P. 1
Betonske konstrukcije skripta

Betonske konstrukcije skripta

|Views: 140|Likes:
Published by Ivan Bukvić

More info:

Published by: Ivan Bukvić on Nov 17, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/14/2013

pdf

text

original

SVEUČILIŠTE U SPLITU

GRAĐEVINSKO-ARHITEKTONSKI FAKULTET




Jure Radnić
Alen Harapin




OSNOVE BETONSKIH
KONSTRUKCIJA
INTERNA SKRIPTA




Split, 2007.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 2

SADRŽAJ:
1 Osnove pojmovi o Armiranom betonu...................................................................................... 4
1.1 Općenito ................................................................................................................................ 4
2 Osnove proračuna AB konstrukcija.......................................................................................... 5
2.1 Općenito ................................................................................................................................ 5
2.2 Osnovne pretpostavke........................................................................................................... 7
2.3 Radni dijagram betona........................................................................................................... 8
2.4 Radni dijagram čelika ............................................................................................................ 9
2.5 Koeficijenti sigurnosti ........................................................................................................... 10
2.6 Klase okoliša........................................................................................................................ 11
3 Dimenzioniranje AB konstrukcija prema Graničnim stanjima nosivosti ................................. 13
3.1 Minimalna i maksimalna armatura u presjeku ..................................................................... 13
3.2 Jednostruko armirani pravokutni presjek opterećen momentom savijanja.......................... 13
3.2.1 Teoretske postavke ...................................................................................................... 13
3.2.2 Slučaj 1......................................................................................................................... 16
3.2.3 Slučaj 2......................................................................................................................... 17
3.2.4 Slučaj 3......................................................................................................................... 19
3.2.5 Slučaj 4......................................................................................................................... 21
3.3 Dvostruko armirani pravokutni presjek opterećen momentom savijanja ............................. 22
3.4 Dimenzioniranje T i Γ presjeka ............................................................................................ 26
3.5 Kratki elementi opterećeni centričnom tlačnom silom.......................................................... 31
3.6 Kratki elementi opterećeni centričnom vlačnom silom......................................................... 31
3.7 Dimenzioniranje pravokutnog presjeka na moment savijanja i uzdužnu silu....................... 32
3.7.1 Uzdužna vlačna sila – postupak Wuczkowskog ........................................................... 32
3.7.2 Uzdužna tlačna sila – postupak Wuczkowskog............................................................ 33
3.7.3 Uzdužna tlačna/vlačna sila – dimenzioniranje pomoću dijagrama interakcije .............. 38
3.8 Dimenzioniranje okruglog presjeka naprezanih momentom savijanja i uzdužnom silom.... 41
3.9 Dimenzioniranje presjeka na Poprečnu silu......................................................................... 43
3.9.1 Općenito ....................................................................................................................... 43
3.9.2 Postupak....................................................................................................................... 43
3.9.3 Standardna metoda ...................................................................................................... 44
3.9.4 Metoda slobodnog odabira nagiba tlačnih štapova ...................................................... 45
3.9.5 Minimalna (konstruktivna) armatura ............................................................................. 46
3.10 Dimenzioniranje presjeka na Moment torzije....................................................................... 50
3.10.1 Općenito ....................................................................................................................... 50
3.10.2 Postupak....................................................................................................................... 51
3.10.3 Zajedničko djelovanje Momenta torzije i Poprečne sile................................................ 52
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 3
3.10.4 Proračun ploča na proboj.............................................................................................. 57
3.10.5 Koso savijanje............................................................................................................... 57
3.10.6 Vitki elementi naprezani ekscentričnom tlačnom silom................................................ 57
4 Dimenzioniranje presjeka prema Graničnim stanjima uporabe ............................................. 58
4.1 Općenito .............................................................................................................................. 58
4.2 Granično stanje naprezanja................................................................................................. 58
4.3 Granično stanje pukotina..................................................................................................... 59
4.3.1 Općenito ....................................................................................................................... 59
4.3.2 Minimalna armatura...................................................................................................... 59
4.3.3 Dokazni postupak bez kontrole širine pukotina ............................................................ 60
4.3.4 Proračun širine pukotina............................................................................................... 60
4.4 Granično stanje progiba....................................................................................................... 64
4.4.1 Općenito ....................................................................................................................... 64
4.4.2 Dokaz graničnog stanja progibanja .............................................................................. 65
5 PRILOZI ................................................................................................................................. 72
Prilog 1: Tablice za dimenzioniranje pravokutnih presjeka prema graničnim stanjima sloma ..... 73
Prilog 2: Tablice za dimenzioniranje T i Γ presjeka...................................................................... 74
Prilog 3: Tablice za proračun pravokutnih križno armiranih ploča opterećenih jednolikim
kontinuiranim opterećenjem.......................................................................................... 75
Prilog 4: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih pravokutnih presjeka...................... 76
Prilog 5: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih pravokutnih presjeka...................... 77
Prilog 6: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih pravokutnih presjeka...................... 78
Prilog 7: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih kružnih presjeka............................. 79
Prilog 8: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih kružnih presjeka............................. 80
Prilog 9: Armaturne tablice........................................................................................................... 81

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 4
1 OSNOVE POJMOVI O ARMIRANOM BETONU
1.1 Općenito
Beton je umjetni kamen, dakle materijal koji, kao i svaki kamen ima veliku tlačnu ali malu vlačnu
čvrstoću. U kombinaciji s armaturom dobiva se novi materijal – armirani beton, koji objedinjuje sve
dobre karakteristike oba osnovna materijala. Efikasno djelovanje tih dvaju, po mehaničkim
karakteristikama različitih materijala, omogućeno je sljedećim:
− Beton tokom svog stvrdnjavanja čvrsto prianja uz čelik (armaturu), tako da pri djelovanju
vanjskih sila oni zajedno sudjeluju u nošenju. Prianjanje čelika i betona glavni je faktor
njihovog zajedničkog sudjelovanja u nošenju.
− Beton i čelik imaju približno jednake temperaturne koeficijente. Betonu, ovisno o agregata
temperaturni koeficijent je: C 1 10 7 . 0 10 4 . 1
5 5
c
o − −
⋅ − ⋅ = α , a čeliku: C 1 10 2 . 1
5
c
o −
⋅ = α ,
zbog čega u kombinaciji ova dva materijala dolazi do neznatnog unutrašnjeg naprezanja pri
temperaturnim promjenama.
− Beton štiti čelik od korozije, ako je dovoljno kompaktan, zbog bazičnog karaktera kemijskih
reakcija i obilnog lučenja Ca(OH)
2
.
Kombinacijom betona i čelika u obliku armiranog betona postiže se dobro iskorištenje obaju
materijala, pri čemu beton u prvom redu prima tlačna, a čelik vlačna naprezanja.

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 5
2 OSNOVE PRORAČUNA AB KONSTRUKCIJA
2.1 Općenito
Pod pojmom graničnog stanja presjeka odnosno konstrukcije, podrazumijeva se ono stanje pri
kojem presjek odnosno konstrukcija gubi sposobnost da se odupre vanjskim utjecajima ili pak dobiva
nedopušteno velike deformacije ili lokalna oštećenja, čime prestaje ispunjavati postavljene kriterije u
pogledu nosivosti, trajnosti i funkcionalnosti. Prema tome, konstrukcija (ili jedan njen dio) smatrat će
se nepodobnom za predviđenu uporabu ako je prekoračeno bar jedno od graničnih stanja. Ovakav
pristup, zasnovan na teoriji pouzdanosti konstrukcija, zahtijeva da se odabere ograničeni skup stanja
za opisivanje ponašanja konstrukcije. Takva se stanja obično nazivaju graničnim stanjima pri kojima
konstrukcija zadovoljava uvjete za koje je projektirana.
Općenito, uobičajeno je da se granična stanja dijele u dvije velike grupe:
a) granično stanje koje odgovara maksimalnoj nosivosti, a postiže se:
− lomom materijala u kritičnom presjeku ili dosezanjem znatnijih deformacija;
− otkazivanjem nosivosti konstrukcije praćeno pojavom tzv. plastičnih zglobova, gdje se
formira mehanizam loma kod statički neodređenih nosača (kod ploča se formiraju tzv.
linije loma);
− dovođenjem konstrukcije ili elementa konstrukcije koje promatramo kao kruta tijela u
stanje gubitka ravnoteže;
− izvijanjem u elastičnom ili plastičnom području;
− zamorom materijala (npr. za mostove i nosače kranskih staza);
− nestabilnošću uslijed velikih pomaka i deformacija.
b) granična stanja upotrebljivosti, a postižu se:
− graničnim stanjem deformacija vezano za upotrebljivost i izgled elementa i konstrukcije u
cjelini - proračun deformacija;
− graničnim stanjem pukotina - proračun pukotina.
− graničnim stanjem naprezanja – kontrola naprezanja.

Bitno je napomenuti da se još uvijek često proračun konstrukcija vrši po teoriji elastičnosti (linearna
teorija), dok se dimenzioniranje vrši po metodi graničnih stanja. Dakle, očiti je nesklad takvog
postupka jer, naime, nedjeljiva je nelinearna ovisnost naprezanje-deformacija za armirano betonski
presjek od preraspodjele unutarnjih sila u statički neodređenoj konstrukciji ("plastifikacija" presjeka i
"plastifikacija" sistema).
Metoda graničnih stanja promatra stanje deformacija i naprezanja neposredno pred slom presjeka.
Da bi se mogla odrediti nosivost presjeka neposredno pred slom, valja poznavati i stanja naprezanja
koja prethode graničnome.
Greda od armiranog betona opterećena koncentriranom silom u sredini raspona ima različite
stupnjeve iskorištenosti u raznim presjecima zavisno od momentnog dijagrama. Idući od ležajeva
prema sredini raspona vide se tri različita stanja naprezanja, poznata u armiranom betonu kao stanja
naprezanja I, II i III (crtež 1).
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 6
F
R
I Ia II III
SREDINA
PRESJEKA
Bez pukotina Sitne pukotine Pukotine pred
slom
1/2 l
n.o.
n.o.
n.o.
M M M M
I Ia II III
d

Crtež 1 - Stanja naprezanja AB grede

Za stanje I, naprezanja tlaka i vlaka su mala, pa je opravdano pretpostaviti da je raspodjela
naprezanja linearna. Kraj stanja I (Ia) označava da je vlačna čvrstoća betona pred iscrpljenjem, pa
raspodjela naprezanja u vlačnoj zoni ide po krivulji dok je raspodjela tlačnih naprezanja još uvijek
linearna. Stanje naprezanja II karakteristično je po tome što u vlačnoj zoni nastaju pukotine i vlačna
se zona isključuje iz nosivosti, a raspodjela tlačnih naprezanja ima oblik krivulje. Stanje naprezanja III
(stanje neposredno pred slom) karakteristično je po tome što raspodjela tlačnih naprezanja ima oblik
krivulje, a u vlačnoj zoni, kao i u zoni II, nastaju pukotine koje su još veće i dosežu neutralnu os.
Tlačna zona se smanjuje i neutralna os putuje prema gore.
Način sloma armirano betonskih elemenata ovisi o postotku armiranja, o djelovanju unutrašnjih sila
i o mehaničkim karakteristikama betona i armature.
Općenito slom presjeka može nastati:
1. uslijed popuštanja armature i to na 2 načina:
− nedovoljnim armiranjem (ρ < ρ
min
) tako da prilikom prijelaza iz faze I u fazu II dolazi do
naglog povećanja naprezanja u armaturi, plastifikacije armature, formiranja većih pukotina i
loma armature. Slom nastaje trenutno. Da se takav slom ne dogodi, potrebno je presjek
armirati minimalnom armaturom;
− iscrpljenošću armature, kod čega se slom presjeka ne događa odmah poslije pojave
pukotina, već mu prethode sve veće pukotine i naglašene deformacije armature u vlačnoj
zoni (duktilan slom);
2. uslijed popuštanja betona nastaje neduktilan slom. Takav slom nastaje kod jako armiranih
presjeka, pri čemu naprezanje u čeliku ne doseže granicu popuštanja. Slom nastaje iznenadno
bez naglašenih pukotina i većih deformacija, osobito za betone visokih kvaliteta;
3. uslijed istodobnog popuštanja betona i armature nastaje tkz. balansirani slom, koji je
karakteriziran prethodnom pojavom naglašenih deformacija i pukotina.
Ako postoji mogućnost slobodnog izbora presjeka, preporučuje se dimenzioniranje uz
pretpostavku istodobne iscrpljenosti armature i betona, tj uz potpuno iskorištenje obaju materijala ili
samo čelika.

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 7
2.2 Osnovne pretpostavke
Elementi konstrukcija kod dimenzioniranja trebaju zadovoljiti uvjete:
− da postoji dovoljna sigurnost na lom,
− da je zadovoljen uvjet ograničenja pukotina za radna opterećenja (uvjet trajnosti),
− da ukupne deformacije, s utjecajem puzanja, skupljanja i temperature, ne izazovu
nepovoljne utjecaje na konstrukciju u eksploataciji (uvjet uporabljivosti).
U proračunu se po pravilu izračuna jedno granično stanje, koje se smatra mjerodavnim, a zatim se,
za usvojenu geometriju poprečnih presjeka i kvaliteta materijala, dokazuje da su i ostala granična
stanja zadovoljena.
U velikom broju slučajeva, u inženjerskoj praksi, najkritičnije je stanje granične nosivosti - loma.
Stoga se detaljan proračun - dimenzioniranje karakterističnih poprečnih presjeka nosača sprovodi
prema teoriji granične nosivosti, a zatim se daje dokaz odnosno provjera ispunjenosti uvjeta koje
traže granična stanja upotrebljivosti.
Međutim, zavisno od namjene objekta, okolne sredine, primijenjenog sistema konstrukcije i sl.,
može se dogoditi da ne bude (uvijek) mjerodavno stanje loma, već jedno od dva granična stanja
upotrebljivosti. Tako, na primjer, u jako agresivnim sredinama, gdje se u toku eksploatacije dopuštaju
vrlo male širine pukotina u betonu, može biti najkritičnije granično stanje pukotina, pa kao takvo i
mjerodavno za proračun. Kod vitkih AB konstrukcija velikih raspona može pak biti mjerodavno
granično stanje deformacija, koje se kod savijenih elemenata svodi na granično stanje progiba. Uvjeti
koje ovo granično stanje traži moraju se poštivati radi osiguranja funkcionalnosti konstrukcije,
posebno radi osiguranja kompatibilnosti deformacija (progiba) konstrukcije sa opremom, pregradnim
zidovima, oblogama, izolacijama; zatim izbjegavanja nepovoljnih psiholoških efekata, itd.
Proračun prema graničnim stanjima dakle obuhvaća proračune i kontrole ponašanja konstrukcija i to:
a) granično stanje loma:
− proračun statičke ravnoteže konstrukcije (gdje se konstrukcija promatrana kao kruto tijelo
provjerava na klizanje, izvijanje, prevrtanje, isplivavanje, odizanje oslonaca...);
− proračun unutarnjih sila koje vladaju u konstrukciji bilo linearnom teorijom (teorijom
elastičnosti) ili transformacijom konstrukcije u mehanizme loma (proračun teorije
plastičnosti);
− proračun granične nosivosti kritičnih presjeka za djelovanje momenata savijanja i uzdužnih
sila, poprečnih sila, momenata torzije, lokalnih naprezanja, probijanja, adhezije i sl.;
− proračun graničnog stanja loma uslijed zamora materijala (za posebne elemente
konstrukcija).
b) granično stanje u eksploataciji:
− dokaz razmaka i otvora pukotina u vlačnoj zoni betona;
− dokaz maksimalnih deformacija i progiba za upotrebljivost konstrukcije.
Proračun po graničnoj nosivosti lomu vrši se na osnovu sljedećih pretpostavki:
− presjeci i nakon deformiranja ostaju ravni (vrijedi hipoteza Bernoulli-a), iz čega proističe da
je raspored deformacija po visini presjeka pravolinijski;
− nosivost betona u vlačnoj zoni se ne uzima u obzir. Vlačnu silu prima armatura;
− prianjanje betona i čelika nije narušeno sve do samog loma konstrukcije. Dakle deformacije
betona i armature su iste za istu udaljenost od neutralne osi presjeka;
− poznata je veza naprezanje-deformacija za armaturu i beton, čime je određena veličina i
raspored tlačnih naprezanja po visini tlačnog dijela presjeka.

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 8
2.3 Radni dijagram betona
Eksperimentalna istraživanja su pokazala da stvarni oblik veze između naprezanja σ
c
i deformacije
ε
c
za beton ovisi o nizu faktora: vrsti opterećenja, stanju naprezanja u elementu (jednoosno, dvoosno
ili višeosno), kvaliteti betona, brzini nanošenja opterećenja, dužine trajanja opterećenja, obliku
poprečnog presjeka nosača, količine armature u tlačnoj zoni presjeka, gustoći vilica itd.
Za potrebe proračuna-dimenzioniranja betonskih i armirano betonskih presjeka potrebno je iznaći
analitičku vezu između naprezanja σ
c
i deformacija ε
c
betona, koja će s jedne strane biti vrlo
jednostavna i primjenjiva u praksi, a s druge što vjernije opisivati stvarnu vezu. Ova analitička veza,
koja se u literaturi naziva radni dijagram betona (RDB), u pravilnicima raznih zemalja poprima čitav
niz oblika: parabole drugog ili trećeg stupnja, pravokutnika, parabole+pravokutnika i sl.
U našoj zemlji, a prema prijedlogu EC 2, usvojen je radni dijagram betona oblika
parabola+pravokutnik (crtež 2).
σ
c
ε
c
[‰]
αf
cd
f
ck
2.0‰ 3.5‰
( )
c c
ck
c
4
4
f
ε ε − = σ

Crtež 2 – Radni dijagram betona
Računski radni dijagram betona je dakle parabola:
( )
c c
cd
c
4
4
f
ε ε −
α
= σ pri ‰ 0 . 2 0
c
≤ ε ≤ ()
tj pravac

cd c
f α = σ pri ‰ 5 . 3 0 . 2
c
≤ ε < ()
gdje je:
− f
cd
- računska tlačna čvrstoća betona, koja se dobiva iz karakteristične tlačne čvrstoće

Karakteristika betona C 12/15 C 16/20 C 20/25 C 25/30 C 30/37 C 35/45 C 40/50 C 45/55 C 50/60
f
ck

(MPa)
Čvrstoća na valjku 12.0 16.0 20.0 25.0 30.0 35.0 40.0 45.0 50.0
f
c,cub

(MPa)
Čvrstoća na kocki 15.0 20.0 25.0 30.0 37.0 45.0 50.0 55.0 60.0
f
ct,m

(MPa)
Srednja vlačna
čvrstoća
1.6 1.9 2.2 2.6 2.9 3.2 3.5 3.8 4.1
τ
Rd

(MPa)
Posmična
čvrstoća
0.18 0.22 0.26 0.30 0.34 0.37 0.41 0.44 0.48
E
cm

(MPa)
Početni modul
elastičnosti
26000.0 27500.0 29000.0 30500.0 32000.0 33500.0 35000.0 36000.0 37000.0

U tabeli su također dane i vrijednosti početnog modula elastičnosti te vlačne čvrstoće za pojedine
klase betona, izračunate po izrazima

[ ] [ ]
( ) [ ] [ ] MPa f ; MPa f 3 . 0 f
MPa f ; MPa 8 f 9500 E
ck
3 2
ck m , ct
ck
3
ck cm
⋅ ≈
+ ⋅ =
()
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 9
2.4 Radni dijagram čelika
Idealna veza između naprezanja i deformacija za čelik, kao računski model za proračun-
dimenzioniranje armirano betonskih presjeka, koja se u literaturi naziva radni dijagram čelika (RDČ),
uzima se u obliku bilinearnog dijagrama (crtež 3). Maksimalno (granično) naprezanje čelika f
yk

jednako je granici tečenja (razvlačenja). Dakle usvaja se da je granična nosivost armature po
naprezanjima dostignuta kada naprezanje u armaturi bude jednako granici razvlačenja.
±σ
s
ε
s
[‰]
f
yk
20.0‰
f
yd

Crtež 3 – Radni dijagram čelika
Dakle smatra se da je dostignuta granična nosivost presjeka po vlačnoj uzdužnoj armaturi znatno
prije no što čelik uđe u zonu očvršćivanja. To je iz razloga što već pri deformacijama od 5 ‰ do 20 ‰
armirano betonski nosači se toliko deformiraju da se praktički iscrpljuje nosivost presjeka -
deformacije rastu iako se vanjska sila ne mijenja (armatura "teče"). Pri prekoračenju deformacija od
20 ‰ dolazi do značajnih rotacija presjeka i do znatne redukcije tlačne zone što ima za posljedicu
drobljenje i lom betona u tlaku.
U tablici su date mehaničke karakteristike i uvjeti za pojedina svojstva čelika za armiranje, koji u
stvari predstavljaju tražene kvalitete za pojedina svojstva.


Šipkasta armatura
(nHRN EN 10080-2, nHRN EN 10080-3 i nHRN EN
10080-4)
Mrežasta armatura
(nHRN EN 10080-5)
Naziv i oznaka (broj) čelika
B 500A
(1.0438)
B 500B
(1.0439)
B 450C
(1.04…)
B 500A
(1.0438)
B 500B
(1.0439)
B 450C
(1.04…)
Nazivni promjer, d (mm)
Namot: 4-16
Šipke: 6-40
Namot: 6-16
Šipke: 6-40
Namot: 6-16 5-16 6-16 6-16
Granica razvlačenja f
yk
(MPa) ≥ 500 ≥ 500 ≥ 450 ≥ 500 ≥ 500 ≥ 450
Omjer vlačne čvrstoće i
granice razvlačenja
≥ 1.05 ≥ 1.08
≥ 1.15
≤ 1.35
≥ 1.05 ≥ 1.08
≥ 1.15
≤ 1.35

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 10
2.5 Koeficijenti sigurnosti
Metoda graničnih stanja je semiprobabilistička metoda u kojoj se na principu vjerojatnoće
intenziteta opterećenja definiraju reprezentativne vrijednosti. Tim se vrijednostima pridružuju
koeficijenti sigurnosti, pa se dobivaju računske vrijednosti. Željeni stupanj sigurnosti postiže se dakle
preko koeficijenata sigurnosti. Zavisno o kakvom se opterećenju radi imamo i različite koeficijente
sigurnosti. Koeficijenti sigurnosti variraju prema tome da li se radi o stalnom (vlastita težina, težina
stalne opreme...), promjenjivom (korisno opterećenje, snijeg, vjetar...) ili specijalnom opterećenjenju
(utjecaji temeperature, puzanja i skupljanja betona, seizmički udari...).
Koeficijent sigurnosti, u biti, služi nam da "pokrijemo" neke netočne pretpostavke koje smo uveli u
račun, kao što su:
− Netočnost procjene stalnog i pokretnog opterećenja;
− Netočnost određivanja čvrstoća i deformacija materijala;
− Netočnost usvojenog statičkog sistema u odnosu na stvarnu konstrukciju;
− Odstupanje računskih radnih dijagrama σ−ε od stvarnih za pojedine materijale;
− Tolerantne greške proračuna;
− Greške određivanja kritičnih presjeka kod dimenzioniranja konstrukcije;
− Utjecaj puzanja i skupljanja betona na konačnu čvrstoću, kao i utjecaj nejednolike
temperature;
− Neke netočnosti kod izvođenja (tolerantna odstupanja vertikalnosti elemenata, netočnost
dimenzija presjeka, itd.);
− Netočnost u položaju armature, naročito odstupanje u veličini zaštitnog sloja u odnosu na
projektiranu statičku visinu presjeka;
− Moguću koroziju čelika, koja utječe na smanjenje nosivosti;
− Zanemarivanje prostornog djelovanja konstrukcije i zanemarivanje prostornog stanja
naprezanja na čvrstoće;
Zavisno od deformacije betona i čelika definiraju se područja za određivanje stanja naprezanja,
odnosno jedinstvenog koeficijenta sigurnosti, prema crtežu 4.
a
b
c
d
e
f
g h
1
2
3
4
5
Vlak Tlak
A
C
B 2
d
1
d
d
A
s1
A
s2
20.0‰ 3.0‰
3.5‰ 2.0‰

Crtež 4 – Dijagram deformacija AB presjeka

1. Centrični i ekscentrični vlak u fazi malog ekscentriciteta u području 1 omeđeni su linijama a
i b. Cijeli betonski presjek je vlačno opterećen. Ukupnu vlačnu silu prima armatura. Točka A
je točka rotacije presjeka.
2. Između linija deformacija b i c, u području 2, dolaze slučajevi čistog savijanja i savijanja sa
uzdužnom silom (±N). Neutralna os uvijek se nalazi u presjeku, a po položaju ide i do
tlačnog ruba. Mogući položaji linija deformacije b i c imaju rotaciju u točki A. Samo u slučaju
linije c beton je potpuno iskorišten.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 11
3. Slučajevi čistog savijanja i savijanja sa uzdužnom silom mogu biti omeđeni i linijama c i d, u
području 3. Beton je u ovom području uvijek iskorišten do čvrstoće (f
cd
). Presjeci su jače
armirani za liniju deformacije d. Mogući položaji linije deformacija imaju za rotaciju točku B.
4. Između linija d i f u području 4, spadaju svi slučajevi složenog savijanja sa ekscentričnom
tlačnom silom. Vlačna armatura, A
s1
, u pravilu nije uvijek iskorištena kod loma zbog malih
deformacija čelika. Točka rotacije linija deformacije je točka B. Za deformacije armature:
s yd v 1 s
E f = ε < ε lom nastaje po betonu, prije nego što čelik dostigne granicu razvlačenja
f
yd
. Naprezanja u čeliku nisu iskorištena između linija e i f, dok su iskorištena između linija d
i e. Linija f predstavlja granicu kod koje je ε
c
=3.5‰ i ε
c
=0‰. U području iznad ove linije
(prema liniji d) presjeci se računaju na složeno savijanje po velikom ekscentricitetu.
5. Područje 5 određeno je linijama g i h, a odnosi se na slučajeve ekscentrične tlačne sile u
fazi malog ekscentriciteta. Neutralna linija nalazi se uvijek izvan presjeka. U presjeku se
javljaju samo tlačna naprezanja. Moguća točka rotacije linija deformacije je točka C. Lom
uvijek nastaje po betonu. Za krajnje tlačno vlakno betona ε
c
= 2.0-3.5‰, naprezanja su
praktično na granici gnječenja, dok su naprezanja u armaturi na suprotnom rubu od σ
s
= 0
do σ
s
= f
yd
. Maksimalna deformacija tlačne armature iznosi 2.0‰.

2.6 Klase okoliša
Beton u eksploataciji može biti izložen različitim djelovanjima. Prema uvjetima u kojima se beton
nalazi propisani su minimalni tehnološki zahtjevi u vezi sastava betona, karakteristične tlačne
čvrstoće, minimalnog zaštitnog sloja, vodocementni omjer i sl. prema kojima treba odabirati i
projektirati klasu betona.
Razredi izloženosti i minimalne vrijednosti dane su u tablici.
Razred
Opis
okoliša
Informativni primjer moguće pojave
razreda izloženosti
Najmanji
razred
tlačne
čvrstoće
betona
Minim.
Zaštitni
sloj
c
min

(mm)
Maksim.
v/c
omjer
Min.
količina
cementa
Ostali
zahtjevi
1. Nema rizika od oštećenja
X0
Bez rizika
djelovanja
Elementi bez armature u neagresivnom
okolišu (npr. Nearmirani temelji koji nisu
izloženi smrzavanju i odmrzavanju,
nearmirani unutarnji elementi)
C 20/25 15 - - -
2. Korozija armature uzrokovana karbonitizacijom
XC1
Suho ili
trajno vlažno
Elementi u prostorijama obične vlažnosti
zraka (uključujući kuhinje, kupaonice,
praonice rublja u stambenim zgradama);
elementi stalno uronjeni u vodu
C 20/25 20 0.65 260 -
XC2
Vlažno,
rijetko suho
Dijelovi spremnika za vodu; dijelovi temelja
C 30/37 35 0.60 280 -
XC3
Umjerena
vlažnost
Dijelovi do kojih vanjski zrak ima stalni ili
povremeni pristup (npr. Zgrade otvorenih
oblika); prostorije s atmosferom visoke
vlažnosti (npr. Javne kuhinje, kupališta,
praonice, vlažni prostori zatvorenih bazena
za kupanje,…)
C 30/37 35 0.55 280 -
XC4
Cikličko
vlažno i
suho
Vanjski betonski elementi izravno izloženi
kiši; elementi u području vlaženja vodom
(slatkovodna jezera i/ili rijeke,…
C 30/37 40 0.50 300 -
3. Korozija armature uzrokovana kloridima koji nisu iz mora
XD1
Suho ili
trajno vlažno
Područja prskanja vode s prometnih
površina; privatne garaže
C 30/37 55 0.55 300
XD2
Vlažno,
rijetko suho
Bazeni za plivanje i kupališta sa slanom
vodom; elementi izloženi industrijskim
vodama koji sadrže kloride
C 30/37 55 0.55 320
XD3
Cikličko
vlažno i
suho
Elementi izloženi prskanju vode s
prometnih površina na koja se nanose
sredstva za odleđivanje; parkirališne ploče
bez zaštitnog sloja
C 35/45 55 0.45 320
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 12
4. Korozija armature uzrokovana kloridima iz mora
XS1
Izloženi soli iz
zraka, ali ne u
direktnom dodiru
s morskom vodom
Vanjski elementi u blizini obale C 30/37 55 0.50 300 -
XS2 Uronjeno Stalno uronjeni elementi u lukama C 35/45 55 0.45 320 -
XS3
U zonama plime i
prskanja vode
Zidovi lukobrana i molova C 35/45 55 0.45 340 -
5. Djelovanje smrzavanja i odmrzavanja, sa li bez sredstava za odleđivanje
XF1
Umjereno
zasićeno vodom
bez sredstava za
odleđivanje
Vanjski elementi C 30/37 - 0.55 300
XF2
Umjereno
zasićeno vodom
sa sredstvom za
odleđivanje ili
morska voda
Područja prskanja vode s prometnih
površina, sa sredstvom za
odleđivanje (ali drukčije od onog kod
XF4); područje prskanja morskom
vodom
C 25/30 - 0.55 300
XF3
Jako zasićeno
vodom bez
sredstava za
odleđivanje
Otvoreni spremnici za vodu; elementi
u području kvašenja vodom
(slatkovodna jezera i/ili rijeke)
C 30/37 - 0.50 320
XF4
Jako zasićeno
vodom sa
sredstvom za
odleđivanje ili
morska voda
Prometne površine tretirane
sredstvima za odleđivanje; pretežno
vodoravni elementi izloženi prskanju
vode s prometnih površina na koja se
nanose sredstva za odleđivanje;
parkirališne ploče bez zaštitnog
sloja); elementi u području morske
plime; mjesta na kojima može doći
do struganja u postrojenjima za
tretiranje voda iz kanalizacije
C 30/37 - 0.45 340
Agregat
prema HRN
EN 12620
s dovoljnom
otpornošću
na
smrzavanje;

Minimalna
količina
zraka 4.0%
6. Beton izložen kemijskom djelovanju
XA1
Slabo kemijski
agresivan okoliš
Spremnici u postrojenjima za
tretiranje voda iz kanalizacije;
spremnici tekućih umjetnih gnojiva
C 30/37 - 0.55 300
-
XA2
Umjereno kem.
agresivan okoliš;
konstrukcije u
marinama
Betonski elementi u dodiru s
morskom vodom; elementi u
agresivnom tlu
C 35/45 - 0.50 320
XA3
Jako kemijski
agresivan okoliš
Kemijski agresivne vode u
postrojenjima za tretiranje otpadnih
voda; spremnici za silažu i korita
(žlijebovi) za hranjenje životinja;
rashladni tornjevi s dimnjacima za
odvođenje dimnih plinova
C 35/45 - 0.45 360
Sulfatno
otporni
cement
7. Beton izložen habanju
XM1 Umjereno habanje
Elementi industrijskih konstrukcija
izloženi prometu vozila s
pneumatskim gumama na kotačima
C 30/37 25 - -
XM2 Znatno habanje
Elementi industrijskih konstrukcija
izloženi prometu viljuškara s
pneumatskim ili tvrdim gumama na
kotačima
C 30/37 45 - -
XM3
Ekstremno
habanje
Elementi industrijskih konstrukcija
izloženi prometu viljuškara s
pneumatskim gumama ili čeličnim
kotačima; hidrauličke konstrukcije u
vrtložnim (uzburkanim) vodama (npr.
Bazeni za destilaciju); površine
izložene prometu gusjeničara
C 35/45 50 - -
Manje
maks. zrno
agregata
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 13
3 DIMENZIONIRANJE AB KONSTRUKCIJA PREMA GRANIČNIM
STANJIMA NOSIVOSTI
3.1 Minimalna i maksimalna armatura u presjeku
Slom slabo armiranih presjeka, kao što je prije istaknuto, nastaje trenutno. Da bi spriječili takav
slom potrebno je presjek armirati minimalnom armaturom.
Minimalna vlačna armatura određuje se iz uvjeta sprečavanja krtog loma, tj. iz uvjeta da ukupnu
vlačnu silu u betonu kod pojave pukotina preuzme vlačna armatura. Osim toga ova armatura
smanjuje širinu pukotina kod loma betona.
EC-2 utvrđuje jedinstveni minimalni postotak armiranja za presjeke opterećenje dominantno na
savijanje: % 1 . 0
min , l
= ρ
Maksimalna vlačna armatura u presjeku određuje se iz uvjeta da kapacitet rotacije pri lomu bude
dovoljan da bi se mogla izvršiti redistribucija momenata duž nosača. Plastifikacija armature se mora
izvršiti prije iscrpljenja nosivosti betona da do sloma ne bi došlo drobljenjem betona u tlaku.
EC-2 utvrđuje jedinstveni maximalni postotak armiranja za presjeke opterećenje dominantno na
savijanje: % 0 . 4
max , l
= ρ
3.2 Jednostruko armirani pravokutni presjek opterećen momentom
savijanja
3.2.1 Teoretske postavke
U presjeku opterećenom momentom savijanja javlja se stanje deformacije-naprezanja kakvo je
prikazano na crtežu 5.
Neutralna os
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
sd
M
d
-
d
s1
ε
F
s1
2
ε
c2
c
F
0.85 f
cd
x
=
ξ
*
d
z
=
ζ
*
d
A
B

Crtež 5 - Naprezanja i deformacije jednostruko armiranog pravokutnog AB presjeka
Linija deformacije je pravac jer vrijedi Bernoullieva hipoteza ravnih presjeka. Naprezanje u betonu
je određeno radnim dijagramom betona (parabola+pravokutnik) - crtež 2, a naprezanje u armaturi po
radnom dijagramu čelika – crtež 3.
Za dimenzioniranje presjeka koristi se uvjetom ravnoteže koji se za ovaj slučaj može iskazati



⇒ =
⋅ ⋅ ⇒ =
s1 c
s1 c sd
F = F 0 H
z F = z F = M 0 M
(3.1)
gdje su:

i i sd
M M

γ = - računska vrijednost utjecaja (računski moment);
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 14

c
F - računska sila u betonu (tlačna sila);

s1
F - računska sila u armaturi (vlačna sila);
− z - krak unutrašnjih sila;
− x - udaljenost neutralne osi od tlačnog ruba presjeka;
− d - udaljenost težišta vlačne armature od tlačnog ruba presjeka, statička visina presjeka;
− b, h - dimenzije presjeka (širina i visina);

1
d - udaljenost težišta vlačne armature od ruba presjeka.
Tlačna sila u betonu za opći poprečni presjek može se izraziti kao integral naprezanja po površini
poprečnog presjeka:
dA F
A
c b

σ = (3.2)
Za pravokutni poprečni presjek kod kojeg je širina (b) konstantna izraz 3.2 se transformira u:

cd v
x
0
c c
f b x = dx b F α α σ =

(3.3)
gdje je α
v
koeficijent punoće RDB-a, ovisan o stupnju iskorištenosti betona, a predstavlja odnos
površine RDB-a i površine pravokutnika ( x f
cd
⋅ ).

( )
‰ 5 . 3 ‰ 2
3
2 3
‰ 2 ‰ 0 6
12
2 c
c2
c2
v
2 c 2 c
2 c
v
≤ ε <
ε
− ε
= α
≤ ε < ε −
ε
= α
(3.4)
Vlačna sila u armaturi dobiva se umnoškom površine armature sa naprezanjem u čeliku sa:

yd 1 s 1 s
f A F = (3.5)
Položaj neutralne osi x može se lako izračunati iz geometrijskih odnosa (crtež 5):
d d = x
d x
2 c 1 s
2 c
2 c 1 s 2 c
ξ =
ε + ε
ε

ε + ε
=
ε
(3.6)
gdje je:
− ξ - koeficijent položaja neutralne osi.
Krak unutrašnjih sila (z) također se može lako izračunati:
( ) d d k 1 d k d x k d z
a a a
⋅ ζ = ⋅ ξ ⋅ − = ⋅ ξ ⋅ − = ⋅ − = (3.7)
gdje su:
− z - krak unutrašnjih sila;
− ζ - koeficijent kraka unutrašnjih sila;
− k
a
- koeficijent položaja tlačne sile betona.

( )
( )
( )
‰ 5 . 3 ‰ 2
2 3 2
2 4 3
k
‰ 2 ‰ 0
6 4
8
k
2 c
2 c 2 c
2 c 2 c
a
2 c
2 c
2 c
a
≤ ε <
− ε ε
+ − ε ε
=
≤ ε <
ε −
ε −
=
(3.8)
Unutrašnji reaktivni moment (računska nosivost presjeka) može se izraziti kao umnožak unutrašnje
sile i kraka:
d f b d 85 . 0 z F = M
cd v c sd
⋅ ζ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ξ ⋅ α ⋅ = ⋅ (3.9)
tj.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 15

cd
2
sd
v sd
f d b
M
= 85 . 0
⋅ ⋅
ζ ⋅ ξ ⋅ α ⋅ = µ (3.10)
gdje su:
− b - širina pravokutnog presjeka;
− d - statička visina presjeka;

cd
f - računska čvrstoća betona;

sd
µ - bezdimenzionalna vrijednost momenta savijanja.
Potrebna površina armature dobit će se iz:

yd
sd
s1 yd s1 sd
f d
M
A ; d f A = M
⋅ ⋅ ζ
= ⋅ ζ ⋅ ⋅ (3.11)
Na isti način može se postaviti jednadžba preko sume horizontalnih sila:

cd
yd
cd
yd
s1
v
yd s1 cd v
s1 c
f
f
f
f
b d
A
85 . 0
f A = f b d 85 . 0
F = F 0 N
⋅ ρ = ⋅

= ξ ⋅ α ⋅ = ω
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ξ ⋅ α ⋅
⇒ =

(3.12)
gdje su:
− ω - mehanički koeficijent armiranja;
− ρ - stvarni koeficijent armiranja;

Kod praktičnog rješavanja pojedinih zadataka dimenzioniranja armirano betonskih presjeka, niz
uvedenih koeficijenata se očitava iz tablica. Jedne takve tablice dane su u prilogu 1, a njihovo a
njihovo praktično korištenje biti će prikazano na konkretnim primjerima koji se javljaju u praksi.

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 16
3.2.2 Slučaj 1
Postupak
Poznate su dimenzije betonskog presjeka, kvaliteta materijala i računsko opterećenje. Potrebno je
odrediti potrebnu površinu armature.
Iz izraza (3.10). odredi se bezdimenzionalna vrijednost momenta savijanja:
µ
sd
sd
M
bd
=
2
f
cd

te se iz tablica (prilog 1) za odabranu deformaciju armature ε
s1
očitaju vrijednosti ε
c2
, ξ i ζ. Potrebna
površina armature dobiva se prema izrazu (3.11).
A
M
s
sd
1
=
ζ d f
yd

Numerički primjer
Zadan je betonski presjek dimenzija b/h=40/60 cm, udaljenost težišta vlačne armature od ruba
presjeka d
1
=5 cm. Element je izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), armiran s B 500B.
Element je opterećen računskim opterećenjem M
sd
=260 kNm. Potrebno je odrediti potrebnu površinu
armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
x

=

1
0
.
6
7
c
1

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
kNm 0 . 260 M
sd
=
geometrija

cm 60 h
cm 40 b
=
=


cm 55 5 60 d h d
cm 0 . 5 d
1
1
= − = − =
=

107 . 0
0 . 2 55 40
100 260
f bd
M
2
cd
2
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 2.4 ‰; ζ = 0.925; ξ = 0.194
cm 67 . 10 55 194 . 0 d x = ⋅ = ⋅ ξ =

2
yd
sd
1 s
cm 75 . 11
48 . 43 55 925 . 0
100 260
f d
M
A =
⋅ ⋅

=
ζ
= ⇒ odabrano 6∅16 (A
s
=12.06 cm
2
)
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 17
s1
A
3
.
5
0
.
8
1
.
6
5
.
1
3
0.8
1.6
4.56
1.6
4.56
1.6
4.56
1.6
4.56
1.6
4.56
1.6
0.8
3
40



3.2.3 Slučaj 2
Postupak
Poznate su dimenzije betonskog presjeka b/d i kvaliteta materijala. Potrebno je odrediti moment
nosivosti i potrebnu površinu armature. (Nepoznato nam je A
s1
, ε
s1
, ε
c2
i moment nosivosti).
Moment nosivosti presjeka je onaj moment za kojega su oba materijala (beton i čelik) u potpunosti
iskorišteni. Dakle ε
c2
=3.5 ‰ a ε
s1
=3-20 ‰.
Izborom ε
s1
=3 ‰ dobiva se veliki moment nosivosti i više armature, a izborom ε
s1
=20 ‰ mali
moment nosivosti i malo armature
Za pretpostavljene deformacije iz tablica se očitaju koeficijenti µ
sd
i ζ. Izrazima (3.10) i (3.11)
dobivamo tražene veličine.

cd
2
lim , sd lim , Rd
f bd M µ =

f d
M
A
yd
lim , Rd
1 s
ζ
=
Numerički primjer
Zadan je betonski presjek dimenzija b/h=40/60 cm, udaljenost težišta vlačne armature od ruba
presjeka d
1
=5 cm. Element je izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), armiran s B 500B.
Potrebno je odrediti moment nosivosti i potrebnu površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
c
1

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =


Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 18
geometrija

cm 60 h
cm 40 b
=
=


cm 55 5 60 d h d
cm 0 . 5 d
1
1
= − = − =
=

Pretpostavimo: ε
s1
= 20.0 ‰ i ε
c2
= 3.5 ‰
iz tablica ⇒ µ
sd,lim
= 0.096; ζ
lim
= 0.938; ξ
lim
= 0.149
kNm 32 . 232 0 . 2 55 40 096 . 0 f bd M
2
cd
2
sd lim , Rd
= ⋅ ⋅ ⋅ = µ =
cm 19 . 8 55 149 . 0 d x
lim
= ⋅ = ⋅ ξ =

2
yd lim
lim , Rd
1 s
cm 36 . 10
48 . 43 55 938 . 0
100 32 . 232
f d
M
A =
⋅ ⋅

=
ζ
=
Pretpostavimo: ε
s1
= 3.0 ‰ i ε
c2
= 3.5 ‰
iz tablica ⇒ µ
sd,lim
= 0.288; ζ
lim
= 0.776; ξ
lim
= 0.538
kNm 96 . 696 0 . 2 55 40 288 . 0 f bd M
2
cd
2
sd lim , Rd
= ⋅ ⋅ ⋅ = µ =
cm 59 . 29 55 538 . 0 d x
lim
= ⋅ = ⋅ ξ =

2
yd lim
lim , Rd
1 s
cm 56 . 37
48 . 43 55 776 . 0
100 96 . 696
f d
M
A =
⋅ ⋅

=
ζ
=
U tablici su dani odnosi momenta nosivosti i uzdužne armature za još neke deformacije čelika:
ε
s1
ε
c2
ξ
lim
ζ
lim
µ
Rd,lim
x M
Rd,lim
A
s1

3.0 3.5 0.538 0.776 0.288 29.59 696.96 37.56
5.0 3.5 0.412 0.829 0.235 22.65 568.23 28.67
10.0 3.5 0.259 0.892 0.159 14.26 385.16 18.05
15.0 3.5 0.189 0.921 0.120 10.41 290.24 13.17
20.0 3.5 0.149 0.938 0.096 8.19 232.32 10.36
s1
A
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
1
=3.5‰ ε
c2
ε
s1
20 ‰ 15 ‰ 10 ‰ 5 ‰ 3 ‰
8
.
1
9
1
0
.
4
1
1
4
.
2
6
2
2
.
6
5
2
9
.
6
0




Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 19
3.2.4 Slučaj 3
Postupak
Poznati su kvaliteta materijala i računsko opterećenje. Potrebno je odrediti dimenzije betonskog
presjeka i potrebnu površinu armature. (Nepoznato nam je: b, h, A
s1
, ε
s1
, ε
c2
).
Unaprijed se odabere širina presjeka b, te se izračunavanjem izraza (3.10) po d odredi potrebna
visina presjeka.

cd lim , sd
sd
pot
cd
2
sd
lim , sd
f b
M
d ;
f bd
M
µ
≥ = µ
te se za odabrano d, potrebna površina armature dobiva prema izrazu (3.11)

f d
M
A
yd
sd
1 s
ζ
=
Numerički primjer
Potrebno je odrediti optimalni betonski presjek, za računski moment M
sd
=300 kNm.. Element je
izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), armiran s B 500B. Potrebno je odrediti moment
nosivosti i potrebnu površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
c
1

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =

Pretpostavimo: ε
s1
= 10.0 ‰ i ε
c2
= 3.5 ‰
iz tablica ⇒ µ
sd,lim
= 0.159; ζ
lim
= 0.892; ξ
lim
= 0.259

cd lim , sd
sd
pot
f b
M
d
µ


b (cm) d (cm)
10.0 97.1
20.0 68.7
30.0 56.1
40.0 48.6
50.0 43.4
60.0 39.7
70.0 36.7
0.0
20.0
40.0
60.0
80.0
100.0
120.0
0.0 10.0 20.0 30.0 40.0 50.0 60.0 70.0 80.0
h (cm)
b

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 20
Za presjeke koji su opterećeni momentom savijanja povoljan odnos dimenzija je d/b = 1.5-2.0.

cm 60 h
cm 35 b
od
od
=
=


cm 55 5 60 d h d
cm 0 . 5 d
1
1
= − = − =
=

142 . 0
0 . 2 55 35
100 300
f bd
M
2
cd
2
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 3.1 ‰; ζ = 0.904; ξ = 0.237
cm 04 . 13 55 237 . 0 d x = ⋅ = ⋅ ξ =

2
yd
sd
1 s
cm 88 . 13
48 . 43 55 904 . 0
100 300
f d
M
A =
⋅ ⋅

=
ζ
= ⇒ 7∅16 (A
s
=14.07 cm
2
)
s1
A
3.5
0.8
3.5
3
.
5
0
.
8
1
.
6
5
.
1
35
2.53
1.6 1.6
0.8
1.6 1.6 1.6 1.6 1.6
2.53 2.53 2.53 2.53 2.53

Armatura nije dobro odabrana jer je
mali razmak između šipki.

2
1 s
cm 88 . 13 A = ⇒ 6∅18 (A
s
=15.27 cm
2
)
s1
A
3.5
0.8
3.5
3
.
5
0
.
8
1
.
8
5
.
2
35
0.8
1.8
3.12
1.8
3.12
1.8
3.12
1.8
3.12
1.8
3.12
1.8

Ova armatura je bolje odabrana.







Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 21
3.2.5 Slučaj 4
Postupak
Poznate su dimenzije betonskog presjeka (b/h), površina armature i kvaliteta materijala. Potrebno
je odrediti moment nosivosti. (Nepoznato nam je: M
sd
).
Uz pretpostavku deformacija armature ε
s1
= 20.0 ‰, nađe se mehanički koeficijent armiranja (izraz
3.12):

cd
yd
s1
f
f
b d
A


= ω
te nakon što se iz tablica (prilog 1) očitaju koeficijenti
lim sd,
µ ili
lim
ζ moment nosivosti se odredi prema
jednom od sljedećih izraza

yd lim 1 s lim , Rd
cd
2
lim sd, lim , Rd
f d A M
ili f d b M
ζ =
µ =

Važno je napomenuti da se na ovaj način dobiva najmanji moment nosivosti. Odabirom manjih
deformacija

Numerički primjer
Potrebno je odrediti optimalni betonski presjek, za računski moment M
sd
=300 kNm.. Element je
izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), armiran s B 500B. Potrebno je odrediti moment
nosivosti i potrebnu površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
c
1

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =

Pretpostavimo: ε
s1
= 10.0 ‰ i ε
c2
= 3.5 ‰, i b=60 cm
iz tablica ⇒ µ
sd,lim
= 0.159; ζ
lim
= 0.892; ξ
lim
= 0.259
cm 65 . 39
2.0 60 159 . 0
100 300
f b
M
d
cd lim , sd
sd
pot
=
⋅ ⋅

=
µ


Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 22
3.3 Dvostruko armirani pravokutni presjek opterećen momentom
savijanja
Dvostruko armirani presjeci su oni presjeci koji posjeduju vlačnu i tlačnu armaturu (crtež 6).
Dvostruko armirani presjeci upotrebljavaju se kada je računski moment M
sd
veći od momenta
nosivosti M
Rd,lim
kojeg presjek može preuzeti bez tlačne armature.
Neutralna os
sd
N
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sd
M
s2
A
2
d
-
d
s1
ε
F
s1
s2
ε
2
ε
c2
s2
F
c
F
0.85 f
cd
x
=
ξ
*
d
z
=
ζ
*
d

Crtež 6 - Naprezanja i deformacije dvostruko armiranog pravokutnog AB presjeka
U dvostruko armiranom presjeku utjecaj tlačne armature na njegovu nosivost može se uzeti u obzir
ako je ona povezana sponama na razmaku: s
w
≤ 15∅ (∅ - promjer šipke tlačne armature) i ako je
zadovoljen uvjet x ≥ 2d
2
(x - udaljenost neutralne osi od tlačnog ruba presjeka , d
2
-udaljenost težišta
tlačne armature od ruba presjeka). Time se tlačna armatura osigurava od izvijanja!
Za betone razreda ≤C 35/45 prema normi HRN EN 1992-1-1 najveća dopuštena granična
vrijednost koeficijenta položaja neutralne osi iznosi ξ
lim
=0.45. S tim u vezi mogu se izračunati i ostali
parametri:

.252 0 = ; .813 0 = ; .45 0 =
‰ .278 4 = ; ‰ .5 3 =
lim sd, lim lim
s1 c2
µ ζ ξ
ε ε
(3.13)
Prema tome najveći moment savijanja koji jednostruko armirani presjek može preuzeti je:
( )
cd
2
cd
2
lim , sd lim , Rd
f bd 252 . 0 f bd M ⋅ = µ = (3.14)
Za betone razreda ≥C 40/50 prema normi HRN EN 1992-1-1 najveća dopuštena granična
vrijednost koeficijenta položaja neutralne osi iznosi ξ
lim
=0.35. S tim u vezi mogu se izračunati i ostali
parametri:

.206 0 = ; .854 0 = ; .35 0 =
‰ .5 6 = ; ‰ .5 3 =
lim sd, lim lim
s1 c2
µ ζ ξ
ε ε
(3.15)
Prema tome najveći moment savijanja koji jednostruko armirani presjek može preuzeti je:
( )
cd
2
cd
2
lim , sd lim , Rd
f bd 206 . 0 f bd M ⋅ = µ = (3.16)
Limitirajući moment preuzimaju beton i vlačna armatura, dok razliku do stvarnog momenta
preuzimaju dodatna vlačna i tlačna armatura. Prema tome potrebna armatura će se izračunati prema
izrazima:

( ) f d d
M M
f d
M
A
yd 2
lim , Rd sd
yd lim
lim , Rd
1 s


+
ζ
= - ukupna vlačna armatura (3.17)

( ) d d
M M
A
2 s 2
lim , Rd sd
2 s
σ −

= - tlačna armatura (3.18)
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 23

Gdje je σ
s2
tlačno naprezanje u armaturi. Pri deformaciji
v 2 s
ε ≤ ε uzima se da je
yd 2 s
f = ε a za
v 2 s
ε > ε , sa se izračunava iz izraza:

ξ −
− ξ
ε = σ
1
d
d
E
2
2 s s 2 s
(3.19)
gdje je:

2 s
ε - vlačna deformacija čelika promatrana kao apsolutna vrijednost,
− E
s
- modul elastičnosti čelika ( GPa 200 E
s
= ),
− ε
v
- Granična deformacija pri kojoj dolazi do tečenja armature (=
s yd
E f ).

Numerički primjer 1
Zadan je betonski presjek dimenzija b/h=40/60 cm, udaljenost težišta vlačne i tlačne armature od
ruba presjeka d
1
=d
2
=5 cm. Element je izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), armiran s
B 500B. Element je opterećen računskim opterećenjem M
sd
=760 kNm. Potrebno je odrediti potrebnu
površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
c
1
c
s2
A
d


=

5
2

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
MPa 0 . 760 M
sd
=
geometrija

cm 60 h
cm 40 b
=
=


cm 55 5 60 d h d
cm 0 . 5 d d
1
2 1
= − = − =
= =

314 . 0
0 . 2 55 40
100 760
f bd
M
2
cd
2
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
Vidljivo je da izračunati
sd
µ veći od maksimalnog kojeg možemo očitati iz tablica. Presjek je
potrebno dvostruko armirati. Računamo moment nosivosti:

.252 0 = ; .813 0 = ; .45 0 =
‰ .278 4 = ; ‰ .5 3 =
lim sd, lim lim
s1 c2
µ ζ ξ
ε ε

kNm 8 . 609 2.0 55 40 252 . 0 f bd 252 . 0 f bd M
2
cd
2
cd
2
lim , sd lim , Rd
= ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ = µ =

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 24
Vlačna armatura:

( )
( )
( )
2
yd 2
lim , Rd sd
yd lim
lim , Rd
1 s
cm 27 . 38 91 . 6 36 . 31
48 . 43 5 55
100 8 . 609 0 . 760
48 . 43 55 .813 0
100 8 . 609
f d d
M M
f d
M
A
= + =
=
⋅ −
⋅ −
+
⋅ ⋅

=


+
ζ
=


s1
A
s2
A
d


=

5
2
x

=

2
4
.
7
5
ε = 3.5 ‰
c2
ε = 2.79 ‰
s2

cm 75 . 24 55 45 . 0 d x
lim
= ⋅ = ⋅ ξ =
‰ 79 . 2 5 . 3
75 . 24
0 . 5 75 . 24

x
d x

d x x
2 c
2
2 s
2
2 s 2 c
= ⋅

= ε

= ε ⇒

ε
=
ε

( )
1000
200000
8 . 434
E
f
s
yd
500 B v
⋅ = = ε (‰) = 2.17 ‰
yd s2 v 2 s
f = σ ⇒ ε > ε
( )
( )
( )
2
yd 2
lim , Rd sd
2 s
cm 91 . 6
48 . 43 5 55
100 8 . 609 0 . 760
f d d
M M
A =
⋅ −
⋅ −
=


=

2
1 s
cm 27 . 38 A = ⇒ odabrano 5∅32 (A
s
=40.21 cm
2
)

2
2 s
cm 91 . 6 A = ⇒ odabrano 3∅20 (A
s
=9.42 cm
2
)
s1
A
3.5 3.85
0.8
3.5
3
.
5
0
.
8
3
.
2
5
.
9
40
3.2
0.8
3.2
3.85
3.2
3.85
3.2
3.85
3.2
s2
A
3
.
5
0
.
8
2
5
.
3
3

Krivo su pretpostavljene veličine d
1
i d
2
,
pa ponavljamo proračun.

cm 60 h
cm 40 b
=
=


cm 54 6 60 d h d
cm 5 . 5 d
cm 0 . 6 d
1
2
1
= − = − =
=
=


kNm 9 . 587 2.0 54 40 252 . 0 f bd 252 . 0 f bd M
2
cd
2
cd
2
lim , sd lim , Rd
= ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ = µ =
Vlačna armatura:

( )
( )
( )
2
yd 2
lim , Rd sd
yd lim
lim , Rd
1 s
cm 96 . 38 16 . 8 80 . 30
48 . 43 5 . 5 54
100 9 . 587 0 . 760
48 . 43 54 .813 0
100 9 . 587
f d d
M M
f d
M
A
= + =
=
⋅ −
⋅ −
+
⋅ ⋅

=


+
ζ
=

Tlačna armatura
( )
( )
( )
2
yd 2
lim , Rd sd
2 s
cm 16 . 8
48 . 43 5 . 5 54
100 9 . 587 0 . 760
f d d
M M
A =
⋅ −
⋅ −
=


=
Vidljivo je da se armatura nije značajno promijenila. Vrijede odabrane šipke.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 25
Numerički primjer 2
Zadan je betonski presjek dimenzija b/h=40/60 cm, udaljenost težišta vlačne armature od ruba
presjeka d
1
=6 cm, a udaljenost težišta tlačne armature od ruba presjeka d
2
=12 cm. Element je
izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), armiran s B 500B. Element je opterećen
računskim opterećenjem M
sd
=760 kNm. Potrebno je odrediti potrebnu površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
c
1
c
s2
A
d


=

1
2
2

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
MPa 0 . 760 M
sd
=
geometrija

cm 60 h
cm 40 b
=
=


cm 54 6 60 d h d
cm 0 . 12 d
cm 0 . 6 d
1
2
1
= − = − =
=
=

314 . 0
0 . 2 55 40
100 760
f bd
M
2
cd
2
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
kNm 9 . 587 2.0 54 40 252 . 0 f bd 252 . 0 f bd M
2
cd
2
cd
2
lim , sd lim , Rd
= ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ = µ =
Vlačna armatura:

( )
( )
( )
2
yd 2
lim , Rd sd
yd lim
lim , Rd
1 s
cm 22 . 40 42 . 9 80 . 30
48 . 43 12 54
100 9 . 587 0 . 760
48 . 43 54 .813 0
100 9 . 587
f d d
M M
f d
M
A
= + =
=
⋅ −
⋅ −
+
⋅ ⋅

=


+
ζ
=

s1
A
s2
A
d


=

1
2
2
x

=

2
4
.
7
5
ε = 3.5 ‰
c2
ε = 1.80 ‰
s2

cm 75 . 24 55 45 . 0 d x
lim
= ⋅ = ⋅ ξ =
‰ 80 . 1 5 . 3
75 . 24
0 . 12 75 . 24

x
d x

d x x
2 c
2
2 s
2
2 s 2 c
= ⋅

= ε

= ε ⇒

ε
=
ε

( )
1000
200000
8 . 434
E
f
s
yd
500 B v
⋅ = = ε (‰) = 2.17 ‰
MPa 6 . 360 0018 . 0 200000 E
2 s s s2 v 2 s
= ⋅ = ε ⋅ = σ ⇒ ε > ε
( )
( )
( )
2
2 s 2
lim , Rd sd
2 s
cm 36 . 11
06 . 36 12 55
100 9 . 587 0 . 760
d d
M M
A =
⋅ −
⋅ −
=
σ −

=
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 26

2
1 s
cm 22 . 40 A = ⇒ odabrano 5∅32 (A
s
=40.21 cm
2
)

2
2 s
cm 36 . 11 A = ⇒ odabrano 4∅20 (A
s
=12.57 cm
2
)
s1
A
3.5 3.85
0.8
3.5
3
.
5
0
.
8
3
.
2
5
.
9
40
3.2
0.8
3.2
3.85
3.2
3.85
3.2
3.85
3.2
s2
A
3
.
5
0
.
8
2
5
.
3
3


Napomena: Ovim postupkom se praktički može odrediti armatura za bilo koji zadani moment M
sd
.
No, potrebno je uvijek imati na umu da ukupni postotak armature u presjeku ne prijeđe maksimalnu
dopuštenu vrijednost.
% 2 . 2
40 60
57 . 12 21 . 40
40 60
A A
A
A
2 s 1 s
c
sl
l
=

+
=

+
= = ρ
Maksimalna vrijednost količine armature za presjeke naprezanje savijanjem je (prema EC2)
ρ
l,max
=4%, što je više od dobivene vrijednosti, te zaključujemo da je presjek ispravno dimenzioniran.
Međutim, ovaj postotak armature je praktično prevelik za dani presjek, te je potrebno povećati presjek
i/ili smanjiti opterećenje.

3.4 Dimenzioniranje T i Γ presjeka
T presjecima nazivamo one presjeke čija tlačna zona ima oblik slova "T", crtež 7.
Neutralna os
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sd
M
s2
A
x
2
z
d
-
d
s1
ε
F
s1
s2
ε
2
ε
c2
s2
F
c
F
0.85 f
cd
b
eff
c
ε
f
h
*
w

Crtež 7 – T - presjek
Dakle, osim oblika, da bi presjek bio T presjek mora biti ispunjen i uvjet da je x>h
f
. Ako je x<h
f

tlačna zona betona ima pravokutni oblik, pa se presjek i proračunava kao pravokutni dimenzija b
eff
/d.
Osim toga nosač oblika T presjeka može se u statičkom smislu tretirati kao T nosač samo ako rebro i
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 27
ploča rade zajednički, tj ako je u presjecima 1-1 i 2-2 osigurana čvrsta veza između rebra i ploče,
sposobna primiti posmičnu silu.
Općenito, u proračunu T presjeka primjenjuju se dva postupka u zavisnosti od odnosa b
eff
/b
w
.
Načelno, ako je b
eff
>5b
w
primjenjuje se pojednostavljeni proračun, koji je za praksu dovoljno točan, a
nalazi se na strani sigurnosti. Pri tome se pretpostavlja da ukupnu tlačnu silu prima samo ploča, i da
ova sila djeluje u srednjoj ravnini ploče, tj. da je krak unutrašnjih sila z=(d-h
f
/2). Dakle, zanemaruje se
tlačna sila koju prima dio rebra između neutralne osi i donje ivice ploče
Neutralna os
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sd
M
x
2
s1
ε
F
s1
s2
ε
ε
c2
c
F
0.85 f
cd
b
eff
c
ε
f
h
*
w
z

=

d

-

h


/
2
f

Crtež 8 – "T" presjek s odnosom b
eff
/b
w
>5
Koristeći uvjete ravnoteže, dobiva se izraz za potrebnu površinu presjeka vlačne armature.

( )
yd f
sd
1 s
f 2 / h d
M
A

= (3.20)
U praksi se najčešće pretpostave-usvoje dimenzije presjeka, a zatim se određuje armatura. Pri
tom se, u pravilu, ne ide na potpuno iskorištavanje betona, jer bi to dalo neracionalne, previše
armirane presjeke. Dakle granična nosivost ovakvih presjeka dostiže se po armaturi (10-20 ‰). S
obzirom na veliku nosivost ploče, tlačna računska armatura je u pravilu nepotrebna i ekonomski
neopravdana.
Izuzetno kada aktivna širina ploče b
eff
nije mnogo veća od širine rebra b
w
, a T presjek izložen
savijanju s velikom tlačnom silom, može se javiti potreba i za tlačnom računskom armaturom.
Ako je b
eff
≤5b
w
, obično se ne zadovoljavamo prethodnim, pojednostavljenim postupkom proračuna
T presjeka, posebno ako je nosač T presjeka većeg raspona i opterećenja. Tada primjenjujemo točniji
postupak u kojem ne zanemarujemo doprinos tlačnog dijela rebra. Točniji postupak primjenjujemo i
onda kada je b
eff
>5b
w
ako je x >>h
f
. To će se dogoditi kod presjeka opterećenih na savijanje s
velikom tlačnom silom. Tada se doprinos nosivosti presjeka velike tlačne zone rebra ne smije
zanemariti.
U praksi se dimenzioniranje T presjeka svodi na dimenzioniranje zamjenjujućeg presjeka širine b
i
.
Širina b
i
određuje se iz uvjeta da se, pri jednakim položajima neutralne osi, dobiju jednake tlačne sile
u zadanom i zamjenjujućem presjeku.
Polazišna osnova nam je pravokutni presjek širine jednake širini ploče.
Nakon izračunavanja koeficijenta µ
sd
i očitavanja koeficijenta ξ, određujemo položaj neutralne osi
(3.6), pri čemu se mogu pojaviti dvije mogućnosti:
− neutralna os prolazi kroz ploču ili njenim donjim rubom. Takav presjek proračunavamo kao
pravokutni dimenzija b
eff
/d, dakle za očitani ζ određujemo armaturu prema (3.11).
− neutralna os siječe rebro.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 28
Neutralna os
sd
N
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sd
M
s2
A
x
2
z
d
-
d
s1
ε
F
s1
s2
ε
2
ε
c2
s2
F
c
F
0.85 f
cd
b
eff
c
ε
f
h
*
b
i
w

Crtež 9 – Zamjenjujući "T" presjek
Širinu fiktivnog T presjeka b
i

možemo odrediti iz izraza:

eff b i
b b ⋅ λ = (3.21)
pri čemu se koeficijent λ
b
može izračunati iz formule (3.22) ili dovoljno točno očitati iz tablica danih u
prilogu 2, što u praksi predstavlja uobičajeni postupak.


















ξ

α
α
− = λ

w
eff f
v
v
b
b
b
1
d
h
1 1 (3.22)
pri čemu su:

v
α - koeficijent punoće radnog dijagrama betona za deformaciju
2 c
ε ;


α
v
- koeficijent punoće radnog dijagrama betona za deformaciju

ε
c
;
Nakon pronalaženja aktivne širine b
i
zamjenjujućeg T presjeka provodi se dimenzioniranje kao za
pravokutni presjek poznatih dimenzija b
i
/d. Dobivene nova vrijednost ξ uspoređuje se sa starom, pa
nastane li razlika, postupak se ponavlja.
Na ovaj način T presjek je zamijenjen s pravokutnim presjekom pa se mogu koristiti sva pomoćna
sredstva za proračun pravokutnih presjeka (tablice, dijagrami i sl.)

Numerički primjer 1
Zadan je betonski presjek dimenzija prema slici. Element je izrađen iz betona klase C 25/30 (klasa
okoliša XC2), armiran s B 500B. Element je opterećen računskim opterećenjem M
sd
=700 kNm.
Potrebno je odrediti potrebnu površinu armature.
sd
M
b = 40 w
s1
A
d

=

9
5
c
d


=

5
h

=

1
0
0
1
h


=

1
5
f
b = 150 eff
materijal:
C 25/30 ; f
ck
= 25.0 MPa
MPa 7 . 16 5 . 1 0 . 25 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
MPa 0 . 700 M
sd
=
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 29
početni presjek: b
eff
/d = 150/95:
031 . 0
67 . 1 95 150
100 700
f d b
M
2
cd
2
eff
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 1.0 ‰; ζ = 0.968; ξ = 0.091
cm 0 . 15 h cm 65 . 8 95 091 . 0 d x
f
= < = ⋅ = ⋅ ξ = − neutralna os siječe ploču!

2
yd
sd
1 s
cm 51 . 17
48 . 43 95 968 . 0
100 700
f d
M
A =
⋅ ⋅

=
ζ
= ⇒ odabrano 6∅20 (A
s
=18.85 cm
2
)

Numerički primjer 2
Zadan je isti betonski presjek kao u prethodnom primjeru, ali opterećen računskim opterećenjem
M
sd
=3000 kNm.
početni presjek: b
eff
/d = 150/95:
133 . 0
67 . 1 95 150
100 3000
f d b
M
2
cd
2
eff
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 2.9 ‰; ζ = 0.910; ξ = 0.225
cm 0 . 15 h cm 38 . 21 95 225 . 0 d x
f
= > = ⋅ = ⋅ ξ = − neutralna os siječe rebro!
⇒ Potrebno je odrediti aktivnu širinu fiktivnog T presjeka.
Aktivnu širinu očitavamo iz Tablice u Prilogu 2, prethodno izračunavši parametre:
75 . 3
40
150
b
b
w
eff
= = , 16 . 0
95
15
d
h
f
= = , 225 . 0 = ξ

Te iz tablice očitamo λ
b
:
91 . 0
b
= λ
Fiktivna širina je:
cm 5 . 136 150 91 . 0 b b
eff b i
= ⋅ = ⋅ λ =
d h
f
b b
eff

0.550 0.525 0.500 0.475 0.450 0.425 0.400 0.375 0.350 0.325 0.300 0.275 0.250 0.225 0.200 0.175 0.150 0.125 0.100 0.075 0.050 0.025 1.5 2.0 2.5 3.0 3.5 4.0 4.5 5.0
d x = ξ
λ
b
0.550 0.525 0.500 0.475 0.450 0.425 0.400 0.375 0.350 0.325 0.300 0.275 0.250 0.225 0.200 0.175 0.150 0.125 0.100 0.075 0.050 0.025 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00
0.550 0.513 0.489 0.464 0.437 0.413 0.386 0.362 0.335 0.309 0.284 0.259 0.232 0.207 0.181 0.155 0.130 0.103 0.078 0.052 0.026 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00
0.550 0.513 0.487 0.461 0.436 0.409 0.383 0.357 0.330 0.303 0.276 0.249 0.221 0.194 0.166 0.139 0.111 0.083 0.056 0.028 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99
0.550 0.513 0.487 0.460 0.434 0.407 0.379 0.351 0.323 0.295 0.266 0.237 0.208 0.178 0.149 0.119 0.090 0.060 0.030 0.99 0.98 0.98 0.98 0.98 0.98 0.98 0.98
0.550 0.512 0.485 0.459 0.431 0.403 0.374 0.345 0.315 0.285 0.254 0.223 0.192 0.160 0.129 0.097 0.065 0.032 0.98 0.97 0.97 0.97 0.96 0.96 0.96 0.96
0.550 0.512 0.485 0.457 0.428 0.399 0.368 0.337 0.306 0.273 0.240 0.207 0.173 0.139 0.105 0.070 0.035 0.97 0.96 0.95 0.94 0.94 0.94 0.94 0.93
0.550 0.511 0.483 0.454 0.425 0.394 0.362 0.329 0.295 0.260 0.224 0.188 0.151 0.114 0.076 0.038 0.96 0.94 0.93 0.92 0.91 0.91 0.91 0.90
0.550 0.510 0.481 0.451 0.420 0.388 0.354 0.318 0.281 0.243 0.204 0.164 0.124 0.083 0.042 0.95 0.92 0.90 0.89 0.88 0.88 0.87 0.87
0.550 0.509 0.479 0.448 0.415 0.381 0.344 0.305 0.265 0.223 0.180 0.136 0.091 0.046 0.93 0.90 0.87 0.86 0.85 0.84 0.84 0.83
0.550 0.508 0.477 0.444 0.409 0.372 0.331 0.289 0.244 0.198 0.150 0.101 0.051 0.91 0.87 0.84 0.83 0.81 0.80 0.80 0.79
0.550 0.507 0.473 0.439 0.401 0.360 0.316 0.268 0.218 0.166 0.112 0.056 0.90 0.84 0.81 0.79 0.78 0.76 0.76 0.75
0.550 0.505 0.469 0.432 0.391 0.345 0.295 0.241 0.184 0.125 0.063 0.88 0.82 0.78 0.75 0.74 0.72 0.71 0.70
0.550 0.502 0.464 0.423 0.378 0.326 0.268 0.206 0.140 0.071 0.86 0.79 0.74 0.72 0.70 0.68 0.67 0.66
0.550 0.499 0.457 0.412 0.360 0.299 0.232 0.158 0.081 0.84 0.76 0.71 0.68 0.65 0.64 0.62 0.61
0.550 0.494 0.448 0.397 0.335 0.262 0.181 0.093 0.82 0.73 0.68 0.64 0.61 0.59 0.58 0.57
0.550 0.488 0.435 0.374 0.298 0.208 0.108 0.80 0.70 0.64 0.60 0.57 0.55 0.53 0.52
0.550 0.479 0.418 0.342 0.243 0.127 0.78 0.67 0.60 0.56 0.53 0.51 0.49 0.48
0.550 0.467 0.392 0.288 0.154 0.76 0.64 0.58 0.53 0.49 0.47 0.45 0.43
0.550 0.449 0.347 0.192 0.74 0.62 0.54 0.49 0.45 0.42 0.40 0.38
0.550 0.420 0.252 0.72 0.59 0.50 0.45 0.41 0.38 0.36 0.34
0.550 0.351 0.71 0.56 0.47 0.41 0.37 0.34 0.31 0.29
0.550 0.69 0.53 0.43 0.37 0.33 0.29 0.27 0.25

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 30
⇒ Analiziramo novi presjek: b
i
/d = 136.5/100
146 . 0
67 . 1 95 5 . 136
100 3000
f d b
M
2
cd
2
i
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 3.2 ‰; ζ = 0.901; ξ = 0.242
⇒ Ponovno je potrebno odrediti aktivnu širinu fiktivnog T presjeka (ξ = 0.242):

Te iz tablice očitamo λ
b
:
88 . 0
b
= λ
Fiktivna širina je:
cm 0 . 132 150 88 . 0 b b
eff b i
= ⋅ = ⋅ λ =
⇒ Analiziramo novi presjek: b/d = 132.0/100
151 . 0
67 . 1 95 132
100 3000
f d b
M
2
cd
2
i
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 3.3 ‰; ζ = 0.898; ξ = 0.248
pošto je promjena ξ mala, zadovoljavamo se dobivenim rezultatom.

2
yd
sd
1 s
cm 87 . 80
48 . 43 95 898 . 0
100 3000
f d
M
A =
⋅ ⋅

=
ζ
= ⇒ odabrano 6∅20 (A
s
=18.85 cm
2
)
Da smo prihvatili da je zadani presjek vitak (b
eff
>5b
w
):

( ) ( )
2
yd f
sd
1 s
cm 85 . 78
48 . 43 2 15 95
100 3000
f 2 h d
M
A =
⋅ −

=

=
Napomena uz primjer 2: Potrebna površina armature je korektno izračunata danim formulama,
međutim postava ove armature u presjek bi bila prilično nezgodna.
% 5 . 0
100 150
87 . 80
A
A
c
1 s
s
=

= = ρ
d h
f
b b
eff

0.550 0.525 0.500 0.475 0.450 0.425 0.400 0.375 0.350 0.325 0.300 0.275 0.250 0.225 0.200 0.175 0.150 0.125 0.100 0.075 0.050 0.025 1.5 2.0 2.5 3.0 3.5 4.0 4.5 5.0
d x = ξ
λ
b
0.550 0.525 0.500 0.475 0.450 0.425 0.400 0.375 0.350 0.325 0.300 0.275 0.250 0.225 0.200 0.175 0.150 0.125 0.100 0.075 0.050 0.025 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00
0.550 0.513 0.489 0.464 0.437 0.413 0.386 0.362 0.335 0.309 0.284 0.259 0.232 0.207 0.181 0.155 0.130 0.103 0.078 0.052 0.026 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00
0.550 0.513 0.487 0.461 0.436 0.409 0.383 0.357 0.330 0.303 0.276 0.249 0.221 0.194 0.166 0.139 0.111 0.083 0.056 0.028 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99
0.550 0.513 0.487 0.460 0.434 0.407 0.379 0.351 0.323 0.295 0.266 0.237 0.208 0.178 0.149 0.119 0.090 0.060 0.030 0.99 0.98 0.98 0.98 0.98 0.98 0.98 0.98
0.550 0.512 0.485 0.459 0.431 0.403 0.374 0.345 0.315 0.285 0.254 0.223 0.192 0.160 0.129 0.097 0.065 0.032 0.98 0.97 0.97 0.97 0.96 0.96 0.96 0.96
0.550 0.512 0.485 0.457 0.428 0.399 0.368 0.337 0.306 0.273 0.240 0.207 0.173 0.139 0.105 0.070 0.035 0.97 0.96 0.95 0.94 0.94 0.94 0.94 0.93
0.550 0.511 0.483 0.454 0.425 0.394 0.362 0.329 0.295 0.260 0.224 0.188 0.151 0.114 0.076 0.038 0.96 0.94 0.93 0.92 0.91 0.91 0.91 0.90
0.550 0.510 0.481 0.451 0.420 0.388 0.354 0.318 0.281 0.243 0.204 0.164 0.124 0.083 0.042 0.95 0.92 0.90 0.89 0.88 0.88 0.87 0.87
0.550 0.509 0.479 0.448 0.415 0.381 0.344 0.305 0.265 0.223 0.180 0.136 0.091 0.046 0.93 0.90 0.87 0.86 0.85 0.84 0.84 0.83
0.550 0.508 0.477 0.444 0.409 0.372 0.331 0.289 0.244 0.198 0.150 0.101 0.051 0.91 0.87 0.84 0.83 0.81 0.80 0.80 0.79
0.550 0.507 0.473 0.439 0.401 0.360 0.316 0.268 0.218 0.166 0.112 0.056 0.90 0.84 0.81 0.79 0.78 0.76 0.76 0.75
0.550 0.505 0.469 0.432 0.391 0.345 0.295 0.241 0.184 0.125 0.063 0.88 0.82 0.78 0.75 0.74 0.72 0.71 0.70
0.550 0.502 0.464 0.423 0.378 0.326 0.268 0.206 0.140 0.071 0.86 0.79 0.74 0.72 0.70 0.68 0.67 0.66
0.550 0.499 0.457 0.412 0.360 0.299 0.232 0.158 0.081 0.84 0.76 0.71 0.68 0.65 0.64 0.62 0.61
0.550 0.494 0.448 0.397 0.335 0.262 0.181 0.093 0.82 0.73 0.68 0.64 0.61 0.59 0.58 0.57
0.550 0.488 0.435 0.374 0.298 0.208 0.108 0.80 0.70 0.64 0.60 0.57 0.55 0.53 0.52
0.550 0.479 0.418 0.342 0.243 0.127 0.78 0.67 0.60 0.56 0.53 0.51 0.49 0.48
0.550 0.467 0.392 0.288 0.154 0.76 0.64 0.58 0.53 0.49 0.47 0.45 0.43
0.550 0.449 0.347 0.192 0.74 0.62 0.54 0.49 0.45 0.42 0.40 0.38
0.550 0.420 0.252 0.72 0.59 0.50 0.45 0.41 0.38 0.36 0.34
0.550 0.351 0.71 0.56 0.47 0.41 0.37 0.34 0.31 0.29
0.550 0.69 0.53 0.43 0.37 0.33 0.29 0.27 0.25

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 31
Moguća armatura bila bi 8∅36 (As1=81.43 cm
2
), pa skica armature jasno pokazuje da je potrebno
ponoviti proračun s novom vrijednosti d
1
≈10.0 cm.
3.5
0.8
3.5
3
.
5
0
.
8
3
.
6
9
.
7
40
3.6
0.8
5.67
3.6
3
.
6
3
.
6
Težište armature
5.67
3.6
5.67
3.6


3.5 Kratki elementi opterećeni centričnom tlačnom silom
Pošto je beton materijal koji posjeduje veliku tlačnu čvrstoću, često nema potrebe za armiranjem
kratkih elemenata opterećenih centričnom tlačnom silom. Kratkim elementima smatramo one
elemente kod kojih nema pojave izvijanja.
Potrebna armatura u presjeku, uz poznate dimenzije, proračunava se po izrazu:

cd yd
cd c sd
req , s
f 85 . 0 f
f 85 . 0 A N
A
⋅ −
⋅ ⋅ −
= (3.23)
Ako je vrijednost
req , s
A negativna, armatura nije potrebna i tada se postavlja minimalna armatura.
Važno je napomenuti da bi presjeci opterećeni na centrični tlak u svakom slučaju trebali biti
minimalno armirani. Pojava armature, posebno veće količine, u takvim presjecima ukazuje na
iscrpljenost betona i nedostatne dimenzije presjeka.

3.6 Kratki elementi opterećeni centričnom vlačnom silom
Elementi naprezani na centrični vlak mogu se proračunavati na dva načina:
1. Ako monolitnost betona nije važna i u njemu mogu nastati pukotine, sve sile vlaka
preuzima armatura

yd
sd
req , s
f
N
A = (3.24)
2. Ako treba paziti na trajnu monolitnost betona, što znači da beton konstrukcije ne smije imati
pukotina, tada:

1
s s m , ct c
Rd sd
f A f A
N N
γ
⋅ + ⋅
= ≤ (3.25)
pri čemu su:

i i sd
N N

γ = - računska vrijednost utjecaja (računska uzdužna sila);

Rd
N - računska nosivost;

c
A - ukupna površina betonskog presjeka;
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 32

m ct,
f - srednja vlačna čvrstoća betona (tablica u poglavlju 2.4);

s
f - stvarna čvrstoća čelika;

1
γ - koeficijent sigurnosti od pojave pukotina: 1.2-1.5 i ovisi o važnosti konstrukcije;;
Stvarno naprezanje u armaturi nalazi se iz uvjeta da su relativne deformacije betona ε
c
i čelika ε
s
u
trenutku nastanka pukotina jednake (uvjet monolitnosti):

s s s
cm
m , ct
c s
E f ;
E
f
ε ⋅ = = ε = ε
Prema pokusima opasnost od pojave pukotina u betonu nastaje kada relativna deformacija betona
dosegne vrijednost ε
c
= 0.1‰.
Iz izraza (3.25) može se odrediti potrebna količina armature za zadani betonski presjek odnosno
potrebna površina betonskog presjeka za zadani koeficijent armiranja.
Ovdje je također važno napomenuti da je generalno potrebno izbjegavati armiranog betonske
elemente opterećene na centrični vlak. Takve elemente je znatno ekonomičnije izvesti iz čelika ili
nekog drugog materijala (npr. karbonska vlakna i sl.).

3.7 Dimenzioniranje pravokutnog presjeka na moment savijanja i
uzdužnu silu
3.7.1 Uzdužna vlačna sila – postupak Wuczkowskog
Kada na pravokutni presjek osim momenta savijanja M
sd
djeluje i uzdužna vlačna sila N
sd
govorimo
o ekscentričnom vlaku ili savijanju s uzdužnom vlačnom silom. Primjer takvog slučaja prikazan je na
crtežu 10.
Neutralna os
sd
N
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sd
M
s2
A
2
d
-
d
s1
ε
F
s1
s2
ε
2
ε
c2
s2
F
c
F
0.85 f
cd
x
=
ξ
*
d
z
=
ζ
*
d

Crtež 10 – Pravokutni presjek opterećen momentom savijanja i tlačnom silom
Dimenzioniranju presjeka pristupa se tako da se sila prebaci u težište vlačne armature, crtež 11.
Neutralna os
sd
N
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sds
M
s2
A
2
d
-
d
s1
ε
F
s1
s2
ε
2
ε
c2
s2
F
c
F
0.85 f
cd
x
=
ξ
*
d
z
=
ζ
*
d
d
-
h
/
2

Crtež 11 – Prebacivanje sile u težište vlačne armature
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 33
Računski moment savijanja s obzirom na vlačnu armaturu bit će:






− ⋅ − =
2
h
d N M M
sd sd sds
(3.26)
Moment nosivosti (najveći moment savijanja koji jednostruko armirani presjek može preuzeti) je:

cd
2
lim , sd lim , Rd
f bd M µ = (3.27)
Pa se potrebna armatura može dobiti po slijedećim izrazima:

( ) f
N
f d d
M M
f d
M
A
yd
sd
yd 2
lim , Rd sd
yd lim
lim , Rd
1 s
+


+
ζ
= - ukupna vlačna armatura (3.28)

( ) d d
M M
A
2 s 2
lim , Rd sd
2 s
σ −

= - tlačna armatura (3.29)
gdje je
− σ
s2
tlačno naprezanje u armaturi (izraz 3.19)

Kada je računski moment M
sd
nije veći od momenta nosivosti M
Rd,lim
, prethodni izrazi za potrebnu
količinu armature se reduciraju:

f
N
f d
M
A
yd
sd
yd
sd
1 s
+
ζ
= - ukupna vlačna armatura (3.30)
0 A
2 s
= - tlačna armatura (3.31)

3.7.2 Uzdužna tlačna sila – postupak Wuczkowskog
U slučaju kada na pravokutni presjek osim momenta savijanja M
sd
djeluje i uzdužna tlačna sila N
sd

govorimo o ekscentričnom tlaku ili savijanju s uzdužnom tlačnom silom. Primjer takvog slučaja
prikazan je na crtežu 12.
Neutralna os
sd
N
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sd
M
s2
A
2
d
-
d
s1
ε
F
s1
s2
ε
2
ε
c2
s2
F
c
F
0.85 f
cd
x
=
ξ
*
d
z
=
ζ
*
d

Crtež 12 – Pravokutni presjek opterećen momentom savijanja i tlačnom silom
Dimenzioniranju presjeka također se pristupa tako da se sila prebaci u težište vlačne armature,
crtež 13.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 34
Neutralna os
sd
N
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sds
M
s2
A
2
d
-
d
s1
ε
F
s1
s2
ε
2
ε
c2
s2
F
c
F
0.85 f
cd
x
=
ξ
*
d
z
=
ζ
*
d
d
-
h
/
2

Crtež 13 – Prebacivanje sile u težište vlačne armature

Računski moment savijanja s obzirom na vlačnu armaturu bit će:






− ⋅ + =
2
h
d N M M
sd sd sds
(3.32)
Moment nosivosti (najveći moment savijanja koji jednostruko armirani presjek može preuzeti) je:

cd
2
lim , sd lim , Rd
f bd M µ = (3.33)
Pa se potrebna armatura može dobiti po slijedećim izrazima:

( ) f
N
f d d
M M
f d
M
A
yd
sd
yd 2
lim , Rd sd
yd lim
lim , Rd
1 s



+
ζ
= - ukupna vlačna armatura (3.34)

( ) d d
M M
A
2 s 2
lim , Rd sd
2 s
σ −

= - tlačna armatura (3.35)
gdje je
− σ
s2
tlačno naprezanje u armaturi (izraz 3.19)

Kada je računski moment M
sd
nije veći od momenta nosivosti M
Rd,lim
, prethodni izrazi za potrebnu
količinu armature se reduciraju:

f
N
f d
M
A
yd
sd
yd
sd
1 s

ζ
= - ukupna vlačna armatura (3.36)
0 A
2 s
= - tlačna armatura (3.37)
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 35
Numerički primjer 1
Zadan je betonski presjek dimenzija b/h=40/60 cm, udaljenost težišta vlačne armature od ruba
presjeka d
1
=5 cm. Element je izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), armiran s B 500B.
Element je opterećen računskim opterećenjem M
sd
=260 kNm i N
sd
=-120 kN (tlačna sila). Potrebno je
odrediti potrebnu površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
x

=

1
0
.
6
7
c
1
sd
N
x

=

1
1
.
3
3

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
kNm 0 . 260 M
sd
=
kN 0 . 120 N
sd
− = (tlačna sila)
geometrija

cm 60 h
cm 40 b
=
=

cm 55 5 60 d h d
cm 0 . 5 d
1
1
= − = − =
=

Moment s obzirom na težište vlačne armature
kNm 0 . 290
2
60 . 0
55 . 0 0 . 120 0 . 260
2
h
d N M M
sd sd sds
= ⎟





− ⋅ + = ⎟





− + =
Moment nosivosti za ε
s1
= 10.0 ‰ ( 159 . 0
lim , sd
= µ )

sds
2
cd
2
cd
2
lim , sd lim , Rd
M kNm 8 . 384 2.0 55 40 159 . 0 f bd 159 . 0 f bd M > = ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ = µ =
120 . 0
0 . 2 55 40
100 290
f bd
M
2
cd
2
sds
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 2.6 ‰; ζ = 0.919; ξ = 0.206
cm 33 . 11 55 206 . 0 d x = ⋅ = ⋅ ξ =

0 . 0 A
cm 44 . 10 76 . 2 20 . 13
48 . 43
0 . 120
48 . 43 55 919 . 0
100 290
f
N
f d
M
A
2 s
2
yd
sd
yd
sd
1 s
=
= − = −
⋅ ⋅

= −
ζ
=


2
1 s
cm 44 . 10 A = ⇒ odabrano 6∅16 (A
s
=12.06 cm
2
)
Kao usporedba mogu se navesti rezultati za čisto savijanje (djelovanje samog momenta) iz točke
3.2.2.
Položaj neutralne osi: cm 67 . 10 x
sav
= < cm 33 . 11 x
tl , exc
=
Potrebna armatura:
2
sav , 1 s
cm 75 . 11 A = >
2
tl , exc , 1 s
cm 44 . 10 A =

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 36
Numerički primjer 2
Zadan je betonski presjek dimenzija b/h=40/60 cm, udaljenost težišta vlačne armature od ruba
presjeka d
1
=5 cm. Element je izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), armiran s B 500B.
Element je opterećen računskim opterećenjem M
sd
=260 kNm i N
sd
=120 kN (vlačna sila). Potrebno je
odrediti potrebnu površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
x

=

9
.
5
7
c
1
sd
N
x

=

1
1
.
3
3

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
kNm 0 . 260 M
sd
=
kN 0 . 120 N
sd
= (vlačna sila)
geometrija

cm 60 h
cm 40 b
=
=

cm 55 5 60 d h d
cm 0 . 5 d
1
1
= − = − =
=

Moment s obzirom na težište vlačne armature
kNm 0 . 230
2
60 . 0
55 . 0 0 . 120 0 . 260
2
h
d N M M
sd sd sds
= ⎟





− ⋅ − = ⎟





− − =
Moment nosivosti za ε
s1
= 10.0 ‰ ( 159 . 0
lim , sd
= µ )

sds
2
cd
2
cd
2
lim , sd lim , Rd
M kNm 8 . 384 2.0 55 40 159 . 0 f bd 159 . 0 f bd M > = ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ = µ =
095 . 0
0 . 2 55 40
100 230
f bd
M
2
cd
2
sds
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 2.1 ‰; ζ = 0.934; ξ = 0.174
cm 57 . 9 55 174 . 0 d x = ⋅ = ⋅ ξ =

0 . 0 A
cm 06 . 13 76 . 2 30 . 10
48 . 43
0 . 120
48 . 43 55 934 . 0
100 230
f
N
f d
M
A
2 s
2
yd
sd
yd
sd
1 s
=
= + = +
⋅ ⋅

= −
ζ
=


2
1 s
cm 06 . 13 A = ⇒ odabrano 7∅16 (A
s
=14.07 cm
2
)
Kao usporedba mogu se navesti rezultati za čisto savijanje (djelovanje samog momenta) iz točke
3.2.2. i rezultati iz prethodnog primjera:
Položaj neutralne osi: cm 57 . 9 x
vl , exc
= < cm 67 . 10 x
sav
= < cm 33 . 11 x
tl , exc
=
Potrebna armatura:
2
vl , exc , 1 s
cm 06 . 13 A = >
2
sav , 1 s
cm 75 . 11 A = >
2
tl , exc , 1 s
cm 44 . 10 A =
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 37
Numerički primjer 3
Zadan je betonski presjek dimenzija b/h=40/60 cm, udaljenost težišta vlačne armature od ruba
presjeka d
1
=5 cm. Element je izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), armiran s B 500B.
Element je opterećen računskim opterećenjem M
sd
=360 kNm i N
sd
=-240 kN (tlačna sila). Potrebno je
odrediti potrebnu površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
c
1
sd
N
s2
A

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
kNm 0 . 360 M
sd
=
kN 0 . 240 N
sd
− = (tlačna sila)
geometrija

cm 60 h
cm 40 b
=
=

cm 55 5 60 d h d
cm 0 . 5 d
1
1
= − = − =
=

Moment s obzirom na težište vlačne armature
kNm 0 . 420
2
60 . 0
55 . 0 0 . 240 0 . 360
2
h
d N M M
sd sd sds
= ⎟





− ⋅ + = ⎟





− + =
Moment nosivosti za ε
s1
= 10.0 ‰ ( 159 . 0
lim , sd
= µ )

sds
2
cd
2
cd
2
lim , sd lim , Rd
M kNm 8 . 384 2.0 55 40 159 . 0 f bd 159 . 0 f bd M < = ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ = µ =
presjek je dvostruko armiran
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 3.5 ‰; ζ = 0.892; ξ = 0.259
( )
( )
( ) 48 . 43
0 . 240
48 . 43 5 55
100 8 . 384 0 . 420
48 . 43 55 .892 0
100 8 . 384
f
N
f d d
M M
f d
M
A
yd
sd
yd 2
lim , Rd sds
yd lim
lim , Rd
1 s

⋅ −
⋅ −
+
⋅ ⋅

= −


+
ζ
=

2
1 s
cm 14 . 14 52 . 5 62 . 1 04 . 18 A = − + = ⇒ odabrano 5∅20 (A
s
=15.71 cm
2
)
s1
A
s2
A
d


=

5
2 x

=

1
4
.
2
5
ε = 3.5 ‰
c2
ε = 2.27 ‰
s2

cm 25 . 14 55 259 . 0 d x
lim
= ⋅ = ⋅ ξ =
‰ 27 . 2 5 . 3
25 . 14
0 . 5 25 . 14

x
d x

d x x
2 c
2
2 s
2
2 s 2 c
= ⋅

= ε

= ε ⇒

ε
=
ε

( )
1000
200000
8 . 434
E
f
s
yd
500 B v
⋅ = = ε (‰) = 2.17 ‰
yd s2 v 2 s
f = σ ⇒ ε > ε
( )
( )
( )
2
yd 2
lim , Rd sds
2 s
cm 62 . 1
48 . 43 5 55
100 8 . 384 0 . 420
f d d
M M
A =
⋅ −
⋅ −
=


=
⇒ odabrano 2∅12 (A
s
=2.26 cm
2
)

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 38
3.7.3 Uzdužna tlačna/vlačna sila – dimenzioniranje pomoću dijagrama interakcije
Pravokutni presjeci pri djelovanju momenta savijanja i uzdužne tlačne ili vlačne sile mogu se
također proračunati pomoću dijagrama interakcije. Dijagrami su napravljeni za različite vrste armature
i za različite omjere d
1
/h (d
2
/h) i za različite omjere A
s2
/A
s1
. Dijagrami za armaturu B500, simetričnu
armaturu (A
s2
=A
s1
) i tri odnosa d
1
/h (d
2
/h) prikazani su u prilozima 4, 5 i 6.
Postupak je vrlo jednostavan. Za proračunate bezdimenzionalne vrijednosti:

cd
sd
sd
cd
2
sd
sd
f h b
N
f h b
M
⋅ ⋅
= ν
⋅ ⋅
= µ
(3.38)
u dijagramima interakcije se očita mehanički koeficijent armiranja ω, te se proračuna potrebna
armatura prema izrazima

s1 s2
yd
cd
yd
cd
c s1
A A
f
f
h b
f
f
A A
=
⋅ ⋅ ⋅ ω = ⋅ ⋅ ω =
(3.39)
Numerički primjer 1
Zadan je betonski presjek dimenzija b/h=40/60 cm, udaljenost težišta armatura od ruba presjeka
d
1
=d
2
=5 cm. Element je izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), simetrično armiran s B
500B. Element je opterećen računskim opterećenjem M
sd
=260 kNm i N
sd
=-120 kN (tlačna sila).
Potrebno je odrediti potrebnu površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
c
1
sd
N
A
s2
d


=

5
2

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
kNm 0 . 260 M
sd
=
kN 0 . 120 N
sd
− = (tlačna sila)
geometrija

cm 60 h
cm 40 b
=
=

083 . 0 60 5 h d
cm 0 . 5 d d
1
2 1
= = = α
= =

Koristimo dijagram: α=0.075 (prilog 5)

090 . 0
0 . 2 60 40
100 260
f bh
M
025 . 0
0 . 2 60 40
120
f bh
N
2
cd
2
sd
sd
cd
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
=
⋅ ⋅
= = ν




Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 39
ν
µ
b
d
1
s1
A
h d
sd
M
s1
A
sd
N
d
2
ω
=
0
.0
5
0
.1
0
0
.1
5
0
.2
0
0
.2
5
0
.3
0
0
.3
5
0
.4
0
0
.4
5
0
.5
0
0
.5
5
0
.6
0
0
.6
5
0
.7
0
0
.7
5
0
.8
0
0
.8
5
0
.9
0
0
.9
5
1
.0
0
075 . 0 h d h d
0 . 1 A A
500 B
2 1
1 s 2 s
= = = β
= = α
yd
cd
2 s 1 s
cd
2
sd
sd
cd
sd
sd
f
f
h b A A
f h b
M
f h b
N
ω = =
= µ
= ν

ω
=
0
.
0
5
0
.
1
0
0
.
1
5
0
.
2
0
0
.
2
5
3
0


Očitano
090 . 0 = ω
Armatura
2
s1 s2
2
s1
cm 94 . 9 A A
cm 94 . 9
48 . 43
0 . 2
60 40 09 . 0 A
= =
= ⋅ ⋅ ⋅ =

Vidljivo je da je armatura izračunata na ovakav način znatno veća nego armatura izračunata
postupkom Wuczkowskog, iako je sama vlačna armatura (A
s1
) nešto manja:
2
s2 s1 Wuc tot, sl,
2
s2 s1 dij tot, sl,
cm 44 . 10 0 . 0 44 . 10 A A A
cm 88 . 19 94 . 9 94 . 9 A A A
= + = + =
= + = + =

U slučaju da je moment alternirajući (mijenja smjer), vidljivo je da bi ukupna armatura tada bila
manja.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 40
Numerički primjer 2
Zadan je betonski presjek dimenzija b/h=40/60 cm, udaljenost težišta armatura od ruba presjeka
d
1
=d
2
=5 cm. Element je izrađen iz betona klase C 30/37 (klasa okoliša XC2), simetrično armiran s B
500B. Element je opterećen računskim opterećenjem M
sd
=860 kNm i N
sd
=-420 kN (tlačna sila).
Potrebno je odrediti potrebnu površinu armature.
s1
A
sd
M
b = 40
d


=

5
d

=

5
5
h

=

6
0
c
1
sd
N
A
s2
d


=

5
2

materijal:
C 30/37 ; f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
kNm 0 . 860 M
sd
=
kN 0 . 420 N
sd
− = (tlačna sila)
geometrija

cm 60 h
cm 40 b
=
=

083 . 0 60 5 h d
cm 0 . 5 d d
1
2 1
= = = α
= =

Koristimo dijagram: α=0.075

300 . 0
0 . 2 60 40
100 860
f bh
M
088 . 0
0 . 2 60 40
420
f bh
N
2
cd
2
sd
sd
cd
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
=
⋅ ⋅
= = ν

ν
µ
b
d
1
s1
A
h d
sd
M
s1
A
sd
N
d
2
ω
=
0
.0
5
0
.1
0
0
.1
5
0
.2
0
0
.2
5
0
.3
0
0
.3
5
0
.4
0
0
.4
5
0
.5
0
0
.5
5
0
.6
0
0
.6
5
0
.7
0
0
.7
5
0
.8
0
0
.8
5
0
.9
0
0
.9
5
1
.0
0
075 . 0 h d h d
0 . 1 A A
500 B
2 1
1 s 2 s
= = = β
= = α
yd
cd
2 s 1 s
cd
2
sd
sd
cd
sd
sd
f
f
h b A A
f h b
M
f h b
N
ω = =
= µ
= ν

ω
=
0
.
0
5
0
.
1
0
0
.
1
5
0
.
2
0
0
.
2
5
0
.
3
0
0
.
3
5
0
.
4
0
0
.
4
5
0
.
5
0
0

Očitano
31 . 0 = ω
Armatura
2
s1 s2
2
s1
cm 22 . 34 A A
cm 22 . 34
48 . 43
0 . 2
60 40 31 . 0 A
= =
= ⋅ ⋅ ⋅ =

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 41
3.8 Dimenzioniranje okruglog presjeka naprezanih momentom savijanja
i uzdužnom silom
Određivanje potrebne armature za elemente okruglog presjeka najlakše je sprovesti pomoću
dijagrama interakcije.
Na sličan način kao za pravokutne presjeke izrađeni su dijagrami za dimenzioniranje kružnih
presjeka. Dijagrami, izrađeni za armaturu B500 simetrično raspoređenu po opsegu, te za odnose
85 . 0 r r
s
= = ϕ i 90 . 0 r r
s
= = ϕ , priloženi su u prilozima 7 i 8.
Neutralna os
sd
N
d
1
s
A
d
=
2
r
sd
M
s,max
ε
ε
c2
r
r
s

Crtež 14 – Kružni presjek opterećen momentom savijanja i tlačnom silom
Dijagram se koristi na sličan način kao i dijagram za pravokutne presjeke. Dakle, za proračunati
odnos: r r
s
= ϕ , proračunaju se bezdimenzionalne vrijednosti:

cd c
sd
sd
cd c
sd
sd
f A
N
;
f A r
M

= ν
⋅ ⋅
= µ (3.40)
te se iz dijagrama interakcije očita mehanički koeficijent armiranja ω i proračuna ukupna potrebna
armatura prema izrazu:

yd
cd
c s
f
f
A A ⋅ ⋅ ω = (3.41)
Proračunatu armaturu je potrebno jednoliko raspodijeliti po opsegu.

Numerički primjer
Okrugli betonski stup dimenzija d=50 cm (udaljenost težišta armatura od ruba presjeka d
1
=4 cm),
izrađen je iz betona klase C 40/50 (klasa okoliša XC2), simetrično armiran s B 500B. Stup je
opterećen računskim opterećenjem M
sd
=160 kNm i N
sd
=-320 kN (tlačna sila). Potrebno je odrediti
potrebnu površinu armature.
sd
M
sd
N
50
4 4 42
s
A

materijal:
C 40/50 ; f
ck
= 40.0 MPa
MPa 7 . 26 5 . 1 0 . 40 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje
kNm 0 . 160 M
sd
=
kN 0 . 320 N
sd
− = (tlačna sila)
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 42
geometrija

cm 21 d r r
cm 25 r
1 s
= − =
=

84 . 0 25 21 r r
cm 0 . 4 d
s
1
= = = ϕ
=

Koristimo dijagram: 85 . 0 = ϕ (prilog 7)

122 . 0
67 . 2 25 5 . 1963
100 160
f r A
M
061 . 0
67 . 2 5 . 1963
320
f A
N
cm 5 . 1963 25 r A
cd c
sd
sd
cd c
sd
sd
2 2 2
c
=
⋅ ⋅

= = µ
=


= = ν
= π ⋅ = π =

ν
µ
ω
=
0
.0
5
0
.1
0
0
.1
5
0
.2
0
0
.2
5
0
.3
0
0
.3
5
0
.4
0
0
.4
5
0
.5
0
0
.5
5
0
.6
0
0
.6
5
0
.7
0
0
.7
5
0
.8
0
0
.8
5
0
.9
0
0
.9
5
1
.0
0
s
A
r sd
N
sd
M
s
r
c
cd
sd
sd
cd
sd
sd
r A
f
M
f
N
π =
= µ
= ν
0.85 r r
500 B
s
ϕ = =
c
A
c
A r
yd
cd
2 s 1 s
f
f
A A ω = =
2
c
A
ω
=
0
.
0
5
0
.
1
0
0
.
1
5


Očitano
010 . 0 = ω
Armatura
2
yd
cd
c s
cm 1 . 12
48 . 43
67 . 2
5 . 1963 100 . 0
f
f
A A
= ⋅ ⋅ =
= ⋅ ⋅ ω =

Odabrana simetrična armatura:
12∅12 A
s
=13.57 cm
2
% 7 . 0
5 . 1963
13.57
A
A
c
s
= = = ρ

50
4 4 42
s
A =12Ø12

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 43
3.9 Dimenzioniranje presjeka na Poprečnu silu
3.9.1 Općenito
Poprečne sile se proračunavaju prema poboljšanoj Mörsch-Ritterovoj analogiji rešetke. Po toj
metodi pretpostavlja se da jedan dio poprečne sile prihvaća beton i uzdužna armatura nakon razvoja
dijagonalnih pukotina u betonu, a ostatak poprečne sile se prihvaća vertikalnim sponama
(stremenovima) i/ili kosom armaturom (Standardna metoda).
Po drugoj metodi – Metodi slobodnog odabira nagiba tlačnih štapova, koja se kao alternativa
predlaže s EC2, nosivost betona se ne uzima u obzir, već se uzima blaži kut nagiba tlačnih dijagonala
od 45°, čime se postižu uštede na poprečnoj armaturi, ali se povećava uzdužna armatura, izravno ili
preko pomaka dijagrama vlačnih sila prilikom raspodijele armature.
h
d
z
s
w
s
w
s
w
l
V
wd
F
V
wd
F
V
Rd1

Crtež 15 – Model Mörsch-Ritterove rešetke
3.9.2 Postupak
Uvjet nosivosti na poprečne sile:

Rd sd
V V ≤ (3.42)
gdje je:
− V
sd
– računska poprečna sila
− V
Rd
– računska nosivost na poprečne sile
Računska armatura za prihvaćanje poprečnih sila (tj. glavnih kosih vlačnih naprezanja) neće biti
potrebna ako je zadovoljen uvjet:
( ) [ ] d b 15 . 0 40 2 . 1 k V V
w cp l Rd 1 Rd sd
⋅ ⋅ σ ⋅ + ρ ⋅ + ⋅ ⋅ τ = ≤ (3.43)
gdje je:
− τ
Rd
– računska čvrstoća na djelovanje glavnih kosih naprezanja
− 1 d 6 . 1 k ≤ − = - korekcijski faktor (d u metrima)
− ρ
l
– koeficijent armiranja uzdužnom armaturom (A
s
/A
c
) < 0.02 (2.0%)
− b
w
– najmanja širina presjeka u vlačnoj zoni
− d – statička visina presjeka
− σ
cp
= N
sd
/A
c
– središnje naprezanje (+ za tlak, - za vlak)
− N
sd
– računska uzdužna sila u presjeku
− A
c
– površina betonskog presjeka
Za presjek u kojem je zadovoljen izraz 3.43, računska poprečna armatura nije potrebna, ali je
uvijek potrebno postaviti minimalnu (konstruktivnu) poprečnu armaturu.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 44
Ako na presjek istovremeno s poprečnim silama djeluje i moment torzije, tada se uzima 0 . 0 V
1 Rd
= ,
i cjelokupnu poprečnu silu preuzima armatura.
Nosivost tlačnih štapova biti će zadovoljena ako je:
d 9 . 0 b f 5 . 0 z b f 5 . 0 V V
w cd w cd 2 Rd sd
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ν ⋅ ≈ ⋅ ⋅ ⋅ ν ⋅ = ≤ (3.44)
pri čemu je:
− 5 . 0
200
f
7 . 0
ck
≥ − = ν – redukcijski faktor (f
ck
u N/mm
2
)
Tablica Karakteristika betona:
Karakteristika betona C12/15 C16/20 C20/25 C25/30 C30/37 C35/45 C40/50 C45/55 C50/60
f
ck

(MPa)
Čvrstoća na
valjku
12 16 20 25 30 35 40 45 50
f
c,cub

(MPa)
Čvrstoća na
kocki
15 20 25 30 37 45 50 55 60
τ
Rd
(MPa)
Posmična
čvrstoća
0.18 0.22 0.26 0.30 0.34 0.37 0.41 0.44 0.48

Ako u elementu djeluje uzdužna tlačna sila, potrebno je reducirati nosivost tlačnih štapova:

2 Rd
cd
eff , cp
2 Rd red , 2 Rd
V
f
1 V 67 . 1 V ≤







⎛ σ
− ⋅ ⋅ = (3.45)
pri čemu je:

c
s
2 s
yk sd eff , cp
A
A
f N








γ
− = σ - tlačno naprezanje u betonu
Ako nije zadovoljen uvjet
1 Rd sd
V V ≤ potrebno je proračunati računsku armaturu za prijem
poprečnih sila.
V
sd 0
V
Rd2
V
Rd1
V
sd
Konstrukcijska poprecna
armatura
Proracun poprecne
armature
Nedopušteno
podrucje
V
wd

Crtež 16 – Područja poprečnih sila
3.9.3 Standardna metoda
Standardna metoda proračuna presjeka na djelovanje poprečnih sila pretpostavlja nagib tlačnih
štapova u betonu od 45°.
Poprečna armatura (stremenovi, vilice, spone) se proračunava iz uvjeta:

w
d , yw sw
wd
wd 1 Rd 3 Rd sd
s
z m f A
V
V V V V
⋅ ⋅ ⋅
=
+ = ≤
(3.46)
gdje je:
− A
sw
– površina jedne grane spone
− m – reznost spona
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 45
− z – krak unutrašnjih sila (z ≈ 0.9 d)
− s
w
– razmak spona
− f
yw,d
– računska granica popuštanja poprečne armature
Nosivost kose armature može se izračunati po izrazu:
( ) α ⋅ α + ⋅
⋅ ⋅
= sin ctg 1
s
z f A
V
d , yw sw
wd
(3.47)
gdje je:
− s – razmak kose armature mjeren uzduž osi elementa
− α – kut nagiba kosih šipki prema osi nosača (crtež 17)
α Θ
s s s

Crtež 17 – Kutovi kod proračuna poprečnih sila
3.9.4 Metoda slobodnog odabira nagiba tlačnih štapova
Ovaj postupak dopušta veću slobodu rasporeda armature od normalnog postupka, što dovodi do
racionalnijeg razmještaja poprečne armature, ali može dovesti do povećanja uzdužne vlačne
armature. Ovaj se postupak preporuča kad je element istodobno napregnut poprečnim silama i
torzijom.
Nagib tlačnih štapova prema uzdužnoj osi (Θ) bira se u granicama:
5 . 2 tg 4 . 0 2 . 68 8 . 21 ≤ Θ ≤ ⇒ ≤ Θ ≤
o o
- Kada se glavna uzdužna armatura vodi do ležaja
0 . 2 tg 5 . 0 4 . 63 6 . 26 ≤ Θ ≤ ⇒ ≤ Θ ≤
o o
- Kada se glavna uzdužna armatura postupno prekida u polju

Kod elemenata s vertikalnom poprečnom armaturom (sponama), nosivost na poprečne sile dobiva
se iz izraza:

Θ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
=








⋅ ν ⋅ ≤

⋅ ⋅
Θ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
= =
Θ + Θ
⋅ ⋅ ⋅ ν =
ctg
V
m z f A
s
f
2
1
s b
f m A
: uvjet uz ; ctg
s
m z f A
V V
tg ctg
z
b f V
Sd
d , yw sw
w
cd
w w
d , yw sw
w
d , yw sw
wd 3 Rd
w cd 2 Rd
(3.48)

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 46
V
sd 0
V
Rd2
V
sd
Proracunpoprecne
armature
Nedopušteno
podrucje
V
wd

Kod elemenata s kosom poprečnom armaturom, nosivost na poprečne sile:
( )








α −
α ⋅ ⋅ ν
⋅ ≤


α ⋅ α + Θ ⋅
⋅ ⋅
= =
Θ +
α + Θ
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ν =
cos 1
sin f
2
1
s b
f A
: uvjet uz
sin ctg ctg
s
z f A
V V
ctg 1
ctg ctg
z b f V
cd
w w
d , yw sw
d , yw sw
wd 3 Rd
2
w cd 2 Rd
(3.49)
Da bi se ustanovila najmanja količina poprečne armature za mala i srednja posmična naprezanja,
gornje granice za ctg Θ, bit će u običnom slučaju mjerodavne za dimenzioniranje. Za veća posmična
naprezanja najveću vrijednost za ctg Θ (što odgovara najmanjoj količini poprečne armature) može se
naći izjednačavanjem vrijednosti proračunskih poprečnih sila V
Sd
i V
Rd2
.
Nakon raspucavanja nosača, sila u donjem pojasu bit će:
( ) α − Θ ⋅ ⋅ + = ctg ctg V
2
1
z
M
F
Sd
Sd
s
(3.50)
te je za drugi član potrebno povećati uzdužnu armaturu u polju.

3.9.5 Minimalna (konstruktivna) armatura
Ukupna poprečna armatura (spone) ne smije biti manja od minimalne:

m
b s
A
w w min
min , sw
⋅ ⋅ ρ
= (3.51)
Tablica 4.1 - Minimalni postoci armiranja
Klasa betona C12/15 C16/20 C20/25 C25/30 C30/37 C35/45 C40/50 C45/55 C50/60
ρ
min
0.0007 0.0011 0.0013
Tablica 4.2 - Maksimalni razmaci spona
Broj Računska poprečna sila V
sd

Maksimalni razmak spona u smjeru
glavne vlačne armature s
w,max

Maksimalni razmak vertikalnih krakova
spona u poprečnom smjeru s
p,max

1 V
sd
≤ 0.2 V
Rd2
0.8 d; 30 cm 1.0 d; 80 cm
2 0.2 V
Rd2
≤ V
sd
≤ 0.67 V
Rd2
0.6 d; 30 cm 0.6 d; 30 cm
3 V
sd
> 0.67 V
Rd2
0.3 d; 20 cm 0.3 d; 20 cm

gdje je:
− d – statička visina presjeka

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 47
b
d
d
h
1
s
p,max
s
p,max
s
p,max
s
w,max
s
w,max
s
w,max
s
w,max
s
w,max

Numerički primjer
Potrebno je dimenzionirati ab gredu, l=8.0 m, dimenzija 30×80 cm, udaljenost težišta armatura od
ruba presjeka d
1
=7 cm. Greda je izrađena iz betona klase C 30/37 i armirana s B 500B.
Greda je opterećena opterećenjem prema skici. Potrebno je odrediti potrebnu površinu armature.
G, Q
g, q
1.0 7.0
8.0
30
7
3
8
0
7
s1
A

beton:
C 30/37
f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
τ
Rd
= 0.34 MPa

armatura:
B 500B
f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
Opterećenje:

kN 5 . 154 0 . 67 5 . 1 0 . 40 35 . 1 Q G S
' m kN 3 . 27 0 . 11 5 . 1 0 . 8 35 . 1 q g s
kN 0 . 67 Q ; ' m kN 0 . 11 q
kN 0 . 40 G ; ' m kN 0 . 8 g
q g
q g
= ⋅ + ⋅ = ⋅ γ + ⋅ γ =
= ⋅ + ⋅ = ⋅ γ + ⋅ γ =
= =
= =

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 48
G, Q
g, q
1.0 7.0
8.0
30
7
3
8
0
7
3.3
244.4
217.1
62.6
128.5
230.8
302.4
R =244.4 kN R =128.5 kN
V (kN)
sd
M (kNm)
sd
s1
A
a b
a b
c d

Nosač je prvo potrebno dimenzionirati na moment savijanja.
095 . 0
0 . 2 73 30
100 40 . 302
f d b
M
2
cd
2
sd
sd
=
⋅ ⋅

= = µ
iz tablica ⇒ ε
s1
= 10.0 ‰; ε
c2
= 2.1 ‰; ζ = 0.934
2
yd
sd
1 s
cm 20 . 10
48 . 43 73 934 . 0
30240
f d
M
A =
⋅ ⋅
=
ζ
=
Odabrana armatura prikazana je na skici:
30
7
3
7
s1
5Ø16 (A =10.05 cm )
2
s
2Ø14 (A =3.08 cm )
2
s2
2Ø14 (A =3.08 cm )
2


Za proračun nosača na poprečne sile koristi se standardna metoda proračuna.
00675 . 0
80 30
21 . 16
A
A
cm 21 . 16 08 . 3 2 5 . 10 A
c
s
l
2
s
=

= = ρ
= ⋅ + =




Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 49
Dio poprečne sile koju preuzima beton i uzdužna armatura:

( ) [ ]
( ) [ ]
kN 5 . 109 V
73 30 0 . 0 15 . 0 00675 . 0 40 2 . 1 0 . 1 034 . 0 V
0 . 0 A N
0 . 1 k 0 . 1 87 . 0 73 . 0 6 . 1 d 6 . 1 k
d b 15 . 0 40 2 . 1 k V
1 Rd
1 Rd
c sd cp
w cp l Rd 1 Rd
=
⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ + ⋅ ⋅ =
= = σ
= ⇒ < = − = − =
⋅ ⋅ σ ⋅ + ρ ⋅ + ⋅ ⋅ τ =

Dio poprečne sile koju mogu preuzeti tlačne dijagonale:

( ) kN 1 . 1084 73 9 . 0 30 0 . 2 55 . 0 5 . 0 V
55 . 0 5 . 0 55 . 0
200
30
7 . 0
200
f
7 . 0
z b f 5 . 0 V
2 Rd
ck
w cd 2 Rd
= ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ =
= ν ⇒ > = − = − = ν
⋅ ⋅ ⋅ ν ⋅ =

{ }
{ }
0011 . 0
cm 0 . 30 s 0 . 30 ; 8 . 43 73 6 . 0 min
cm 0 . 30 ; d 6 . 0 min s
V 23 . 0 V 23 . 0 1 . 1084 4 . 244 V V
kN 4 . 244 V V
min
max , w
max , w
2 Rd sd 2 Rd max , sd
a , sd max , sd
= ρ
= ⇒ = ⋅
= ⋅ =
= ⇒ ≈ =
= =

Maksimalni razmak spona:

30 0011 . 0
A 2
b
A m
s
sw
w min
sw
w


=
⋅ ρ


Profil Površina (A
sw
) (cm
2
) Razmak (s
w
) (cm)
∅6 0.28 17.0
∅7 0.38 23.0
∅8 0.50 30.3
G, Q
g, q
1.0 7.0
8.0
3.3
244.4
217.1
62.6
230.8
302.4
R =244.4 kN
V (kN)
sd
M (kNm)
sd
a
a
c d
∅10 0.79 47.9
Odabrane spone ∅7/20, B 500B

( )
Rd a , sd
w
d , yw sw
1 Rd wd 1 Rd Rd
2
d , yw
s
yk
d , yw
V V
kN 1 . 218 6 . 108 5 . 109
20
73 9 . 0 48 . 43 38 . 0 2
5 . 109
s
z f A m
V V V V
cm kN 48 . 43 MPa 8 . 434
15 . 1
500
f
B 500 B ;
f
f
>
= + =
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
+
⋅ ⋅ ⋅
+ = + =
= = =

γ
=

Odabrane spone zadovoljavaju na cijelom nosaču osim kod ležaja a.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 50
244.4
217.1
62.6
V =218.1 kN
Rd

( )
cm 09 . 16
5 . 109 4 . 244
73 9 . 0 48 . 43 38 . 0 2
V V
z f A m
s
1 Rd sd
d , yw sw
pot , w
=

⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=

⋅ ⋅ ⋅

Odabrane spone ∅7/15, B 500B

Prikaz armature nosača:
1.0 7.0
8.0
30
7
3
8
0
7
s1
A
Ø7/15 Ø7/20


3.10 Dimenzioniranje presjeka na Moment torzije
3.10.1 Općenito
Kod betonskih konstrukcija, s obzirom na značenje, a potom i daljnje tretiranje, razlikujemo
kompatibilnu (sekundarnu) i ravnotežnu (primarnu) torziju.
Kompatibilna torzija je ona koja nastaje kod monolitnih spojeva elemenata, nije nužno bitna za
ravnotežu, pa se za granično stanje nosivosti može zanemariti. Naime, konstrukcija u graničnom
stanju doživljava velike deformacije i pukotine što znano smanjuje torzijsku krutost, te kompatibilna
torzija iščezava. Može se reći da konstrukcija koja je ispravno dimenzionirana na momente savijanja,
poprečne sile i ostale utjecaje je sigurna i na djelovanje kompatibilne torzija.
Nasuprot tome primarna torzija nastaje kao posljedica zadovoljavanja uvjeta ravnoteže.
Zanemarivanjem primarne torzije dolazi do sloma konstrukcije, te stoga ona ne smije biti
zanemarena.
Dva karakteristična primjera za primarnu i sekundarnu torziju prikazani su na crtežu 18.
Primarna torzija Sekundarna torzija

Crtež 18 – Primjer primarne (ravnotežne) i sekundarne (kompatibilne) torzije
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 51
3.10.2 Postupak
Proračun elemenata naprezanih torzijom provodi se uporabom modela oblika prostorne rešetke.
Puni presjeci zamjenjuju se šupljim presjecima debljine t. Nagib tlačnih štapova slobodno se odabire
u granicama navedenim pri proračunu na poprečne sile.
t
t /2
A
k
Kontura u
Kontura u
k
c

Crtež 19 – Presjek opterećen momentom torzije
Uvjet nosivosti na moment torzije:

Rd sd
T T ≤ (3.52)
gdje je:
− T
sd
– računski moment torzije
− T
Rd
– računska nosivost na torziju

Nosivost tlačnih štapova biti će zadovoljena ako je:

Θ + Θ
⋅ ⋅ ⋅ ν′ ⋅
= ≤
tg ctg
t A f 2
T T
k cd
1 Rd sd
(3.53)
gdje je:
− 35 . 0
200
f
7 . 0 7 . 0
ck
≥ ⎟





− ⋅ = ν′ – - redukcijski faktor (f
ck
u N/mm
2
)
− t=A/u – debljina stjenke zamjenjujućeg šupljeg presjeka
− A
k
– površina unutar srednje konture šupljeg presjeka
− u – opseg vanjske konture
− A – ukupna površina presjeka
T
Sd 0
T
Rd1
T
sd
Proracun poprecne
armature
Nedopušteno
podrucje
T
Rd3
T
Rd2

Crtež 20 – Područja momenata torzije


Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 52
Površina poprečne armature za prihvaćanje momenta torzije određuje se iz uvjeta:

w
d , yw k sw 2 Rd Sd
s
ctg
f A A 2 T T
Θ
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = ≤ (3.54)
Površina uzdužne armature za prihvaćanje momenta torzije određuje se iz uvjeta:

k
d , yl k sl 3 Rd Sd
u
tg
f A A 2 T T
Θ
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = ≤ (3.55)
gdje je:
− A
sw
– presjek spone koja obuhvaća presjek na razmaku s
w

− A
sl
– površina svih uzdužnih šipki
− f
yw,d
, f
yl,d
– računske granice popuštanja poprečne i uzdužne armature

Uzdužne šipke treba raspodijeliti po opsegu. U svakom kutu treba postaviti jednu šipku, a ostale
jednoliko raspodijeliti po opsegu, s tim da razmak između njih ne bude veći od 35.0 cm.
Kada su poznate armature A
sw
i A
sl
, te kut Θ i nosivost T
Rd2
, moraju biti zadovoljene i sljedeće
jednadžbe:

d , yl
k
sl
d , yw
w
sw
k 2 Rd
d , yl
k
sl
d , yw
w
sw 2
f
u
A
f
s
A
A 2 T
f
u
A
f
s
A
tg
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ =

⋅ = Θ
(3.56)
3.10.3 Zajedničko djelovanje Momenta torzije i Poprečne sile
Pri istodobnom djelovanju poprečne sile i momenta torzije valja zadovoljiti uvjet:
z b f 5 . 0 V : uz ; 1
V
V
T
T
w cd 2 Rd
2
2 Rd
Sd
2
1 Rd
Sd
⋅ ⋅ ⋅ ν′ ⋅ = ≤








+








(3.57)
Poprečna armatura se posebno određuje za svako djelovanje te superponira.
Pri simultanom djelovanju momenta savijanja i momenta torzije valja posebno za svako
naprezanje izračunati uzdužnu armaturu, samo što se one u vlačnoj zoni od savijanja zbrajaju, a u
tlačnoj redovito nije potrebno dodavati onu zbog naprezanja torzijom, jer je ona često manja od
konstruktivne.
Kad istodobno djeluju moment torzije i veliki moment savijanja (sandučasti presjeci), može biti
kritično glavno naprezanje u tlačnoj zoni od savijanja, pa valja zadovoljiti uvjet:


cd
2
Sd
2
Sd Sd
2
f 85 . 0
2 2
⋅ ≤ τ + ⎟




⎛ σ

σ
= σ (3.58)
gdje je:

t b z
M
Sd
Sd
⋅ ⋅
= σ – Računsko normalno tlačno naprezanje koje se uvrštava s predznakom +

t A 2
T
k
Sd
Sd
⋅ ⋅
= τ – Računsko posmično naprezanje uzrokovano torzijom
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 53
Spone za prihvaćanje torzije moraju biti zatvorene i preklopljene po kraćoj stranici. Uvjeti za
minimalnu armaturu i maksimalne razmake spona su isti kao i kod proračuna na poprečne sile.

Numerički primjer 1
Isti presjek kao kod proračuna na poprečne sile, opterećen momentom torzije T
sd
=20.0 kNm
30
7
3
8
0
7
s1
5Ø16 (A =10.05 cm )
2
s
2Ø14 (A =3.08 cm )
2
s2
2Ø14 (A =3.08 cm )
2
6
8
7
5
22 4 4

beton:
C 30/37
f
ck
= 30.0 MPa
MPa 0 . 20 5 . 1 0 . 30 f f
c ck cd
= = γ =
τ
Rd
= 0.34 MPa

armatura:
B 500B
f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
Nosivost tlačnih štapova:

( ) ( )
( ) ( ) ( ) ( )
kNcm 8 . 110 kNcm 5 . 11080 T
45 tg 45 ctg
91 . 10 1319 0 . 2 385 . 0 2
tg ctg
t A f 2
T
45
cm 1319 91 . 10 80 91 . 10 30 t h t b A
cm 91 . 10
220
2400
u
A
t
cm 220 80 30 2 h b 2 u
cm 2400 80 30 h b A
385 . 0
200
30
7 . 0 7 . 0
200
f
7 . 0 7 . 0
tg ctg
t A f 2
T
1 Rd
k cd
1 Rd
2
k
2
ck
k cd
1 Rd
= =
=
+
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=
Θ + Θ
⋅ ⋅ ⋅ ν′ ⋅
=
= Θ
= − ⋅ − = − ⋅ − =
= = =
= + ⋅ = + ⋅ =
= ⋅ = ⋅ =
= ⎟





− ⋅ = ⎟





− ⋅ = ν′
Θ + Θ
⋅ ⋅ ⋅ ν′ ⋅
=
o o
o

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 54
Odabrane spone ∅10 (A
sw
=0.79 cm
2
):
cm 74 . 21
2000
1 87 . 20 1319 79 . 0 2
T
ctg f A A 2
s
s
ctg
f A A 2 T T
Sd
d , yw k sw
pot , w
w
d , yw k sw 2 Rd Sd
=
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=
Θ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅

Θ
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = ≤

Odabrana poprečna armatura: ∅10/20.
Uzdužna armatura:
( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
2
d , yl k
k Sd
sl
k
k
d , yl k sl 2 Rd Sd
cm 08 . 3
1 48 . 43 1319 2
36 . 176 2000
tg f A 2
u T
A
cm 36 . 176 91 . 10 80 91 . 10 30 2 t h t b 2 u
u
tg
f A A 2 T T
=
⋅ ⋅ ⋅

=
Θ ⋅ ⋅ ⋅

=
= − + − ⋅ = − + − ⋅ =
Θ
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = ≤

Odabrana uzdužna armatura: 8∅10 (A
sl
=6.28 cm
2
).

Numerički primjer 2
Pretpostavimo da na gredu zadanu kod numeričkog primjera za poprečne sile, djeluje i moment
torzije. Koristimo metodu slobodnog odabira nagiba tlačnih štapova. Odaberimo Θ=45°.

kN 1 . 1084
1 1
73 9 . 0
30 0 . 2 55 . 0
tg ctg
z
b f V
50 . 0 55 . 0
200
30
7 . 0
200
f
7 . 0
0 . 0 V
w cd 2 Rd
ck
1 Rd
=
+

⋅ ⋅ ⋅ =
Θ + Θ
⋅ ⋅ ⋅ ν =
> = − = − = ν
=

Ukupnu poprečnu silu, u ovom slučaju potrebno je preuzeti armaturom. Odabrani profil spona:
∅10. Presjek uz ležaj a:

cm 47 . 18 1
4 . 244
73 9 . 0 48 . 43 79 . 0 2
s
ctg
s
m z f A
V V
w
w
d , yw sw
wd 3 Rd
= ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
=
Θ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
= =

Odabrane spone uz ležaj a: ∅10/18. Kontroliramo zadani uvjet:

55 . 0 191 . 0
0 . 2 55 . 0
2
1
18 30
48 . 43 2 79 . 0

⋅ ⋅ ≤

⋅ ⋅

Ostali presjeci duž nosača:
kN 5 . 180 0 . 1
s
73 9 . 0 48 . 43 79 . 0 2
ctg
s
m z f A
V
w w
d , yw sw
wd
= ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
= Θ ⋅
⋅ ⋅ ⋅
=
Odabrane spone na ostalom dijelu nosača: ∅10/25
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 55
Presjek (element) smo dosad dimenzionirali odvojeno na moment savijanja, poprečnu silu i torziju.
U slučaju da sva tri djelovanja su istovremena armaturu je potrebno sumirati.
Uzdužna armatura:
2Ø14
M
sd
"+"
T
sd
2Ø14
5Ø16
2Ø10
2Ø10
2Ø10
2Ø10
"="
2Ø10
2Ø10
2Ø10
6Ø16
Ukupno

− U gornjoj zoni i sredini presjeka armatura od savijanja je konstruktivna, a armatura od
torzije je računska. Usvaja se armatura od torzije.
− U donjoj zoni obje armature (i od savijanja i od torzije su računske. Potrebno ih je zbrojiti.
5∅16 (A
s
=10.05 cm
2
); 2∅10 (A
s
=1.57 cm
2
)
6∅16 (A
s
=12.06 cm
2
) > 5∅16+2∅10

Poprečna armatura:
1.0 7.0
Ø10/18 Ø10/25
sd
V
8.0
Ø10/20
sd
T
"+"
Ukupno
"="
1.0 7.0
Ø10/9.5 Ø10/11.1
Spone na prvih 1 m grede:
cm 5 . 9
20 18
20 18
s s
s s
s
T , w V , w
T , w V , w
wt
=
+

=
=
+



Spone na ostalom dijelu grede:
cm 1 . 11
20 25
20 25
s s
s s
s
T , w V , w
T , w V , w
wt
=
+

=
=
+






Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 56
Kontrola zajedničkog djelovanja poprečne sile i momenta torzije

1 129 . 0
8 . 758
4 . 244
8 . 110
0 . 20
kN 8 . 758 V 7 . 0 V
kN 1 . 1084 V ; kN 4 . 244 V
kNm 8 . 110 T ; kNm 0 . 20 T
1
V
V
T
T
2 2
2 Rd 2 Rd
2 Rd Sd
1 Rd Sd
2
2 Rd
Sd
2
1 Rd
Sd
≤ = ⎟





+ ⎟





= ⋅ = ′
= =
= =










+









Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 57
3.10.4 Proračun ploča na proboj
3.10.5 Koso savijanje
3.10.6 Vitki elementi naprezani ekscentričnom tlačnom silom

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 58
4 DIMENZIONIRANJE PRESJEKA PREMA GRANIČNIM STANJIMA
UPORABE
4.1 Općenito
Ako graničnim stanjima nosivosti osiguravamo da konstrukcija i njeni elementi u graničnom stanju
imaju dovoljnu nosivost, graničnim stanjima uporabe osiguravamo da ta konstrukcija bude i
upotrebljiva, pri čemu uzimamo u obzir uvjete okoliša i vrstu i karakter opterećenja. Primjerice, ako
konstrukcija ima preveliki progib i/ili značajne pukotine, bez obzira na što sigurnost konstrukcije nije
ugrožena, korištenje takve konstrukcije neće biti ugodno, te je bitno smanjena njena vrijednost.
U nastavku će biti obrađena tri granična stanja uporabe koja obrađuje i EC-2, to su:
− Granično stanje naprezanja
− Granično stanje pukotina
− Granično stanje progiba
4.2 Granično stanje naprezanja
Prekomjerno naprezanje betona i/ili čelika pod opterećenjem u eksploataciji utječe preko
raspucavanja i plastičnog deformiranja na trajnost i uporabljivost armiranobetonskih i prednapetih
konstrukcija. Da bi se izbjegle negativne posljedice, prema EC-2 ograničavaju se naprezanja, i to:
U Betonu:
− Pod rijetkom kombinacijom opterećenja

ck c
f 6 . 0 ≤ σ (4.1)
− Pod kvazistalnom kombinacijom opterećenja

ck c
f 45 . 0 ≤ σ (4.2)
U Čeliku:
− Pod rijetkom kombinacijom opterećenja

yk s
f 8 . 0 ≤ σ (4.3)
− Pod naprezanjem izazvanim samo indirektnim djelovanjem (prinudne deformacije)

yk s
f 0 . 1 ≤ σ (4.4)
− U čeliku za prednaprezanje nakon svih gubitaka pod rijetkom kombinacijom djelovanja

pk p
f 75 . 0 ≤ σ (4.5)

Ograničenjem naprezanja sprječava se slabljenje tlačne zone otvaranjem poprečnih mikropukotina
nastalih poprečnim vlačnim naprezanjima (sile cijepanja) i plastifikacija betona.
Izrazima (5.3) i (5.5) želi se spriječiti prekomjerno istezanje čelika, a time i široke pukotine.
Za određivanje naprezanja koristi se linearna raspodjela naprezanja u betonu i čeliku (linearna
teorija), te konstantan odnos modula elastičnosti (E
s
/E
c
=15). Kada uvjeti ograničenja naprezanja nisu
ispunjeni, potrebno je pojačati presjek i/ili armaturu, ili poduzeti druge mjere.

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 59
4.3 Granično stanje pukotina
4.3.1 Općenito
Raspucavanje armiranobetonskih konstrukcija ograničava se kako bi se spriječile šetne posljedice
za trajnost građevine. Pukotine nastaju kada vlačna naprezanja izazvana savijanjem, torzijom,
poprečnim silama i uzdužnom vlačnom silom, pojedinačno ili zajednički, prijeđu vlačnu čvrstoću
betona.
Kada nema posebnih zahtjeva na raspucavanje (npr. vodonepropusnost) armiranobetonskih
sustava, može se uzeti za normalne klase onečišćenja, za armirano betonske konstrukcije w
g
=0.3
mm, a za prednapete konstrukcije w
g
=0.2 mm.
Za proračun graničnih stanja pukotina primjenjuju se kvazistalna i/ili česta kombinacija
opterećenja.
4.3.2 Minimalna armatura
Armiranobetonske i prednapete elemente valja uvijek armirati u području vlačnih naprezanja
barem minimalnom armaturom za ograničenje širina pukotina, osobito ako se očekuje indirektno
djelovanje izazvano spriječenošću slobodnog skupljanja ili prinudnim deformacijama (popuštanje
ležaja).
Kako raspodjela vlačnih naprezanja po visini presjeka utječe na raspucavanje elementa, valja
razlikovati:
− Promjenjivu raspodjelu izazvanu momentom savijanja (postoji vlačna i tlačna zona),
− Jednoliku raspodjelu izazvanu vlačnom silom ( cijeli presjek naprezan na vlak).
Minimalna armatura može se izračunati po izrazu:

s
ct
eff , ct c min , s
A
f k k A
σ
⋅ ⋅ ⋅ = (4.6)
gdje je:
− k
c
– koeficijent kojim se uzima u obzir raspodjela naprezanja po visini presjeka pri pojavi
prve pukotine (k
c
=1.0 za centrični vlak; k
c
=0.4 za savijanje)
− k – korekcijski koeficijent (k=0.8 kod spriječenih deformacija; k=1.0 za prinudne
deformacije)
− f
ct,eff
– vlačna čvrstoća betona pri pojavi prve pukotine
− A
ct
– vlačna površina neposredno prije pojave pukotine
− σ
s
– naprezanje u armaturi neposredno nakon pojave pukotine
Granično stanje pukotina nije potrebno kontrolirati kod ploča, ako debljina ploče ne prelazi 200
mm, te kada je ploča armirana u skladu s preporukama u vezi površine i rasporeda armature
potrebnom za nosivost.
Za elemente armirane minimalnom armaturom, dobivenom po prethodno prikazanom izrazu,
granično stanje pukotina biti će zadovoljeno ako promjeri šipaka i razmaci šipki budu manji od
graničnih. Naprezanja u čeliku (σ
s
) odgovara onom pri određivanju minimalne armature, a
proračunava se za kvazistalnu kombinaciju opterećenja.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 60
4.3.3 Dokazni postupak bez kontrole širine pukotina
Armirano betonske i prednapete ploče naprezane savijanjem nije potrebno kontrolirati na granično
stanje širina pukotina ako ukupna debljina ploče ne prelazi 20 cm, te kada je korektno proračunata i
armirana prema graničnim stanjima nosivosti.
Za elemente armirane minimalnom armaturom, izračunatom prema izrazu (4.6) granično stanje
širina pukotina biti će zadovoljeno ako promjeri šipki i razmaci među njima odgovaraju onima danim u
tablicama priloženim u nastavku.
Osnovni odnos raspona i efektivna debljina presjeka (l/h), sortirani su u tablici:
Konstrukcijski sustav
Jače napregnut
beton
Slabije napregnut
beton
1. Prosta greda; Samostojeće ploče koje nose u jednom ili dva smjera (ploče
koje se nastavljaju)
18 25
2. Krajnji raspon kontinuiranog nosača ili ploče koja nosi u dva smjera a
nastavlja se preko jedne stranice
23 32
3. Unutarnji raspon kontinuiranog nosača ili ploče koja nosi u 1 smjeru ili 2
smjera i koja se nastavlja
25 35
4. Ploče oslonjene na stupove bez greda (bazirano na duljem rasponu) 21 30
5. Konzole 7 10
Maksimalni promjeri šipki i njihovi maksimalni razmaci za različite nivoe naprezanja u čeliku,
sortirani su u tablici:
Maksimalni razmak šipki (mm)
Naprezanje u
armaturi (MPa)
Maksimalni
promjer šipke
φ (mm)
Savijanje Vlak
160
200
240
280
320
360
32
25
20
16
12
10
300
250
200
150
100
50
200
150
125
75
-
-
Visoke grede (grede visine 60 cm i više), kod kojih je glavna armatura skoncentrirana u donjem
dijelu vlačne zone valja armirati po visini hrpta kako bi se ograničile širine pukotina i po visini grede.
Površinu ove armature se može izračunati po izrazu (4.6), s tim da se uzme k=0.5, a σ
s
=f
yk
. Promjeri i
razmaci šipki se odabiru prema priloženim tablicama. Ovu armaturu je potrebno dobro povezati
sponama.
4.3.4 Proračun širine pukotina
Kada nisu zadovoljeni uvjeti iz tablica ili kada se želi točniji dokaz graničnog stanja pukotina,
proračunava se računska (karakteristična) vrijednost širine pukotina i uspoređuje s graničnom
vrijednošću.

g k
w w ≤ (4.7)
Računska širina pukotine, prema EC-2, može se prognozirati pomoću izraza:

sm rm k
s w ε ⋅ ⋅ β = (4.8)
gdje je:
− β – odnos računske i srednje širine pukotina (β=1.7 za vanjsko opterećenje; β=1.3 za
neizravno opterećenje)
− σ
rm
– srednji razmak pukotina
− ε
sm
– srednja deformacija armature
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 61
Srednja deformacija armature određuje se po izrazu:

















σ
σ
⋅ β ⋅ β − ⋅
σ
= ζ ⋅
σ
= ε
2
s
sr
2 1
s
s
s
s
sm
1
E E
(4.9)
gdje je:
− ζ – koeficijent raspodjele
− σ
s
– naprezanje u vlačnoj armaturi na mjestu pukotine

s
sd
s
sd
s
A
3
x
d
M
A z
M
⋅ ⎟








= σ (4.10)
− σ
sr
– naprezanje u vlačnoj armaturi na mjestu pojave prve pukotine

6
h b
f M ;
A z
M
2
ctm cr
s
cr
sr

⋅ =

= σ (4.11)
− β
1
– koeficijent kojim se uzima u obzir vrsta armature

1
=1.0 - rebrasta armatura, β
1
=0.5 - glatka armatura)
− β
2
– koeficijent kojim se uzima u obzir trajanje opterećenja

2
=1.0 – kratkotrajno opterećenje, β
2
=0.5 – dugotrajno opterećenje ili promjenjivo s
čestim udjelom)

Srednji razmak pukotina određuje se po izrazu:
[ ] mm k k 25 . 0 50 s
r
2 1 rm
ρ
φ
⋅ ⋅ ⋅ + = (4.12)
gdje je:
− φ – promjer šipke u mm
− ρ
r
– djelotvorni koeficijent armiranja glavnom vlačnom armaturom
− k
1
– koeficijent kojim se uzima u obzir prionjivost čelika i betona
(k
1
=0.8 - rebrasta armatura, k
1
=1.6 - glatka armatura
− k
2
– koeficijent kojim se uzima u obzir utjecaj raspodjele deformacija
(k
2
=0.5 – savijanje, k
2
=1.0 – vlak)
− A
c,eff
– sudjelujuća vlačna zona presjeka
h
b
d
d
1
2
.
5

d
1
Grede
A
c,eff
Ploce
Težište
armature
d
1
h
d
c
Manja vrijednost od
2.5 (c+φ/2) ili
(h-x)/3
A
c,eff

Crtež 21 – Primjeri za određivanje sudjelujuće vlačne zone presjeka
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 62
Numerički primjer
Potrebno je odrediti granično stanje pukotina za gredu prikazanu na crtežu. Beton C40/50.
d


=
4
1
b=30 cm
h
=
4
4

c
m
d
=
4
0

c
m
A =3Ø16
s1
A =3Ø12
s2 x
d


=
4
2
sd
M =43.90 kNm

materijal:
C 40/50 ; f
ck
= 40.0 MPa
MPa 7 . 26 5 . 1 0 . 40 f f
c ck cd
= = γ =
B 500B ; f
yk
= 500.0 MPa
MPa 8 . 434 15 . 1 0 . 500 f f
s yk yd
= = γ =
opterećenje:
kNm 90 . 43 M
sd
=
geometrija:

cm 0 . 40 d h d
cm 4 d ; cm 0 . 44 h
cm 0 . 30 b
1
1
= − =
= =
=

Prognozna širina pukotine:

sm rm k
s w ε ⋅ ⋅ β =
β=1.7 - odnos računske i srednje širine pukotina
Proračun srednje deformacije armature:
















σ
σ
⋅ β ⋅ β − ⋅
σ
= ζ ⋅
σ
= ε
2
s
sr
2 1
s
s
s
s
sm
1
E E

cm 50 . 8
03 . 6 71 . 5
40 30 2
1 1
30
03 . 6 71 . 5
A n
d b 2
1 1
b
A n
x
1 S
1 S
=









⋅ ⋅
+ + − ⋅

=









⋅ ⋅
+ + − ⋅

=
MPa 9 . 195
cm
kN
59 . 19
03 . 6
3
5 . 8
40
4390
A
3
x
d
M
A z
M
2
s
sd
s
sd
s
= =
⋅ ⎟






=
⋅ ⎟








= σ
( )
( ) ( )
MPa 2 . 151
cm
kN
12 . 15
03 . 6 40 9 . 0
3388
03 . 6
3
5 . 8
40
3388
A
3
x
d
M
A z
M
kNm 88 . 33 kNcm 0 . 3388
6
44 30
35 . 0 M
MPa 5 . 3 0 . 40 3 . 0 f 3 . 0 f
MPa 0 . 40 f ; f 3 . 0 f ;
6
h b
f M ;
A z
M
2
s
cr
s
cr
sr
2
cr
3 2 3 2
ck m , ct
ck
3 2
ck m , ct
2
m , ct cr
s
cr
sr
= =
⋅ ⋅
=
⋅ ⎟






=
⋅ ⎟








= σ
= =

⋅ =
= ⋅ = ⋅ =
= ⋅ ≈

⋅ =

= σ

kPa 0 . 200000000 GPa 0 . 200 E
s
= = - modul elastičnosti armature
0 . 1
1
= β - Rebrasta armatura
5 . 0
2
= β - Dugotrajno opterećenje
3
2
2
s
sr
2 1
s
s
sm
10 688 . 0
9 . 195
2 . 151
5 . 0 0 . 1 1
0 . 200000
9 . 195
1
E

⋅ =














⋅ ⋅ − ⋅ =
















σ
σ
⋅ β ⋅ β − ⋅
σ
= ε
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 63
Proračun srednjeg razmaka pukotina:
[ ] mm k k 25 . 0 50 s
r
2 1 rm
ρ
φ
⋅ ⋅ ⋅ + =
mm 16 = φ - Promjer najdeblje šipke
8 . 0 k
1
= - Rebrasta armatura
5 . 0 k
2
= - Savijanje
0201 . 0
10 30
03 . 6
A
A
eff , c
s
r
=

= = ρ - Djelotvorni koeficijent armiranja glavnom vlačnom armaturom
4
=
2
.
5
*
d

=
1
0

c
m
1
d
1
b=30

mm 6 . 129
0201 . 0
16
5 . 0 8 . 0 25 . 0 50 k k 25 . 0 50 s
r
2 1 rm
= ⋅ ⋅ ⋅ + =
ρ
φ
⋅ ⋅ ⋅ + =
Prognozna širina pukotine:
mm 3 . 0 w mm 151 . 0 6 . 129 10 688 . 0 7 . 1 s w
g
3
sm rm k
= < = ⋅ ⋅ ⋅ = ε ⋅ ⋅ β =





Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 64
4.4 Granično stanje progiba
4.4.1 Općenito
Deformiranje elemenata i konstrukcija dozvoljava se u određenim granicama i pod uvjetom da ne
izazove oštećenja u samom sustavu i drugim nosivim elementima. Pod pojmom deformiranje
(izobličenje) podrazumijeva se deformacija, progib, zakrivljenost, pomak, uvrtanje i promjena nagiba.
Najčešća analiza je analiza progiba.
Preporučene vrijednosti maksimalnih vertikalnih progiba prikazane su u tablici:
Konstrukcija δ
max
δ
2

krovovi L/200 L/300
pristupačni krovovi za drugu namjenu osim održavanja L/250 L/300
stropovi L/250 L/300
stropovi/krovovi sa žbukom ili drugim krhkim završnim
slojevima ili nesavitljivim pregradama
L/250 L/250
stropovi koje podupiru stupovi (osim ako je progib uzet u
obzir u sklopu proračuna za granično stanje nosivosti)
L/400 L/500
kada δ
max
može narušiti izgled zgrade L/250 −


δ
0
= nadvišenje
δ
1
= progib od kratkotrajnog opterećenja
δ
2
= progib od vremenskih efekata
δ
max
= maksimalni (ukupni) progib

Kontrolu progiba nije potrebno provoditi uvijek. EC2 propisuje da kontrolu graničnog stanja
uporabe nije potrebno provoditi kada vitkost elementa na savijanje (leff/d) ne prelazi vrijednosti
naznačene u tablici.
Vrijednosti naznačene u tablici valja umanjiti:
− Za grede T presjeka kojima je b
eff
/b
w
>3 s faktorom: 0.8;
− Za sve elemente, osim ravnih ploča, raspona preko 7 m, koji nose pregradno ziđe, s
faktorom: 7/l
eff
.
− Za ravne ploče, raspona preko 8.5 m, s faktorom: 8.5/l
eff
.

Također, kada je stvarno naprezanje u čeliku manje od 250.0 MN/m
2
, vrijednosti u tablici treba
korigirati s nepovoljnijim od dva faktora:

prov , s
req , s
yk
3
s
3
A
A
f
400
f ;
250
f

=
σ
= (4.13)
gdje je A
s,prov
postojeća, a A
s,req
potrebna površina armature.
Upotreba ove tablice je na strani sigurnosti. Kod većih vitkosti i kada se ne može zadovoljiti uvjet
za primjenu tablice potrebno je provesti dokaz graničnog stanja deformiranja.
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 65

4.4.2 Dokaz graničnog stanja progibanja
Potrebno je dokazati da je progib izazvan opterećenjem manji od graničnog:

g k
ν ≤ ν (4.14)
Za elemente pretežno naprezane na savijanje vrijedi sljedeći izraz:
( )
I II
1 ν ⋅ ζ − + ν ⋅ ζ = ν (4.15)
gdje je:
− ν – ukupni progib
− ζ – koeficijent raspodjele (već primjenjivan kod proračuna pukotina);
za neraspucali element z=0.0
















σ
σ
⋅ β ⋅ β − = ζ
2
s
sr
2 1
1
− ν
I
, ν
II
– odgovarajuće vrijednosti progiba za neraspucali (homogeni) i potpuno raspucali
element
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 66
Za elemente konstantne visine koristi se pojednostavljena metoda prema kojoj se izračuna
zakrivljenost na mjestu maksimalnog momenta, a progib se tada izračuna prema izrazu:

tot
2
tot
r
1
L k ⋅ ⋅ = ν (4.16)
gdje je:
− k – koeficijent ovisan o statičkom sustavu i opterećenju (vidi tablicu)
− L – raspon elementa
− r
tot
– ukupna zakrivljenost elementa, prema izrazu

csm m tot
r
1
r
1
r
1
+ = (4.17)
− r
m
– zakrivljenost zbog opterećenja i puzanja
− r
csm
– zakrivljenost zbog skupljanja

Tablica koeficijenata k za pojednostavljeni proračun progiba:

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 67
Srednja zakrivljenost zbog opterećenja i puzanja sastoji se od zakrivljenosti u stanju naprezanja I i
stanju naprezanja II:
( )
II I m
r
1
1
r
1
r
1
⋅ ζ − + ⋅ ζ = (4.18)
Zakrivljenost za stanje naprezanja I proračunava se prema izrazu:

I eff , c
Sd
I
I E
M
r
1

= (4.19)
gdje je:
− I
I
– moment tromosti presjeka u stanju I (neraspucalo stanje)

Približne vrijednosti vlačne čvrstoće betona i modula elastičnosti mogu se odrediti izrazima:

[ ] [ ]
( ) [ ] [ ] MPa f ; MPa f 3 . 0 f
MPa f ; MPa 8 f 9500 E
ck
3 2
ck m , ct
ck
3
ck cm
⋅ ≈
+ ⋅ =
(4.20)
Puzanje betona može se uzeti u obzir preko korigiranog modula elastičnosti, nakon očitanja
trajnog koeficijenta puzanja (

ϕ
t , t
0
) iz pravilnika:


ϕ +
=
t , t
cm
eff , c
0
0 . 1
E
E (4.21)
Zakrivljenost za stanje naprezanja II:

II eff , c
Sd
IIg
1 s
II
I E
M
y d r
1

=

ε
= (4.22)
gdje je:
− y
IIg
– udaljenost neutralne osi od gornjeg ruba poprečnog presjeka za stanje II
− ε
s1
– relativna deformacija armature, koja se izračunava po izrazu:

1 s
sd
s
s
s
1 s
A z
M
;
E ⋅
= σ
σ
= ε (4.23)
Moment nastanka prve pukotine određuje se prema izrazu:
( )
3 2
ck m , ct
2
m , ct cr
f 3 . 0 f ;
6
h b
f M ⋅ ≈

⋅ = (4.24)
Te, ako je M
cr
>M
sd
, tada se koeficijent raspodjele z uzima jednak 0, bez obzira na proračunatu
vrijednost, jer je nosač u elastičnom stanju.
Zakrivljenost zbog skupljanja za stanje naprezanja I i II iznose:

II
II e cs
II , csl I
I e cs
I , csl
I
S
r
1
;
I
S
r
1 ⋅ α ⋅ ε
=
⋅ α ⋅ ε
=
∞ ∞
(4.25)
gdje je:
− S
I
, S
II
– statički moment površine armature za stanje naprezanja I, tj. II,
− I
I
, I
II
– momenti tromosti poprečnog presjeka za stanje naprezanja I, tj. II,
− ε
cs∞
– relativna deformacija zbog skupljanja u beskonačnosti (iz tablica)
− α
e
– omjer modula elastičnosti čelika i betona, prema:
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 68
( ) ( ) ∞ = = α = = α t za
E
E
; 0 t za
E
E
eff , c
s
e
cm
s
e
(4.26)

Numerički primjer
Potrebno je izračunati granično stanje progiba za nosač prikazan na crtežu.

M = 0 kNm
A
M = 57.5 kNm
B
M = 43.9 kNm
F
L=460 cm

Granični progib:
cm 84 . 1
250
460
250
L
lim
= = = ν
Beton: C 40/50; f
ck
=40.0 MPa

( ) ( ) MPa 5 . 3 0 . 40 3 . 0 f 3 . 0 f
MPa 35000 8 40 9500 8 f 9500 E
3 2 3 2
ck m , ct
3
3
ck cm
= ⋅ = ⋅ =
≈ + ⋅ = + ⋅ =

Čelik: B500B; E
s
=200.0 GPa
71 . 5
0 . 35
0 . 200
E
E
cm
s
eI
= = = α




tot
2
tot
r
1
L k ⋅ ⋅ = ν
( ) ( ) 091 . 0 31 . 1 1 . 0 1 104 . 0 1 . 0 1
48
5
k
31 . 1 9 . 43 5 . 57 0 . 0 M M M
F B A
= ⋅ − ⋅ = β ⋅ − ⋅ =
= + = + = β


Presjek u polju:
4
d
1
b=30
4
0
A =3Ø16
s1
A =3Ø12
s2
4
d
2

A
s1
= 3∅16 =6.03 cm
2
A
s2
= 2∅12 =2.26 cm
2

4
2 2
3
2
1 2 s
2
2 1 s eI
3
I
cm 8 . 228296 8 . 15336 0 . 212960
4
2
44
26 . 2 4
2
44
03 . 6 71 . 5
12
44 30
d
2
h
A d
2
h
A
12
bh
I
= + =
=














− ⋅ + ⎟





− ⋅ ⋅ +

=














− ⋅ + ⎟





− ⋅ ⋅ α + =


cm
1
00000549 . 0
83 . 228296 0 . 3500
0 . 4390
I E
M
r
1
cm kN 0 . 3500 m GN 0 . 35 E E
kNcm 0 . 4390 kNm 90 . 43 M 0 . 1 M 0 . 1 M M
I eff , c
Sd
I
2 2
cm eff , c
q g F Sd
=

=

=
= = =
= = ⋅ + ⋅ = =

cm 50 . 8
03 . 6 71 . 5
40 30 2
1 1
30
03 . 6 71 . 5

A
bd 2
1 1
b
A
x
1 s eI
1 s eI
=









⋅ ⋅
+ + −

=








⋅ α
+ + −
⋅ α
=
Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 69
( ) ( ) [ ]
( ) ( ) ( ) [ ]
4
2 2
2
3
2
2 2 s
2
1 s eI
2
3
II
cm 03 . 40567 78 . 34425 25 . 6141
4 5 . 8 26 . 2 5 . 8 40 03 . 6 71 . 5
2
50 . 8
50 . 8 30
12
50 . 8 30
d x A x d A
2
x
bx
12
bx
I
= + =
− ⋅ + − ⋅ ⋅ + ⎟





⋅ ⋅ +

=
− ⋅ + − ⋅ ⋅ α + ⎟





⋅ + =

MPa 9 . 195
cm
kN
59 . 19
03 . 6
3
5 . 8
40
4390
A
3
x
d
M
A z
M
2
1 s
sd
1 s
sd
1 s
= =
⋅ ⎟






=
⋅ ⎟








= σ
4
d
1
b=30
h

=

4
4

c
m
d

=

4
0

c
m
A =3Ø16
s1
A =3Ø12
s2
x
4
d
2
c
F
s1
F
d

-

x
/
3

0009795 . 0
200000
9 . 195
E
s
1 s
1 s
= =
σ
= ε
cm
1
00003110 . 0
5 . 8 40
0009795 . 0
y d r
1
IIg
1 s
II
=

=

ε
=
Alternativno:
cm
1
00003092 . 0
03 . 40567 0 . 3500
0 . 4390
I E
M
r
1
II eff , c
Sd
II
=

=

=

( )
( ) ( )
MPa 2 . 151
cm
kN
12 . 15
03 . 6
3
5 . 8
40
3388
A
3
x
d
M
A z
M
kNm 88 . 33 kNcm 0 . 3388
6
44 30
35 . 0 M
MPa 5 . 3 0 . 40 3 . 0 f 3 . 0 f
MPa 0 . 40 f ; f 3 . 0 f ;
6
h b
f M ;
A z
M
2
s
cr
s
cr
sr
2
cr
3 2 3 2
ck ctm
ck
3 2
ck ctm
2
ctm cr
s
cr
sr
= =
⋅ ⎟






=
⋅ ⎟








= σ
= =

⋅ =
= ⋅ = ⋅ =
= ⋅ ≈

⋅ =

= σ

( ) ( )
cm
1
0000131 . 0 00003110 . 0 702 . 0 1 00000549 . 0 702 . 0
r
1
1
r
1
r
1
702 . 0
9 . 195
2 . 151
5 . 0 0 . 1 1 1
cm
1
00003110 . 0
r
1
cm
1
00000549 . 0
r
1
II I m
2
2
s
sr
2 1
II
I
= ⋅ − + ⋅ = ⋅ ζ − + ⋅ ζ =
= ⎟





⋅ ⋅ − =








σ
σ
⋅ β ⋅ β − = ζ
=
=

cm 84 . 1 cm 16 . 0 0000131 . 0 0 . 360 091 . 0
r
1
L k
cm 0 . 360 L
091 . 0 k
lim
2
tot
2
0 t , tot
= ν < = ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ = ν
=
=
=

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 70
Ako uključimo puzanje:
Presjek u polju:
4
d
1
b=30
4
0
A =3Ø16
s1
A =3Ø12
s2
4
d
2

A
s1
= 3∅16 =6.03 cm
2
A
s2
= 2∅12 =2.26 cm
2

42 . 19
3 . 10
0 . 200
E
E
GPa 3 . 10
4 . 2 1
0 . 35
1
E
E
eff , c
s
eII
t , t
cm
eff , c
= = = α

+
=
ϕ +
=
∞ =

4
2 2
3
2
1 2 s
2
2 1 s eI
3
I
cm 34 . 265121 34 . 52161 0 . 212960
4
2
44
26 . 2 4
2
44
03 . 6 42 . 19
12
44 30
d
2
h
A d
2
h
A
12
bh
I
= + =
=














− ⋅ + ⎟





− ⋅ ⋅ +

=














− ⋅ + ⎟





− ⋅ ⋅ α + =


cm
1
0000161 . 0
34 . 265121 0 . 1030
0 . 4390
I E
M
r
1
kNcm 0 . 4390 kNm 90 . 43 M 0 . 1 M 0 . 1 M M
I eff , c
Sd
I
q g F Sd
=

=

=
= = ⋅ + ⋅ = =

cm 20 . 14
03 . 6 42 . 19
40 30 2
1 1
30
03 . 6 42 . 19

A
bd 2
1 1
b
A
x
1 s eII
1 s eII
=









⋅ ⋅
+ + −

=








⋅ α
+ + −
⋅ α
=
( ) ( ) [ ]
( ) ( ) ( ) [ ]
4
2 2
2
3
2
2 2 s
2
1 s eII
2
3
II
cm 29 . 111147 41 . 82514 88 . 28632
4 20 . 14 26 . 2 20 . 14 40 03 . 6 42 . 19
2
20 . 14
20 . 14 30
12
20 . 14 30
d x A x d A
2
x
bx
12
bx
I
= + =
− ⋅ + − ⋅ ⋅ + ⎟





⋅ ⋅ +

=
− ⋅ + − ⋅ ⋅ α + ⎟





⋅ + =

) MPa 9 . 195 ( MPa 4 . 206
cm
kN
64 . 20
03 . 6
3
2 . 14
40
4390
A
3
x
d
M
A z
M
2
1 s
sd
1 s
sd
1 s
= =
⋅ ⎟






=
⋅ ⎟








= σ
001032 . 0
200000
4 . 206
E
s
1 s
1 s
= =
σ
= ε
cm
1
0000400 . 0
2 . 14 40
001032 . 0
y d r
1
IIg
1 s
II
=

=

ε
=
cm
1
0000383 . 0
29 . 111147 0 . 1030
0 . 4390
I E
M
r
1
II eff , c
Sd
II
=

=

=
( )
( ) ( )
MPa 0 . 159
cm
kN
90 . 15
03 . 6
3
2 . 14
40
3388
A
3
x
d
M
A z
M
kNm 88 . 33 kNcm 0 . 3388
6
44 30
35 . 0 M
MPa 5 . 3 0 . 40 3 . 0 f 3 . 0 f
MPa 0 . 40 f ; f 3 . 0 f ;
6
h b
f M ;
A z
M
2
s
cr
s
cr
sr
2
cr
3 2 3 2
ck ctm
ck
3 2
ck ctm
2
ctm cr
s
cr
sr
= =
⋅ ⎟






=
⋅ ⎟








= σ
= =

⋅ =
= ⋅ = ⋅ =
= ⋅ ≈

⋅ =

= σ

Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 71
( ) ( )
cm
1
0000232 . 0 0000400 . 0 703 . 0 1 0000161 . 0 703 . 0
r
1
1
r
1
r
1
703 . 0
4 . 206
0 . 159
5 . 0 0 . 1 1 1
cm
1
0000400 . 0
r
1
cm
1
0000161 . 0
r
1
II I m
2
2
s
sr
2 1
II
I
= ⋅ − + ⋅ = ⋅ ζ − + ⋅ ζ =
= ⎟





⋅ ⋅ − =








σ
σ
⋅ β ⋅ β − = ζ
=
=

cm 84 . 1 cm 27 . 0 0000232 . 0 0 . 360 091 . 0
r
1
L k
cm 0 . 360 L
091 . 0 k
lim
2
tot
2
t , tot
= ν < = ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ = ν
=
=
∞ =



Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka 72
5 PRILOZI
Prilog 1: Tablice za dimenzioniranje pravokutnih presjeka prema graničnim stanjima sloma
Prilog 2: Tablice za dimenzioniranje T i Γ presjeka
Prilog 3: Tablice za proračun pravokutnih križno armiranih ploča opterećenih jednolikim
kontinuiranim opterećenjem
Prilog 4: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih pravokutnih presjeka, β=0.05
Prilog 5: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih pravokutnih presjeka, β=0.075
Prilog 6: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih pravokutnih presjeka, β=0.10
Prilog 7: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih kružnih presjeka, ϕ=0.85
Prilog 8: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih kružnih presjeka, ϕ=0.90
Prilog 9: Armaturne tablice




Prilog 1: Tablice za dimenzioniranje pravokutnih presjeka prema graničnim stanjima sloma

Lom preko armature εs1=20.0 ‰
ε
c2

[‰]
ε
s1

[‰]
ξ=x/d ζ=z/d ω
1
µ
sds

0.1 20.0 0.005 0.998 0.000 0.000
0.2 20.0 0.010 0.997 0.001 0.001
0.3 20.0 0.015 0.995 0.002 0.002
0.4 20.0 0.020 0.993 0.003 0.003
0.5 20.0 0.024 0.992 0.005 0.005
0.6 20.0 0.029 0.990 0.007 0.007
0.7 20.0 0.034 0.988 0.009 0.009
0.8 20.0 0.038 0.987 0.011 0.011
0.9 20.0 0.043 0.985 0.014 0.014
1.0 20.0 0.048 0.983 0.017 0.017
1.1 20.0 0.052 0.982 0.020 0.020
1.2 20.0 0.057 0.980 0.023 0.023
1.3 20.0 0.061 0.978 0.026 0.026
1.4 20.0 0.065 0.977 0.030 0.029
1.5 20.0 0.070 0.975 0.033 0.033
1.6 20.0 0.074 0.973 0.037 0.036
1.7 20.0 0.078 0.971 0.041 0.039
1.8 20.0 0.083 0.970 0.044 0.043
1.9 20.0 0.087 0.968 0.048 0.046
2.0 20.0 0.091 0.966 0.052 0.050
2.1 20.0 0.095 0.964 0.055 0.053
2.2 20.0 0.099 0.962 0.059 0.056
2.3 20.0 0.103 0.960 0.062 0.060
2.4 20.0 0.107 0.958 0.066 0.063
2.5 20.0 0.111 0.957 0.069 0.066
2.6 20.0 0.115 0.955 0.073 0.069
2.7 20.0 0.119 0.953 0.076 0.073
2.8 20.0 0.123 0.951 0.080 0.076
2.9 20.0 0.127 0.949 0.083 0.079
3.0 20.0 0.130 0.947 0.086 0.082
3.1 20.0 0.134 0.945 0.090 0.085
3.2 20.0 0.138 0.944 0.093 0.088
3.3 20.0 0.142 0.942 0.096 0.090
3.4 20.0 0.145 0.940 0.099 0.093
3.5 20.0 0.149 0.938 0.102 0.096

Lom preko armature εs1=10.0 ‰
ε
c2

[‰]
ε
s1

[‰]
ξ=x/d ζ=z/d ω
1
µ
sds

0.1 10.0 0.010 0.997 0.000 0.000
0.2 10.0 0.020 0.993 0.002 0.002
0.3 10.0 0.029 0.990 0.004 0.003
0.4 10.0 0.038 0.987 0.006 0.006
0.5 10.0 0.048 0.984 0.009 0.009
0.6 10.0 0.057 0.981 0.013 0.013
0.7 10.0 0.065 0.977 0.017 0.017
0.8 10.0 0.074 0.974 0.022 0.021
0.9 10.0 0.083 0.971 0.027 0.026
1.0 10.0 0.091 0.968 0.032 0.031
1.1 10.0 0.099 0.965 0.038 0.037
1.2 10.0 0.107 0.962 0.044 0.042
1.3 10.0 0.115 0.959 0.050 0.048
1.4 10.0 0.123 0.956 0.056 0.054
1.5 10.0 0.130 0.953 0.062 0.059
1.6 10.0 0.138 0.950 0.069 0.065
1.7 10.0 0.145 0.947 0.075 0.071
1.8 10.0 0.153 0.944 0.082 0.077
1.9 10.0 0.160 0.941 0.088 0.083
2.0 10.0 0.167 0.938 0.094 0.089
2.1 10.0 0.174 0.934 0.101 0.094
2.2 10.0 0.180 0.931 0.107 0.099
2.3 10.0 0.187 0.928 0.113 0.105
2.4 10.0 0.194 0.925 0.119 0.110
2.5 10.0 0.200 0.922 0.125 0.115
2.6 10.0 0.206 0.919 0.130 0.120
2.7 10.0 0.213 0.916 0.136 0.125
2.8 10.0 0.219 0.913 0.142 0.129
2.9 10.0 0.225 0.910 0.147 0.134
3.0 10.0 0.231 0.907 0.153 0.138
3.1 10.0 0.237 0.904 0.158 0.143
3.2 10.0 0.242 0.901 0.163 0.147
3.3 10.0 0.248 0.898 0.168 0.151
3.4 10.0 0.254 0.895 0.173 0.155
3.5 10.0 0.259 0.892 0.178 0.159

Lom preko armature εs1=5.0 ‰
ε
c2

[‰]
ε
s1

[‰]
ξ=x/d ζ=z/d ω
1
µ
sds

0.1 5.0 0.020 0.993 0.001 0.001
0.2 5.0 0.038 0.987 0.003 0.003
0.3 5.0 0.057 0.981 0.007 0.007
0.4 5.0 0.074 0.975 0.012 0.011
0.5 5.0 0.091 0.969 0.018 0.017
0.6 5.0 0.107 0.963 0.025 0.024
0.7 5.0 0.123 0.958 0.032 0.031
0.8 5.0 0.138 0.952 0.041 0.039
0.9 5.0 0.153 0.947 0.050 0.047
1.0 5.0 0.167 0.942 0.059 0.056
1.1 5.0 0.180 0.937 0.069 0.064
1.2 5.0 0.194 0.931 0.079 0.074
1.3 5.0 0.206 0.926 0.089 0.083
1.4 5.0 0.219 0.922 0.100 0.092
1.5 5.0 0.231 0.917 0.110 0.101
1.6 5.0 0.242 0.912 0.121 0.110
1.7 5.0 0.254 0.907 0.131 0.119
1.8 5.0 0.265 0.902 0.142 0.128
1.9 5.0 0.275 0.898 0.152 0.136
2.0 5.0 0.286 0.893 0.162 0.145
2.1 5.0 0.296 0.888 0.172 0.152
2.2 5.0 0.306 0.883 0.181 0.160
2.3 5.0 0.315 0.879 0.190 0.167
2.4 5.0 0.324 0.874 0.199 0.174
2.5 5.0 0.333 0.870 0.208 0.181
2.6 5.0 0.342 0.865 0.216 0.187
2.7 5.0 0.351 0.861 0.224 0.193
2.8 5.0 0.359 0.857 0.232 0.199
2.9 5.0 0.367 0.852 0.240 0.205
3.0 5.0 0.375 0.848 0.248 0.210
3.1 5.0 0.383 0.844 0.255 0.216
3.2 5.0 0.390 0.840 0.263 0.221
3.3 5.0 0.398 0.836 0.270 0.226
3.4 5.0 0.405 0.832 0.277 0.230
3.5 5.0 0.412 0.829 0.283 0.235

Lom preko armature εs1=3.0 ‰
ε
c2

[‰]
ε
s1

[‰]
ξ=x/d ζ=z/d ω
1
µ
sds

0.1 3.0 0.032 0.989 0.001 0.001
0.2 3.0 0.063 0.979 0.005 0.005
0.3 3.0 0.091 0.969 0.011 0.011
0.4 3.0 0.118 0.960 0.019 0.018
0.5 3.0 0.143 0.951 0.028 0.026
0.6 3.0 0.167 0.943 0.038 0.036
0.7 3.0 0.189 0.935 0.050 0.046
0.8 3.0 0.211 0.927 0.062 0.058
0.9 3.0 0.231 0.920 0.075 0.069
1.0 3.0 0.250 0.913 0.089 0.081
1.1 3.0 0.268 0.906 0.102 0.093
1.2 3.0 0.286 0.899 0.117 0.105
1.3 3.0 0.302 0.892 0.131 0.117
1.4 3.0 0.318 0.886 0.145 0.129
1.5 3.0 0.333 0.880 0.159 0.140
1.6 3.0 0.348 0.874 0.173 0.152
1.7 3.0 0.362 0.868 0.187 0.162
1.8 3.0 0.375 0.862 0.201 0.173
1.9 3.0 0.388 0.856 0.214 0.183
2.0 3.0 0.400 0.850 0.227 0.193
2.1 3.0 0.412 0.844 0.239 0.202
2.2 3.0 0.423 0.839 0.251 0.210
2.3 3.0 0.434 0.833 0.262 0.218
2.4 3.0 0.444 0.828 0.273 0.226
2.5 3.0 0.455 0.822 0.283 0.233
2.6 3.0 0.464 0.817 0.293 0.240
2.7 3.0 0.474 0.812 0.303 0.246
2.8 3.0 0.483 0.807 0.313 0.252
2.9 3.0 0.492 0.802 0.322 0.258
3.0 3.0 0.500 0.798 0.331 0.264
3.1 3.0 0.508 0.793 0.339 0.269
3.2 3.0 0.516 0.789 0.347 0.274
3.3 3.0 0.524 0.784 0.355 0.279
3.4 3.0 0.531 0.780 0.363 0.283
3.5 3.0 0.538 0.776 0.371 0.288

Lom preko betona εc2=3.5 ‰
ε
c2

[‰]
ε
s1

[‰]
ξ=x/d ζ=z/d ω
1
µ
sds

3.5 20.0 0.149 0.938 0.102 0.096
3.5 19.5 0.152 0.937 0.105 0.098
3.5 19.0 0.156 0.935 0.107 0.100
3.5 18.5 0.159 0.934 0.109 0.102
3.5 18.0 0.163 0.932 0.112 0.104
3.5 17.5 0.167 0.931 0.115 0.107
3.5 17.0 0.171 0.929 0.117 0.109
3.5 16.5 0.175 0.927 0.120 0.112
3.5 16.0 0.179 0.925 0.124 0.114
3.5 15.5 0.184 0.923 0.127 0.117
3.5 15.0 0.189 0.921 0.130 0.120
3.5 14.5 0.194 0.919 0.134 0.123
3.5 14.0 0.200 0.917 0.138 0.126
3.5 13.5 0.206 0.914 0.142 0.130
3.5 13.0 0.212 0.912 0.146 0.133
3.5 12.5 0.219 0.909 0.151 0.137
3.5 12.0 0.226 0.906 0.155 0.141
3.5 11.5 0.233 0.903 0.161 0.145
3.5 11.0 0.241 0.900 0.166 0.149
3.5 10.5 0.250 0.896 0.172 0.154
3.5 10.0 0.259 0.892 0.178 0.159
3.5 9.5 0.269 0.888 0.185 0.165
3.5 9.0 0.280 0.884 0.193 0.170
3.5 8.5 0.292 0.879 0.201 0.176
3.5 8.0 0.304 0.873 0.209 0.183
3.5 7.5 0.318 0.868 0.219 0.190
3.5 7.0 0.333 0.861 0.229 0.198
3.5 6.5 0.350 0.854 0.241 0.206
3.5 6.0 0.368 0.847 0.254 0.215
3.5 5.5 0.389 0.838 0.268 0.224
3.5 5.0 0.412 0.829 0.283 0.235
3.5 4.5 0.438 0.818 0.301 0.246
3.5 4.0 0.467 0.806 0.321 0.259
3.5 3.5 0.500 0.792 0.344 0.272
3.5 3.0 0.538 0.776 0.371 0.288
3.5 2.5 0.583 0.757 0.401 0.304
3.5 2.0 0.636 0.735 0.438 0.322
3.5 1.5 0.700 0.709 0.482 0.341
3.5 1.0 0.778 0.676 0.535 0.362
3.5 0.5 0.875 0.636 0.602 0.383
ζ ⋅ ξ ⋅ α ⋅ = µ =
⋅ ⋅
= µ
v Rd
cd
2
sd
sd
85 . 0
f d b
M
b d
f
f
A
f d
M
A
yd
cd
1 1 s
yd
sd
1 s
⋅ ⋅ ω =
⋅ ⋅ ζ
=
Neutralna os
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sd
M
s2
A
2
d
-
d
s1
ε
F
s1
s2
ε
2
ε
c2
s2
F
c
F
0.85 f
cd
x
=
ξ
*
d
z
=
ζ
*
d

Prilog 2: Tablice za dimenzioniranje T i Γ presjeka
Neutralna os
sd
N
d
-
x
b
1
d
1
s1
A
h
2
d
d
sd
M
s2
A
x
2
z
d
-
d
s1
ε
F
s1
s2
ε
2
ε
c2
s2
F
c
F
0.85 f
cd
b
eff
c
ε
f
h
*
b
i
w


















ξ

α
α
− = λ

w
eff f
v
v
b
b
b
1
d
h
1 1



d h
f
b b
eff

0.550 0.525 0.500 0.475 0.450 0.425 0.400 0.375 0.350 0.325 0.300 0.275 0.250 0.225 0.200 0.175 0.150 0.125 0.100 0.075 0.050 0.025 1.5 2.0 2.5 3.0 3.5 4.0 4.5 5.0
d x = ξ
λ
b

0.550 0.525 0.500 0.475 0.450 0.425 0.400 0.375 0.350 0.325 0.300 0.275 0.250 0.225 0.200 0.175 0.150 0.125 0.100 0.075 0.050 0.025 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00
0.550 0.513 0.489 0.464 0.437 0.413 0.386 0.362 0.335 0.309 0.284 0.259 0.232 0.207 0.181 0.155 0.130 0.103 0.078 0.052 0.026 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00 1.00
0.550 0.513 0.487 0.461 0.436 0.409 0.383 0.357 0.330 0.303 0.276 0.249 0.221 0.194 0.166 0.139 0.111 0.083 0.056 0.028 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99 0.99
0.550 0.513 0.487 0.460 0.434 0.407 0.379 0.351 0.323 0.295 0.266 0.237 0.208 0.178 0.149 0.119 0.090 0.060 0.030 0.99 0.98 0.98 0.98 0.98 0.98 0.98 0.98
0.550 0.512 0.485 0.459 0.431 0.403 0.374 0.345 0.315 0.285 0.254 0.223 0.192 0.160 0.129 0.097 0.065 0.032 0.98 0.97 0.97 0.97 0.96 0.96 0.96 0.96
0.550 0.512 0.485 0.457 0.428 0.399 0.368 0.337 0.306 0.273 0.240 0.207 0.173 0.139 0.105 0.070 0.035 0.97 0.96 0.95 0.94 0.94 0.94 0.94 0.93
0.550 0.511 0.483 0.454 0.425 0.394 0.362 0.329 0.295 0.260 0.224 0.188 0.151 0.114 0.076 0.038 0.96 0.94 0.93 0.92 0.91 0.91 0.91 0.90
0.550 0.510 0.481 0.451 0.420 0.388 0.354 0.318 0.281 0.243 0.204 0.164 0.124 0.083 0.042 0.95 0.92 0.90 0.89 0.88 0.88 0.87 0.87
0.550 0.509 0.479 0.448 0.415 0.381 0.344 0.305 0.265 0.223 0.180 0.136 0.091 0.046 0.93 0.90 0.87 0.86 0.85 0.84 0.84 0.83
0.550 0.508 0.477 0.444 0.409 0.372 0.331 0.289 0.244 0.198 0.150 0.101 0.051 0.91 0.87 0.84 0.83 0.81 0.80 0.80 0.79
0.550 0.507 0.473 0.439 0.401 0.360 0.316 0.268 0.218 0.166 0.112 0.056 0.90 0.84 0.81 0.79 0.78 0.76 0.76 0.75
0.550 0.505 0.469 0.432 0.391 0.345 0.295 0.241 0.184 0.125 0.063 0.88 0.82 0.78 0.75 0.74 0.72 0.71 0.70
0.550 0.502 0.464 0.423 0.378 0.326 0.268 0.206 0.140 0.071 0.86 0.79 0.74 0.72 0.70 0.68 0.67 0.66
0.550 0.499 0.457 0.412 0.360 0.299 0.232 0.158 0.081 0.84 0.76 0.71 0.68 0.65 0.64 0.62 0.61
0.550 0.494 0.448 0.397 0.335 0.262 0.181 0.093 0.82 0.73 0.68 0.64 0.61 0.59 0.58 0.57
0.550 0.488 0.435 0.374 0.298 0.208 0.108 0.80 0.70 0.64 0.60 0.57 0.55 0.53 0.52
0.550 0.479 0.418 0.342 0.243 0.127 0.78 0.67 0.60 0.56 0.53 0.51 0.49 0.48
0.550 0.467 0.392 0.288 0.154 0.76 0.64 0.58 0.53 0.49 0.47 0.45 0.43
0.550 0.449 0.347 0.192 0.74 0.62 0.54 0.49 0.45 0.42 0.40 0.38
0.550 0.420 0.252 0.72 0.59 0.50 0.45 0.41 0.38 0.36 0.34
0.550 0.351 0.71 0.56 0.47 0.41 0.37 0.34 0.31 0.29
0.550 0.69 0.53 0.43 0.37 0.33 0.29 0.27 0.25


Prilog 3: Tablice za proračun pravokutnih križno armiranih ploča opterećenih jednolikim kontinuiranim opterećenjem

2
x x x
l q k M ⋅ ⋅ = ;
2
x
a
x
a
x
l q k M ⋅ ⋅ =

2
y y y
l q k M ⋅ ⋅ = ;
2
y
b
y
b
y
l q k M ⋅ ⋅ =

q – jednoliko raspodijeljeno opterećenje
Poissonov koeficijent = 0.15


upeti rub
slobodno oslonjeni rub

Shema 1

q
q
l y
l x
M x
M y

Shema 2

q
q
l y
l x
M x
M y
Mx
a

x y
l l
x
k
y
k
x
k
y
k
a
x
k
0.50 0.0079 0.0991 0.0084 0.0908 -0.0305
0.55 0.0103 0.0923 0.0109 0.0826 -0.0362
0.60 0.0131 0.0857 0.0135 0.0747 -0.0421
0.65 0.0162 0.0792 0.0162 0.0670 -0.0479
0.70 0.0194 0.0730 0.0192 0.0599 -0.0537
0.75 0.0230 0.0669 0.0221 0.0533 -0.0594
0.80 0.0269 0.0611 0.0249 0.0472 -0.0650
0.85 0.0307 0.0577 0.0277 0.0417 -0.0703
0.90 0.0344 0.0507 0.0304 0.0369 -0.0750
0.95 0.0383 0.0462 0.0330 0.0327 -0.0797
1.00 0.0423 0.0423 0.0354 0.0291 -0.0840
1.10 0.0500 0.0353 0.0399 0.0288 -0.0917
1.20 0.0575 0.0293 0.0438 0.0180 -0.0980
1.30 0.0644 0.0244 0.0471 0.0143 -0.1032
1.40 0.0710 0.0204 0.0500 0.0115 -0.1075
1.50 0.0722 0.0173 0.0524 0.0094 -0.1109
1.60 0.0826 0.0146 0.0544 0.0076 -0.1136
1.70 0.0874 0.0124 0.0561 0.0062 -0.1160
1.80 0.0916 0.0107 0.0572 0.0052 -0.1184
1.90 0.0954 0.0091 0.0586 0.0044 -0.1203
2.00 0.0991 0.0079 0.0594 0.0037 -0.1213
Množitelj
2
x
l q⋅
2
y
l q⋅
2
x
l q⋅
2
y
l q⋅
2
x
l q⋅

Shema 3

q
q
ly
lx
Mx
My
Mx
a
Mx
a

Shema 4

q
q
ly
l x
M x
M y
Mx
a
M y
b

x y
l l
x
k
y
k
a
x
k
x
k
y
k
a
x
k
b
y
k
0.50 0.0088 0.0835 -0.0297 0.0040 0.0570 -0.0205 -0.1189
0.55 0.0113 0.0738 -0.0350 0.0054 0.0543 -0.0249 -0.1148
0.60 0.0137 0.0647 -0.0400 0.0072 0.0514 -0.0294 -0.1104
0.65 0.0166 0.0563 -0.0450 0.0092 0.0483 -0.0341 -0.1057
0.70 0.0187 0.0489 -0.0497 0.0114 0.0451 -0.0390 -0.1008
0.75 0.0212 0.0423 -0.0540 0.0139 0.0418 -0.0442 -0.0957
0.80 0.0233 0.0363 -0.0578 0.0164 0.0385 -0.0496 -0.0905
0.85 0.0254 0.0313 -0.0612 0.0191 0.0354 -0.0548 -0.0852
0.90 0.0274 0.0270 -0.0644 0.0217 0.0324 -0.0598 -0.0798
0.95 0.0292 0.0232 -0.0677 0.0243 0.0295 -0.0648 -0.0745
1.00 0.0309 0.0201 -0.0699 0.0269 0.0269 -0.0699 -0.0699
1.10 0.0335 0.0151 -0.0741 0.0319 0.0221 -0.0787 -0.0608
1.20 0.0357 0.0113 -0.0770 0.0365 0.0182 -0.0869 -0.0530
1.30 0.0374 0.0088 -0.0793 0.0406 0.0148 -0.0937 -0.0462
1.40 0.0386 0.0068 -0.0811 0.0442 0.0122 -0.0993 -0.0405
1.50 0.0396 0.0053 -0.0815 0.0473 0.0100 -0.1041 -0.0358
1.60 0.0404 0.0042 -0.0825 0.0499 0.0081 -0.1082 -0.0317
1.70 0.0410 0.0034 -0.0830 0.0521 0.0066 -0.1116 -0.0282
1.80 0.0414 0.0028 -0.0832 0.0540 0.0055 -0.1143 -0.0252
1.90 0.0416 0.0023 -0.0833 0.0556 0.0046 -0.1167 -0.0226
2.00 0.0417 0.0019 -0.0833 0.0570 0.0040 -0.1189 -0.0205
Množ.
2
x
l q⋅
2
y
l q⋅
2
x
l q⋅
2
x
l q⋅
2
y
l q⋅
2
x
l q⋅
2
y
l q⋅

Shema 5

q
q
ly
lx
Mx
My
Mx
a
Mx
a
My
b

Shema 6

q
q
ly
l x
M x
M y
M x
a
Mx
a
M y
b
M y
b

x y
l l
x
k
y
k
a
x
k
b
y
k
x
k
y
k
a
x
k
b
y
k
0.50 0.0045 0.0550 -0.0203 -0.1135 0.0024 0.0405 -0.0143 -0.0833
0.55 0.0062 0.0514 -0.0247 -0.1078 0.0033 0.0394 -0.0172 -0.0817
0.60 0.0081 0.0476 -0.0291 -0.1021 0.0046 0.0378 -0.0206 -0.0794
0.65 0.0101 0.0436 -0.0336 -0.0964 0.0061 0.0360 -0.0242 -0.0767
0.70 0.0122 0.0398 -0.0381 -0.0906 0.0079 0.0339 -0.0280 -0.0737
0.75 0.0145 0.0359 -0.0427 -0.0845 0.0098 0.0315 -0.0320 -0.0704
0.80 0.0169 0.0323 -0.0471 -0.0781 0.0103 0.0293 -0.0360 -0.0668
0.85 0.0191 0.0289 -0.0513 -0.0720 0.0139 0.0269 -0.0400 -0.0631
0.90 0.0211 0.0257 -0.0551 -0.0661 0.0160 0.0247 -0.0440 -0.0593
0.95 0.0232 0.0228 -0.0586 -0.0603 0.0181 0.0224 -0.0480 -0.0554
1.00 0.0252 0.0202 -0.0617 -0.0546 0.0202 0.0202 -0.0515 -0.0515
1.10 0.0287 0.0158 -0.0676 -0.0467 0.0242 0.0164 -0.0585 -0.0449
1.20 0.0316 0.0123 -0.0722 -0.0399 0.0287 0.0131 -0.0643 -0.0388
1.30 0.0340 0.0096 -0.0757 -0.0341 0.0306 0.0105 -0.0690 -0.0336
1.40 0.0359 0.0075 -0.0782 -0.0293 0.0332 0.0084 -0.0728 -0.0291
1.50 0.0374 0.0060 -0.0800 -0.0254 0.0353 0.0066 -0.0757 -0.0254
1.60 0.0386 0.0048 -0.0814 -0.0221 0.0369 0.0053 -0.0779 -0.0223
1.70 0.0395 0.0039 -0.0825 -0.0193 0.0383 0.0042 -0.0797 -0.0198
1.80 0.0402 0.0031 -0.0834 -0.0171 0.0392 0.0035 -0.0812 -0.0176
1.90 0.0408 0.0026 -0.0842 -0.0154 0.0399 0.0028 -0.0824 -0.0158
2.00 0.0412 0.0022 -0.0847 -0.0141 0.0405 0.0024 -0.0833 -0.0143
Množ.
2
x
l q⋅
2
y
l q⋅
2
x
l q⋅
2
y
l q⋅
2
x
l q⋅
2
y
l q⋅
2
x
l q⋅
2
y
l q⋅

Prilog 4: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih pravokutnih presjeka
ν
µ
b
d
1
s1
A
h d
sd
M
s1
A
sd
N
d
2
ω
=
0
.
0
5
0
.
1
0
0
.
1
5
0
.
2
0
0
.
2
5
0
.
3
0
0
.
3
5
0
.
4
0
0
.
4
5
0
.
5
0
0
.
5
5
0
.
6
0
0
.
6
5
0
.
7
0
0
.
7
5
0
.
8
0
0
.
8
5
0
.
9
0
0
.
9
5
1
.
0
0
05 . 0 h d h d
0 . 1 A A
500 B
2 1
1 s 2 s
= = = β
= = α
yd
cd
2 s 1 s
cd
2
sd
sd
cd
sd
sd
f
f
h b A A
f h b
M
f h b
N
ω = =
= µ
= ν


Prilog 5: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih pravokutnih presjeka
ν
µ
b
d
1
s1
A
h d
sd
M
s1
A
sd
N
d
2
ω
=
0
.
0
5
0
.
1
0
0
.
1
5
0
.
2
0
0
.
2
5
0
.
3
0
0
.
3
5
0
.
4
0
0
.
4
5
0
.
5
0
0
.
5
5
0
.
6
0
0
.
6
5
0
.
7
0
0
.
7
5
0
.
8
0
0
.
8
5
0
.
9
0
0
.
9
5
1
.
0
0
075 . 0 h d h d
0 . 1 A A
500 B
2 1
1 s 2 s
= = = β
= = α
yd
cd
2 s 1 s
cd
2
sd
sd
cd
sd
sd
f
f
h b A A
f h b
M
f h b
N
ω = =
= µ
= ν


Prilog 6: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih pravokutnih presjeka
ν
µ
b
d
1
s1
A
h d
sd
M
s1
A
sd
N
d
2
ω
=
0
.
0
5
0
.
1
0
0
.
1
5
0
.
2
0
0
.
2
5
0
.
3
0
0
.
3
5
0
.
4
0
0
.
4
5
0
.
5
0
0
.
5
5
0
.
6
0
0
.
6
5
0
.
7
0
0
.
7
5
0
.
8
0
0
.
8
5
0
.
9
0
0
.
9
5
1
.
0
0
10 . 0 h d h d
0 . 1 A A
500 B
2 1
1 s 2 s
= = = β
= = α
yd
cd
2 s 1 s
cd
2
sd
sd
cd
sd
sd
f
f
h b A A
f h b
M
f h b
N
ω = =
= µ
= ν


Prilog 7: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih kružnih presjeka
ν
µ
ω
=
0
.0
5
0
.1
0
0
.1
5
0
.2
0
0
.2
5
0
.3
0
0
.3
5
0
.4
0
0
.4
5
0
.5
0
0
.5
5
0
.6
0
0
.6
5
0
.7
0
0
.7
5
0
.8
0
0
.8
5
0
.9
0
0
.9
5
1
.0
0
s
A
r sd
N
sd
M
s
r
c
cd
sd
sd
cd
sd
sd
r A
f
M
f
N
π =
= µ
= ν
0.85 r r
500 B
s
ϕ = =
c
A
c
A r
yd
cd
2 s 1 s
f
f
A A ω = =
2
c
A


Prilog 8: Dijagram za dimenzioniranje simetrično armiranih kružnih presjeka
ν
µ
s
A
r sd
N
sd
M
s
r
ω
=
0
.0
5
0
.1
0
0
.1
5
0
.2
0
0
.2
5
0
.3
0
0
.3
5
0
.4
0
0
.4
5
0
.5
0
0
.5
5
0
.6
0
0
.6
5
0
.7
0
0
.7
5
0
.8
0
0
.8
5
0
.9
0
0
.9
5
1
.0
0
c
cd
sd
sd
cd
sd
sd
r A
f
M
f
N
π =
= µ
= ν
0.90 r r
500 B
s
ϕ = =
c
A
c
A r
yd
cd
2 s 1 s
f
f
A A ω = =
2
c
A


Prilog 9: Armaturne tablice

Promjer

Masa TABLICA ŠIPKASTE ARMATURE
površina presjeka As [cm
2
] za komada:
Promjer

[mm] [kg/m] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 [mm]
5 0.154 0.20 0.39 0.59 0.79 0.98 1.18 1.37 1.57 1.77 1.96 2.16 2.36 2.55 2.75 2.95 5
6 0.222 0.28 0.57 0.85 1.13 1.41 1.70 1.98 2.26 2.54 2.83 3.11 3.39 3.68 3.96 4.24 6
7 0.302 0.38 0.77 1.15 1.54 1.92 2.31 2.69 3.08 3.46 3.85 4.23 4.62 5.00 5.39 5.77 7
8 0.395 0.50 1.01 1.51 2.01 2.51 3.02 3.52 4.02 4.52 5.03 5.53 6.03 6.53 7.04 7.54 8
10 0.617 0.79 1.57 2.36 3.14 3.93 4.71 5.50 6.28 7.07 7.85 8.64 9.42 10.21 11.00 11.78 10
12 0.888 1.13 2.26 3.39 4.52 5.65 6.79 7.92 9.05 10.18 11.31 12.44 13.57 14.70 15.83 16.96 12
14 1.208 1.54 3.08 4.62 6.16 7.70 9.24 10.78 12.32 13.85 15.39 16.93 18.47 20.01 21.55 23.09 14
16 1.578 2.01 4.02 6.03 8.04 10.05 12.06 14.07 16.08 18.10 20.11 22.12 24.13 26.14 28.15 30.16 16
18 1.998 2.54 5.09 7.63 10.18 12.72 15.27 17.81 20.36 22.90 25.45 27.99 30.54 33.08 35.63 38.17 18
20 2.466 3.14 6.28 9.42 12.57 15.71 18.85 21.99 25.13 28.27 31.42 34.56 37.70 40.84 43.98 47.12 20
22 2.984 3.80 7.60 11.40 15.21 19.01 22.81 26.61 30.41 34.21 38.01 41.81 45.62 49.42 53.22 57.02 22
25 3.853 4.91 9.82 14.73 19.63 24.54 29.45 34.36 39.27 44.18 49.09 54.00 58.90 63.81 68.72 73.63 25
28 4.834 6.16 12.32 18.47 24.63 30.79 36.95 43.10 49.26 55.42 61.58 67.73 73.89 80.05 86.21 92.36 28
30 5.549 7.07 14.14 21.21 28.27 35.34 42.41 49.48 56.55 63.62 70.69 77.75 84.82 91.89 98.96 106.03 30
32 6.313 8.04 16.08 24.13 32.17 40.21 48.25 56.30 64.34 72.38 80.42 88.47 96.51 104.55 112.59 120.64 32
36 7.990 10.18 20.36 30.54 40.72 50.89 61.07 71.25 81.43 91.61 101.79 111.97 122.15 132.32 142.50 152.68 36
40 9.865 12.57 25.13 37.70 50.27 62.83 75.40 87.96 100.53 113.10 125.66 138.23 150.80 163.36 175.93 188.50 40

















UZDUŽNO NOSIVE MREŽE “R-mreže”
Profil šipki
[mm]
Razmak
[mm]
Površina
[cm
2
/m]
Dimenzije
[cm]
Masa Tip
mreže
Uzd. Pop. Uzd. Pop. Uzd. Pop. Duž. Šir. [kg/m
2
]
R 131 5.0 4.2 150 250 1.31 0.56 600 215 1.50
R 139 4.2 4.2 100 250 1.39 0.56 600 215 1.55
R 166 4.6 4.2 100 250 1.66 0.56 600 215 1.76
R 188 6.0 4.2 150 250 1.88 0.56 600 215 1.96
R 196 5.0 4.2 100 250 1.96 0.56 600 215 2.00
R 257 7.0 5.0 150 250 2.57 0.78 600 215 2.72
R 283 6.0 4.6 100 250 2.83 0.66 600 215 2.77
R 335 8.0 5.0 150 250 3.35 0.78 600 215 3.33
R 385 7.0 5.0 100 250 3.85 0.78 600 215 3.68
R 424 9.0 6.0 150 250 4.24 1.13 600 215 4.34
R 503 8.0 6.0 100 250 5.03 1.13 600 215 4.89
R 524 10.0 6.0 150 250 5.24 1.13 600 215 5.15
R 636 9.0 6.0 100 250 6.36 1.13 600 215 5.95
R 785 10.0 6.0 100 250 7.85 1.13 600 215 7.35

OBOSTRANO NOSIVE MREŽE “Q-mreže”
Profil
[mm]
Razmak
[mm]
Površina
Dimenzije
[cm]
Masa Tip
mreže
Uzd. i Pop. Uzd. i Pop. [cm
2
/m] Dužina Širina [kg/m
2
]
Q 131 5.0 150 1.31 600 215 2.12
Q 139 4.2 100 1.39 600 215 2.20
Q 166 4.6 100 1.66 600 215 2.64
Q 188 6.0 150 1.88 600 215 3.06
Q 196 5.0 100 1.96 600 215 3.07
Q 226 6.0 125 2.26 600 215 3.63
Q 257 7.0 150 2.57 600 215 4.16
Q 283 6.0 100 2.83 600 215 4.48
Q 335 8.0 150 3.35 600 215 5.45
Q 385 7.0 100 3.85 600 215 6.10
Q 424 9.0 150 4.24 600 215 6.81
Q 503 8.0 100 5.03 600 215 8.03
Q 636 9.0 100 6.36 600 215 10.08
Q 785 10.0 100 7.85 600 215 12.46



POPREČNO NOSIVE MREŽE “T-mreže”
Profil šipki
[mm]
Razmak
[mm]
Površina
[cm
2
/m]
Dimenzije
[cm]
Masa Tip
mreže
Uzd. Pop. Uzd. Pop. Uzd. Pop. Duž. Šir. [kg/m
2
]
T 257 5.0 7.0 250 150 1.31 0.56 240 600 2.72
T 378 5.0 8.5 250 150 3.85 0.78 240 600 3.62
T 524 6.0 10.0 250 150 7.85 1.13 240 600 5.15
2
1
5
600
2
1
5
600
OBOSTRANO NOSIVE "Q-mreže"
UZDUŽNO NOSIVE "R-mreže"
600
2
4
0
POPRECNO NOSIVE "T-mreže"



Dimenzioniranje armirano betonskih presjeka

2

SADRŽAJ: 1 2 Osnove pojmovi o Armiranom betonu...................................................................................... 4 1.1 Općenito ................................................................................................................................ 4 Osnove proračuna AB konstrukcija.......................................................................................... 5 2.1 Općenito ................................................................................................................................ 5 2.2 Osnovne pretpostavke........................................................................................................... 7 2.3 Radni dijagram betona........................................................................................................... 8 2.4 Radni dijagram čelika ............................................................................................................ 9 2.5 Koeficijenti sigurnosti ........................................................................................................... 10 2.6 Klase okoliša........................................................................................................................ 11 3 Dimenzioniranje AB konstrukcija prema Graničnim stanjima nosivosti ................................. 13 3.1 Minimalna i maksimalna armatura u presjeku ..................................................................... 13 3.2 Jednostruko armirani pravokutni presjek opterećen momentom savijanja .......................... 13 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.2.5 Teoretske postavke ...................................................................................................... 13 Slučaj 1 ......................................................................................................................... 16 Slučaj 2 ......................................................................................................................... 17 Slučaj 3 ......................................................................................................................... 19 Slučaj 4 ......................................................................................................................... 21

3.3 Dvostruko armirani pravokutni presjek opterećen momentom savijanja ............................. 22 3.4 Dimenzioniranje T i Γ presjeka ............................................................................................ 26 3.5 Kratki elementi opterećeni centričnom tlačnom silom.......................................................... 31 3.6 Kratki elementi opterećeni centričnom vlačnom silom......................................................... 31 3.7 Dimenzioniranje pravokutnog presjeka na moment savijanja i uzdužnu silu....................... 32 3.7.1 3.7.2 3.7.3 Uzdužna vlačna sila – postupak Wuczkowskog ........................................................... 32 Uzdužna tlačna sila – postupak Wuczkowskog ............................................................ 33 Uzdužna tlačna/vlačna sila – dimenzioniranje pomoću dijagrama interakcije .............. 38

3.8 Dimenzioniranje okruglog presjeka naprezanih momentom savijanja i uzdužnom silom .... 41 3.9 Dimenzioniranje presjeka na Poprečnu silu......................................................................... 43 3.9.1 3.9.2 3.9.3 3.9.4 3.9.5 Općenito ....................................................................................................................... 43 Postupak....................................................................................................................... 43 Standardna metoda ...................................................................................................... 44 Metoda slobodnog odabira nagiba tlačnih štapova ...................................................... 45 Minimalna (konstruktivna) armatura ............................................................................. 46

3.10 Dimenzioniranje presjeka na Moment torzije....................................................................... 50 3.10.1 Općenito ....................................................................................................................... 50 3.10.2 Postupak....................................................................................................................... 51 3.10.3 Zajedničko djelovanje Momenta torzije i Poprečne sile ................................................ 52

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->