P. 1
АНАЛИЗА НА ТРОШОЦИТЕ

АНАЛИЗА НА ТРОШОЦИТЕ

|Views: 81|Likes:
Published by Zorica Buzharovska

More info:

Published by: Zorica Buzharovska on Feb 21, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/30/2013

pdf

text

original

АНАЛИЗА НА ТРОШОЦИТЕ Паричните издатоци, односно плаќања, што претпријатието ги врши за ангажираните фактори на производство, во економијата се викаат трошоци

. Трошоците се централна економска категорија којашто најдиректно е врзана со профитот на претпријатието, односно со успешноста на работењето на претпријатието, бидејќи профитот на секое претпријатие се покажува како разлика помеѓу вкупниот приход и вкупните трошоци. Секое зголемување на трошоците на претпријатието, при други непроменети услови, ја смалува разликата помеѓу вкупниот приход на претпријатието и вкупните трошоци, значи го смалува пофитот на претпријатието.Затоа секое претпријатие преку сметководство педантно ги евидентира сите трошоци врзани за работењето, детално ги анализира и настојува да постигне што е можно поголеми ефекти(поголемо производство и поголем вкупен приход) со што е можно помали трошоци.

ВИДОВИ ТРОШОЦИ ВКУПНИ ТРОШОЦИ: ФИКСНИ И ВАРИЈАБИЛНИ Различните трошоци на претпријатието различно се однесуваат, различно реагираат на промените во обемот на производството(аутпутот). Од овој аспект, трошоците, разгледувани на кус рок, ги делиме на фиксни и варијабилни. Фиксните трошоци(FC) не реагираат на промените на обемот на производството, односно на промените на аутпутот на претпријатието. Такви трошоци се: закупнините за изнајмените згради, машини и друга опрема, амортизација, плаќањата на камати за порано добиените кредити, плаќања за осигурување, одделни видови на трошоци за труд, пред се платите на менаџерите и сл. Варијабилните трошоци(VC) се менуваат во зависност од промените во производството(аутпутот на претпријатието). Варијабилните трошоци најчесто се врзани за потрошокот на суровини, помошни материјали, плати на вработените и сл. Вкупните трошоци(TC) претставуваат збир, сума на вкупните фиксни и вкупните варијабилни трошоци: TC=FC+VC TC- вкупни трошоци FC- фиксни трошоци VC- варијабилни трошоци

Просечните фиксни трошоци(AFC) по иста аналогија.ПРОСЕЧНИ ТРОШОЦИ Просечните трошоци се добиваат кога одделните видови вкупни трошоци се поделат со бројот на произведените единици.3 ATC 80 52.4 36.9 34.1 6.3 5. Табела 7/1 Различни видови трошоци Различни видови Фиксни трошоци Бр. бидејќи иста големина (фиксните трошоци во маса се дадена големина) се дли со растечкиот број на производи.2 30. во почетокот имаат опаѓачка тенденција.4 28.5 10 8.7 12.7 25. се еднакви на : AFC=FC/Q Просечните фиксни трошоци перманентно опаѓаат со пораст на обемот на производството. Вкупните просечни трошоци(ATC) ATC=TC/Q Просечните трошоци фактички се трошоци по единица производ. Со зголемувањето на бројот на производните фиксни трошоци по единица производ опаѓаат. како што е воочливо од табелата.5 25. а потоа растат.8 40. а потоа манифестираат тенденција на благ пораст.9 . Просечните варијабилни трошоци(AVC) се еднакви на: AVC=VC/Q Од табелата се гледа дека тие во почетокот опаѓаат. Тие. На тој начин може да се пресметуваат вкупните просечни трошоци(ATC).5 26. просечните фоксни трошоци (AFC) и просечните варијабилни трошоци (AVC).трошоци води Варијабилни трошоци Вкупни трошоци Маргинални трошоци Просечн и фиксни трошоци Просечн и варијабилни трошоци Просечни вкупни трошоци Q 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 FC 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 VC 0 30 55 77 102 132 169 216 278 363 TC 50 80 105 127 152 182 219 266 328 413 MC 30 25 22 25 30 37 47 62 85 AFC 50 25 16.6 AVC 30 27.3 7. на произ.5 42.5 38 41 45.4 38 36.

варијабилни и вкупни трошоци .Графикон 7/1 Фиксни.

маргиналниот трошок ја добива формата на латинската буква U. под претпоставка дека другите фактори на производство се фиксни. Односот помеѓу маргиналниот производ и маргиналниот трошок тоа најдобро го илустрира. од кој бенефицираат и претпријатијата и потрошувачите. .МАРГИНАЛНИ ТРОШОЦИ Маргиналниот(граничниот) трошок(MC) фактички претставува неопходен трошок за производство на секоја дополнителна единица на производ. Најголемиот број од кривите на трошоците на кус рок имаат форма на латинската буква U. во почетокот имаат тенденција на пораст. што предизвикува опаѓање на маргиналниот трошок. Тоа е така заради дејството на законот за опаѓачките приноси. маргиналниот и просечниот производ. Графиконот исто така покажува дека кога маргиналниот трошок е под вкупните трошоци овие манифестираат тенденција на опаѓање и обратно. опаѓаат со порастот на бројот на производите. маргиналниот трошок ги мери промените во вкупните трошоци како резултат на дополнително произведена единица на производ. Тој е еден од значајните аспекти на законот за економиите од обем. Подоцба дополнителните вложувања даваат опаѓачки приноси што предизвикуваат пораст на маргиналниот трошок. според законот за опаѓачките приноси . Поинаку кажано. Графиконот на просечните трошоци и на маргиналниот трошок е еден од клучните графикони во економијата. Така. најдиректна. Тој покажува дека фиксните трошоци на единица производ(просечните фиксни трошоци). Врската помеѓу производството и трошоците е најпосредна. Движењата и тенденциите на кривите на трошоците се само одраз на движењата и тенденциите на кривата на вкупниот. Имено.

променливи. Врз овие основи можно е да се утврди кривата на вкупните просечни трошоци на долг рок(LRTAC) којшто ни ги покажува најниските трошоци на производството за различни нивоа на аутпут. е во можност да ги минимизира вкупните просечни трошоци со избор на обемот на производството. односно на големината на аутпутот. при дадената технологија и дадени цени на факторите. на долг рок. . претпријатието.Графикон 7/2 Крива на маргиналниот производ и крива на маргиналниот трошок На долг рок сите фактори на производство стануваат варијабилни. Во услови на дадена технологија и дадени цени на инпутите.

Графикон 7/3 Крива на вкупните просечни трошоци на долг рок-LRTAC .

економистот во своите калкулации секогаш ги има пред вид и имплицитните. врз основа на реализираните аутпути и купените инпути на пазарот. Сметководителот секогаш ги регистрира само експлицитните трошоци. која не се добива. Економскиот профит е поширок поим кој покрај експлицираните трошоци. најчесто една година. во даден момент. опортунитетните трошоци: наемнина на сопственикот на бизнисот кој овој. плати и сл. Билансот на состојба претставува преглед на средствата. Затоа билансот на успехот често се нарекува и сметка или биланс на добивка и загуба. Затоа. . камата на сопствените средства. односно пасивата. ангажирал труд во туѓ бизнис. Нето профитот служи за исплата на дивиденти на акционерите и за проширување и модернизирање на претпријатието. а десната страна ја сочинуваат обврските на претпријатието и неговата нето вредност. односно активата.ОСНОВНИТЕ СМЕТКОВОТСТВЕНИ БИЛАНСИ И ОПОРТУНИТЕТНИТЕ ТРОШОЦИ Помеѓу сметководсвените биланси на претпријатието два се најзначајни: билансот на состојбата и билансот на успехот. но би се добивала доколку парите беа вложени место во сопствениот бизнис во банка и сл. најчесто на крајот на годината. преку чинот на инвестирање. иако вложува труд. за кои се направени реални парични издатоцо: трошоци за набавка на суровини и помошни материјали. односно за остварениот финансиски резултат од работењето на претпријатието-реализираниот профит (добивка) или реализираната загуба. вработените и државата. ги вклучува и имплицитните. За разлика од него. обврските и нето вредноста на претпријатието. Во рамките на билансот на успехот за претпријатието најзначајна категорија е нето профитот по оданочувањето кој се добива кога од вкупниот приход на претпријатието се одбијат сите обврски кон деловните партнери. амортизација. сметководствениот профит е разлика помеѓу вкупните приходи и вкупните трошоци на претпријатијата. за кои претпријатието прави конкретни парични издатоци. Левата страна на билансот на состојбата ја сочинуваат средствата на претпријатието. не ја добива. опортунитетните тришоци. онака како што се евидентираат во сметководството. Билансот на успехот преставува преглед на вкупните приходи и трошоци на работењето на претпријатието за определен временски период. но би ја добивал ако место во сопствен бизнис.

Potro{ocite od prviot karakter gi vikame redovni ili produktivni. Ovie tro{ewa pretstavuvaat del od kru`noto dvi`ewe na sredstvata. bidejki taa ovozmo`uva za{tedi koi najmnogu }e pridonesat za zgolemuvawe na ekonomi~nosta vo raboteweto. 5. a so cel za dobivawe u~inoci.produktivni potro{oci se. a koi potro{oci pretstavuvaat anticipiran del na vi{okot {to e sozdaden vo . So ovaa transformacija se sozdavaat u~inoci koi. Tokmu poradi toa analizata na tro{ocite na ovaa faza e od golemo zna~ewe. tuku nastanuvaat vrz osnova na propisi i dogovori koi {to preptrijatieto go sklu~ilo so drugi sli~ni subjekti. Pod potro{ok se podrazbira pari~en izraz na sekoe tro{ewe na sredstva na edno pretprijatie. Redovni produktivni tro{oci Redovni . sredstvata koi se tro{at poradi vr{ewe na dejnosta. pa na toj na~in se pretvaraat vo pari.1. pome|u tro{ok i rashod. Vo ekonomskata literatura se sre}avaat mnogubrojni definicii na tro{ocite. koi ovozmo`uvaat zapo~nuvawe na novo kru`no dvi`ewe. Pokraj navedenite potro{oci vo pretprijatijata nastanuvaat i drugi koi ekonomski ne se nu`ni. odnosno nov reproduktiven proces. od edna i od druga strana. Ova tro{ewe ili se ogleduva vo menuvaweto na oblikot na sredstvata vo nivnoto kru`no dvi`ewe i napraveno so cel za dobivawe u~inoci. ili toa se tro{ewa na sredstvata koi ne se nu`ni ili neophodni za redovnata dejnost i pretstavuvaat zagubeni sredstva na stopanskata organizacija. a ekonomski zna~at pretvorawe na eden oblik sredstva vo drug. Nakuso pod potro{oci se podrazbira pari~nata vrednost na site tro{ewa bez ogled dali se dobiva kako ekvivalent nekoj u~inok ili ne.Analiza na tro{ocite i ekonomi~nosta Brojot i visinata na tro{ocite {to se pravat vo vr{eweto na proizvodstvenata faza se najgolemi vo sporedba so tro{ocite {to nastanuvaat vo drugite fazi i funkcii vo raboteweto na pretprijatieto. ili slu`at kako sredstvo za sozdavawe na novi u~inoci ili za proda`ba. a potro{ocite od vtoriot karakter – neredovni ili neproduktivni. zatoa e neophodno da se napravi razlika pome|u potro{ok i tro{ok.

potro{ocite na materijalite. ~lanarinite i izdatocite od sli~en karakter. kako {to potro{ocite na osnovnite sredstva. tie treba da se tretiraat kako redovni. eden ekonomski vo tesna smisla i drug presmetkoven. Kako vakov vid potro{oci vo pretprijatieto se javuvaat pridonesite. Iako ovie potro{oci ne se nepohodni za izvr{uvawe na zada~ata. pod tro{oci treba da se podrazbere vo pari izrazena vrednost na redovnite-produktivnite potro{oci na sredstvata za proizvodstvo. pa e nu`no i tie da se zemat vo predvid pri utvrduvawe cena na u~inocite od presmetkovniot period. Poradi toa.ekonomskite” potro{oci }e mo`e da bide pokriena od ostvarenata vrednost na u~inocite od istiot presmetkoven period. koi imaat . koi imaat presmetkoven -. Isto taka i prose~niot nadomest na trudot treba da slu`i kako merilo za utvrduvawe na ekonomi~nosta na vlo`eniot `iv trud.ekonomski” karakter. Spored toa koga }e se zboruva za redovni potro{oci i tro{oci kako takvi }e se zemaat.2. Ottuka. koj go dobiva takviot karakter samo od stanovi{te na utvrduvawe na vrednosta na u~inocite. vrednosta na uslugite. normalnite nadomestoci za vlo`eniot trud. taka i pridonesite i danocite. neproduktivni tro{oci . bidej}i sekoga{ se javuvaat.. uslugite i normalniot nadomest za vlo`eniot trud. pretprijatijata go iska`uvaat kako normalen nadomestok na vlo`eniot trud iznosot na plati na svoite rabotnici {to go presmetuvaat kako tro{ok. koi {to se odnesuvaat na u~inocite na presmetkovniot period i se presmetuvaat vo nivnata vrednost. pokraj potro{ocite za osnovni sredstva. Goleminata na normalniot-prose~niot nadomestok na `iviot trud. materijalite i uslugite se merilo za utvrduvawe ekonomi~nosta na minatiot trud. danocite i potro{ocite za drugi nameni od vakov karakter (skrateno pridonesi i danoci).. bidejki mo`e da se raboti i toga{ koga takvi ne postojat..neekonomski” karakter. za da se sogleda dali i nivnata vrednost. treba da se razlikuvaat dve zna~ewa na terminot tro{ok. ili kako ~esto se vikaat zakonski i dogovorni obvrski.firmata. danocite. Neredovni. kako i vrednosta na . kako i pridonesite. 5.

Vo raboteweto na preptrijatieto nastanuvaat neredovnineproduktivni potro{oci koi {to ne pridonesuvaat za sozdavawe na u~inoci i imaat karakter na zagubeni sredstva.3. koj gi napravil. 5. potro{ocite predizvikani od vi{a sila i sl. kako {to se otpi{anite pobaruvawa. 3. 4. ~esto. Na krajot po ispituvaweto na tro{ocite od razni aspekti. 5. kusocite na materijalite. nabavenite materijali i stoki. treba da se konstatira ekonomi~nosta na raboteweto. vo praktikata. Poradi toa. A u~inocite ne se samo proizvedeni gotovi proizvodi i izvr{enite uslugi. Me|utoa. nastanuvaat rashodi. Analiza na tro{ocite Tro{ocite mo`at da se ispituvaat od razni aspekti vo zavisnost od toa {to se saka preku niv da se sogleda. analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe. potoa. vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite 6. analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata. Sekako deka najve}e potro{oci se vrzani za proizvedstvenata faza. proizvodite i stokite preku normalna visina. za tro{ocite mo`e da se zboruva sekoga{ koga potro{ocite se napraveni za sozdavawe na u~inoci. tuku i nedovr{enoto proizvodstvo. analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi. analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat. kade tie nastanale. dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto i 7. t. poimot tro{oci se povrzuva so proizvodstvoto. 2. poradi {to.e. Koi potro{oci ja ~inat cenata na ~ineweto. za koi u~inoci se napraveni i kako dejstvuva obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto. pa i kaj nekoi teoreti~ari. utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite . Taka preku niv mo`e da se ustanovi koi potro{oci se napraveni. analizata na tro{ocite treba da gi opfati: 1.

. kako {to toa mo`e da bide slu~ajno so tro{ocite za reklama. da poslu`i kako baza za planirawe na tro{ocite. Grupiraweto na tro{ocite spored vidovi ima za zada~a: 1. da poslu`i kako osnova za kontrola na variraweto na tro{ocite od eden vremenski period vo drug. bidejki preku tro{ocite spored vidovi najdobro se sogleduva kakvi se tro{oci se napraveni. 2. Analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi Vo raboteweto na pretrpijatijata se tro{at dva vida fizi~ki sredstva: potro{ok na osnovni sredstva (amortizacija) i potro{ok na materijalite. za da se utvrdi dali opredeleniot limit e pre~ekoren.3. 3. So ogled na toa {to ovaa kalsifikacija e osnovna. Vrz osnova na podatocite na fakti~kite tro{oci vo eden vremenski period se planirat tro{ocite za idnite periodi. da se dobie slika za samostojnosta na pretprijatieto vo izvr{uvawe na zada~ite.1. da go ovozmo`i ponatamo{noto grupirawe na tro{ocite od drugi perspektivi. Preku sogleduvaweto na strukturalniot odnos na tro{ocite se sogleduvaat onie tro{oci koi se od najgolema va`nost vo raboteweto. taka {to pri analizata }e se obrne osobeno vnimanie na onie tro{oci koi vo strukturata imaat najgolemo u~estvo. reprezentacija. od stepenot na nejzinoto to~no. bez ogled na toa kade tie nastanale i od koi u~inoci se predizvikani. Vakvata kontrola osobeno se vr{i kaj onie vidovi tro{oci ~ija visina e odnapred limitirana. vrz osnova na koja mo`e da se utvrdi odnosot pome|u oddelnite vidovi tro{oci i nivnoto oddelno u~estvo vo vkupniot niven iznos. Ova se utvrduva so iznao|aweto na odnosot pome|u tu|ite uslugi i vkupnite tro{oci. 5. da poka`e {to i kolku e potro{eno vo raboteweto na pretprijatieto. 6.5. Dokolku u~estvoto na tu|ite uslugi e pogolemo. bilo vo vkupnata nivna visina ili spored oddelnite vidovi tro{oci. dostatno i pravilno ras~lenuvawe zavisi dali i ponatamo{nite klasifikacii }e bidat celishodno i pravilno izvr{eni. investiciono odr`uvawe i sli~no. kako i za sporedba so planiranite tro{oci. dotolku zavisnosta na pretprijatieto e pogolema. 4. zemaj}i gi predvid promenite na obemot na zada~ata i na uslovite na raboteweto i dr. da ja prika`e strukturata na tro{ocite.

odnosno koga tie se grupirani spored vidovite. vrz osnova na nekoj od faktorite {to stoi vo najdobar odnos pome|u tie tro{oci i proizvodite i uslugite. potro{ocite prethodno se grupiraat vo onie za koi odnapred se znae za koi proizvodi. tu| ite uslugi i danocite. 5. pa taka grupirani se rasporeduvaat na proizvodite i uslugite. kako {to se op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici. kako {to se amortizacijata. Sepak. Analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata Za da mo`e da se iznajde cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi. a ne kako del na op{tite tro{oci na proizvodstvenite ili neproizvodstvenite organizacioni edinici. . pridonesite i drugite izdatoci od sli~en karakter. bidejki samo taka mo`e da se konstatira opravdanosta na tro{ewata. prethodno ovie tro{oci se grupiraat spored toa dali nastanale vo vr{eweto na proizvodstvenata faza ili na nekoja druga faza ili funkcija. Prvata grupa se vika direktni (neposredni). odnosno izvr{eni uslugi se odnesuvaat. ili {to go ovozmo`uvaat raboteweto na samata proizvodstvena faza ili raboteweto na celoto pretprijatie. ili kako del na op{tite tro{oci na edna organizaciona edinica. poradi {to nemo`e da se presmetaat neposredno vo cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi. spored vidot.2. Poradi toa. a vo vtorata grupa spa|aat indirektnite (posredni). odnosno uslugi. i toa osobeno ne koga rasporeduvaweto na amortizacijata se vr{i vrz osnova na nekoj klu~.3.Grupiraweto na tro{ocite spored nivnite vidovi e od osobeno zna~ewe koga tie treba da se ispitat vo nivnata celina. za da se izvr{i takvoto presmetuvawe. a ne vrz osnova na nekoe objektivno merilo. pa tie neposredno se presmetuvaat vo cenata na ~ineweto. odnosno uslugi. i vo onie {to se odnesuvaat na site proizvodi. pri~inite za toa zgolemuvawe }e se otkrijat samo ako amortizacijata kako tro{ok se ispituva vo nejzinata celina. ispituvaweto na opravdanosta na tro{ocite. Taka dokolku se utvrdi deka nastanalo zgolemuvawe na amortizacijata. se vr{i koga tie se iska`ani vo nivnata celina. kako {to se materijalite za izrabotka i normalniot nadomestok za vlo`eniot trud za izrabotka.

4. vo cenata na ~ineweto vleguva i amortizacijata. odnosno poka~uvawe. sepak ~esto se opredeluva vo zavisnost od cenata na ~ineweto i dr. Kalkulaciite mo`at da bidat planski i fakti~ki. na fakti~kata cena na ~ineweto.3. kako potro{ok na osnovnite sredstva. Fakti~kite kalkulacii se onie koi se pravat na krajot od sekoj presmetkoven period za ostvarenoto proizvodstvo vrz osnova na fakti~ki nastanatite tro{oci za toa proizvodstvo i vrz osnova na podatocite {to gi dava knigovodstvenata evidencija. Planski kalkulacii se onie koi {to se pravaat na krajot od godinata za idnata. 5. da se utvrdi realnosta na napravenite potro{oci za da se proveri dali sredstvata za prosta reprodukcija se obezbedeni. {to e neophodno za da se oceni to~nosta na finansiskiot rezultat od proda`bata. ili na site proizvodi. a vrz osnova na planskite tro{oci. da se ispita zavisnosta na proda`nata cena od cenata na ~ineweto.Pokraj ovie dve grupi tro{oci. funkcionalno ili spored . Zada~ata na analizata na cenata na ~ineweto se sostoi vo toa {to so nea treba: 1. da se utvrdi otstapuvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto od bazi~nata. vo zavisnost od toa dali oddelni osnovni sredstva slu`at za izrabotka na odreden ili odredeni proizvodi. ili na po~etok na godinata za tekovnata godina i toa za predvideno proizvodstvo. 3. bidej}i makar kolku taa da e uslovena od uslovite na pazarot. kako i otstapuvawata na fakti~kite potro{oci grupirani vo cenata spored elementite od bazi~nite takvi potro{oci. So sporeduvaweto na fakti~kata so planskata cena na ~ineweto se dobivaat podatoci za eventualnoto sni`uvawe. da se ispita realnosta na cenata na ~ineweto.Analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe Pod mesta na nastanuvawe na tro{ocite se podrazbiraat onie podra~ja na pretprijatijata {to se opredeluvaat prostorno.3. 2. Cenata na ~ineweto se utvrduva po pat na presmetka koja se narekuva kalkulacija.

5. Taka za upravnata i rabotovodna funkcija mo`e da postoi mesto na tro{ocite . za planskata . {to se vr{at vo dejnosta na stopanskata organicacija. no pod uslov nivnite tro{oci da mo`at posebno da se utvrduvaat. Vakvite podra~ja se narekuvaat mesta na tro{oci. odnosno izvr{eni uslugi. 3. odnosno na izvr{enite uslugi.finansiskata slu`ba i dr. . Analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat Grupiraweto na tro{ocite spored nositelite. ima glavno zada~a: 1. Grupiraweto na tro{ocite spored mestata na nivnoto nastanuvawe.uprava. da ovozmo`i stimulirawe na za{tedi i da pridonese za pravilno utvrduvawe na li~nite dohodi na oddelnite grupi rabotnici. tuku tie treba da se sozdavaat so primena na kombinacija od najmalku dva kriteriuma. ima za cel da ja utvrdi cenata na ~ineweto na oddelnite dejnosti. finansiskiot rezultat {to se realizira na oddelni proizvodi odnosno izvr{eni uslugi. Koga mestata na tro{ocite se opredeluvaat spored prostorot na koj se vr{i nekoja dejnost poradi koja se sozdavaat tro{oci. cenata na ~ineweto porealno da se iznajde i so pomo{ na nea da se sogleda. da gi utvrdi tro{ocite i ekonomi~nosta na oddelnite podra~ja na stopanskata organizacija.odgovornosta. Takvi mesta mo`at da bidat pogonite ili rabotilnicite koga se nao|at vo razli~ni prostorii. a site se sozdadeni so intencijata. Za ova utvrduvawe postojat razni metodi. toga{ se zboruva za topografsko opredeluvawe na tie mest. grupa proizvodi ili oddelni proizvodi.4. Pri formiraweto na mestata na tro{ocite vo praktikata ne se primenuva samo eden od spomenatite kriteriumi. Isto taka mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored podra~jata na odgovornosta na odredeni rakovoditeli za da se ovozmo`i kontrola na tro{ocite od toj aspekt. 2. a od druga. poto~no da se utvrdi cenata na ~ineweto na gotovite proizvodi. Mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored funkciite odnosno fazite vo ramkite na oddelni funkcii. od edna strana ekonomi~nosta.planska slu`ba. za finansii .3.

da ovozmo`i stimulirawe na rabotnicite za za{tedi i da pridonese za popravilno utvrduvawe na li~nite dohodi. Op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici. zna~i osvetluvawe na tro{ocite od razni aspekti i dobivawe jasna slika za opravdanosta na pogolemite. odnosno re`iite.5. pri koi toa e napraveno. odnosno uslugi: 2.e. Indirektnite tro{oci poradi svojata kompleksnost se relativno fiksni i nivnata fiksnost zavisi od toa dali kaj niv preovladuvaat fiksni.4. taka {to po edinica proizvod. pa poradi takviot . 5. 5. 3. i vremeto koga e toa storeno. odnosno uslugite. degresivni i progresivni. da ja poka`e ekonomi~nosta na potro{ocite {to se pravat za oddelni proizvodi. Proporcionalen karakter imaat poedine~ni tro{oci i toa koga se direktni. se indirektni i relativno fiksni tro{oci. na licata koi {to pridonele za toa. a dokolku seto toa se utvrdi }e mo`e da se prevzemat merki i za namaluvawe na tro{ocite vo idnoto rabotewe. odnosno vinata. Me|utoa toa ne e slu~aj so indirektnite tro{oci. za zgolemuvawe na ekonomi~nosta. za zaslugata. da ovozmo`i sporeduvawe na fakti~kata cena na ~inewe so proda`nata i da pridonese za pravilno formirawe na proda`nata politika na pretprijatieto. za proizvodite. kako {to e poznato fiksni i varijabilni. a ovie ponatamu. odnosno izvr{ena usluga ostanuvaat pribli`no isti. odnosno pomalite tro{ewa. Pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo direktnite tro{oci relativno proporcionalno se zgolemuvaat. Vkrstuvaweto vsu{nost. t. 4. proporcionalni. degresivni ili progresivni tro{oci.Vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite Konstataciite koi se dobivaat od site razli~ni ispituvawa e mo{ne korisno da bidat vkrsteni za definitivniot zaklu~ok da bide to~en i pri~inite jasni. proporcijalni.Grupiraweto na tro{ocite po nositeli od stanovi{te na analizata ima za cel: 1. da go ovozmo`i sporeduvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto so planiranata ili so cenata od izminatiot period.Dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto Tro{ocite mo`at da bidat.

So drugi zborovi bidejki pome|u re`iskite tro{oci ima i takvi koi {to se fiksni.T-tro{oci kako vrednosen izraz na potro{ocite na elementite na proizvodstvo Vaka izrazena ekonomi~nosta poka`uva dali opredeleni u~inoci. ekonomi~nosta se utvrduva samo vo vrednosni pokazateli.vrednost na proizvodstvoto... 5. Poradi toa {to tro{ewata na odelnite faktori za proizvodstvo ne mo`at da se izrazat vo naturalni pokazateli. milioni denari i se sporedbeno so 2006 godina za 2.niven karakter. E = V/T Pri {to: E. Naturalnite pokazateli se upotrebuvat samo koga treba da se utvrdi dali ostvareniot u~inok e postignat so pogolem ili so pomal potro{ok na odelnite faktori za proizvodstvo. a i takvi koi {to se degresivni.9% pomali od rashodite vo minatata .vrednosno izrazena ekonomi~nost. cenata na ~ineweto po edinica proizvod se menuva so samoto zgolemuvawe.334. Samata ekonomi~nost mo`e da se utvrduva.6.Makedonska po{ta” vo 2007 godina iznesuvaat 1. odnosno namaluvawe na obemot na proizvodstvoto. pod nivnoto dejstvo cenata na ~ineweto po edinica proizvod opa|a. kako i za izvr{uvawe na zada~ite na edna organizaciona edinica ili na celoto pretprijatie. principielno vo naturalni ili vo vrednosni pokazateli. dodeka sprotivno. pri namaluvawe na obemot na proizvodstvo cenata na ~ineweto raste. koj {to se ogleda vo toa u~inocite da se postignat so {to pomalku potro{oci na faktorite za proizvodstvo. odnosno za izvr{uvawe na zada~ata e potro{eno pove}e ili pomalku faktori za proizvodstvo i toa izrazeno vo vrednosni pokazateli. (Primer)Struktura i dinamika na tro{ocite vo AD .Makedonska po{ta” Vkupnite rashodi vo AD . V. pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvoto. mo`e da se utvrduva za oddelni ili za site u~inoci. Utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite Ekonomi~nosta kako eden od osnovnite principi na raboteweto.

434.0 76.6 127.0 51.0 12. na prod.3 89.9 1.stoki Uslugi Amortizacija Plati Tro{oci za ishrana Tro{oci za prevoz Tro{oci za dogovor na delo Uslugi na platen promet (Po{tenska Banka) Ostanati rashodi vkupno 124. 1 53.9 24.7 21.1 721.7 88.0 .1 93.0 41.9 1.8 25.0 91.9 85.334.7 703.3 6.1 2007 113.3 151.godina. Realizacijata na Operativniot i finansiskiot plan iznesuva 93.0 23.4 50.2 748.374.6 45.7 133.6 90.7 Plan 2007 128.0 50.3 89.8 1.5 79.0% Rasho di 2006 To{oci za surovini i materijali Nabavna vred.

6% 3.2% 6.0% 9.7% 3. na pr od.1 89 12 23 721 748.7% P l at i A m t i zaci ja or 50% 40% 30% 6.7 91.d i enari Ost anat i r ashodi Usl ugi na pl at en pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 88.4 89.7 76.5% Usl ugi Nabavna vr ed.7% 5.9 6.6% 3.9% 1. na pr od.7% 7.7% 0.1% 8.2 151.3 79.9 53 25.2% 52.0% 3.st oki To{ oci za sur .7% Usl ugi na pl at en pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 60% 52.3 50.8% 6.9 50.3% 9.3% 0.5 113 41.3 93.0% 6.4% 3.7 127.5% 3.6% 1.2% 10. i m er i jal i at 20% 10% 0% 9.7 124.7 21.6% 6.8 90.7% 6.5% 9. i m er i jal i at -vo m l .9 45.4% 1.1 24.6 Nabavna vr ed.st oki To{ oci za sur .RASHODI 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 2006 P l an 2007 2007 85.3 P l at i A m t i zaci ja or Usl ugi STRUKTURA NA RASHODI TE Ost anat i r ashodi 100% 90% 80% 70% 6.1 133.6 128.9% 1.6 703.1% 2006 P l an 2007 2007 .5% 52.8 51.

Oddelni vidovi rashodi vo poslednite nekolku godini se realizirat so slednava dinamika: . a realizacijata na Planot iznesuva 94. .Nabavnata vrednost na prodadeni stoki bele`i opa|awe vo sporedba so minatata godina za okolu 9.Tro{ocite za dogovor za delo se okolu 53. a realizacijata na Planot iznesuva 82.Tro{ocite za uslugi za platen promet se za okolu 0. a porastot proizleguva od zgolemeniot broj vraboteni. Prose~nata neto plata po rabotnik vo 2007 godina iznesuva 15494. .4%.6%. Visinata na ovie izdatoci e vo ramkite na zakonski dozvolenata visina.8% pomali od minatogodi{nite tro{oci. a realizacijata na Planot iznesuva 88.Tro{ocite za ishrana i za prevoz na rabota bele`at porast vo sporedba so minatata godina za okolu 16. .Tro{ocite za uslugi se za okolu 4. .Od grafikonite se sogleduva deka kaj oddelni grupi tro{oci ima razli~na dinamika na nivnoto ostvaruvawe: . . .5% pomali od napravenite tro{oci vo minatata godina i za okolu dva pati povisoki od planiranite tro{oci. .4% pomali od minatogodi{nite tropoci.0%.Tro{ocite za surovini i drugi materijali se za okolu 9.0%.7%.0%.00 denari i e za 3.5% poniska od prose~nata plata po rabotnik isplatena minatata godina.7% pogolemi od minatogodi{nite i za 3.6% pomali od planiranite tro{oci.Prose~niot broj na vraboteni spored vkalkuliranite ~asovi na rabota vo 2007 godina iznesuva 2274 vraboteni i e za 116 vtaboteni pogolem od prose~niot broj vraboteni minatata godina.Izvr{enata presmetka na amortizacija poka`uva deka istata e za 6.1% odnosno 5. dodeka realizacijata na Planot iznesuva okolu 84.2%.Tro{ocite za plati se za 2.3% pomali od tro{ocite napraveni vo minatata godina. .3% pomala od minatogodi{nata amortizacija i deka Planot e realiziran so 89.

9 29 4 7 .2 24 8 .5 12 7 .ostanati tr .9 200 27 5 . Ako na primer imame ma{ina so nabavna vrednost od 100. d n i e ari 73 0 .9 69 4 . progresivni (da rastat so rasteweto na obemot na proizvodstvo) i digresivni ( da pa| aat so zgolemuvaweto na vkupniot obem na proizvodstvo ).6 19 3 .7 9 17 1 .5 23 7 .7 700 66 8 .000 pari~ni edinici a procesot na proizvodstvo trae deset godini. odnosno kako {to nie velime tro{oci.4 Mater i jal ni tr o{ oci P l ati 500 400 20 7 22 4 . ma{ini i druga oprema.8 34 0 . prose~no godi{no prenesuva vrz vrednosta na noviot proizvod po 10. Sekoe pretprijatie pri proizvodstvo na opredelen proizvod pravi najraznovidni pari~ni izdatoci. Tro{ocite proizvodstvo spored reagiraweto na obemot na Tro{ocite spored reagiraweto na obemot na proizvodstvo se delat na fiksni i varijabilni tro{oci. Amortizacijata se odnesuva na . Ova se komponenti na takanare~en fiksen kapital koi vo procesot na proizvodstvo se tro{at postepeno.2 22 8 300 Am ti zaci ja or 20 6 .9 8 .000pari~ni edinici. Varijabilnite tro{oci mo`at da bidat proporcionalni (proporcionalno da se zgolemuvaat so zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo).DI NAMI KA NA RASHODI TE 800 78 2 .7. Pretprijatieto tro{i zgradi(administrativni zgradi i fabri~ki zgradi).3 600 71 2 -vo ml . Ova e procesot na amorizacija.) 5.9 23 8 . se prenesuvaat del po del od svojata vrednost vrz vrednosta na nekoj nov proizvod.1 5 100 0 2003 2004 2005 2006 2007 Ostanati tr o{ oci na r abotewe (nem i jal ni i atr dr .

odnosno na promenite na atputot na pretprijatieto. zgradi) koi vo procesot na proizvodstvo celosno u~estvuvaat no se tro{at i amoritiziraat postepeno niz pove}e proizvodstveni ciklusi. Prose~nata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost od 100. Od seto ova {to go navedovme mo`e da ka`eme deka tro{ocite od ovoj aspekt. |onot. gi delime na fiksni i varijabilni tro{oci. bez ogled dali proizvodstvoto na pretprijatieto se zgolemilo ili pak se namalilo. ili poto~no ka`ano za kupuvawe na nova ma{ina.vakviot vid na tro{oci ne reagira na promenite na obemot na proizvodstvoto. energijata i nekoi drugi pomo{ni materijali.komponentite na fiksniot kapital( ma{ini oprema. lepiloto. Za 10godini na smetkata na amortizacijata }e se kumuliraat 100.000pari~ni edinici se prenesuvaat vrz vrednosta na noviot proizvod i so negovata realizacija. Ovie tro{oci realno postojat i se ispla}aat duri . Kako vo primerot zemen za proizvodstvoto na ~evli kade vo tekot na eden proizvoden ciklus ja tro{i ko`ata. kade ovie pari pretprijatieto gi ~uva na posebna smetka taka nare~ena amortizacija. gumata i sekoja nedela im dava plata na vrabotenite. Komponentite na obrtniot kapital za razlika od fiksniot kapital naedna{ se tro{at vo proizvodstveniot proces kade i naedna{ ja prenesuvaat svojata vrednost vrz vrednosta na noviot proizvod. Poednostavno da ka`eme deka vkupnite fiksni tro{oci vo masa ostanuvaat isti. proda`ba se vra}a nazad vo pretprijatieto. razli~no reagiraat na promenite na obemot na proizvodstvoto(autputot). koi se na kratok rok. Ovie 10. plati za vrabotenite.FC) . Razli~nite tro{oci na pretprijatieto razli~no se odnesuvaat.000pari~ni edinici. Spored seto ova.000 pari~ni edinici. kade iznosot }e bide ednakov na nabavnata vrednost na ma{inata koi potoa }e se upotrebat za zamena na istro{enata ma{ina.000peri~ni edinici i vek na traewe od 10godini iznesuva 10. Pri proizvodstvoto pretprijatieto tro{i i komponenti na obrtniot kapital kako {to se surovinite. osnovnata funkcija na amortizacijata e da ovozmo`i zamena na potro{enite komponenti na fiksniot kapital. Fiksni tro{oci(Fixed Costs. nepromeneti.

Ako pretpostavime deka pretprijatieto {to proizveduva ~evli vrabotil 100 rabotnici za ~ii{to plati nedelno se potrebni 10. nedelniot platen fond na pretprijatieto }e se zgolemi na 15. Kade vkupnata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost iznesuvala 10. Vo na{iot primer varijabilnite . amortizacija. platite na vrabotenite i sli~no.000 pari~ni edinici. Varijabilnite tro{oci naj~esto se povrzani za potro{okot na surovini. dodeka vo sprotivnost bankata }e go tu`i pretprijatieto. kako na primer 10. pla}awa za osiguruvawe.mese~no kade seedno e dali proizvodstvoto }e raste ili pak opa|a ili pak }e se javi vo slu~aj pretprijatieto voop{to da ne raboti.000 pari~ni edinici so vek na traewe 10 godini.VC)reagiraat. pomo{nite matrijali. se menuvaat vo zavisnost od promenite na obemot na proizvodstvoto ( autputot na pretprijatieto). Mo`e da ka`eme deka eden od ovie tro{oci ima dogovoren karakter. Ako na primer za proizvodstvoto na 100 para ~evli se potrebni 20kgr. opremata i sl. ko`a. bidejki tie pretstavuvaat fiksna obvrska. Takvi tro{oci se: zakupnini za iznajmeni zgradi. Isto mo`e da go spomeneme i primerot so iznajmenata ma{ina. Ako nekoe pretprijatie ne raspolaga so dovolen sopstven deloven prostor mo`e da zakupi delovna zgrada za koja }e mora da plati odnapred dogovorena zakupnina ili kako {to velime kirija koja mo`e da se javi kako fiksen mese~en ili godi{en tro{ok. za 1000 para ~evli }e bidat potrebni 200kgr.toga{ koga pretprijatieto voop{to ne raboti i voop{to i ne proizveduva. isto taka fiksniot iznos ke bide 10.000 bez ogled na obemot na proizvodstvoto vo pretprijatieto. Varijabilnite tro{oci( Variable Costs. pla}awa na kamati za porano dobieni krediti. ko`a. pred se osnovnite plati na menaxerite.000 pari~ni edinici .000 pari~ni edinici Dodeka pak pretprijatieto re{ilo da go zgolemi proizvodstvoto za 50% i ako samoto bara anga`irawe na 50 novi rabotnici. ma{ini i nekoja druga oprema. Pretprijatieto dali proizveduvalo ili ne toa mora da si pla}a kamata na bankata za porano mobiliziranite krediti. oddelni vidovi tro{oci za trud.

tro{oci rastat so porastot na obemot na proizvodstvoto.varijabilni tro{oci Mo`e da dademe eden tipi~en primer za kratkoro~ni tro{oci na edna firma: . vo vkupniot obem. Po prakti~no ka`ano vkupnite tro{oci se sveduvaat na zbirot na fiksnite i na varijabilnite tro{oci. od 50 pari~ni edinici za prvata edinica na proizvodot na 130 pari~ni edinici za pettata edinica na proizvodot i 385 pari~ni edinici za poslednata edinaesetata edinica na proizvod. zbir na site tro{oci na pretprijatieto koi se vrzani za daden obem na proizvodstvo.vkupni tro{oci FC. koi se iska`ani vo masa.TC) .stanuva zbor za suma. Vkupni tro{oci ( Total costs. Postoi odredena formula za vkupnite tro{oci i toa TC=FC+VC Da ja pojasnime formulata: TC.fiksni tro{oci VC.

5 36 33.5 Prose~ni varijabilni AVC 50 39 32. Vkupni prose~ni tro{oci (Average Total Costs – ATC) ovie tro{oci mo`eme lesno da gi presmetame dokolku vkupnite tro{oci gi podelime so brojot na proizvodenite edinici. fiksnite tro{oci po edinica proizvod opa|aat bidejki istata golemina se deli so raste~kiot broj na proizvodi kade vo na{iot primer ni se dadeni za prvata proizvodna edinica koi iznesuvaat 50 .3 40. Prose~ni fiksni tro{oci (Average Fixed Costs.5 Vkupnite tro{oci rastat so porastot na vkupniot obem na proizvodstvo. prose~nite fiksni to{oci i prose~nite varijabilni tro{oci.8 32. So samoto zgolemuvawe na brojot na proizvodite.AFC) Prose~nite fiksni tro{oci permanentno opa|aat so zgolemuvawe na obemot na proizvodstvo.9 30 35 Pros vkup ATC 100 64 49.3 32. Prose~nite tro{oci pretstavuvaat tro{oci po edinica proizvod (Unit-Costs) .Broj na Fiksni proizvodi tro{oci FC 0 50 1 50 2 50 3 50 4 50 5 50 6 50 7 50 8 50 9 50 10 50 11 50 Varijabilni tro{ VC 0 50 78 98 112 130 150 175 204 242 300 385 Vkupni tro{ TC 50 100 128 148 162 180 200 225 254 192 350 435 Grani~n i tro{oci GC 50 28 20 14 18 20 25 29 38 58 85 Prose~ni fiksni tro{ AFC 50 25 16.7 28 26 25 25 25.7.6 5 4. Ovi tro{oci gi imame vo prathodnata tabela kade vkupnite prose~ni tro{oci.7 12.1 31.5 10 8.1.3 5.3 7. 5. Prose~ni tro{oci Prose~nite tro{oci se dobivaat koga oddelnite vidovi vkupni tro{oci se podelat so brojot na proizvodnite edinici. Za da go sogledame toa podobro }e napravime edna tabela koi }e poka`uvaat deka vkupnite tro{oci iznesuvaat 50 pari~ni edinici i toga{ koga e vo situacija pretprijatieto da ne raboti.1 6.5 26.4 35 39.

Marginalnite tro{oci vo po~etokot poka`uvaat tendencija na opa|awe. Marginalniot tro{ok gi meri promenite vo vkupnite tro{oci kako rezultat na dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod. Vo tabelata koja ni e dadena vkupnite tro{oci za proizvodstvo na tretata edinica proizvod iznesuvaat kako {to mo`e da vidime 148 pari~ni edinici.Spored ova mo`e da naglasime deka go poeftinuvat proizvodstvoto poradi {to imaat korist i potro{uva~ite. Po istata analogija mo`e da se utvrdi marginalniot tro{ok za sekoja naredna dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod. bidejki so silniot porast na brojot na proizvodi opa|aat fiksnite tro{oci po edinica proizvod a so toa i vkupnite prose~ni tro{oci.pari~ni edinici a za pettata edinica 10 pari~ni edinici za devettata 5. Prose~nite varijabilni tro{oci (Averaga variable CostsAVC)kako {to mo`e da zaklu~ime i sogledame od tabelata {to ja napravivme prethodno deka tie na po~etokot opa| aat a potoa rastat. . a potoa po~nuvaat brzo da rastat. bez ogled na toa vo kakva pazarna struktura toa raboti.5 pari~ni edinici. bidejki so pomo{ na niv se utvruva optimalniot obem na proizvodstvoto na pretprijatieto.7.2.6 pari~ni edinici a za poslednata edinaesetata edinica ni se dadeni samo 4. Pa spored ova grani~niot tro{ok za proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod iznesuva 14 pari~ni edinici. Ako po izvesno vreme pretprijatieto odlu~i da odi na proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod. 5. Grani~ni tro{oci Grani~nite ili marginalnite tro{oci (Marginal Costs. Pretprijatijata {to se vo mo`nost da organiziraat masovno seriski proizvodstvo imaat korist od ekonomiite vo obem. Marginalnite koi u{te se narekuvaat i grani~ni tro{oci fakti~ki pretstavuvaat neohoden tro{ok za proizvodstvoto na sekoja dopolnitelna edinica na proizvod. vkupnite tro{oci }e porasnat od 148 pari~ni edinici na 162 pari~ni edinici ili poto~no }e se zgolemat za 14 pari~ni edinici.MC) vleguvaat vo redot na najzna~ajnite ekonomski kategorii.

Kriva na marginalniot proizvod i kriva na marginalniot tro{ok M ar gi nal en pr oi zvod M a r gi n a l en t r o { o k B b marginalen proizvod na trud MC D S e r ie s 1 A D A B M a rh in a le n P ro iz vo d t r ud B r o j n a p r o i zv o di ( aup ut ) . Dvi`ewata i tendencijata na krivite na tro{ocite se samo odraz na ona {to se slu~uva vo sferata na proizvodstvoto na dvi`ewata i tendenciite na krivite na vkupniot. Zatoa racionalniot proizvoditel vo uslovi na pazarnata konkurencija. marginalniot i prose~niot proizvod. faktori na proizvodstvo. Razli~nite proizvodni tehniki dozvoluvaat razli~na kombinacija na faktorite na proizvodstvo pri produkcija na ist vid proizvod. odnosno da napravi pari~ni izdatoci.5. Pretprijatieto za da otpo~ne proces na proizvodstvo. tro{oci za nivnoto kupuvawe. Vrska me|u proizvodstvoto i tro{ocite Vrskata me|u proizvodstvoto i tro{ocite pretstavuva najneposredna. prinuda }e nastojuva da izvr{i optimalna kombinacija na faktorite koja {to na dolg rok }e mu ovozmo`i maksimalno proizvodstvo so niski ili minimum tro{oci. najdirektna.8. mora da nabavi inputi.

Dodeka vo krivata na grani~niot tro{ok mo`eme da vidime deka opa|a od to~kata A kon B. poprecizno ka`ano najgolemiot broj na krivi na tro{ocite na kratok rok imaat oblik na latinskata bukva U. Dodeka obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e pod krivata na vkupnite prose~ni tro{oci. inputi se fiksni odnosno nepromeneti. kade doa|ame do odredeni zaklu~oci: dodeka krivata na marginalniot proizvod je se~e krivata na prose~niot proizvod vo to~kata na negoviot maksimum. Marginalniot proizvod fakti~ki raste se dodeka vkupniot proizvod se zgolemuva so raste~ka progresija. toga{ vakvite tro{oci poka`uvaat tendencija na opa|awe. Vo to~kata B marginalniot proizvod go stignuva svojot maksimum a dodeka marginlniot tro{ok svojot minimum. Potoa zaradi dejstvuvaweto na zakonot za opa|a~kite prinosi. krivata na marginalniot tro{ok ja se~e krivata na vkupnite prose~ni tro{oci vo to~kata na nivniot minimum. koga krivata na marginalniot proizvod e nad krivata na prose~niot proizvod prose~niot proizvod poka`uva tendencija na porast. Marginalniot proizvod ni go poka`uva efektot od dopolnitelnoto vlo`uvawe na edinica promenliv faktor na proizvodstvoto pod pretpostavka deka site drugi faktori na proizvodstvo. Sporedbata se razbira mo`e da prodol`i i ponatamu so delot na soodnosite me|u marginalniot i prose~niot proizvod i marginalnite tro{oci i vkupnite prose~ni tro{oci. marginalniot proizvod se namaluva. Pa zatoa zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi marginalniot tro{ok raste. i koga krivata na marginalniot proizvod e pod krivata na prose~niot proizvod. Obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e nad krivata na vkupnite .Oa krivata na marginalniot proizvod mo`eme da zabele`ime deka na po~etokot ima raste~ka progresija koja ni e pretstavena so to~kata A do to~kata B a potoa kako {to mo`e da vidime deka se pove}e i pove}e opa|a odnosno od to~kata B kon to~kata D. tokmu zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi. Zaradi seto ova krivata na marginalniot tro{ok ja dobiva formata na latinskata bukva U. prose~niot proizvod poka`uva tendencija na opa|awe.

prose~ni tro{oci .prose~ni tro{oci kade vkupnite poka`uvaat tendencija na porast.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->