АНАЛИЗА НА ТРОШОЦИТЕ Паричните издатоци, односно плаќања, што претпријатието ги врши за ангажираните фактори на производство, во економијата се викаат трошоци

. Трошоците се централна економска категорија којашто најдиректно е врзана со профитот на претпријатието, односно со успешноста на работењето на претпријатието, бидејќи профитот на секое претпријатие се покажува како разлика помеѓу вкупниот приход и вкупните трошоци. Секое зголемување на трошоците на претпријатието, при други непроменети услови, ја смалува разликата помеѓу вкупниот приход на претпријатието и вкупните трошоци, значи го смалува пофитот на претпријатието.Затоа секое претпријатие преку сметководство педантно ги евидентира сите трошоци врзани за работењето, детално ги анализира и настојува да постигне што е можно поголеми ефекти(поголемо производство и поголем вкупен приход) со што е можно помали трошоци.

ВИДОВИ ТРОШОЦИ ВКУПНИ ТРОШОЦИ: ФИКСНИ И ВАРИЈАБИЛНИ Различните трошоци на претпријатието различно се однесуваат, различно реагираат на промените во обемот на производството(аутпутот). Од овој аспект, трошоците, разгледувани на кус рок, ги делиме на фиксни и варијабилни. Фиксните трошоци(FC) не реагираат на промените на обемот на производството, односно на промените на аутпутот на претпријатието. Такви трошоци се: закупнините за изнајмените згради, машини и друга опрема, амортизација, плаќањата на камати за порано добиените кредити, плаќања за осигурување, одделни видови на трошоци за труд, пред се платите на менаџерите и сл. Варијабилните трошоци(VC) се менуваат во зависност од промените во производството(аутпутот на претпријатието). Варијабилните трошоци најчесто се врзани за потрошокот на суровини, помошни материјали, плати на вработените и сл. Вкупните трошоци(TC) претставуваат збир, сума на вкупните фиксни и вкупните варијабилни трошоци: TC=FC+VC TC- вкупни трошоци FC- фиксни трошоци VC- варијабилни трошоци

5 25. Вкупните просечни трошоци(ATC) ATC=TC/Q Просечните трошоци фактички се трошоци по единица производ. Табела 7/1 Различни видови трошоци Различни видови Фиксни трошоци Бр. Просечните варијабилни трошоци(AVC) се еднакви на: AVC=VC/Q Од табелата се гледа дека тие во почетокот опаѓаат.4 36.7 12. а потоа манифестираат тенденција на благ пораст. се еднакви на : AFC=FC/Q Просечните фиксни трошоци перманентно опаѓаат со пораст на обемот на производството.4 28.ПРОСЕЧНИ ТРОШОЦИ Просечните трошоци се добиваат кога одделните видови вкупни трошоци се поделат со бројот на произведените единици.7 25.4 38 36.9 34. просечните фоксни трошоци (AFC) и просечните варијабилни трошоци (AVC).трошоци води Варијабилни трошоци Вкупни трошоци Маргинални трошоци Просечн и фиксни трошоци Просечн и варијабилни трошоци Просечни вкупни трошоци Q 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 FC 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 VC 0 30 55 77 102 132 169 216 278 363 TC 50 80 105 127 152 182 219 266 328 413 MC 30 25 22 25 30 37 47 62 85 AFC 50 25 16. во почетокот имаат опаѓачка тенденција.5 42.2 30.3 7. а потоа растат.1 6.5 10 8.8 40. На тој начин може да се пресметуваат вкупните просечни трошоци(ATC). како што е воочливо од табелата. на произ.9 .3 5. бидејќи иста големина (фиксните трошоци во маса се дадена големина) се дли со растечкиот број на производи.5 26. Тие.5 38 41 45.3 ATC 80 52. Со зголемувањето на бројот на производните фиксни трошоци по единица производ опаѓаат.6 AVC 30 27. Просечните фиксни трошоци(AFC) по иста аналогија.

Графикон 7/1 Фиксни. варијабилни и вкупни трошоци .

Поинаку кажано. маргиналниот и просечниот производ. маргиналниот трошок ја добива формата на латинската буква U. Така. Подоцба дополнителните вложувања даваат опаѓачки приноси што предизвикуваат пораст на маргиналниот трошок. во почетокот имаат тенденција на пораст. Графиконот исто така покажува дека кога маргиналниот трошок е под вкупните трошоци овие манифестираат тенденција на опаѓање и обратно. Графиконот на просечните трошоци и на маргиналниот трошок е еден од клучните графикони во економијата. Односот помеѓу маргиналниот производ и маргиналниот трошок тоа најдобро го илустрира.МАРГИНАЛНИ ТРОШОЦИ Маргиналниот(граничниот) трошок(MC) фактички претставува неопходен трошок за производство на секоја дополнителна единица на производ. Имено. Тој покажува дека фиксните трошоци на единица производ(просечните фиксни трошоци). Најголемиот број од кривите на трошоците на кус рок имаат форма на латинската буква U. Тој е еден од значајните аспекти на законот за економиите од обем. Движењата и тенденциите на кривите на трошоците се само одраз на движењата и тенденциите на кривата на вкупниот. опаѓаат со порастот на бројот на производите. . Тоа е така заради дејството на законот за опаѓачките приноси. најдиректна. под претпоставка дека другите фактори на производство се фиксни. од кој бенефицираат и претпријатијата и потрошувачите. според законот за опаѓачките приноси . Врската помеѓу производството и трошоците е најпосредна. маргиналниот трошок ги мери промените во вкупните трошоци како резултат на дополнително произведена единица на производ. што предизвикува опаѓање на маргиналниот трошок.

при дадената технологија и дадени цени на факторите. променливи. односно на големината на аутпутот. . Во услови на дадена технологија и дадени цени на инпутите. на долг рок.Графикон 7/2 Крива на маргиналниот производ и крива на маргиналниот трошок На долг рок сите фактори на производство стануваат варијабилни. е во можност да ги минимизира вкупните просечни трошоци со избор на обемот на производството. претпријатието. Врз овие основи можно е да се утврди кривата на вкупните просечни трошоци на долг рок(LRTAC) којшто ни ги покажува најниските трошоци на производството за различни нивоа на аутпут.

Графикон 7/3 Крива на вкупните просечни трошоци на долг рок-LRTAC .

опортунитетните тришоци. Затоа билансот на успехот често се нарекува и сметка или биланс на добивка и загуба. а десната страна ја сочинуваат обврските на претпријатието и неговата нето вредност. Економскиот профит е поширок поим кој покрај експлицираните трошоци. ангажирал труд во туѓ бизнис. односно за остварениот финансиски резултат од работењето на претпријатието-реализираниот профит (добивка) или реализираната загуба.ОСНОВНИТЕ СМЕТКОВОТСТВЕНИ БИЛАНСИ И ОПОРТУНИТЕТНИТЕ ТРОШОЦИ Помеѓу сметководсвените биланси на претпријатието два се најзначајни: билансот на состојбата и билансот на успехот. опортунитетните трошоци: наемнина на сопственикот на бизнисот кој овој. вработените и државата. ги вклучува и имплицитните. Нето профитот служи за исплата на дивиденти на акционерите и за проширување и модернизирање на претпријатието. најчесто една година. за кои претпријатието прави конкретни парични издатоци. За разлика од него. преку чинот на инвестирање. иако вложува труд. плати и сл. . во даден момент. Билансот на состојба претставува преглед на средствата. обврските и нето вредноста на претпријатието. односно активата. за кои се направени реални парични издатоцо: трошоци за набавка на суровини и помошни материјали. амортизација. односно пасивата. Во рамките на билансот на успехот за претпријатието најзначајна категорија е нето профитот по оданочувањето кој се добива кога од вкупниот приход на претпријатието се одбијат сите обврски кон деловните партнери. но би ја добивал ако место во сопствен бизнис. онака како што се евидентираат во сметководството. Затоа. Билансот на успехот преставува преглед на вкупните приходи и трошоци на работењето на претпријатието за определен временски период. сметководствениот профит е разлика помеѓу вкупните приходи и вкупните трошоци на претпријатијата. економистот во своите калкулации секогаш ги има пред вид и имплицитните. Левата страна на билансот на состојбата ја сочинуваат средствата на претпријатието. не ја добива. врз основа на реализираните аутпути и купените инпути на пазарот. Сметководителот секогаш ги регистрира само експлицитните трошоци. најчесто на крајот на годината. камата на сопствените средства. која не се добива. но би се добивала доколку парите беа вложени место во сопствениот бизнис во банка и сл.

od edna i od druga strana. ili slu`at kako sredstvo za sozdavawe na novi u~inoci ili za proda`ba. a potro{ocite od vtoriot karakter – neredovni ili neproduktivni. Tokmu poradi toa analizata na tro{ocite na ovaa faza e od golemo zna~ewe. So ovaa transformacija se sozdavaat u~inoci koi. 5. Nakuso pod potro{oci se podrazbira pari~nata vrednost na site tro{ewa bez ogled dali se dobiva kako ekvivalent nekoj u~inok ili ne. sredstvata koi se tro{at poradi vr{ewe na dejnosta. Potro{ocite od prviot karakter gi vikame redovni ili produktivni. zatoa e neophodno da se napravi razlika pome|u potro{ok i tro{ok. a koi potro{oci pretstavuvaat anticipiran del na vi{okot {to e sozdaden vo . Pod potro{ok se podrazbira pari~en izraz na sekoe tro{ewe na sredstva na edno pretprijatie. ili toa se tro{ewa na sredstvata koi ne se nu`ni ili neophodni za redovnata dejnost i pretstavuvaat zagubeni sredstva na stopanskata organizacija. Ovie tro{ewa pretstavuvaat del od kru`noto dvi`ewe na sredstvata. bidejki taa ovozmo`uva za{tedi koi najmnogu }e pridonesat za zgolemuvawe na ekonomi~nosta vo raboteweto.1. pome|u tro{ok i rashod. a ekonomski zna~at pretvorawe na eden oblik sredstva vo drug. Vo ekonomskata literatura se sre}avaat mnogubrojni definicii na tro{ocite. odnosno nov reproduktiven proces. pa na toj na~in se pretvaraat vo pari. koi ovozmo`uvaat zapo~nuvawe na novo kru`no dvi`ewe. Ova tro{ewe ili se ogleduva vo menuvaweto na oblikot na sredstvata vo nivnoto kru`no dvi`ewe i napraveno so cel za dobivawe u~inoci.produktivni potro{oci se. Redovni produktivni tro{oci Redovni . Pokraj navedenite potro{oci vo pretprijatijata nastanuvaat i drugi koi ekonomski ne se nu`ni. a so cel za dobivawe u~inoci. tuku nastanuvaat vrz osnova na propisi i dogovori koi {to preptrijatieto go sklu~ilo so drugi sli~ni subjekti.Analiza na tro{ocite i ekonomi~nosta Brojot i visinata na tro{ocite {to se pravat vo vr{eweto na proizvodstvenata faza se najgolemi vo sporedba so tro{ocite {to nastanuvaat vo drugite fazi i funkcii vo raboteweto na pretprijatieto.

treba da se razlikuvaat dve zna~ewa na terminot tro{ok.. ili kako ~esto se vikaat zakonski i dogovorni obvrski. Isto taka i prose~niot nadomest na trudot treba da slu`i kako merilo za utvrduvawe na ekonomi~nosta na vlo`eniot `iv trud. Iako ovie potro{oci ne se nepohodni za izvr{uvawe na zada~ata. potro{ocite na materijalite. koi imaat .ekonomskite” potro{oci }e mo`e da bide pokriena od ostvarenata vrednost na u~inocite od istiot presmetkoven period. pa e nu`no i tie da se zemat vo predvid pri utvrduvawe cena na u~inocite od presmetkovniot period. pod tro{oci treba da se podrazbere vo pari izrazena vrednost na redovnite-produktivnite potro{oci na sredstvata za proizvodstvo. pretprijatijata go iska`uvaat kako normalen nadomestok na vlo`eniot trud iznosot na plati na svoite rabotnici {to go presmetuvaat kako tro{ok. koi imaat presmetkoven -. bidej}i sekoga{ se javuvaat.ekonomski” karakter. ~lanarinite i izdatocite od sli~en karakter. Goleminata na normalniot-prose~niot nadomestok na `iviot trud. kako {to potro{ocite na osnovnite sredstva. tie treba da se tretiraat kako redovni. Poradi toa.. kako i vrednosta na .firmata. normalnite nadomestoci za vlo`eniot trud. pokraj potro{ocite za osnovni sredstva. Ottuka. koj go dobiva takviot karakter samo od stanovi{te na utvrduvawe na vrednosta na u~inocite. kako i pridonesite. danocite.. Neredovni.2.neekonomski” karakter. eden ekonomski vo tesna smisla i drug presmetkoven. danocite i potro{ocite za drugi nameni od vakov karakter (skrateno pridonesi i danoci). Kako vakov vid potro{oci vo pretprijatieto se javuvaat pridonesite. neproduktivni tro{oci . koi {to se odnesuvaat na u~inocite na presmetkovniot period i se presmetuvaat vo nivnata vrednost. taka i pridonesite i danocite. uslugite i normalniot nadomest za vlo`eniot trud. vrednosta na uslugite. bidejki mo`e da se raboti i toga{ koga takvi ne postojat. 5. materijalite i uslugite se merilo za utvrduvawe ekonomi~nosta na minatiot trud. za da se sogleda dali i nivnata vrednost. Spored toa koga }e se zboruva za redovni potro{oci i tro{oci kako takvi }e se zemaat.

Me|utoa. analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi. Na krajot po ispituvaweto na tro{ocite od razni aspekti. Poradi toa.Vo raboteweto na preptrijatieto nastanuvaat neredovnineproduktivni potro{oci koi {to ne pridonesuvaat za sozdavawe na u~inoci i imaat karakter na zagubeni sredstva. vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite 6. analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat. potoa. treba da se konstatira ekonomi~nosta na raboteweto. 5. potro{ocite predizvikani od vi{a sila i sl. proizvodite i stokite preku normalna visina. 5. dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto i 7. nastanuvaat rashodi. utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite . kako {to se otpi{anite pobaruvawa.e. kade tie nastanale. Koi potro{oci ja ~inat cenata na ~ineweto. koj gi napravil. t. analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata. analizata na tro{ocite treba da gi opfati: 1. tuku i nedovr{enoto proizvodstvo. 4. nabavenite materijali i stoki. kusocite na materijalite. vo praktikata. A u~inocite ne se samo proizvedeni gotovi proizvodi i izvr{enite uslugi. poradi {to. poimot tro{oci se povrzuva so proizvodstvoto.3. za tro{ocite mo`e da se zboruva sekoga{ koga potro{ocite se napraveni za sozdavawe na u~inoci. 3. Sekako deka najve}e potro{oci se vrzani za proizvedstvenata faza. za koi u~inoci se napraveni i kako dejstvuva obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto. Taka preku niv mo`e da se ustanovi koi potro{oci se napraveni. Analiza na tro{ocite Tro{ocite mo`at da se ispituvaat od razni aspekti vo zavisnost od toa {to se saka preku niv da se sogleda. pa i kaj nekoi teoreti~ari. ~esto. 2. analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe.

Analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi Vo raboteweto na pretrpijatijata se tro{at dva vida fizi~ki sredstva: potro{ok na osnovni sredstva (amortizacija) i potro{ok na materijalite. zemaj}i gi predvid promenite na obemot na zada~ata i na uslovite na raboteweto i dr. bidejki preku tro{ocite spored vidovi najdobro se sogleduva kakvi se tro{oci se napraveni. Grupiraweto na tro{ocite spored vidovi ima za zada~a: 1. 4. So ogled na toa {to ovaa kalsifikacija e osnovna. 6. da poka`e {to i kolku e potro{eno vo raboteweto na pretprijatieto. od stepenot na nejzinoto to~no.5. da ja prika`e strukturata na tro{ocite. taka {to pri analizata }e se obrne osobeno vnimanie na onie tro{oci koi vo strukturata imaat najgolemo u~estvo. 3.1. kako i za sporedba so planiranite tro{oci. bilo vo vkupnata nivna visina ili spored oddelnite vidovi tro{oci. Preku sogleduvaweto na strukturalniot odnos na tro{ocite se sogleduvaat onie tro{oci koi se od najgolema va`nost vo raboteweto. 2. dostatno i pravilno ras~lenuvawe zavisi dali i ponatamo{nite klasifikacii }e bidat celishodno i pravilno izvr{eni. kako {to toa mo`e da bide slu~ajno so tro{ocite za reklama. Vrz osnova na podatocite na fakti~kite tro{oci vo eden vremenski period se planirat tro{ocite za idnite periodi. reprezentacija. da poslu`i kako osnova za kontrola na variraweto na tro{ocite od eden vremenski period vo drug. . bez ogled na toa kade tie nastanale i od koi u~inoci se predizvikani. za da se utvrdi dali opredeleniot limit e pre~ekoren. Dokolku u~estvoto na tu|ite uslugi e pogolemo. Vakvata kontrola osobeno se vr{i kaj onie vidovi tro{oci ~ija visina e odnapred limitirana. da poslu`i kako baza za planirawe na tro{ocite. vrz osnova na koja mo`e da se utvrdi odnosot pome|u oddelnite vidovi tro{oci i nivnoto oddelno u~estvo vo vkupniot niven iznos.3. Ova se utvrduva so iznao|aweto na odnosot pome|u tu|ite uslugi i vkupnite tro{oci. da se dobie slika za samostojnosta na pretprijatieto vo izvr{uvawe na zada~ite. investiciono odr`uvawe i sli~no. 5. dotolku zavisnosta na pretprijatieto e pogolema. da go ovozmo`i ponatamo{noto grupirawe na tro{ocite od drugi perspektivi.

i vo onie {to se odnesuvaat na site proizvodi. potro{ocite prethodno se grupiraat vo onie za koi odnapred se znae za koi proizvodi. ili kako del na op{tite tro{oci na edna organizaciona edinica. bidejki samo taka mo`e da se konstatira opravdanosta na tro{ewata. kako {to se amortizacijata. Taka dokolku se utvrdi deka nastanalo zgolemuvawe na amortizacijata. pa tie neposredno se presmetuvaat vo cenata na ~ineweto. . Prvata grupa se vika direktni (neposredni). a ne kako del na op{tite tro{oci na proizvodstvenite ili neproizvodstvenite organizacioni edinici. odnosno uslugi. ili {to go ovozmo`uvaat raboteweto na samata proizvodstvena faza ili raboteweto na celoto pretprijatie. 5.2. ispituvaweto na opravdanosta na tro{ocite. pri~inite za toa zgolemuvawe }e se otkrijat samo ako amortizacijata kako tro{ok se ispituva vo nejzinata celina. pa taka grupirani se rasporeduvaat na proizvodite i uslugite. pridonesite i drugite izdatoci od sli~en karakter. prethodno ovie tro{oci se grupiraat spored toa dali nastanale vo vr{eweto na proizvodstvenata faza ili na nekoja druga faza ili funkcija. odnosno izvr{eni uslugi se odnesuvaat. spored vidot. poradi {to nemo`e da se presmetaat neposredno vo cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi. Poradi toa. tu| ite uslugi i danocite. kako {to se materijalite za izrabotka i normalniot nadomestok za vlo`eniot trud za izrabotka. odnosno koga tie se grupirani spored vidovite. a ne vrz osnova na nekoe objektivno merilo.3. se vr{i koga tie se iska`ani vo nivnata celina. odnosno uslugi.Grupiraweto na tro{ocite spored nivnite vidovi e od osobeno zna~ewe koga tie treba da se ispitat vo nivnata celina. Analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata Za da mo`e da se iznajde cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi. Sepak. kako {to se op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici. a vo vtorata grupa spa|aat indirektnite (posredni). vrz osnova na nekoj od faktorite {to stoi vo najdobar odnos pome|u tie tro{oci i proizvodite i uslugite. za da se izvr{i takvoto presmetuvawe. i toa osobeno ne koga rasporeduvaweto na amortizacijata se vr{i vrz osnova na nekoj klu~.

Zada~ata na analizata na cenata na ~ineweto se sostoi vo toa {to so nea treba: 1. da se ispita realnosta na cenata na ~ineweto.Analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe Pod mesta na nastanuvawe na tro{ocite se podrazbiraat onie podra~ja na pretprijatijata {to se opredeluvaat prostorno. funkcionalno ili spored .Pokraj ovie dve grupi tro{oci. kako i otstapuvawata na fakti~kite potro{oci grupirani vo cenata spored elementite od bazi~nite takvi potro{oci. vo cenata na ~ineweto vleguva i amortizacijata. sepak ~esto se opredeluva vo zavisnost od cenata na ~ineweto i dr. 2. ili na site proizvodi. 3. So sporeduvaweto na fakti~kata so planskata cena na ~ineweto se dobivaat podatoci za eventualnoto sni`uvawe. a vrz osnova na planskite tro{oci. bidej}i makar kolku taa da e uslovena od uslovite na pazarot. kako potro{ok na osnovnite sredstva. da se utvrdi otstapuvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto od bazi~nata. Planski kalkulacii se onie koi {to se pravaat na krajot od godinata za idnata. {to e neophodno za da se oceni to~nosta na finansiskiot rezultat od proda`bata. Fakti~kite kalkulacii se onie koi se pravat na krajot od sekoj presmetkoven period za ostvarenoto proizvodstvo vrz osnova na fakti~ki nastanatite tro{oci za toa proizvodstvo i vrz osnova na podatocite {to gi dava knigovodstvenata evidencija. da se ispita zavisnosta na proda`nata cena od cenata na ~ineweto. 5. da se utvrdi realnosta na napravenite potro{oci za da se proveri dali sredstvata za prosta reprodukcija se obezbedeni. ili na po~etok na godinata za tekovnata godina i toa za predvideno proizvodstvo. 4. na fakti~kata cena na ~ineweto.3.3. Kalkulaciite mo`at da bidat planski i fakti~ki. vo zavisnost od toa dali oddelni osnovni sredstva slu`at za izrabotka na odreden ili odredeni proizvodi. Cenata na ~ineweto se utvrduva po pat na presmetka koja se narekuva kalkulacija. odnosno poka~uvawe.

ima glavno zada~a: 1. poto~no da se utvrdi cenata na ~ineweto na gotovite proizvodi.odgovornosta. grupa proizvodi ili oddelni proizvodi. Za ova utvrduvawe postojat razni metodi. odnosno na izvr{enite uslugi. od edna strana ekonomi~nosta. 5. Pri formiraweto na mestata na tro{ocite vo praktikata ne se primenuva samo eden od spomenatite kriteriumi. za planskata . Mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored funkciite odnosno fazite vo ramkite na oddelni funkcii. ima za cel da ja utvrdi cenata na ~ineweto na oddelnite dejnosti. 2. Isto taka mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored podra~jata na odgovornosta na odredeni rakovoditeli za da se ovozmo`i kontrola na tro{ocite od toj aspekt. a site se sozdadeni so intencijata.finansiskata slu`ba i dr. Taka za upravnata i rabotovodna funkcija mo`e da postoi mesto na tro{ocite . a od druga. no pod uslov nivnite tro{oci da mo`at posebno da se utvrduvaat. Koga mestata na tro{ocite se opredeluvaat spored prostorot na koj se vr{i nekoja dejnost poradi koja se sozdavaat tro{oci.4. finansiskiot rezultat {to se realizira na oddelni proizvodi odnosno izvr{eni uslugi. Vakvite podra~ja se narekuvaat mesta na tro{oci. . da gi utvrdi tro{ocite i ekonomi~nosta na oddelnite podra~ja na stopanskata organizacija. 3. da ovozmo`i stimulirawe na za{tedi i da pridonese za pravilno utvrduvawe na li~nite dohodi na oddelnite grupi rabotnici. za finansii . toga{ se zboruva za topografsko opredeluvawe na tie mest. {to se vr{at vo dejnosta na stopanskata organicacija. tuku tie treba da se sozdavaat so primena na kombinacija od najmalku dva kriteriuma.3. Takvi mesta mo`at da bidat pogonite ili rabotilnicite koga se nao|at vo razli~ni prostorii. Analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat Grupiraweto na tro{ocite spored nositelite.planska slu`ba. cenata na ~ineweto porealno da se iznajde i so pomo{ na nea da se sogleda.uprava. Grupiraweto na tro{ocite spored mestata na nivnoto nastanuvawe. odnosno izvr{eni uslugi.

5. zna~i osvetluvawe na tro{ocite od razni aspekti i dobivawe jasna slika za opravdanosta na pogolemite.4. proporcijalni.e. pri koi toa e napraveno.5. 5. taka {to po edinica proizvod. 4. odnosno re`iite. odnosno uslugi: 2.Grupiraweto na tro{ocite po nositeli od stanovi{te na analizata ima za cel: 1.Dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto Tro{ocite mo`at da bidat. da ovozmo`i stimulirawe na rabotnicite za za{tedi i da pridonese za popravilno utvrduvawe na li~nite dohodi. Pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo direktnite tro{oci relativno proporcionalno se zgolemuvaat. a ovie ponatamu. odnosno vinata. odnosno pomalite tro{ewa.Vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite Konstataciite koi se dobivaat od site razli~ni ispituvawa e mo{ne korisno da bidat vkrsteni za definitivniot zaklu~ok da bide to~en i pri~inite jasni. proporcionalni. Me|utoa toa ne e slu~aj so indirektnite tro{oci. da ovozmo`i sporeduvawe na fakti~kata cena na ~inewe so proda`nata i da pridonese za pravilno formirawe na proda`nata politika na pretprijatieto. da ja poka`e ekonomi~nosta na potro{ocite {to se pravat za oddelni proizvodi. degresivni i progresivni. za zgolemuvawe na ekonomi~nosta. degresivni ili progresivni tro{oci. t. Proporcionalen karakter imaat poedine~ni tro{oci i toa koga se direktni. Vkrstuvaweto vsu{nost. odnosno izvr{ena usluga ostanuvaat pribli`no isti. i vremeto koga e toa storeno. se indirektni i relativno fiksni tro{oci. odnosno uslugite. za proizvodite. Op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici. za zaslugata. na licata koi {to pridonele za toa. pa poradi takviot . a dokolku seto toa se utvrdi }e mo`e da se prevzemat merki i za namaluvawe na tro{ocite vo idnoto rabotewe. Indirektnite tro{oci poradi svojata kompleksnost se relativno fiksni i nivnata fiksnost zavisi od toa dali kaj niv preovladuvaat fiksni. kako {to e poznato fiksni i varijabilni. da go ovozmo`i sporeduvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto so planiranata ili so cenata od izminatiot period. 3.

pri namaluvawe na obemot na proizvodstvo cenata na ~ineweto raste. cenata na ~ineweto po edinica proizvod se menuva so samoto zgolemuvawe. Utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite Ekonomi~nosta kako eden od osnovnite principi na raboteweto. koj {to se ogleda vo toa u~inocite da se postignat so {to pomalku potro{oci na faktorite za proizvodstvo. mo`e da se utvrduva za oddelni ili za site u~inoci. odnosno za izvr{uvawe na zada~ata e potro{eno pove}e ili pomalku faktori za proizvodstvo i toa izrazeno vo vrednosni pokazateli. dodeka sprotivno..vrednosno izrazena ekonomi~nost. pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvoto.vrednost na proizvodstvoto..334. 5. (Primer)Struktura i dinamika na tro{ocite vo AD . odnosno namaluvawe na obemot na proizvodstvoto.Makedonska po{ta” Vkupnite rashodi vo AD . pod nivnoto dejstvo cenata na ~ineweto po edinica proizvod opa|a.T-tro{oci kako vrednosen izraz na potro{ocite na elementite na proizvodstvo Vaka izrazena ekonomi~nosta poka`uva dali opredeleni u~inoci. kako i za izvr{uvawe na zada~ite na edna organizaciona edinica ili na celoto pretprijatie.6. principielno vo naturalni ili vo vrednosni pokazateli. Naturalnite pokazateli se upotrebuvat samo koga treba da se utvrdi dali ostvareniot u~inok e postignat so pogolem ili so pomal potro{ok na odelnite faktori za proizvodstvo. V. Samata ekonomi~nost mo`e da se utvrduva. Poradi toa {to tro{ewata na odelnite faktori za proizvodstvo ne mo`at da se izrazat vo naturalni pokazateli. milioni denari i se sporedbeno so 2006 godina za 2. ekonomi~nosta se utvrduva samo vo vrednosni pokazateli.Makedonska po{ta” vo 2007 godina iznesuvaat 1. E = V/T Pri {to: E. So drugi zborovi bidejki pome|u re`iskite tro{oci ima i takvi koi {to se fiksni.niven karakter. a i takvi koi {to se degresivni.9% pomali od rashodite vo minatata .

6 45.3 89.374.6 90.3 6.0 23.334. 1 53.5 79.4 50.0 91.434.0% Rasho di 2006 To{oci za surovini i materijali Nabavna vred.0 50.0 51.godina.9 1. na prod.0 41.1 2007 113.8 1.1 93.3 89.7 88.7 Plan 2007 128. Realizacijata na Operativniot i finansiskiot plan iznesuva 93.9 24.0 76.7 133.0 .9 1.2 748.0 12.1 721.6 127.9 85.8 25.7 21.7 703.stoki Uslugi Amortizacija Plati Tro{oci za ishrana Tro{oci za prevoz Tro{oci za dogovor na delo Uslugi na platen promet (Po{tenska Banka) Ostanati rashodi vkupno 124.3 151.

7 76.0% 6.9% 1.7 124.8 51.1 89 12 23 721 748.3 50.7% 3.3 93.0% 9.st oki To{ oci za sur .3 79.7% Usl ugi na pl at en pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 60% 52.3% 9.9 50. i m er i jal i at -vo m l .0% 3.7 91.7 21.6 Nabavna vr ed.7% 6.2% 52.5% Usl ugi Nabavna vr ed.7% 7.3 P l at i A m t i zaci ja or Usl ugi STRUKTURA NA RASHODI TE Ost anat i r ashodi 100% 90% 80% 70% 6.6 703.7 127.6% 6.6% 1.9% 1.9 53 25.9 45.1 133. na pr od.1% 8.5 113 41.2 151.1% 2006 P l an 2007 2007 .st oki To{ oci za sur .4 89. i m er i jal i at 20% 10% 0% 9. na pr od.2% 6.RASHODI 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 2006 P l an 2007 2007 85.6% 3.d i enari Ost anat i r ashodi Usl ugi na pl at en pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 88.3% 0.4% 1.7% 5.8% 6.9 6.7% 0.5% 9.6 128.5% 3.6% 3.1 24.4% 3.7% P l at i A m t i zaci ja or 50% 40% 30% 6.8 90.2% 10.5% 52.

Oddelni vidovi rashodi vo poslednite nekolku godini se realizirat so slednava dinamika: . .00 denari i e za 3.Od grafikonite se sogleduva deka kaj oddelni grupi tro{oci ima razli~na dinamika na nivnoto ostvaruvawe: .0%.Izvr{enata presmetka na amortizacija poka`uva deka istata e za 6. a porastot proizleguva od zgolemeniot broj vraboteni.6% pomali od planiranite tro{oci. .3% pomala od minatogodi{nata amortizacija i deka Planot e realiziran so 89.Tro{ocite za plati se za 2. .7% pogolemi od minatogodi{nite i za 3.Nabavnata vrednost na prodadeni stoki bele`i opa|awe vo sporedba so minatata godina za okolu 9. a realizacijata na Planot iznesuva 88.Tro{ocite za surovini i drugi materijali se za okolu 9.6%. a realizacijata na Planot iznesuva 94. .4% pomali od minatogodi{nite tropoci.Tro{ocite za uslugi se za okolu 4.1% odnosno 5.Tro{ocite za ishrana i za prevoz na rabota bele`at porast vo sporedba so minatata godina za okolu 16. .7%. Visinata na ovie izdatoci e vo ramkite na zakonski dozvolenata visina.2%.Tro{ocite za uslugi za platen promet se za okolu 0.0%. dodeka realizacijata na Planot iznesuva okolu 84.Tro{ocite za dogovor za delo se okolu 53. a realizacijata na Planot iznesuva 82.5% poniska od prose~nata plata po rabotnik isplatena minatata godina.0%.5% pomali od napravenite tro{oci vo minatata godina i za okolu dva pati povisoki od planiranite tro{oci. .3% pomali od tro{ocite napraveni vo minatata godina.4%. Prose~nata neto plata po rabotnik vo 2007 godina iznesuva 15494.Prose~niot broj na vraboteni spored vkalkuliranite ~asovi na rabota vo 2007 godina iznesuva 2274 vraboteni i e za 116 vtaboteni pogolem od prose~niot broj vraboteni minatata godina. . .8% pomali od minatogodi{nite tro{oci.

Ova e procesot na amorizacija.ostanati tr .6 19 3 . se prenesuvaat del po del od svojata vrednost vrz vrednosta na nekoj nov proizvod.) 5. progresivni (da rastat so rasteweto na obemot na proizvodstvo) i digresivni ( da pa| aat so zgolemuvaweto na vkupniot obem na proizvodstvo ).9 69 4 .2 22 8 300 Am ti zaci ja or 20 6 .7 700 66 8 . d n i e ari 73 0 .9 23 8 . ma{ini i druga oprema.5 12 7 . Pretprijatieto tro{i zgradi(administrativni zgradi i fabri~ki zgradi). Ako na primer imame ma{ina so nabavna vrednost od 100.9 29 4 7 .000pari~ni edinici.DI NAMI KA NA RASHODI TE 800 78 2 . Varijabilnite tro{oci mo`at da bidat proporcionalni (proporcionalno da se zgolemuvaat so zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo).9 8 .2 24 8 . Ova se komponenti na takanare~en fiksen kapital koi vo procesot na proizvodstvo se tro{at postepeno.3 600 71 2 -vo ml .8 34 0 . prose~no godi{no prenesuva vrz vrednosta na noviot proizvod po 10.9 200 27 5 .7 9 17 1 . Sekoe pretprijatie pri proizvodstvo na opredelen proizvod pravi najraznovidni pari~ni izdatoci.4 Mater i jal ni tr o{ oci P l ati 500 400 20 7 22 4 .7. odnosno kako {to nie velime tro{oci. Amortizacijata se odnesuva na .1 5 100 0 2003 2004 2005 2006 2007 Ostanati tr o{ oci na r abotewe (nem i jal ni i atr dr . Tro{ocite proizvodstvo spored reagiraweto na obemot na Tro{ocite spored reagiraweto na obemot na proizvodstvo se delat na fiksni i varijabilni tro{oci.000 pari~ni edinici a procesot na proizvodstvo trae deset godini.5 23 7 .

000pari~ni edinici. kade iznosot }e bide ednakov na nabavnata vrednost na ma{inata koi potoa }e se upotrebat za zamena na istro{enata ma{ina. Ovie 10. energijata i nekoi drugi pomo{ni materijali. plati za vrabotenite. zgradi) koi vo procesot na proizvodstvo celosno u~estvuvaat no se tro{at i amoritiziraat postepeno niz pove}e proizvodstveni ciklusi. Kako vo primerot zemen za proizvodstvoto na ~evli kade vo tekot na eden proizvoden ciklus ja tro{i ko`ata. Poednostavno da ka`eme deka vkupnite fiksni tro{oci vo masa ostanuvaat isti. Prose~nata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost od 100. Za 10godini na smetkata na amortizacijata }e se kumuliraat 100. bez ogled dali proizvodstvoto na pretprijatieto se zgolemilo ili pak se namalilo.FC) . proda`ba se vra}a nazad vo pretprijatieto. ili poto~no ka`ano za kupuvawe na nova ma{ina. gi delime na fiksni i varijabilni tro{oci.komponentite na fiksniot kapital( ma{ini oprema. nepromeneti.000 pari~ni edinici. Ovie tro{oci realno postojat i se ispla}aat duri . Od seto ova {to go navedovme mo`e da ka`eme deka tro{ocite od ovoj aspekt. Razli~nite tro{oci na pretprijatieto razli~no se odnesuvaat. osnovnata funkcija na amortizacijata e da ovozmo`i zamena na potro{enite komponenti na fiksniot kapital.000peri~ni edinici i vek na traewe od 10godini iznesuva 10. Pri proizvodstvoto pretprijatieto tro{i i komponenti na obrtniot kapital kako {to se surovinite. lepiloto. Komponentite na obrtniot kapital za razlika od fiksniot kapital naedna{ se tro{at vo proizvodstveniot proces kade i naedna{ ja prenesuvaat svojata vrednost vrz vrednosta na noviot proizvod. gumata i sekoja nedela im dava plata na vrabotenite. koi se na kratok rok. razli~no reagiraat na promenite na obemot na proizvodstvoto(autputot). Spored seto ova. Fiksni tro{oci(Fixed Costs. odnosno na promenite na atputot na pretprijatieto.000pari~ni edinici se prenesuvaat vrz vrednosta na noviot proizvod i so negovata realizacija.vakviot vid na tro{oci ne reagira na promenite na obemot na proizvodstvoto. kade ovie pari pretprijatieto gi ~uva na posebna smetka taka nare~ena amortizacija. |onot.

Vo na{iot primer varijabilnite . amortizacija. kako na primer 10. Pretprijatieto dali proizveduvalo ili ne toa mora da si pla}a kamata na bankata za porano mobiliziranite krediti. Ako nekoe pretprijatie ne raspolaga so dovolen sopstven deloven prostor mo`e da zakupi delovna zgrada za koja }e mora da plati odnapred dogovorena zakupnina ili kako {to velime kirija koja mo`e da se javi kako fiksen mese~en ili godi{en tro{ok.VC)reagiraat. ma{ini i nekoja druga oprema. Varijabilnite tro{oci naj~esto se povrzani za potro{okot na surovini. se menuvaat vo zavisnost od promenite na obemot na proizvodstvoto ( autputot na pretprijatieto). Kade vkupnata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost iznesuvala 10. bidejki tie pretstavuvaat fiksna obvrska. pomo{nite matrijali. dodeka vo sprotivnost bankata }e go tu`i pretprijatieto. Ako na primer za proizvodstvoto na 100 para ~evli se potrebni 20kgr. isto taka fiksniot iznos ke bide 10. ko`a.000 bez ogled na obemot na proizvodstvoto vo pretprijatieto. Ako pretpostavime deka pretprijatieto {to proizveduva ~evli vrabotil 100 rabotnici za ~ii{to plati nedelno se potrebni 10. Takvi tro{oci se: zakupnini za iznajmeni zgradi. ko`a.toga{ koga pretprijatieto voop{to ne raboti i voop{to i ne proizveduva. pla}awa na kamati za porano dobieni krediti.000 pari~ni edinici Dodeka pak pretprijatieto re{ilo da go zgolemi proizvodstvoto za 50% i ako samoto bara anga`irawe na 50 novi rabotnici. za 1000 para ~evli }e bidat potrebni 200kgr. platite na vrabotenite i sli~no. nedelniot platen fond na pretprijatieto }e se zgolemi na 15. Mo`e da ka`eme deka eden od ovie tro{oci ima dogovoren karakter. pla}awa za osiguruvawe. oddelni vidovi tro{oci za trud. opremata i sl. Isto mo`e da go spomeneme i primerot so iznajmenata ma{ina.000 pari~ni edinici . pred se osnovnite plati na menaxerite.mese~no kade seedno e dali proizvodstvoto }e raste ili pak opa|a ili pak }e se javi vo slu~aj pretprijatieto voop{to da ne raboti.000 pari~ni edinici so vek na traewe 10 godini.000 pari~ni edinici. Varijabilnite tro{oci( Variable Costs.

od 50 pari~ni edinici za prvata edinica na proizvodot na 130 pari~ni edinici za pettata edinica na proizvodot i 385 pari~ni edinici za poslednata edinaesetata edinica na proizvod.tro{oci rastat so porastot na obemot na proizvodstvoto.stanuva zbor za suma. Vkupni tro{oci ( Total costs. zbir na site tro{oci na pretprijatieto koi se vrzani za daden obem na proizvodstvo.varijabilni tro{oci Mo`e da dademe eden tipi~en primer za kratkoro~ni tro{oci na edna firma: . vo vkupniot obem.fiksni tro{oci VC. Postoi odredena formula za vkupnite tro{oci i toa TC=FC+VC Da ja pojasnime formulata: TC.vkupni tro{oci FC. Po prakti~no ka`ano vkupnite tro{oci se sveduvaat na zbirot na fiksnite i na varijabilnite tro{oci. koi se iska`ani vo masa.TC) .

So samoto zgolemuvawe na brojot na proizvodite.1 6.5 36 33.5 10 8.5 Vkupnite tro{oci rastat so porastot na vkupniot obem na proizvodstvo.1 31. prose~nite fiksni to{oci i prose~nite varijabilni tro{oci. Prose~ni fiksni tro{oci (Average Fixed Costs. Vkupni prose~ni tro{oci (Average Total Costs – ATC) ovie tro{oci mo`eme lesno da gi presmetame dokolku vkupnite tro{oci gi podelime so brojot na proizvodenite edinici.5 Prose~ni varijabilni AVC 50 39 32.9 30 35 Pros vkup ATC 100 64 49.Broj na Fiksni proizvodi tro{oci FC 0 50 1 50 2 50 3 50 4 50 5 50 6 50 7 50 8 50 9 50 10 50 11 50 Varijabilni tro{ VC 0 50 78 98 112 130 150 175 204 242 300 385 Vkupni tro{ TC 50 100 128 148 162 180 200 225 254 192 350 435 Grani~n i tro{oci GC 50 28 20 14 18 20 25 29 38 58 85 Prose~ni fiksni tro{ AFC 50 25 16.4 35 39. Prose~nite tro{oci pretstavuvaat tro{oci po edinica proizvod (Unit-Costs) .6 5 4.3 7.AFC) Prose~nite fiksni tro{oci permanentno opa|aat so zgolemuvawe na obemot na proizvodstvo.7. fiksnite tro{oci po edinica proizvod opa|aat bidejki istata golemina se deli so raste~kiot broj na proizvodi kade vo na{iot primer ni se dadeni za prvata proizvodna edinica koi iznesuvaat 50 .7 28 26 25 25 25.3 40.3 5.1. Za da go sogledame toa podobro }e napravime edna tabela koi }e poka`uvaat deka vkupnite tro{oci iznesuvaat 50 pari~ni edinici i toga{ koga e vo situacija pretprijatieto da ne raboti.3 32. Ovi tro{oci gi imame vo prathodnata tabela kade vkupnite prose~ni tro{oci. Prose~ni tro{oci Prose~nite tro{oci se dobivaat koga oddelnite vidovi vkupni tro{oci se podelat so brojot na proizvodnite edinici.8 32.5 26. 5.7 12.

Spored ova mo`e da naglasime deka go poeftinuvat proizvodstvoto poradi {to imaat korist i potro{uva~ite.2. . bidejki so silniot porast na brojot na proizvodi opa|aat fiksnite tro{oci po edinica proizvod a so toa i vkupnite prose~ni tro{oci. Prose~nite varijabilni tro{oci (Averaga variable CostsAVC)kako {to mo`e da zaklu~ime i sogledame od tabelata {to ja napravivme prethodno deka tie na po~etokot opa| aat a potoa rastat. vkupnite tro{oci }e porasnat od 148 pari~ni edinici na 162 pari~ni edinici ili poto~no }e se zgolemat za 14 pari~ni edinici. Marginalniot tro{ok gi meri promenite vo vkupnite tro{oci kako rezultat na dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod. Pa spored ova grani~niot tro{ok za proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod iznesuva 14 pari~ni edinici.7. a potoa po~nuvaat brzo da rastat. Marginalnite koi u{te se narekuvaat i grani~ni tro{oci fakti~ki pretstavuvaat neohoden tro{ok za proizvodstvoto na sekoja dopolnitelna edinica na proizvod.MC) vleguvaat vo redot na najzna~ajnite ekonomski kategorii. Po istata analogija mo`e da se utvrdi marginalniot tro{ok za sekoja naredna dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod. Vo tabelata koja ni e dadena vkupnite tro{oci za proizvodstvo na tretata edinica proizvod iznesuvaat kako {to mo`e da vidime 148 pari~ni edinici. Marginalnite tro{oci vo po~etokot poka`uvaat tendencija na opa|awe.6 pari~ni edinici a za poslednata edinaesetata edinica ni se dadeni samo 4. 5. bidejki so pomo{ na niv se utvruva optimalniot obem na proizvodstvoto na pretprijatieto. Pretprijatijata {to se vo mo`nost da organiziraat masovno seriski proizvodstvo imaat korist od ekonomiite vo obem.5 pari~ni edinici. Ako po izvesno vreme pretprijatieto odlu~i da odi na proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod.pari~ni edinici a za pettata edinica 10 pari~ni edinici za devettata 5. bez ogled na toa vo kakva pazarna struktura toa raboti. Grani~ni tro{oci Grani~nite ili marginalnite tro{oci (Marginal Costs.

Vrska me|u proizvodstvoto i tro{ocite Vrskata me|u proizvodstvoto i tro{ocite pretstavuva najneposredna. marginalniot i prose~niot proizvod. odnosno da napravi pari~ni izdatoci. Razli~nite proizvodni tehniki dozvoluvaat razli~na kombinacija na faktorite na proizvodstvo pri produkcija na ist vid proizvod. Pretprijatieto za da otpo~ne proces na proizvodstvo. tro{oci za nivnoto kupuvawe. Dvi`ewata i tendencijata na krivite na tro{ocite se samo odraz na ona {to se slu~uva vo sferata na proizvodstvoto na dvi`ewata i tendenciite na krivite na vkupniot.5. Kriva na marginalniot proizvod i kriva na marginalniot tro{ok M ar gi nal en pr oi zvod M a r gi n a l en t r o { o k B b marginalen proizvod na trud MC D S e r ie s 1 A D A B M a rh in a le n P ro iz vo d t r ud B r o j n a p r o i zv o di ( aup ut ) . Zatoa racionalniot proizvoditel vo uslovi na pazarnata konkurencija. najdirektna. mora da nabavi inputi. prinuda }e nastojuva da izvr{i optimalna kombinacija na faktorite koja {to na dolg rok }e mu ovozmo`i maksimalno proizvodstvo so niski ili minimum tro{oci.8. faktori na proizvodstvo.

toga{ vakvite tro{oci poka`uvaat tendencija na opa|awe.Oa krivata na marginalniot proizvod mo`eme da zabele`ime deka na po~etokot ima raste~ka progresija koja ni e pretstavena so to~kata A do to~kata B a potoa kako {to mo`e da vidime deka se pove}e i pove}e opa|a odnosno od to~kata B kon to~kata D. Dodeka obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e pod krivata na vkupnite prose~ni tro{oci. Potoa zaradi dejstvuvaweto na zakonot za opa|a~kite prinosi. Dodeka vo krivata na grani~niot tro{ok mo`eme da vidime deka opa|a od to~kata A kon B. Vo to~kata B marginalniot proizvod go stignuva svojot maksimum a dodeka marginlniot tro{ok svojot minimum. inputi se fiksni odnosno nepromeneti. i koga krivata na marginalniot proizvod e pod krivata na prose~niot proizvod. krivata na marginalniot tro{ok ja se~e krivata na vkupnite prose~ni tro{oci vo to~kata na nivniot minimum. Marginalniot proizvod fakti~ki raste se dodeka vkupniot proizvod se zgolemuva so raste~ka progresija. poprecizno ka`ano najgolemiot broj na krivi na tro{ocite na kratok rok imaat oblik na latinskata bukva U. Marginalniot proizvod ni go poka`uva efektot od dopolnitelnoto vlo`uvawe na edinica promenliv faktor na proizvodstvoto pod pretpostavka deka site drugi faktori na proizvodstvo. kade doa|ame do odredeni zaklu~oci: dodeka krivata na marginalniot proizvod je se~e krivata na prose~niot proizvod vo to~kata na negoviot maksimum. tokmu zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi. Zaradi seto ova krivata na marginalniot tro{ok ja dobiva formata na latinskata bukva U. prose~niot proizvod poka`uva tendencija na opa|awe. Pa zatoa zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi marginalniot tro{ok raste. Obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e nad krivata na vkupnite . marginalniot proizvod se namaluva. Sporedbata se razbira mo`e da prodol`i i ponatamu so delot na soodnosite me|u marginalniot i prose~niot proizvod i marginalnite tro{oci i vkupnite prose~ni tro{oci. koga krivata na marginalniot proizvod e nad krivata na prose~niot proizvod prose~niot proizvod poka`uva tendencija na porast.

prose~ni tro{oci kade vkupnite poka`uvaat tendencija na porast. prose~ni tro{oci .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful