АНАЛИЗА НА ТРОШОЦИТЕ Паричните издатоци, односно плаќања, што претпријатието ги врши за ангажираните фактори на производство, во економијата се викаат трошоци

. Трошоците се централна економска категорија којашто најдиректно е врзана со профитот на претпријатието, односно со успешноста на работењето на претпријатието, бидејќи профитот на секое претпријатие се покажува како разлика помеѓу вкупниот приход и вкупните трошоци. Секое зголемување на трошоците на претпријатието, при други непроменети услови, ја смалува разликата помеѓу вкупниот приход на претпријатието и вкупните трошоци, значи го смалува пофитот на претпријатието.Затоа секое претпријатие преку сметководство педантно ги евидентира сите трошоци врзани за работењето, детално ги анализира и настојува да постигне што е можно поголеми ефекти(поголемо производство и поголем вкупен приход) со што е можно помали трошоци.

ВИДОВИ ТРОШОЦИ ВКУПНИ ТРОШОЦИ: ФИКСНИ И ВАРИЈАБИЛНИ Различните трошоци на претпријатието различно се однесуваат, различно реагираат на промените во обемот на производството(аутпутот). Од овој аспект, трошоците, разгледувани на кус рок, ги делиме на фиксни и варијабилни. Фиксните трошоци(FC) не реагираат на промените на обемот на производството, односно на промените на аутпутот на претпријатието. Такви трошоци се: закупнините за изнајмените згради, машини и друга опрема, амортизација, плаќањата на камати за порано добиените кредити, плаќања за осигурување, одделни видови на трошоци за труд, пред се платите на менаџерите и сл. Варијабилните трошоци(VC) се менуваат во зависност од промените во производството(аутпутот на претпријатието). Варијабилните трошоци најчесто се врзани за потрошокот на суровини, помошни материјали, плати на вработените и сл. Вкупните трошоци(TC) претставуваат збир, сума на вкупните фиксни и вкупните варијабилни трошоци: TC=FC+VC TC- вкупни трошоци FC- фиксни трошоци VC- варијабилни трошоци

7 25. се еднакви на : AFC=FC/Q Просечните фиксни трошоци перманентно опаѓаат со пораст на обемот на производството. а потоа манифестираат тенденција на благ пораст.4 36.5 42. Вкупните просечни трошоци(ATC) ATC=TC/Q Просечните трошоци фактички се трошоци по единица производ.4 38 36. просечните фоксни трошоци (AFC) и просечните варијабилни трошоци (AVC).ПРОСЕЧНИ ТРОШОЦИ Просечните трошоци се добиваат кога одделните видови вкупни трошоци се поделат со бројот на произведените единици.4 28. како што е воочливо од табелата. а потоа растат.5 25.5 38 41 45.5 26. На тој начин може да се пресметуваат вкупните просечни трошоци(ATC).7 12.2 30.9 . на произ.3 ATC 80 52.3 5. Тие.5 10 8.трошоци води Варијабилни трошоци Вкупни трошоци Маргинални трошоци Просечн и фиксни трошоци Просечн и варијабилни трошоци Просечни вкупни трошоци Q 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 FC 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 VC 0 30 55 77 102 132 169 216 278 363 TC 50 80 105 127 152 182 219 266 328 413 MC 30 25 22 25 30 37 47 62 85 AFC 50 25 16. Табела 7/1 Различни видови трошоци Различни видови Фиксни трошоци Бр. Со зголемувањето на бројот на производните фиксни трошоци по единица производ опаѓаат. Просечните фиксни трошоци(AFC) по иста аналогија.9 34.3 7.6 AVC 30 27.8 40. во почетокот имаат опаѓачка тенденција. Просечните варијабилни трошоци(AVC) се еднакви на: AVC=VC/Q Од табелата се гледа дека тие во почетокот опаѓаат.1 6. бидејќи иста големина (фиксните трошоци во маса се дадена големина) се дли со растечкиот број на производи.

Графикон 7/1 Фиксни. варијабилни и вкупни трошоци .

. маргиналниот и просечниот производ. Имено. Графиконот на просечните трошоци и на маргиналниот трошок е еден од клучните графикони во економијата. Најголемиот број од кривите на трошоците на кус рок имаат форма на латинската буква U. маргиналниот трошок ја добива формата на латинската буква U. под претпоставка дека другите фактори на производство се фиксни. Графиконот исто така покажува дека кога маргиналниот трошок е под вкупните трошоци овие манифестираат тенденција на опаѓање и обратно. маргиналниот трошок ги мери промените во вкупните трошоци како резултат на дополнително произведена единица на производ.МАРГИНАЛНИ ТРОШОЦИ Маргиналниот(граничниот) трошок(MC) фактички претставува неопходен трошок за производство на секоја дополнителна единица на производ. што предизвикува опаѓање на маргиналниот трошок. од кој бенефицираат и претпријатијата и потрошувачите. во почетокот имаат тенденција на пораст. Тоа е така заради дејството на законот за опаѓачките приноси. Подоцба дополнителните вложувања даваат опаѓачки приноси што предизвикуваат пораст на маргиналниот трошок. Односот помеѓу маргиналниот производ и маргиналниот трошок тоа најдобро го илустрира. Врската помеѓу производството и трошоците е најпосредна. според законот за опаѓачките приноси . Поинаку кажано. опаѓаат со порастот на бројот на производите. Тој покажува дека фиксните трошоци на единица производ(просечните фиксни трошоци). Движењата и тенденциите на кривите на трошоците се само одраз на движењата и тенденциите на кривата на вкупниот. најдиректна. Така. Тој е еден од значајните аспекти на законот за економиите од обем.

е во можност да ги минимизира вкупните просечни трошоци со избор на обемот на производството. . Врз овие основи можно е да се утврди кривата на вкупните просечни трошоци на долг рок(LRTAC) којшто ни ги покажува најниските трошоци на производството за различни нивоа на аутпут. Во услови на дадена технологија и дадени цени на инпутите. претпријатието. односно на големината на аутпутот.Графикон 7/2 Крива на маргиналниот производ и крива на маргиналниот трошок На долг рок сите фактори на производство стануваат варијабилни. променливи. на долг рок. при дадената технологија и дадени цени на факторите.

Графикон 7/3 Крива на вкупните просечни трошоци на долг рок-LRTAC .

економистот во своите калкулации секогаш ги има пред вид и имплицитните. која не се добива. камата на сопствените средства. најчесто една година. но би ја добивал ако место во сопствен бизнис. ангажирал труд во туѓ бизнис. обврските и нето вредноста на претпријатието. вработените и државата. плати и сл. Во рамките на билансот на успехот за претпријатието најзначајна категорија е нето профитот по оданочувањето кој се добива кога од вкупниот приход на претпријатието се одбијат сите обврски кон деловните партнери. Билансот на успехот преставува преглед на вкупните приходи и трошоци на работењето на претпријатието за определен временски период.ОСНОВНИТЕ СМЕТКОВОТСТВЕНИ БИЛАНСИ И ОПОРТУНИТЕТНИТЕ ТРОШОЦИ Помеѓу сметководсвените биланси на претпријатието два се најзначајни: билансот на состојбата и билансот на успехот. Економскиот профит е поширок поим кој покрај експлицираните трошоци. Затоа билансот на успехот често се нарекува и сметка или биланс на добивка и загуба. не ја добива. . опортунитетните трошоци: наемнина на сопственикот на бизнисот кој овој. преку чинот на инвестирање. опортунитетните тришоци. а десната страна ја сочинуваат обврските на претпријатието и неговата нето вредност. за кои се направени реални парични издатоцо: трошоци за набавка на суровини и помошни материјали. во даден момент. иако вложува труд. Затоа. односно активата. врз основа на реализираните аутпути и купените инпути на пазарот. но би се добивала доколку парите беа вложени место во сопствениот бизнис во банка и сл. За разлика од него. Нето профитот служи за исплата на дивиденти на акционерите и за проширување и модернизирање на претпријатието. ги вклучува и имплицитните. за кои претпријатието прави конкретни парични издатоци. Билансот на состојба претставува преглед на средствата. односно пасивата. амортизација. Сметководителот секогаш ги регистрира само експлицитните трошоци. односно за остварениот финансиски резултат од работењето на претпријатието-реализираниот профит (добивка) или реализираната загуба. најчесто на крајот на годината. сметководствениот профит е разлика помеѓу вкупните приходи и вкупните трошоци на претпријатијата. Левата страна на билансот на состојбата ја сочинуваат средствата на претпријатието. онака како што се евидентираат во сметководството.

a so cel za dobivawe u~inoci. ili slu`at kako sredstvo za sozdavawe na novi u~inoci ili za proda`ba. a potro{ocite od vtoriot karakter – neredovni ili neproduktivni. Vo ekonomskata literatura se sre}avaat mnogubrojni definicii na tro{ocite. Tokmu poradi toa analizata na tro{ocite na ovaa faza e od golemo zna~ewe. pa na toj na~in se pretvaraat vo pari. odnosno nov reproduktiven proces. Ovie tro{ewa pretstavuvaat del od kru`noto dvi`ewe na sredstvata. Ova tro{ewe ili se ogleduva vo menuvaweto na oblikot na sredstvata vo nivnoto kru`no dvi`ewe i napraveno so cel za dobivawe u~inoci. Nakuso pod potro{oci se podrazbira pari~nata vrednost na site tro{ewa bez ogled dali se dobiva kako ekvivalent nekoj u~inok ili ne. koi ovozmo`uvaat zapo~nuvawe na novo kru`no dvi`ewe.Analiza na tro{ocite i ekonomi~nosta Brojot i visinata na tro{ocite {to se pravat vo vr{eweto na proizvodstvenata faza se najgolemi vo sporedba so tro{ocite {to nastanuvaat vo drugite fazi i funkcii vo raboteweto na pretprijatieto. So ovaa transformacija se sozdavaat u~inoci koi. pome|u tro{ok i rashod. Redovni produktivni tro{oci Redovni . a ekonomski zna~at pretvorawe na eden oblik sredstva vo drug. od edna i od druga strana. Pokraj navedenite potro{oci vo pretprijatijata nastanuvaat i drugi koi ekonomski ne se nu`ni. sredstvata koi se tro{at poradi vr{ewe na dejnosta. tuku nastanuvaat vrz osnova na propisi i dogovori koi {to preptrijatieto go sklu~ilo so drugi sli~ni subjekti.1. zatoa e neophodno da se napravi razlika pome|u potro{ok i tro{ok. a koi potro{oci pretstavuvaat anticipiran del na vi{okot {to e sozdaden vo . bidejki taa ovozmo`uva za{tedi koi najmnogu }e pridonesat za zgolemuvawe na ekonomi~nosta vo raboteweto. 5. Pod potro{ok se podrazbira pari~en izraz na sekoe tro{ewe na sredstva na edno pretprijatie. Potro{ocite od prviot karakter gi vikame redovni ili produktivni.produktivni potro{oci se. ili toa se tro{ewa na sredstvata koi ne se nu`ni ili neophodni za redovnata dejnost i pretstavuvaat zagubeni sredstva na stopanskata organizacija.

Isto taka i prose~niot nadomest na trudot treba da slu`i kako merilo za utvrduvawe na ekonomi~nosta na vlo`eniot `iv trud. koi {to se odnesuvaat na u~inocite na presmetkovniot period i se presmetuvaat vo nivnata vrednost. materijalite i uslugite se merilo za utvrduvawe ekonomi~nosta na minatiot trud. kako i pridonesite. za da se sogleda dali i nivnata vrednost. koi imaat presmetkoven -. neproduktivni tro{oci . Poradi toa. Neredovni. pokraj potro{ocite za osnovni sredstva.firmata. ili kako ~esto se vikaat zakonski i dogovorni obvrski.ekonomski” karakter. taka i pridonesite i danocite.. koi imaat . uslugite i normalniot nadomest za vlo`eniot trud. tie treba da se tretiraat kako redovni. 5. Iako ovie potro{oci ne se nepohodni za izvr{uvawe na zada~ata. ~lanarinite i izdatocite od sli~en karakter. koj go dobiva takviot karakter samo od stanovi{te na utvrduvawe na vrednosta na u~inocite. bidej}i sekoga{ se javuvaat. potro{ocite na materijalite. Goleminata na normalniot-prose~niot nadomestok na `iviot trud. kako i vrednosta na . danocite i potro{ocite za drugi nameni od vakov karakter (skrateno pridonesi i danoci). Spored toa koga }e se zboruva za redovni potro{oci i tro{oci kako takvi }e se zemaat. Ottuka.ekonomskite” potro{oci }e mo`e da bide pokriena od ostvarenata vrednost na u~inocite od istiot presmetkoven period. normalnite nadomestoci za vlo`eniot trud. vrednosta na uslugite. treba da se razlikuvaat dve zna~ewa na terminot tro{ok. pa e nu`no i tie da se zemat vo predvid pri utvrduvawe cena na u~inocite od presmetkovniot period... bidejki mo`e da se raboti i toga{ koga takvi ne postojat.2. danocite. pod tro{oci treba da se podrazbere vo pari izrazena vrednost na redovnite-produktivnite potro{oci na sredstvata za proizvodstvo.neekonomski” karakter. Kako vakov vid potro{oci vo pretprijatieto se javuvaat pridonesite. eden ekonomski vo tesna smisla i drug presmetkoven. kako {to potro{ocite na osnovnite sredstva. pretprijatijata go iska`uvaat kako normalen nadomestok na vlo`eniot trud iznosot na plati na svoite rabotnici {to go presmetuvaat kako tro{ok.

proizvodite i stokite preku normalna visina. 5. 4. potro{ocite predizvikani od vi{a sila i sl. analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi. kako {to se otpi{anite pobaruvawa.3. Analiza na tro{ocite Tro{ocite mo`at da se ispituvaat od razni aspekti vo zavisnost od toa {to se saka preku niv da se sogleda. poimot tro{oci se povrzuva so proizvodstvoto. ~esto. treba da se konstatira ekonomi~nosta na raboteweto.Vo raboteweto na preptrijatieto nastanuvaat neredovnineproduktivni potro{oci koi {to ne pridonesuvaat za sozdavawe na u~inoci i imaat karakter na zagubeni sredstva. Taka preku niv mo`e da se ustanovi koi potro{oci se napraveni. nabavenite materijali i stoki. koj gi napravil. pa i kaj nekoi teoreti~ari. poradi {to. nastanuvaat rashodi. vo praktikata. utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite . 5.e. analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat. 2. kade tie nastanale. Na krajot po ispituvaweto na tro{ocite od razni aspekti. Koi potro{oci ja ~inat cenata na ~ineweto. za koi u~inoci se napraveni i kako dejstvuva obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto. dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto i 7. Poradi toa. Me|utoa. 3. potoa. Sekako deka najve}e potro{oci se vrzani za proizvedstvenata faza. t. analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata. kusocite na materijalite. analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe. vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite 6. za tro{ocite mo`e da se zboruva sekoga{ koga potro{ocite se napraveni za sozdavawe na u~inoci. tuku i nedovr{enoto proizvodstvo. analizata na tro{ocite treba da gi opfati: 1. A u~inocite ne se samo proizvedeni gotovi proizvodi i izvr{enite uslugi.

. reprezentacija. da ja prika`e strukturata na tro{ocite. taka {to pri analizata }e se obrne osobeno vnimanie na onie tro{oci koi vo strukturata imaat najgolemo u~estvo. zemaj}i gi predvid promenite na obemot na zada~ata i na uslovite na raboteweto i dr. 4. kako i za sporedba so planiranite tro{oci. Preku sogleduvaweto na strukturalniot odnos na tro{ocite se sogleduvaat onie tro{oci koi se od najgolema va`nost vo raboteweto. vrz osnova na koja mo`e da se utvrdi odnosot pome|u oddelnite vidovi tro{oci i nivnoto oddelno u~estvo vo vkupniot niven iznos.3. da poka`e {to i kolku e potro{eno vo raboteweto na pretprijatieto.5. 2. 3. investiciono odr`uvawe i sli~no. bilo vo vkupnata nivna visina ili spored oddelnite vidovi tro{oci. 6. Vakvata kontrola osobeno se vr{i kaj onie vidovi tro{oci ~ija visina e odnapred limitirana.1. Vrz osnova na podatocite na fakti~kite tro{oci vo eden vremenski period se planirat tro{ocite za idnite periodi. bez ogled na toa kade tie nastanale i od koi u~inoci se predizvikani. kako {to toa mo`e da bide slu~ajno so tro{ocite za reklama. bidejki preku tro{ocite spored vidovi najdobro se sogleduva kakvi se tro{oci se napraveni. za da se utvrdi dali opredeleniot limit e pre~ekoren. Grupiraweto na tro{ocite spored vidovi ima za zada~a: 1. Dokolku u~estvoto na tu|ite uslugi e pogolemo. od stepenot na nejzinoto to~no. dotolku zavisnosta na pretprijatieto e pogolema. Ova se utvrduva so iznao|aweto na odnosot pome|u tu|ite uslugi i vkupnite tro{oci. Analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi Vo raboteweto na pretrpijatijata se tro{at dva vida fizi~ki sredstva: potro{ok na osnovni sredstva (amortizacija) i potro{ok na materijalite. da poslu`i kako baza za planirawe na tro{ocite. So ogled na toa {to ovaa kalsifikacija e osnovna. da go ovozmo`i ponatamo{noto grupirawe na tro{ocite od drugi perspektivi. da poslu`i kako osnova za kontrola na variraweto na tro{ocite od eden vremenski period vo drug. 5. da se dobie slika za samostojnosta na pretprijatieto vo izvr{uvawe na zada~ite. dostatno i pravilno ras~lenuvawe zavisi dali i ponatamo{nite klasifikacii }e bidat celishodno i pravilno izvr{eni.

poradi {to nemo`e da se presmetaat neposredno vo cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi. ispituvaweto na opravdanosta na tro{ocite. Analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata Za da mo`e da se iznajde cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi. spored vidot. ili kako del na op{tite tro{oci na edna organizaciona edinica. ili {to go ovozmo`uvaat raboteweto na samata proizvodstvena faza ili raboteweto na celoto pretprijatie. bidejki samo taka mo`e da se konstatira opravdanosta na tro{ewata. Taka dokolku se utvrdi deka nastanalo zgolemuvawe na amortizacijata. tu| ite uslugi i danocite. 5. pa taka grupirani se rasporeduvaat na proizvodite i uslugite. i vo onie {to se odnesuvaat na site proizvodi. prethodno ovie tro{oci se grupiraat spored toa dali nastanale vo vr{eweto na proizvodstvenata faza ili na nekoja druga faza ili funkcija. odnosno uslugi. kako {to se amortizacijata. za da se izvr{i takvoto presmetuvawe.2. a ne kako del na op{tite tro{oci na proizvodstvenite ili neproizvodstvenite organizacioni edinici. a ne vrz osnova na nekoe objektivno merilo. pridonesite i drugite izdatoci od sli~en karakter. potro{ocite prethodno se grupiraat vo onie za koi odnapred se znae za koi proizvodi.Grupiraweto na tro{ocite spored nivnite vidovi e od osobeno zna~ewe koga tie treba da se ispitat vo nivnata celina. pri~inite za toa zgolemuvawe }e se otkrijat samo ako amortizacijata kako tro{ok se ispituva vo nejzinata celina. odnosno koga tie se grupirani spored vidovite.3. vrz osnova na nekoj od faktorite {to stoi vo najdobar odnos pome|u tie tro{oci i proizvodite i uslugite. kako {to se op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici. se vr{i koga tie se iska`ani vo nivnata celina. . Prvata grupa se vika direktni (neposredni). pa tie neposredno se presmetuvaat vo cenata na ~ineweto. Sepak. odnosno uslugi. i toa osobeno ne koga rasporeduvaweto na amortizacijata se vr{i vrz osnova na nekoj klu~. odnosno izvr{eni uslugi se odnesuvaat. Poradi toa. kako {to se materijalite za izrabotka i normalniot nadomestok za vlo`eniot trud za izrabotka. a vo vtorata grupa spa|aat indirektnite (posredni).

Planski kalkulacii se onie koi {to se pravaat na krajot od godinata za idnata. na fakti~kata cena na ~ineweto. vo zavisnost od toa dali oddelni osnovni sredstva slu`at za izrabotka na odreden ili odredeni proizvodi. da se ispita realnosta na cenata na ~ineweto.Analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe Pod mesta na nastanuvawe na tro{ocite se podrazbiraat onie podra~ja na pretprijatijata {to se opredeluvaat prostorno. sepak ~esto se opredeluva vo zavisnost od cenata na ~ineweto i dr.3. ili na site proizvodi. {to e neophodno za da se oceni to~nosta na finansiskiot rezultat od proda`bata. 4. kako i otstapuvawata na fakti~kite potro{oci grupirani vo cenata spored elementite od bazi~nite takvi potro{oci. funkcionalno ili spored .Pokraj ovie dve grupi tro{oci. odnosno poka~uvawe. Fakti~kite kalkulacii se onie koi se pravat na krajot od sekoj presmetkoven period za ostvarenoto proizvodstvo vrz osnova na fakti~ki nastanatite tro{oci za toa proizvodstvo i vrz osnova na podatocite {to gi dava knigovodstvenata evidencija.3. ili na po~etok na godinata za tekovnata godina i toa za predvideno proizvodstvo. Zada~ata na analizata na cenata na ~ineweto se sostoi vo toa {to so nea treba: 1. da se utvrdi otstapuvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto od bazi~nata. 2. a vrz osnova na planskite tro{oci. 3. Cenata na ~ineweto se utvrduva po pat na presmetka koja se narekuva kalkulacija. So sporeduvaweto na fakti~kata so planskata cena na ~ineweto se dobivaat podatoci za eventualnoto sni`uvawe. bidej}i makar kolku taa da e uslovena od uslovite na pazarot. vo cenata na ~ineweto vleguva i amortizacijata. da se utvrdi realnosta na napravenite potro{oci za da se proveri dali sredstvata za prosta reprodukcija se obezbedeni. Kalkulaciite mo`at da bidat planski i fakti~ki. 5. da se ispita zavisnosta na proda`nata cena od cenata na ~ineweto. kako potro{ok na osnovnite sredstva.

odnosno na izvr{enite uslugi. Takvi mesta mo`at da bidat pogonite ili rabotilnicite koga se nao|at vo razli~ni prostorii.uprava. a od druga. poto~no da se utvrdi cenata na ~ineweto na gotovite proizvodi. Koga mestata na tro{ocite se opredeluvaat spored prostorot na koj se vr{i nekoja dejnost poradi koja se sozdavaat tro{oci. grupa proizvodi ili oddelni proizvodi.4. {to se vr{at vo dejnosta na stopanskata organicacija. toga{ se zboruva za topografsko opredeluvawe na tie mest. Pri formiraweto na mestata na tro{ocite vo praktikata ne se primenuva samo eden od spomenatite kriteriumi. tuku tie treba da se sozdavaat so primena na kombinacija od najmalku dva kriteriuma. Vakvite podra~ja se narekuvaat mesta na tro{oci. da ovozmo`i stimulirawe na za{tedi i da pridonese za pravilno utvrduvawe na li~nite dohodi na oddelnite grupi rabotnici. odnosno izvr{eni uslugi. Taka za upravnata i rabotovodna funkcija mo`e da postoi mesto na tro{ocite . Analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat Grupiraweto na tro{ocite spored nositelite. 2. ima glavno zada~a: 1. od edna strana ekonomi~nosta.3. a site se sozdadeni so intencijata. cenata na ~ineweto porealno da se iznajde i so pomo{ na nea da se sogleda. .finansiskata slu`ba i dr. 5. za planskata . Za ova utvrduvawe postojat razni metodi.planska slu`ba. no pod uslov nivnite tro{oci da mo`at posebno da se utvrduvaat. Grupiraweto na tro{ocite spored mestata na nivnoto nastanuvawe. Mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored funkciite odnosno fazite vo ramkite na oddelni funkcii. za finansii .odgovornosta. da gi utvrdi tro{ocite i ekonomi~nosta na oddelnite podra~ja na stopanskata organizacija. 3. finansiskiot rezultat {to se realizira na oddelni proizvodi odnosno izvr{eni uslugi. Isto taka mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored podra~jata na odgovornosta na odredeni rakovoditeli za da se ovozmo`i kontrola na tro{ocite od toj aspekt. ima za cel da ja utvrdi cenata na ~ineweto na oddelnite dejnosti.

4. za proizvodite. t. odnosno izvr{ena usluga ostanuvaat pribli`no isti. pa poradi takviot . a ovie ponatamu. na licata koi {to pridonele za toa. zna~i osvetluvawe na tro{ocite od razni aspekti i dobivawe jasna slika za opravdanosta na pogolemite.Grupiraweto na tro{ocite po nositeli od stanovi{te na analizata ima za cel: 1. kako {to e poznato fiksni i varijabilni. se indirektni i relativno fiksni tro{oci. 4. da ovozmo`i sporeduvawe na fakti~kata cena na ~inewe so proda`nata i da pridonese za pravilno formirawe na proda`nata politika na pretprijatieto. odnosno uslugi: 2. odnosno pomalite tro{ewa. 3. Me|utoa toa ne e slu~aj so indirektnite tro{oci. odnosno re`iite. Pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo direktnite tro{oci relativno proporcionalno se zgolemuvaat.e. a dokolku seto toa se utvrdi }e mo`e da se prevzemat merki i za namaluvawe na tro{ocite vo idnoto rabotewe. da go ovozmo`i sporeduvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto so planiranata ili so cenata od izminatiot period. degresivni ili progresivni tro{oci. da ja poka`e ekonomi~nosta na potro{ocite {to se pravat za oddelni proizvodi. degresivni i progresivni. taka {to po edinica proizvod. 5. odnosno vinata. za zgolemuvawe na ekonomi~nosta. odnosno uslugite. proporcijalni.Vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite Konstataciite koi se dobivaat od site razli~ni ispituvawa e mo{ne korisno da bidat vkrsteni za definitivniot zaklu~ok da bide to~en i pri~inite jasni. i vremeto koga e toa storeno.5. za zaslugata. Vkrstuvaweto vsu{nost. da ovozmo`i stimulirawe na rabotnicite za za{tedi i da pridonese za popravilno utvrduvawe na li~nite dohodi.Dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto Tro{ocite mo`at da bidat. Indirektnite tro{oci poradi svojata kompleksnost se relativno fiksni i nivnata fiksnost zavisi od toa dali kaj niv preovladuvaat fiksni. 5. proporcionalni. pri koi toa e napraveno. Proporcionalen karakter imaat poedine~ni tro{oci i toa koga se direktni. Op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici.

dodeka sprotivno. pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvoto. cenata na ~ineweto po edinica proizvod se menuva so samoto zgolemuvawe. ekonomi~nosta se utvrduva samo vo vrednosni pokazateli. odnosno namaluvawe na obemot na proizvodstvoto. Utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite Ekonomi~nosta kako eden od osnovnite principi na raboteweto.niven karakter.9% pomali od rashodite vo minatata . principielno vo naturalni ili vo vrednosni pokazateli. (Primer)Struktura i dinamika na tro{ocite vo AD . V. a i takvi koi {to se degresivni. odnosno za izvr{uvawe na zada~ata e potro{eno pove}e ili pomalku faktori za proizvodstvo i toa izrazeno vo vrednosni pokazateli.6.Makedonska po{ta” Vkupnite rashodi vo AD .vrednosno izrazena ekonomi~nost.vrednost na proizvodstvoto.Makedonska po{ta” vo 2007 godina iznesuvaat 1. pod nivnoto dejstvo cenata na ~ineweto po edinica proizvod opa|a.. Samata ekonomi~nost mo`e da se utvrduva. koj {to se ogleda vo toa u~inocite da se postignat so {to pomalku potro{oci na faktorite za proizvodstvo. pri namaluvawe na obemot na proizvodstvo cenata na ~ineweto raste. kako i za izvr{uvawe na zada~ite na edna organizaciona edinica ili na celoto pretprijatie. mo`e da se utvrduva za oddelni ili za site u~inoci.T-tro{oci kako vrednosen izraz na potro{ocite na elementite na proizvodstvo Vaka izrazena ekonomi~nosta poka`uva dali opredeleni u~inoci.334. So drugi zborovi bidejki pome|u re`iskite tro{oci ima i takvi koi {to se fiksni. Naturalnite pokazateli se upotrebuvat samo koga treba da se utvrdi dali ostvareniot u~inok e postignat so pogolem ili so pomal potro{ok na odelnite faktori za proizvodstvo. E = V/T Pri {to: E. milioni denari i se sporedbeno so 2006 godina za 2. 5.. Poradi toa {to tro{ewata na odelnite faktori za proizvodstvo ne mo`at da se izrazat vo naturalni pokazateli.

6 45.3 89.8 1.9 1.4 50.7 21. Realizacijata na Operativniot i finansiskiot plan iznesuva 93.1 93.9 24.374.3 151.5 79.9 1.0 41.2 748.7 Plan 2007 128.6 127.334.0 50.0 91.1 721.9 85.godina.1 2007 113.stoki Uslugi Amortizacija Plati Tro{oci za ishrana Tro{oci za prevoz Tro{oci za dogovor na delo Uslugi na platen promet (Po{tenska Banka) Ostanati rashodi vkupno 124.434.0 23.0% Rasho di 2006 To{oci za surovini i materijali Nabavna vred.0 12.3 6.6 90.0 76.7 133.0 51.3 89.0 .8 25. na prod.7 88.7 703. 1 53.

2% 10.6 128.1% 2006 P l an 2007 2007 .RASHODI 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 2006 P l an 2007 2007 85.6% 1.9 6.7% Usl ugi na pl at en pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 60% 52.8 90.9 53 25. i m er i jal i at 20% 10% 0% 9.d i enari Ost anat i r ashodi Usl ugi na pl at en pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 88.7 124.st oki To{ oci za sur .7% P l at i A m t i zaci ja or 50% 40% 30% 6.0% 3.9 50.7% 0.9% 1.4 89.6 703.7 76.7% 3.7% 5.0% 6. na pr od.3% 9.6 Nabavna vr ed.4% 1.6% 6.9 45.5% 52.6% 3.7% 6.1 24.5% Usl ugi Nabavna vr ed. na pr od.1 133.5% 3.6% 3.0% 9.3 50.3 93.7 21. i m er i jal i at -vo m l .8% 6.5 113 41.5% 9.4% 3.7% 7.7 91.2 151.8 51.1 89 12 23 721 748.2% 52.3 P l at i A m t i zaci ja or Usl ugi STRUKTURA NA RASHODI TE Ost anat i r ashodi 100% 90% 80% 70% 6.9% 1.1% 8.7 127.3% 0.2% 6.st oki To{ oci za sur .3 79.

. Oddelni vidovi rashodi vo poslednite nekolku godini se realizirat so slednava dinamika: .0%. .3% pomali od tro{ocite napraveni vo minatata godina.5% poniska od prose~nata plata po rabotnik isplatena minatata godina.Tro{ocite za plati se za 2.1% odnosno 5.00 denari i e za 3.Prose~niot broj na vraboteni spored vkalkuliranite ~asovi na rabota vo 2007 godina iznesuva 2274 vraboteni i e za 116 vtaboteni pogolem od prose~niot broj vraboteni minatata godina.Izvr{enata presmetka na amortizacija poka`uva deka istata e za 6. a porastot proizleguva od zgolemeniot broj vraboteni. . .Od grafikonite se sogleduva deka kaj oddelni grupi tro{oci ima razli~na dinamika na nivnoto ostvaruvawe: .Tro{ocite za ishrana i za prevoz na rabota bele`at porast vo sporedba so minatata godina za okolu 16.6%. Visinata na ovie izdatoci e vo ramkite na zakonski dozvolenata visina.5% pomali od napravenite tro{oci vo minatata godina i za okolu dva pati povisoki od planiranite tro{oci.8% pomali od minatogodi{nite tro{oci. .0%. . a realizacijata na Planot iznesuva 88.4% pomali od minatogodi{nite tropoci.2%.6% pomali od planiranite tro{oci. .3% pomala od minatogodi{nata amortizacija i deka Planot e realiziran so 89. . Prose~nata neto plata po rabotnik vo 2007 godina iznesuva 15494.7% pogolemi od minatogodi{nite i za 3. dodeka realizacijata na Planot iznesuva okolu 84.Tro{ocite za uslugi za platen promet se za okolu 0.Tro{ocite za dogovor za delo se okolu 53.Tro{ocite za uslugi se za okolu 4. a realizacijata na Planot iznesuva 82.7%.0%.Nabavnata vrednost na prodadeni stoki bele`i opa|awe vo sporedba so minatata godina za okolu 9. a realizacijata na Planot iznesuva 94.4%.Tro{ocite za surovini i drugi materijali se za okolu 9.

9 8 . Ako na primer imame ma{ina so nabavna vrednost od 100. odnosno kako {to nie velime tro{oci.3 600 71 2 -vo ml .000pari~ni edinici.5 23 7 . Ova se komponenti na takanare~en fiksen kapital koi vo procesot na proizvodstvo se tro{at postepeno.8 34 0 . Sekoe pretprijatie pri proizvodstvo na opredelen proizvod pravi najraznovidni pari~ni izdatoci. Amortizacijata se odnesuva na . prose~no godi{no prenesuva vrz vrednosta na noviot proizvod po 10.DI NAMI KA NA RASHODI TE 800 78 2 . se prenesuvaat del po del od svojata vrednost vrz vrednosta na nekoj nov proizvod.7. Varijabilnite tro{oci mo`at da bidat proporcionalni (proporcionalno da se zgolemuvaat so zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo). ma{ini i druga oprema.7 9 17 1 .2 24 8 . d n i e ari 73 0 .9 29 4 7 . Ova e procesot na amorizacija. Tro{ocite proizvodstvo spored reagiraweto na obemot na Tro{ocite spored reagiraweto na obemot na proizvodstvo se delat na fiksni i varijabilni tro{oci.9 23 8 .9 69 4 .ostanati tr .1 5 100 0 2003 2004 2005 2006 2007 Ostanati tr o{ oci na r abotewe (nem i jal ni i atr dr .6 19 3 . progresivni (da rastat so rasteweto na obemot na proizvodstvo) i digresivni ( da pa| aat so zgolemuvaweto na vkupniot obem na proizvodstvo ).5 12 7 .) 5.000 pari~ni edinici a procesot na proizvodstvo trae deset godini. Pretprijatieto tro{i zgradi(administrativni zgradi i fabri~ki zgradi).7 700 66 8 .4 Mater i jal ni tr o{ oci P l ati 500 400 20 7 22 4 .2 22 8 300 Am ti zaci ja or 20 6 .9 200 27 5 .

FC) . razli~no reagiraat na promenite na obemot na proizvodstvoto(autputot). energijata i nekoi drugi pomo{ni materijali. Komponentite na obrtniot kapital za razlika od fiksniot kapital naedna{ se tro{at vo proizvodstveniot proces kade i naedna{ ja prenesuvaat svojata vrednost vrz vrednosta na noviot proizvod. osnovnata funkcija na amortizacijata e da ovozmo`i zamena na potro{enite komponenti na fiksniot kapital. Spored seto ova. Prose~nata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost od 100. Fiksni tro{oci(Fixed Costs. Pri proizvodstvoto pretprijatieto tro{i i komponenti na obrtniot kapital kako {to se surovinite. nepromeneti. odnosno na promenite na atputot na pretprijatieto. Razli~nite tro{oci na pretprijatieto razli~no se odnesuvaat. Ovie 10. bez ogled dali proizvodstvoto na pretprijatieto se zgolemilo ili pak se namalilo.000peri~ni edinici i vek na traewe od 10godini iznesuva 10.000pari~ni edinici se prenesuvaat vrz vrednosta na noviot proizvod i so negovata realizacija.komponentite na fiksniot kapital( ma{ini oprema.000 pari~ni edinici. gumata i sekoja nedela im dava plata na vrabotenite. gi delime na fiksni i varijabilni tro{oci. Za 10godini na smetkata na amortizacijata }e se kumuliraat 100. Od seto ova {to go navedovme mo`e da ka`eme deka tro{ocite od ovoj aspekt. zgradi) koi vo procesot na proizvodstvo celosno u~estvuvaat no se tro{at i amoritiziraat postepeno niz pove}e proizvodstveni ciklusi. Ovie tro{oci realno postojat i se ispla}aat duri . proda`ba se vra}a nazad vo pretprijatieto. Kako vo primerot zemen za proizvodstvoto na ~evli kade vo tekot na eden proizvoden ciklus ja tro{i ko`ata. lepiloto. ili poto~no ka`ano za kupuvawe na nova ma{ina. |onot. koi se na kratok rok. kade iznosot }e bide ednakov na nabavnata vrednost na ma{inata koi potoa }e se upotrebat za zamena na istro{enata ma{ina. kade ovie pari pretprijatieto gi ~uva na posebna smetka taka nare~ena amortizacija. Poednostavno da ka`eme deka vkupnite fiksni tro{oci vo masa ostanuvaat isti.vakviot vid na tro{oci ne reagira na promenite na obemot na proizvodstvoto. plati za vrabotenite.000pari~ni edinici.

Ako na primer za proizvodstvoto na 100 para ~evli se potrebni 20kgr. Ako nekoe pretprijatie ne raspolaga so dovolen sopstven deloven prostor mo`e da zakupi delovna zgrada za koja }e mora da plati odnapred dogovorena zakupnina ili kako {to velime kirija koja mo`e da se javi kako fiksen mese~en ili godi{en tro{ok. za 1000 para ~evli }e bidat potrebni 200kgr. Varijabilnite tro{oci naj~esto se povrzani za potro{okot na surovini. opremata i sl. Varijabilnite tro{oci( Variable Costs. pred se osnovnite plati na menaxerite. ko`a. kako na primer 10. pomo{nite matrijali. Isto mo`e da go spomeneme i primerot so iznajmenata ma{ina. isto taka fiksniot iznos ke bide 10. Takvi tro{oci se: zakupnini za iznajmeni zgradi.000 pari~ni edinici .000 pari~ni edinici Dodeka pak pretprijatieto re{ilo da go zgolemi proizvodstvoto za 50% i ako samoto bara anga`irawe na 50 novi rabotnici.000 bez ogled na obemot na proizvodstvoto vo pretprijatieto.VC)reagiraat. pla}awa za osiguruvawe. ko`a. platite na vrabotenite i sli~no. dodeka vo sprotivnost bankata }e go tu`i pretprijatieto. bidejki tie pretstavuvaat fiksna obvrska. Vo na{iot primer varijabilnite . pla}awa na kamati za porano dobieni krediti. Ako pretpostavime deka pretprijatieto {to proizveduva ~evli vrabotil 100 rabotnici za ~ii{to plati nedelno se potrebni 10. se menuvaat vo zavisnost od promenite na obemot na proizvodstvoto ( autputot na pretprijatieto). Kade vkupnata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost iznesuvala 10. oddelni vidovi tro{oci za trud.000 pari~ni edinici so vek na traewe 10 godini. Mo`e da ka`eme deka eden od ovie tro{oci ima dogovoren karakter. ma{ini i nekoja druga oprema. Pretprijatieto dali proizveduvalo ili ne toa mora da si pla}a kamata na bankata za porano mobiliziranite krediti. nedelniot platen fond na pretprijatieto }e se zgolemi na 15. amortizacija.toga{ koga pretprijatieto voop{to ne raboti i voop{to i ne proizveduva.000 pari~ni edinici.mese~no kade seedno e dali proizvodstvoto }e raste ili pak opa|a ili pak }e se javi vo slu~aj pretprijatieto voop{to da ne raboti.

TC) . Po prakti~no ka`ano vkupnite tro{oci se sveduvaat na zbirot na fiksnite i na varijabilnite tro{oci. koi se iska`ani vo masa.fiksni tro{oci VC. vo vkupniot obem.vkupni tro{oci FC.tro{oci rastat so porastot na obemot na proizvodstvoto.stanuva zbor za suma. od 50 pari~ni edinici za prvata edinica na proizvodot na 130 pari~ni edinici za pettata edinica na proizvodot i 385 pari~ni edinici za poslednata edinaesetata edinica na proizvod. Vkupni tro{oci ( Total costs. Postoi odredena formula za vkupnite tro{oci i toa TC=FC+VC Da ja pojasnime formulata: TC.varijabilni tro{oci Mo`e da dademe eden tipi~en primer za kratkoro~ni tro{oci na edna firma: . zbir na site tro{oci na pretprijatieto koi se vrzani za daden obem na proizvodstvo.

Za da go sogledame toa podobro }e napravime edna tabela koi }e poka`uvaat deka vkupnite tro{oci iznesuvaat 50 pari~ni edinici i toga{ koga e vo situacija pretprijatieto da ne raboti.5 10 8.8 32.3 32.AFC) Prose~nite fiksni tro{oci permanentno opa|aat so zgolemuvawe na obemot na proizvodstvo.7.9 30 35 Pros vkup ATC 100 64 49. Ovi tro{oci gi imame vo prathodnata tabela kade vkupnite prose~ni tro{oci.7 28 26 25 25 25. fiksnite tro{oci po edinica proizvod opa|aat bidejki istata golemina se deli so raste~kiot broj na proizvodi kade vo na{iot primer ni se dadeni za prvata proizvodna edinica koi iznesuvaat 50 .5 36 33.3 40. Vkupni prose~ni tro{oci (Average Total Costs – ATC) ovie tro{oci mo`eme lesno da gi presmetame dokolku vkupnite tro{oci gi podelime so brojot na proizvodenite edinici. So samoto zgolemuvawe na brojot na proizvodite.5 Vkupnite tro{oci rastat so porastot na vkupniot obem na proizvodstvo.1 6.Broj na Fiksni proizvodi tro{oci FC 0 50 1 50 2 50 3 50 4 50 5 50 6 50 7 50 8 50 9 50 10 50 11 50 Varijabilni tro{ VC 0 50 78 98 112 130 150 175 204 242 300 385 Vkupni tro{ TC 50 100 128 148 162 180 200 225 254 192 350 435 Grani~n i tro{oci GC 50 28 20 14 18 20 25 29 38 58 85 Prose~ni fiksni tro{ AFC 50 25 16.3 7.5 26.3 5. 5.4 35 39. prose~nite fiksni to{oci i prose~nite varijabilni tro{oci.1.6 5 4.1 31. Prose~nite tro{oci pretstavuvaat tro{oci po edinica proizvod (Unit-Costs) . Prose~ni tro{oci Prose~nite tro{oci se dobivaat koga oddelnite vidovi vkupni tro{oci se podelat so brojot na proizvodnite edinici.7 12.5 Prose~ni varijabilni AVC 50 39 32. Prose~ni fiksni tro{oci (Average Fixed Costs.

Marginalnite koi u{te se narekuvaat i grani~ni tro{oci fakti~ki pretstavuvaat neohoden tro{ok za proizvodstvoto na sekoja dopolnitelna edinica na proizvod.MC) vleguvaat vo redot na najzna~ajnite ekonomski kategorii.Spored ova mo`e da naglasime deka go poeftinuvat proizvodstvoto poradi {to imaat korist i potro{uva~ite. Ako po izvesno vreme pretprijatieto odlu~i da odi na proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod. . Pa spored ova grani~niot tro{ok za proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod iznesuva 14 pari~ni edinici. Po istata analogija mo`e da se utvrdi marginalniot tro{ok za sekoja naredna dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod. 5.7. Marginalniot tro{ok gi meri promenite vo vkupnite tro{oci kako rezultat na dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod.6 pari~ni edinici a za poslednata edinaesetata edinica ni se dadeni samo 4.5 pari~ni edinici. Vo tabelata koja ni e dadena vkupnite tro{oci za proizvodstvo na tretata edinica proizvod iznesuvaat kako {to mo`e da vidime 148 pari~ni edinici. a potoa po~nuvaat brzo da rastat. Prose~nite varijabilni tro{oci (Averaga variable CostsAVC)kako {to mo`e da zaklu~ime i sogledame od tabelata {to ja napravivme prethodno deka tie na po~etokot opa| aat a potoa rastat. Pretprijatijata {to se vo mo`nost da organiziraat masovno seriski proizvodstvo imaat korist od ekonomiite vo obem. vkupnite tro{oci }e porasnat od 148 pari~ni edinici na 162 pari~ni edinici ili poto~no }e se zgolemat za 14 pari~ni edinici. bidejki so pomo{ na niv se utvruva optimalniot obem na proizvodstvoto na pretprijatieto.pari~ni edinici a za pettata edinica 10 pari~ni edinici za devettata 5.2. Grani~ni tro{oci Grani~nite ili marginalnite tro{oci (Marginal Costs. bez ogled na toa vo kakva pazarna struktura toa raboti. bidejki so silniot porast na brojot na proizvodi opa|aat fiksnite tro{oci po edinica proizvod a so toa i vkupnite prose~ni tro{oci. Marginalnite tro{oci vo po~etokot poka`uvaat tendencija na opa|awe.

8. mora da nabavi inputi. odnosno da napravi pari~ni izdatoci. Dvi`ewata i tendencijata na krivite na tro{ocite se samo odraz na ona {to se slu~uva vo sferata na proizvodstvoto na dvi`ewata i tendenciite na krivite na vkupniot. Vrska me|u proizvodstvoto i tro{ocite Vrskata me|u proizvodstvoto i tro{ocite pretstavuva najneposredna. marginalniot i prose~niot proizvod. Kriva na marginalniot proizvod i kriva na marginalniot tro{ok M ar gi nal en pr oi zvod M a r gi n a l en t r o { o k B b marginalen proizvod na trud MC D S e r ie s 1 A D A B M a rh in a le n P ro iz vo d t r ud B r o j n a p r o i zv o di ( aup ut ) . Pretprijatieto za da otpo~ne proces na proizvodstvo. faktori na proizvodstvo. Zatoa racionalniot proizvoditel vo uslovi na pazarnata konkurencija.5. prinuda }e nastojuva da izvr{i optimalna kombinacija na faktorite koja {to na dolg rok }e mu ovozmo`i maksimalno proizvodstvo so niski ili minimum tro{oci. tro{oci za nivnoto kupuvawe. najdirektna. Razli~nite proizvodni tehniki dozvoluvaat razli~na kombinacija na faktorite na proizvodstvo pri produkcija na ist vid proizvod.

Zaradi seto ova krivata na marginalniot tro{ok ja dobiva formata na latinskata bukva U. Potoa zaradi dejstvuvaweto na zakonot za opa|a~kite prinosi. toga{ vakvite tro{oci poka`uvaat tendencija na opa|awe. Vo to~kata B marginalniot proizvod go stignuva svojot maksimum a dodeka marginlniot tro{ok svojot minimum.Oa krivata na marginalniot proizvod mo`eme da zabele`ime deka na po~etokot ima raste~ka progresija koja ni e pretstavena so to~kata A do to~kata B a potoa kako {to mo`e da vidime deka se pove}e i pove}e opa|a odnosno od to~kata B kon to~kata D. marginalniot proizvod se namaluva. Dodeka obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e pod krivata na vkupnite prose~ni tro{oci. Sporedbata se razbira mo`e da prodol`i i ponatamu so delot na soodnosite me|u marginalniot i prose~niot proizvod i marginalnite tro{oci i vkupnite prose~ni tro{oci. i koga krivata na marginalniot proizvod e pod krivata na prose~niot proizvod. Pa zatoa zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi marginalniot tro{ok raste. Marginalniot proizvod ni go poka`uva efektot od dopolnitelnoto vlo`uvawe na edinica promenliv faktor na proizvodstvoto pod pretpostavka deka site drugi faktori na proizvodstvo. Dodeka vo krivata na grani~niot tro{ok mo`eme da vidime deka opa|a od to~kata A kon B. kade doa|ame do odredeni zaklu~oci: dodeka krivata na marginalniot proizvod je se~e krivata na prose~niot proizvod vo to~kata na negoviot maksimum. prose~niot proizvod poka`uva tendencija na opa|awe. koga krivata na marginalniot proizvod e nad krivata na prose~niot proizvod prose~niot proizvod poka`uva tendencija na porast. tokmu zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi. krivata na marginalniot tro{ok ja se~e krivata na vkupnite prose~ni tro{oci vo to~kata na nivniot minimum. Obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e nad krivata na vkupnite . inputi se fiksni odnosno nepromeneti. Marginalniot proizvod fakti~ki raste se dodeka vkupniot proizvod se zgolemuva so raste~ka progresija. poprecizno ka`ano najgolemiot broj na krivi na tro{ocite na kratok rok imaat oblik na latinskata bukva U.

prose~ni tro{oci .prose~ni tro{oci kade vkupnite poka`uvaat tendencija na porast.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful