АНАЛИЗА НА ТРОШОЦИТЕ Паричните издатоци, односно плаќања, што претпријатието ги врши за ангажираните фактори на производство, во економијата се викаат трошоци

. Трошоците се централна економска категорија којашто најдиректно е врзана со профитот на претпријатието, односно со успешноста на работењето на претпријатието, бидејќи профитот на секое претпријатие се покажува како разлика помеѓу вкупниот приход и вкупните трошоци. Секое зголемување на трошоците на претпријатието, при други непроменети услови, ја смалува разликата помеѓу вкупниот приход на претпријатието и вкупните трошоци, значи го смалува пофитот на претпријатието.Затоа секое претпријатие преку сметководство педантно ги евидентира сите трошоци врзани за работењето, детално ги анализира и настојува да постигне што е можно поголеми ефекти(поголемо производство и поголем вкупен приход) со што е можно помали трошоци.

ВИДОВИ ТРОШОЦИ ВКУПНИ ТРОШОЦИ: ФИКСНИ И ВАРИЈАБИЛНИ Различните трошоци на претпријатието различно се однесуваат, различно реагираат на промените во обемот на производството(аутпутот). Од овој аспект, трошоците, разгледувани на кус рок, ги делиме на фиксни и варијабилни. Фиксните трошоци(FC) не реагираат на промените на обемот на производството, односно на промените на аутпутот на претпријатието. Такви трошоци се: закупнините за изнајмените згради, машини и друга опрема, амортизација, плаќањата на камати за порано добиените кредити, плаќања за осигурување, одделни видови на трошоци за труд, пред се платите на менаџерите и сл. Варијабилните трошоци(VC) се менуваат во зависност од промените во производството(аутпутот на претпријатието). Варијабилните трошоци најчесто се врзани за потрошокот на суровини, помошни материјали, плати на вработените и сл. Вкупните трошоци(TC) претставуваат збир, сума на вкупните фиксни и вкупните варијабилни трошоци: TC=FC+VC TC- вкупни трошоци FC- фиксни трошоци VC- варијабилни трошоци

трошоци води Варијабилни трошоци Вкупни трошоци Маргинални трошоци Просечн и фиксни трошоци Просечн и варијабилни трошоци Просечни вкупни трошоци Q 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 FC 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 VC 0 30 55 77 102 132 169 216 278 363 TC 50 80 105 127 152 182 219 266 328 413 MC 30 25 22 25 30 37 47 62 85 AFC 50 25 16.5 10 8.4 36. во почетокот имаат опаѓачка тенденција. а потоа растат.5 25.3 ATC 80 52. Вкупните просечни трошоци(ATC) ATC=TC/Q Просечните трошоци фактички се трошоци по единица производ. се еднакви на : AFC=FC/Q Просечните фиксни трошоци перманентно опаѓаат со пораст на обемот на производството. Со зголемувањето на бројот на производните фиксни трошоци по единица производ опаѓаат.5 38 41 45. бидејќи иста големина (фиксните трошоци во маса се дадена големина) се дли со растечкиот број на производи.2 30.8 40.5 26. Табела 7/1 Различни видови трошоци Различни видови Фиксни трошоци Бр. како што е воочливо од табелата.9 34. Просечните фиксни трошоци(AFC) по иста аналогија.9 .ПРОСЕЧНИ ТРОШОЦИ Просечните трошоци се добиваат кога одделните видови вкупни трошоци се поделат со бројот на произведените единици.7 12.3 7. на произ. Тие. Просечните варијабилни трошоци(AVC) се еднакви на: AVC=VC/Q Од табелата се гледа дека тие во почетокот опаѓаат.1 6.6 AVC 30 27.7 25.5 42. просечните фоксни трошоци (AFC) и просечните варијабилни трошоци (AVC). На тој начин може да се пресметуваат вкупните просечни трошоци(ATC).4 28. а потоа манифестираат тенденција на благ пораст.4 38 36.3 5.

Графикон 7/1 Фиксни. варијабилни и вкупни трошоци .

Подоцба дополнителните вложувања даваат опаѓачки приноси што предизвикуваат пораст на маргиналниот трошок.МАРГИНАЛНИ ТРОШОЦИ Маргиналниот(граничниот) трошок(MC) фактички претставува неопходен трошок за производство на секоја дополнителна единица на производ. Тоа е така заради дејството на законот за опаѓачките приноси. опаѓаат со порастот на бројот на производите. Поинаку кажано. маргиналниот трошок ја добива формата на латинската буква U. Имено. . Тој покажува дека фиксните трошоци на единица производ(просечните фиксни трошоци). маргиналниот и просечниот производ. што предизвикува опаѓање на маргиналниот трошок. Тој е еден од значајните аспекти на законот за економиите од обем. Најголемиот број од кривите на трошоците на кус рок имаат форма на латинската буква U. Така. Графиконот на просечните трошоци и на маргиналниот трошок е еден од клучните графикони во економијата. во почетокот имаат тенденција на пораст. Односот помеѓу маргиналниот производ и маргиналниот трошок тоа најдобро го илустрира. според законот за опаѓачките приноси . Графиконот исто така покажува дека кога маргиналниот трошок е под вкупните трошоци овие манифестираат тенденција на опаѓање и обратно. под претпоставка дека другите фактори на производство се фиксни. Движењата и тенденциите на кривите на трошоците се само одраз на движењата и тенденциите на кривата на вкупниот. од кој бенефицираат и претпријатијата и потрошувачите. најдиректна. маргиналниот трошок ги мери промените во вкупните трошоци како резултат на дополнително произведена единица на производ. Врската помеѓу производството и трошоците е најпосредна.

Во услови на дадена технологија и дадени цени на инпутите. Врз овие основи можно е да се утврди кривата на вкупните просечни трошоци на долг рок(LRTAC) којшто ни ги покажува најниските трошоци на производството за различни нивоа на аутпут. односно на големината на аутпутот. променливи. претпријатието.Графикон 7/2 Крива на маргиналниот производ и крива на маргиналниот трошок На долг рок сите фактори на производство стануваат варијабилни. при дадената технологија и дадени цени на факторите. е во можност да ги минимизира вкупните просечни трошоци со избор на обемот на производството. . на долг рок.

Графикон 7/3 Крива на вкупните просечни трошоци на долг рок-LRTAC .

онака како што се евидентираат во сметководството. Сметководителот секогаш ги регистрира само експлицитните трошоци. Во рамките на билансот на успехот за претпријатието најзначајна категорија е нето профитот по оданочувањето кој се добива кога од вкупниот приход на претпријатието се одбијат сите обврски кон деловните партнери. не ја добива. за кои претпријатието прави конкретни парични издатоци. во даден момент. преку чинот на инвестирање. ги вклучува и имплицитните. Затоа. амортизација. најчесто една година. Билансот на состојба претставува преглед на средствата. односно за остварениот финансиски резултат од работењето на претпријатието-реализираниот профит (добивка) или реализираната загуба. Левата страна на билансот на состојбата ја сочинуваат средствата на претпријатието. најчесто на крајот на годината. Билансот на успехот преставува преглед на вкупните приходи и трошоци на работењето на претпријатието за определен временски период. Нето профитот служи за исплата на дивиденти на акционерите и за проширување и модернизирање на претпријатието. иако вложува труд. врз основа на реализираните аутпути и купените инпути на пазарот. Економскиот профит е поширок поим кој покрај експлицираните трошоци. ангажирал труд во туѓ бизнис. но би се добивала доколку парите беа вложени место во сопствениот бизнис во банка и сл. опортунитетните тришоци.ОСНОВНИТЕ СМЕТКОВОТСТВЕНИ БИЛАНСИ И ОПОРТУНИТЕТНИТЕ ТРОШОЦИ Помеѓу сметководсвените биланси на претпријатието два се најзначајни: билансот на состојбата и билансот на успехот. која не се добива. . Затоа билансот на успехот често се нарекува и сметка или биланс на добивка и загуба. опортунитетните трошоци: наемнина на сопственикот на бизнисот кој овој. обврските и нето вредноста на претпријатието. За разлика од него. камата на сопствените средства. сметководствениот профит е разлика помеѓу вкупните приходи и вкупните трошоци на претпријатијата. економистот во своите калкулации секогаш ги има пред вид и имплицитните. вработените и државата. за кои се направени реални парични издатоцо: трошоци за набавка на суровини и помошни материјали. односно активата. плати и сл. но би ја добивал ако место во сопствен бизнис. а десната страна ја сочинуваат обврските на претпријатието и неговата нето вредност. односно пасивата.

pa na toj na~in se pretvaraat vo pari. zatoa e neophodno da se napravi razlika pome|u potro{ok i tro{ok. Vo ekonomskata literatura se sre}avaat mnogubrojni definicii na tro{ocite. pome|u tro{ok i rashod. a ekonomski zna~at pretvorawe na eden oblik sredstva vo drug.Analiza na tro{ocite i ekonomi~nosta Brojot i visinata na tro{ocite {to se pravat vo vr{eweto na proizvodstvenata faza se najgolemi vo sporedba so tro{ocite {to nastanuvaat vo drugite fazi i funkcii vo raboteweto na pretprijatieto. Pokraj navedenite potro{oci vo pretprijatijata nastanuvaat i drugi koi ekonomski ne se nu`ni. od edna i od druga strana.produktivni potro{oci se. Pod potro{ok se podrazbira pari~en izraz na sekoe tro{ewe na sredstva na edno pretprijatie. So ovaa transformacija se sozdavaat u~inoci koi.1. bidejki taa ovozmo`uva za{tedi koi najmnogu }e pridonesat za zgolemuvawe na ekonomi~nosta vo raboteweto. sredstvata koi se tro{at poradi vr{ewe na dejnosta. Tokmu poradi toa analizata na tro{ocite na ovaa faza e od golemo zna~ewe. ili toa se tro{ewa na sredstvata koi ne se nu`ni ili neophodni za redovnata dejnost i pretstavuvaat zagubeni sredstva na stopanskata organizacija. odnosno nov reproduktiven proces. a potro{ocite od vtoriot karakter – neredovni ili neproduktivni. ili slu`at kako sredstvo za sozdavawe na novi u~inoci ili za proda`ba. Potro{ocite od prviot karakter gi vikame redovni ili produktivni. Ova tro{ewe ili se ogleduva vo menuvaweto na oblikot na sredstvata vo nivnoto kru`no dvi`ewe i napraveno so cel za dobivawe u~inoci. Redovni produktivni tro{oci Redovni . a so cel za dobivawe u~inoci. Ovie tro{ewa pretstavuvaat del od kru`noto dvi`ewe na sredstvata. a koi potro{oci pretstavuvaat anticipiran del na vi{okot {to e sozdaden vo . tuku nastanuvaat vrz osnova na propisi i dogovori koi {to preptrijatieto go sklu~ilo so drugi sli~ni subjekti. Nakuso pod potro{oci se podrazbira pari~nata vrednost na site tro{ewa bez ogled dali se dobiva kako ekvivalent nekoj u~inok ili ne. 5. koi ovozmo`uvaat zapo~nuvawe na novo kru`no dvi`ewe.

Iako ovie potro{oci ne se nepohodni za izvr{uvawe na zada~ata.. Spored toa koga }e se zboruva za redovni potro{oci i tro{oci kako takvi }e se zemaat. neproduktivni tro{oci .ekonomskite” potro{oci }e mo`e da bide pokriena od ostvarenata vrednost na u~inocite od istiot presmetkoven period. tie treba da se tretiraat kako redovni. danocite i potro{ocite za drugi nameni od vakov karakter (skrateno pridonesi i danoci). Isto taka i prose~niot nadomest na trudot treba da slu`i kako merilo za utvrduvawe na ekonomi~nosta na vlo`eniot `iv trud. pretprijatijata go iska`uvaat kako normalen nadomestok na vlo`eniot trud iznosot na plati na svoite rabotnici {to go presmetuvaat kako tro{ok. pod tro{oci treba da se podrazbere vo pari izrazena vrednost na redovnite-produktivnite potro{oci na sredstvata za proizvodstvo... Neredovni. Kako vakov vid potro{oci vo pretprijatieto se javuvaat pridonesite.neekonomski” karakter. Poradi toa. bidej}i sekoga{ se javuvaat.2. taka i pridonesite i danocite. eden ekonomski vo tesna smisla i drug presmetkoven. ~lanarinite i izdatocite od sli~en karakter. danocite. pa e nu`no i tie da se zemat vo predvid pri utvrduvawe cena na u~inocite od presmetkovniot period. za da se sogleda dali i nivnata vrednost. Ottuka. normalnite nadomestoci za vlo`eniot trud. potro{ocite na materijalite.firmata. koi {to se odnesuvaat na u~inocite na presmetkovniot period i se presmetuvaat vo nivnata vrednost. 5. bidejki mo`e da se raboti i toga{ koga takvi ne postojat. ili kako ~esto se vikaat zakonski i dogovorni obvrski. koi imaat . vrednosta na uslugite. materijalite i uslugite se merilo za utvrduvawe ekonomi~nosta na minatiot trud. kako {to potro{ocite na osnovnite sredstva. pokraj potro{ocite za osnovni sredstva. treba da se razlikuvaat dve zna~ewa na terminot tro{ok.ekonomski” karakter. kako i pridonesite. uslugite i normalniot nadomest za vlo`eniot trud. Goleminata na normalniot-prose~niot nadomestok na `iviot trud. koi imaat presmetkoven -. koj go dobiva takviot karakter samo od stanovi{te na utvrduvawe na vrednosta na u~inocite. kako i vrednosta na .

za koi u~inoci se napraveni i kako dejstvuva obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto. vo praktikata. analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe. 5. dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto i 7. analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat. nastanuvaat rashodi. kako {to se otpi{anite pobaruvawa. potro{ocite predizvikani od vi{a sila i sl. 2. Me|utoa. tuku i nedovr{enoto proizvodstvo. Analiza na tro{ocite Tro{ocite mo`at da se ispituvaat od razni aspekti vo zavisnost od toa {to se saka preku niv da se sogleda. pa i kaj nekoi teoreti~ari. A u~inocite ne se samo proizvedeni gotovi proizvodi i izvr{enite uslugi. treba da se konstatira ekonomi~nosta na raboteweto. vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite 6. analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi. kade tie nastanale.Vo raboteweto na preptrijatieto nastanuvaat neredovnineproduktivni potro{oci koi {to ne pridonesuvaat za sozdavawe na u~inoci i imaat karakter na zagubeni sredstva. koj gi napravil. ~esto. poimot tro{oci se povrzuva so proizvodstvoto. Koi potro{oci ja ~inat cenata na ~ineweto.3. 3. kusocite na materijalite. analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata. Poradi toa. poradi {to. 5.e. 4. Taka preku niv mo`e da se ustanovi koi potro{oci se napraveni. za tro{ocite mo`e da se zboruva sekoga{ koga potro{ocite se napraveni za sozdavawe na u~inoci. analizata na tro{ocite treba da gi opfati: 1. nabavenite materijali i stoki. proizvodite i stokite preku normalna visina. Na krajot po ispituvaweto na tro{ocite od razni aspekti. utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite . t. Sekako deka najve}e potro{oci se vrzani za proizvedstvenata faza. potoa.

bez ogled na toa kade tie nastanale i od koi u~inoci se predizvikani. dostatno i pravilno ras~lenuvawe zavisi dali i ponatamo{nite klasifikacii }e bidat celishodno i pravilno izvr{eni. bidejki preku tro{ocite spored vidovi najdobro se sogleduva kakvi se tro{oci se napraveni. da ja prika`e strukturata na tro{ocite. Dokolku u~estvoto na tu|ite uslugi e pogolemo. kako {to toa mo`e da bide slu~ajno so tro{ocite za reklama. 3. da poslu`i kako osnova za kontrola na variraweto na tro{ocite od eden vremenski period vo drug. kako i za sporedba so planiranite tro{oci.3. da poka`e {to i kolku e potro{eno vo raboteweto na pretprijatieto. . vrz osnova na koja mo`e da se utvrdi odnosot pome|u oddelnite vidovi tro{oci i nivnoto oddelno u~estvo vo vkupniot niven iznos.5. od stepenot na nejzinoto to~no. zemaj}i gi predvid promenite na obemot na zada~ata i na uslovite na raboteweto i dr. 2. Analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi Vo raboteweto na pretrpijatijata se tro{at dva vida fizi~ki sredstva: potro{ok na osnovni sredstva (amortizacija) i potro{ok na materijalite. 5. Ova se utvrduva so iznao|aweto na odnosot pome|u tu|ite uslugi i vkupnite tro{oci. da go ovozmo`i ponatamo{noto grupirawe na tro{ocite od drugi perspektivi. Preku sogleduvaweto na strukturalniot odnos na tro{ocite se sogleduvaat onie tro{oci koi se od najgolema va`nost vo raboteweto. Vrz osnova na podatocite na fakti~kite tro{oci vo eden vremenski period se planirat tro{ocite za idnite periodi.1. Grupiraweto na tro{ocite spored vidovi ima za zada~a: 1. Vakvata kontrola osobeno se vr{i kaj onie vidovi tro{oci ~ija visina e odnapred limitirana. dotolku zavisnosta na pretprijatieto e pogolema. bilo vo vkupnata nivna visina ili spored oddelnite vidovi tro{oci. investiciono odr`uvawe i sli~no. taka {to pri analizata }e se obrne osobeno vnimanie na onie tro{oci koi vo strukturata imaat najgolemo u~estvo. da poslu`i kako baza za planirawe na tro{ocite. da se dobie slika za samostojnosta na pretprijatieto vo izvr{uvawe na zada~ite. reprezentacija. So ogled na toa {to ovaa kalsifikacija e osnovna. za da se utvrdi dali opredeleniot limit e pre~ekoren. 6. 4.

ispituvaweto na opravdanosta na tro{ocite. Taka dokolku se utvrdi deka nastanalo zgolemuvawe na amortizacijata. odnosno izvr{eni uslugi se odnesuvaat. pa tie neposredno se presmetuvaat vo cenata na ~ineweto. se vr{i koga tie se iska`ani vo nivnata celina. pa taka grupirani se rasporeduvaat na proizvodite i uslugite. Sepak. pri~inite za toa zgolemuvawe }e se otkrijat samo ako amortizacijata kako tro{ok se ispituva vo nejzinata celina. odnosno uslugi. ili {to go ovozmo`uvaat raboteweto na samata proizvodstvena faza ili raboteweto na celoto pretprijatie. odnosno koga tie se grupirani spored vidovite. . kako {to se materijalite za izrabotka i normalniot nadomestok za vlo`eniot trud za izrabotka. za da se izvr{i takvoto presmetuvawe. prethodno ovie tro{oci se grupiraat spored toa dali nastanale vo vr{eweto na proizvodstvenata faza ili na nekoja druga faza ili funkcija. kako {to se op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici. poradi {to nemo`e da se presmetaat neposredno vo cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi. i vo onie {to se odnesuvaat na site proizvodi. i toa osobeno ne koga rasporeduvaweto na amortizacijata se vr{i vrz osnova na nekoj klu~. a ne vrz osnova na nekoe objektivno merilo.2.Grupiraweto na tro{ocite spored nivnite vidovi e od osobeno zna~ewe koga tie treba da se ispitat vo nivnata celina. Analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata Za da mo`e da se iznajde cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi. Poradi toa. 5. a vo vtorata grupa spa|aat indirektnite (posredni). tu| ite uslugi i danocite. vrz osnova na nekoj od faktorite {to stoi vo najdobar odnos pome|u tie tro{oci i proizvodite i uslugite. a ne kako del na op{tite tro{oci na proizvodstvenite ili neproizvodstvenite organizacioni edinici. bidejki samo taka mo`e da se konstatira opravdanosta na tro{ewata.3. potro{ocite prethodno se grupiraat vo onie za koi odnapred se znae za koi proizvodi. kako {to se amortizacijata. odnosno uslugi. pridonesite i drugite izdatoci od sli~en karakter. ili kako del na op{tite tro{oci na edna organizaciona edinica. spored vidot. Prvata grupa se vika direktni (neposredni).

a vrz osnova na planskite tro{oci.Analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe Pod mesta na nastanuvawe na tro{ocite se podrazbiraat onie podra~ja na pretprijatijata {to se opredeluvaat prostorno. kako i otstapuvawata na fakti~kite potro{oci grupirani vo cenata spored elementite od bazi~nite takvi potro{oci. sepak ~esto se opredeluva vo zavisnost od cenata na ~ineweto i dr.3.Pokraj ovie dve grupi tro{oci. 4. da se ispita realnosta na cenata na ~ineweto. Planski kalkulacii se onie koi {to se pravaat na krajot od godinata za idnata. Fakti~kite kalkulacii se onie koi se pravat na krajot od sekoj presmetkoven period za ostvarenoto proizvodstvo vrz osnova na fakti~ki nastanatite tro{oci za toa proizvodstvo i vrz osnova na podatocite {to gi dava knigovodstvenata evidencija. 2. 5. da se utvrdi otstapuvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto od bazi~nata. 3. funkcionalno ili spored . Cenata na ~ineweto se utvrduva po pat na presmetka koja se narekuva kalkulacija. bidej}i makar kolku taa da e uslovena od uslovite na pazarot. So sporeduvaweto na fakti~kata so planskata cena na ~ineweto se dobivaat podatoci za eventualnoto sni`uvawe. ili na po~etok na godinata za tekovnata godina i toa za predvideno proizvodstvo. da se utvrdi realnosta na napravenite potro{oci za da se proveri dali sredstvata za prosta reprodukcija se obezbedeni. {to e neophodno za da se oceni to~nosta na finansiskiot rezultat od proda`bata.3. vo zavisnost od toa dali oddelni osnovni sredstva slu`at za izrabotka na odreden ili odredeni proizvodi. na fakti~kata cena na ~ineweto. Zada~ata na analizata na cenata na ~ineweto se sostoi vo toa {to so nea treba: 1. vo cenata na ~ineweto vleguva i amortizacijata. ili na site proizvodi. kako potro{ok na osnovnite sredstva. da se ispita zavisnosta na proda`nata cena od cenata na ~ineweto. odnosno poka~uvawe. Kalkulaciite mo`at da bidat planski i fakti~ki.

za finansii . da ovozmo`i stimulirawe na za{tedi i da pridonese za pravilno utvrduvawe na li~nite dohodi na oddelnite grupi rabotnici. za planskata . Analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat Grupiraweto na tro{ocite spored nositelite. cenata na ~ineweto porealno da se iznajde i so pomo{ na nea da se sogleda. Vakvite podra~ja se narekuvaat mesta na tro{oci.finansiskata slu`ba i dr. odnosno na izvr{enite uslugi. tuku tie treba da se sozdavaat so primena na kombinacija od najmalku dva kriteriuma. Mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored funkciite odnosno fazite vo ramkite na oddelni funkcii.4. Pri formiraweto na mestata na tro{ocite vo praktikata ne se primenuva samo eden od spomenatite kriteriumi. a site se sozdadeni so intencijata. od edna strana ekonomi~nosta. 2. finansiskiot rezultat {to se realizira na oddelni proizvodi odnosno izvr{eni uslugi. 3. Taka za upravnata i rabotovodna funkcija mo`e da postoi mesto na tro{ocite . grupa proizvodi ili oddelni proizvodi. Takvi mesta mo`at da bidat pogonite ili rabotilnicite koga se nao|at vo razli~ni prostorii. Isto taka mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored podra~jata na odgovornosta na odredeni rakovoditeli za da se ovozmo`i kontrola na tro{ocite od toj aspekt.planska slu`ba. poto~no da se utvrdi cenata na ~ineweto na gotovite proizvodi. {to se vr{at vo dejnosta na stopanskata organicacija. 5. Koga mestata na tro{ocite se opredeluvaat spored prostorot na koj se vr{i nekoja dejnost poradi koja se sozdavaat tro{oci.3. toga{ se zboruva za topografsko opredeluvawe na tie mest.odgovornosta. Za ova utvrduvawe postojat razni metodi. ima glavno zada~a: 1. ima za cel da ja utvrdi cenata na ~ineweto na oddelnite dejnosti. da gi utvrdi tro{ocite i ekonomi~nosta na oddelnite podra~ja na stopanskata organizacija. a od druga.uprava. . odnosno izvr{eni uslugi. Grupiraweto na tro{ocite spored mestata na nivnoto nastanuvawe. no pod uslov nivnite tro{oci da mo`at posebno da se utvrduvaat.

da ovozmo`i sporeduvawe na fakti~kata cena na ~inewe so proda`nata i da pridonese za pravilno formirawe na proda`nata politika na pretprijatieto. da ja poka`e ekonomi~nosta na potro{ocite {to se pravat za oddelni proizvodi.Vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite Konstataciite koi se dobivaat od site razli~ni ispituvawa e mo{ne korisno da bidat vkrsteni za definitivniot zaklu~ok da bide to~en i pri~inite jasni.4. i vremeto koga e toa storeno. Proporcionalen karakter imaat poedine~ni tro{oci i toa koga se direktni. proporcionalni.Grupiraweto na tro{ocite po nositeli od stanovi{te na analizata ima za cel: 1. taka {to po edinica proizvod. se indirektni i relativno fiksni tro{oci.5. pri koi toa e napraveno. 5. 4. odnosno pomalite tro{ewa. 5. Op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici. t. 3. odnosno re`iite. Vkrstuvaweto vsu{nost. Me|utoa toa ne e slu~aj so indirektnite tro{oci. degresivni i progresivni. za zaslugata.e. odnosno izvr{ena usluga ostanuvaat pribli`no isti. degresivni ili progresivni tro{oci. Pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo direktnite tro{oci relativno proporcionalno se zgolemuvaat. da go ovozmo`i sporeduvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto so planiranata ili so cenata od izminatiot period. odnosno uslugi: 2. zna~i osvetluvawe na tro{ocite od razni aspekti i dobivawe jasna slika za opravdanosta na pogolemite. Indirektnite tro{oci poradi svojata kompleksnost se relativno fiksni i nivnata fiksnost zavisi od toa dali kaj niv preovladuvaat fiksni. za zgolemuvawe na ekonomi~nosta. na licata koi {to pridonele za toa. odnosno uslugite. kako {to e poznato fiksni i varijabilni. za proizvodite.Dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto Tro{ocite mo`at da bidat. a dokolku seto toa se utvrdi }e mo`e da se prevzemat merki i za namaluvawe na tro{ocite vo idnoto rabotewe. pa poradi takviot . a ovie ponatamu. odnosno vinata. da ovozmo`i stimulirawe na rabotnicite za za{tedi i da pridonese za popravilno utvrduvawe na li~nite dohodi. proporcijalni.

(Primer)Struktura i dinamika na tro{ocite vo AD . Samata ekonomi~nost mo`e da se utvrduva. odnosno namaluvawe na obemot na proizvodstvoto. dodeka sprotivno.vrednosno izrazena ekonomi~nost. So drugi zborovi bidejki pome|u re`iskite tro{oci ima i takvi koi {to se fiksni. Naturalnite pokazateli se upotrebuvat samo koga treba da se utvrdi dali ostvareniot u~inok e postignat so pogolem ili so pomal potro{ok na odelnite faktori za proizvodstvo. cenata na ~ineweto po edinica proizvod se menuva so samoto zgolemuvawe.6. a i takvi koi {to se degresivni.niven karakter.334. principielno vo naturalni ili vo vrednosni pokazateli.. 5. pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvoto. milioni denari i se sporedbeno so 2006 godina za 2.9% pomali od rashodite vo minatata . Utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite Ekonomi~nosta kako eden od osnovnite principi na raboteweto. kako i za izvr{uvawe na zada~ite na edna organizaciona edinica ili na celoto pretprijatie. odnosno za izvr{uvawe na zada~ata e potro{eno pove}e ili pomalku faktori za proizvodstvo i toa izrazeno vo vrednosni pokazateli. ekonomi~nosta se utvrduva samo vo vrednosni pokazateli. Poradi toa {to tro{ewata na odelnite faktori za proizvodstvo ne mo`at da se izrazat vo naturalni pokazateli. pod nivnoto dejstvo cenata na ~ineweto po edinica proizvod opa|a. mo`e da se utvrduva za oddelni ili za site u~inoci.Makedonska po{ta” Vkupnite rashodi vo AD . koj {to se ogleda vo toa u~inocite da se postignat so {to pomalku potro{oci na faktorite za proizvodstvo. E = V/T Pri {to: E.Makedonska po{ta” vo 2007 godina iznesuvaat 1.T-tro{oci kako vrednosen izraz na potro{ocite na elementite na proizvodstvo Vaka izrazena ekonomi~nosta poka`uva dali opredeleni u~inoci.vrednost na proizvodstvoto. V. pri namaluvawe na obemot na proizvodstvo cenata na ~ineweto raste..

1 721.9 1.6 127.9 24.0% Rasho di 2006 To{oci za surovini i materijali Nabavna vred.0 41. Realizacijata na Operativniot i finansiskiot plan iznesuva 93.1 93.2 748.0 76.9 85.0 50.7 88.7 21.0 .9 1.374.6 45.5 79.7 Plan 2007 128.334.0 51.7 703. na prod.4 50.0 91.0 12.1 2007 113.godina.3 89.0 23.7 133.434. 1 53.3 6.3 89.8 25.8 1.6 90.stoki Uslugi Amortizacija Plati Tro{oci za ishrana Tro{oci za prevoz Tro{oci za dogovor na delo Uslugi na platen promet (Po{tenska Banka) Ostanati rashodi vkupno 124.3 151.

2 151.6 703.0% 3.9 45.7% 3.7% P l at i A m t i zaci ja or 50% 40% 30% 6.9 50.6% 3.d i enari Ost anat i r ashodi Usl ugi na pl at en pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 88. i m er i jal i at 20% 10% 0% 9.7% 0.5% 52.2% 10.3% 0.RASHODI 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 2006 P l an 2007 2007 85.7 76.7% 5.9 53 25.5 113 41.st oki To{ oci za sur .8 90.4 89.0% 6.3 79.7 21.9% 1.1 133.6% 1.3% 9.3 50.4% 1.5% Usl ugi Nabavna vr ed.6% 3.2% 6.8% 6.6 128.8 51.3 P l at i A m t i zaci ja or Usl ugi STRUKTURA NA RASHODI TE Ost anat i r ashodi 100% 90% 80% 70% 6.6 Nabavna vr ed.7% Usl ugi na pl at en pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 60% 52.6% 6. i m er i jal i at -vo m l .2% 52. na pr od. na pr od.0% 9.7 127.9% 1.1 89 12 23 721 748.9 6.7 124.5% 9.3 93.5% 3.st oki To{ oci za sur .4% 3.7 91.1 24.7% 7.1% 2006 P l an 2007 2007 .1% 8.7% 6.

4%.6%.Tro{ocite za plati se za 2.8% pomali od minatogodi{nite tro{oci. .Tro{ocite za uslugi za platen promet se za okolu 0.6% pomali od planiranite tro{oci. a realizacijata na Planot iznesuva 88. . dodeka realizacijata na Planot iznesuva okolu 84. . .3% pomali od tro{ocite napraveni vo minatata godina.7% pogolemi od minatogodi{nite i za 3.0%. Visinata na ovie izdatoci e vo ramkite na zakonski dozvolenata visina.Tro{ocite za ishrana i za prevoz na rabota bele`at porast vo sporedba so minatata godina za okolu 16.4% pomali od minatogodi{nite tropoci. .1% odnosno 5. Prose~nata neto plata po rabotnik vo 2007 godina iznesuva 15494.Od grafikonite se sogleduva deka kaj oddelni grupi tro{oci ima razli~na dinamika na nivnoto ostvaruvawe: .00 denari i e za 3.3% pomala od minatogodi{nata amortizacija i deka Planot e realiziran so 89. Oddelni vidovi rashodi vo poslednite nekolku godini se realizirat so slednava dinamika: . a realizacijata na Planot iznesuva 94.0%. .2%.5% poniska od prose~nata plata po rabotnik isplatena minatata godina. a realizacijata na Planot iznesuva 82.7%. .0%.Tro{ocite za surovini i drugi materijali se za okolu 9. a porastot proizleguva od zgolemeniot broj vraboteni. .Izvr{enata presmetka na amortizacija poka`uva deka istata e za 6.Tro{ocite za uslugi se za okolu 4.Nabavnata vrednost na prodadeni stoki bele`i opa|awe vo sporedba so minatata godina za okolu 9.5% pomali od napravenite tro{oci vo minatata godina i za okolu dva pati povisoki od planiranite tro{oci.Tro{ocite za dogovor za delo se okolu 53.Prose~niot broj na vraboteni spored vkalkuliranite ~asovi na rabota vo 2007 godina iznesuva 2274 vraboteni i e za 116 vtaboteni pogolem od prose~niot broj vraboteni minatata godina.

9 69 4 .000pari~ni edinici. Amortizacijata se odnesuva na .7 9 17 1 . odnosno kako {to nie velime tro{oci. Ova se komponenti na takanare~en fiksen kapital koi vo procesot na proizvodstvo se tro{at postepeno.2 22 8 300 Am ti zaci ja or 20 6 .9 29 4 7 . se prenesuvaat del po del od svojata vrednost vrz vrednosta na nekoj nov proizvod.000 pari~ni edinici a procesot na proizvodstvo trae deset godini. Varijabilnite tro{oci mo`at da bidat proporcionalni (proporcionalno da se zgolemuvaat so zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo).2 24 8 .5 23 7 . prose~no godi{no prenesuva vrz vrednosta na noviot proizvod po 10. Ova e procesot na amorizacija. Pretprijatieto tro{i zgradi(administrativni zgradi i fabri~ki zgradi).7.1 5 100 0 2003 2004 2005 2006 2007 Ostanati tr o{ oci na r abotewe (nem i jal ni i atr dr .9 8 .4 Mater i jal ni tr o{ oci P l ati 500 400 20 7 22 4 . d n i e ari 73 0 . Tro{ocite proizvodstvo spored reagiraweto na obemot na Tro{ocite spored reagiraweto na obemot na proizvodstvo se delat na fiksni i varijabilni tro{oci.8 34 0 . progresivni (da rastat so rasteweto na obemot na proizvodstvo) i digresivni ( da pa| aat so zgolemuvaweto na vkupniot obem na proizvodstvo ).3 600 71 2 -vo ml . ma{ini i druga oprema. Sekoe pretprijatie pri proizvodstvo na opredelen proizvod pravi najraznovidni pari~ni izdatoci.) 5.9 200 27 5 .6 19 3 .7 700 66 8 . Ako na primer imame ma{ina so nabavna vrednost od 100.5 12 7 .9 23 8 .DI NAMI KA NA RASHODI TE 800 78 2 .ostanati tr .

FC) . Od seto ova {to go navedovme mo`e da ka`eme deka tro{ocite od ovoj aspekt. plati za vrabotenite. kade ovie pari pretprijatieto gi ~uva na posebna smetka taka nare~ena amortizacija. zgradi) koi vo procesot na proizvodstvo celosno u~estvuvaat no se tro{at i amoritiziraat postepeno niz pove}e proizvodstveni ciklusi. osnovnata funkcija na amortizacijata e da ovozmo`i zamena na potro{enite komponenti na fiksniot kapital. proda`ba se vra}a nazad vo pretprijatieto. Poednostavno da ka`eme deka vkupnite fiksni tro{oci vo masa ostanuvaat isti. nepromeneti. Spored seto ova.vakviot vid na tro{oci ne reagira na promenite na obemot na proizvodstvoto. energijata i nekoi drugi pomo{ni materijali. Razli~nite tro{oci na pretprijatieto razli~no se odnesuvaat. Prose~nata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost od 100. koi se na kratok rok. Pri proizvodstvoto pretprijatieto tro{i i komponenti na obrtniot kapital kako {to se surovinite.000peri~ni edinici i vek na traewe od 10godini iznesuva 10. lepiloto. gi delime na fiksni i varijabilni tro{oci. Ovie 10.000pari~ni edinici se prenesuvaat vrz vrednosta na noviot proizvod i so negovata realizacija. Ovie tro{oci realno postojat i se ispla}aat duri . Kako vo primerot zemen za proizvodstvoto na ~evli kade vo tekot na eden proizvoden ciklus ja tro{i ko`ata. razli~no reagiraat na promenite na obemot na proizvodstvoto(autputot). Fiksni tro{oci(Fixed Costs. odnosno na promenite na atputot na pretprijatieto. bez ogled dali proizvodstvoto na pretprijatieto se zgolemilo ili pak se namalilo. |onot. kade iznosot }e bide ednakov na nabavnata vrednost na ma{inata koi potoa }e se upotrebat za zamena na istro{enata ma{ina. ili poto~no ka`ano za kupuvawe na nova ma{ina.000pari~ni edinici.komponentite na fiksniot kapital( ma{ini oprema. Za 10godini na smetkata na amortizacijata }e se kumuliraat 100.000 pari~ni edinici. Komponentite na obrtniot kapital za razlika od fiksniot kapital naedna{ se tro{at vo proizvodstveniot proces kade i naedna{ ja prenesuvaat svojata vrednost vrz vrednosta na noviot proizvod. gumata i sekoja nedela im dava plata na vrabotenite.

pomo{nite matrijali. amortizacija. ko`a.mese~no kade seedno e dali proizvodstvoto }e raste ili pak opa|a ili pak }e se javi vo slu~aj pretprijatieto voop{to da ne raboti.000 pari~ni edinici . isto taka fiksniot iznos ke bide 10. pla}awa na kamati za porano dobieni krediti. opremata i sl.000 pari~ni edinici Dodeka pak pretprijatieto re{ilo da go zgolemi proizvodstvoto za 50% i ako samoto bara anga`irawe na 50 novi rabotnici. Isto mo`e da go spomeneme i primerot so iznajmenata ma{ina.000 bez ogled na obemot na proizvodstvoto vo pretprijatieto. dodeka vo sprotivnost bankata }e go tu`i pretprijatieto. ko`a. Ako nekoe pretprijatie ne raspolaga so dovolen sopstven deloven prostor mo`e da zakupi delovna zgrada za koja }e mora da plati odnapred dogovorena zakupnina ili kako {to velime kirija koja mo`e da se javi kako fiksen mese~en ili godi{en tro{ok. nedelniot platen fond na pretprijatieto }e se zgolemi na 15.000 pari~ni edinici. Varijabilnite tro{oci( Variable Costs. ma{ini i nekoja druga oprema. pla}awa za osiguruvawe. Mo`e da ka`eme deka eden od ovie tro{oci ima dogovoren karakter.VC)reagiraat. kako na primer 10. pred se osnovnite plati na menaxerite. platite na vrabotenite i sli~no. Ako na primer za proizvodstvoto na 100 para ~evli se potrebni 20kgr. bidejki tie pretstavuvaat fiksna obvrska. Kade vkupnata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost iznesuvala 10. Ako pretpostavime deka pretprijatieto {to proizveduva ~evli vrabotil 100 rabotnici za ~ii{to plati nedelno se potrebni 10.toga{ koga pretprijatieto voop{to ne raboti i voop{to i ne proizveduva. Pretprijatieto dali proizveduvalo ili ne toa mora da si pla}a kamata na bankata za porano mobiliziranite krediti. oddelni vidovi tro{oci za trud. se menuvaat vo zavisnost od promenite na obemot na proizvodstvoto ( autputot na pretprijatieto). za 1000 para ~evli }e bidat potrebni 200kgr.000 pari~ni edinici so vek na traewe 10 godini. Varijabilnite tro{oci naj~esto se povrzani za potro{okot na surovini. Takvi tro{oci se: zakupnini za iznajmeni zgradi. Vo na{iot primer varijabilnite .

fiksni tro{oci VC.stanuva zbor za suma. zbir na site tro{oci na pretprijatieto koi se vrzani za daden obem na proizvodstvo. Vkupni tro{oci ( Total costs.varijabilni tro{oci Mo`e da dademe eden tipi~en primer za kratkoro~ni tro{oci na edna firma: .vkupni tro{oci FC. Po prakti~no ka`ano vkupnite tro{oci se sveduvaat na zbirot na fiksnite i na varijabilnite tro{oci. koi se iska`ani vo masa. vo vkupniot obem. Postoi odredena formula za vkupnite tro{oci i toa TC=FC+VC Da ja pojasnime formulata: TC.tro{oci rastat so porastot na obemot na proizvodstvoto.TC) . od 50 pari~ni edinici za prvata edinica na proizvodot na 130 pari~ni edinici za pettata edinica na proizvodot i 385 pari~ni edinici za poslednata edinaesetata edinica na proizvod.

prose~nite fiksni to{oci i prose~nite varijabilni tro{oci.3 40.7 12.6 5 4. Prose~ni tro{oci Prose~nite tro{oci se dobivaat koga oddelnite vidovi vkupni tro{oci se podelat so brojot na proizvodnite edinici.5 26.9 30 35 Pros vkup ATC 100 64 49.7 28 26 25 25 25. So samoto zgolemuvawe na brojot na proizvodite.AFC) Prose~nite fiksni tro{oci permanentno opa|aat so zgolemuvawe na obemot na proizvodstvo. fiksnite tro{oci po edinica proizvod opa|aat bidejki istata golemina se deli so raste~kiot broj na proizvodi kade vo na{iot primer ni se dadeni za prvata proizvodna edinica koi iznesuvaat 50 .7.5 Vkupnite tro{oci rastat so porastot na vkupniot obem na proizvodstvo. 5.Broj na Fiksni proizvodi tro{oci FC 0 50 1 50 2 50 3 50 4 50 5 50 6 50 7 50 8 50 9 50 10 50 11 50 Varijabilni tro{ VC 0 50 78 98 112 130 150 175 204 242 300 385 Vkupni tro{ TC 50 100 128 148 162 180 200 225 254 192 350 435 Grani~n i tro{oci GC 50 28 20 14 18 20 25 29 38 58 85 Prose~ni fiksni tro{ AFC 50 25 16.1 6.1.1 31.5 36 33.5 10 8.8 32. Vkupni prose~ni tro{oci (Average Total Costs – ATC) ovie tro{oci mo`eme lesno da gi presmetame dokolku vkupnite tro{oci gi podelime so brojot na proizvodenite edinici.3 7.3 32.5 Prose~ni varijabilni AVC 50 39 32.4 35 39.3 5. Za da go sogledame toa podobro }e napravime edna tabela koi }e poka`uvaat deka vkupnite tro{oci iznesuvaat 50 pari~ni edinici i toga{ koga e vo situacija pretprijatieto da ne raboti. Prose~nite tro{oci pretstavuvaat tro{oci po edinica proizvod (Unit-Costs) . Ovi tro{oci gi imame vo prathodnata tabela kade vkupnite prose~ni tro{oci. Prose~ni fiksni tro{oci (Average Fixed Costs.

MC) vleguvaat vo redot na najzna~ajnite ekonomski kategorii. Grani~ni tro{oci Grani~nite ili marginalnite tro{oci (Marginal Costs. Marginalniot tro{ok gi meri promenite vo vkupnite tro{oci kako rezultat na dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod. Pa spored ova grani~niot tro{ok za proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod iznesuva 14 pari~ni edinici. Vo tabelata koja ni e dadena vkupnite tro{oci za proizvodstvo na tretata edinica proizvod iznesuvaat kako {to mo`e da vidime 148 pari~ni edinici. Prose~nite varijabilni tro{oci (Averaga variable CostsAVC)kako {to mo`e da zaklu~ime i sogledame od tabelata {to ja napravivme prethodno deka tie na po~etokot opa| aat a potoa rastat. bez ogled na toa vo kakva pazarna struktura toa raboti. Marginalnite koi u{te se narekuvaat i grani~ni tro{oci fakti~ki pretstavuvaat neohoden tro{ok za proizvodstvoto na sekoja dopolnitelna edinica na proizvod. vkupnite tro{oci }e porasnat od 148 pari~ni edinici na 162 pari~ni edinici ili poto~no }e se zgolemat za 14 pari~ni edinici.pari~ni edinici a za pettata edinica 10 pari~ni edinici za devettata 5. 5.5 pari~ni edinici. a potoa po~nuvaat brzo da rastat. Ako po izvesno vreme pretprijatieto odlu~i da odi na proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod.6 pari~ni edinici a za poslednata edinaesetata edinica ni se dadeni samo 4. bidejki so pomo{ na niv se utvruva optimalniot obem na proizvodstvoto na pretprijatieto. bidejki so silniot porast na brojot na proizvodi opa|aat fiksnite tro{oci po edinica proizvod a so toa i vkupnite prose~ni tro{oci.2. Pretprijatijata {to se vo mo`nost da organiziraat masovno seriski proizvodstvo imaat korist od ekonomiite vo obem. Marginalnite tro{oci vo po~etokot poka`uvaat tendencija na opa|awe. Po istata analogija mo`e da se utvrdi marginalniot tro{ok za sekoja naredna dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod.Spored ova mo`e da naglasime deka go poeftinuvat proizvodstvoto poradi {to imaat korist i potro{uva~ite. .7.

mora da nabavi inputi. prinuda }e nastojuva da izvr{i optimalna kombinacija na faktorite koja {to na dolg rok }e mu ovozmo`i maksimalno proizvodstvo so niski ili minimum tro{oci.8. Zatoa racionalniot proizvoditel vo uslovi na pazarnata konkurencija. Pretprijatieto za da otpo~ne proces na proizvodstvo. najdirektna. marginalniot i prose~niot proizvod. tro{oci za nivnoto kupuvawe. Kriva na marginalniot proizvod i kriva na marginalniot tro{ok M ar gi nal en pr oi zvod M a r gi n a l en t r o { o k B b marginalen proizvod na trud MC D S e r ie s 1 A D A B M a rh in a le n P ro iz vo d t r ud B r o j n a p r o i zv o di ( aup ut ) .5. faktori na proizvodstvo. Vrska me|u proizvodstvoto i tro{ocite Vrskata me|u proizvodstvoto i tro{ocite pretstavuva najneposredna. odnosno da napravi pari~ni izdatoci. Dvi`ewata i tendencijata na krivite na tro{ocite se samo odraz na ona {to se slu~uva vo sferata na proizvodstvoto na dvi`ewata i tendenciite na krivite na vkupniot. Razli~nite proizvodni tehniki dozvoluvaat razli~na kombinacija na faktorite na proizvodstvo pri produkcija na ist vid proizvod.

koga krivata na marginalniot proizvod e nad krivata na prose~niot proizvod prose~niot proizvod poka`uva tendencija na porast. tokmu zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi. inputi se fiksni odnosno nepromeneti. kade doa|ame do odredeni zaklu~oci: dodeka krivata na marginalniot proizvod je se~e krivata na prose~niot proizvod vo to~kata na negoviot maksimum. poprecizno ka`ano najgolemiot broj na krivi na tro{ocite na kratok rok imaat oblik na latinskata bukva U. marginalniot proizvod se namaluva. Vo to~kata B marginalniot proizvod go stignuva svojot maksimum a dodeka marginlniot tro{ok svojot minimum. Marginalniot proizvod fakti~ki raste se dodeka vkupniot proizvod se zgolemuva so raste~ka progresija. Zaradi seto ova krivata na marginalniot tro{ok ja dobiva formata na latinskata bukva U. Sporedbata se razbira mo`e da prodol`i i ponatamu so delot na soodnosite me|u marginalniot i prose~niot proizvod i marginalnite tro{oci i vkupnite prose~ni tro{oci. Dodeka vo krivata na grani~niot tro{ok mo`eme da vidime deka opa|a od to~kata A kon B. toga{ vakvite tro{oci poka`uvaat tendencija na opa|awe. i koga krivata na marginalniot proizvod e pod krivata na prose~niot proizvod. prose~niot proizvod poka`uva tendencija na opa|awe.Oa krivata na marginalniot proizvod mo`eme da zabele`ime deka na po~etokot ima raste~ka progresija koja ni e pretstavena so to~kata A do to~kata B a potoa kako {to mo`e da vidime deka se pove}e i pove}e opa|a odnosno od to~kata B kon to~kata D. Pa zatoa zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi marginalniot tro{ok raste. Potoa zaradi dejstvuvaweto na zakonot za opa|a~kite prinosi. Dodeka obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e pod krivata na vkupnite prose~ni tro{oci. Marginalniot proizvod ni go poka`uva efektot od dopolnitelnoto vlo`uvawe na edinica promenliv faktor na proizvodstvoto pod pretpostavka deka site drugi faktori na proizvodstvo. Obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e nad krivata na vkupnite . krivata na marginalniot tro{ok ja se~e krivata na vkupnite prose~ni tro{oci vo to~kata na nivniot minimum.

prose~ni tro{oci .prose~ni tro{oci kade vkupnite poka`uvaat tendencija na porast.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful