P. 1
obrazovni refleksi

obrazovni refleksi

|Views: 363|Likes:
Published by otashev
Biro za razvoj na obrazovanie na RM
Biro za razvoj na obrazovanie na RM

More info:

Published by: otashev on Mar 23, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/26/2014

pdf

text

original

1/2005

BIRO ZA RAZVOJ NA OBRAZOVANIETO BUREAU FOR DEVELOPMENT OF EDUCATION

Impresum

Spisanie za teorijata i praktikata vo vospitanieto i obrazovanieto Izdava~ Biro za razvoj na obrazovanieto ul. „Ru|er Bo{kovi}“ b.b. - Skopje Izdava~ki sovet Julija Dimitrova, pretsedatel Anica Aleksova, zamenik-pretsedatel Lirie Rexepi, sekretar prof. d-r Murat Murati Mite Stefanovski Fadiq Veapi Rodna Stoilevska Trajko Jovanovski Redakcija Vase Man~ev, urednik Gorica Mickovska, zamenik-urednik Bojana Naceva Fatmir Sulejmani Marija Nikolova Zekir Kadriu Trajko Jovanovski Gordana Doneva-Atanasoska Blagoja Trajkovski Za izdava~ot ]amil Xeladini, direktor Lektura i korektura Suzana Stojkovska

Obrazovni refleksii

Tehni~ki urednik i kompjuterska grafika Svetlana Stoj~eva

Adresa na redakcijata ul. „Ru|er Bo{kovi}“ b.b. - Skopje

Tira`: 550 primeroci

Pe~ateno vo: A.D. Pe~atnica „Kiro Dandaro“ Za{titno dru{tvo - Bitola

Sodr`ina
Aktuelnosti

Contents
Aktualities

d-r Sime Arsenovski: Modeli na u~ewe izrazeni niz interakcijata pome|u u~enikot, nastavnikot i predmetot na u~eweto Mihajlo Popovski; Ana Mickovska; Maja Simonovska: Igraweto videoigri i agresivnoto odnesuvawe kon sou~enicite kaj sedmooddelencite d-r Nexat Abazi: U~enikot kako faktor vo nastavata Boce Mitrevski: Analiza na nekolku u~ebnici po fizika za osmo oddelenie od aspekt na pra{awata i kvalitativnite zada~i vo u~ebnicite i rabotnite tetratki m-r Violeta Milenkovska: Menaxerskata funkcija kontrolirawe vo osnovnite u~ili{ta

7 18 27 32 42

d-r Sime Arsenovski: Learning models expressed through interaction among the student, the teacher and the Subject of learning Mihajlo Popovski; Ana Mickovska; Maja Simonovska: Playing video games and the aggressive behavior toward the classmates with the seven graders d-r Nexat Abazi: The pupil as a factor in teaching Boce Mitrevski: Analysis of several physics text-books for eight grade from aspect of questions and qualitative items in the text-books and work books m-r Violeta Milenkovska: Managerial function inspection in elementary schools

Od praktikata Petre Nanevski: Vlijanieto na estetskoto ureduvawe na u~ili{teto vo gradeweto na kulturata za `iveewe Sne`ana Hristova: Berzata na idei za izveduvawe na nastavata vo osnovnoto obrazovanie vo Republika Makedonija

From the Teaching Practice

49 59

Petre Nanevski: The influence of the esthetic arrangement of the school in building culture of living Snezana Hristova: Exchange of ideas for the teaching process in elementary education in Republic of Macedonia

Sodr`ina
Ilija Le{kovski; Liljana \or|ioska: Model na organizirawe nastava vo priroda d-r Liljana Ivanova Apostolova-Politova: Ocenuvawe na postigawata na u~enicite po matematika Stoj~e Mitevski: Singularna integralna ravenka so jadro samo funkcija od t i beskone~ni granici na integracija Sofija Cvetanovska; Menka Pavleska; Slavica Stefanovska: Analiza na pogre{nite odgovori na testot spored karakteristikite na znaewata po biologija Nikola Zoroski: Za dopolnitelnata nastava od 10-ti do 20-ti juni

Obrazovni refleksii

65 72 78 82 90

Ilija Leshkovski; Liljana Gjorgiovska: Model of organizing teaching in nature d-r Liljana Ivanova Apostolova-Politova: Evaluation of student s achievements in mathematics Stojce Mitevski: Singular integral equation with nucleus only function of t and endless borders of integration Sofija Cvetanovska; Menka Pavleska; Slavica Stefanovska: Analysis of wrong test answers according to the characteristics of the knowledge in biology Nikola Zoroski: For the supplementary teaching from 10-th to 20-th June Information Gjorgji Kosev: New editions from the field of civic education Boce Mitrevski:

Informacii \or|i ]osev: Novi izdanija od oblasta na gra|anskoto obrazovanie Boce Mitrevski: 2005 - Svetska godina na fizikata Ana Mickovska: Prikaz na zbornikot „30 godini Institut za psihologija“ Golubina Gor|ievska; Mika Ilieva: Za modelite na sledewe i stru~na poddr{ka na gra|anskoto obrazovanie vo Holandija

95

100 2005 World year of physics
of collection 103 Presentation psychology Ana Mickovska: 30 years Institute for

108 For the models of monitoring and professional supoport
of the civic education in Netherlands

Golubina Gorgjievska; Mika Ilieva:

4

1/2005

Obrazovni refleksii

Aktuelnosti

Aleksandar Jovanovski – Vqubeni, maslo, 6o h 50

1/2005

5

Obrazovni refleksii

Aktuelnosti

MODELI NA U^EWE IZRAZENI NIZ INTERAKCIJATA POME\U U^ENIKOT, NASTAVNIKOT I PREDMETOT NA U^EWETO
d-r Sime Arsenovski
definicija jasen. No, problem pretstavuva bihevioristi~kiot tip na znaewe {to se steknuva vo u~ili{tata vo koi se primenuva pedago{kiot model „denes“ – uspe{en vo uspe{nite zapadni op{testva. Vrz osnova na analizata na interakciite vo informacionite tekovi vo implementaciite na ovoj pedago{ki model vo Republika Makedonija, za razlika od uspe{nite implementacii se konstatira deka na modelot vo Republika Makedonija mu nedostasuvaat dopolnitelni izvori na informacii. Takvi izvori se Internetot, multimediskite sistemi, spisanijata, televiziite itn. Vo slu~ajot, vo Republika Makedonija ponudata na vakov vid informacii e skromna ili ne postoi, a kako posledica na jazi~nite barieri na{ite u~enici ne se vo mo`nost da koristat kvalitetni dopolnitelni izvori za konstruirawe na svoite znaewa od konstruktivisti~ki tip. Ponatamu se pretstaveni najsoodvetnite izvori na informaciite – multimediskite obrazovni sistemi. Vo uslovi na objektivna ograni~enost za koristewe na multimediskite sistemi za u~ewe kako posledica od potrebata da se poseduva kompjuter, i kvalitetnite pe~ateni materijali kako podmno`estvo na multimedijalnite sistemi mo`at da bidat dopolnitelen izvor na informacii. Kako re{enie so koe }e se podobri neadekvatnata pozicija na u~enicite od povisokite oddelenija na osnovnoto i srednoto obrazovanie se predlaga zbogatuvawe na informacionata ponuda.

VOVED Vo ovoj trud se prezentirani osnovite na sovremenite obrazovni teorii biheviorizmot i konstruktivizmot kako ekstremi na oskata na teoriite za u~eweto. Pretstaveni se i osnovnite pedago{ki modeli izrazeni niz vidot na interakciite pome|u u~enikot, u~itelot i predmetot na u~eweto. Definirani se tri modeli nare~eni „v~era“, „denes“ i „utre“. Ovie prikazi se rezultat na pove}egodi{no izu~uvawe na avtorot i tie kako posebni trudovi se prezentirani na pove}e me|unarodni nau~ni konferencii. Ponatamu e napravena procena na obrazovniot sistem vo Republika Makedonija od aspekt na primenata na prethodno definiranite obrazovni modeli i primenata na obrazovnite teorii. Vrz osnova na ovaa analiza se konstatira deka bez ogled na pedago{kiot model {to se primenuva, znaeweto {to u~enicite vo osnovnoto i srednoto obrazovanie go steknuvaat e, glavno, od bihevioristi~ki tip. Inaku, ova znaewe go karakteriziraat nizok procesira~ki kapacitet na u~enicite i izvr{uvawe na simplificirani zada~i so toa znaewe. Ova e mo`nata pri~ina i za lo{ite ocenki za znaeweto na u~enicite od Republika Makedonija objaveni od UNICEF minatata godina. Pri~inata za bihevioristi~kiot tip na znaeweto na u~enicite za pedago{kiot model „v~era“ e po

1/2005

7

B. instruktorite. kognitivizam i konstruktivizam. Va`no e da se zabele`i deka i pokraj toa {to postojat golem broj razli~ni teorii. Primerot na bihevioristite za klasi~na uslovenost go demonstrira procesot vo koj ~ovekot u~i da reagira na neutralni stimulatori na takov na~in {to normalno bi bil povrzan so neuslovenite stimulatori. odnosno prirodata na u~eweto. F. Primenata na uslovnite operandi vo u~eweto e ednostavna i direktna. gladot) ili nadvore{no (na primer. pomaga~. Vo sproveduvaweto na eksperimentot. Teoriite davaat objasnuvawe za toa kako se odviva procesot na zdobivawe so znaewe i kakva treba da bide intervencijata (alatki. Votson. Nivoto na intervenciite. Taa uloga ja imaat. Glaven akcent na biheviorizmot se perceptivnite indikatori na u~eweto. Ova se slu~uvalo poradi toa {to ku~eto nau~ilo da gi povrzuva negovite neusloveni stimulatori (obi~no hraneweto) so neutralnite stimulatori na yvoneweto na yvon~eto spojuvaj}i gi so procesot na jadewe. pripa|aat na eden od ovie pristapi. go definira u~eweto kako sekvenca na stimulira~ki i rezultira~ki akcii vo nabquduvani pri~insko-posledi~ni odnosi. na primer. BIHEVIORIZAM Biheviorizmot obi~no se referencira kako nalo`ena instrukcija. Skinner) go pro{iruva ova – spored nego dobrovolnoto ili avtomatskoto odnesuvawe e ili zajaknato ili oslabnato od prisustvoto na nagradata ili na kaznata. Ekstremite od spektarot na teoriite za u~ewe se biheviorizmot i konstruktivizmot. u~iteli)1 vo toj proces.Skiner (B. pove}e ili pomalku. generalno tie. odnosno go pravat sigurno odnesuvaweto {to inaku nikoga{ ne bi se pojavilo. J.Aktuelnosti PSIHOLO[KI TEORII ZA U^EWETO Denes u~eweto se prifa}a kako priroden proces. nastavnicite. voditel i sli~no. pottiknuvaj}i go odnesuvaweto {to inaku bi bilo bavno. Vo fokusot na biheviorizmot e nabquduvaweto na ~ovekovoto odnesuvawe. Do denes se izdiferencirani tri fundamentalno razli~ni koncepti za prirodata na u~eweto i za toa koi se svojstvata. kompleksnoto u~ewe bi mo`elo da se postigne so pomo{ na proces na davawe pozitivno ili negativno zasiluvawe niz sukcesivnite nivoa na obrazovanie. Ovie faktori pomagaat da se izdvojat mnogute razli~ni teorii. Biheviorizmot i konstruktivizmot se pove}e koncepti (metateorii) koi vo sebe obedinuvaat pove}e teorii. Predavaweto e zbir od odredeni zajaknuvawa od koi u~enicite u~at. tie davaat svoe viduvawe za su{tinata na znaeweto. kolku i ednostavno da izgleda toj proces. kako i nivnite formi gi opredeluvaat razli~nite teorii za u~eweto. no u~itelite podgotvuvaat specijalni na~ini {to go pravat u~eweto ekspeditivno. Ovie pristapi ne samo {to ja objasnuvaat pojavata u~ewe. postoeweto na brojni definicii i teorii za u~eweto ni uka`uva na negovata kompleksnost. a starite {emi na odnesuvawe se napu{taat kako rezultat na negativnoto zasiluvawe. isto taka. osnova~ot na 1 Obrazovni refleksii biheviorizmot. odnosno ja poddr`uvaat principielnata ideja opi{ana vo soodvetniot pristap. profesorite i drugi. B. No. Va`no e da se sogleda deka „intervenciite“ vo procesot na u~eweto mo`at da vlijaat na razli~ni na~ini. Spored ovoj koncept. na toj na~in oblikuvaj}i go odnesuvaweto na subjektot vo nasoka na baranoto odnesuvawe. Votson veruval deka stimulite {to lu|eto gi primaat mo`at da bidat generirani vnatre{no (na primer. Primerot {to ~esto se citira so klasi~nata uslovenost e slu~ajot na ku~eto na Pavlov.F. vrevata). tuku. Detalniot pregled na tradicionalnite pristapi Pod op{tiot naziv u~itel vo tekstot se podrazbira lice koe u~estvuva vo procesot na u~eweto kako olesnuva~. Tie tri osnovni pristapi ili psiholo{ki teorii se biheviorizam. Pavlov zabele`al deka ku~eto reagiralo koga slu{alo yvon~e. Tie u~at bez predavawe vo nivnata prirodna sredina. Eksperimentot na Pavlov go razgleduva digestivniot proces kaj `ivotnite. 8 1/2005 . Novoto u~ewe se pojavuva kako rezultat na pozitivnoto zasiluvawe.

kade {to u~itelot im go obezbeduva znaeweto na studentite e odli~en primer na bihevioristi~kiot model na u~ewe. kognitivisti~kiot pristap ja istra`uva oblasta {to e nedostapna za bihevioristi~kite eksperimenti. Koristeweto na ispitite za da se izmeri opservabilnoto odnesuvawe pri u~eweto. izve`buvawe itn. do {to mo`e da se dojde po priroden pat. Vo kognitivnite teorii znaeweto e nabquduvano kako simboli~no. tuku go priznavaat nivnoto postoewe kako neopservabilna indikacija na u~eweto. bihevioristi~kiot pristap e premnogu baziran na u~itelot i na naveduvaweto (instrukcijata) {to toj go dava. psiholog i postojan kriti~ar na metodite na bihevioristi~koto u~ewe. a u~eweto stanuva proces na predavawe na tie simboli~ni pretstavuvawa na memorijata kade tie mo`at da se obrabotat. Ova e fundamentalno sprotivno na konstruktivisti~kata teorija za u~eweto. Spored ovaa teorija. Dodeka bihevioristi~kite pogledi se koncentriraat na istra`uvaweto na zabele`itelnite – nadvore{ni promeni vo odnesuvaweto na organizmite (lu|e. KONSTRUKTIVIZAM Aktuelnosti Teoriite za u~eweto na konstruktivistite se obiduvaat da go korigiraat ona {to teoriite za u~eweto na bihevioristite i kognitivistite ve}e go imaat vospostaveno so fokusirawe na motivacijata i mo`nosta na lu|eto samite da si go „konstruiraat“ znaeweto. Kognitivistite gi istra`uvaat vnatre{nite promeni vo glavite na u~enicite. konstruktivistite go zamisluvaat obrazovniot sistem kako proces na spojuvawe na celni ve{tini so {to se ve}e iskuseni primerocite. koristeni so godini. isto kako i vo bihevioristi~kiot pristap. kognitivnite psiholozi go poistovetuvaat u~eweto so mentalnite procesi vo mozokot. Bihevioristite ne go negiraat postoeweto na ovie mentalni procesi. Osobeno e izrazena kritikata na konstruktivizmot vrz bihevioristi~kata teorija za u~eweto okolu bihevioristi~kata implikacija deka znaeweto e odvoeno od ~ove~kiot um i deka toa mora da mu se prenese na u~enikot na u~itelski baziran pristap. tuku e konstruirano i potvrdeno preku interakcijata so okolinata. gi karakteriziraat kognitivnite sposobnosti neophodni vo sekoj stadium za da se konstruira znaeweto za nivnata okolina. niz koi se napreduva do stadium na vozrasni lu|e. nie go konstruirame na{eto znaewe za svetot preku interakcija so nego (preku interakcija so okolinata). Sprotivno na biheviorizmot. Spored Sejmur Papert. `ivotni) {to rezultiraat po nivnoto izlo`uvawe na razli~ni stimuli (zasiluvawe. Konceptot na nametnati instrukcii.Obrazovni refleksii kon u~eweto. site lu|e imaat mo`nost da „konstruiraat“ znaewe vo nivnite sopstveni mozoci niz procesot na otkrivawe i re{avawe problemi. KOGNITIVIZAM Ovoj koncept vremenski nastanal po biheviorizmot niz nabquduvaweto na navikite i odnesuvaweto na u~enikot. @an Pija`e go nabquduval ~ovekoviot napredok vo progresivni stadiumi na kognitivniot razvoj. mentalna konstrukcija vo mislite na individuata. Pridobivkite od teoriite za u~eweto na bihevioristite i nivnite predavawa se odli~no dokumentirani. Pro{iruvaweto na ovoj proces. Za razlika od ova. Spored ovoj pristap. a kognitivisti~kiot se zanimava so simbolikata vo opi{uvaweto na soznava~kite procesi. Spored konstruktivisti~kata teorija. Negovite ~etiri nivoa. bez struktura i u~ewe e glavniot faktor me|u onie koi ja forsiraat ovaa teorija. Znaeweto se nabquduva kako opredeleno i apsolutno. go otkriva mo}noto vlijanie {to bihevioristite go imale (i s# u{te go imaat) vrz u~eweto. a se manifestiraat so kreirawe sistematski pristap vo u~eweto koj e pogoden za implementacija vo organizirani sistemi za u~ewe. kazna. nitu e vtisnato kako rezultat na dejstvoto na nadvore{nite stimuli. koristeweto na nagrada ili kazna vo u~ili{nite sistemi – site tie se ponatamo{ni primeri na bihevioristi~koto vlijanie. Znaeweto ne e odnapred preddefinirano. no samo kako indikator na toa {to se slu~uva vo glavata na u~enikot.). cen- 1/2005 9 .

generalno. kriti~ki nastroeni misliteli i re{ava~i na problemi mo`e da se postigne samo so takva forma na u~ewe {to mu obezbeduva na u~enikot neophodni alati za da u~estvuva i da se priklu~i vo procesot na u~eweto. procesot na predavawe ne treba premnogu da se fokusira na individualnata. Za izvr{uvawe poslo`eni zada~i. obratno od toa. ne odej}i do ekstremnata implikacija na konstruktivizmot.Aktuelnosti tralna uloga vo konstruktivizmot ima idejata za mentalna konstrukcija. ova ne mo`e da bide postignato samo so ednostavno reducirawe na koli~inata na predavawata. Na slikata 1 e dadena sporedba na trite koncepti vo spektarot na teoriite za u~ewe vo odnos na toa kakvo znaewe mo`e da se dostigne. spored niv. predavaweto ne e potpolno ukinato bidej}i e minimalisti~ko – celta e da se predava na takov na~in za da se proizvede najmnogu u~ewe so najmalku predavawa. nezavisno od toa kakov pristap bi bil koristen. – od eden na~in na u~ewe koj e ist za site kon adaptibilen na~in na u~ewe. no e paradoksno izrazeno potsetuvawe toa postojano da se proveruva. – od u~itelot kako transmiter na znaeweto kon u~itelot kako ~ovek {to pomaga i olesnuva pri procesot na u~eweto. Odnosot pome|u slo`enosta na zada~ite na u~enicite i teoriite za u~eweto so ~ija primena mo`at da se podgotvat za nivno izvr{uvawe PEDAGO[KI MODELI Za da se opi{e istoriskiot razvoj na obrazovanieto. Od druga strana. ne e kategori~ki imperativ protiv predavaweto. Duri e dovedena vo pra{awe vrednosta na instrukcijata kako takva: sekoj akt na u~ewe go odvojuva u~enikot od {ansata za otkrivawe. tuku treba da se posveti vnimanie i na grupnata rabota. bidej}i sekoja od niv se bazira na oddelni momenti vo u~eweto i nudi soodvetni preporaki za toa kako da se dizajniraat obrazovnite materijali. So drugi zborovi. obrazovniot proces od aspekt na momentot {to go prou~uva. mora da se naglasi deka su{tinata na opi{uvawata se odnesuva na interakcijata pome|u u~itelot. obrazovnite metodi i. kade {to e potrebna povisoka procesira~ka mo}. – od u~ili{te do u~ewe koe trae cel `ivot. Nivo na slo`enost na zada~ite {to treba da gi vr{i Konstruktivizam Kognitivizam Biheviorizam Nivo na kognitivno procesirawe Slika 1. Isto taka. . U~eweto. Se razbira. za dostignuvawe znaewa {to se so poniska procesira~ka potreba dobri rezultati dava i bihevioristi~kiot pristap. 10 1/2005 . a s# drugo da ostane nepromeneto. Kognitivnite teorii se nekade vo sredinata. No. primenata na edna teorija dava podobri rezultati od drugite vo opredelena oblast vo zavisnost od vidot na znaeweto {to e potrebno u~enikot da go dostigne. – od instrukcija kon konstrukcija i otkrivawe. spored konstruktivistite. – od u~ewe preku apsorbirawe na materijalot kon u~ewe kako da se snao|a i kako da u~i. podobri rezultati davaat konstruktivisti~kite teorii. e pra{awe na motivirawe na individuata da si dodade novo zna~ewe na postojnoto znaewe i iskustvo. Celta decata da stanat motivirani u~enici.od u~eweto kako tortura kon u~eweto kako zabava. Dene{nite pomestuvawa vo praktikata na u~eweto mo`at da se sogledaat niz slednite trendovi vo obrazovnite procesi: – od linearno kon hipermedija. – od obrazovanie fokusirano na u~itelot kon obrazovanie fokusirano na u~enikot. Obrazovni refleksii ODNOSOT ME\U ZNAEWATA I TEORIITE ZA U^EWETO Ne mo`e da se ka`e deka nekoja od teoriite za u~eweto e pogre{na.

u~itelot gi poseduva celoto znaewe i iskustvoto i toj samostojno odlu~uva na koj na~in toa treba da se prenese. a diskusiite. Kaj ovoj model. Iskustvo U~itel U~itel Aktuelnosti Znaewe Predmet U~enik U~itel U~enik Slika 3. Odnosot me|u trite faktori na obrazovanieto Strukturata i razvojot vo op{testvoto zaedno so negovite politi~ki dimenzii imaat va`no vlijanie vo nastanuvaweto i aktuelnosta na modelite. MODEL „V^ERA“ Ovoj model mo`e da se nare~e „paradigma na verbalnata tradicija“. u~itelite se tie {to go poseduvaat celokupnoto znaewe. U~itelite {to go poddr`uvaat ovoj „metod na isporaka na generalnata informacija“ svojata pozicija ja argumentiraat so stavot deka znaeweto e generalno. znae s# za zemjite vo Evropa. Eden u~itel. na primer po geografija. Vo ovaa smisla. u~enicite i materijata za u~ewe (sodr`inata) gledana od obrazovno – u~itelskata tradicija na minatoto. proceduralno i univerzalno. identi~na so onaa na u~itelot ili na pisatelot na knigata. Komunikacijata e ednonaso~na. aktivnostite 1/2005 11 . vo koe dominiraat razlikite pome|u avtoritetite i prose~nite gra|ani. Samite modeli i hipotezite {to se obrabotuvaat se razvieni od eksperti. toj uspeva da ja odr`uva svojata baza na „personalno znaewe“ so najnovi informacii bez pogolemi problemi. Kako posledica na relativno skromnata brzina na op{testveniot razvoj. Ovie interpersonalni relacii me|u involviranite strani se prirodna posledica na karakteristikite na op{testvoto vo minatoto. Severna Amerika ili Azija. nastavniot ~as e ispolnet so mnogu specijalno dizajnirani aktivnosti. Obrazovnite interakcii mo`at da se sporedat so metafora na edno „frizbi“: fa}a~ot go fa}a diskot {to ja ima istata forma kako i koga ja napu{til rakata na frla~ot. Toj ja objasnuva interakcijata me|u u~itelot. U~enicite imaat uloga vo procesot na u~eweto na „priemnici na znaeweto“. mo`at da se izdvojat tri modeli {to go ilustriraat hronolo{kiot razvoj na interakcijata me|u involviranite strani. Ponatamu. Osnovnata karakteristika na ovaa situacija e verbalniot tek {to od u~itelot se naso~uva kon u~enicite (predavawe). Sli~no na toa. no bez kakvi bilo o~ekuvawa ili nade` za poinakva uloga i aktivno u~estvo vo procesot na prenesuvaweto na znaeweto. tradicionalnoto obrazovanie se obiduva da „frli“ materijali kaj u~enicite so intencija tie niv da gi primat i apsolviraat vo edna koherentna forma. So cel da se potvrdi vakvata pozicija.Obrazovni refleksii u~enicite i predmetot na u~eweto. O~igledno e deka u~itelot e odgovoren za prenesuvaweto na znaeweto – odnosno za u~eweto. Model „v~era“ Slika 2. kako i na tranziciite me|u niv.

razvien e nov koncept {to mo`e da se ozna~i kako paradigma na sega{nosta. Model „denes“ Slika 5. Kaj ovoj model ako u~enikot mo`e da povtori eden ekspertski model ili modelot na u~itelot pri testiraweto. Ovoj model e osnova na obrazovnite sistemi vo razvienite i uspe{nite zapadni op{testva. Slika 4. izlagaj}i pritoa predlozi i soveti naso~eni kon pretstavuvaweto na faktite za toa kade (vo literaturata. Vo sporedba so drugite dva modeli. Model „utre“ Odgovornosta e pove}e razgrani~ena. ovoj pat komunikacijata e vo dve nasoki i se odviva pome|u u~itelot i u~enicite. se bara to~no odredena potvrda vo pogled na tehnolo{kite kapaciteti i ograni~uvawata. No.Aktuelnosti i eksperimentite se vnimatelno dizajnirani so cel da gi vodat u~enicite do to~niot odgovor. so cel procesot na u~ewe da se ispolnuva vo soodvetnite nasoki. odgovornosta za u~eweto da se pozicionira na u~enicite. Soglasno so toa. Bazata na znaeweto e postavena vo centarot. toga{ toa zna~i deka toj go razbira gradivoto. Vo ovoj koncept u~itelot s# u{te ima centralna uloga i glavniot del od komunikacijata se bazira vrz negovoto znaewe i iskustvo. U~itelot reagira pove}e kako katalizator ili konsultant na u~enicite. MODEL „UTRE“ Obrazovni refleksii Na ovoj model mo`e da se konstatira edna esencijalna razlika vo odnos na prethodnite dva modeli. MODEL „DENES“ Trgnuvaj}i od nedostatocite na modelot „v~era“. kako i pome|u samite u~enici. No. Za `al. Dvete strani – i u~itelot i u~enicite se odgovorni ili do`ivuvaat opredelen vid odgovornost za segmenti od procesot na u~eweto. ovoj model bara va`ni promeni vo ulogata i vo odnesuvaweto i na u~itelot. na konceptot mu nedostasuvaat vnatre{na kompaktnost i povrzanost so ne{tata {to u~enikot ve}e gi znae. ovozmo`ena e dvostrana komunikacija i me|u u~itelot i u~enicite. kolku {to e mo`no pojasno. generalnata ideja e. Komunikacijata pome|u u~itelot i bazata na znaeweto (sostavena od razli~ni elektronski mediumi i multimediski formi) e dvostrana. Prifa}aweto na avtoritetite e namaleno vo sporedba so modelot „v~era“. kako i me|u samite u~enici. vo multi- 12 1/2005 . a ulogata na u~itelot i na u~enicite e podednakvo va`na vo procesot na u~eweto. Ponatamu.

Ottuka. Nesporno e deka u~enicite vo Republika Makedonija vlo`uvaat golem napor vo sovladuvaweto na nastavnite gradiva {to stojat pred niv. No. osobeno niz proekti poddr`ani od nadvore{ni institucii kako {to se Evropskata unija (Phare). U~eweto. Ovie u~ili{ta se razvivaat vo nasoka na implementacija na modelot „denes“. Ovie promeni. ima za cel repeticija. no fakt e deka e pogre{en na~inot na koj e akumulirano toa znaewe. osobeno na poniskite nivoa – osnovnoto i srednoto obrazovanie. U{te eden biten moment se i izrazenite ekonomski te{kotii na dr`avata {to se manifestiraat so namaleno finansirawe na u~ili{tata {to kako posledica ima nizok stepen na nivna tehnolo{ka opremenost. vo osnova. mo`e da se zaklu~i deka i vo bihevioristi~kiot model na imple- 1/2005 13 . glavno. vo korelacija so drugite znaewa. primenata ne eden od konceptite vo obrazovniot proces ne gi isklu~uva mo`nite implikacii na ostanatite dva koncepti. tuku e dobieno vo organizirana forma kako nalo`ena instrukcija. taka i na relacijata u~enik-u~enik.) }e najdat informacija i kako da se postigne u~eweto. od edna strana. Na~inot na steknuvawe na vakvite znaewa na u~enicite im obezbeduva izvr{uvawe na zada~i so nizok procesira~ki kapacitet.Obrazovni refleksii mediskite mediumi itn. e konstruktivisti~ki i e vo nasoka na podobruvawe na kvalitetot na znaewata {to u~enicite vo ovie u~ili{ta gi steknuvaat. kako posledica na bihevioristi~ki koncept baziran na nagrada ili na kazna. se vo nasoka na povisoka interaktivnost vo nastavniot proces i toa kako na relacijata u~itel-u~enik. Mo`at da se zabele`at kvalitativni promeni vo nastavniot proces vo onie u~ili{ta {to bile predmet na nekoja od programite za reforma. no. PEDAGO[KITE MODELI IMPLEMENTIRANI VO OBRAZOVNIOT SISTEM VO RM Postojna sostojba Kako posledica na pove}egodi{niot koncept na visoka organiziranost na obrazovanieto i obrazovnite institucii vo Republika Makedonija. evidentna e zastapenosta na konceptot na bihevioristi~kata tradicija vo u~eweto. pak. Vo poslednata decenija zabele`itelni se naporite {to dr`avnite institucii gi vlo`uvaat za reformi na obrazovanieto. pa i ocenkite od nezavisnite institucii se takvi. i slaba edukacija na nastavniot personal vo duhot na reformite kon konstruktivisti~kata tradicija. Vaka dobienoto znaewe ne e dovedeno vo kontekst so negovata primena nitu. Taka. Vakviot koncept. 5). Isto taka. Modelot na u~eweto zastapen vo Aktuelnosti osnovnite i srednite u~ili{ta vo Republika Makedonija se bazira. na „modelot na minatoto“ a znaewata mo`at da se kategoriziraat kako bihevioristi~ki (sl. KONSTRUKTIVISTI^KA ANALIZA NA MODELOT „V^ERA“ IMPLEMENTIRAN VO U^ILI[TATA VO REPUBLIKA MAKEDONIJA Pri pretstavuvaweto na psiholo{kite teorii za u~eweto bea pretstaveni tri metakoncepti od koi konstruktivisti~kiot i bihevioristi~kiot koncept bea ozna~eni kako dva ekstremi. be{e re~eno deka tie davaat razli~ni efekti vo odnos na kvalitetot na znaewata {to gi steknuvaat u~enicite. Zatoa i ne treba da ~udi {to nivoto na znaewata so koi raspolagaat u~enicite vo Republika Makedonija od strana na soodvetnite tela na Organizacijata na obedinetite nacii minata godina be{e oceneto kako mnogu nepovolno. na u~enicite im go stava na raspolagawe i svoeto znaewe i iskustvo. po potreba. Dodeka konstruktivisti~kiot pristap obezbeduva povisoki procesira~ki performansi i izvr{uvawe poslo`eni zada~i. Institutot Otvoreno op{testvo. a so toa i kvalitetot na znaewata na u~enicite raste i im obezbeduva povisoka procesira~ka mo} i sposobnost za izvr{uvawe poslo`eni zada~i. bihevioristi~kiot obezbeduva performansi pri motornite zada~i. Toa ne se sozdalo niz procesot na prenesuvawe na novi informacii i povrzuvawe so postojnoto znaewe so koe raspolagaat u~enicite. glavno. razli~ni humanitarni organizacii itn. vrednosta na znaewata e namalena. od druga strana.

bihevioristi~ki. za razlika od razvienite op{testva. na informaciite {to vo procesot na predavawata }e gi dobie od u~itelot i od informaciite {to }e gi dobie od u~ebnikot. toga{ toj se sostoi od slednite elementi: – u~enikot so negovoto prethodno znaewe i iskustvo. sodr`at korisni informacii. Vo eden del od u~ili{tata vo Republika Makedonija. ako se napravi obid za konstruktivisti~ka analiza na modelot. Ottuka. Pretstaven grafi~ki ovoj model gi sodr`i slednite elementi: Obrazovni refleksii KONSTRUKTIVISTI^KA ANALIZA NA MODELOT „DENES“ IMPLEMENTIRAN VO U^ILI[TATA VO REPUBLIKA MAKEDONIJA Dokolku vo u~ili{teto se primenuva modelot „denes“ situacijata e poinakva. vakviot pristap e bihevioristi~ki. Samo so pomal procent efektot e konstruktivisti~ki. sekako. glavno. – u~enicite so nivnoto znaewe i iskustvo kako izvori na informacii. problemot vo Republika Makedonija. I vo dvata prethodno navedeni modeli 14 1/2005 . Konstruktivisti~ki aspekt na u~enik vo pedago{kiot model „v~era“ Kvalitetnoto konstruktivisti~ko znaewe {to se generira kaj u~enicite se bazira na nivnoto prethodno znaewe i iskustvo. Predavawata na u~itelot. e vo ograni~enosta na pristapot do novi nadvore{ni informacii. Kako {to be{e opi{ano. – u~ebnikot kako izvor na informacii. Iako. No. modelot „denes“ e model {to gi karakterizira i razvienite op{testva. Vakviot model ima izgledi da bide konstruktivisti~ki od aspekt na interakciite {to se odvivaat vo nego vo procesot na nastavata. obrazovniot proces se odviva spored modelot na minatoto. Od konstruktivisti~ka gledna to~ka. negovite implikacii se. kako edinstven nezavisen izvor na informacii ostanuva u~ebnikot. vo osnova. Grafi~ki pretstaven ovoj model gi sodr`i slednite elementi: Slika 6. u~enikot vo ovoj model e del od sistemot sostaven od slednite elementi: – u~enikot so negovoto prethodno znaewe i iskustvo. Slika 7. Konstruktivisti~kiot aspekt na u~enikot vo pedago{kiot model „denes“ Ovoj model e bogat so interakcii. – u~itelot so negovoto znaewe i iskustvo kako izvor na informacii.Aktuelnosti mentacija na obrazovniot proces ne mo`e celosno da se isklu~at nekoi konstruktivisti~ki efekti. no kako posledica na ve}e opi{aniot pedago{ki model „v~era“. – u~itelot so negovoto znaewe i iskustvo kako izvor na informacii. – u~ebnikot kako izvor na informacii.

kako posledica na serija socio-ekonomski momenti obrazovniot proces vo osnovnite i srednite u~ili{ta vo Republika Makedonija na u~enicite im dava dominantno znaewe od bihevioristi~ki tip. Ovie izvori poradi visokata cena na ~inewe se dostapni samo za ograni~en broj u~enici. Satelitskite televizii nudat kvalitetni materijali. a avtorskite honorari voop{to ne se stimulativni za avtorite za nivna pogolema rabotna investicija. vo crnobela tehnika. Od prethodnoto mo`e da se zaklu~i deka i vo konstruktivisti~kiot model na interaktivna nastava „denes“. televiziskite emisii i sl. – Ne{to podobra e sostojbata so multimediskite formi na edukativnite materijali realizirani na kompakt diskovi. i izlo`enosta na konkurencija na i onaka skromniot pazar na u~ebnici. kako posledica na nerazvienosta na site segmenti na op{testvoto. Vo Republika Makedonija. – u~itelot so negovoto znaewe i iskustvo kako izvor na informacii. mo`at da se spomnat „Enciklopedija Makedonika“. od druga strana. 1/2005 15 . – u~eniciot so nivnoto znaewe i iskustvo kako izvori na informacii. od edna strana. pred s#. Aktuelnosti „Makedonija kop~ata na svetot“ itn. Eve oddelni sogleduvawa za sekoj od niv: – Internetot ne gi zadovoluva potrebite na u~enicite kako posledica na jazi~nata bariera na sajtovite so kvalitetni javni sodr`ini. spotovi. Pri~inite za toa se pove}eslojni. isto taka. efektite od obrazovniot proces se vo zna~itelna merka bihevioristi~ki. multimediskite biblioteki. spisanija. no i tie. u~enikot vo ovoj model e del od sistemot sostaven od slednite elementi: – u~enikot so negovoto prethodno znaewe i iskustvo. vakvite resursi se nedostapni ili se skromni. Vo takva situacija. Iako postojat nekolku spisanija nameneti za u~eni~kata populacija tie nudat informacii {to gi zadovoluvaat isklu~ivo nivnite trendovskite potrebi (muzika. Tuka. igri itn. Vo razvienite op{testva informaciite vo konstruktivisti~kiot proces na u~ewe se dobivaat i od drugi izvori kako {to se Internet. pa i ekonomijata. za zabava na gleda~ite. se stari i pove}e od dvaesetina godini. Izvesni pozitivni momenti se zabele`livi vo uvezenite emisii na privatnite televizii. – dopolnitelniot izvor na informacii. tuku se nameneti. no jazi~nata bariera go ograni~uva i ovoj efekt. se pe~atat na evtina hartija. Etnolo{kata razglednica na Republika Makedonija. multimediskiot sistem za u~ewe po predmetot informatika za prva godina vo srednite u~ili{ta. DOPOLNITELEN IZVOR NA INFORMACII Model na obrazovanie so dopolnitelen izvor Vo prethodnata to~ka be{e jasno pretstaveno deka nezavisno od pedago{kiot model {to se primenuva. verojatno poradi niskata cena. Oddelnite napori na emisiite od tipot na „Yvon“ na MTV voop{to ne se vo duhot na konstruktivisti~koto u~ewe. – Televiziska produkcija vo Republika Makedonija vo smisla na obrazovni materijali skoro i da ne postoi. pred s#. Dodeka vo obrazovnite sistemi na razvienite op{testva u~ebnikot se koristi kako bazi~en izvor na informacii. ne postojat. a vo Republika Makedonija prakti~no ne postoi sajt {to nudi informacii od soodveten obrazoven tip. „Ilindenskoto vostanie“. a osnovnata e niskata kupovna mo} na gra|anite i borbata za poniski ceni.Obrazovni refleksii mo`e da se zabele`i deka tie na nekoj na~in pretstavuvaat sistem {to nema informaciski vlez od nadvore{niot svet osven u~ebnikot. – Spisanija so sli~na sodr`ina. vo uslovi na nedostapnost na dopolnitelni informacii. vo Republika Makedonija toj e celokupniot izvor. – u~ebnikot kako izvor na informacii. Od konstruktivisti~ka gledna to~ka. tendencija na izdava~ite e u~ebnicite da bidat evtini.). Prethodniot efekt e u{te ponaglasen ako se ima predvid deka i u~ebnicite se so skromen kvalitet. Osnovnata ideja e da se obezbedi dopolnitelen izvor na informacii koj na u~enicite }e im obezbeduva kvalitetno generirawe na znaewe i doveduvawe na toa znaewe vo vrska so nastavnite sodr`ini.

podrazbiraat i koristewe na korisni~ki indeksi na klu~ni zborovi. treba da se sozdade interaktivna multimedijalna okolina za u~ewe (IMLE . Sistemite za multimedisko u~ewe gi sodr`at slednite formi za prenesuvawe na informaciite i pottiknuvawe na znaeweto kaj u~enicite: – tekstualni elementi vo koi se vr{i identifikuvawe na problemot i na potrebata od poznavawe na sodr`inata. prika`uvawe na postapkata za re{avawe. hipertekstualnoto povrzuvawe na celini so srodna sodr`ina. Konstruktivisti~ki model vo pedago{kiot model „denes“ zbogaten so dopolnitelen izvor na informacii Vaka definiraniot model. nesomneno. a animaciite dopolneti so zvuk (govor) {to gi objasnuva oddelnite momenti vo animacijata. Kako mediumi za realizacija naj~esto se koristat veb (Internet) i kompakt diskovi. Sekako. DOPOLNITELNI IZVORI NA INFORMACII VO PE^ATENA FORMA Multimediskite formi za prenesuvawe informacii se najpogodni za konstruktivisti~koto u~ewe. vo u~ili{te.) so {to kaj u~enicite se sozdava vizuelno do`ivuvawe. Treba da se obezbedi mo`nost interesnite celini da se izberat i na poseben na~in da se ozna~at za u~enikot. taka i kvalitativno (konstruktivisti~ko znaewe). 16 1/2005 . vakvite realizacii mo`at da imaat ograni~eni mo`nosti od aspekt na potrebata da se poseduva kompjuter. Interakciite vo multimediskite sistemi.Aktuelnosti Grafi~ki pretstaven ovoj model gi sodr`i slednite elementi: Obrazovni refleksii – fotografii se koristat za pretstavuvawe stati~ni situacii (pojavi. Ne sekoga{ u~enicite se vo mo`nost da koristat kompjuter (na patuvawe. prika`uvawe na klu~niot moment i doobjasnuvawe ili ilustrirawe so pogodna multimedijalna forma. Pritoa. I ne site u~enici vo Republika Makedonija posedu- Slika 8. Vakvite sistemi obi~no sodr`at i sistem za samostojno testirawe vo tekot na u~eweto. intenzitetot na progresot }e zavisi od kvalitetot i vidot na dopolnitelniot izvor na informacii. pova`ni poimi. vo avtobus). pokraj op{tata hierarhiska i sekvencijalna navigacija. objasnuvawe na re{enieto. Interakciski se pristapuva i kon multimediskite formi. }e pridonese vo podobruvaweto na obrazovniot proces kako kvantitativno (zgolemuvawe na obemot na znaeweto). Sepak. Zatoa. sodr`ini itn. a interakcijata podrazbira i kontrola na tekot na dinami~kite multimediski formi. – se izgotvuvaat animacii za doobjasnuvawe na principite spored koi funkcioniraat nekoi pojavi {to se pote{ko sfatlivi ili apstraktni. – pri objasnuvaweto na dinami~ni fizi~ki pojavi se koristat videosekvenci snimeni so cel da se prika`e odvivaweto na pojavite vo integralna forma ili razlo`ena na elementarni ~ekori.interactive mulimedia learning environment). se u{te pokvaliteten izvor na informacii. DOPOLNITELNI IZVORI NA INFORMACII VO MULTIMEDIJALNA FORMA U~eweto e najefikasno koga e interaktivno. momenti i sl. najinformativni se dinami~nite formi kako {to se videata i animaciite prosledeni so zvuk i so zadol`itelna interaktivnost.

W. The Children’s Machine: Rethinking School in the Age of theComputer. Pe~ateniot izvor. se javuva potreba od dopolnitelen izvor vo forma na pe~aten materijal. Elektrotehni~ki fakultet. The Technology of Teaching.org (9) Arsenovski. a division of Harper Collins Publishers. 2003 (8) IMS Global Learning Consortium. NY:Grossman. 1998 (7) Arsenovski S. nedvosmisleno se doka`uva deka e neophodna intervencija vo procesot na u~eweto kaj u~enicite od osnovnoto i od srednoto obrazovanie vo pogled na promenata na tipot na znaewata {to tie gi steknuvaat vo organiziraniot sistem na u~ewe. Fort Worth. New York:Mc Graw Hill. profesor na Fakultetot za op{testveni nauki vo Skopje 1/2005 17 . Potrebata od konstruktivisti~ki tip na znaewa kaj u~enicite e evidentna vo uslovi na brz razvoj na op{testvoto. L. No. New York: Meredith Corporation. Mihajlov. Meeting of NTG IT&ED WG. TX: HBJ College Publishers.. (10) Arsenovski S. 1992 (6) Tapscott. Skopje. „Development of the Interactive Multimedia Learning System in the Subject Computer Science in the High Schools“. Tranzicijata Aktuelnosti vo nasoka na konstruktivisti~ko u~ewe e mo`na so voveduvawe nadvore{ni izvori na informacii od sekakov oblik. http://www. New York: Basic Books. 2001 (11) Arsenovski S. LITERATURA (1) Skinner. Elektrotehni~ki fakultet.. kako i niz definiranite pedago{ki modeli i informacioni tekovi vo niv. S. 2003 d-r Sime Arsenovski. Stanuva zbor za mnogu bitna komponenta na op{testvoto.). Skopje. Kreativnosta i povisokata procesira~ka mo} {to se steknuva niz konstruktivisti~koto u~ewe e neophodna za sekoe rabotno mesto. Zatoa. Briggs. May 11-16. and Wager. Bihevioristi~kiot tip na znaewa e dominanten bez ogled na toa koj pedago{ki model se primenuva od pri~ina {to interaktivnosta kako osnoven na~in na generirawe na konstruktivisti~ko znaewe na u~enicite e ograni~ena. D.. D.. Na obrazovniot proces mu nedostasuvaat nadvore{ni izvori na informacii {to vo posebni momenti bi se stavale vo korelacija so vnatre{niot (organiziran. F. Inc IMS Question and Test Interoperability Addendum Version 1.. I. B. Proceedings of the 24th International Conference on Information Technologya. Principles of Instructional Design (4thEd. 1998 (5) Gagné. J. R.. D.Obrazovni refleksii vaat kompjuteri. Growing Up Digital: The Rise of the Net Generation. za razlika od multimediskiot. Integriran sistem za napredno distribuirano u~ewe. ne mo`e da sodr`i dinami~ni formi.1968 (2) Piaget. New York: Mc Graw Hill. The Science of Education and the Psychology of the Child. Growing Up Digital: The Rise of the Net Generation. ZAKLU^OK So ovoj trud preku analizata na psiholo{kite teorii za u~eweto. S.2. Kraljevski. publikuvawe enciklopedii.1 Final Specification. Edna od ideite bi mo`ela da bide inicirawe na spisanija. prevodi na kvalitetni stranski izdanija i sl. doktorska disertacija. 1970 (3) Papert. „From Multimedia LS to SCORM based LS“..1993 (4) Tapscott. Dizajnot i pe~atot na stranicite mora da bide {to e mo`no pokvaliteten so cel da go zadr`i ~uvstvoto na prijatnost na u~enikot dodeka gi apsorbira informaciite i dodeka vrz osnova na novite informacii go sozdava svoeto novo znaewe i go povrzuva so drugite negovi znaewa kako temelen princip na konstruktivisti~koto u~ewe. pa zatoa strukturata na informaciite bi se sostoela od stati~ni tekstovi i grafi~ki elementi (fotografii..imsglobal. Sistemi za multimedijalno u~ewe. mora da se vodi smetka tie spored sodr`inata da bidat dinami~ni i dobro ilustrirani so grafi~ki elementi. 61. {emi i sl. u~ili{ten) proces na u~ewe.. Romania. March 2003. skici. magisterski trud.. iako tekstovite spored formata se stati~ni.). Bucharest.

ve}e dve decenii se vr{at i sistematski psiholo{ki istra`uvawa na potencijalnite vlijanija na igraweto videoigri. platformi. prvi~nite ednostavni igri postepeno se transformiraa vo s# poslo`eni i posofisticirani igri so raznovidna struktura i sodr`ina. tuku i kako na aktivnost koja mo`e da ima i odredeni socijalizaciski efekti. Igraweto videoigri nema vozrasni i kulturni limiti. Naj~esto. bezrezervnata prifatenost od decata i od adolescentite i s# pogolemata prisutnost na razli~ni formi na nasilstvo vo videoigrite ja nametnuvaat potrebata na igraweto videoigri da ne se gleda samo kako na sovremen na~in na zabava. tie imaat dostignato nivo na realizam sli~no na filmovite i nivo na interakcija me|u igra~ot i likovite vo igrite so elementi sli~ni na interakcijata me|u lu|eto. Videoigri igraat od predu~ili{ni deca do vozrasni. Denes. igri so ubivawe. videoigrite se klasifikuvaat spored nivnata sodr`ina. Interesiraweto za ovie vlijanija e naglo zgolemeno po nekolku krvavi incidenti slu~eni vo u~ili{ta vo SAD. So razvojot na informati~kata tehnologija i specijaliziranite sistemi za igrawe. Tokmu poradi toa. postojat i pove}e kriteriumi za nivno opi{uvawe i klasifikuvawe. Vo po~etokot. Me|utoa. vsu{nost. taka {to ve}e imaat dobieno belezi na globalizaciski fenomen. igri so tepawe. simulacii. zagatki. za nitu edna dosega{na klasifikacija ne mo`e da se ka`e deka e navistina konzistentna i seopfatna. igrawe ulogi. dol`inata na vremeto {to se pominuva vo igrawe. tie i ne bea igri kako dene{nite. Koga se govori za takvata mo`nost.Aktuelnosti Obrazovni refleksii IGRAWETO VIDEOIGRI I AGRESIVNOTO ODNESUVAWE KON SOU^ENICITE KAJ SEDMOODDELENCITE Mihajlo Popovski Ana Mickovska Maja Simonovska VOVED Videoigrite se pojavija vo sedumdesettite godini na minatiot vek re~isi nezabele`livo i bez izgledi deka }e stanat tolku popularni i prifateni vo mnogu kulturni sredini. Toa delumno se dol`i na faktot {to postojano se pojavu- vaat na pazarot novi videoigri i nivni podvidovi so s# po{irok spektar na karakteristiki. [irokata rasprostranetost. vo periodot od 1997 do 1999 godina. pa taka se govori za igri na avantura. Opisite i klasifikaciite na videoigrite obi~no gi pravat kompaniite {to gi sozdavaat. obi~no se pretpostavuva deka igraweto videoigri ima pove}e negativni otkolku pozitivni konsekvencii vrz psihosocijalniot razvoj na decata. strategii i tradicionalni igri. sportski igri. Vo ovie incidenti se simulirani sceni na videoigri 18 1/2005 . Tie se igraat niz celiot svet. edukativni igri. So ogled na toa {to so tekot na vremeto se sozdadeni mnogu videoigri koi postojano se usovr{uvani i nadopolnuvani i koi pretpostavuvaat razli~ni kognitivni kapaciteti i aktivnosti na igra~ite.

1986. i po{irokata javnost imaat poka`ano najgolemo interesirawe e pra{aweto dali igraweto videoigri. ja ispituvale povrzanosta na igraweto videoigri so nasilstvo so dispoziciskata agresivnost. Ovaa tendencija bila posebno izrazena kaj devoj~iwata. 2004). so prosocijalnoto i so agresivnoto odnesuvawe itn. u~estvuvale vo tepa~ki. psiholo{kite istra`uvawa na igraweto videoigri. del se eksperimentalni. op{to zemeno. so motivot za postignuvawe. onie deca {to igrale/gledale videoigra so nasilstvo pominuvale i pove}e vreme vo igrawe agresivna igra. no vo ovoj slu~aj povrzanosta bila poslaba (Gentile et al.. pak. no poretko od prethodnite (28%). mo`e da dovede do zgolemuvawe na stepenot i vidot na agresivnoto odnesuvawe kaj igra~ite. se nadovrzuvaat na ve}e profiliranite istra`uvawa na vlijanijata na televiziskite programi vrz psihi~kite funkcii i odnesuvaweto na gleda~ite. i toa posebno igraweto videoigri so nasilstvo. Za ilustracija. a nivni storiteli bile u~enici strastni igra~i na takvi videoigri. so u~ili{niot uspeh. ovie deca za razlika od drugite bile i poaktivni. u~estvoto vo tepa~ki i vleguvaweto vo raspravii so nastavnicite kaj 607 u~enici na vozrast od 13 do 15 godini. pak. decata bile instruirani i me|usebno da se kaznuvaat ili nagraduvaat za reakciite {to gi manifestiraat dodeka igraat. So nabquduvaweto na decata vo vaka definirani okolnosti bilo utvrdeno deka. na decata im bilo ovozmo`eno da igraat druga igra koja samite ja izbirale od nekolku igri {to im bile na raspolagawe. Rezultatite na istra`uvaweto poka`ale deka u~estvoto na u~enicite vo tepa~ki variralo vo zavisnost od nivoto na nivnata dispoziciska agresivnost i na igraweto videoigri so nasilstvo. a vo nekolku navrati se napraveni i metaanalizi. no vo drugi povrzanosta bila minimalna ili. Vo ovie istra`uvawa nastojuvano e da se dade odgovor na pove}e pra{awa vo vrska so navikite za igrawe videoigri kaj decata i kaj adolescentite. nikakov efekt vrz frekventnosta na podocne`noto me|usebno kaznuvawe ili nagraduvawe (Cooper and Mackie. Me|utoa. isto taka. Me|utoa. za roditelskata kontrola vrz igraweto. Vo nekoi istra`uvawa bila pronajdena zna~ajna povrzanost me|u igraweto videoigri i agresivnoto odnesuvawe. 1/2005 19 . Pozitivniot odgovor na ova pra{awe sekako deka bi imal soodvetni konsekvencii vrz individualnoto i vrz op{testvenoto ocenuvawe i tretirawe na ovoj vid igri. za nivnite motivi i preferencii. ona za {to psiholozite. isto taka. Po ova igrawe/gledawe.e. spored Goldstein. Del od istra`uvawata se opservaciski. U~enicite. vsu{nost. bila pozitivno povrzana i so raspravaweto na u~enicite so nivnite nastavnici. eve nekolku naodi dobieni vo razli~ni tipovi istra`uvawa. Naj~esto vo tepa~ki u~estvuvale onie u~enici koi bile so visoko nivo na dispoziciska agresivnost i koi mnogu igrale videoigri (63%). Po~esto vo tepa~ki u~estvuvale u~enicite koi bile so nisko nivo na dispoziciska agresivnost. Xentile i sor. po~esto izbirale i menuvale igri. voop{to ne postoela. edna sportska i dve zabavni igri. ako se sudi spored rezultatite na dosega{nite istra`uvawa. a. 2001). isto taka. Najmalku vo tepa~ki u~estvuvale u~enicite koi bile so nisko nivo na dispoziciska agresivnost i koi malku igrale videoigri (4%). a koi mnogu igrale videoigri (38%). I pokraj {irokiot spektar razgleduvani pra{awa. del se korelaciski. t. pak. Frekventnosta na igraweto videoigri.Obrazovni refleksii so ubivawe. Poradi sli~nostite so gledaweto televizija. za povrzanosta na igraweto so oddelni crti na li~nosta. Toa zna~i deka i vo psiholo{kite istra`uvawa na igraweto videoigri se primenuvaat voobi~aenite metodski pristapi. Kuper i Meki nabquduvale 84 deca na vozrast od 10 do 11 godini koi prvo igrale ili gledale videoigra Od praktikata so nasilstvo ili videoigra bez nasilstvo ili. igrale igra so pi{uvawe. vo koi bile ispituvani efektite na igraweto razli~ni videoigri so nasilstvo i bile koristeni razli~ni merki na agresivno odnesuvawe kaj decata i adolescentite. za polovoto i rasnoto stereotipizirawe vo videoigrite. igraweto/gledaweto videoigra so nasilstvo nemalo. pak. so visoko nivo na dispoziciska agresivnost i koi malku igrale videoigri. Pokraj toa. no ne i kaj mom~iwata. Pritoa. s# u{te ne mo`e da se dade celosen i ednozna~en odgovor na ova pra{awe. Tie mo`ele da izbiraat me|u edna agresivna.

Poto~no. Dali sedmoodelencite. a. i na drugi pra{awa ne treba da se potpreme samo na sporadi~ni sogleduvawa. na agresivnite misli i emocii. prvata e napravena od [eri (Sherry. ispituvale pove}e varijabli. Za `al. godinata vo koja e izvr{eno istra`uvaweto. 1997). na Anderson i Bu{man dava poubedliva poddr{ka na pretpostavkite za negativnite efekti na videoigrite. no taa e pomala otkolku onaa za televizijata. vklu~uvaj}i i nekolku formi na agresivno odnesuvawe i stilovi na re{avawe so konflikti. nasilnite aktivnosti i na negativizmot kaj decata. Za da se dojde do posigurni soznanija. povrzanosta bila posilna. ~esto igraat videoigri? Koga. Kako relevantni varijabli gi izdvojuva: vozrasta na ispitanicite. Kaj studentite. pak. No. drugata videoigri so malku nasilstvo.e. kako i zo{to se praktikuva toa. koga. a. Rezultatite od merewata na agresivnosta pred i po igraweto poka`ale deka igraweto na razli~nite videoigri nemalo vlijanie vrz stepenot na agresivnosta kaj studentite (Scott. na~inot na mereweto na agresivnoto odnesuvawe itn. Studentite koi podolgo vreme pominuvale vo igrawe videoigri so nasilstvo poka`uvale tendencija na zgolemeno manifestirawe lutina. i na namaleno koristewe na stilot na integrirawe pri re{avaweto konflikti (Chory-Assad and Mastro. tuku treba da primenime i sistematski pristap vo nivnoto prou~uvawe. neprijatelstvo. Pri~inite za neednozna~nosta na naodite verojatno se pove}ekratni i.e. op{to zemeno. isto taka. Dobienite rezultati vo ova istra`uvawe. pri proverkata na efektite na igraweto videoigri so nasilstvo kaj sredno{kolci i kaj studenti. izlo`enosta na nasilstvoto na televizija se poka`ala kako pomo}en prediktor na nivnite agresivni tendencii. pak. dali e toa navistina taka. Ispitanici vo istra`uvaweto bile studenti raspredeleni vo tri grupi. bi mo`ele da se lociraat vo na~inite na koi se izbirani ispitanicite. i na efektite na izlo`enosta na televizija i na drugi mediumi. Ednata grupa studenti igrale videoigri bez nasilstvo. kade i kakvi videoigri igraat? Zo{to sakaat da igraat videoigri? Kakov e odnosot na roditelite sprema nivnoto igrawe? Dali igraweto videoigri e povrzano so polot i u~ili{niot uspeh? Dali igraweto videoigri e povrzano so manifestiraweto agresivno odnesuvawe sprema sou~enicite? 20 1/2005 . isto taka. vo eksperimentalnoto istra`uvawe izvr{eno od Skot bile proveruvani potencijalnite efekti na igraweto videoigri vrz agresivnosta i crtite na li~nosta. spored Griffits. verbalna i fizi~ka agresija. Imeno. no povrzanosta ne bila ednakvo izrazena kaj sredno{kolcite i kaj studentite. koga toa bilo sporedeno so efektot na televizijata. I kone~no. vidot na nasilstvoto prika`ano vo igrata i metodite koristeni za merewe na agresivnosta. No. isto taka.Od praktikata Kori-Asad i Mastro. i toa e tolku o~igledno {to na prv pogled izgleda kako da pretstavuva karakteristi~no odnesuvawe na decata i adolescentite. Videoigri se igraat i kaj nas. generalno. 1995. kaj sredno{kolcite postoela povrzanost me|u prisustvoto na nasilstvo vo videoigrite i poka`uvaweto neprijatelstvo i fizi~ka agresija. igraweto videoigri za na{ata stru~na javnost s# u{te ne pretstavuva fenomen {to zaslu`uva poseriozen nau~en i op{testven tretman. igraweto videoigri so nasilstvo doveduva do namaluvawe na prosocijalnoto odnesuvawe i do zgolemuvawe na psiholo{kata vozbuda. pogolemiot del od istra`uvawata na ovaa tema se podlo`eni i na dve metaanalizi. Analizata. dali igraweto videoigri e tolku ra{ireno me|u niv i ako e. celta na istra`uvaweto e da se dobijat odgovori na slednive pra{awa. [eri otkriva deka postoi korelacija me|u igraweto videoigri i agresivnosta. Ova istra`uvawe e prvi~en obid za detekcija na navikite za igrawe videoigri vo na{ata sredina i za proverka na nekoi pretpostaveni povrzanosti na igraweto so oddelni varijabli. 2001). vremeto na igrawe. a tretata videoigri so mnogu nasilstvo. primenetata metodologija. 2000). a vtorata od Anderson i Bu{man (Anderson and Bushman. t. t. za da se odgovori na ovie. a. Obrazovni refleksii 2001). obezbedile poddr{ka na pretpostavenata povrzanost me|u gorespomenatite varijabli. vremeto i kontekstite na istra`uvaweto. Se razbira. Spored nivnite naodi. decata na vozrast od 12 do 14 godini.

a deka ne igraat samo 78 (18%). Se razbira. Instrumenti i postapka Za pribirawe na podatocite e koristen pra{alnik {to se sostoi od ~etiri dela. visokiot procent na igrawe evidentiran vo ova istra`uvawe ne ja otslikuva sostojbata vo site sredini. pra{awa za mestoto na igrawe. imaat i pove}e mo`nostite za igrawe. Skalata ima ~etirinaeset ajtemi. za razlika od drugi koi `iveat vo pomalku urbani i selski sredini. Pra{alnikot be{e zadavan grupno za vreme na oddelenskiot ~as. Frekventnosta na sekoja od ovie man- Aktuelnosti ifestacii se bele`i na skala od 0 (niedna{) do 6 ({est ili pove}e pati) i taa se odnesuva samo na poslednata sedmica pred ispituvaweto. 2001). „Dimitar Miladinov“ (57 ma{ki i 41 `enski). REZULTATI I DISKUSIJA Zastapenosta na videoigrite vo sekojdnevieto na sedmooddelencite Analizata na odgovorite na pra{awata {to se odnesuvaat na zastapenosta na videoigrite vo sekojdnevieto na sedmooddelencite poka`uva deka igraweto videoigri mo`e da se smeta za nivna voobi~aena aktivnost. od koi dva se odnesuvaat na manifestiraweto lutina. Vo posledniot del od pra{alnikot se vklu~eni edna skala i tri zasebni pra{awa za procena na manifestiraweto na agresivnoto odnesuvawe sprema sou~enicite. Vo po~etokot od vtoriot del se pomesteni pra{awa za toa dali ispitanicite igraat ili ne igraat videoigri i kakvi sistemi za igrawe poseduvaat. e adaptirana verzija na Skalata na agresivnosta. Vo prviot del se nao|aat pra{awa za sociodemografskite karakteristiki na ispitanicite (pol.Obrazovni refleksii METOD Ispitanici Istra`uvaweto e izvr{eno na prigoden primerok od 441 ispitanik (229 ma{ki i 212 `enski). duri 363 (82%) odgovorile deka igraat videoigri. na poslednite tri pra{awa od pra{alnikot. I ovie pra{awa se odnesuvaat na ~estotata na manifestiraweto lutina. verbalna i fizi~ka agresija sprema sou~enicite. U~enicite koi ne igraat videoigri pra{alnikot go odgovaraa za petnaesetina minuti. Poprecizno. Na u~enicite koi igraat videoigri im be{e potrebno triesetina minuti da odgovorat na site pra{awa sodr`ani vo pra{alnikot. Na primer. ~etiri na fizi~kata i osum na verbalnata agresija sprema sou~enicite. 2001).e. Potoa sleduvaat pra{awa vo vrska so nivnite naviki za igrawe videoigri. vremeto {to se pominuva vo igrawe. Ispituvaweto se izvr{i vo vtoroto polugodie na u~ebnata 2003/2004 godina. spored isleduvawata na Vol{. Imeno. periodite na igrawe i pra{awa za reakciite na roditelite vo vrska so igraweto. Na ovaa grupa pra{awa se nadovrzuva i pra{awe za toa koi tri videoigri naj~esto gi igraat ispitanicite i zo{to gi igraat tokmu tie igri. primerokot go so~inuvaat 317 sedmooddelenci od ~etiri osnovni u~li{ta vo Skopje: „\or|ija Puleski“ (61 ma{ki i 44 `enski). sekoj ispitanik e procenuvan od strana na site negovi sou~enici. vozrast i obrazovanie na roditelite). Ispitanicite se na vozrast od 12 do 14 godini i site se u~enici vo sedmo oddelenie vo {est osnovni u~ili{ta od urbani sredini. vsu{nost. i 124 sedmoodelenci od dve osnovni u~ili{ta vo Bitola: „Kole Kaninski“ (29 ma{ki i 32 `enski) i „Todor Angeleski“ (30 ma{ki i 33 `enski). 1/2005 21 . „11 Oktomvri“ (33 ma{ki i 36 `enski) i „Vera Ciriviri-Trena“ (19 ma{ki i 26 `enski). Skalata e merka na samoprocena i taa. Ova e navistina visok procent na igrawe {to korespondira so frekventnosta na igraweto videoigri vo zemjite so mnogu povisok `ivoten standard od na{iot. od vkupno 441 ispitanik. zatoa {to so istra`uvaweto se opfateni samo deca koi `iveat vo relativno visoko urbani sredini vo na{ata zemja. na koja sekoj ispitanik samiot sebesi se procenuva. t. Sigurno deka ovie deca. no vo ovoj slu~aj toa se bele`i na skala od 0 (nikoga{) do 4 (mnogu ~esto). Podatocite za u~ili{niot uspeh na u~enicite se pribiraa dopolnitelno od dnevnicite za zavr{eno {esto oddelenie. frekvencijata na igrawe. Za razlika od ovaa skala. igraweto videoigri e redovna aktivnost za 79% od decata vo SAD (Walsh. motivite za igrawe i za preferenciite na videoigrite. konstruirana od Orpinas i Frankovski (Orpinas and Frankowski.

22 1/2005 .Aktuelnosti Imeno. osloboduvaweto od lutinata (2. neophodno e da se znae i kakvi videoigri se igraat. dali sedmooddelencite po~esto igraat videoigri so nasilstvo. Sleduva kratok opis na ~etirite naj~esto igrani videoigri: Counter Strike . a samo 31 (7%) od ispitanicite ne poseduvaat nitu eden sistem za igrawe. a toa mo`e da bide: spasuvawe zalo`nici. So ogled na toa {to vo optek se golem broj videoigri. samo malku igraat okolu polovina ~as (11. edukativni igri ili. Scenite vo igrata postojano se pridru`eni so eksplicitno prika`uvawe nasilstvo. Koga }e po~nat. a sosema mal del od niv kako pri~ina ja naveduvaat vozbudata {to se do`ivuva pri igraweto (4.4%). sepak. bez ogled na varijaciite vo pogled na toa koga.9%) i dru`eweto so vrsnicite (2.6%). poprecizno ka`ano. sportski igri. begstvo i atentat. Imeno. nesomneno e deka za najgolemiot del od sedmooddelencite opfateni so ova istra`uvawe igraweto videoigri e voobi~aena aktivnost koja se praktikuva vo slobodnoto vreme. pak.306 (69.01). Sims (65) i FIFA (64). sedmooddelencite minuvaat mnogu vreme igraj}i videoigri. potoa `elbata da se stigne do kraj na igrata (24.1%). Zna~i.7%).e. ispitanicite koi ig- Obrazovni refleksii raat za da se zabavuvaat ne se ograni~uvaat samo na igrite so akcija. rasprsnuvawe ~ove~ki organi. t.8% od ispitanicite odgovorile deka obi~no igraat otkako }e zavr{at so u~ili{nite obvrski. Igra~ot mo`e da izbere da bide na strana na teroristi~ka ili na antiteroristi~ka grupa. pri pribiraweto na podatocite na ispitanicite im be{e dadena mo`nost samite tie da navedat koi videoigri gi igraat (najmnogu do tri).9%) ili nekolku pati vo nedelata (30. kade. spored odgovorite na pra{aweto: koga obi~no igra{ videoigri?. p<0. Za razlika od niv.. koga imaat mo`nost da biraat kakva igra da igraat. no bez razlika na izborot. nekoj drug vid igri. so u~eweto i pi{uvaweto doma{ni zada~i i koga im e zdodevno. sedmooddelencite gi igraat videoigrite doma (66%). 71 (16.3%).398. [to se odnesuva do frekventnosta na igraweto. pak. t. tuku ednakvo gi igraat i strategiite i sportskite igri. pove}e od dve tretini od niv imaat kompjuter .7%). postavuvawe/demontirawe bomba. Crash. 63. `elbata za natprevaruvawe so drugi igra~i (11.Igra so ubivawe koja se igra vo prvo lice i e specijalno nameneta za mre`no igrawe. tie imaat navedeno vkupno 204 razli~ni videoigri. naj~estata pri~ina {to e naveduvana od ispitanicite e zabavata {to ja nudat igrite (34.e. pokraj gorespomnatite podatoci.9%) imaat soni-plej stej{n. Celta na igrata zavisi od izbranoto scenario. celta na likot e da ubie pogolem broj protivnici za odredeno vreme.5%). i v) retko igrani videoigri: na primer. Odgovaraj}i na pra{aweto: zo{to saka{ da igra{ videoigri?. strategii. za pove}eto od niv igraweto. Hercules. Zna~i. No. b) ~esto igrani videoigri: Super Mario (39 pati). Red Alert. GTA (84). Interesno e {to onie ispitanici koi naveduvaat deka igraat za da se natprevaruvaat. pove}eto igraat od eden do dva ~asa (64%). War Craft (35) i NBA (30).1%) imaat geim-boj.e. Ili. za da mo`e da se stekne pocelosen uvid vo ovaa aktivnost. itn. Need for Speed (37).8%).188 (42. koi se navedeni od edna{ do 23 pati. a ne e mal procentot i na onie {to igraat tri i pove}e ~asa (24. od odgovorite na pra{aweto za poseduvaweto sistemi za igrawe proizleguva deka najgolem del od ispitanite sedmooddelenci doma imaat barem eden sistem za igrawe. Naj~esto. a ne mal broj raspolagaat i so dva ili tri sistemi. mo`nosta za pravewe raboti koi ne bi mo`ele da se pravat vo realniot `ivot (9. kolku i zo{to se pravi toa. t.5%). vo Internet-kafuliwa (22%) ili na drugi mesta (12%). e aktivnost {to ja vr{at vo slobodnoto vreme. eksplozii i sl. krvavewe.6%). No. Poseduvaweto sistemi za igrawe sekako deka go opredeluva i mestoto kade {to se igraat videoigrite. tie naj~esto izbiraat igri so akcija x2= 14. a poretko nadvor od doma. koi spored frekventnosta na igraweto mo`e da se raspredelat vo slednive tri kategorii: a) naj~esto igrani videoigri: Counter Strike (145 pati).8%). Na toj na~in. re~isi polovinata imaat nintendo . najgolemiot del od niv go pravat toa sekojdnevno (58. pri {to igra~ot treba da se dvi`i vo mal prostor koj brzo se sovladuva. 132 (29. da igraat. Ubivaweto potoa se nagraduva so dobivawe pari za kupuvawe novo oru`je.

potoa da izgradi dom i da sozdade semejstvo. FIFA . 48. Negovi naj~esti zadol`enija se: kradewe avtomobili. pozitiven odnos. Ovozmo`eni se razli~ni gletki na terenot.8% od ispitanicite odgovorile deka nivnite roditeli im dozvoluvaat da igraat kolku {to sakaat. Odnosot na roditelite sprema igraweto videoigri So ogled na toa {to roditelite za sedmooddelencite se glaven agens na socijalizacijata. vklu~uva i komentator koj sozdava vpe~atok kako da stanuva zbor za vistinski fudbalski prenos. zatoa {to nitu frekventnosta nitu vremetraeweto na igraweto ne se zna~ajno povrzani so u~ili{niot uspeh. Preostanatite 8% odgovorile deka roditelite ili celosno im zabranuvaat da igraat ili deka voop{to ne vodat gri`a {to pravat. po pravilo. 2 p<0. Igrata mo`e da se sledi od razli~ni perspektivi. Soodvetno na toa mo`e da igra doma{ni i me|unarodni natprevari. Prisutni se i sceni na rasprsnuvawe krv. Roditelite mo`e da sozdavaat i razli~ni mo`nosti za dostapnost do informati~kite sistemi koi ne se opredeleni samo od materijalnite resursi. ako se sudi spored ona {to e dobieno vo ova istra`uvawe. a ~esti se i pcuewa. vo ova istra`uvawe se vklu~eni samo decata.01) i tatkovci (x =43. imaat i poobrazovani majki (x =46. a. Celta i misijata na igrata ne se eksplicitno izlo`eni. Ispitanicite koi odgovorile deka imaat doma kom2 pjuter. taka {to ne mo`e so sigurnost da se utvrdi {to le`i vo osnovata na dvete tendencii na reagirawe na roditelite. Igra~ot mo`e da izbere da igra za razli~ni fudbalski klubovi i nacionalni reprezentacii.01). No. Me|utoa. vsu{nost. eksplozii.2% odgovorile deka roditelite im go ograni~uvaat vremeto za igrawe.80. Vo prilog na toa govori i naodot za pozitivnata povrzanost me|u poseduvaweto kompjuter i obrazovanieto na roditelite na ispitanicite opfateni so ova istra`uvawe. Igraweto videoigri. taka {to se ima vpe~atok deka igra~ot ima celosna sloboda vo kreirawe na misijata. tuku i od nivnite ocenki i `elbi za podobro informati~ko obrazovanie na decata. s# e staveno vo funkcija na pobogat i poudoben `ivot. Osnovna cel na igrata e da se pobedi protivni~kiot tim. koj sozdava vpe~atok na gledawe vistinski fudbalski prenos. Celta na igrata e izveduvawe na {to pove}e nasilni dejstva i begstvo od policijata. Za `al. dodeka u~enicite so podobar uspeh 1/2005 23 . sozdavaweto mo`nosti e samo eden aspekt na odnosot na roditelite sprema informati~kite sistemi. u~ili{niot uspeh i polot Ograni~uvaweto na vremeto za igrawe od strana na roditelite mo`ebi se dol`i na zagri`enosta deka dolgoto igrawe bi imalo negativni efekti vrz u~ili{niot uspeh na nivnite deca. pri igraweto e zabele`liva tendencijata igra~ite da nastojuvaat da steknat pove}e pari i materijalni dobra.65. a 43.Igra so kradewe. va`no e kako tie samite se odnesuvaat sprema pridobivkite od razvojot na informati~kata tehnologija. toga{ mnogu e verojatno deka takviot odnos preku razli~ni formi na vlijanie }e go Aktuelnosti prenesuvaat i na svoite deca. a ne i nivnite roditeli. isto taka. No. Igra~ot treba da go izgradi karakterot i celosniot izgled na likovite. vikawe po protivnicite i sl. p<0.Igra na simulacija na realniot `ivot koja se igra vo treto lice. vo koja igra~ot go gleda glavniot lik od zad grb. Glavniot lik raboti za najrazli~ni kriminalni grupi i im pomaga vo ostvaruvaweto na nekoi nivni planovi za {to dobiva pari. izvr{uvawe ubistva i sl. vklu~uvaj}i i komentator.Obrazovni refleksii Grand theft auto (GTA) . U~ili{niot uspeh e povrzan samo so preferenciite na videoigrite.Sportska igra koja e simulacija na fudbalski natprevar. vakvata zagri`enost izgleda deka ne e mnogu opravdana. tepawe i pukawe. Spored odgovorite na ispitanicite na pra{aweto: kako reagiraat roditelite vo vrska so tvoeto igrawe videoigri?. Imeno. Vo igrata. Ako imaat. o~igledno e deka kaj roditelite se dominantni dve sprotivni tendencii na reagirawe: ograni~uvawe i neograni~uvawe na vremeto za igrawe. Sims . postavuvawe bombi. u~enicite so poslab uspeh pove}e sakaat da igraat igri so akcija. Drug u{te pozna~aen aspekt e kontrolata i uvidot vo ona {to go pravat nivnite deca dodeka gi koristat sistemite. taka {to mnogu kratko po izgradbata na ku}ata i osnovaweto na semejstvoto nastapuva trka so vremeto. na primer.

vo najgolemiot broj slu~ai videoigrite se koncipirani kako „ma{ki“ igri. toa mo`e da ima i odredeni negativni socijalizaciski efekti. 1999). isto kako i vo mnogu drugi istra`uvawa. I na krajot. p<0. t. dodeka vo vtoriot slu~aj tie bea procenuvani od sou~enicite na skala od 0 do 4. Na ova se nadovrzuvaat i razlikite vo preferenciite na videoigrite. I kone~no. povreduvawa. posebno kaj decata i adolescentite. p<0. I vo dvata slu~aja. No. dodeka devoj~iwata 2 pove}e sakaat da igraat strategii (x =30. sedmooddelencite opfateni so ova istra`uvawe ne bile mnogu agresivno nastroeni sprema svoite sou~enici.20. grabnuvawa i sl. Najzna~aen faktor {to gi opredeluva navikite za igrawe videoigri e polot na ispitanicite. `enskite igra~i se zainteresirani za ne{to drugo koe go nadminuva ona {to go imaat na um tvorcite na igrite (Fielder. takvoto nivno pretstavuvawe samo po sebe gi odvra}a potencijalnite `enski igra~i. mom~iwata obi~no igraat mnogu podolgo od devoj~iwata 2 (x =59.16.75 dodeka prose~nata vrednost na site proceni dadeni od sou~enicite na ispitanicite iznesuva 2. Pri~inite za postoeweto polovi razliki vo op{tiot odnos i vo samoto igrawe na videoigrite verojatno treba da se baraat prvo vo nivnata maskulina priroda. 1998). Vo niv tie se direktno izlo`eni na razli~ni fizi~ki napadi. kako {to istaknuva Filder.62. p<0. op{to zemeno.05. p<0. i toga{ koga vo videoigrite se vklu~eni `enski likovi. neophodno e da se istakne deka vo ne mal broj videoigri so nasilstvo. No. 1999. spored Kahrmadji. i vo ovoj slu~aj se poka`a deka mom~iwata. p<0.01) i GTA (r = -0. kako igri koi izobiluvaat so ma{ki likovi. Prvo. No. tie me|usebno se razlikuvaat vo pogled na frekventnosta na igraweto.01). za da se zabavuvaat. ispitanicite se procenuvaa sebesi na skala od 0 do 6. od druga strana.e. toa {to sedmooddelencite se poka`ale kako umereno agresivni ne zna~i deka pri manifestiraweto na ispituvanite postapki ne postoele odredeni va- 24 1/2005 .01). pove}e igra2 at videoigri od devoj~iwata (x =58. Imeno. Na primer. op{to zemeno. verbalna i fizi~ka agresija sprema sou~enicite. Igraweto videoigri i agresivnoto odnesuvawe sprema sou~enicite Pri odgovorot na pra{aweto za povrzanosta na igraweto videoigri so agresivnoto odnesuvawe na ispitanicite se koristea dve merki za negova procena: samoprocena na ispitanicite i procena od strana na nivnite sou~enici. pak. p<0. me|u niv postojat razliki i vo vremeto {to se pominuva vo igrawe. Prose~nata vrednost na site samoproceni za frekventnosta na manifestiranoto agresivno odnesuvawe sprema sou~enicite iznesuva 2. tvorcite na videoigrite se stremat da gi osmisluvaat vo soglasnost so stereotipiite za voobi~aenite `enski aktivnosti. Isto taka.01). Statisti~kata obrabotka na pribranite podatoci poka`uva deka. a devoj~iwata. Otsustvoto na `enski likovi u{te vo po~etokot ja namaluva verojatnosta videoigrite da go privle~at vnimanieto na `enskite igra~i. Identifikacijata na igra~ite so likovite obi~no rezultira i so sozdavawe potreba za ponatamo{no igrawe.03. agresivnoto odnesuvawe se procenuva{e vrz osnova na frekventnosta na manifestiraweto lutina.01). Pokraj toa. (Strategiite se „igri so mislewe“ koi baraat visok stepen na kognitivna vklu~enost. Vo prviot slu~aj. Se razbira. sposobnost za predviduvawe i kombinatorika. toa mo`e da ja zasili internalizacijata na stereotipnite gledawa na `enite kako slabi li~nosti koi lesno se podlo`ni na maltretirawe i da pridonese za zacvrstuvawe na veruvaweto deka nasilstvoto i viktimizacijata se sosema normalen del od `ivotot (Deitz. a so toa zna~i se namaluva i verojatnosta za nivno identifikuvawe so likovite.) Postoeweto na vakvite tendencii vo preferiraweto na videoigrite e potkrepeno i so faktot deka namaluvaweto na u~ili{niot uspeh e povrzano so zgolemenoto igrawe na prethodno opi{anite igri so nasilstvo Counter Strike (r = -0. mom~iwata igraat po~esto od 2 devoj~iwata (x =20. i koga igraat. mom~iwata po~esto sakaat da igraat videoigri za da se natprevaruvaat.01).22.Aktuelnosti pove}e sakaat da igraat strategii. Mom~iwata pove}e sakaat da igraat igri so akcija. bilo da se toa glavni ili sporedni likovi. planirawe. `rtvi na nasilstvoto se tokmu `enskite likovi. Obrazovni refleksii No.17.

02.e. polot na ispitanicite i vo ovoj slu~aj se pojavuva kako kriti~na varijabla. Istata tendencija se otkriva i pri proverkata na povrzanosta na agresivnoto odnesuvawe so igraweto videoigri so nasilstvo.10) i vo slu~ajot koga se procenuvaat od strana na sou~enicite (r=0.M. Na krajot.36. Zna~i. physiological arousal.01). Stabilnosta na ovaa tendencija se potvrduva i so nepronao|aweto povrzanost me|u agresivnoto odnesuvawe i igraweto na Counter Strike.J. and Mastro.Obrazovni refleksii rijacii koi delumno soodvetstvuvaat na o~ekuvawata za nivnata povrzanost so oddelni varijabli.9% nasproti 24. toa {to sedmooddelencite koi igraat videoigri vo Internet-kafuliwa po~esto se odnesuvaat agresivno sprema svoite sou~enici ne mo`e da bide opredeleno samo od igraweto videoigri so nasilna sodr`ina.10. 2. Igraweto vo Internet-kafuliwa e pozitivno povrzano so frekventnosta na agresiv- Aktuelnosti noto odnesuvawe i vo slu~ajot koga ispitanicite samite sebesi se procenuvaat (r=0.43.79. (2000) Violent videogame use and hostility among high school students and col- 1/2005 25 . I vo ovoj slu~aj. (2001). koi po~esto manifestiraat lutina. M. p<0. Zna~i. Mom~iwata se tie koi po~esto se odnesuvaat agresivno (t.9%. Iako povrzanosta me|u niv se namaluva so kontrolata na vlijanieto na polot (vo Internetkafuliwata po~esto igraat mom~iwa . ne mo`e da gi razre{i postojnite dilemi okolu negativnite efekti na izlo`enosta na nasilstvoto vo videoigrite.01). Proverkata na mo`nata povrzanost na agresivnoto odnesuvawe so drugite varijabli opfateni so ova istra`uvawe otkri deka toa e zna~ajno povrzano so mestoto na igraweto. M. bez ogled dali stanuva zbor za samoprocenuvawe (Mm=3.18). C. h =24. dobienite rezultati vo ova istra`uvawe.=2. and prosocial behavior: A meta-analytic review of the scientific literature.63.1% nasproti 12. R. Me|utoa.e.1%. Effects of violent video games onaggressive behavior. p<0. t. Toa sozdava mo`nosti za pobrzo i poneposredno praznewe ne samo na situaciski induciranata. t=6. tuku i od nivnite dispoziciski tendencii.A. sepak.0%). No.07). aggressive cognition.05. sepak taa ostanuva vo granicite na zna~ajnosta na nivo 0.02. and Bushman. najpopularnata videoigra so nasilstvo kaj sedmooddelencite. toga{ povrzanosta me|u igraweto videoigri i agresivnoto odnesuvawe is~eznuva (r = 0. p<0. p<0. B. verbalna i fizi~ka agresija). 353-359. Povrzanosta na agresivnoto odnesuvawe so igraweto vo Internet-kafuliwa izgleda razbirliva ako se ima predvid na~inot na koj tamu se igraat videoigrite. D.=2. Pri tolkuvaweto na ovoj naod mora da se imaat predvid ograni~uvawata {to proizleguvaat od prigodnosta na primerokot i od prirodata na samoto istra`uvawe. pri {to igra~ite direktno se soo~uvaat so svoite protivnici. ako pri proverkata na povrzanosta se kontrolira vlijanieto na polot na ispitanicite.21. aggressive affect.01). Ispitanicite koi igraat vo Internet-kafuliwa obi~no imaat i ponizok u~ili{ten uspeh i pove}e igraat videoigri so nasilstvo otkolku videoigri bez nasil2 stvo (87. Pretpostavenata povrzanost me|u ovie dve varijabli se gubi koga se kontrolira vlijanieto na polot. povrzanosta stanuva zna~ajna (r = 0.35. Imeno.01) ili za procenuvawe od strana na drugite (Mm=2.E. nepronao|aweto povrzanost me|u igraweto na ovoj vid igri i agresivnoto odnesuvawe sprema sou~enicite e naod koj i pokraj toa {to ohrabruva. Prvi~nata sporedba me|u ispitanicite koi igraat i ispitanicite koi ne igraat videoigri ja sugerira mo`nosta od postoewe niska pozitivna povrzanost me|u igraweto i nivnoto agresivno odnesuvawe.09). tuku i na dispoziciskata agresivnost.04. Anderson. t=2. h =34. mom~iwata po~esto igraat videoigri so nasilstvo od devoj~iwata 2 (75. Chory-Assad. povrzanosta e na granicata na zna~ajnosta koga ispitanicite samite sebesi se procenuvaat na skalata na agresivnosta (r = 0. odnosno r = 0. Na ovie mesta. 12. dodeka vo slu~ajot koga tie se procenuvani od strana na sou~enicite.70. Psychological Science. sekako. videoigrite obi~no se igraat mre`no.0% otkolku devoj~iwa . LITERATURA 1.11). pridonesuvaat za podobro razbirawe na navikite za igrawe videoigri kaj del od u~enicite. so igraweto na videoigrite vo Internet-kafuliwa.

P.. (2001). 10..R. The Psychologist. Orpinas. aggressive behaviors. Human Communication Research.uchicago. (2001). Lynch. (1998).edu/conf2001/papers/walsh. J. (1997) Video games and aggression.game-culture.A. 397-401. Walsh. P. (1999). L. The effects of violent video game habits on adolescent hostility. Kahrmadji. Seattle. 5. http://www. R. V. and Frankowski. and Walsh. D. 4.21. The effects of violent video games on aggresion: A meta-analysis. WA 3. J.L. An examination of violence and gender role portrayals in video games: Implications for gender socialization and aggressive behavior. 409-431. Journal of Early Adolescence.html Aktuelnosti d-r Mihajlo Popovski. Deitz..html 6.com/articles. Sex Roles. Video game violence and public policy. Does playing violent video games cause aggressive behavior? http://culturalpolicy. student 1/2005 26 . T.J. Goldstein. http://culturalpolicy.. (2001). Development of video game and its impacts on societies socially and psychologically. 425-442. Gentile.html 8. (2001).edu/conf2001/papers/goldstein. M. Sherry. D. 9.A. The Aggression scale: A self report measure of aggressive behavior for young adolescents. 5-22. 7. Journal of Adolescence. 27.uchicago. D. Centar za me|unarodna sorabotka Maja Simonovska. Linder. Paper presented at the annual meeting of the National Communication Association. 38. and school performance.Obrazovni refleksii lege students. Griffits. 27. 50-67. (2004). J. Institut za psihologija Ana Mickovska.

OSVRT VRZ POIMOT U^ENIK Vo pedago{kata teorija i vo sekojdnevnata vospitno – obrazovna praktika. 1 Fjalor i gjuhës së sotme shqipe. Iako u~enikot e eden od primarnite faktori vo nastavniot proces. terminot u~enik ne samo {to e najfrekventen. vo ovoj slu~aj terminot u~enik se odnesuva na liceto (deteto. op{testvoto go zadol`uva sekoj pripadnik na mla- 1.1989. so zborot u~enik se ozna~uva lice od mladata generacija koe redovno sledi koe bilo u~ili{te od obrazovniot sistem i komu u~eweto mu e glavno zanimawe.Obrazovni refleksii Aktuelnosti U^ENIKOT KAKO FAKTOR VO NASTAVATA d-r Nexat Abazi Vo Enciklopediskiot re~nik na pedagogijata poimot u~enik se definira vo po{iroka i vo potesna smisla. Vo potesna smisla. odnosno da se formira kako li~nost steknuvaj}i znaewa. u~enik e sekoe lice koe sprema drugoto lice e vo nastavna vrska i od drugoto lice se zdobiva so znaewa ili ve{tini. mladinecot) koe sledi nastava vo zadol`itelnoto osnovno ili sredno u~ili{te. vonreden u~enik (spored statusot) i sl. Vo Re~nikot na sovremeniot albanski jazik (Fjalor i gjuhës së sotme shqipe) pod terminot u~enik se podrazbira lice koe sledi edno osumgodi{no ili sredno u~ili{1 te. Zna~i. str. U~enicite mo`e da se klasificiraat spored razli~ni kriteriumi: osnovno{kolci. Vo po{iroka smisla. }e navedeme nekoi definicii. Bidej}i od negovoto definirawe zavisi i statusot. str. bidej}i u~enikot e najzna~ajniot faktor vo sevkupnata vospitno – obrazovna dejnost. Poradi obrazovnite. kulturnite i drugi potrebi. ve{tini i naviki. 457 2 1/2005 27 . Zagreb. tuku i najzna~aen. fq. u~enik e sekoe lice koe vo tekot na pokratko ili podolgo vreme posetuva edna obrazovna institucija i niz raznovidni formi usvojuva znaewa i razviva opredeleni individualni sposob3 nosti. u~enik mo`e da bide i nau~nikot i umetnikot koj go sledel pa2 tot na eden pogolem nau~nik ili umetnik. 1276 Enciklopediski re~nik pedagogije. Vo Pedago{kata enciklopedija (1989) terminot u~enik se objasnuva kako svojstvo na liceto koe sledi osnovno i sredno u~ili{te. 1963. dodeka liceto koe sledi 4 vi{e ili visoko obrazovanie e student. 1048 3 Isto 4 Pedago{ka enciklopedija. vo pedago{kata teorija mnogu retko go sre}avame definiraweto na poimot u~enik. ekonomskite. Vo pocelosna pedago{ka smisla. Zagreb. sredno{kolci (spored stepenot na obrazovanieto). Tiranë. polo`bata i zna~eweto na u~enikot vo sevkupnata vospitno-obrazovna dejnost. Zna~i. gimnazijalci. redoven u~enik. 1980. Ovaa dejnost se organizira i se realizira zaradi u~enikot so cel toj da se razviva.

prevenstveno treba da se opredeli osnovnata ideja za polo`bata na u~enikot vo vospitno-obrazovniot proces. Prou~uvaweto na faktorite i pojavite koi se povrzani so statusot na u~enikot. se formirale pravci i teorii kako {to se nativizmot. STATUSOT NA U^ENIKOT VO MINATOTO Trgnuvaj}i od istoriska gledna to~ka i vo minatoto statusot na u~enikot bil opredelen od celta i zada~ite na vospitanieto vo opredelniot op{testven sistem. gi obrabotuva. socijalnite.1. organizacionata struktura.obrazovniot proces. Ovoj status na u~enikot treba da bide vo soglasnost so demokratskite procesi na op{testve5 niot sistem i humanite odnosi vo u~ili{teto. Vo sega{nite uslovi na demokratizacija na op{testvoto i na odnosite vo u~ili{teto voop{to. pedagozi. ubeduvawata i sl. pedacentrizmot i sl. Nastavnikot. a) Dominantnata uloga na nastavnikot vo minatoto Vo tekot na ovaa etapa se smetalo deka nastavnikot e edinstveniot faktor koj. Vo tekot na istoriskiot razvoj na pedago{kata misla. Za da se sfati ovoj problem vo su{tina. kako i na site pra{awa koi se tesno povrzani so negoviot psihofizi~ki i socijalen razvoj. Toa posebno se manifestiralo na odnosot nastavnik – u~enik. 6 baraj}i novi pati{ta. POLO@BATA I STATUSOT NA U^ENIKOT VO U^ILI[TETO Od pedago{ki i didakti~ko-metodski aspekt u~enikot se tretira kako eden od glavnite faktori vo nastavata (i vo vospitno-obrazovnata dejnost voop{to) bidej}i poradi nego se organizira i realizira celokupnata dejnost vo obrazovnite institucii. Pra{aweto na statusot na u~enikot vo vospitnoobrazovniot proces e eden od osnovnite pedago{ki i 5 6Isto Obrazovni refleksii didakti~ko-metodski problemi koj so vekovi go privlekuval vnimanieto na mnogu filozofi. striktno baziran vrz nastavnata programa. Zatoa. nastavnite sredstva i dr. gi zema sodr`inite. Vo ovoj slu~aj u~enikot se tretira Isto 28 1/2005 . negoviot pedago{ki i socijalen status. fizi~kite. psiholozi i drugi koi se zanimavale so ovaa problematika. vrz osnova na koi se izrabotile i mnogu proekti (pedago{ki).Aktuelnosti data generacija eden del od svojot `ivot da go minuva vo u~ili{te kako u~enik. emocionalnite. pa duri i pravnici koi se zanimavale so u~ili{noto zakonodavstvo. imaj}i gi predvid site negovi razvojni karakteristiki: psihi~kite. aktivnosta na u~enikot. isto taka. vo teorijata na vospitanieto posebno vnimanie mu se posvetuva na u~enikot. Statusot na u~enikot vo u~ili{teto treba da se sogleda od praven. statusot na u~enikot mo`e da se sogleda niz nekolku etapi. so statutot na u~ili{teto. raspravi i analizi na empiriski podatoci. koi se tesno povrzani so na~inot na organiziraweto i realiziraweto na vospitno . (zakonski normi i pravila). a posebno na didakti~kata teorija. op{testven i pedago{ki aspekt. im predava na u~enicite. modeli i formi za negovo tretirawe. interesite. sodr`inite. 2. na negovite psihofizi~ki osobini. e avtoritativna li~nost koj go opredeluva ishodot na nastavata. So ova se podrazbira adekvaten i pravilen na~in na tretirawe na u~enikot vo nastavata. kako i promenata na negoviot status vo pozitivna smisla }e ovozmo`i da se identifikuvaat pri~inite koi go spre~uvaat negoviot optimalen status. Pravniot i op{testveniot status na u~enikot vo u~ili{teto se regulira so zakonite za osnovno i za sredno obrazovanie. Pedago{kiot status ja podrazbira polo`bata na u~enikot vo vospitno-obrazovniot proces. stavovite. Za ovaa zainteresiranost svedo~at i mnogu studii. pravilnicite i drugite normativni akti na u~ili{teto. se javuva potreba za edna poseopfatna studija i analiza na statusot i polo`bata na u~enikot vo vospitno-obrazovnata dejnost. 2. dodeka tie se dol`ni da go usvojat materijalot. empirizmot..

ve{tini i naviki i razvojot na individualnite sposobnosti na u~enikot e eden dinami~en i kompleksen proces – toa podrazbira i aktivna uloga na u~enikot.zatoa {to nastavnikot go u~i nego {to u{te ne znae.12. 2002. Iako ovoj proces vo pedagogijata nastana so dobronamerna i iskrena cel za poadekvatno tretirawe na u~enikot. dokolku toj e pasiven vo steknuvaweto 12 na znaewata pove}e stanuva objekt vo ovoj proces. subjekt 11 .“ 31.1976 Isto 9 G. pritisok i drugi formi na represija.12. bil izrazen preku avtoritarniot stav na nastavnikot i negovata dominantna uloga manifestirana preku zapoved. sposobnostite i interesite“. potrebite. zakana. baziraj}i se vrz sovremenite soznanija od oblasta na psihologijata. a vo opredeleni momenti i nositel na ulogi ili odgovornosti. Od druga strana. Spored ovaa nasoka. b) Dominantnata uloga na u~enikot vo nastavata Dominantnata uloga na u~enikot vo nastavata se javuva kako rezultat na novite sfa}awa vo psihologijata i pedagogijata kon krajot na XIX i po~etokot na XX vek vo didakti~kata nasoka nare~ena „Nova {kola“. So vakviot na~in na rabota bila zapostavena aktivnata uloga na 8 u~enikot i negovata kreativnost.. Beograd 1967. podgotovkata i realizacijata na nastavniot proces. sposobnostite. ja osnovaa pedago{kata nasoka nare~ena pedocentrizam. Posebno treba da se naglasi potrebata u~enikot vo pogolema mera da se tretira kako subjekt – aktiven u~esnik ne samo vo soznajniot proces. a posebno negovata kreativna uloga. Vo ovoj slu~aj u~enikot se nametnuva so konkretna aktivnost so site negovi znaewa.. a ne i aplikativen i kreativen karakter. Tetovo. 117 D-r Xeladin Murati: Didaktika. str.Obrazovni refleksii samo kako objekt vo nastavata koj treba samo da slu{a i da go usvojuva materijalot {to mu go prezentira nas7 tavnikot.“ Flaka . Vo ramkite na sovremenite sfa}awa za polo`bata i statusot na u~enikot vo u~ili{teto se postavuva pra{aweto: Dali u~enikot e objekt ili subjekt vo nastavniot proces? Vo vrska so ova M. \on Djui.“ 31. kako i vrz osnova na demokratskite principi i dokumentite za pravata na deteto. U~enikot e i objekt i subjekt vo vospitno-obrazovniot proces: objekt . se razbira imaj}i ja predvid negovata vozrast. isto taka. 10 11 12 Nexhat Abazi: Nxënësi si objekt dhe subjekt . tuku i vo kreiraweto. u~enikot treba da bide edinstveniot kriterium za izborot na nastavniot materijal. Pedagogijata ova go ima re{eno.. 422 Nexhat Abazi: Nxënësi si objekt dhe subjekt . Polo`bata na u~enikot kako subjekt – objekt vo nastavniot proces ima specifi~no zna~ewe. pedagogijata. diktat. Ovoj na~in na rabota. str.1976 Pedago{ki re~nik II.“ Flaka . sposobnosti. 55 1/2005 29 . Vo tekot na ovoj period vo nastavnata rabota dominirale verbalnite metodi i mehani~koto usvojuvawe na znaewata bez razbirawe na nivnata su{tina {to podrazbira deka znaewata imale samo reproduktiven.. 1939. STATUSOT NA U^ENIKOT VO SOVREMENATA NASTAVA 7 8 Aktuelnosti Sovremenata didaktika. smetaj}i deka „deteto e sonce okolu koe treba s# da se vrti“. Elena Kej.bidej}i u~eweto e aktiven proces “. Kr{en{tajner: Teorija obrazovawa. Vilotijevi} veli: „Pra{aweto {to e povrzano so toa dali u~enikot e objekt ili subjekt vo nastavata sega ne se postavuva. Trgnuvaj}i od didakti~kata konstatacija deka procesot na steknuvawe na znaewa. Beograd. Ernest Mojman i drugi. nas10 tavnite metodi i formi. Ottuka proizleguva i potrebata za negoviot status: objekt i subjekt vo vospitno-obrazovniot proces. svesna aktivnost. Ovaa {tetna pojava ja osuduva i Kr{en{tajner koj veli: „Sekoj avtoritet nastojuva so takanare~enata li~na usovr{enost da opredeluva celi. nudi sovremeni re{enija na statusot na u~enikot vo vospitno-obrazovniot proces. interesite. str. sociologijata i drugite srodni nauki.. podocna toj premnogu se apsolutizira bidej}i bara{e vo vospitno-obrazovniot proces s# da bide podredeno kon `elbite na decata – u~enicite.. pati{ta i sredstva bez da gi zeme pred9 vid talentot.. stavovite..

navleguvaj}i vo nivnata su{tina. Aktivno i kreativno steknuvaj}i znaewa. ~uvawe i razmena na informacii.. tvore~kata rabota e naporna i te{ka. zaklu~uvawe i dr. nositel i evalvator. Jagodina. 207 Isto 14 Isto Danijela [~epanovi}: Uloga elektronskih medija u sistemima otvorenog u~enja i obrazovanja na daljini (isti zbornik). niven selektor.Aktuelnosti Vo odreduvaweto na pozicijata na u~enikot kako subjekt vo vospitno-obrazovniot proces vo golema mera pridonesuva kreativnata nastava.pretstavuvaat najsovr{eni i fleksibilni 15 mediumi koi ovozmo`uvaat demokratska forma na u~ewe. ~ij vtemeluva~ e Xon Djui so negovite sledbenici. selekcionirawe. Zatoa. dr. procesi i odnosi pome|u predmetite. telekomunikaciski i mikroelektronski sis13 Obrazovni refleksii temi. str. Vistinska kreativna nastava mo`e da organizira i da realizira samo demokratski tip na nastavnik. eksperimentira i otkriva pojavi. avtokratski vodenata nastava vr{i dehumanizacija na li~nosta na u~enikot. predviduvawe. Taa ovozmo`uva aktivirawe na golem broj mislovni operacii kako {to se: identifikacija. Aktiviraj}i gi ovie i drugi mislovni operacii. digitalnoto radio i televizisko emituvawe . Rijeka 2003. a potoa tvore~ki da pristapi kon nivnata primena. Danilovi}: Uticaj i mogu~nosti informaciono-komunikacionih medija i tehnologija. 17 16 Marko Stefanovi}: Kreatologija. Toa }e ovozmo`i digitalnata kultura i mediumskata pismenost da bidat glavni ~initeli na sovremeniot obrazoven sistem. formulira definicii i sl. Komunikacijata i mediumite vo sovremenata nastava se edna od su{tinskite odrednici na pozicijata na u~enikot vo nastavata. Vo subjektivna pozicija u~enikot ima {iroki mo`nosti da stane vistinski izvor na informacii. Vakviot na~in na tolkuvawe na procesot na u~eweto se narekuva i kognitivna revolucija.Zbornik trudova). Internetot. a vo ~ija 16 osnova se postavuva poimot aktivni u~enici. u~enikot se osposobuva da otkriva pojavi. tuku i tvori: nabquduva. definirawe. Edna od osnovnite karakteristiki na kreativnoto u~ewe e slobodata na manifestiraweto na li~nosta. raznovidnite mediumi za pribirawe. Site ovie faktori doveduvaat do edna nova filozofija vo odnos na subjektivnata uloga na u~enikot vo nastavata koja postepeno se implementira vo teorijata na nastavata. sredstvata za masovno komuni14 cirawe i sl. podreduvawe. str.. i radio-televiziskite programi }e bidat del na obrazovnata programa koja se 17 odviva preku Internet. 13 nudej}i reproduktivno i {ablonsko znaewe. Se smeta deka vo nekoi evropski zemji vo 2010 godina u~enikot prvenstveno }e steknuva znaewa preku elektronskiot sistem koj povrzuva milioni smeta~i. Me|utoa. uporeduvawe.8 17 30 1/2005 . Isto taka.e. 427. Nasproti ova. tuku i mnogute informacii od prirodnata i op{testvenata sredina. zabele`uva. fenomenite i sostojbite. u~enikot treba blagovremeno mislovno i emocionalno da se podgotvuva za tvore~ka aktivnost. 2004. M. istra`uva. Vakvite obrazovni programi se formiraat vrz osnova na idejata deka sodr`inite treba da se kreiraat spored potrebite i specifi~nostite na sekoj u~enik. Ovaa filozofija ima golemo vlijanie za toa didakti~kata koncepcija na u~eweto da se menuva i da se dopolnuva so novi formi na organizacija na nastavata. Tuka ne treba da se podrazbiraat samo sodr`inite od nastavnata programa. t. str. 15 Prof. odnosi i zakoni. Raznovidnite tipovi na kompjuterski. (Komunikacija i mediji u savremenoj nastavi . koj nastojuva da gi razvie kriti~koto i kreativnoto mislewe kaj u~enikot. opi{uvawe. toj ne samo {to u~i.

Mladen Vilotijevi}: Didaktika I. 2002 7. d-r Xeladin Murati: Didaktika. Enciklopediski re~nik pedagogije. 1989 3. Tirana. Beograd. Pedago{ka enciklopedija II. 1963 2.Skopje 1/2005 31 . Tetovo. 1999 5. Zagreb. Beograd. Georg Kr{en{tajner: Teorija obrazovawa. d-r Musa Kraja: Pedagogija. d-r Nijazi Zulfiu: Didaktika. 1997 6.Obrazovni refleksii LITERATURA 1. Pri{tina. profesor na Pedago{kiot fakultet . 1939 4. Zagreb. 2002 Aktuelnosti d-r Nexat Abazi.

kako rezultat na sevkupnite aktivnosti vo dr`avata. na~inot na koj se formulirani. Vo Republika Makedonija. 1. Analizata e napravena preku otkrivawe na formite na u~ewe koi se vgradeni vo u~ebnikot. napraven e kratok pregled na vidovite na u~ewe. Kvalitetot na pra{awata i zada~ite. odnosno aktivot po fizika. VOVED Sovremenoto op{testvo i demokratijata ne priznavaat monopolsko odnesuvawe. Celta na ovoj trud e analiza na nekolku (tri od pette) u~ebnici po fizika za osmo oddelenie. sekako. Sprovedenata analiza e samo od aspekt na pra{awata i kvalitativnite zada~i vo u~ebnicite i rabotnite tetratki. Pravilen izbor na vakov u~ebnik mo`e da se napravi samo so sporedba i ocenka na atributite {to go opredeluvaat kvalitetot i vrednosta na sekoj od ponudenite u~ebnici i dopolnitelnite materijali. dostapnosta na soodvetni pribori i instrumenti za izvr{uvawe na prakti~nite aktivnosti i sli~no ne se zemeni predvid pri analizata. Bidej}i analizata e izvr{ena preku na~inot na u~ewe. daden e prikaz na vidovite intelektualni sposobnosti koi istovremeno se i kategorii na analiza vo trudot. so mini- 32 1/2005 . nastavnicite po fizika i u~enicite od osmo oddelenie imaat mo`nost da koristat nekoj od pette ponudeni u~ebnici po fizika za osmo oddelenie i dopolnitelnata literatura so niv. Poradi toa. od aspekt na obrazovanieto se zabele`uva konkurentnost vo izdava~kata dejnost na u~ebnici so {to se gubi monopolot {to go ima{e samo edna izdava~ka ku}a. Toa se pozitivni i. mo`nosta u~enikot samostojno da odgovori na niv. Postoeweto monopol vo nekoja oblast predizvikuva ko~ewe na razvojot. Toa im e jasno na site.Aktuelnosti Obrazovni refleksii ANALIZA NA NEKOLKU U^EBNICI PO FIZIKA ZA OSMO ODDELENIE OD ASPEKT NA PRA[AWATA I KVALITATIVNITE ZADA^I VO U^EBNICITE I RABOTNITE TETRATKI Boce Mitrevski malen broj zabele{ki i gre{ki. Metodot {to e koristen e tehnikata analiza na didakti~kata aparatura. a osobeno na onie koi na odreden na~in go po~uvstvuvale vladeeweto na odredeni monopoli. Zaklu~ocite od analizata se izvedeni preku vidovite na intelektualni sposobnosti koi se potrebni vo procesot na usvojuvawe na znaeweto. dobredojdeni promeni. Izborot na vistinskiot u~ebnik go pravi nastavnikot. gu{ewe na kreativnosta i formirawe na ceni {to ne se vo sklad so pazarnata ekonomija i realnosta. so zabele{ka deka analizata ne gi opfa}a numeri~kite zada~i. odnosno nivnite avtori. a toa se vr{i posredno preku identifikacija na sposobnostite koi se potrebni za sovladuvawe na sodr`inite od u~ebnikot. Konkurencijata na izdava~kite ku}i e isprepletena so konkurencijata na samite u~ebnici. Poslednive nekolku godini. Za vistinski u~ebnik se misli na kvaliteten u~ebnik vo sekoj pogled.

kognitivnite istra`uvawa. Imaj}i go predvid prethodnoto. nivnata vrednost i opravdanost za koristewe vo nastavnata praktika. integrirani novi znaewa. on . zbirka na zada~i i drugo) i toa od pove}e aspekti. Ponatamu. od nastavnikot. prira~nik za nastavnikot. – iskustvoto kaj nas i vo drugi zemji.) ponudeni na pazarot. e ideen proekt na u~ebnikot koj sodr`i: nau~no-stru~ni. Nepobiten fakt e toa {to `iviot zbor na nastavnikot na ~asot. CD. 3. – sovremenite soznanija i dostignuvawa vo pedago{ko-psiholo{kite nauki. Toj i natamu ostanuva najdostapen izvor na informacii za u~enikot. dvi`ewa. likovno-grafi~ki i tehni~ki osnovi i standardi vrz koi treba da se gradi u~ebnikot. Zatoa postojano se traga po podobruvawe i usovr{uvawe na kvalitetot na u~ebnicite vo pogled na site aspekti. zabele{kite i kritikite treba da pretstavuvaat pottik za otstranuvawe na propustite i gre{kite vo niv so {to narednite izdanija bi bile podobri vo sekoj pogled. prifatliv i razbirliv za u~enicite. kompjuterski simulacii.line prezentacii i sli~no. spisanija i drugo. video. vospitni. Na toj na~in }e se dobie vistinska slika za realnata situacija. da se dade kvalitativna ocenka za nivnata vrednost so soodvetna preporaka do nastavnicite koi treba da gi koristat vo nastavnata praktika. Pri izrabotuvaweto na op{ta koncepcija na u~ebnik se trgnuva od: – odredbite sodr`ani vo postojnite zakoni za osnovno i sredno obrazovanie. OP[TA KONCEPCIJA NA U^EBNIK Koncepcijata na u~ebnik. u~ebnikot i drugata dodatna literatura se nau~ni znaewa. jazi~ni. pedago{ko-psiholo{ki. U^EBNIK Pokraj postoeweto i pojavata na sovremeni audio i vizuelni nastavni sredstva. didakti~ko-metodski. No. potrebno e da se napravi analiza na site u~ebnici i dopolnitelnite materijali (rabotni tetratki. nivniot kvalitet. didakti~kata teorija i nastavnata praktika. Se razbira. Internet. so pomo{ na u~ebnikot. odnosno 40 minuti. – nastavnite planovi i programi za osnovno i sredno obrazovanie. u~enicite imaat mo`nost da go prodlabo~at usvojuvaweto na sodr`inite. 1/2005 33 . oblicite i na~inot na izlo`uvawe na nastavnata materija. sepak ulogata na u~ebnikot vo nastavata i obrazovanieto ne gubi vo svojata va`nost. u~ebnikot vo sebe mora da gi sodr`i faktorite koi go olesnuvaat i sinhroniziraat kontaktot me|u nastavnikot i u~enikot. kako: TV. avtorot se rakovodi od nastavnite planovi i programi za soodvetniot vid i godina na obrazovanie. u~ebnikot ima svoja prednost bidej}i mo`e da se koristi tolku pati kolku za toa ima potreba. Za celosen uvid na sostojbata so u~ebnicite. Znaewata koi se gradat i steknuvaat vo u~ili{teto.Obrazovni refleksii Rezultatite od analizata i zaklu~ocite mo`at da ka`at za efektite od primenata na ovie u~ebnici. a za nastavnikot pretstavuva informator za sodr`inite. klasificirani. koi se vklopuvaat vo sistemot na ve}e postoe~kite znaewa i vo soznajnata struktura na koja po~iva steknuvaweto na znaewata. Aktuelnosti Pra{awe e vo kolkava merka u~enicite koristat i drugi izvori na informacii kako dopolnitelna literatura. da gi prou~at poop{irno i da se navra}aat po potreba pove}e pati. toj `iv zbor na nastavnikot e ograni~en vo ramkite na eden nastaven ~as od 45. Pritoa. ova bi bilo samo od aspekt na ona {to e predmet na analizata. mimiki. Istovremeno. Tie se razlikuvaat od sekojdnevnite `ivotni iskustva. odnosno se sistematizirani. za avtorite i recenzentite na u~ebnicite. 2. filmovi. spored zakonskite odredbi. Za nau~no-stru~nite sodr`ini od soodvetnata oblast koi }e bidat opfateni vo u~ebnikot. demonstracii i drugi izrazni sredstva e impresiven. prosleden so razni gestakulacii. a nastavnicite i u~enicite }e gi koristat najdobrite proizvodi (u~ebnici i dr.

so na~inot na koj vo nego e izlo`ena sodr`inata go privlekuva vnimanieto na u~enicite. prijatni emocii. Zatoa pri koncepiraweto na u~ebnikot treba da se ima predvid postoeweto na grupni i individualni razliki pome|u u~enicite.grafi~koto oblikuvawe. izborni i fakultativni sodr`ini. tuku toa im pri~inuva i zadovolstvo. so cel da se motivira u~enikot vo proce- 34 1/2005 . deca so razli~en koeficient na inteligencija. dol`inata na tekstovite i likovno . a od druga strana mnogu ednostaven za drugite. vo sodr`inite na u~ebnikot mora da postojat fakti i poznati vistini. Avtorot treba da vnimava na izborot na sodr`inite. No sepak. gi budi i razviva nivnite interesi i gi pottiknuva aktivno da u~at. no i zada~ite i nasokite {to pretstojat vo idnina. bazi~no i trajno od soodvetnata nau~na oblast. Sodr`inite izneseni vo u~ebnikot treba da se ve}e poznati i provereni pojavi i zakonitosti. i site negovi delovi.dopolnitelni. avtorite. pokraj drugoto. a osven toa imaat vreme za povrzuvawe so prethodnoto znaewe.Aktuelnosti Nastavniot predmet i u~ebnikot go imaat pred sebe u~enikot vo razvoj i zatoa treba da se odberat takvi sodr`ini i metodi na izrazuvawe koi }e go poddr`at i pottiknuvaat negoviot intelektualen razvoj. prenesuvawe na odredeni osnovni znaewa i pottiknuvawe na ponatamo{no steknuvawe i samostojno gradewe na znaeweto. Vo u~ebnikot treba da se iznese samo toa {to e bitno. Ovoj fakt bara u~ebnikot da bide logi~ki organiziran {to }e ovozmo`i od nego uspe{no da u~at site u~enici za koi e namenet. Sovladuvaweto na novite nastavni sodr`ini kaj u~enicite treba da predizvika pozitivni. nau~no verificirani i proverlivi fakti od soodvetnata oblast. opse`ni i kompleksni barawa. kulturata i sli~no. otkrivawe i verificirawe na vistinata od strana na u~enicite. Toj so svojata sodr`ina treba da go privle~e vnimanieto na u~enicite. bez ogled na eventualnite grupni ili individualni razliki. kako i za samostojno razmisluvawe i rasuduvawe. u~enicite ~ii roditeli se so visoko obrazovanie. Se razbira. mora da bide sostaven taka {to pokraj zadol`itelniot del na obraboteni sodr`ini. toj treba da deluva pottiknuva~ki. Sekako deka koncepcijata za izrabotka na u~ebnik postavuva dosta razli~ni. Koristeweto na u~ebnikot ne treba da bide pregolem tovar za edni u~enici. e. Vo takov slu~aj u~ebnikot }e bide prilagoden i za onie pomalku sposobnite i za nadarenite u~enici. tehnikata. da gi budi i razviva nivnite sposobnosti. kako i osnovnite zakonitosti vo procesot na u~eweto. Pomaliot. Zatoa u~ebnikot vo celina. So ogled na celite i sodr`inata na ovoj trud. U~ebnikot treba da poseduva odredeni osobini za da ja ostvari svojata osnovna namena. U~ebnikot kako nastavno sredstvo go koristat u~enicite od gradovite i selata. t. odnosno da pobudi interes za steknuvawe novi znaewa. PSIHOLO[KI BARAWA PRI IZRABOTKA NA U^EBNIK Pri koncipiraweto na u~ebnikot treba da se zemat predvid vozrasnite i razvojnite karakteristiki na u~enicite. treba da sodr`i i varijabilni . kako i onie ~ii roditeli se so osnovno obrazovanie. ovde }e bidat izlo`eni psiholo{kite barawa. Vo na{ite dr`avni u~ili{ta site u~enici zadol`itelno koristat u~ebnici napi{ani spored ista nastavna programa. Vo nego nema vneseno izobilstvo od sodr`ini. Zatoa toj treba da pobudi interes kaj u~enikot. Toa zna~i deka treba da postoi razumno ograni~uvawe na sodr`inite vo u~ebnikot. metodite so koi se slu`i. Seto toa treba da bide prosledeno so na~inite i metodite na istra`uvawe na vistinitosta vo soodvetnata oblast i da se razviva smisla za barawe. sledej}i ja idejata „less is more“. da bide Obrazovni refleksii primamliv. Neophodno e voveduvawe na novi poimi i zapoznavawe so novi sodr`ini. Na u~enikot treba da mu stanat pojasni tekot i procesot na razvojot na edna nauka. Dobar e onoj u~ebnik koj. a potoa i nastavnicite treba da go po~ituvaat konstruktivizmot kako osnova na koja se bazira sovremenata kognitivna nauka. no sepak dovolen fond na fakti ovozmo`uva u~enicite ne samo uspe{no da gi sovladuvaat sodr`inite. Pritoa treba da bidat vneseni najnovite dostignuvawa od naukata. 4. Sodr`inite treba da se sistematizirani i pregledni.

• Smislovnoto aktivno u~ewe se smeta za najvisok oblik na u~ewe koe treba {to pove}e da se praktikuva. Ovde centralno mesto zazema misleweto pro- 1-2/2005 35 . Seto pogore navedeno e samo del od toa {to se postavuva kako barawe za sozdavawe na eden sovremen u~ebnik od koj sekoj u~enik }e mo`e uspe{no da u~i. da diskutiraat me|u sebe na razli~ni temi. Se u~at naviki. Preku sodr`inite vo nego mo`e da se predizvika ~uvstvo za nelogi~nost. a u~enicite stanuvaat poaktivni. no bez da go osmisli materijalot. se u~i kako da se u~i. U~enikot u~i („buba“). Toa znaewe treba da go povrze so prethodnoto znaewe. so otkrivawe i povrzuvawe na nastavnata materija. t. potrebata za sorabotka i pomo{ i sl. Pri sproveduvawe na analizata koristena e klasifikacijata na vidovite {kolsko u~ewe spored Ausubel: • Smislovnoto receptivno u~ewe e mo`ebi najzastapen vid na u~ewe vo u~ili{tata. da sorabotuvaat. so znaeweto od drugite nastavni predmeti i so sekojdnevnoto `ivotno iskustvo. protivre~nost ili konflikt {to kaj u~enicite pobuduva interes. predrasudi. Sekako deka toa ne e dobro. analiza. motivi. Isto taka. socijalizacijata. potrebata za aktivnost. So toa se zgolemuva interesot i privle~nosta kon sodr`inite vo u~ebnikot. nastavnikot od razni pri~ini nesvesno gi naveduva u~enicite na takvo u~ewe. kako da se pomni. pri izrabotkata na u~ebnikot treba da se ima predvid razvojot na intelektualnite sposobnosti. Ovie osobini treba postojano da se pothranuvaat na toj na~in {to na u~enicite }e im se ovozmo`i da nabquduvaat. generalizacija i drugi. da postavuvaat pra{awa. tuku vo po{iroka smisla na poimot toa podrazbira u~ewe vo oblasta na soznanieto. se steknuvaat razni Aktuelnosti osobini. Sekako deka nastavata e tolku pouspe{na dokolku u~enicite se posamostojni vo svojata rabota i sevkupnite aktivnosti. kreativnosta. a so razre{uvawe i razbirawe na vakvite situacii tie do`ivuvaat zadovolstvo. U~enikot se koristi so mislovni operacii i treba da zapameti golem broj informacii. samoinicijativnosta. Realiziraweto na vospitno-obrazovnite zada~i vo u~ili{teto se vr{i niz razni oblici na {kolsko u~ewe. mo`at da go motiviraat u~enikot. misli i razmisluva. Imeno. sistem na vrednosti. formiraweto sistem na poimi. crti na li~nosta. sfati i zapameti. Niz procesot na u~eweto ~ovekot se menuva preku celiot `ivot. a koja nastanala kako rezultat na prethodnata aktivnost na individuata. U~eweto po~nuva so selektivno vnimanie. No. 5. U^EWE. soznanijata za poimite. Toa se definira kako relativno trajna promena na individuata {to se manifestira vo nejzinoto odnesuvawe. ne se trudi da go razbere. pri nivnata obrabotka }e se koristat pozitivnite osobini i crti na u~enicite. nerazvieni soodvetni sposobnosti za sovladuvawe na materijalot i drugo. nivniot broj i vid za soodvetnata vozrast. POIM ZA U^EWE I VIDOVI [KOLSKO U^EWE Edna od najzna~ajnite ~ovekovi aktivnosti pretstavuva u~eweto.Obrazovni refleksii sot na u~eweto. isto taka. stavovi. motivacijata i emociite. kako {to se: qubopitnosta. naso~uvawe na na{ite mentalni aktivnosti kon nekoe od slu~uvawata {to vlijaat na nas. otkrivaat. U~eweto ne zna~i samo steknuvawe na naviki i ve{tini. Postavenosta na nastavnite edinici treba da e takva {to. anga`irani i samostojni vo u~eweto. sami da doa|aat do re{enija i zaklu~oci i dr. razvojot na mislovnite operacii: sporeduvawe. sinteza. ve{tini. Ovde pove}e preovladuva pameteweto. nemawe doverba vo svoite sposobnosti. a misleweto e zanemareno. • Mehani~ko receptivno u~ewe. s# {to ne e vrodeno kaj ~ovekot e nau~eno. Duhovitiot na~in na izlo`uvawe.e. apstrakcija. u~enicite ponekoga{ se primorani da u~at na ovoj na~in od razni pri~ini: otsustvoto na motivacija kaj u~enikot. a potoa znaewata treba da gi reproducira. Vo u~ebnikot i preku nastavata na u~enikot mu se prezentiraat smislovni znaewa vo finalna forma koi treba da gi razbere. Deteto od biolo{ko postepeno prerasnuva vo socijalno su{testvo. za u~enikot e va`no da nau~i samo za pismena rabota ili ispit. ^esto pati smislovnoto receptivno u~ewe poleka preminuva vo mehani~ko receptivno u~ewe. da gi bele`at rezultatite od svojata rabota.

posebno vnatre{nata motivacija. zaklu~oci i sl. koj go zastapuva vakvoto u~ewe. 6. podemot na kompjuterskata i pe~atarskata tehnika i sl. a ne produkt (rezultat). da ja znae metodologijata na istra`uvawe. najnovite soznanija od kognitivnite istra`uvawe za u~eweto. Problem i cel na istra`uvaweto Problemot na istra`uvawe vo ovoj trud e da se otkrie koi formi na u~ewe se vgradeni vo tri od pette u~ebnici po fizika za osmo oddelenie i nivnata dodatna literatura. ednostavno ka`ano. – vo ovie u~ebnici. rabotni operacii. mo`nostite i potrebata za nejzina zastapenost vo vospitno . dostapnosta na u~ebna literatura. istaknuvawe na samostojnosta vo rabotata i sli~no. smislovnoto aktivno u~ewe }e go zaseni smislovnoto receptivno u~ewe.. da izveduva obop{tuvawa. veli deka znaeweto e proces. Toj se istra`uva preku identifikacija na intelektualnite sposobnosti koi gi stimulira u~ebnikot so pra{awata i kvalitativnite zada~i dadeni vo nego. u~enikot ima mo`nost sam da go proveri svoeto napreduvawe. da postavuva problemi. preku samostojno istra`uvawe. da odi po patekite po koi odele nau~nicite. Vakvoto samostojno otkrivawe na znaewata im pri~inuva zadovolstvo na u~enicite i sozdava vnatre{na motivacija za u~ewe. ideite i asocijaciite. te{kotiite na koi naiduva u~enikot predizvikuvaat silni emocionalni do`ivuvawa. U~enikot treba sam da doa|a do novite znaewa koristej}i gi prethodnite znaewa i anga`iraj}i se mislovno. postavuvawe hipotezi. Toj treba da znae da istra`uva. Preku soopstvenite napori Obrazovni refleksii vo tekot na re{avaweto na problemite. kako imperativ mu se nalaga potrebata od posu{tinsko i podlaboko zapoznavawe so aktivnoto u~ewe i aktivnata nastava. tuku samo mehani~ki da se zapameti.2. postapki. potoa mu se dava mo`nost da vr{i sporedba na soopstvenite rezultati so rezultatite na drugite u~enici. bez toa da se osmisli. i se osposobuva da postavuva pra{awa.1.Aktuelnosti prateno so samostojni aktivnosti na u~enikot koj e voden od nastavnikot. 36 1/2005 . da predlaga re{enija ili. postavuvawe pra{awa. se pretpostavuva deka: – vo u~ebnicite pove}e se zastapeni pra{awa koi gi stimuliraat mislovnite operacii. razvivawe diskusija i sl. da vr{i istra`uvawe. Toa zna~i deka treba da znae da formulira problem. pottiknuvawe fluentnost vo zborovite. standardizirani metodi i tehniki pri izveduvawe na laboratoriski ve`bi i obidi. 6. • Mehani~koto aktivno u~ewe opfa}a pametewe na razni aktivnosti. razvivawe na ~uvstvoto za problemi i fleksibilnost vo re{avaweto na problemite. istite kvalitativno da se ocenat. da u~estvuva vo sozdavaweto kriteriumi za prifa}awe na odredeno re{enie. kako: kreirawe i re{avawe problemi. razvivawe na sposobnostite za u~ewe. Celta e preku rezultatite od istra`uvaweto da se dade ocenka za toa vo koja mera ovie u~ebnici gi aktiviraat u~enicite na mentalen plan. eksperimentirawe i drugi aktivnosti. samostojno da odgovara na niv. a istovremeno so ovaa analiza i op{tite sogleduvawa za sodr`inite izlo`eni vo niv. aktivnoto u~ewe pridonesuva i za zgolemuvawe na motivacijata za u~ewe. da postavuva hipotezi.obrazovniot proces. Za da mo`e nastavnikot da se soo~i so barawata i predizvikot na vremeto. da gi analizira rezultatite. go jaknat ~uvstvoto na samouverenost i go motiviraat za ponatamo{no u~ewe. Internetot i drugi izvori na informacii. Hipoteza So ogled na konkurencijata i vkupniot broj na u~ebnici po fizika za osmo oddelenie. METODOLOGIJA 6. Aktivnoto u~ewe se realizira niz razni mislovni operacii i aktivnosti koi uspe{no mo`at da se koristat vo u~ebnikot i nastavata. divergentna produkcija. otkolku pra{awa na koi odgovorite se sveduvaat na prepoznavawe i se}avawe. Pokraj za otkrivawe na vistinata. Ovoj vid na u~ewe ne e popularen i treba da se izbegnuva bidej}i se temeli samo na mehani~ko pametewe. izveduvawe eksperimenti i istra`ivawa. Bruner. aktivno da gi konstruira sopstvenite znaewa. Niz procesot na aktivno u~ewe.

Utvrduvawe na primerokot 2. 6.Skopje. • Indukcijata e sposobnost za izveduvawe zaklu~ok trgnuvaj}i od poedine~noto kon op{toto. Sistemot na kategorii za analiza pretstavuvaat intelektualnite sposobnosti. Fizika za osmo oddelenie od avtorite Simeon Ge{oski i Ferdinand Nonkulovski. sistematski i kvantitativen opis na sodr`inata {to se analizira. Isto takvi pra{awa se dadeni vo rabotnite tetratki. tehni~ki ili pe~atni ne postojat ili se minimalni. Klasificirawe na edinicite vo sistemot na kategorii 5. • Apstrakcijata e mislovna operacija so koja se izdvojuvaat odredeni osobini. Primerok na analiza pretstavuvaat gorespomenatite u~ebnici i rabotni tetratki. Svetlinski pojavi 5. odnosno mislovna operacija pri koja zapoznavaj}i se so predmetite i pojavite. 2003 godina Ovie u~ebnici se pi{uvani spored Nastavniot plan i programa po fizika za osmo oddelenie i opfa}aat sodr`ini od slednive temi: 1. sega go prepoznavame. • Dedukcijata e zaklu~uvawe pri {to trgnuvaj}i od op{tite svojstva i osobini za predmetite i pojavite se doa|a do razli~nite poedinosti. Fizika za osmo oddelenie od avtorot Jovan Sozovski. likovno-grafi~ki. 2003 godina 5. 2003 godina. 3. • Analizata e mislovna operacija koja pretstavuva ras~lenuvawe na pojavata na delovi.4. 6. • Sintezata pretstavuva mislovna operacija so koja elementite se povrzuvaat vo edna celina. Prepoznavaweto e poednostavna sposobnost od se}avaweto. Elektri~estvo 2. izdanie na „Prosvetno delo“ . Tie razliki treba da se odnesuvaat na odnosite me|u bitnite i sporednite svojstva koga se raboti za poimi od razli~en vid.1.4.4. Zaklu~ok 6. Rabotna tetratka po fizika za osmo oddelenie od avtorot Jovan Sozovski. Elektri~na struja niz te~nosti. • Se}avaweto pretstavuva sposobnost ne{tata da se povtoruvaat bez nivno prisustvo.Skopje.3. naj~esto povrzano so sintezata. odnosno analiti~ko anga`irano mislewe. 2003 godina 2. • Diferenciraweto e mislovna operacija {to ovozmo`uva kaj pojavite. doa|ame do nivnite op{ti karakteristiki. izdanie na „Makedonska kniga“ .Skopje. izdanie na „Prosvetno delo“ . Ovaa sposobnost bara uviduvawe na zaedni~kite osobini na site ~lenovi na klasata. Aktuelnosti Postapkata i planot za rabota se sostojat vo: 1.Obrazovni refleksii – propustite i gre{kite. Utvrduvawe na sistem na kategorii za analiza 3.Skopje. Fizika +. Utvrduvawe na edinici za analiza na sodr`inata 4. izdanie na „Albi“ . Postapkata na istra`uvawe Za realizacija na istra`uvaweto koristen e metodot na analiza na didakti~kata aparatura. izdanie na „Albi“ . bilo od nau~no-stru~en aspekt.2. Rabotni listovi i tematski testovi za osmo oddelenie od avtorite Simeon Ge{oski i Ferdinand Nonkulovski. Fizika za osmo oddelenie od avtorite [tefica Uj~i} i Nadica \or|ievska. Atomska fizika Na krajot na nastavnite edinici ima pra{awa i kvalitativni zada~i koi se odnesuvaat na ili okolu sodr`inata od istata. • Sporeduvaweto e mislovna operacija so koja objektite se klasificiraat vo odredena klasa spored daden kriterium. jazi~ni. 1/2005 37 . predmetite i poimite da se zabele`at nu`nite razliki. gasovi i polusprovodnici 3. Vakvata analiza e istra`uva~ka tehnika koja se koristi za dobivawe na objektiven. 6. 2003 godina 4. Magnetni pojavi 4. dodeka ostanatite se zanemaruvaat. i toa: • Prepoznavaweto pretstavuva eden vid sposobnost koga ne{to {to bilo del od na{eto iskustvo i prethodno bilo percepirano. Primerok na analiza Vo ova istra`uvawe primerok na analiza se slednive u~ebnici i dodatna literatura: 1. Zvuk 6.Skopje.

Aktuelnosti Obrazovni refleksii Re{avaweto problem e intelektualna aktivnost pri koja naj~esto se bara postavuvawe na hipoteza. povrzuvawe na faktite. pri analizata e opredelen brojot na pra{awata od sekoja nastavna tema koi go pottiknuvaat u~enikot i baraat od nego prakti~na aktivnost za da odgovori na istoto.28 1 0.48 5 1.81 10 2. 4. odnosno ne se predmet na analiza. Pokraj ova. da se otstapi od tradicionalniot na~in na mislewe. a vo redovite se raspredeleni brojot na pra{awata povrzani so soodvetnata kategorija na analiza. Divergentnoto mislewe e intelektualna sposobnost koja bara producirawe na novi. Za edinica na analiza na sodr`inite se zemeni pra{awata i kvalitativnite zada~i koi sleduvaat po sekoja nastavna edinica i onie vo rabotnite tetratki. Analizata i tolkuvaweto na dobienite podatoci }e ovozmo`at donesuvawe na zaklu~ok za toa koi sposobnosti gi stimulira ovoj u~ebnik. analiza na rezultatite i drugi znaewa i ve{tini.88 2 0. neobi~ni idei i postapki za re{avawe na problemot. t.28 7 1. 6.55 1 0.44 1 0. odnosno nivnata procentna zastapenost vo u~ebnikot.48 Intelektualni sposobnosti Fizika za osmo oddelenie od avtorot Jovan Sozovski Vkupno (208 pra{awa) % Vkupno (361 pra{awe) % 126 49 3 1. poznavawe na pove}e metodi.48 60.58 18.58 23. 6. So grupirawe na pra{awata se dobivaat precizni kvantitativni podatoci za zastapenosta na stimuliranite intelektualni sposobnosti. 4. bidej}i mo`e istovremeno da stimulira pove}e mislovni operacii.77 analiza 1 0.56 Rabotna tetratka po fizika za osmo oddelenie od avtorot Jovan Sozovski 262 66 1 0. 7. Vo kolonite se dadeni intelektualnite sposobnosti.48 6 2.28 72. 6. 4.83 2 0. Numeri~kite zada~i ne se broeni. Ovde treba da se naglasi deka edno isto pra{awe mo`e da se broi vo pove}e kategorii.55 indukcija dedukcija se}avawe re{avawe problemi 10 4.85 2 0.28 sinteza 38 1/2005 . 5. Tabela I sporeduvawe divergentno mislewe 1 0. REZULTATI I DISKUSIJA Rezultatite dobieni so detalna analiza na pra{awata i kvalitativnite zada~i po sekoja nastavna edinica i onie vo dodatokot se pretstaveni tabelarno. so {to }e mo`e da se odgovori na pra{aweto koi formi na u~ewe se vgradeni vo u~ebnikot. fluentnost i originalnost vo misleweto.e.38 apstrakcija diferencirawe prepoznavawe prakti~na aktivnost 8 3. logi~ko rasuduvawe.28 1 0. 3.94 3 0.96 0 0 1 0. 4.

Za u~ebnikot i rabotnata tetratka od avtorot Jovan Sozovski ovoj procent e 84%. odnosno 73%.94 1 0.08 Fizika za osmo oddelenie od avtorite [tefica Uj~i} i Nadica \or|ievska Vkupno (106 pra{awa) % 79 20 0 0 0 0 1 0.41 22 9. no sepak i toa ne e dovolno. So vakvata zastapenost na pra{awa vo u~ebnicite i rabotnite tetratki se pottiknuva mehani~koto receptivno u~ewe i delumno smislovnoto receptivno u~ewe.15 4 1.67 9 2. Se gleda deka najgolem broj od pra{awata baraat prepoznavawe i se}avawe na sodr`inite od u~ebnicite. a poimot kreativnost e nepoznat za vakvite pra{awa i kvalitativni zada~i. ednostavno se nepotrebni. Rabotni listovi i tematski testovi za osmo oddelenie od avtorite Simeon Ge{ovski i Ferdinand Nonkulovski Vkupno (390 pra{awa) % 196 90 3 0.53 18.33 5 1. Otsustvuvaat i takvi pra{awa {to go pottiknuvaat u~enikot na prakti~ni aktivnosti i eksperimentalna rabota. Pra{awa koi go pottiknuvaat u~enikot na poslo`eni mislovni operacii (onie od ostanatite kategorii na analiza) skoro i da ne se zastapeni ili. kaj u~enikot se sozdava pogre{no sfa}awe deka go vladee materijalot.13 7 2. a koj se odnesuva na vidovite na u~ewe vgradeni vo nego preku pra{awata i kvalitativnite zada~i.31 50. Zabele`itelen e nekoj procent na pra{awa koi se sveduvaat na re{avawe problem.49 1 0. pak.96 21.Obrazovni refleksii Fizika za osmo oddelenie od avtorite Simeon Ge{ovski i Ferdinand Nonkulovski Vkupno (241 pra{awe) % 118 51 1 0.94 2 1.24 6 2. odnosno takvite pra{awa opfa}aat 70% do 93% od vkupniot broj pra{awa vo daden u~ebnik ili rabotna tetratka. Pra{awata i kvalitativnite zada~i ~ii odgovori se sveduvaat na prepoznavawe i se}avawe na sodr`ini {to prethodno se spomenati i eksplicitno se dadeni vo u~ebnicite.28 9 2. gi ima vo nezna~itelen broj.94 1 0. na vaka koncipiranite u~ebnici i rabotni tetratki ne e posveteno dovolno vreme i vnimanie pri izborot i formuliraweto na pra{awata.17 Fizika+. 1/2005 39 . Zna~i.41 4 1.26 23.89 74.62 1 0.31 18 4.77 11 2. vo u~ebnikot i rabotnata tetratka od avtorite Simeon Ge{oski i Ferdinand Nonkulovski se zastapeni so 70%.81 48.90 Aktuelnosti 14 5.31 9 2. So toa ne se potvrduvaat prvite dve tvrdewa od hipotezata.94 0 0 0 0 1 0.26 26 6.94 1 0.87 Tabelarno prika`anite rezultati od analizata pretstavuvaat kriterium spored koj se procenuva kvalitetot i vrednosta na ovie u~ebnici od psiholo{ki aspekt.66 3 1. odnosno 91% i za u~ebnikot od avtorkite [tefica Uj~i} i Nadica \or|ievska ovie pra{awa se zastapeni so 93% od vkupniot broj pra{awa vo u~ebnikot.66 10 4. ne go pottiknuvaat na mislovni aktivnosti nitu na eksperimentirawe ili istra`uvawe. Pra{awata ~ii odgovori se sveduvaat na prepoznavawe i se}avawe na izu~enite sodr`ini.82 13 3. Vakvite pra{awa go oddale~uvaat u~enikot od potrebata za samostojno u~ewe.

vo ovie u~ebnici ima mnogu propusti i gre{ki. Pokraj toa delumno ima pra{awa koi od u~enikot baraat prakti~na aktivnost i eksperimentalna rabota. Vo u~ebnikot i rabotnata tetratka od avtorite Simeon Ge{oski i Ferdinand Nonkulovski ima najmnogu pra{awa (5 pra{awa po nastavna edinica vo u~ebnikot i 8 pra{awa po nastavna edinica vo rabotnata tetratka). a }e navedam samo nekoi od niv: – metodskiot priod pri voveduvawe na pove}e novi poimi e pogre{en. odnosno so da i ne“. – dadeni se pogre{ni vrednosti za nekoi konstanti. pak. – ima pogre{no napi{ani prefiksi. Vo u~ebnikot i rabotnata tetratka od avtorot Jovan Sozovski se zastapeni pove}e pra{awa (4 do 5 pra{awa po nastavna edinica vo u~ebnikot i okolu 8 pra{awa po nastavna edinica vo rabotnata tetratka). Vo sporedba so prethodniot u~ebnik ovde ima povisok procent na pra{awa za ~ie odgovarawe u~enikot se slu`i so poslo`eni mislovni operacii. odnosno dadeni se pomalku od tri pra{awa po nastavna edinica. – ilustraciite ne se numerirani. Od aspekt na didakti~kata aparatura i analizata {to be{e sprovedena. – nema usoglsenost i ne se sledat preporakite za formatot na u~ebnikot. tuku na krajot od sekoja nastavna tema. – nekoi ilustracii se vo crno-bela boja {to ostava vpe~atok na ne{to zastareno ili odminato. So vakva didakti~ka aparatura sigurno deka ne mo`e da se ispolnat koncepciskite barawa na u~ebnikot za aktivno u~ewe niz formulirawe na problemi. kakov {to be{e opredelen pogore. 40 1/2005 . Pokraj toa. Sudej}i spored gorenavedenoto mo`e da se ka`e deka i tretoto tvrdewe vo hipotezata ne e potvrdeno ili. Najgolem del od pra{awata se odnesuvaat na „prepi{i i dopolni“ ili „verificiraj gi odgovorite kako: to~no ili neto~no. Istovremeno so analizata na pra{awata napraven e detalen pregled na sodr`inite od nastavnite edinici.Aktuelnosti Vo u~ebnikot od avtorkite [tefica Uj~i} i Nadica \or|ievska brojot na pra{awata e nedovolen. Pritoa se voo~eni mnogu propusti i gre{ki. iska`uvawe sopstveni mislewa i stavovi. – se sre}avaat re~enici od sodr`inata i pra{awa koi poradi jazi~ni i drugi gre{ki ne se jasni. za ovie u~ebnici i rabotni tetratki mo`e da se ka`e deka vo nikoj slu~aj ne gi zadovoluvaat barawata za didakti~kata aparatura sodr`ani vo koncepcijata za u~ebnik. Vo niv ima nezna~itelno pogolem procent na pra{awa koi stimuliraat poslo`eni mislovni operacii. so intelektualnata vozrast na u~enicite. argumentirawe i sl. – retko se sre}avaat dopolnitelni tekstovi. tuku }e ostavam mo`nost sekoj da si gi prepoznae svoite. – na nekoi mesta vo u~ebnikot ili vo cel u~ebnik ne se pravilno napi{ani oznakite na fizi~kite veli~ini i nivnite merni edinici. istra`uvawa. – indeksot na poimite se poistovetuva so re~nik na poimi ili so ne{to drugo. Pozitivna strana za rabotnata tetratka se tekstovite so sodr`ini od istorija na fizikata ili drugi zanimlivi sodr`ini sli~ni na onie „dali ste znaele deka“. – nema re~nik na poimite. Vo ovoj u~ebnik skoro i da nema pra{awa koi stimuliraat poslo`eni mislovni operacii. pak. – kaj nekoi sodr`ini i ilustracii ne e dosledno primenet principot na nau~nost. Niv Obrazovni refleksii nema da gi klasificiram spored avtorite. onosno recenzentite. pra{awata ne se dadeni po sekoja nastavna edinica. pogre{no se formulirani. na nekoi mesta ne se usoglaseni sodr`inski i logi~ki. – voop{to ne e primenet konstruktivisti~kiot priod vo usvojuvawe na znaewata. – ne e dovolno zastapen grafi~kiot metod na prika`uvawe na rezultatite i zavisnosta me|u veli~inite. nitu. Tie se daleku od vistinski u~ebnik. procenuvawe na situacii. indeksi na fizi~kite veli~ini ili ispu{teni matemati~ki znaci. blago re~eno. nitu razbirlivi ili.

Na krajot }e se ima celosen uvid i }e mo`e da se izvede zaklu~ok za toa koj u~ebnik e najblisku do vistinskiot. 1998 2. LITERATURA 1. PMF . 2002 3. Udine. No. Od aspekt na istata analiza toj u~ebnik e podobar od ovie tri. minatata godina vo izdanie na izdava~kata ku}a „Tabernakul“ izleze u{te eden u~ebnik po fizika za VIII oddelenie. taka {to ve}e e istisnat od upotreba. Se nadevam deka avtorite na ovie u~ebnici }e gi iskoristat vakvite uka`uvawa i zabele{ki so {to narednite izdanija bi bile podobri i pobliski do vistinski u~ebnik. a duri 14% od pra{awata se odnesuvaa na re{avawe problemi. 2000 5. 2001 Boce Mitrevski. a potoa i vo ostanatite osnovni u~ili{ta. Istovremeno. toa bi trebalo da bide preporaka do nastavnicite po fizika koj u~ebnik kako najdobar da go koristat vo nastavata. Iako vo tabelite pogore e dadena kvantitativna ocenka za pra{awata. 3. „Do elementary science methods textbooks facilitate the understanding of magnet concepts?“. Skopje. Ponatamu neophodno e da se napravat ponatamo{ni analizi na site u~ebnici od drugi aspekti. „How to make a textbook“. Prosvetno delo.Skopje 1/2005 41 . asistent vo Institutot za fizika. sovetnicite ili drug fizi~ar. Jugoslav Minoski. Marta Massa. „Koncepcija za u~ebnik za osnovno i sredno obrazovanie“. David Sang. Sonia Gonzalez. Vo nego samo 61% od pra{awata se sveduvaat na prepoznavawe i se}avawe. Ta{e Stojanovski. Udine. ovie u~ebnici ne mo`at da gi ispolnat barawata {to treba da gi zadovolat.Obrazovni refleksii 8. Zatoa predlagam nekoj od nastavnicite po fizika. sepak imaj}i ja predvid analizata. 2001 6. Consuelo Escudero. Ru`ica Kerami~ieva. toj u~ebnik ima{e mnogu slabosti od drug aspekt. Pedago{ki zavod na Makedonija. I na kraj. Vo 1996 godina „Prosvetno delo“ . Marta Massa. Avtorki se Mimoza Ristova i Mirjana Jonoska.Skopje izdade u~ebnik „Koordinirana nauka fizika“ od Stiven Popl. ne samo na u~ebnicite i dopolnitelnata literatura po fizika. a soodvetno na toa i koe u~ewe se pottiknuva vo zavisnost od pra{awata. Skopje. Taka }e se dobijat dovolno Aktuelnosti objektivni pokazateli za kvalitetot na sekoj od ponudenite u~ebnici i dopolnitelnite materijali. Pokraj ovie u~ebnici. Sepak. ZAKLU^OK Rezultatite od analizata davaat sporedbena slika za toa vo koj u~ebnik kolku pra{awa stimuliraat dadena mislovna operacija kaj u~enicite. „Discussing the problems in textbooks“. „Psihologija vo obrazovanieto i vospitanieto“. Journal of science education and technology 9. Laste Spasovski. propustite i gre{kite vo niv. Hilda D’Amico. „Do primary and secondary textbooks contribute to scientific reasoning?“. Margarita Garcia. a istovremeno }e se pottiknuvaat pozitivnite nasoki vo pi{uvaweto u~ebnici. Toj u~ebnik po fizika za VII i VIII oddelenie po~na da se koristi vo Republika Makedonija od 1997 godina vo ramkite na eksperimentalnata nastava {to se izveduva{e vo 45 osnovni u~ili{ta. Physics education 36. May 2001 4. tuku potrebna e detalna analiza na site u~ebnici {to se pojavuvaat na pazarot i se koristat vo u~ili{tata. First international Girep seminar. prevod na u~ebnik {to bil koristen vo Velika Britanija. Lloyd H. So postavuvawe na istata hipoteza kako {to e izneseno pogore i dobivawe na soodvetni rezultati od analizata }e mo`e da se napravi sporedba na ovie ~etiri u~ebnici od aspekt na pra{awata i kvalitativnite zada~i vo niv. koristej}i ja istata postapka da sprovede analiza i na ovoj u~ebnik. Ovoj u~ebnik ne e predmet na analiza vo ovoj trud. First international Girep seminar. Vakvite analizi so kriti~ki stav i pozitivni zborovi }e pridonesat za identifikuvawe na slabostite i propustite. Barrow.

roditelite i drugite kooperanti koi direktno se vklu~eni vo vospitno-obrazovniot proces. Direktorot kako menaxer (rakovoditel na u~ili{te) svojata funkcija treba uspe{no da ja sprovede ili realizira vo odnos na ekipiraweto. organiziraweto. kako nositeli na golem broj odluki. samostojnost i istraj- 42 1/2005 . planiraweto. m-r Violeta Milenkovska Trgnuvaj}i od mestoto i ulogata na direktorot vo planiraweto i realiziraweto na vospitno-obrazovnata dejnost vo u~ili{teto. motiviraweto i kontroliraweto na vrabotenite. kako glaven nositel za kvalitetno rabotewe i efikasnost vo nastavata. Toj iznao|a na~ini da ja istakne sposobnosta i samodoverbata vo nivnoto rabotewe. nejzinoto organizirawe i ekipirawe vo vrska so potrebite od nastaven i vonnastaven kadar. kako funkcija i zada~a na direktorot vo ovoj kontekst. Davaj}i im va`na uloga i pogolema i pozna~ajna odgovornost. – kontrola na rabotata na stru~nite organi i tela za site problemi od vospitno-obrazoven karakter. – odnosot na vrabotenite kon u~enicite. – uspe{no primenuvawe na sovremeni formi. – sledewe i primenuvawe na promeni i inovacii vo nastavata. nost vo rabotata. kako edna od najva`nite zada~i vo raboteweto i vodeweto na u~ili{teto se smeta kontrolnata funkcija. koi se direktno ili indirektno vklu~eni vo sevkupnata rabota na u~ili{teto. – redovno i navremeno izvr{uvawe na site obvrski predvideni so zakonot i aktite na u~ili{teto.Aktuelnosti Obrazovni refleksii MENAXERSKATA FUNKCIJA KONTROLIRAWE VO OSNOVNITE U^ILI[TA footnote text. ulogata na direktorot e vo otkrivawete na uspe{nite i kreativnite individui i nivnoto organizirawe za timsko planirawe i organizirawe na rabotata. doa|a do izraz preku sorabotkata i sledeweto na rabotata na ekipata. kako i zgolemenata sorabotka so nastavnicite. direktorot povratno gi motivira vrabotenite za zgolemuvawe na nivniot interes. Kontrolnata funkcija na direktorot vo u~ili{teto se sostoi od: – uspe{no realizirawe na predvidenite planovi i programi za rabota. Vo odnos na ekipiraweto. Kontrolata. Op{testvenata i nau~nata opravdanost na temata se gleda vo nedostatokot na nejzinata zastapenost vo literaturata i od dosega{noto li~no iskustvo kako potreba na aktuelizirawe i podetalno istra`uvawe na istata. vsu{nost. metodi i sredstva za rabota.

Od druga strana. unapredena uloga. neophodno e prethodno sovetuvawe so nastavnicite. Promenite {to nastanaa vo na{iot u~ili{ten `ivot i rabota imaat svoj odraz i vrz karakterot. regrutirawe i promocija. Dali direktorot individualno }e se podgotvuva ili prethodno }e gi konsultira nastavnicite. za da se iskoristat nivnite postigawa vo unapreduvaweto na vospitno-obrazovnata rabota vo celoto u~ili{te. Isto taka. Obi~no pod poseta na ~asovite se podrazbira poseta na nastavnite ~asovi. direktorite treba da prezemat takvi merki {to }e ovozmo`at posetata na ~asovite da bide uspe{na. sodr`inata i celta na posetata na ~asovite. Neposredniot uvid vo sostojbata i tekot na vospitno-obrazovnata rabota se ostvaruva vo forma na poseta na ~asovi koja se praktikuva re~isi od site direktori. treba da se praktikuva posetata na ~asovite kaj nastavnicite koi se istaknuvaat so uspe{na nastavna rabota. zaradi pogolema kompetencija. KONTROLNATA FUNKCIJA NA DIREKTOROT VRZ VOSPITNO . a toa }e mu ovozmo`i pocelosno sogleduvawe na razvojnata linija na vospitno-obrazovnata rabota vo tie oddeleni- 1/2005 43 . pred s#. usovr{uvawe. zatoa {to na toj na~in }e dobie uvid vo prethodnata nastavna rabota. Direktorot pove}e pati treba da gi posetuva nastavnicite koi imaat potreba od pogolema ili podolgotrajna pomo{. Vakvata orientacija napolno e vo soobraznost so prirodata na unapreduvaweto na vospitno-obrazovnata rabota. Toa ne zna~i deka sosema otpa|a kontrolnata funkcija na direktorot pri posetata na ~asovite. pak. no ne e edinstven element od sodr`inata na rabotata na direktorot. a kaj nekoi ovaa forma zazema centralno mesto. ako se ograni~i samo na posetata na nastavnite ~asovi. Taa i ponatamu ostanuva. mo`e da se ka`e deka obemot na posetata mo`e da bide razli~en. {iro~inata na zastapenosta i va`nosta {to $ se pridava na ovaa forma se razli~ni. Dokolku direktorot planira da ja prosledi sostojbata na vospitno-obrazovnata rabota vo nekolku paralelki.OBRAZOVNIOT PROCES VO U^ILI[TETO Neposrednoto unapreduvawe na vospitno-obrazovnata rabota. Za unapreduvawe na vospitno-obrazovnata rabota i za zdobivawe na celosen uvid za sostojbata i tekot. Me|utoa. da ja kontrolira rabotata na roditelskite sredbi itn. rabotata na dopolnitelnite i dodatnite vospitno-obrazovni aktivnosti. Porano posetata na ~as se vr{e{e zaradi kontrola dali nastavnikot raboti pravilno ili ne. a. i vrz osno- Aktuelnosti va na toa se dava{e ocenka za negovata rabota. prvo ima cel da se stekne uvid vo nejzinata sostojba. aktivnostite i fizionomijata na direktorot vo u~ili{teto. toga{ negoviot uvid e orientiran samo na eden del od vospitno-obrazovnata rabota. Namesto da vr{i kontrola. na nastavnata rabota. kako i negovoto osposobuvawe. t.e. redefinirawe na negovata uloga i zada~i. kvalitetno vodstvo i respektirana statusna polo`ba. [to se odnesuva do pra{aweto dali sekoj nastavnik treba da bide poseten. redefinirana. Treba da se dodade deka pridonesot vo ovaa neophodna transformacija kako da e imperativ na vremeto vo koe se zabele`uva nedostatok od sistemski priod kon permanentna obuka i profesionalen razvoj kaj aktuelnite direktori. Pridonesot za merkite i aktivnostite vo gradeweto na kriteriumi i edinstven sistem za dopolnitelno obrazovanie e profesionalno usovr{uvawe na direktorite vo Republika Makedonija. Posetata na ~asovite pretstavuva na~in preku koj direktorot dobiva uvid za sostojbata i tekot na vospitno-obrazovnata rabota. Ima direktori koi ne vr{at poseta na ~asovi kaj site nastavnici.Obrazovni refleksii DIREKTOROT KAKO MENAXER (RAKOVODITEL) NA OSNOVNITE U^ILI[TA Slo`enosta na odnosite i nere{enata globalna proekcija na sistemite vo u~ili{teto ja namaluvaat potrebata od preispituvawe na funkciite. zavisi od toa koj ~as saka da go poseti i so kakva cel. Vo sega{nive uslovi direktorot treba da gi posetuva i ~asovite na slobodnite u~eni~ki aktivnosti. postoi praktika nastavnicite da ne se posetuvaat na ~as. a potoa da se prezemat merki za nejzino unapreduvawe. Na toj na~in toj }e dobie uvid vo vospitno-obrazovnata rabota. a voedno i kaj onie koi doa|aat na „scenata“. direktorot treba da gi posetuva ~asovite za da prou~i eden problem {to go voo~il kako karakteristi~en vo svoeto u~ili{te.

Aktuelnosti ja. kako na primer. a so cel da go potvrdi stepenot na nivnoto napreduvawe. sekako. Efikasnosta vo sebe sodr`i i pogolema stru~nost i {iro~ina vo raboteweto na direktorot. neposredniot uvid vo rabotata na nastavniot kadar za uspe{nost vo vospitno-obrazovniot proces. Pri analiziraweto na nastavnata rabota. nastavnicite treba da steknat ubeduvawe deka se raboti za analiza i ocenka na rabotata na subjektivniot faktor {to raboti na unapreduvaweto na vospitno . rabotno-tehni~koto i fizi~koto obrazovanie vo u~ili{teto. estetskoto.obrazovnata rabota. intelektualnoto. kakvi se dosega{nite rezultati vo odnos na porane{nite. da se otkrivaat pri~inite za nivnoto zaostanuvawe i da se prezemaat merki za podobruvawe na nivniot uspeh. a posebno vo odnos na nejziniot kvalitet. so formite. No. Na toj na~in mo`e da se sledi napredokot na poslabite u~enici. a efikasnosta }e bide u{te pogolema ako direktorot so raznovidnost na priodot. na toj na~in {to odvreme navreme }e gi pregleduva tetratkite na u~enicite. kako i pri posetata na ~asovite. Sledeweto na rezultatite od vospitno-obrazovnata rabota e mo`no i so povremeni testirawa na nivnite znaewa preku anketirawe na doma{nite uslovi za Obrazovni refleksii `ivot i rabota. tuku naprotiv. Imeno. Vo ovaa smisla kako pozna~ajni procesi mo`e da se odbele`at vodeweto na u~eni~koto dosie preku koe postapno se navleguva i vo ovaa forma na sledeweto na napredokot na u~enicite. Toa ne zna~i deka direktorot ne treba da gi informira soodvetnite nastavnici za svojata poseta i za nejzinata cel. stepenot na efikasnosta na direktorot treba da bidat rezultatite od negovata podgotovka. vo vrska so pismenosta na u~enicite i drugo. toj najnapred treba samostojno da se podgotvi na toj na~in {to }e go sogleda potrebniot stepen na sovladanosta na toa nastavno pra{awe vo razni oddelenija. 44 1/2005 . a ne samo na pregledot na dokumentacijata i posetata na ~asovite. }e gi odbele`uva nivnite postigawa vo razni vremenski periodi. metodite i oblicite na dejstvuvawe im pomaga na nastavnicite da se zdobijat so ~uvstvo na vrednost. toj ne mo`e da bide kategori~en vo ocenuvaweto na rabotata vrz osnova na samo eden ~as. Na toj na~in efikasno }e se pridonese za sozdavawe na me|usebna doverba i rabota vo u~ili{teto. doma{ni ili u~ili{ni. KONTROLNATA FUNKCIJA NA DIREKTOROT VRZ NASTAVNIOT KADAR Rabotata na direktorot na poleto na vospitnoobrazovniot proces ne mo`e i ne treba da se procenuva spored brojot na pregledite i uvidite. kako subjektiven faktor. Za da bide navistina efikasen vo sledeweto na rabotata na nastavniot kadar. Nastavnicite treba posetata na ~asovite od strana na direktorot da ja sfatat kako poseta na poiskusen kolega koj mo`e da im pomogne vo nivnite napori za unapreduvawe na vospitnoobrazovnata rabota. dokolku saka da ja sogleda sostojbata na odredeno nastavno pra{awe vo nekolku oddelenija. poddr{ka i razbirawe vo rabotata. preku zapoznavawe na vlijanieto na nadvore{nite faktori vrz razvitokot na li~nosta na u~enikot itn. unapredeno. posetata na ~asot od strana na direktorot. samo bele`ewe na sostanoci. mo`e da se dobie i na mnogu drugi na~ini {to vo praktikata na u~ili{tata retko se sre}avaat. Neposreden uvid vo vospitno-obrazovnata rabota. Ne bi trebalo da se praktikuvaat nenajaveni poseti i poseti so cel da se iznenadi nastavnikot. Direktorot mo`e kvalitetot na nastavata da go kontrolira i preku analiza na u~eni~kite samostojni raboti. direktorot treba da sozdade takva klima {to negovata poseta }e bide po~esto barana. so {to se podrazbira negovo sledewe na realizacijata na moralnoto. Efikasnosta na direktorot na u~ili{teto i direktnata kontrola vrz nastavniot kadar se gleda vo obemot i kvalitetot na promenite {to se rezultat na realizacijata na programata na direktorot. bez sogleduvawe za stepenot na realizacijata na postavenite zada~i. a ne postojano ist na~in na rabota vo site stru~ni organi. se smeta i direktorot. tuku spored toa kolkav e pridonesot na nastavnicite za izmenite i podobruvaweto na vospitno-obrazovnata rabota vo u~ili{teto. neophodno e direktorot da znae kakva bila sostojbata porano na poleto na realizacijata na programite vo u~ili{teto. {to e popraveno. Po izvr{enata kontrola.

nastavnite ednici po site predmeti za sekoj ~as vo tekot na celata sedmica. a tie se osmisleni i izdr`ani. Ovie podgotovki se vodat sekoj den za sekoj ~as i gi sodr`at slednive komponenti: nastavna tema. razgovara za problemati~nite u~enici vo odnos na disciplinata i vo odnos na slabite ocenki. Iako ovaa forma na „kontrola“ na nastavnikot od strana na direktorot e mnogu stara i formalna. U{te pri planiraweto na godi{nata programa za rabota na nastavni~kiot sovet treba da se opredelat lica koi }e referiraat po odredeni pra{awa. So ovaa forma na rabota na nastavnicite im se dava mo`nost da razmisluvaat za dobieniot materijal i na sednicata da vodat konstruktivni diskusii i da davaat usni predlozi. Takvite pra{awa treba dobro da se prou~at. SOVETOT NA RODITELITE I U^ILI[NIOT ODBOR Oddelenski sovet Oddelenskiot sovet go vodi direktorot na u~ili{teto. Na samiot po~etok na nastavni~kiot sovet se ~itaat zapisnicite od odr`anite oddelenski soveti za oddelenska i predmetna nastava. NASTAVNI^KIOT SOVET. a za sekoja sednica (sostanok) naj~esto treba da se podgotvuva pismen materijal. Nastavni~ki sovet Nastavni~kiot sovet e najvisok stru~en organ vo u~ili{teto. nastavna edinica. Druga kontrolna funkcija na direktorot vrz nastavniot kadar e proverkata na spremnosta za tekovniot u~ili{ten den preku sledeweto na dnevnite podgotovki. odnosno se vodi zapisnik od strana na opredelen zapisni~ar. Sigurno postojat slu~ai koga i samite nastavnici vo tekot na u~ebnata godina pokrenuvaat pra{awa koi treba da se razgleduvaat na sostanocite na nastavni~kite soveti. dobro obmisleni. 1/2005 45 . da se nadopolnuva i korigira vo tekot na u~ebnata godina vo zavisnost od problemite {to }e se pojavat. s# u{te se primenuva bidej}i preku nea se gleda spremnosta na nastavnikot za toj u~eben den i bidej}i s# u{te nema druga forma za proverka na nastavnicite dali podgotveni doa|aat na rabota. Za uspe{na rabota potrebno e sekoj nastavni~ki sovet da ima svoj delovnik za rabota i da se proidr`uva kon nego vo tekot na rabotata. Ovie godi{ni programi mora da gi sodr`at site komponenti: temite rasporedeni po meseci. OBLICI NA KONTROLNATA FUNKCIJA PREKU ODDELENSKIOT SOVET. tip na ~asot. plano za tekot na ~asot i rabotata vo zavr{niot del na ~asot. nastavni formi. Eden od oblicite na kontrola od strana na direktorot vrz nastavnicite e i sledeweto na rabotata na oddelenskite soveti. neophodno e negovite sednici odnapred da bidat planirani. da se podgotvat i da se stavat na dneven red. Odnapred dobieniot materijal go skratuva vremeto na odr`uvaweto na sostanocite.Obrazovni refleksii Kontrolnata funkcija na direktorot zapo~nuva u{te pred po~etokot na u~ebnata godina preku sledeweto na izrabotkata i kvalitetot na godi{nite programi (raspredelenija). sodr`ajno podgotveni i navreme zaka`ani. Od toa proizleguva deka programata za rabota ne treba da se sfati kako nepromenliva. koi ne bile odnapred planirani. Celokupnata rabota na nastavni~kiot sovet vo tekot na u~ebnata godina treba da bide dokumentirana. tuku kako fleksibilna. Oddelenskite soveti se realiziraat na krajot na prvoto trimese~je na u~ebnata godina koga se soop{tuva uspehot na u~enicite za toa trimese~je. Sednicite na nastavni~kiot sovet gi podgotvuva i so niv rakovodi direktorot na u~ili{teto. sedmici i denovi. Za da mo`e da ja odigra svojata stru~na uloga. Sekoj oddelenski nastavnik vo oddelenska nastava i sekoj klasen rakovoditel vo predmetna nastava izgotvuva izve{taj so koj go soop{tuva uspehot na sekoj u~enik poedine~no. spored koi nastavnikot }e raboti vo tekot na celata u~ebna godina. Na ovie soveti sekoj oddelenski i klasen rakovoditel razgovara so predmetnite nastavnici i so direktorot za slabiot uspeh na u~enicite i za nivna- Aktuelnosti ta disciplina. metodi i sredstva. Direktorot go sledi oddelenskiot sovet i celiot tek na dnevniot red se zaveduva. celi na ~asot. odnosno da se vodi posebna zapisni~ka kniga koja vo sekoe vreme }e bide prikaz za negovata rabota. a pri podgotvuvaweto na dnevniot red i opredeluvaweto na to~noto vreme na sostanokot ovie lica treba da se potsetat na nivnite obvrski.

Filozofski fakultet. Sovetot na roditelite se informira od strana na direktorot za s# {to e aktuelno vo u~ili{teto preku analizi i izve{tai za uspehot i povedenieto na u~enicite.obrazovnata dejnost pretstavuva ~ekor napred vo unapreduvaweto na dejnosta. dava mislewe do direktorot na osnovnoto u~ili{te za prigovorite na nastavnicite.Skopje 46 1/2005 . za rabotata na slobodnite u~eni~ki aktivnosti. Todor Kralev: Osnovi na menaxmentot (treto izdanie) . }e mu ovozmo`i kontinuiran razvoj. narkomanijata i sl. a.). Toj gi zaka`uva sednicite na odborot i rakovodi so niv spored prethodno utvrden dneven red. Skopje. stru~nite rabotnici. Trajan Gocevski. U~ili{niot odbor ja donesuva godi{nata programa za rabota na osnovnoto u~ili{te i go usvojuva izve{tajot za rabotata. [tip. zatoa {to iskoristuvaj}i go potencijalot so koj raspolagaat roditelite i samata sredina mnogu }e ja olesni rabotata na u~ili{teto. Makedonija na predlog na Ministerstvoto za obrazovanie i nauka. 2001 2. vo spre~uvaweto na negativnite pojavi kako {to se alkoholizmot. nastavnik vo OU „Aco [opov“ . odnosno vklu~uvaweto na roditelite vo vospitno. 1998 3. Ekonomski fakultet.Aktuelnosti Sovet na roditelite Otvorenosta na u~ili{teto kon sredinata. Stevan Aleksovski: Psihologija na komunikacija vo pedago{kata praksa. Sovetot na roditelite ja sledi vospitno-obrazovnata rabota vo u~ili{teto. So u~ili{niot odbor rakovodi pretsedatel koj se izbira od redot na vrabotenite pretstavnici so Obrazovni refleksii mnozinstvo glasovi od vkupniot broj ~lenovi. vospituva~ite. Pedago{ki fakultet.roditeli. Od roditelite se bara mislewe. Makedonija. a vo odredeni aktivnosti i nivno direktno u~estvo (sponzorstvo vo obezbeduvawe sportski rekviziti. raspi{uva javen oglas za imenuvawe direktor. idei i nasoki za nadminuvawe na oddelni problemi i obezbeduvawe uslovi za podobri rezultati. za promenite na obrazovniot plan vklu~uvaj}i gi site proekti i novini vo koi se vklu~eni nastavnicite i u~enicite. Bobek [uklev: Menaxment. Pretstavnicite na lokalnata samouprava gi imenuva i razre{uva organot na lokalnata samouprava.nastavnici. go utvrduva finansiskiot plan. donesuva statut na osnovnoto u~ili{te. pred s#. Potrebata od menaxment vo obrazovanieto i rehabilitacijata. Zoran Matevski: Vlijanieto na sredstvata za masovna komunikacija vrz sociolo{kite soznanija kaj u~enicite vo R. odlu~uva po `albi. ~istewe na u~ili{niot dvor. 1993 5. akcii za pomo{ na socijalno zagrozeni u~enici i sl. 1998 4. Skopje. Pretstavnicite na osnova~ot gi imenuva i razre{uva Vladata na R. dava mislewe do direktorot za izbor od ~len na zakonot. roditelite. Pretstavnicite na roditelite gi imenuva i razre{uva sovetot na roditelite. t. U~ili{ten odbor Organ na upravuvawe vo u~ili{teto e u~ili{niot odbor. ja usvojuva godi{nata presmetka. nastavnici . dava predlozi za nadminuvawe na problemite koi se javuvaat na relacijata: u~enici . Skopje. publikacija „Defektolo{ka teorija i praktika“. pu{eweto. juli-dekemvri 1999 Violeta Milenkovska. dava svoi predlozi i mislewa za unapreduvawe na vospitno-obrazovniot proces na u~enicite.Centar za internacionalen menxment. LITERATURA 1.e. dava mislewe za imenuvawe i razre{uvawe na direktorot na osnovnoto u~ili{te. razgleduva i drugi pra{awa utvrdeni so statutot na osnovnoto u~ili{te. Zema aktivno u~estvo vo sovladuvaweto na problemite koi se javuvaat vo razvojot i vospituvaweto na u~enicite.

maslo 60h50 sm 1/2005 47 .Obrazovni refleksii Od praktikata Aleksandar Jovanovski – Pogled.

a. fleksibilen karakter za primawe na novini od oblasta na sovremeniot razvoj na umetnosta. Osobeno poradi faktot {to vo uslovi na sovremeno `iveewe golem e brojot na subjektite koi na estetikata kako potreba i kako del od duhovniot `ivot ne $ posvetuvaat soodvetno vnimanie. ubavina i privle~nost za prestoj. U~ili{tata se kulturno–prosvetni institucii koi so svojata funkcija i estetski ambient treba da ostavaat vpe~atok na prijatnost. pred s#. invencija. modeliraat i da steknuvaat i drugi tvore~ki i umetni~ki soznanija i sposobnosti. No.Obrazovni refleksii Od praktikata VLIJANIETO NA ESTETSKOTO UREDUVAWE NA U^ILI[TETO VO GRADEWETO NA KULTURATA NA @IVEEWE Petre Nanevski Zatoa aktivnostite za estetsko ureduvawe na u~ili{teto treba da bidat permanentna zada~a i gri`a na celiot kolektiv. Vo estetskoto vospitanie na u~enikot. odnosno odr`uvaweto na higienata. nastavnicite. posebno mesto treba da ima estetskoto ureduvawe na enterierot i eksterierot. ne se edinstvenite mo`nosti za nivnoto estetsko vospitanie i kultivi- Prviot vpe~atok {to go dobiva sekoj posetitel na u~ili{te proizleguva od vizuelniot ambient na enterierot i eksterierot. 1/2005 49 . funkcionalnosta i urednosta na u~ili{niot objekt i drugite kulturni aktivnosti. naukata. rabota. dru`ewe i zabava prvenstveno za u~enicite. afinitet kon ubavoto i formirawe kultura na rabota. zapu{teno i nemarno oblekuvawe. odnosno osposobuvawe na u~enicite da crtaat. higiena. vlezovi na zgradi. osobeno nastavnikot po likovno obrazovanie so negovite stru~ni i drugi li~ni kvaliteti. Toj treba da e li~nost so kreativni potencijali. psihologijata i drugo i nivnata primena vo nastavnata praktika. `iveewe i komunikacija. ki~ vo ureduvaweto na prostorot. redovnata nastava po likovno obrazovanie. Me|u prioritetnite zada~i na vospitno–obrazovniot proces vo celina. estetskoto ureduvawe i rabotnite uslovi vo celina. Estetski uredenoto u~ili{te. pedagogijata. parkovi. e razvivaweto na tvore~kite sposobnosti na u~enikot i negovoto estetsko vospitanie. kvalitetnata rabota i toplata socio-emocionalna klima imaat pozitivni vlijanija na vospitanieto i obrazovanieto na u~enikot i vo sozdavaweto naviki za urednost. na u~enicite i na raznite sekcii na ~elo so nastavnikot po likovno obrazovanie. higienata. Sekade mo`eme da sretneme ne~istotija i rasfrlan smet. odnosno od spontanoto steknuvawe soznanie kolku se vodi gri`a za odr`uvaweto na objektot. Seto toa e i vo kontekst na ostvaruvaweto na celite na u~ili{teto i negovata misija na obrazovna i kulturna ustanova. slikaat. roditelite i site drugi {to go posetuvaat. zna~ajna uloga ima nastavnikot. ne~isti ulici. Vo ramkite na godi{nata programa za rabota na u~ili{teto. na likovnoto obrazovanie. Toa treba da bide navika i sostaven del od `ivotot vo u~ili{teto.

arhitektite i grade`nite in`eneri . i vo gradeweto na u~ili{tata arhitektite razmisluvaat za ume{no rasporeduvawe na prostoriite za zabavi{te. Me|utoa. demolirawe na yidovite. Za estetskiot izgled na u~ili{teto. golema ili mala. vo sorabotka so drugite sekcii. no ima i postari. prostorija za prika`uvawe filmovi. Tie. Bez razlika dali gradbata e nova ili stara. koi vlijaat toplo i prijatno. o{tetenite yidovi i fasadi. tuku pretstavuva opasnost za bezbednosta i `ivotite na u~enicite. ~uvstvata i iskustvoto vo likovnata i druga rabota. kujna. funkcionalnost. Seto toa vlijae grdo i go namaluva estet- 50 1/2005 . ima i novi u~ili{ta. elektri~nite instalacii. Preureduvaweto na u~ili{niot ambient so novi idei i vpe~atlivi likovni re{enija }e dejstvuva raznoliko i osve`itelno. cigla i drugi. so obele`ja na lokalnata grade`na tradicija ili od drugo podnebje. ubavo go oblikuvaat i postojano vnesuvaat novi vizuelni vrednosti i nova fizionomija na prostorot. Taka. u~ilnici. koe e zna~ajno ne samo za vizuelniot vpe~atok. odnosno soodvetnata gradba da ja izvr{uva svojata prakti~na funkcija. gradena vo sovremen ili postar stil. nivniot izgled zavisi prvenstveno od gri`ata na lu|eto koi rabotat vo niv. trpezarija. na ~ie odr`uvawe ne mu se posvetuva soodvetno vnimanie i tie propa|aat. no mo`e delumno da se dopolni i so dela . tuku i za bezbednosta na u~enicite. Po`elno e tie da bidat prirodni: drvo. }e vlijae lu|eto da se ~uvstvuvaat prijatno. a dopolnitelno nivnite zalo`bi se naso~eni i za estetskite komponenti koi objektot treba da gi ispolnuva. fiskulturna sala i tie me|u sebe da sozdavaat edinstvo na prakti~nost.vo proektiraweto na gradbite. estetika i dr. ekonomi~nost. No. da slu`i za potrebata za koja e nameneta. da rabotat i da se odmoraat.Od praktikata rawe na nivniot vkus za ubavoto i {ireweto na horizontite na nivnata kultura.od likovni umetnici. Ako se dozvoli uni{tuvawe na mebelot. so sovremen arhitektonski dizajn. taa da gi zadovoluva najstrogite bezbednosni standardi i da ima uslovi za lesno dvi`ewe niz nea i za izvr{uvawe na rabotnite zada~i i drugite relevantni aktivnosti. ARHITEKTONSKIOT OBJEKT KAKO PREDIZVIK ZA ESTETSKO OBLIKUVAWE Graditelite . ODR@UVAWE NA U^ILI[NIOT OBJEKT Vo Republika Makedonija najgolemiot broj u~ili{ta se izgradeni vo ponoviot period. sekoja zgrada mo`e da bide razubavena nadvore{no i vnatre{no. uni{ten mebel itn. Zna~i. sekoe u~ili{te vo celina (enterier i eksterier) mo`e Obrazovni refleksii da bide ubavo uredeno ako nastavnikot po likovno obrazovanie i likovnata sekcija. sekoja gradba pretstavuva predizvik za estetsko oblikuvawe. Rezultatot na sozdadeniot estetski ambient zavisi od zainteresiranosta na ~ovekot. od negovata invencija. kabineti po razni predmeti. se gri`at vo gradbata lesno da se odr`uva higienata. prilozi na u~eni~ki izrabotki od drugi nastavni predmeti itn. nastavnicite i vrabotenite. Taka. sekako. mo`e da se vidi deka nekoi u~ili{ta stari i po 100 godini se ubavo odr`ani. estetski uredeni i se gleda deka postojano se vodi gri`a za niv. oddelenska nastava. kr{ewe na staklata. so zadovolstvo da prestojuvaat vo nego. kako {to se betonot. ostavaj}i ta`en vpe~atok so brojnite iskr{eni stakla. prvenstveno razmisluvaat za funkcionalnite problemi. Estetskiot ambient na u~ili{teto treba da bide delo prvenstveno na samite u~enici i na nivnite likovni i drugi izrabotki. Mnogu zna~ajno e {to proektantite nastojuvaat gradbata da bide od solidni materijali koi ne se {tetni za zdravjeto. vlijanie ima i negovoto odr`uvawe. gradeni za vreme na turskata imperija. nasproti ve{ta~kite. zalo`bite. podovi. ne samo {to se nanesuva ekonomska {teta.reprodukcii i originali . temperaturata da bide pogodna za rabota i `iveewe. stakloto i metalot. Taka. duri i takvi koi imaat i pove}e od 150 godini. isto taka. nezavisno od starosta na objektite. ukrasni rastenija i cve}iwa. dnevnoto osvetluvawe da bide maksimalno iskoristeno. koi ostavaat studen vpe~atok.

Prostranite holovi na u~ili{tata. duri i na roditelite i na site gra|ani. pa ako. toa go devalvira i naru{uva sekoj vizuelen kvalitet. kolku i da ima postaveni likovni i drugi prilozi za estetsko oblikuvawe na ambientot. likovnata za razni likovni tvorbi (bista na patronot i dr. efektot nema da bide celosen ako higiena- Od praktikata ta ne e na potrebnoto nivo. Imeno. Mnogu e zna~ajno koe rastenie kade }e bide postaveno vo prostorot. vo svoite prostorii i vo svojata okolina treba da ima razli~ni vidovi rastenija. ~istite prostorii baraat nadopolnuvawe so odredeni likovni intervencii.Obrazovni refleksii skiot izgled. HIGIENATA KAKO FAKTOR NA ESTETSKIOT IZGLED NA U^ILI[TETO Estetskoto ureduvawe na u~ili{teto ne mo`e da se zamisli bez higienata na u~ili{nite prostori i na li~nata higiena na u~enicite i na site vraboteni. sekcijata po TO za organizacija na dvi`eweto vo u~ili{teto. Iako u{te pri proektiraweto na u~ili{teto arhitektot razmisluva za higienata i za{titata i unapreduvaweto na zdravjeto na u~enicite so kvalitetnoto proektirawe na sanitarnite jazli. obratno. Zatoa. Na odreden prostor. deteto treba da se upatuva kon otkrivaweto na ubavoto vo prirodata. da sozdava naviki za ~uvawe i neguvawe na zeleniloto i `iviot svet i okolinata i da se zapoznava so na~inite za odgleduvawe odredeni rastenija i cve}iwa so {to }e vnesuva vo prostorot sve`ina i ubavina. nu`no e za higienata da vodi gri`a sekoj poedinec. Isto taka. tuku u~ili{teto preku razni sekcii treba da se gri`i i za neguvawe i odr`uvawe na kulturno–istoriskite spomenici vo svojata neposredna okolina so {to }e vlijae vrz vospitanieto ne samo na u~enicite. kako i u~ilnicite i kabinetite nudat uslovi za razmestuvawe razni pomali rastenija i cve}iwa. Tuka treba da se vodi gri`a i za nivnoto smestuvawe za vreme na zimskiot raspust (koga nema greewe) ili za letniot raspust koga temperaturite se visoki. taa gri`a ne treba da se odnesuva samo na odr`uvaweto na u~ili{niot atar. ubavo uredeniot enterier na u~ilnicata }e bide nagrden ako u~enicite se neuredni i imaat grubo i nekulturno odnesuvawe. hortikulturnata sekcija za zeleniloto. iako mo`ebi vo prostorot se postaveni razni likovni tvorbi i drugi vizuelni prilozi. tuku i na `itelite na taa mesna zaednica ili po{iroko. kako na primer. podednakvo treba da se neguvaat i higienata i estetikata. Vo odr`uvaweto na u~ili{teto spa|a i gri`ata za dvorot i zeleniloto vo eksterierot. bidej}i estetskoto ureduvawe na prostorot vlijae vrz sozdavaweto higienski naviki i. bidej}i u~ili{teto e op{testveno dobro koe slu`i za vospitanie i obrazovanie na mnogu generacii. pravilnoto osvetluvawe i provetruvaweto na u~ilnicite i drugite prostorii. ogradata na u~ili{teto (dokolku ja ima). I sekoj u~enik. cve}iwa. ukrasni 1/2005 51 . od ne~istotijata na sanitarnite jazli ili od drugi izvori se {iri neprijaten miris. Na pomalite mesta ne mo`at da bidat postaveni pove}e i krupni rastenija (fikusi. Odr`uvaweto na higienata na u~ili{teto ima dvojna dimenzija. tehni~kiot personal. a dvornite povr{ini se pogodni za kombinirawe razni rastenija. paralelka ili sekcija treba da bide zadol`ena za neguvawe na odredeni rastenija vo u~ili{niot dvor. vospitna grupa. na primer. Treba da se vnimava i na toa deka nekoi rastenija baraat pove}e svetlina i direktni son~evi zraci (odnosno pogolema toplina). Za ispolnuvaweto na ovaa zada~a treba da se zadol`at razni lica. sekoja paralelka i site zaedno.). Ili. tuku edna ili dve pogolemi i isto tolku pomali bilki. Odr`uvaweto na u~ili{niot objekt i imot e dol`nost na site u~enici i vraboteni: nastavnicite. {to pove}e zelenilo. vlezot vo u~ili{niot objekt i drugo. tuku i so drugite setila. RASTITELNIOT SVET I ESTETSKIOT AMBIENT VO U^ILI[TETO Vo ramkite na estetskoto vospitanie. zdravstvena i estetska. koi }e go gu{at prostorot). gri`a za soobra}ajnite znaci koi go reguliraat priodot kon u~ili{teto itn. Sekoe u~ili{te. a nekoi baraat posve`i mesta za da mo`at da opstojat. nehigienata ne se registrira samo vizuelno. grupi i sekcii. leandri i sl.

52 1/2005 .). U^ENI^KITE LIKOVNI TVORBI VO ESTETSKOTO OBLIKUVAWE NA U^ILI[TETO Likovnoto oblikuvawe na u~ili{teto treba da e rezultat prvenstveno na u~eni~kite ostvaruvawa vo vospitno-obrazovniot proces po site nastavni predmeti od redovnata nastava i vonnastavnite aktivnosti na sekciite. taka {to cve}eto so svojata ubavina. cve}iwata. sekcijata na mladite biolozi i drugi. bidej}i kutiite od konzervi so razni intenzivni boi. analiziraat i tolkuvaat. prilozite od drugite sekcii: insektarii. Po`elno e (zavisno od prostorot i drugite faktori) cve}iwata da se grupiraat po svojot vid. {ari. Tvorbite mo`at da bidat prika`ani vo prostorot poedine~no. Sekako tuka spa|a i otvorenata sorabotka so drugite nastavnici i sekcii. mentalen i psihi~ki `ivot. Osven toa. kafezi so ptici itn. iskreni. tuku i na boite na cve}iwata i nivniot zaedni~ki odnos so drugite postavki vo prostorot (likovnite eksponati. tuku i na samite tvorci na toj hortikulturen i estetski ambient. golemina i bukvi go privlekuvaat pogledot na gleda~ot. kako {to se hortikulturnata. no mo`e da se pravat i drugi kombinacii. se ekspresivni. a cve}iwata koi se so pomali dimenzii ostanuvaat skoro nezabele`livi. a i sorabotka me|u nastavnicite i sekciite.Od praktikata grmu{ki. U~eni~kite likovni i drugi ostvaruvawa.). natamo{noto odr`uvawe i obnovuvawe na hortikulturniot i estetskiot ambient vo u~ili{teto e poednostavno i pretstavuva zadovolstvo ne samo za u`ivatelite na ubavinata {to gi imaat zeleniloto. akvariumi. Sekoe rastenie treba da bide taka rasporedeno da mo`e optimalno da go oblagoroduva u~ili{niot enterier i eksterier. drvored od ukrasni drvja (brezi ili dr. forma i golemina da doa|a do izraz i da go sozdava estetskiot ambient vo prostorijata zaedno so drugite eksponati. Prezentacijata na likovnite i drugite ostvaruvawa na u~enicite vo u~ili{niot ambient e postojana mo`nost da se prika`e razvojot na u~eni~kite estetski i kreativni sposobnosti vo opseg koj ja pretstavuva celosnata u~eni~ka li~nost. `iva ograda. treba maksimalno da se koristat u~eni~kite likovni tvorbi i drugi izrabotki vo estetskoto ureduvawe na u~ili{niot ambient kako faktor na estetskoto vospitanie. fantazija i konkretni predlozi koi }e mo`e da gi realizira so likovnata sekcija. Poradi ovaa specifika na detskiot interes. boi. polni so fantazija i zatoa sekoga{ vrsnicite na nivnite tvorci so zadovolstvo i so interes gi razgleduvaat. likovnite tvorbi i drugo. Takvite postavki u{te na prv pogled dejstvuvaat grdo. tonot (na zelenoto). golemini taka {to bi sozdavale celini koi vlijaat na o~ite na gleda~ot. organizirani vo kompozicija od nekolku tvorbi ili vo vid na revijalna ili didakti~ka izlo`ba po povod patroniot praznik. Mo`nostite i na~inite na likovno organizirawe i pretstavuvawe na u~eni~kite likovni tvorbi se raznovidni. koga se sozdadeni bez tu|o nametnuvawe. ^esto na razni mesta i vo u~ili{tata gledame cve}iwa nasadeni vo kutii od konzervi i drugo koi imaat razli~ni golemini. odbiraat po boja i golemina za opredeleno cve}e. Vo taa smisla. nu`no e toj da nudi novi idei. Obrazovni refleksii Koga edna{ kvalitetno }e se oblikuvaat enterierot i eksterierot na u~ili{teto i }e se sozdadat naviki kaj u~enicite i vrabotenite. toj treba sekoga{ da poka`uva inicijativa za podobruvawe na estetskiot ambient na u~ili{teto. na krajot na u~ebnata godina ili za nekoja druga prigoda. boi i {ari. Zatoa treba da se vnimava na izborot na namenski saksii za cve}e (kerami~ki ili plasti~ni) i vnimatelno da se grupiraat. Bidej}i za estetskoto ureduvawe na enterierot i eksterierot na u~ili{teto najkvalifikuvan i najpovikan e likovniot pedagog. novosozdadenata ubavina vlijae i vrz formiraweto navika koja postapno stanuva del od karakterot i `ivotot. Na stolbovi i na drugi soodvetni dr`a~i mo`at da se postavat rastenija „polzavci“ koi imaat tendencija da se {irat i da se oblikuva plo{tinata. Od likoven aspekt treba da se posvetuva mnogu vnimanie ne samo na kompozicijata na zeleniloto po odnos na goleminata.

trudovi od oblasta na istorijata. staklenite povr{ini i drugite delovi na prostorot. sekako. U~eni~kite izlo`bi mo`at da bidat masovni (od nekolku stotini tvorbi) ili kamerni. Izlo`bite pridonesuvaat i za razvojot na likovniot i estetskiot kriterium. etnografijata i dr. so cel da se izlo`at odredeni novini ili razrabotka na odreden likoven problem. podra~je. biologijata itn. dominantniot kolorit i drugi poedinosti. zavisi od mnogu faktori: od dimenziite i mestoto na plo{tinite . Vo nekoi slu~ai. potoa vo odreden del od hodnikot ili holot na u~ili{teto. Ne e seedno na kakva pozadina se eksponiraat ostvaruvawata. Najdob- 1/2005 53 . Panoata se mo{ne pogodni za pretstavuvawe i na drugi izrabotki na u~enicite po razni predmeti. nivnite roditeli i site vozrasni.Obrazovni refleksii Koj na~in na prika`uvawe na u~eni~kite tvorbi i oblagoroduvawe na u~ili{niot ambient }e bide primenet. Vo takov slu~aj. a. hortikulturata. aran`iraweto i pretstavuvaweto na u~eni~kite likovni tvorbi i ostvaruvaweto na estetskiot ambient najmnogu zavisi od aktivnosta. Zna~i. i na u~enicite. Detskite izlo`bi obi~no se organiziraat kako kamerna postavka vo prostorijata na samata paralelka. mo`e da bide didakti~ka. Mo`nostite za organizacija na u~eni~ki izlo`bi se raznovidni.) sekoga{ pobuduvaat interes kaj decata. Od praktikata ULOGATA NA DETSKITE LIKOVNI IZLO@BI Izlo`bite na u~eni~ki likovni tvorbi i prezentaciite od drugite oblasti (tehni~koto obrazovanie. obi~no detskite likovni ostvaruvawa se postavuvaat na hamer ili na hromo karton od belata ili sivata strana ili direktno na panoa (ako so niv u~ili{teto raspolaga). ako u~eni~kite tvorbi se postaveni ritmi~ki na ista oddale~enost i na ista viso~ina. mo`e da se organizira izlo`ba na likovni tvorbi od odreden u~enik kako negovo samostojno pretstavuvawe (samostojna izlo`ba) ili izlo`ba na realizacii od odredena paralelka ili oddelenie. stru~nite znaewa na nastavnikot po likovno obrazovanie i na drugite vraboteni. komponiraweto zavisi od dimenziite na likovnite tvorbi. U~eni~kite likovni tvorbi mo`at da bidat postaveni na stati~ni panoa. Ne e dovolno dobro. Ovie izlo`bi sekoga{ ja predizvikuvaat qubopitnosta na drugite u~enici i vlijaat stimulativno i drugite da se pretstavat so sli~na postavka. motiv i dr. Isto taka. na odredena plo{tina na yid. Sekoja izlo`ba treba da ima nekoja konkretna cel i fizionomija. kako i na podvi`ni panoa vo odreden prostor na holot ili na drugo mesto vo u~ili{niot prostor. a duri mo`e da dejstvuva monotono (kolku i da se dobro vrameni). me|u grupiranite u~eni~ki tvorbi mo`e da se postavi i nekoja grupna tvorba od golem format. mali (od desetina ili pove}e ostvaruvawa). dominanten kolorit. No.yidovite. kako i izlo`ba so odredeni pedago{ki karakteristiki i dr. se javuva natprevaruva~ki duh i `elba za pouspe{no pretstavuvawe. ako imame golema i dolga yidna plo{tina na hodnik. ako prostorot dozvoluva. Tuka se otvora mo`nost da se nau~i ne{to novo. invencijata. literaturni tvorbi. Na primer. Taa mo`e da bide revijalna. {to zna~i da bidat prika`ani likovnite rezultati od tekovnata u~ebna godina. Naj~esto se nastojuva pozadinata da ima neutralen (siv) ton koj dejstvuva smiruva~ki. potoa druga grupacija vo druga forma (kvadrat ili prvagolnik vo vertikalna nasoka). No. stolbovite.) i da bidat postavuvani naizmeni~no vo vid na friz. Pri organiziraweto i realizacijata na izlo`bata treba da se vodi smetka na kakvi stati~ni i podvi`ni panoa ili yidni plo{tini se postavuvaat likovnite tvorbi na u~enicite vo u~ili{teto. mo`nostite za komponirawe na u~eni~kite likovni tvorbi vo prostorot na u~ili{teto prakti~no se bezbrojni. podobro e u~eni~kite tvorbi da gi organizirame vo pomali celini (spored odredena likovna tehnika. vo dolga niza na povr{inata na eden dolg hodnik. kako i po nekolku tvorbi vo ista oddale~enost itn. motivite. kako na primer na realizacii od tehni~ko obrazovanie. {to ovozmo`uva eksponatite da bidat dovolno zabele`livi.

vlijaat i vrz formiraweto na kulturata na `iveewe i rabota na u~enicite. Izlo`bite. Sekako deka likovnite izlo`bi. potrebno e da se najde soodvetno Obrazovni refleksii re{enie kade }e bidat postaveni skulptorskite tvorbi vo enterierot i eksterierot. so tu{ vo druga. so pastel vo treta itn. Toa zna~i deka poharmonizirano }e dejstvuva i poprijatno za o~ite }e bide ako na izlo`bata se postaveni vo edna celina likovni tvorbi izraboteni vo tempera. no iskustvoto poka`a deka ovie normi ~esto se primenuvaat. a na pogolemite povisoko. tvorbi. nasoka itn. tuku i vo site drugi dejnosti vo op{testvoto. tvorbite treba da bidat postaveni vo viso~inata na o~ite na gleda~ite. Se praktikuva tvorbite od odredeno likovno podra~je da se postavuvaat vo edna celina. nitu da go popre~uvaat dvi`eweto na gleda~ite. ne treba da go „gu{at“ prostorot. slikanite tvorbi vo druga celina. obi~no se grupiraat tvorbite spored odredena tehnika – crte`ite so moliv vo edna celina. tuku treba da pretstavuvaat estetska komponenta na uredeniot prostor. intimen prostor za da ne se „izgubat“ vo pogolemiot sloboden prostor. Slikanite tvorbi se postavuvaat edna do druga vo celini prvenstveno spored dominantniot kolorit. Po`elno e vo u~ili{niot prostor postojano da ima odredena izlo`ba (kamerna. Isto taka. osobeno onie od masoven karakter. mo`nost za estetsko vospitanie. Zna~i. GRUPNITE LIKOVNI TVORBI OD GOLEM FORMAT VO U^ILI[NIOT AMBIENT Grupnata forma na rabota ne se praktikuva samo vo obrazovanieto. osven ako ne se saka da se postigne odredena druga posebna cel. individualna ili masovna) po opredelen povod i prigoda ili ednostavno kako del od koncepcijata za estetsko ureduvawe na prostorot i vr{ewe kulturna misija. Za pogolemite skulpturi treba da se najde pogolem prostor i potrebna distanca za da se do`ivee formata so site nejzini estetski vrednosti. naukata i vo 54 1/2005 . Kvalitetot na estetskoto ureduvawe na izlo`bata (kamerna ili masovna) mnogu pridonesuva kon likovniot ambient na enterierot na u~ili{teto. odnosno spored bojata koja preovladuva. Skulpturite obi~no se postavuvaat vo sloboden prostor i tie ne smeat nitu da gi zatkrivaat drugite likovni tvorbi. a osobeno vo industrijata.Od praktikata ro e pri aran`iraweto na izlo`ba na likovni tvorbi da se po~ituvaat postojnite normi koi nastavnikot treba da gi poznava i da gi praktikuva. a potem se slo`uvaat spored ist (sli~en) motiv. pred s#. otkolku tvorbi izraboteni so ista tehnika i motiv ~ij kolorit e heterogen. tuku i od na~inot na aran`irawe i me|usebno harmonizirawe na tvorbite so drugite eksponati i zeleniloto vo postignuvaweto celosen estetski efekt. Estetski uredeniot prostor na u~ili{teto e edna od mnogute mo`nosti za afirmacija na trudot na u~enicite i na nastavnicite. popularizirawe na likovnata umetnost. Imeno. Vo komponiraweto na slikanite tvorbi praviloto za aran`irawe e malku poinakvo. Op{to pravilo na izlo`bata e likovnite tvorbi da ne si „konkuriraat“ edna na druga. kako faktor na estetski uredeniot prostor. Bidej}i skulpturata pretstavuva odnos na volumenot i prostorot. gva{ i pastel me|u koi dominira odreden kolorit. Za malite skulpturi posoodveten e pomal. uspehot na izlo`bata ne zavisi samo od kvalitetot na izlo`enite ostvaruvawa.dizajnot i skulpturata. gradewe na kulturata i. grafikite posebno grupirani itn. Isto taka. a toa zna~i: crte`ite da bidat organizirani posebno. likoven problem ili likoven materijal–tehnika. tuku ednata da ja istaknuva drugata. mo`nost za komunikacija preku umetnosta. treba da se vnimava na likovnata organizacija na grafi~kite listovi i na tvorbite {to tretiraat sodr`ini od primenetata umetnost . vrabotenite i site posetiteli na u~ili{teto. Ovie pravila se op{ti i ne zna~i deka ne mo`e da se iznao|aat i drugi podobri re{enija. Toa zna~i deka izrabotkite od malite deca treba da bidat na nivoto na nivnite o~i. Se praktikuva vo ramkite na ovie celini da se postavuvaat edna do druga tvorbite koi se so ist motiv ili likoven problem. Ume{nosta na aran`iraweto na izlo`bata zavisi i od toa kako }e bidat postaveni likovnite tvorbi so razli~na golemina.

Lesnoto prenesuvawe na tvorbata od golem format ovozmo`uva poednostavno organizirawe na rabotata. 1/2005 55 . voljata. koga se raboti na dolnite delovi. Vo nea sekoj ~len od timot – grupata e zadol`en da izvr{i del od odredena rabota vo ostvaruvaweto na zaedni~kata ideja. Od istorijata na umetnosta e poznato deka za ukrasuvawe na hramovi i izgradba na drugi objekti umetnicite koristele grupna forma na rabota (graditelski i zografski tajfi za izrabotka na freski. ikonstasi vo rezba i dr. steknuvawe novi znaewa. Pri izrabotkata na likovni tvorbi od golem format ne postojat nekoi kruti pravila. kolektivnoto rabotewe vlijae vospitno zatoa {to ovozmo`uva sozdavawe rabotni naviki. izrabotenata tovorba ne mo`e da se premestuva i da se obnovuva ambientot na toj del od u~ili{not prostor. a na nejzino mesto da dojde drugo likovno delo od druga generacija na u~enici {to }e predizvika interes kaj nivnite vrsnici i sou~enici. Izrabotkata na likovni tvorbi od golem format na yid vo vid na murali ne e prakti~no i racionalno poradi pove}e pri~ini: pravewe skele vo viso~ina na likovnata tvorba. na primer. a potoa povisoko. estetskoto ureduvawe na u~ilnicite i drugite prostorii. koga se raboti na gornite strani na slikata. rabotata vo dvojki i grupnata rabota mo`e da se ostvaruva vo redovnata nastava kade {to dve.). lesonit ili drug sli~en materijal. Vo likovnoto tvorewe. Isto taka. Grupnata rabota. da dadat predlozi i da se prodiskutira za estetskoto oblikuvawe na sekoj del posebno. taa stanuva nezanimliva za u~enicite i po`elno e da se premesti na nekoe drugo mesto vo hodnicite na u~ili{teto ili da se skladira. {to bara odredeni finansiski izdatoci i vlo`ena rabota za konstruirawe na skeleto. rabotata na skele sekoga{ mo`e da bide i opasna za bezbednosta na decata. go pottiknuva soznanieto deka taa tvorba }e bide postavena na pregledno mesto vo u~ili{teto i deka site }e ja gledaat. ^lenovite na grupata treba maksimalno da sorabotuvaat. Grupnata rabota vo realizacijata na likovna tvorba od golem format e mnogu zna~ajna poradi slednite krakteristiki: gi motivira u~enicite deka im e dadena seriozna zada~a za ukrasuvawe na u~ili{teto. aran`iraweto likovna izlo`ba. Prednost na prenosnite podlogi e i toa {to koga se varosuvaat yidovite. tri ili pove}e deca }e sorabotuvaat vo izrabotkata na edna likovna tvorba ili. Golemiot format na likovnata tvorba e predizvik za decata i gi motivira za tvore{tvo so pogolema razdvi`enost. upornosta. poradi {to po opredelen period se uni{tuva. na stol~iwa ili na klupi. razvivawe na sposobnostite. Tvorbata od golem format mo`e uspe{no da se komponira na odredeni yidni povr{ini kade {to }e ima dovolna golema distanca za gledawe. likovnite tvorbi od golem format se simnuvaat i polesno se vr{i beleweto. {to e po~est slu~aj. ako opredelena likovna tvorba od golem format stoi na odreden yid pove}e vreme (godini). na podot. a voedno se za{tituvaat tvorbite od o{tetuvawe (kapanici od sredstvoto za varosuvawe i drugo).Obrazovni refleksii visokata tehnologija kade so timska rabota razni stru~waci razrabotuvaat i re{avaat najslo`eni problemi. istrajnosta itn. Za sekoja zada~a treba da se odredi grupa i da se napravi plan za rabota. vo vonnastavnata aktivnost na likovnata sekcija i drugi aktivnosti. obedinuva razli~ni poedinci vo ostvaruvaweto na odredena cel. izrabotuvaweto tvorba od golem format i drugo. me|utoa niz iskustvoto se definirani izvesni prakti~ni soznanija. Zna~i. Zada~i vo likovnata sekcija koi baraat timska rabota se. dru`ewe i socijalizacija. vsu{nost. me|usebno da se po~ituvaat i disciplinirano da gi izvr{uvaat zada~ite koi prethodno se dogovoreni vo ramkite na podgotveniot plan. u~enicite ~lenovi na sekciite so svoite nastavnici treba da gi razgledaat site delovi na u~ili{teto (enterierot i eksterierot). pri varosuvaweto obi~no se o{tetuva od prskaweto na sredstvata za beleewe itn. izrabotkata na scenografija za ureduvawe na scenata za patroniot praznik ili druga prigoda. Neophodno e predlozite za ukrasuvaweto na u~ili{teto da proizlezat od samite u~enici. Od praktikata Poprakti~no e likovnite tvorbi od golem format da se izrabotuvaat na podloga od vrameno platno. bidej}i podlogata mo`e da se postavi nisko.

odnosno i drugi koi prvenstveno se bezbedni za zdravje- Obrazovni refleksii to na u~enicite. dizajn itn. Ulogata na nastavnikot e da ja organizira rabotata. mozaik (od hartija ili od raznobojni kamen~iwa). razgovor i izbor na edna skica koja }e bide zgolemena. crte`ite druga. lesonit. isto taka. Normalno. postapka na rabota. kako na primer. Pokraj slikanite likovni tvorbi od golem format koi (poradi odredeni specifiki: vlijanieto na koloritot kaj gleda~ot. mo`nosta slikite lesno da se postavuvaat na yidnite povr{ini i dr. likoven problem koj }e se re{ava. kola`. no. i od drugite nastavni predmeti i u~eni~ki sekcii. Grupni tvorbi od golem format mo`at da se izrabotuvaat i vo drugi likovni podra~ja: grafika. alati i pomagala. specifikacija na tro{ocite itn. podgotvitelni raboti. crte`. da gi motivira u~enicite. za da se dobivaat site drugi tonovi i nijansi. materijalot i tehnikata koja }e se primeni. sekako. ako u~enicite se dovolno ume{ni da go ostvarat toa. kako {to se grafikite. yid i dr. skulptura (polna plastika ili reljef). toga{ toj yid }e izgleda u{te potesen i poblizok ili. eventualno koj u~enik koj del od tvorbata }e go izraboti. fantazija. Koga ovie podgotvitelni raboti }e se realiziraat. Sekako deka mo`at da se izrabotat likovni tvorbi od golem format i so drugi materijali i tehniki. Od metodolo{ki aspekt postapkata za rabota vklu~uva: razgovor i davawe predlozi na u~enicite za razni motivi koi mo`at da se prika`at. dokolku koloritot na slikata e posvetol. prostorot }e se ~ini po{irok. Po`elno e vo estetskoto ureduvawe na u~ili{teto da bidat zastapeni u~eni~ki tvorbi od razli~ni likovni podra~ja. kako i so belata. iverka. mo`e da se po~ne so oblikuvaweto na likovnata zamisla na tvorbata od golem format. mo`e da se napravi kompilacija . do`ivuvawe na stvarnosta i na neposrednata nivna realizacija. obratno.Od praktikata Planot za rabota treba da sodr`i organizacija na rabotata (da se odredi formatot na tvorbata. Kako i vo redovnata rabota. izrabotka na razni skici (vo razmer). grafikite treta. motivot.za edna likovna celina na koja sekoj u~enik }e go izraboti svojot del od tvorbata. uslovi za rabota itn. Potoa po`elno e da se izraboti „karton“ (crte` na hartija vo razmer 1:1 golemina na motivot koj{to }e se slika) ili direktno da se iscrta motivot na podlogata. lesno mo`at da se aran`iraat i pomali tvorbi. Vo praktikata se poka`a deka za slikawe tovrbi od golem format najpogodni se site polikolorni boi (vo pakuvawe od po 1 kg). nastavnikot ne smee da se nametnuva so svoi re{enija. crte`ite i del od likovnite ostvaruvawa od dizajnot itn. odnosno poprostran. no mo`e da se slika samo so osnovnite i so nivno me|usebno me{awe. slikanite tvorbi treba da so~inuvaat edna celina. da korigira itn. zavisno od likovnoto podra~je i podlogata.). mo`at da se koristat istite materijali kako i vo nastavata. Nu`no e aran`iraweto na u~eni~kite likovni tvorbi vo prostorot na u~ili{teto da bide organizirano spored likovnite podra~ja vo odredeni pogolemi ili pomali celini. direktno da crta ili slika so cel tvorbata da bide „pouspe{na“. tvorbite od dizajnot posebna celina. alati ili fiksirawe na slikata koja e izrabotena so kredi vo boja ili pastel itn. odnosno za svetlinata na koloritot.) dominiraat vo ureduvaweto na u~ili{niot ambient. kredi vo boja i drugo {to bara i razli~na podloga.miks od nekolku skici . Za izrabotka na likovni tvorbi od golem format. So polikolorni boi mo`e da se slika na razli~ni podlogi: platno. tehniki i golemini. Ovie celi- 56 1/2005 . staklo. za sekoja tehnika ili likovno podra~je se potrebni posebna organizacija. Zna~i. Ovie boi se pogodni poradi toa {to se bezopasni i evtini (so eden kilogram boja mo`e da se naslika povr{ina od nekolku kvadrati). Uspehot na tvorbata e dotolku pogolem dokolku u~enicite maksimalno se anga`iraat i gi ostvarat svoite zamisli i ako toa e vistinski nivno delo – produkt na nivnite `elbi. Zavisno od mestoto kade {to }e treba da bide postavena tvorbata od golem format. likovni materijali i podloga. treba da se vodi smetka za koloritot. da gi upatuva vo site fazi na rabotata. bidej}i ako se raboti za mal prostor i mala distanca za gledawe i ako koloritot na slikata e temen.

isto taka. vo mek metal i drugo. {ema na ahromatski boi i drugi. tuku i prisutniot kontrast na ovie celini (od razli~nite likovni podra~ja) }e dejstvuva vrz vizuelnata svest na gleda~ot raznovidno. GRI@A ZA LI^NIOT IZGLED I ESTETIKATA NA OBLEKUVAWETO Vrz sozdavaweto na estetskiot ambient vo u~ili{teto. kolku tie posvetuvaat vnimanie na ~istata i uredna obleka. higienata. razigrano. vidovi na zabava.). za oblikuvawe na u~ilnicata mo`at da se postavat i kvalitetni reprodukcii na dela na poznati umetnici i u~eni~ki tvorbi so o~igledni estetski kvaliteti i uspe{no re{enie na odreden likoven problem. osobeno ne bela obleka koja ja istaknuvaformata i ja pravi pogolema i dr. koristewe 1/2005 57 . }e imaat estetska funkcija. od druga. tuku umeewe za kombinirawe na delovite na oblekata po nivnata boja. tuku i tvorbi od ~lenovi na sekcijata po tehni~ko obrazovanie. od edna strana. Zna~i. odnesuvawe. maketi. forma (kroj) i vnesuvawe detali kako akcenti vo op{tata kompozicija na oblekata. mnogu vlijaat i li~niot izgled. Na primer. u~enicite mo`at da izrabotat tvorbi od golem format: reljef vo glina ili gips. {emi na komplementaren kontrast. meteorolo{ki uslovi) i drugo.). skici i proekti i tvorbi od industriskiot dizajn(tridimenzionalni re{enija na predmeti od sekojdnevnata upotreba). obleka za odredena prigoda-sve~enost. Vo likovnata sekcija. re{enija na industriski dizajn i dr. maniri. kako grupna rabota. sozdavaweto kultura na oblekuvaweto e del od sozdavaweto kultura na raboteweto i `iveeweto. tonska gradacija. Sekako deka za ureduvawe na u~ili{teto mo`at da se koristat i u~eni~ki skulpturi (polna plastika i reljefi). vo likovniot kabinet mo`at da bidat postaveni vizuelni primeri na {ema na osnovnite i sekundarnite boi. Tie vizuelni prilozi. na bojata na o~ite. slo`uvaweto na boite. urednosta na frizurata. Za vkusno i ubavo oblekuvawe ne se potrebni sekoga{ novi i skapi obleki. }e se koristat Od praktikata i kako nagledni sredstva. Po`elno e na razli~ni mesta vo enterierot da se postavat i vitrini za izlo`uvawe na tvorbi ne samo od likovnata produkcija (minijaturni skulpturi. primeroci od prirodata i drugo. etnolo{ki predmeti sobrani od ruralnite sredini. Tuka e zna~ajno i slo`uvaweto na boite na oblekata so bojata na kosata. se odrazuva na razni segmenti od op{testveniot `ivot (na~in na oblekuvawe. Kabinetite po razli~ni predmeti treba da bidat uredeni so specifi~ni eksponati od oblasta na samiot nastaven predmet. Ovie eksponati treba da bidat dovolno golemi i lesno voo~livi za u~enicite od site delovi na u~ilnicata. Tie estetski }e vlijaat vrz ambientot. tuku e potrebno sekoj prostor da se oblikuva so odredeni karakteristiki. Neophodno e vo prostorot da se postavat i skulpturi (polna plastika) od pogolem format i so pomali dimenzii od redovnata nastava. nizok i debel ne treba da oblekuva svetla. tekstura. na~inot na oblekuvaweto na u~enicite. Modata. osve`uva~ki i privle~no. potoa usoglasuvawe na bojata na oblekata i krojot so konstitucijata na teloto (na primer. no }e mo`at da se koristat i kako nagledno sredstvo. UNIVERZALNIOT KARAKTER NA ESTETSKOTO UREDUVAWE Estetskoto ureduvawe na u~ili{teto nema da se postigne samo so ureduvaweto na glavniot hol i na hodnicite. Isto taka. grafikite po grafi~kite karakteristiki na pe~ateweto i dominacijata glavno na crno-belite odnosi i kontrasti (naj~esto vo osnovnite u~ili{ta se izrabotuvaat crno–beli grafiki). primeroci od arhitektonski re{enija. predmeti od prirodata i drugi prilozi koi }e bidat vo funkcija na nastavata i oblagoroduvawe na prostorot.Obrazovni refleksii ni }e sozdavaat harmonija po analogija i po sli~nost (crte`ite po dominacija na liniite i crta~kite elementi i likovni meterijali i tehniki. koja e socijalna pojava. Vo prv red treba da se posveti vnimanie na ureduvaweto na u~ilnicite. na tenot na ko`ata. vo drvo. a. funkcionalnosta (rabotna obleka. slikanite tvorbi po boite i slikarskite tehniki.

s# so cel lesno da predizvika „evtina“ privle~nost. sovetnik vo Biroto za razvoj na obrazovanieto . memorijata. Petre Nanevski. Za `al. ki~ot ~esto se sretnuva i vo ureduvaweto na u~ili{tata. tuku inovaciite vo oblekuvaweto (i drugite pojavi vo modata) treba da se adaptiraat spored individualnite telesni osobenosti.Od praktikata odredeni gestovi i termini vo govorot i drugo. nastavnicite treba da se osvrnuvaat vrz pra{aweto na kulturata na oblekuvawe. fantazijata. glavno. lica od kulturta itn. kolorit. Neprijatno. pokraj te{kotiite vo koi se nao|a likovnata umetnost i kulturata vo sistemot na obrazovanieto i vo op{testvoto. vo ureduvaweto na u~ili{niot ambient i na domovite za `iveewe i }e ovozmo`i likovnata i vizuelnata kultura da imaat seriozno i pozitivno vlijanie vo formiraweto na kulturata na `iveewe. kreativnosta. tvorbi so lo{ kvalitet. ustanovi. Pod poimot moda naj~esto se podrazbira trendot na inovacii vo na~inot na oblekuvawe koj denes. Zatoa vo redovnata nastava (na ~asovite po dizajn.). bez kreativnost i prodlabo~enost. na~in na oblikuvaweto i drugo.Skopje 58 1/2005 . kako i vo aktivnostite nadvor od u~ili{teto: sorabotka so stru~ni zdru`enija. ~uvstva i vkus za estetika. nevkusno i neuredno mo`e da izgleda u~ili{teto ako e prenatrupano so vizuelni i drugi prilozi. motori~kite sposobnosti (dvete race) itn. so oblekuvaweto treba da se istaknuvaat ubavite delovi od teloto (liceto) i da se zakrivaat ili razubavuvaat nedostatocite i dr. Tokmu zatoa. fakultativnata i izbornata nastava. ukrasuvaweto na sebesi i ureduvaweto na prostorot i dr. pri {to se ovozmo`uva podednakvo anga`irawe na inteligencijata. imitacii od evtin materijal na razni umetni~ki dela i drugo. Likovnoto obrazovanie i umetnost e eden od retkite predmeti vo ~ii aktivnosti u~enikot se vnesuva sebesi so strast i golema motivacija. ^esto vo ukrasuvaweto na u~ili{tata (vo domovite i sekade) se sretnuvaat ve{ta~ki cve}iwa. sepak poradi razli~nite vlijanija otstrana vo nivnite tvorbi se javuvaat atributi na nevkus i nekvalitet – ki~. estetikata. kade izrazot e sveden na banalen motiv. Vo princip. i toa vo izrabotkata na odredeni likovni tvorbi. proektnite aktivnosti i drugo. dol`nost na sekoj likoven pedagog i kulturen deec e maksimalno da se anga`ira vo ostvaruvaweto na zada~ite na redovnata nastava i na drugite oblici na edukacija vo sistemot na obrazovanieto – vonnastavnite i vonu~ili{nite aktivnosti. Objasnuvaweto na u~enicite za karakteristikite na ki~ot i negovoto {tetno vlijanie vrz dobriot estet- Obrazovni refleksii ski vkus }e pridonese za otstranuvawe na nevkusot vo likovnata i drugata rabota vo u~ili{teto. odnosno nastavnikot da vnimava na svoeto oblekuvawe i celokupnoto odnesuvawe. bez organizacija i estetska kompozicija na postaveni nagledni sredstva i drugo. Modnite trendovi ne treba da se prifa}aat celosno i nekriti~ki. PRISUSTVOTO NA KI^OT VO SEKOJDNEVNIOT @IVOT I VO UREDUVAWETO NA PROSTOROT Pokraj toa {to decata se po priroda kreativci i vo nivniot izraz nema elementi na ki~. Sekako deka vo vospitanieto treba sekoga{ da se dava li~en primer. bidej}i li~niot primer e najdobroto pedago{ko sredstvo. ~uvstvata. go lansiraat modnite kreatori i modnite ku}i. estetsko procenuvawe i vo drugi prigodi). rabotata na likovnata sekcija.

a drugata e aktivnata nastava . I dvete imaat ista cel . no koja po mnogu karakteristiki se odr`uva i denes vo na{ata obrazovna praktika.e. Nametnuva takanare~eno „~ekorewe vo stroj“ na site u~enici.„proizvodstvo na u~eni~ko znaewe“. Tradicionalnoto obrazovanie naj~esto e obrazovanie na prose~ni koe ne vodi smetka za talentiranite u~enici koi baraat zabrzano tempo na u~ewe. TRADICIONALNO U^EWE Tradicionalnoto u~ewe se zasnovuva na koncepcijata koja e mnogu stara. osnovata na nastavata e predavawe (verbalno prenesuvawe na znaeweto) so upotreba na nekoi pomagala ili bez niv. ovoj pristap vo obrazovanieto ne se prilagoduva spored `elbite i sposobnostite na u~enikot. VOVED Aktuelnata obrazovna praktika vo Republika Makedonija ja karakteriziraat dve strui koi so odredeni osobini se sprotistaveni. nagrada-kazna). iako nekoi ~ekorat so podolgi ~ekori. taa cel nastojuvaat da ja postignat na razli~ni na~ini. ulogata na u~enikot e da slu{a i da se obide da gi zapameti izlo`enite sodr`ini.Obrazovni refleksii Od praktikata BERZA NA IDEI ZA IZVEDUVAWE NA NASTAVATA VO OSNOVNOTO OBRAZOVANIE VO REPUBLIKA MAKEDONIJA Sne`ana Hristova poseduva slednite osobenosti: odnapred definirani plan i programa.interaktivnoto u~ewe. ocenuvaweto (usno ili pismeno) se sostoi od proverka vo kolkava merka nastavnata sodr`ina e usvoena. motivacijata vo najgolem del e nadvore{na (ocenka. a i za procenata na kvalitetot na proizvodot imaat razli~ni kriteriumi. No. pofalba. no so drugi se preklopuvaat. Gi 1/2005 59 . t. I dvete dejstvuvaat vo uslovi koga potrebata od reformi i modernizacija na pedago{kata rabota vo na{ata zemja pretstavuvaat nasu{na potreba i koga bez niv nema seriozno pomestuvawe i podigawe na kvalitetot i efikasnosta na na{iot obrazoven sistem. vo u~ili{teto na deteto se gleda samo kako na u~enik. Toa se tretira kako celokupna li~nost. celta na nastavata e usvojuvawe na definiranata programa. AKTIVNA NASTAVA. odnosno na nego se gleda kako na subjekt koj treba da go razbere i povtori izu~eniot nastaven materijal. a ne samo kako u~enik. INTERAKTIVNO U^EWE Aktivnoto u~ili{te vo izvorno zna~ewe e u~ili{te koncentrirano i naso~eno kon deteto. So eden zbor. a nekoi so pokusi. Ednata struja pretstavuva takanare~enoto tradicionalno (klasi~no) obrazovanie. a na poslabite u~enici im se pomaga preku dodatna nastava za da go usoglasat svoeto ~ekorewe so podobrite. Postojat obidi da se izleze nadvor od ovaa {ema so vonnastavnite aktivnosti preku razni sekcii vo koi se stimulira i razviva talentot na u~enikot vo razli~ni oblasti.

Aktivnata nastava . osobeno vo zemjite vo tranzicija. izlo`ba na ponudi koi nastavnicite mo`at da gi razgleduvaat. sli~no kako vo nekoi zemji na porane{na Jugoslavija. vo uslovite koi vladeat vo Republika Makedonija. manuelni aktivnosti.portalot bidej}i pove}eto od nastavnicite imaat iskustvo vo koristewe na personalen kompjuter. Prednosta ja ima veb . Vsu{nost. U~enicite 60 1/2005 . socijalnite aktivnosti. Osnovnite karakteristiki na ovoj proces se: ne mora da postojat kompletni. Vsu{nost. vo koi edniot del e zadol`itelen (obrazoven standard). nema da gi dade o~ekuvanite rezultati. trgnuva od interesot na u~enikot i se nadovrzuva na toj interes.Biroto za razvoj na obrazovanieto. celta na tekstot e da inicira predlozi na novi idei od strana na nastavnicite. negovata motiviranost i zainteresiranost za rabota i razvoj na negovata li~nost. Vesnikot mo`e da se pe~ati do tri pati vo edno polugodie. kako takva. od Evropa mo`e da se preslika i primenuva direktno vo na{i uslovi? Iskustvoto ka`uva deka primenata na aktivnata nastava vo originalen oblik kakov {to se primenuva vo Evropa. Zaedno so ocenuvaweto na sovladanosta na nastavnite sodr`ini se ocenuva zadovolstvoto na deteto od prezemenite aktivnosti. terenskata rabota. ne treba da zaboravime deka kako {to e va`no talenti- Obrazovni refleksii ranite u~enici brzo da napreduvaat. nabquduvaweto na prirodnite pojavi itn. na kakvi s# na~ini da se organizira nastavata. tuku postojat nekoj vid orientacioni planovi i programi. Berzata treba da bide organizirana na dva na~ini: vo pismena forma preku nekoe specijalizirano spisanie kakvo {to e na primer „Obrazovni refleksii“.e. mo`e da se sozdade edna berza na idei. Celta na aktivnata nastava. odnapred definirani planovi i programi. rabotni.Od praktikata razli~ni aspekti od negoviot `ivot se anga`irani vo nastavniot proces. ili kako veb . dominantni se metodite na aktivna nastava. a i koristeweto na uslugite na Internet e mnogu poevtino od kupuvaweto na specijalizirani spisanija. pokraj sovladuvaweto na nastavnata sodr`ina. Kako po~eten izlog na idei za organiziraweto na delovi od nastavata vo osnovnoto obrazovanie mo`at da bidat slednite predlozi: Oddelenski vesnik Ureduva~i. So tekot na vremeto. metodi koi se prakti~ni. tuku nau~i go da ja lovi“. a drugiot del e fleksibilen i varira vo zavisnost od konkretnite uslovi na nastavata. a so toa i vo na{ata zemja. Tradicionalnata nastava `ilavo se odr`uva. isto taka za op{testvoto e va`no i prose~noto obrazovanie na naselenieto. I tradicionalnata nastava i aktivnata nastava imaat svoi pozitivni i negativni karakteristiki. laboratoriskite ve`bi. negovoto napreduvawe vo sporedba so po~etnata sostojba. t.interaktivnoto u~ewe odamna go trasirala svojot pat vo Evropa. Glavnite karakteristiki na aktivnata nastava interaktivnoto u~ewe mo`at da se opi{at najslikovito preku drevnata kineska pogovorka koja veli: „Na gladniot ne mu davaj riba. Takvata berza treba da se organizira i da se vodi pod patronat na Ministerstvoto za obrazovanie i nauka . Potrebno e da se izmeni poprimaj}i nekoi pozitivni karakteristiki od tradicionalnata nastava. da gi prifatat ili ne. da gi dorabotuvaat spored svoite potrebi. e razvoj na li~nosta i individualnosta na deteto. ekspresivni aktivnosti (kako {to se crtaweto ili literaturnite sostavi). Dali. sekoe u~ewe se povrzuva so prethodnoto znaewe i li~noto iskustvo na deteto.portalot na Internet. Ovaa berza bi go opravdala svoeto postoewe samo dokolku pogolem broj nastavnici go posetat nejziniot „{tand“. so zbogatuvaweto na brojot na predlozite. novinari i dizajneri se u~enicite pod diskreten nadzor na nastavnikot. motivacijata e li~na (vnatre{na). go analiziraat izlo`enoto i na istiot {tand ponudat svoi konkretni re{enija i idei. da predlo`at svoi novi idei ili svoi novi re{enija. PREGLED NA IDEI ZA IZVEDUVAWE NA NASTAVATA VO OSNOVNOTO OBRAZOVANIE Ovoj del od tekstot ima za cel da predlo`i konkretni idei za toa kako prakti~no mo`at da se realiziraat nekoi delovi od nastavata vo osnovnoto obrazovanie.

– peron-predvideni se poimite: broj. Isto taka. a se redat ili spored istoriskoto vreme za koe zboruvaat ili spored odredeni istoriski nastani. odnosno polesno }e gi zapomnat relevantnite istoriski podatoci za Makedonija i makedonskiot narod. mapi i drugi materijali koi se relevantni za istorijata na makedonskite prostori. Povtoruvawe na izu~enite nastavni sodr`ini preku igrata „Asocijacii“ Preku ovoj vid aktivnost se podgotvuva i utvrduva izu~eniot materijal. za otkrivawe na poimite: – avtobuska stanica-predvideni se poimite: peron. podgotvuva lista na soodvetni poimi koi asociraat na glavniot poim. Ovie materijali se lepat vo forma na album. dupli. Nastavnikot podgotvuva lista na poimi koi se prethodno u~eni. Taka. patnik. odnosno gi pe~atat stranicite. me|ugradski. trgovski. a se stimulira i nivnata samostojnost vo pribirawe materijali i kreirawe na atlasot. Na toj na~in u~enicite }e sovladaat odredeni istoriski poimi. A1 A2 A3 A Slika 2 Slika 2 B1 B2 B3 B A+B+V V1 V2 V3 V 1/2005 61 . odnosno koi na nekoj na~in posredno go opi{uvaat glavniot poim i preku niv toj mo`e da se otkrie. na primer. – avtobus-predvideni se poimite: gradski. da sostavuvaat tekstovi so razni tematiki od u~ili{niot `ivot. pustinski.Obrazovni refleksii sami predlagaat koi temi }e se obrabotuvaat. Od praktikata – patnik-predvideni se poimite: svetski. pristignuva. Toj mo`e da poslu`i za ponatamo{nite generacii kako pogoden prira~nik po istorija. sami gi pi{uvaat i kompjuterski gi obrabotuvaat tekstovite. avtobus. trgnuva. sliki. Celta na ovaa aktivnost e u~enicite da se zapoznaat so tehnologijata na publikuvawe vesnici. Kreirawe na istoriski atlas na Republika Makedonija U~enicite se stimuliraat da sobiraat tekstovi. Poimite se zapi{ani na hamer kako na slika 1: BROJ GRADSKI SVETSKI TRGOVSKI TRGNUVA ME\UGRADSKI PRISTIGNUVA DUPLI PUSTINSKI PATNIK PERON AVTOBUS AVTOBUSKA STANICA Slika 1 Na po~etokot od asocijacijata poimite se pokrivaat so bela hartija ili slika na soobra}ajno sredstvo (slika 2). da go ve`baat pravopisot i literaturnoto izrazuvawe. Preku pi{uvawe na tekstovi mo`at da zboruvaat za odredeni problemi od nivniot u~eni~ki `ivot i da predlagaat soodvetni re{enija. crte`i. Istoriskiot atlas kumulativno se polni od prvo do ~etvrto-osmo oddelenie.

BROJ B1 B2 B3 B A+B+V V1 V2 V3 V BROJ TRGNUVA GRADSKI V1 V2 V3 V A2 A3 A ME\UGRADSKI PRISTIGNUVA DUPLI Slika 3 PERON AVTOBUS BROJ TRGNUVA PRISTIGNUVA B1 B2 B3 B A+B+V V1 V2 V3 V Slika 6 A+B+V A BROJ GRADSKI SVETSKI TRGOVSKI Slika 4 TRGNUVA ME\UGRADSKI BROJ TRGNUVA PRISTIGNUVA B1 B2 B3 B A+B+V V1 V2 V3 V PRISTIGNUVA DUPLI PUSTINSKI PATNIK PERON AVTOBUS PERON AVTOBUSKA STANICA Slika 7 Slika 5 62 1/2005 . 5). 7). poim `elezni~ka stanica (slika 6. s# dodeka ne na poimot od vtorata i tretata kolona. odnosno krajniot go otkrie poimot od kolonata (peron). 4.Od praktikata Obrazovni refleksii Ispisite na asocijativnite poimi se otkrivaat Na ist na~in prodol`uva aktivnosta so otkrivawe spored `elbata na u~enikot (slika 3.

Sekoj u~enik dobiva dve listi: lista na poimi i lista na karakteristiki. efikasen proces. Pi{uvawe zavr{etok na tekst koj ima samo po~etok Nastavnikot podgotvuva tekst samo so po~eten del. Ovaa aktivnost mo`e da se primeni za koj bilo u~ili{en predmet: na primer. Celta na ovoj vid aktivnost e u~enikot da se stimulira samostojno da pi{uva prozen tekst koristej}i ja svojata fantazija. go ve`ba i pravopisot. Vakviot vid na povtoruvawe i utvrduvawe na izu~enite sodr`ini e zabaven. Povremeno praktikuvawe na zamena na ovie klasi~ni ulogi vo u~ili{teto. Celta na vakviot vid aktivnosti e u~enikot da se stimulira preku postavuvawe pra{awa i davawe odgovori. za poimot cica~ od zoologijata. Zada~ata na u~enikot e da napi{e prodol`enie i kraj na tekstot so sodr`ina koja se nadovrzuva na sodr`inata na po~etniot del. + + + + + – – – + + – + – – – – – – + – – – + – – Tabela 1 Vo prvata kolona od tabelata gi vnesuva poimite. a vo prviot red imeto na karakteristikite. planinite vo Republika Makedonija i sli~no. Nastavnikot mo`e da go naso~i tekstot vo pravec na re{avawe na nekoj problem od `ivotot na oddelenieto. Duri e i po`elno za odredeni kontrolni ve`bi samite u~enici da gi sostavuvaat pra{awata i da davaat odgovori. 1/2005 63 . Geometriska Ima 4 Ima 3 Site strani Ima 5 agli strani strani se isti slika 1. na krajot da dadat predlozi za re{avawe na problemot. Pravoagolnik Od praktikata Podobra varijanta na istata aktivnost e dokolku namesto opisot na poimite vo prvata kolona od tabelata se zalepat sliki~ki na soodvetniot poim. So asocijacii mo`at da se opfatat sodr`inite od site predmeti vo osnovnoto obrazovanie. isto taka. Triagolnik 3. na drugite u~enici ili sam sebesi i da dava odgovori. Gotovite asocijacii se zaka~uvaat na yidot so cel da bidat postojano pred o~ite na u~enicite. pi{uvaj}i svoja verzija na sredniot i zavr{niot del. stimulira~ko bi dejstvuvalo.Obrazovni refleksii Prvite asocijacii gi pravi nastavnikot. a u~enicite. a. Petagolnik 4. a u~enikot da odgovara povtoruvaj}i go ona {to mu e „servirano“. pridavkite od literaturniot jazik. u~enikot da mu postavuva slobodno pra{awa na nastavnikot. motivira~ki i. a vo poleto koe ozna~uva deka ne pripa|a –. a. da ja otkrie sr`ta na nastavnata edinica. {to e najva`no. So pridru`uvawe na semanti~ki karakteristiki u~enikot se zapoznava so poimot ili go utvrduva soznanieto za osobinite na poimot. isto taka. Na toj na~in ja razviva svojata sposobnost za pi{uvawe prozen tekst. Kvadrat 5. a ne samo mehani~ki da odgovara na postavenite pra{awa. Vo poleto koe ozna~uva deka karakteristikata pripa|a na poimot se vnesuva +. Na toj na~in u~enicite gi povtoruvaat novite poimi. Krug 2. Odreduvawe semanti~ki karakteristiki na poimi U~enicite dobivaat zada~a na odredeni poimi da im dodelat semanti~ki karakteristiki (toa se pomali edinici na osobini so ~ija kombinacija se dobiva odredeniot poim). se motiviraat za kreirawe na novi asocijacii. Po`elno e ostanatite da gi kreiraat u~enicite. Postavuvawe pra{awa Tipi~na situacija vo u~ili{teto e nastavnikot da postavuva pra{awa.

aktivna ili nekoj tret tip na dobra nastava). Eden u~enik mo`e da bide re`iser. Taa ve}e funkcionira vo nekoi dr`avi (Slovenija. Celta na ovoj vid aktivnost e da se vidi dali u~enikot go sfatil karakterot na likot. Pritoa se postignuvaat pove}e celi: za da go dramatiziraat tekstot u~enicite prethodno mora detalno da go analiziraat. Opisot na reagiraweto na likot vo dadenata situacija u~enikot treba da go potvrdi so dokazi izvadeni od samoto kni`evno delo. Izrabotka na re~nik na lokalen dijalekt Pokraj standardniot jazik. Vo sekoj slu~aj. nezavisno kakov tip na nastava se praktikuva vo nastavniot proces na Republika Makedonija (tradicionalna. u~enikot da go izvle~e likot na Sne`ana od bajkata „Sne`ana i sedumte xuxiwa“. sintetiziraat za da bidat vo sekoj moment dostapni do sekoj nastavnik. oddelenski nastavnik vo OU „Kiril Pej~inovi}“ . u~enikot se vovlekuva vo umetni~ki i estetski aktivnosti. del od u~enicite akteri. Pokraj zapisot na zborot vo re~nikot treba da se opi{e negovoto zna~ewe i poteklo. a u~itelot go pra{uva {to bi napravile toj i Sne`ana ako odej}i po ulica naidat na malo dete koe ne znae kako da ja pomine krstosnicata. Sne`ana Hristova. Na primer. Avtorot na ovoj tekst nema informacii do kade e procesot na nejzinata realizacija. [to bi napravil tvojot lik Nastavnikot podgotvuva karti~ki na koi se ispi{ani imiwata na odreden lik od odreden tekst od u~ebnikot ili od nekoja lektira koi u~enicite gi imaat prethodno obraboteni.Skopje 64 1/2005 . Srbija i Crna Gora.Od praktikata Dramatizacija na prozni i poetski tekstovi Kaj ovoj oblik na aktivnost/u~ewe u~enicite dramatiziraat odreden tekst od u~ebnicite. Na toj na~in se zapoznavaat so vidot na tekstot. realizacijata na eden vakov proekt treba da se poddr`i. Nastavnikot gi pottiknuva u~enicite da sobiraat karakteristi~ni zborovi za krajot vo koj `iveat. sekoj kraj ima svoj dijalekt. sli~ni ili podobri idei ima kaj golem broj nastavnici. a ostanatite pretstavuvaat publika. Potoa definira nekoja hipoteti~ka situacija i go pra{uva {to bi napravil toj zaedno so likot {to go izvlekol. Pra{aweto e kako da se dojde do vistinskiot pat istite da se soberat. u~i kako edno literaturno delo dobiva umetni~ka forma. Od sobranite zborovi pravat re~nik na lokalniot dijalekt. Vo Republika Makedonija ima{e obid da se realizira sli~na baza. ZAKLU^OK Obrazovni refleksii Sozdavaweto na berza ne e nova ideja. negovata sodr`ina i porakata koja ja prenesuva. Hrvatska). Sigurno e deka vakvi.

ja istaknuva potrebata. humanizacija i socijalizacija na odnosite me|u polovite. Oddelenskiot nastavnik preku pove}ednevniot zaedni~ki `ivot i prestoj so u~enicite mo`e podobro da gi zapoznae nivnite karakteristiki {to ne mo`el da gi zabele`i vo oddelenieto. potrebite i `elbite na kolektivot. razvivawe i neguvawe na kolektiven `ivot i drugarski odnosi i prilagoduvawe na li~nite interesi. 1/2005 65 . odnosno se demonstriraat vo nivnata originalna dimenzija. prou~uvaat i vospriemaat vo prirodni uslovi. zdravstveno-fizi~koto vospitanie i socijalizacijata na u~enicite. prodlabo~uvawe i primena vo ponatamo{noto obrazovanie. odredeni nastavni sodr`ini da se realiziraat nadvor od u~ili{teto. osobeno vo ponovo vreme. Zna~eweto na nastavata vo priroda od vospiten aspekt Ovaa nastava ovozmo`uva kaj u~enicite da se razvivaat i neguvaat slednite karakterni osobini: nivno osamostojuvawe. potrebi i `elbi kon interesite. formirawe na pravilen odnos kon dogovorenite zada~i i obvrski. funkcionalnost i pretstavuvaat motivira~ki faktor za pro{iruvawe. Znaewata za odredeni poimi. vo zavisnost od mo`nostite i barawata na nastavnite planovi i programi. ZNA^EWETO NA NASTAVATA VO PRIRODA Nastavata vo priroda e specifi~na vospitnoobrazovna forma koja ima opredeleno mesto vo dejnosta na osnovnoto obrazovanie i vospitanie i kako takva zaslu`uva adekvaten pedago{ki tretman. kade {to tie se nabquduvaat. a se neophodni za planirawe na ponatamo{noto vospitno deluvawe. Nastavata vo priroda ima zna~ajna pedago{ka funkcija i e nazamenliva vo ostvaruvaweto na odredeni celi od obrazoven i vospiten aspekt i vo ostvaruvaweto na estetsko-ekolo{koto. se pretpostavuva deka vospitno-obrazovniot proces }e bide mnogu poefikasen i poracionalen ako povremeno se organizira i realizira vo priroda. Poa|aj}i od ova soznanie. odnosno vo prirodna sredina. Pedago{kata teorija i praktika. procesi i zakonitosti steknati preku ovaa forma se potrajni i se odlikuvaat so pogolema prakti~na primenlivost.Obrazovni refleksii Od praktikata MODEL NA ORGANIZIRAWE NASTAVA VO PRIRODA Ilija Le{kovski Liljana \or|ioska Zna~eweto na nastavata vo priroda od obrazoven aspekt Preku organiziraweto i realiziraweto na ovaa nastavna forma na u~enicite im se ovozmo`uva izvorno da se zapoznaat so predmetite i pojavite vo prirodnata i `ivotnata sredina. vo industriski i stopanski objekti i zna~ajni istoriski mesta.

so cel zdobivawe na novi znaewa. otkrivawe i do`ivuvawe na ubavoto. Pove}ednevniot prestoj na u~enicite vo prirodna sredina pomaga vo ostvaruvaweto na del od zada~ite na fizi~koto i zdravstvenoto vospitanie. Edno~asovna nastava vo priroda Naj~esto se organizira vo neposrednata `ivotna sredina na u~ili{teto i mestoto na `iveewe. predznaewata i znaewata steknati dotoga{ se dopolnuvaat. Ednodnevna nastava vo priroda Ovaa forma se organizira vo po{irokata `ivotna sredina na mestoto na `iveewe. • Zdobivawe na rabotni i higienski naviki i neguvawe na drugarski i humani odnosi. Spored postavenosta na lokalitetot mo`e da se organizira vo neposrednata i po{irokata `ivotna sredina i odredeni mesta i lokaliteti vo Republikata. • Razvivawe smisla za ubavoto. podgotovkite. ednodnevna i pove}ednevna koi se razlikuvaat spored vremetraeweto. VIDOVI NASTAVA VO PRIRODA Vo vospitno-obrazovnata praktika se primenuvaat tri vida nastava vo priroda. mestoto na organizirawe. potvrduvaat i sistematiziraat. pro{iruvawe i zbogatuvawe na u~eni~koto iskustvo za otkrivawe na novi znaewa preku organizirawe na istra`uva~ki postapki. Obrazovni celi • Razvivawe sposobnost za nabquduvawe i voo~uvawe na predmetite i pojavite vo `ivotnata sredina. pro{iruvawe i prakti~na primena na porano dobienite znaewa od pove}e nastavni predmeti. odnosno utvrduvawe. prirodnite retkosti i drugite materijalni i duhovni bogatstva i formirawe naviki za organizirano kulturno koristewe na slobodnoto vreme. psihi~kata i op{tata zdravstvena sostojba i za formirawe naviki za rekreacija i sportski aktivnosti. planiraweto i celite. CELI NA NASTAVATA VO PRIRODA Globalna cel Cel na nastavata vo priroda e u~enicite izvorno da se zdobijat so znaewa. Spored celite i realiziraweto na programskite sodr`ini taa mo`e da se organizira vo sekoe godi{no vreme od u~ebnata godina. vo stopanski objekti i kulturno-istoriski spomenici. ~uvawe na prirodata.Od praktikata Nastavata vo priroda dava golem pridones za ostvaruvawe na pogolem del od estetskoto i ekolo{koto vospitanie. • Prodlabo~uvawe. i toa: edno~asovna. odnosno mnogu povolno vlijae na podobruvaweto na fizi~kata. go razviva interesot i sozdava naviki za ~uvawe. utvrdi i povtori odredena nastavna sodr`ina od eden nastaven predmet. pretstavi i poimi vo prirodnata sredina. so cel da se obraboti. 66 1/2005 . Prestojot vo priroda na u~enicite im ovozmo`uva neposredno zapoznavawe na prirodnite ubavini i estetskite vrednosti sozdadeni od ~ovekot. Vospitni celi • Vospostavuvawe bliski i neposredni odnosi me|u u~enicite. Ovaa nastava mo`e da se organizira vo prirodnata sredina. se dooformuvaat. • Izgraduvawe pravilen pogled na svetot so postepeno voveduvawe vo elementarni znaewa za povrzanosta na procesite i pojavite vo prirodata i prakti~na primena na znaewata. sogleduvawe i sfa}awe na nivnite me|usebni vrski i odnosi vo prirodata i op{testvenata sredina. podobro i posestrano zapoznavawe na Obrazovni refleksii nivnite individualni karakteristiki i karakteristikite na u~eni~kiot kolektiv.

da se razvie qubov kon prirodata i da se izgradat sorabotni~ki i drugarski odnosi. Va`no e da se istakne deka nastavata vo priroda zapo~nuva od mestoto na `iveewe pa s# do mestoto kade {to se organizira i realizira nastavata vo priroda. ostvaruvaweto na celite.Obrazovni refleksii Pove}ednevna nastava vo priroda Organiziraweto i realiziraweto na ovaa nastavna forma mo`e da bide vo po{irokata `ivotna sredina vo mestoto na `iveewe ili vo nekoj lokalitet vo Republikata so pove}edneven prestoj na u~enicite i nastavnicite. Od praktikata Mar{ruta i stojali{ta Spored planiranata mar{ruta na patuvaweto od u~ili{teto do mestoto kade {to }e se izveduva nastavata vo priroda se opredeluvaat popatni mesta za zastanuvawe. NABQUDUVAWETO VO NASTAVATA Nabquduvaweto pri realizacijata na nastavata vo priroda pretstavuva strate{ka cel i sredstvo za steknuvawe kvalitetni znaewa. • da sledi i prethodi na aktivnostite na u~enikot. • planirawe na nastavnite sodr`ini po oddelni predmeti. Celta na ovaa nastavna forma e u~enicite da se zdobijat so novi znaewa. • da bide produkt na u~eni~kata interakcija. • neposredni podgotovki na nastavnicite i u~enicite. Mestata se opredeluvaat spored toa {to se saka da se nabquduva so u~enicite i za {to treba da se vodi razgovor. • adekvatno artikulirano. 1/2005 67 . pretstavi i poimi. • ~esta zamena na tekstualni izvori na znaewa. podra~ja i vonnastavni aktivnosti. izborot na mestoto. vonnastavnite aktivnosti. objektite i vremetraeweto. • mo`nost za verbalni aktivnosti na u~enikot. • ~esta zamena na verbalni izvori na znaewa. Ovaa nastavna forma e specifi~na i od prethodnite dve se razlikuva spored organizacijata i realizacijata. Predmetot na nabquduvawe i razgovorot mora da se planirani vo nastavnite sodr`ini {to bile obraboteni ili {to }e se obrabotuvaat. ORGANIZACIJA NA POVE]EDNEVNA NASTAVA VO PRIRODA Podgotovki Pred poa|awe na nastava vo priroda nastavnicite i stru~niot tim zadol`itelno gi prezemaat slednite aktivnosti: • planirawe na mar{rutata i stojali{tata po patot (za nabquduvawa i razgovor). Za uspe{no ostvaruvawe na ovaa cel neophodno e da se znaat osnovnite celi na nabquduvaweto vo nastavata: • Nabquduvaweto e element na procesot na soznavawe na stvarnosta. Pove}ednevnata nastava vo priroda prete`no se organizira za u~enicite od III i IV oddelenie. Nabquduvaweto vo nastavata vo priroda ne smee da se svede na obi~no gledawe. vozrasta na u~enicite e dovolna garancija deka tie samostojno mo`at da izvr{uvaat opredeleni aktivnosti vo slobodnoto vreme i bez pomo{ na nastavnikot i nivnata osposobenost za `ivot i rabota na kolektivot vo podolg vremenski period. opiti i eksperimenti. pred s# poradi toa {to toa go ovozmo`uvaat nekoi programski sodr`ini od nastavnite programi. • informirawe na roditelite. da se izvr{i sistematizirawe i proverka na znaewata preku nabquduvawa. • dobro organizirano i osmisleno. tuku naprotiv toa treba da bide: • odnapred isplanirano. Vakvite stojali{ta se predviduvaat i pri vra}aweto. • Toa pridonesuva za osposobuvawe na u~enikot za natamo{no samostojno nabquduvawe na stvarnosta. • motiv za koristewe tekstualni izvori na znaewa.

etapnite celi. nejzino ras~lenuvawe na etapi ili celi po oddelni temi i utvrduvawe na mo`nostite i neophodnite horizontalni korelacii na celite na drugite predmeti. Zatoa mora dobro da se znaat i po~ituvaat nivnite mo`nosti. Mnogu e Obrazovni refleksii va`no etapnite celi da bidat povrzani: vertikalno so celite na prethodnata i slednata tema. odnosite me|u oddelni delovi od programata. odnosno celite na tematskata celina treba da bidat jasno opredeleni. Da se zapoznaat u~enicite. vremetraeweto. nivnata uloga vo nastavata.). kako partneri. nastavata se planira i podgotvuva za u~enicite. Ovaa programska zada~a pretstavuva osnova za izgotvuvawe na tematskite i operativnite programi za rabota na nastavnite sodr`ini vo oddelenijata {to }e se realiziraat za vremetraeweto na nastavata vo priroda. stru~no i sistemno. Utvrduvawe na sodr`inata. sodr`inata na temata dadena vo programata podetalno se razrabotuva i utvrduva vodej}i smetka za postavenite etapni celi. lokaliteti i dr. sou~esnici i subjekti vo izveduvaweto na nastavniot proces. Taa se ras~lenuva na nastavni edinici. Detalno prou~uvawe na sodr`inite vo programata. nivno mo`no i neophodno osovremenuvawe. Pred da se pristapi kon izrabotuvawe na programa za nastava vo priroda neophodno e dobro da se prou~at nastavnite programi po odredeni predmeti. a se utvrduvaat i nejzinite vrski so drugite sodr`ini vo ramkite na predmetot. kako i povrzanosta so sodr`inite od drugite predmeti. Vo godi{nata programa za rabota na u~ili{teto treba da bidat precizno opredeleni globalnata cel i posebnite celi. potrebi. Opredeluvawe na posebnite celi. Vklu~uvawe i po~ituvawe na u~enicite. a se imaat predvid i mo`nostite i interesite na u~enicite. 68 1/2005 . razvojot na u~enicite kako osnova za individualizacija i diferencijacija na nastavata. nivnata struktuiranost po temi (celini ili podra~ja). {to podrazbira: Osmisluvawe na globalnata cel {to treba da se postigne na krajot na realizacijata na programata. kako i so sodr`inite od drugite predmeti. obezbedenost so nastavni sredstva. Toa pomaga da se isplanira diferenciran i individualiziran pristap i pokonkretno i pojasno da se utvrdat obvrskite na u~enicite i vremeto i na~inot na realizacijata. mestoto i oddelenijata so koi }e se izveduva nastavata vo priroda. vo koi }e se izveduva nastavata i koi direktno ili indirektno }e vlijaat na nejziniot tek i rezultatite. Da se napravi osvrt ili analiza na svojata rabota vo prethodnata u~ebna godina i vrz osnova na toa da se planiraat sopstvenoto usovr{uvawe i mo`nite didakti~ki odluki i inovirawe na globalen plan.Od praktikata KOMPONENTI NA NABQUDUVAWETO • Predmet na nabquduvaweto • Cel na nabquduvaweto • Rezultati od nabquduvaweto FAZI VO NABQUDUVAWETO • Podgotovka na u~enikot za nabquduvawe • Izveduvawe na nabquduvaweto • Aktivnosti po nabquduvaweto VIDOVI NABQUDUVAWE • Dolgotrajno nabquduvawe • Kratkotrajno nabquduvawe Planirawe na nastavnite sodr`ini i vonnastavnite aktivnosti Planiraweto i podgotovkite za ovoj vid nastava treba da se odvivaat timski. motiviranost i interesi. no i horizontalno so celite na srodnite ili sli~nite sodr`ini na drugite predmeti. drugi izvori za u~ewe i so pomo{ni materijali. odnosno da se priberat informacii za: sostavot na paralelkata. Da se proverat objektivnite uslovi. Toa se odnesuva na mestoto kade }e se organizira i realizira nastavata (objekti. Pritoa se poa|a od celite utvrdeni so programata i od nejzinata sodr`ina. Seto toa mo`e da ima golemo vlijanie vrz planiraweto na obrazovnata tehnologija. interesite na u~enicite. oprema.

zatoa {to razvojnite karakteristiki na decata od ovaa Od praktikata vozrast se vo faza na konretni operacii i konkretno mislewe. sobirawe podatoci. Stanuva zbor za izborot na metodite i formite na rabotata i organizirawe na nastavata. sorabotka so drugite vo grupata.. • po~ituvawe na znaeweto i iskustvoto na vozrasnite. instrumenti za sledewe i dr. analizirawe). pozitiven odnos kon steknuvawe znaewa. sporeduvawe. se misli na me|usebno dogovarawe na nastavnicite koi predavaat vo isti oddelenija. odnosno pristapot vo prou~uvaweto na nastavnikot i u~eweto od strana na u~enicite.11 godini. upatstva. turizam. vremenski) za izveduvawe na nastavata. Celta na istra`uva~kata nastava e pove}eslojna. samosvesnost. poradi {to. • budewe (pottiknuvawe) interes za meteorologija. • po~ituvawe na kulturnite tradicii. poradi usoglasuvawe na celite i sodr`inite na nastavata i optovaruvaweto na u~enicite so obvrski po oddelni predmeti. materijalni. • steknatoto znaewe vo u~ilnicata da se primeni vo konkretni situacii na terenot (transfer). 1/2005 69 . pred s#. na primer: koj. Nastavna tehnologija. prostorno pretstavuvawe. biologija. stopanstvo. • da se razvivaat sposobnostite na u~enicite (mislovni sposobnosti). Za oddelni celi i sodr`ini po`elno e i mo`na timska nastava ili problemska zasnovanost na nejzinata izvedba. razvivawe i neguvawe prijatelstvo. • da se zapoznae kulturnoto i prirodnoto nasledstvo. • da se razberat nastanite. koga. trajnost na steknatite znaewa. planina-turizam. NASTAVA VO PRIRODA ILI ISTRA@UVA^KA NASTAVA Vo sovremenata stru~na literatura s# po~esti se iska`uvawata dali nastavata vo priroda e soodvetnoto ime za ovoj vid nastavna rabota. {to. koe.Obrazovni refleksii Sorabotka so kolegite i drugi subjekti. Toa podrazbira i podgotvuvawe na neophodnite nastavni sredstva i pomagala {to }e im trebaat na u~enicite i na nastavnikot.. i toa: • da go pottiknuva razvojot na samostojnosta kaj u~enicite. • gradewe pozitiven odnos kon ~uvaweto na prirodata. • po~ituvawe na prirodata i nejzinoto nasledstvo.prira~nici. eksperimentirawe. istra`uvawe. zo{to.. kultura). tehni~ki. isto taka. pri {to nastavnite celi se postignuvaat preku organizirawe na istra`uva~ki postapki ili realizirawe na proektni aktivnosti so u~enicite. Ovoj vid na rabota e podatliv za rabota so u~enici od 10 . pojavite (primer: godi{no vreme) i vrskite (primer: `ivotot pokraj ezero. Vo vospitnoto podra~je se postavuvaat slednite celi: • vospostavuvawe. sorabotka so mentorite i drugite vozrasni). S# po~esti se iska`uvawata deka ovoj vid nastava treba da prerasne vo nastava za istra`uvawe. kolku). Didakti~ki sredstva i drugi uslovi za u~ewe planiraweto i programiraweto za realizacijata na nastavnata tema opfa}a i gri`a i obezbeduvawe na uslovi (prostorni. istorija. • da im se poka`e na u~enicite kako mo`at poznatite tehniki za u~ewe da se upotrebat vo razli~ni konkretni situacii (nabquduvawe. • da se razviva qubopitnosta (da se postavuvaat pra{awa i da se odgovara na niv. Da se konsultira soodvetna stru~na literatura . kako i vremeto i na~inot na proveruvawe na stepenot na postignatosta na celite na temata. ra~ni (manuelni sposobnosti). kako. • pottiknuvawe pozitivni ~uvstva (uspe{nost. povrzuvaweto na oddelnite nastavni sodr`ini od temata vo edna celina. e potrebno me|usebno dogovarawe i zaedni~ko planirawe na aktivnostite. mnogu zna~aen element na tematskoto planirawe i podgotvuvawe e opredelbata za osnovnata strategija na obrabotka na temata.

. Samostojnata rabota na u~enicite }e se zasnova na iskustvenoto u~ewe. • poimite (planinsko ezero. • podatocite i imiwata (goleminata. nastavnicite me|usebno gi podeluvaat temite spored afinitetot.. U~ili{tata imaat sloboda sami da gi opredeluvaat temite i sodr`inite zavisno od celite {to prethodno gi postavile. Primer Spored Nastavnata programa vo IV oddelenie po 1 op{testvo ) u~enicite treba da se zapoznaat so: • sostojbite (polo`bata na planinite. Zada~ata na nastavnicite vo istra`uva~kata nastava vo priroda e: • da gi vodat u~enicite vo planiraweto na rabotata.N Cel Na~inot na opredeluvawe na klimata i zavisnosta od nea Zavisnosta na `ivotot od vodata Utvrduvawe na stepenot na zagadenosta na vodata i vlijanieto na zagadeniot vozduh na vegetacijata Sport. Se davaat ovie mo`nosti: Tema Od vreme do klima I. po pretstavuvaweto na rabotata {to treba da ja raboti sekoja grupa. ve{ta~ko ezero. I i II del.Od praktikata • u~enicite da go zapoznaat istra`uva~koto u~ili{te kako forma na rabota i u~ewe. dol`inata na kajbre`jeto i sl.N N. • `ivotnite principi (zavisnost na `ivotnite od rastenijata. • da gi potvrdat ili da gi pobaraat odgovorite {to sakaat da gi dobijat vo prirodata. Nastavnicite najmalku dva meseci pred trgnuvaweto treba da imaat detalen plan na rabotata. 1997 godina 70 1/2005 . ~ovekovi vrednosti Zapoznavawe i koristewe na dvata materijali Dokumentirawe na logorot i izdavawe spisanie Planinsko (ve{ta~ko) ezero i `ivotot III.Temite Planinarewe i Kamen Nastavni programi I – IV oddelenie. Sekoj nastavnik treba da ja pretstavi temata i rabotata na grupata koja }e ja vodi pred site u~enici od ~etvrto oddelenie (nastavnikot mentor treba da kontaktira so paralelkite od ~etvrto oddelenie od u~ili{teto). pokraj nego IV. U~enicite. Vodi N.elaborat ili programa za istra`uva~kata nastava vo priroda. rekite.N Nastavnik N. kotlinsko ezero.N N. koj se formira vo sorabotka so u~enicite. Timot izgotvuva proekt .N Potrebata da se izberat pove}e temi i sodr`ini proizleguva od razlikite vo sposobnostite i interesite na u~enicite za rabota. 1 Obrazovni refleksii • da gi pottiknuvaat u~enicite da postavuvaat hipotezi. Planinarewe V. treba da se opredelat na koja tema }e rabotat i vo koja rabotna grupa }e se vklu~at. prestoj vo objektot N. II.. UPATSTVO ZA RABOTA Za organizirawe i realizacija na istra`uva~kata nastava vo priroda neophodno e u~ili{teto da formira tim od aktivot na nastavnicite od oddelenijata so koi }e se realizira nastavata. imiwata na planinite. Kamen i drvo Logoruvawe ili VI. na lu|eto od `ivotnite i rastenijata. potoa pristapuvaat kon detalno planirawe. slap. pak. • da postavuvaat pra{awa. {irinata na ezerata. visinata na planinite. • zakonitostite (zo{to se dvi`at vodata i vozduhot). premin.). reljefot.N N. kultura. Nastavata se realizira timski. klimata). Skopje. dlabo~inata. po~vata. spored nastavnite programi za oddelenieto za koe se planira nastavata. pateka). rastenijata).

U~enicite zaedno so mentorite se podgotvuvaat za terenska rabota. a toa. sou~enik.Skopje 1/2005 71 . • opredelenata grupa ja vodi nivniot oddelenski nastavnik. 2000 godina. Skopje. Skopje. no mo`e da se slu~i po prvoto prijavuvawe na u~enicite da ne bide taka. zatoa {to toa se deca od 10 . Po`elno e vo istra`uva~koto u~ili{te da bidat vklu~eni u~enicite od IV oddelenie. sovetnik za oddelenska nastava vo BRO . 2.Obrazovni refleksii i drvo se predvideni za u~enicite koi imaat pote{kotii vo nastavata. Ilija Le{kovski. pred s#. Koga grupite kone~no }e bidat sostaveni.11 godini. • vo opredelenata grupa go nema u~enikot H koj sekoga{ pravi {egi. 3. Aktivna nastava. • da se obezbedi oglasna tabla i da se postavi na soodvetnoto mesto. so nego se zadevaat i sl. Skopje. Sne`ana Adam~eska. Nastavni programi I – IV oddelenie.Skopje Liljana \or|ioska. Po`elno e grupata nastavnici da se zapoznae so personalot na hotelot-domot i na~elno da se dogovorat za redot koj bi va`el vo vremeto na prestojot na grupata u~enici. Skopje.15 u~enici. Rabotata vo tie grupi. 4. 1994 godina. Programirawe na vospitnoobrazovniot proces. Negovata zada~a e da ja koordinira rabotata na nastavnicite. prostor za nastavni sredstva. Dobro e da se predvidi vo sekoja grupa da ima 10 . a vo tie podra~ja }e mo`at da se iska`at i da se potvrdat. • da se prilagodi listata na jadewa i uslugata na vozrasta na decatta. pak.11 godini i na nivnoto opredeluvawe ne vlijae samo interesot. 1996 god. Na toj na~in u~enicite mnogu dobro se zapoznavaat so toa {to }e rabotat vo istra`uva~koto u~ili{te. treba da bide naso~ena kon prakti~nata rabota. u~enicite niv u{te vo ramkite na u~ili{teto treba da zapo~nat da rabotat. Pedago{ki zavod na Makedonija. I i II del. na vozrast od 10 . sovetnik za oddelenska nastava vo BRO . Za grupite da rabotat normalno. pred s# za grupite koi }e gi vodat predmetnite nastavnici i pedagogot ili psihologot na u~ili{teto. Legis. Motivite da se prijavat vo grupata mo`e da bidat i toa {to: • vo odredenata grupa se prijavil negoviot drugar. odmorali{te. Se bira i vodi~ na istra`uva~koto u~ili{te od redovite na timot nastavnici. • da se vidi prostorot i da se organizira taka {to }e se obezbedi prostor za zabava (dru`ewe). prostor za nastava. Nastava vo priroda-analiza-upatstvo-normativ. Treba najmalku dva pati nedelno da se sostanuvaat so svoite mentori. Vakvata ideja nastavnicite treba da ja pretstavat na roditelite na roditelski sostanok i od niv da pobaraat odobruvawe. dom koj bi bil vo sostojba da prifati 100 i pove}e ~lenovi od rabotnata grupa. Ilija Le{kovski. 1997 godina. Pedago{ki zavod na Makedonija. nastavnicite mora u~enicite da gi prenaso~uvaat. LITERATURA: 1. voda~ot so ostanatite nastavnici treba da go poseti objektot i okolinata za da mo`e navreme da se izvr{at nekoi promeni dokolku toa e potrebno. Najmalku edna nedela pred po~etokot na istra`uva~koto u~ili{te. bara dopolnitelno utvrduvawe na izborot na temite. Kiro Poposki. vo druga pomalku i sl. Na toj na~in mo`e da se slu~i vo opredelena grupa da ima premnogu u~enici. Vedna{ potoa voda~ot i site ostanati nastavnici treba da zapo~nat so organizacijata koja se sostoi vo slednoto: Od praktikata • da se pobara hotel. Tie rabotni sredbi se mnogu zna~ajni.

Ocenuvaweto mo`e da se izvr{i i so pomo{ na dopolnitelni pra{awa. Rezultatot e svr{en fakt. odgovorite pri tematskite proverki (6). oddelnite odgovori na u~enikot po u~en nov materijal. Ona {to e prifateno kako uspe{no Ocenuvaweto na postigawata na u~enicite ima golemo zna~ewe za ostvaruvawe kvalitet i efektivno obu~uvawe po matematika. bez da mo`e da vlijae vrz procesot na obu~uvaweto i da gi korigira propustite. identifikuvaweto na te{kotiite i nivnoto nadminuvawe. a obu~uvaweto se razviva kako proces. blagodarenie na koj e postignat rezultatot. koe go vr{i samiot u~itel) so nadvore{noto (ekspertskoto) ocenuvawe od drug specijalist.Od praktikata Obrazovni refleksii OCENUVAWE NA POSTIGAWATA NA U^ENICITE PO MATEMATIKA d-r Liljana Ivanova Apostolova . Krajnoto ocenuvawe go fiksira samo postignatiot rezultat. Toa ima golemo operativno zna~ewe. nadvore{no. kako i napredokot {to go postignale. paralelki. koga odgovorot ne mu dava dovolno uverenost na u~itelot za da ja oformi ocenkata. za da se postigne pogolema efektivnost i da se eliminira vlijanieto na razli~ni faktori. podgotveni doma kako dodatni zada~i. Tekovnoto ocenuvawe se sovpa|a so krajnoto rezultativno ocenuvawe. Dopolnitelni pra{awa mo`at da se postavat: koga odgovorot ne e to~en i jasen. Pri normativnoto ocenuvawe se sporeduvaat poedinci. ekspertsko. Preku ispituvaweto i ocenuvaweto se utvrduva postignatiot rezultat (produkt). Predmet na ocenka mo`at da bidat: odgovorot na u~enikot na pra{awe od prethodno u~en materijal. Kaj normativnata ocenka se pravat izvodi za srednite postigawa na u~enicite i nivnite postigawa se rangiraat. no „vo senka“ ostanuva procesot. nadvore{noto. pove}eto odgovori pri u~estvo vo lekcijata. kriteriumsko i profilirano. Toa gi potpomaga re{enijata za dopolnitelnata pomo{ na poslabite u~enici.Politova Prevod od bugarski jazik: Goce [opkovski ta. se otkrivaat nivoata na koi u~enicite ja usvoile nastavnata sodr`ina. tekovno ocenuvawe go vr{i drug specijalist. koga poradi opredeleni pri~ini u~itelot se somneva vo samostojnosta na odgovorot na u~enikot. krajno rezultativno (kumulativno). koga u~itelot saka da go proveri karakterot na razbiraweto na u~enikot na nekoja poedinost. Vnatre{noto tekovno ocenuvawe go vr{i samiot u~itel. Mnogu va`na strategija na razvojot na obrazovnite sistemi e sovpa|aweto na vnatre{noto (tekovnoto.245252) Postojat razli~ni vidovi ocenuvawe: tekovno. za da se postigne pogolema objektivnost i da se eliminira vlijanieto na razli~ni faktori koi ja deformiraat. vnatre{no. (3. za{to go pomaga reguliraweto na procesot na nastava- 72 1/2005 . odgovorite i objasnenijata. Tekovnoto (dijagnosti~koto) ocenuvawe se izvr{uva preku celiot tek na nastavata. Taa ocenka e soodvetna koga se raboti za re{enija vo sferata na diferenciraweto na nastavata vo sekojdnevnata nastavna dejnost. Aktuelnata orientacija e da se ocenuvaat i rezultatot i procesot preku koj se doa|a do nego. koga se propu{teni su{testvenite elementi na pra{aweto i ima gre{ki.

i na mo`nosta da se razviva sposobnosta da se govori javno. Visokiot kriterium garantira i visok kvalitet na podgotovkata na u~enicite. koi mo`at da povlijaat vrz objektivnosta na ocenkata. 39-43) Prednostite na pismenoto ispituvawe. se smeta deka ne uspeal. Kolku povisok e kriteriumot. Preku nego se utvrduva kolku u~enicite gi postignale celta. za{to treba da se misli ne samo za sodr`inata na odgovorite. (1. s. – pomalata zaguba na vreme za ispituvawe i ocenuvawe. spored Marin Andreev (vidi 3. specifi~ni) ocenki {to u~enikot gi dobil za svojata podgotovka na osnovnite delovi ili temi od predmetot matematika (algebra ili geometrija). – ednakvite uslovi za ispituvawe i ocenuvawe na u~enicite. (3. Kaj kriteriumskoto ocenuvawe ispitnite pra{awa se strogo opredeleni i se proveruvaat ednozna~nite znaewa. vpro~em. Ograni~uvawata na pismenoto ispituvawe se povrzuvaat so nedostigot od `iv kontakt so u~enikot i pogolemata slo`enost na pismenoto izlo`uvawe od usnoto. Vo nekoi slu~ai kriteriumot mo`e da se „spu{ti“ do 50%. – podobrata proverka na pismenata kultura na u~enicite. s. so to~na informacija za karakterot na propustite i so dinami~nosta. opredelen del od nastavnata sodr`ina. no vo pi{uvana forma) i testovi vo razli~ni varijanti. Pismenoto ispituvawe ima dve varijanti: pismeno izlo`uvawe na opredelena tema (analogno na usnoto. Razlikata vo podgotovkata e golema i mo{ne raznorodni nivoa na postigawa se prifa}aat kako uspe{ni. Naj~esto koristen kriterium e 70% poznavawe na nastavnata sodr`ina. Onoj u~enik koj }e se pretstavi pod nivoto na kriteriumot. pred s#. Ocenuvaweto usten odgovor e najstariot i najmasovno koristen metod kako vo minatoto. – pogolemata samostojnost na odgovorite na u~enikot. – ednakvata tema i kriteriumi za ocenuvawe na site u~enici. Kriteriumot obi~no varira vo interval 60-100% poznavawe na nastavnata sodr`ina. no nikoga{ pod 50%. 1/2005 73 . Kaj kriteriumskoto ocenuvawe postigawata vo u~eweto se sporeduvaat so standard (etalon. 253). tolku pomala e disperzijata (rasejuvaweto). taka i denes. na pomneweto. Op{tata ocenka po nastavniot predmet matematika e posledica od nekolku profilirani (analiti~ki. ima pomala vrednost i ne e soodvetno za sekoja nastavna sodr`ina. kriteriumot. odrazuva poograni~eno i polesno nastavno gradivo. kako {to e slu~ajot so normativnoto ocenuvawe. Toj vid ocenka. umeewa. tuku i za pravilata na pismenoto izlo`uvawe. a.Obrazovni refleksii nivo na postigawata e srazmerno nisko i ne obezbeduva visoka kompetentnost. Disperzijata na kvalitetot na podgotovkata e srazmerno mala. Najsu{testvenite prednosti na toj vid ispituvawe i Od praktikata ocenuvawe se {to nalikuva na `iv kontakt so ispitanikot. nadvore{no postavena cel ili so dr`avno barawe. gravitiraat okolu: – povisokata objektivnost na ocenkite. Disperzijata na nivo na postigawa vo u~eweto ne e golema. te{kotiite na nekoi u~enici. kriterium). Profiliranata ocenka se odnesuva na usvojuvaweto tema ili temi. na mo`nosta da se prou~uvaat individualnite osobenosti na u~enikot. zgolemeniot nerven napor i subjektivnite nijansi na usvojuvaweto me|u li~nostite. Najzna~ajnite ograni~uvawa se odnesuvaat na golemata zaguba na vreme. {to u~itelot mu gi zadava na u~enikot i odgovorite na u~enikot za da se postigne korektno i objektivno dijagnosticirawe na postigawata vo u~eweto. Profiliranata ocenka se odlikuva so golemo operativno zna~ewe.251) Metodite za ocenuvawe se ocenuvawe usten i pismen odgovor. pra{awata so razli~en kvalitet zadavani na razli~ni u~enici. niskata aktivnost na celata paralelka. bara pove}e vreme. dadena soznajna kategorija ili va`en element od podgotovkata na u~enikot. – pogolemata to~nost na formulaciite. Kaj usnoto ispituvawe va`en e problemot {to proizleguva od karakterot na naso~enosta na pra{awata. isto taka. naviki i nedostiga raznolikost na kvalitetot. s. da se zapoznavaat osobenostite na misleweto i izlo`uvaweto i kvalitetite na ustniot izraz. standardot. stimuliraweto.

(3. Broen sistem na stepeni. . naredba ili Dr`avno obrazovno barawe (DOB) za ocenuvawe na postigawata na u~enicite.od 65% do 74%..od 85% do 92%. Ocenuva~kite bele{ki sekoga{ se povrzuvaat so opredeleni postigawa vo konkretna predmetna oblast. – dovr{uvawe na definicija. 14): Sistem na bukvi. B . Ova e varijanta na brojniot sistem na stepeni. V . D . – prognozirawe so diskusioni mo`nosti.testovi so mno`estven izbor na odgovor.od 75% do 84%. B . A . 3. G. D .pod 60% do 64% ne uspeal Re{enieto e: A = odli~en. s. – inteligentnost.ispitnata procedura treba to~no da go meri toa {to ima pretenzija da go meri. slab. V = zadovolitelen. – pretpostaven obem na znaewa (vovedno nivo). 5 = mnogu dobar. mo`eme da go ka`eme slednovo: Dr`avnoto obrazovno barawe za sistemot na ocenuvawe e opredeleno so Naredba br. 39-43) Nezamenliva komponenta na obu~uvaweto se ocenuva~kite bele{ki. 256) Postojat nekolku varijanti na stepenesti sistemi (3. Sistem na stepeni so poeni. B. 4. Sekoe otstapuvawe od neposredniot predmet im ja namaluva dijagnosti~kata vrednost.od 0% do 64% ne uspeal III A . (3. 4 = dobar.od 93% do 100%. koj se diferencira vnatre{no spored slednive nekolku varijanti: I. D = ne zadovoluva. Spored svoeto didakti~ko-dokimologisti~ko zna~ewe.od 65% do 74%. (3. Bugarskiot sistem na stepeni e broen i ima pet stepeni (kako i sistemot so bukvi): 2. B . Tie gi odrazuvaat akademskite znaewa i umeewa na u~enicite. testovite mo`at da se podelat na: – testovi so alternativen odgovor (to~no-neto~no).od 56% do 64%.pod 55% postigawe . (3.od 80% do 89%. Tie se izraz na postigawata na u~enicite vo u~eweto. s. formuliran i predviden vo soodvetniot normativen akt.testovi za dovr{uvawe ili dopolnuvawe. tvrdewe. – celosni postigawa vo obu~uvaweto. 5. u~itelite. G . – usvoeni znaewa vo dadena oblast. Vo redica dr`avi se iskoristuva stepenuvan sistem na bukvi A. Site stepeni se uspe{ni. 254) Spored vidot na odgovorite.od 60% do 69%. testovite mo`at da bidat koristeni za: – normativno ocenuvawe. validni . G . relevantni – ocenuva~ite da se pridr`uvaat kon ustanovenite kriteriumi za ocenuvawe. V .Od praktikata Naj~esto koristeni testovi vo u~ili{teto se pismenite. Naj~estata varijanta e sistemot od 100 poeni. 6. nekoi u~iteli ~esto ja koristat kako sredstvo za zaostruvawe ili za kaznuvawe. G .od 90% do 100%. . – zavr{uvawe na ciklus od obu~uvaweto. s. 3 od 15 april 2003 74 1/2005 . – kriteriumsko ocenuvawe.od 70% do 79%. iako tie ne se i ne mo`at da bidat takvi. B = dobar. Funkciite im se slo`eni i (makar i na razli~en na~in) imaat zna~ewe za u~enicite. s.od 75% do 84%.od 85% do 100% postigawe vo u~eweto. G = lo{. Ekvivalentnoto re{enie e: 2 = slab. 257) Analiziraj}i ja postojnata praktika kaj nas. A . Bele{kite treba da bidat: objektivni .ocenkite na nezavisnite ispituva~i treba da se sovpa|aat. 6 = odli~en. D . no za pospecifi~ni celi se koristat i drugi varijanti. teorema i dr. Bele{kite bi trebalo da go izrazuvaat neposredniot predmet na ocenuvaweto taka kako {to e fiksiran. 3 = sreden. V . Tie se apsolutno neophodna obratna vrska vo obu~uvaweto koja. D. za `al.ne uspeal. roditelite i op{testvoto. V. Toa e sistem od pet stepeni. perspektivni . II. so isklu~ok na D koe gi izrazuva postigawata pod 55% od baranoto spored dr`avniot standard.da se odlikuvaat so stabilnost i Obrazovni refleksii postojanost vo mereweto na dadeni promenlivi veli~ini.

Vrz osnova na rezultatite od periodi~nite proverki se stava ocenka so kvalitativen i kvantiteten pokazatel . ocenkite se formiraat pod vlijanie na nivoto na znaewata na oddelenieto. ocenuva~ot e dol`en da ja motivira ocenkata pred u~enikot. Voobi~aeno. konkursite) (23%).odli~en 6. 55. univerzitetski predava~i i drugi matemati~ari. Ocenuvaweto se izvr{uva preku periodi~ni proverki. ne se dadeni kriteriumite za ocenuvawe na postigawata na u~enicite i zatoa sekoj u~itel vr{i ocenuvawe vrz osnova na svoite sopstveni kriteriumi. Vo vrska so razrabotuvaweto na modelot be{e sprovedena anketa so 200 u~iteli (vklu~uvaj}i direktori koi predavaat matematika). sprovedeno od Nacionalniot institut za obrazovanie po proektot „Monitoring na dejnosta na u~ili{teto“ od nau~en kolektiv pod rakovodstvo na postariot nau~en sorabotnik d-r K. koi rabotat vo sferata na obrazovanieto. Za vreme na u~ebnoto polugodie u~itelot obezbeduva ritmi~nost pri ocenuvaweto na sekoj u~enik. otkako }e se proverat znaewata i umeewata na u~enikot za nastavnata sodr`ina izu~uvana preku u~ebnata godina i so zemawe predvid na polugodi{nite ocenki. Spored taa naredba. koi mo`at da bidat usni i pismeni ispituvawa. Vo Naredbata br.8% od anketiranite e deka pri formiraweto na ocenkata treba da se ima predvid i proverkata na proekt. Nedostigot od edinstveni objektivni kriteriumi za ocenuvawe na postigawata na u~enicite go pravi nivnoto ocenuvawe dosta subjektivno i ocenkite. ocenuvaweto e proces za utvrduvawe na postignatite rezultati i stavawe ocenka na u~enicite. zadol`itelno-izbornata i slobodno-izbornata podgotovka i se soobrazuvaat so minimalniot zadol`itelen broj tekovni ocenki za sekoe polugodie. Inte- 1/2005 75 . Tie stavaat tekovni. 2003 god. ne se so ista vrednost Od praktikata i se nesporedlivi. Godi{nata ocenka se oformuva po procena na u~itelot. Na vtoro mesto e sledeweto na rabotata na u~enicite vo tekot na nastavata (36. mnogu dobar 5.3%). 26. Maxirova. Minimalniot zadol`itelen broj tekovni ocenki za sekoe polugodie se opredeluva od nedelniot broj ~asovi za izu~uvawe na daden predmet spored nastavniot plan. Usnite i pismenite ispituvawa se organiziraat kako individualni ili op{ti periodi~ni proverki. Pri ispituvawata. 3. Polugodi{nata ocenka se oformuva spored procenata na u~itelot. vpro~em. a na treto mesto se testovite za vleznoto i izleznoto nivo (23. Pomal e procentot na onie koi smetaat deka ocenuvaweto treba da se izvr{i so ispiti i maturi (19.8%) i drugite aktivnosti na u~enicite (olimpijadite.5% od ispitanicite gi stavaat na ~etvrto mesto proverkite so testovi pri zavr{uvaweto na u~ebnata godina.). be{e razraboten model za ocenuvawe na postigawata na u~enicite po matematika. dadeni od razli~ni nastavnici. Periodi~nite proverki se vr{at sistemno za vreme na prvoto i vtoroto polugodie. Na u~enicite im se stavaat tekovni. Na{ite nabquduvawa i iskustvo poka`uvaat deka u~itelite po matematika se stremat da go zadovolat dr`avnoto obrazovno barawe za sistemot za ocenuvawe. otkako }e se sogledaat znaewata i umeewata na u~enikot vo pogled na nastavnata sodr`ina.2% i 20%). U~itelite po matematika predlagaat da se vospostavi nacionalna banka na testovi za site oddelenija. koi mo`at da se presmetuvaat spored tablica na {eststepen sistem. dadeni od razli~ni nastavnici.Obrazovni refleksii godina (DV br. dobar 4. polugodi{ni i godi{ni ocenki po zadol`itelnata.3% od anketiranite odgovorile deka na prvo mesto treba da se stavat kontrolnite. izu~uvana vo tekot na polugodieto i so zemawe predvid na tekovnite ocenki. polugodi{ni i godi{ni ocenki. razraboten od opredelen u~enik. opredeleno so spomnatata Naredba br. Na pra{aweto „Spored kakvi varijanti smetate deka e najcelesoobrazno da se vr{i ocenuvaweto na postigawata na u~enicite?“ okolu 41% od anketiranite odgovorile deka e neophodna varijantata so poeni i toa so maksimalen broj od 100 poeni. Na pra{aweto „So koi metodi treba da se vr{i ocenuvaweto na znaewata i umeewata na u~enicite po matematika?“. 3. Indikativen e faktot spored koj u~enici so odli~ni ocenki po matematika vo diplomata za osnovno ili sredno obrazovanie. natprevarite. 37. sreden 3 i slab 2. dobivaat na eden i ist konkursen ispit po matematika razli~ni ocenki i toa so zna~itelna razlika od edna do druga. Pri istra`uvaweto vo 2001-2003 godina. pismenite raboti vo paralelkata i testovite. Misleweto na 24.

50-6. Slo`enosta na sekoja zada~a na testot e opredelena spored formuNr lata > . Modelot za ocenuvawe na postigawata na u~enicite obezbeduva povisoka objektivnost na ocenkite i poaktivno i sistemati~no u~estvo na u~enikot vo nastavniot proces.7% predlagaat da se zeme predvid polugodi{nata ocenka. kontrolnite i i pismenite raboti vo paralelkata. (1) N Broj na poeni do 60 do 12 do 18 do 6 do 4 do 100 to~no ja re{ile zada~ata. bea sporedeni so godi{nite ocenki formirani bez koristewe na modelot. 4. Sprovedenoto istra`uvawe ni dade mo`nost da gi napravime slednive zaklu~oci: 1. od 40 do 49 poeni sreden (3. c. od 70 do 89 poeni mn. formirani so pomo{ na modelot. Kon paketot zada~i za testot se dadeni: klu~ za to~nite odgovori i skala za premin od sistem na poeni kon {eststepen sistem na ocenuvawe. Subjekti na ocenuvaweto se u~enicite. 76 1/2005 .00). Tabela 1: Model za ocenuvawe na postigawata na u~enicite po matematika Pokazateli za formirawe na godi{nata ocenka 1 Ocenka od godi{en obop{tuva~ki test ocenka od prvoto u~ebno 2 Udvoena polugodie od u~itelot za celosnata 3 Ocenka rabota na u~enikot za razraboten produkt i za 4 Ocenka u~estvo na olimpijadi 5 Misleweto na paralelkata 6 Op{t maksimalen broj poeni Obrazovni refleksii Za proverka na modelot bea razraboteni i odbrani zada~i za zavr{na varijanta na obop{tuva~ki testovi. Ocenkite formirani so pomo{ na proveruvaniot model po matematika se razlikuvaat od ocenkite koi u~enicite gi dobija na krajot od godinata.88@: P 100. 3. Kriteriumite za ocenuvawe se: do 39 poeni slab (2. 2.40). Neophodna e baza i banka na podatoci za obezbeduvawe monitoring na kvalitetot na nastavata po matematika. natprevari.Od praktikata resno e {to 51. u~itelite i paralelkata.00). a N e op{tiot broj na site lica koi ja re{ile zada~ata. razrabotenite proekti. Zada~ite se stepenuvani spored slo`enosta. Modelot predviduva formirawe polugodi{ni i godi{ni ocenki vrz osnova na pet komponenti so maksimalen broj od 100 poeni. Godi{nite ocenki. za izleznoto nivo.40). Sekoj obop{tuva~ki test za soodvetnoto oddelenie sodr`i po 20 zada~i so ~etiri izborni odgovori. od 50 do 69 poeni dobar (3. Neophodna e banka koja }e gi sodr`i testovite i rezultatite (za vleznoto nivo.50-4. dobar (4.40).4% od anketiranite smetaat deka pri formiraweto na godi{nata ocenka treba da se zeme predvid ocenkata od godi{niot test. matemati~ki konkursi. kade Nr e broj na licata {to 11. turniri i dr.00-3. podatocite za u~estvoto na olimpijadi. Vo proverkata na modelot u~estvuvaa prose~no po 600 u~enici od sekoe oddelenie od razli~ni paralelki. ne zemaj}i gi predvid pokazatelite na onie {to u~estvuvaa vo proveruvaniot model. Ocenkite dobieni so pomo{ na provereniot model se objektivni. od 90 do 100 poeni odli~en (5.3% ocenkata na u~itelot za rabotata na u~enikot na ~asovite preku celata u~ebna godina. 54. a 60.50-5. za zavr{niot del od nastavnata sodr`ina. obop{tuva~kite testovi i rezultatite od niv). so ogled deka ocenuvaweto e izvr{eno spored edni i isti pokazateli za site u~enici i od profesorite i od nadvore{nite ocenuva~i.

Strezikozin. Didaktika. 56 8. S. Bi`kov G. Pedagogika i progresivnye tehnologii obu~eni/.. 1968.. S. M.Obrazovni refleksii LITERATURA 1.. 1968 7. Standarty i Monitoring v obrazovanii. Didakti~eski profil na u~enika. P. Universitetsko izdatelstvo „Sv. 1978 6. Didaktika. S. 22-26 11. c. Procesxt na obu~enieto. Sovetska/ pedagogika. Otno[enieto kxm izpitvaneto i ocenkata. nau~en sovetnik vo Nacionalniot institut za obrazovanie vo Sofija . 1970 9.@.. Kraevski V. Andreev M. V. Didaktika UI „Sv.. G. Andreev M. V. Organizaci/ processa obu~eni/ v [kole. Petrov P.. P. Kliment Ohridski“. Askoni-Izdat.. C. S. 1972 5. N. Kliment Ohridski“. Godi[nik na SU Filosovsko-istori~eski fakultet. P. M.157-162 3. Bespal\ko. M. 1995 10. Nazarova. Programmirovannoe obu~enie. br. Ocen/vane v u~iliqe.Republika Bugarija 1/2005 77 . 1998 12. Bespal\ko. S. Kazanskij.. Metodologi/ i metodi na pedagogi~eskite izsledvani/.Politova. Oceno~na/a de/tel\nost\ kak osnova upravleni/ ka~estvom obrazovani/. S. 2003/4. Izd-vo In-ta profesional\nogo obrazovani/ Rossii. Veda Slovena . N.. 1995 2. G. Opyt razrabotki i ispol\zovani/ kriteriev ka~estva usvoeni/ znanij. M. Bespal\ko. V. II . Andreev M. 1972. 1999 Od praktikata d-r Liljana Ivanova Apostolova . Dikanska/ N. T.. P. 4 c.. M.Pedagogika 1969. V. kn. 1996 4.. Kliment Ohridski“... Univerzitetsko izdatelsvo „Sv. Gerasimenko E. V. Andreev M..

izdiferencirani celi.Od praktikata Obrazovni refleksii ANALIZA NA POGRE[NITE ODGOVORI NA TESTOT SPORED KARAKTERISTIKITE NA ZNAEWATA PO BIOLOGIJA Sofija Cvetanovska Mena Pavleska Slavica Stefanovska deni tri priodi za samostojno u~ewe. 2) Za postignuvawe na celta. So takva namena. karakteristiki na znaewata. vo tekot na u~ebnata 1999/2000 godina. – samostojno doma{no u~ewe. so pove}eto od pra{awata {to im se zadavaat. Vo nastavata po istorija. so posebni i. voop{tuvawe i sl. planirani se po pet nastavni edinici. – ~asovi za utvrduvawe na znaewata. konkretizirawe. Tekstot e namenet na site koi se zanimavaat so vospitno-obrazovna rabota. (5. op{tata cel {to treba da se postigne so po~ituvawe na postavkite {to toj gi nudi e: „…vo tekot na osnovnoto obrazovanie u~enicite da se osposobat za samostojno u~ewe preku koristewe na daden tekst i soodvetna naglednost“. geografija. vo tri osnovni u~ili{ta vo Skopje se sproveduva{e proektot „Osposobuvawe na u~enicite za samostojno u~ewe preku nastavata“ (OUSU) (5). se odgovara na pra{awa {to se odnesuvaat na ve}e obrabotenite nastavni sodr`ini od dadenata tema. analiza na gre{kite. od u~enicite se bara maksimalno mislovno aktivirawe. Spored postavkite vo proektot. za sekoj ~as. Imeno. Za rabota spored proektot. biologija i hemija koristeni se ovie priodi: – samostojno u~ewe na ~asot. Su{tinata vo osposobuvaweto na u~enicite za samostojno u~ewe e vo barawata {to pred u~enicite gi postavuvaat zadadenite pra{awa. pomalku ili pove}e. voo~uvawe na pri~insko-posledi~nite vrski. za navedenite predmeti i za sekoj od navedenite priodi. str. {to pretstavuva koristewe na odredeni mislovni operacii. elementaren vid gre{ka. Koga se raboti za ~asovite za utvrduvawe. sistematizirawe. voop{ten priod vo analizata na gre{kite. vo proektot se predvi- 82 1/2005 . Anotacija: Tekstot pretstavuva soop{tenie vo koe se izneseni rezultatite od analizata na pogre{nite odgovori {to na testot spored karakteristikite na znaewata po biologija gi dale u~enicite od sedmo oddelenie. diferencijacija. klasificirawe. Osnovno didakti~ko sredstvo preku koe treba da se postignat celite predvideni so ovoj proekt se pra{awata na koi u~enicite treba da odgovoraat po samostojnoto ~itawe na tekstot od u~ebnikot i koristewe na soodvetnata naglednost. kako {to se: sporeduvawe. Klu~ni zborovi: pogre{en odgovor. od avtorot na proektot postaveni se po 10-15 pra{awa na koi u~enicite odgovaraat na ~asot ili kako doma{na rabota. VOVED So odobrenie na ministerot za obrazovanie i nauka. od petto do sedmo oddelenie.

Za metodolo{kiot priod vo analizata na gre{kite {to e koristen vo ova istra`uvawe. kako osnovna pretpostavka za nivno izgraduvawe. So deset od niv se ispituva frekventnosta (kvantitetot na znaewata) i so po pet sistemati~nosta. u~enicite sami se osposobuvaat da postavuvaat takvi pra{awa. na krajot na u~ebnata godina. Testovite se sostaveni od avtorot na proektot koj go izvr{i ocenuvaweto i statisti~kata obrabotka na odgovorite na u~enicite. bez ogled na izvorot {to tie sodr`ini gi nosi (u~ebnik. {esto i sedmo oddelenie vo trite u~ili{ta vo Skopje. dlabo~ina. toj ima i niza podale~ni i poop{ti celi. Se raboti za priodot analiza na gre{kite {to u~enicite gi napravile pri odgovaraweto na pra{awa1 ta vo testot . fleksibilnost i dr. Gledano od aspekt na proektot. Rezultatite od testovite se obraboteni po pra{awa i spored karakteristikite na znaewata. Gledano didakti~ki. koristej}i gi ovie pra{awa kako osnova da usvojuvawe znaewa so soodveten kvalitet. vo koi proektot se sproveduva{e. primenlivost.Obrazovni refleksii Vsu{nost. kako {to se: sistemati~nost. Pred s#. Zatoa. dlabo~inata i voop{tenosta (kvalitetot) na znaewata. Toa u~enikot }e go postigne duri toga{ koga }e bide osposoben samiot da postavuva takvi pra{awa. Celta na ova soop{tenie ne e da gi prezentira rezultatite od sprovedenoto testirawe. osoznavaweto na sopstvenite postapki na u~enikot e krajnata cel {to treba da se postigne kako rezultat od negovoto sproveduvawe. osposobenosta na u~enicite da odgovaraat na postavenite pra{awa i da usvojuvaat znaewa so potreben kvalitet. Blagodarenie na osposobenosta na u~enicite pri samostojnoto u~ewe da si postavuvaat pra{awa vo vrska so dadenata sodr`ina (bez ogled na motivite {to na toa gi navele). razvienost. Spored postavkite vo proektot. Sekoj test sodr`i po 30 pra{awa. Celta e da prezentira eden priod na analiza {to treba da pridonese za poefikasno sogleduvawe na neposrednite pri~ini {to gi uslovile dobienite rezultati i da upati na takva rabota {to }e pridonese u~enicite poefikasno da usvojuvaat znaewa so razli~ni karakteristiki. usvojuvaweto na znaewa so potreben kvalitet e prvata i neposrednata cel {to treba da se postigne so navedeniot proekt. spored postavkite vo proektot. konkretnost. naglednost vo sekoj oblik. pokraj drugoto. u{te ne zna~i i nivna osposobenost za samostojno u~ewe. voop{tenost. druga literatura. so {to se postignuvaat soodvetni funkcionalni celi. 2) Gledano od aspekt na nastavata. konkretnosta. Na krajot. a zaradi proveruvawe na postignatosta na celite. Takvoto povrzuvawe ovozmo`uva usvojuvawe znaewa so potreben kvalitet. (1. Vo ova soop{tenie se izneseni rezultatite {to se odnesuvaat na testot po biologija za sedmo oddelenie i na primerok {to go ~inat 74 u~enici. vakviot priod (odgovarawe na postaveni pra{awa i samostojno postavuvawe tokmu na takvi pra{awa) na u~enicite treba da im ovozmo`i da gi osoznaat sopstvenite postapki pri u~eweto kako osnov1 Od praktikata na pretpostavka za nivno koristewe vo site priliki koga za toa imaat potreba i mo`nost i. Vo nastavata po biologija testiraweto e izvr{eno vo po edna paralelka od petto. posebno. Ponatamu. stegnatost. koristeweto na ovie (i drugi) mislovni operacii ovozmo`uva povrzuvawe na faktite od dadenata nastavna sodr`ina. tie }e mo`at samite da se mobiliziraat i da izvedat potrebno i mo`no povrzuvawe na faktite od razli~ni sodr`ini. odnosno da usvojuvaat znaewa so povisok kvalitet. usno iznesuvawe na informaciite. koristeweto na tie mislovni operacii kako sredstvo da se dojde do o~ekuvaniot odgovor ovozmo`uva razvoj na samite mislovni operacii. sopstveno iskustvo i sl.). Imeno. vidi ()/ 1/2005 83 . be{e izvr{eno testirawe na znaewata na u~enicite po pove}eto predmeti od ~etvrto do sedmo oddelenie po koi se rabote{e spored proektot. slednata cel {to treba da se postigne preku proektot e tokmu taa.

Elementaren vid na gre{kata . tretiot i ~etvrtiot po dvajca i osum u~enici napravile po eden vid elementarni gre{ki.25%) ne dale nikakov odgovor. 2 Broj na u~enici 3 3 . edna komora i dve pretkomori.32 Bez odgovor Vkupno Broj % Broj % 32 43. Relativno visokiot broj u~enici koi ne dale nikakov odgovor. 2.Kaj ribite: edna komora i edna pretkomora. `ili. .Kaj ribite: edna komora i edna pretkomora. Ottuka i arhai~niot odgovor {to ne se odnesuva na baraweto na postavenoto pra{awe. Taka. veni. To~en odgovor dale 24 (32. (I drugi. izbrani se ~etiri pra{awa vo koi u~estvoto na pogre{nite odgovori e relativno golemo (vo osnova. kako i so ogled na golemiot broj pogre{ni odgovori na pra{awata po oddelni grupi. 5.) Na ova pra{awe najgolemiot broj u~enici (32 ili 43.8 18 Vkupno pogre{ni odgovori 2 Zaradi skratuvawe na tekstot vo tabelite ne se vneseni elementarniot vid gre{ki {to gi napravile po eden u~enik. a pogre{en 18 (24. kaj vleka~ite: dve pretkomori i edna komora.25 74 100. (Odgovor: „Edna komora i edna pretkomora. Tabela 2 Elementaren vid gre{ki na pra{awata za sistemati~nosta na znaewata Red.Kaj ribite. Obrazovni refleksii Tabela 1 Odgovori na pra{awata za sistemati~nosta na znaewata To~ni Broj % 24 32. kaj vodozemcite: edna pretkomora i edna komora.Od kapilari. 84 1/2005 .Od praktikata So ogled na relativno golemiot broj pra{awa na koi mo`e da se odnesuva vakvata analiza (po 20 pra{awa). Ottuka i relativno maliot broj u~enici koi na ova pra{awe dale pogre{en odgovor (tabela 1).Kaj ribite: edna komora i edna pretkomora. broj 1. navedi gi redosledno anatomskite karakteristiki na gradbata na srceto kaj ‘rbetnicite“. kaj pticite i 2 cica~ite: dve komori i dve pretkomori. vodozemcite i vleka~ite: edna komora i dve pretkomori. krv. 3.0 Od uvidot na tabela 2 mo`e da se konstatira deka prviot i vtoriot vid elementarni gre{ki gi napravile po trojca u~enici. `ili. Trojcata u~enici koi go napravile prviot vid elementarna gre{ka („Od kapilari. vkupno 8) Po 1 . krv“ – tabela 2)). Vo tabelite e daden samo nivniot broj. So ova e ovozmo`eno voo~uvawe na gre{kite i voop{tuvawe na pri~inite {to gi uslovile pogre{nite odgovori na pra{awata {to se odnesuvaat na sekoja karakteristika na znaewata oddelno (voop{ten priod vo analizata na gre{kite). kaj 2 vodozemcite: dve pretkomori.43 Pogre{ni Broj % 18 24. veni. vo analizata {to sledi napravena e selekcija.32%) u~enici (tabela 1). 4. . pogre{en odgovor dale pove}e od 30% od u~enicite).43%). . sam po sebe zboruva deka se raboti za pra{awe so golemi barawa {to u~enicite te{ko go zadovoluvaat. pri {to e zemeno po edno pra{awe za sekoja karakteristika na znaewata. vsu{nost i ne znaat {to e toa „anatomska karakteristika na gradbata“. Analizata e napravena po pra{awa (elementaren vid gre{ki) i spored karakteristikite na znaewata. dve komori i dve pretkomori“. REZULTATI OD ANALIZATA NA POGRE[NITE ODGOVORI Analiza na odgovorite na pra{awata za sistemati~nost na znaewata Analizata se odnesuva na baraweto „Spored razvojot vo evolucijata.

67 74 100. no napraveni se gre{ki vo „redeweto“ na gradbata na srceto. im e poznata.0 27.14). ili 27. Vo odnos na vtoriot. no ne mo`at vo toa da go „najdat“ potrebniot redosled. Pove}eto od u~enicite znaat deka gradbata na srceto kaj razli~nite organizmi e razli~na.03 19 Naj~est (osum u~enici) e pogre{niot odgovor spored koj za di{eweto kaj ovie organizmi specifi~no e {to di{at so `abri. kako i ednata od karakteristikite za di{eweto na ovie organizmi di{eweto na beli drobovi.03% od site testirani u~enici vo ova oddelenie (tabela 3). Pove}eto od napravenite gre{ki pri odgovaraweto na ova pra{awe se napraveni kako posledica na nedovolnata voo~enost na promenite vo gradbata na srceto karakteristi~ni za organizmite na razli~niot evolutiven razvoj. Osnovna karakteristika na site drugi pogre{ni odgovori (osum) e vo toa {to se odnesuvaat na baraweto na zada~ata i. kaj tretiot vid elementarna gre{ka (dvajca u~enici) navedeni se tri vida organizmi. Vo niv identifikuvani se pogre{ni odgovori od pet elementarni vida (tabela 4). Od praktikata ANALIZA NA ODGOVORITE NA PRA[AWE ZA KONKRETNOSTA NA ZNAEWATA [to e specifi~no za di{eweto kaj vodozemcite? (Dodeka se mali . a u{te pomalku za gradbata na srceto spored toj razvoj. no gradbata na srceto ja „koncentrirale“ na dve nivoa: tie „ispu{tile“ da napravat razlika me|u gradbata na srceto kaj ribite (edna pretkomora i edna komora) i kaj vodozemcite.Obrazovni refleksii Kaj vtoriot vid elementarna gre{ka (trojca u~enici) navedeni se samo ribite i vodozemcite. Pogre{en odgovor na ova pra{awe dale 20 u~enici.) Konkretnosta na znaewata. {to na u~enicite. e vo toa {to treba da se opredelat onie karakteristiki vo di{eweto na vodozemcite {to gi razlikuvaat od di{eweto kaj drugite organizmi.di{at na `abri. O~igledno. so odredeni isklu~oci. tie nemaat dovolno znaewa za „redeweto“ na vidovite vo evolutivniot razvoj. ovie u~enici ispu{tile dve podra~ja od sostavot na zada~ata: go previdele periodot na vozrasna edinka. Napravenite gre{ki se posledica na nedovolnite znaewa (pretstavi) za povrzanosta me|u nivoto na evolutivniot razvoj na organizmite i gradbata na srceto.30 Pogre{ni Broj % 20 Bez odgovor Vkupno Broj % Broj % 25. a na dvata vida im „davaat“ ednakva gradba na srceto. 1/2005 85 . Tabela 3 U~estvoto na odgovorite na pra{awata za konkretnosta na znaewata To~ni Broj % 35 47. Gre{kata vo ovoj odgovor e vo toa {to tie ja ispu{tile karakteristikata {to se odnesuva na di{eweto kaj vozrasnite organizmi koi di{at na beli drobovi. kaj ovie znaewa nedostasuva potrebnata sistemati~nost: redot po koj se javuvaat promenite vo anatomskata gradba na srceto. Zatoa. u~enicite pravat razlika me|u gradbata na srceto kaj organizmite na razli~nite nivoa od evolutivniot razvoj.larvi . vo celina. {to se proveruva so ova pra{awe. Gledano od aspekt na koncepcijata za sostavot na zada~ata (5. koga }e porasnat na beli drobovi i preku ko`ata. U~enicite {to go napravile ~etvrtiot vid elementarna gre{ka (dvajca) pravilno go navele redosledot na vidovite.

a vo voda so `abri. 3. ne znaat) deka telesnata temperatura kaj `ivotnite zavisi od gradbata na srceto.) Pra{aweto e tipi~en primer za voo~uvaawe na pri~insko-posledi~nite vrski me|u pojavite i sostojbite: vrz osnova na znaewata za gradbata i za funkcijata na srceto u~enicite treba da zaklu~at deka nivnata temperatura zavisi tokmu od taa gradba i od toa funkcionirawe. ne samo {to uka`uva na toa deka u~enicite ovie vrski gi nemaat voo~eno. a so toa i na znaewa so povisok kvalitet.Di{at so `abri.tabela 5). „`ivotnata sredina“ (pet) i ~etvo- Do interpunkciskiot znak „. ANALIZA NA POGRE[NITE ODGOVORI ZA DLABO^INATA NA ZNAEWATA 8 6 2 2 2 20 Broj na u~enici Od {to zavisi telesnata temperatura kaj `ivotnite? (Od gradbata na srceto.Di{at so ko`a. voo~en e u{te vo prvite istra`uvawa za karakteristikite na znaewata (11) i naveduva na potrebata za osoznaena 3 Bez ogled na elementarniot vid. So toa e prevideno deka postoi razlika me|u di{eweto vo dvete fazi od razvojot na edinkata. {to e su{tinska gre{ka.Od praktikata Tabela 4 Elementaren vid gre{ki na pra{awata za konkretnosta na znaewata Red. Tie ne ja zele predvid razlikata me|u di{eweto vo periodot na larva i di{eweto kaj vozrasnata edinka. Tabela 5 U~estvoto na odgovorite na pra{awata za dlabo~inata na znaewata To~ni Broj % 17 22. deka vodozemcite ovie organi ne gi koristat vo tekot na celiot ontogenetski razvoj. „ mestoto kade {to `iveat“ (osum). .22% . kako i voo~uvawe na vrskata me|u niv. Visokoto u~estvo na pogre{nite odgovori na ova pra{awe (49 ili 66. Tuka imame i problem na diferencijacija na poimot „vodozemec“ (period na larva i period na vozrasno `ivotno) i na poimot „di{ewe“ (di{ewe so `abri i di{ewe so beli drobovi). tuku i na toa deka nemaat voo~eno (vsu{nost. 2. a vo voda so `abri“{est u~enici) prevideno e deka di{eweto na `abri i na beli drobovi ne e „simultano“. . Elementaren vid na gre{kata . 5. a na kopno so beli drobovi. nezavisno od elementarniot vid (tabela 6). Pri~inata za vakviot odgovor mo`e da bide vo op{tite znaewa na u~enicite deka `ivotnite vo voda di{at so `abri. Na problemot na diferencijacijata na poimite kako faktor za usvojuvawe znaewa so potrebna konkretnost.81 74 100.97 Pogre{ni Broj % 49 66. . .Di{at na kopno i vo voda.Di{at so beli drobovi.Na kopno di{at so beli drobovi. 4. a po ovoj znak. Tie faktori mo`at da bidat „na~inot na `iveewe“ (devet u~enici).0 Vkupno pogre{ni odgovori Spored vtoriot vid elementarna gre{ka („Na kopno di{at so beli drobovi. 3 Obrazovni refleksii rabota na nastavnicite {to }e ovozmo`i postignuvawe znaewa so povisok kvalitet.“ odgovorot se odnesuva na saprofitskiot. na parazitskiot na~in na ishrana 86 1/2005 . broj 1. zaedni~ko za site pogre{ni odgovori na ova pra{awe e {to pri~inata za promenata na telesnata temperatura kaj `ivotnite najgolemiot broj od u~enicite ja gledaat vo nekoi nadvore{ni faktori.22 Bez odgovor Vkupno Broj % Broj % 8 10.

Elementaren vid na gre{kata . pra{aweto se odnesuva na razmno`uvaweto kaj site `ivi organizmi: od najednostavnite rastitelni formi do ~ovekot. Tabela 7 U~estvoto na odgovorite na pra{awata za voop{tenosta na znaewata To~ni Broj % 15 20.Od `ivotnata sredina. 5. vkupno 16. varovni~ki plo~ki i dr. broj 1. 4. Ako se imaat predvid ovie odgovori. tie smetaat deka taa temperatura mo`e da se promeni lesno i brzo.Od na~inot na `iveewe i ishranata.) Po 1-7 49 Vkupno pogre{ni odgovori Do o~ekuvaniot odgovor na ova pra{awe u~enicite mo`ele da dojdat so neposredno znaewe za taa vrska. voop{tuvawe (apstrahirawe). Vo sekoj slu~aj. . voop{tuvawa (apstrahirawe) za da se utvrdi ona {to e zaedni~ko za razmno`uvaweto kaj site tie organizmi.) Odgovorot na pra{aweto za zaedni~koto me|u site vidovi razmno`uvawe bara voop{tuvawe na najvisoko nivo.Od na~inot na `iveewe. Me|utoa. toj ne se odnesuva na odgovorot {to se o~ekuva so postavenoto pra{awe. ova pra{awe ima obem so golema {iro~ina. Najfrekventen e odgovorot „Se razmno`uvaat polovo i bespolovo“ (devet u~enici). kako {to se: sporeduvawe (voo~uvawe na sli~nostite i razlikite).) Po 2:16 Od mestoto na `iveewe i na~inot na ishranata. Gledano kako na zada~a. se postavuva pra{aweto: {to za u~enicite zna~i „telesna temperatura“? Vo sekoj slu~aj. Tuka se raboti za 1/2005 87 . Samo taka mo`e da se objasni faktot deka tie ne si go postavile pra{aweto: kako toa razli~ni `ivotni vo ista sredina (seedno dali se raboti za voda. 4 .Od mestoto kade {to `iveat. za vakov priod e potrebno da se znaat potrebnite fakti Polovinata od pogre{nite odgovori na ova pra{awe se odnesuvaat na ~etiri razli~ni vida elementarni gre{ki (tabela 8).Od na~inot na `iveewe. odnosno na toj odgovor. Imeno. (I drugi.27 Pogre{ni Broj % 31 41. po dva. ligava materija.0 9 8 5 .Obrazovni refleksii rica u~enici smetaat deka toj faktor e zaedni~koto vlijanie na „na~inot na `iveewe i ishranata“. .84%) i u{te pogolemo na onie koi dale pogre{en odgovor (31 ili 41.89 Bez odgovor Vkupno Broj % Broj % 28 37. do toj odgovor treba da se dojde so voo~uvaweto na pri~insko-posledi~nite vrski me|u dvete pojavi (gradbata na srceto kako pri~ina. Analiza na pogre{nite odgovori za voop{tenost na znaewata „Koja e zaedni~ka karakteristika na site vidovi na razmno`uvawe?“ (Potomcite li~at na svoite roditeli. tabela 7). odnosno {iroko podra~je i so brojni elementi. Vakvata slo`enost uslovila i zna~ajno u~estvo na u~enicite koi ne dale nikakov (28 ili 37. diferencijacija i sl. a telesnata temperatura kako posledica) za {to e potrebno prethodno koristewe na red mislovni operacii. Iako vo odredena smisla e to~en (se odnesuva na baraweto na zada~ata). Broj na u~enici Od praktikata za gradbata i funkcioniraweto na srceto kaj organizmite {to se na razli~no nivo od evolutivniot razvoj. vo zavisnost od momentalnata situacija (okolinata i temperatura vo nea) vo koja }e se najde `ivotnoto. ona {to se o~ekuva spored postavkite za karakteristikite na znaewata. (I drugi.84 74 100. vozduh ili kopno) imaat razli~na telesna temperatura? Tabela 6 Elementaren vid gre{ki na pra{awata za dlabo~inata na znaewata Red. vkupno 7. Taka. 3. 2.89%. za da se dojde do baraniot odgovor treba da se izvedat niza klasifikacii.

Od praktikata
klasifikacija na vidovite razmno`uvawe gledano od odreden aspekt i ne e voo~eno {to e zaedni~ko za tie, taka podeleni, dva vida razmno`uvawe, {to se bara so postavenoto pra{awe („{to e zaedni~ko? “). Tabela 9 Elementaren vid gre{ki na pra{awata za voop{tenosta na znaewata
Red. broj 1. 2. 3. 4. 5. Elementaren vid na gre{kata
Broj na u~enici

Obrazovni refleksii
KOMENTAR Pra{aweto vo testot po biologija za sedmo oddelenie {to se odnesuva na kvalitativnite karakteristiki na znaewata i na ~ii odgovori vo ovoj tekst se vr{i analiza na gre{kite, e so problemski karakter. Toa zna~i deka toa gi ima site karakteristiki na edna zada~a, a spored toa ima i soodveten sostav. Ponatamu, toa zna~i deka odgovorot na ova pra{awe na u~enicite ne mo`e odnapred da im bide poznat. Naj~esto niv gi nema ni vo u~ebnikot. Da dojde do o~ekuvaniot odgovor u~enikot treba da izvede pove}e ili pomalku mislovni operacii (pritoa nekoga{ mo`e da koristi i pretstavi) {to }e mu ovozmo`at da gi povrze faktite {to za toa se potrebni, a {to treba da gi ima usvoeno i zapomneto. Ona kon {to se odi vo proektot OUSU e tokmu postavkata deka u~enicite treba do o~ekuvaniot odgovor da doa|aat preku koristewe na faktite {to gi usvoile i nivno povrzuvawe so pomo{ na soodvetnite mislovni operacii. Dosega{nite istra`uvawa {to se odnesuvaat na analizata na gre{kite vo odgovorite na u~enicite (3, 7) nedvosmisleno poka`aa deka na pra{awata {to baraat koristewe na dadena mislovna operacija, u~enicite ~esto davaat pogre{ni odgovori. Pri~inata za takvite gre{ki naj~esto e voo~uvaweto na odnosot me|u faktite so koi u~enicite raspolagaat, neznaeweto na faktite ~ie povrzuvawe e potrebno, diferencijacijata na poimite so koi u~enicite ve}e raspolagaat; nevnimatelnoto ~itawe na pra{aweto, pri {to se ispu{ta nekoj od zborovite {to go definiraat baraweto na zada~ata i, posebno, tendencijata na u~enicite da dadat ve}e nau~en odgovor i toga{ koga pra{aweto se odnesuva na ne{to drugo, a ne na ona {to spored nekoi zborovi vo pra{aweto, u~enicite o~ekuvaat. ^esta pri~ina za pogre{no odgovarawe na vakvite pra{awa e nedovolnoto vnimanie na u~enicite {to pretstavuva poseben psiholo{ki faktor.

- Se razmno`uvaat polovo i bespolovo. 9 - Se dobiva nov organizam. 7 - Treba da se dva pola (ma{ki i `enski). 4 - Embrionalen razvoj. 5 - Se razmno`uvaat polovo i bespolovo i se hranat od svoite roditeli. (I drugi, vkupno 5.) Po 1-5 31

Vkupno pogre{ni odgovori

Vtoriot vid elementarna gre{ka („Se dobiva nov organizam“ – sedum pogre{ni odgovori) vo osnova e to~en, no tuka se raboti za voop{tuvawe na povisoko nivo od baranoto. Ili, ne e izvr{ena potrebnata konkretizacija: tie („novi“) organizmi li~at na svoite roditeli. Vo tretiot vid elementarna gre{ka („Treba da se dva pola - ma{ki i `enski “) ne e opfateno celoto podra~je na zada~ata (ne e opfateno bespolovoto razmno`uvawe), a so toa samo po sebe ne e prifatlivo odgovoreno na postavenoto pra{awe. Interesno voop{tuvawe sodr`i ~etvrtiot vid elementarna gre{ka („embrionalen razvoj“). Voop{tenosta e vo toa {to embrionalniot razvoj navistina e karakteristi~en za polovoto, no ne i za bespolovoto razmno`uvawe, zaradi {to ovoj odgovor ne mo`e da se prifati kako to~en.

88

1/2005

Od praktikata
ZAKLU^OK 1. Vo soop{tenieto se izneseni rezultatite od analizata na pogre{nite odgovori {to se odnesuvaat na pra{awata so koi se proveruva sistemati~nosta, konkretnosta, dlabo~inata i voop{tenosta na znaewata {to se postaveni vo testot po biologija za sedmo oddelenie. 2. Analiza na pogre{nite odgovori na pra{awata: 2.1. Pri odgovaraweto na ovie pra{awa u~enicite poa|aat od nau~eni odgovori {to mo`at da se odnesuvaat na baraweto na zada~ata, no ne i na o~ekuvaniot odgovor. 2.2. ^esto, pogre{nite odgovori se posledica na nedovolnata diferencijacija i konkretizacija na poimite {to se odnesuvaat na sodr`inite od nastavnata programa po biologija za sedmo oddelenie. 2.3. Pri ~itaweto na pra{awata u~enicite previduvaat termini {to go nosat baraweto na zada~ata (pra{aweto). 2.4. Vo celina, analizata na pogre{nite odgovori poka`a deka i toga{ koga raspolagaat so potrebnite fakti, u~enicite ne odat kon toa do baraniot odgovor da dojdat preku koristewe na potrebnite mislovni operacii, za {to ~esto i ne se dovolno osposobeni. 2.5. Poseben problem pretstavuva voop{tuvaweto na faktite so koi u~enicite raspolagaat. Pri ova, potrebnoto voop{tuvawe mo`e da se previdi ili da se „izvede“ voop{tuvawe {to e na povisoko nivo od ona so koe mo`e da se dojde do baraniot odgovor. 3. Analizata na gre{kite vo znaewata na u~enicite nudi produktiven priod za sogleduvawe na vistinskite pri~ini {to go ote`nuvaat usvojuvaweto na znaewata voop{to i posebno vo usvojuvaweto na znaewa so povisok kvalitet. LITERATURA

Obrazovni refleksii

1. Lerner, I. ?.: Ka~estva znanij u~a[ihsa. Kakimi ony dol`ny byt\, 1978, Moskva. 2. Stojanov, S.: Pra{awata na nastavnikot vo nastavata i aktiviraweto na u~enicite, Prosvetno delo, 3-4/1987, Skopje. 3. Stojanov, S.: Analiza na gre{kite vo pismenoto re{avawe na zada~ite po matematika, Prosvetno delo 3/1989 Skopje. 4. Stojanov, S.: Pra{awata na nastavnikot vo nastavata kako sredstvo za aktivirawe na u~enicite, Prosvetno delo, 3/1993, Skopje. 5. Stojanov, S.:Osposobuvawe na u~enicite za samostojno u~ewe preku nastavata, Proekt za akcisko istra`uvawe, Separat za nastavata po bilogija od petto do sedmo oddelenie. 1998, Skopje. 6. Stojanov, S. (2004). 7. Stojanov, S., Angelovska S.: Analiza na gre{kite vo odgovorite na pra{awata za proveruvawe na karakteristikite na znaewata po biologija (vo zbornikot kako pod 1). 8. Fridman, L.M.: Logiko-psihologi~eskij analiz [kol\nyh u~ebnyh zada~, 1977, Moskva.

Sofija Cvetanovska, psiholog Mena Pavleska, nastavnik Slavica Stefanovska, nastavnik OU „Stiv Naumov“ - Skopje

89

1/2004

Od praktikata

Obrazovni refleksii

ZA DOPOLNITELNATA NASTAVA OD 10-TI DO 20-TI JUNI
Nikola Zoroski
na krajot na nastavnata godina imaat edna ili dve negativni ocenki (~len 63). Pri organiziraweto na ovaa nastava potrebno e da se imaat predvid slednite barawa: – ovoj vid nastava treba da se izveduva intenzivno vo kratok vremenski period (deset dena, odnosno 20 ~asa); – vo tekot na denot u~enikot da nema pove}e od ~etiri ~asa; – vo tekot na denot u~enikot od edna grupa da ne sledi pove}e od dva ~asa po eden nastaven predmet. Pred da se organizira dopolnitelnata nastava potrebno e u~ili{teto da go utvrdi slednoto: – brojot na u~enicite za dopolnitelnata nastava po oddelenija i nastavni predmeti; – brojot na planiranite ~asovi za dopolnitelnata nastava za sekoj nastaven predmet; – vremeto na odr`uvaweto na dopolnitelnata nastava (od koga do koga i vo koi rabotni denovi); – rasporedot na ~asovite po oddelenija. Za terminot, vremetraeweto i rasporedot na rabotata na u~enicite vo dopolnitelnata nastava treba da se informiraat u~enicite i roditelite so soodvetna konsultacija i dogovor so roditelite za pomo{ta {to tie treba da ja dadat. ^esto se slu~uva nekoi u~enici, poradi slabata motiviranost, a i poradi drugi pri~ini, da ja izbegnuvaat ovaa nastava. Vo toj slu~aj potrebna e pogolema kontrola od strana na roditelite, a i pogolema sorabotka so nastavnikot. Po~etokot na rabotata vo dopolnitelnata nastava treba da se odviva vo vid na razgovor i dogovor so u~enicite: {to i kako }e rabotat. Na toj na~in im se uka`uva doverba za konkretnata rabota vo u~ili{teto i

So Zakonot za osnovno obrazovanie i so Nastavniot plan i programata predvidena e dopolnitelna nastava. Taa se organizira za u~enici koi se soo~uvaat so povremeni te{kotii vo u~eweto - pobavno napreduvaat ili zaostanuvaat vo usvojuvaweto na sodr`ini i drugi zada~i, od eden ili pove}e nastavni predmeti. Ovaa nastava se organizira paralelno so redovnata nastava vo tekot na celata nastavna godina - vo slobodnoto vreme i vo vid na prodol`ena nastava na krajot na nastavnata godina. Dopolnitelnata nastava koja se organizira vo juni e nameneta za u~enicite na koi im e neophodna dopolnitelna pomo{ od nastavnikot vo sovladuvaweto na osnovnite znaewa bez koi ne bi mo`ele so uspeh da ja sledat nastavata vo narednoto oddelenie. Taa e, imeno, pretposledna merka i organizirana pedago{ka intervencija za da im se pomogne na u~enicite koi vo tekot na u~ebnata godina bile nedovolno uspe{ni kako vo redovnata, taka i vo dopolnitelnata nastava. U~enikot koj po odr`anata dopolnitelna nastava vo juni nema da postigne pozitiven uspeh, se upatuva na popraven ispit koj se sproveduva vo avgust. Ovaa nastava, spored Zakonot za osnovno obrazovanie, se organizira od 10-ti do 20-ti juni (~len 32) i e nameneta za u~enicite od petto do osmo oddelenie koi

90

1/2005

ako vo u~ili{teto nema magnetofon ili videorikorder. donesuva odluka za toa koi u~enici go zavr{uvaat oddelenieto. treba da mu se najde materijal za govorna ve`ba. t. Vo dopolnitelnata nastava vremeto od dva ~asa treba da se organizira dinami~no i elasti~no. nastavnikot treba. no kvalitetno. edno e sigurno: pri nao|awe na sodr`inite nastavnikot treba da poa|a. vo prv red. a nekoi od niv imaat slab re~nik. od toa koe znaewe na u~enikot mu nedostasuva po odreden predmet. treba da sledi po site drugi merki koi se prezemaat vo celokupniot nastaven proces. Takvite informacii gi dava nastavnikot koj raboti so niv. No. odnosno stepenot na razbiraweto i trajnosta. Vo nikoj slu~aj ne treba da slu`i za ispravawe na nedostatocite na nastavnikot i na propustite vo nastavata koi nastanale poradi negovite subjektivni slabosti vo rabotata. a koi se upatuvaat na popravniot ispit vo avgust. potoa od nastavniot predmet ili od odredeni temi od predmetot. Isto taka. niza na zada~i. toga{ nastavnikot }e primeni metod na razgovor. treti slabo ~itaat.Obrazovni refleksii doma.e. upatstva i sl. Taa zavisi od nastavniot predmet. vo prv red. doznava dali raboti dobro ili ne. nastavnikot treba da podgotvi i da primenuva didakti~ki materijal za individualizirana nastava. odnosno koi se prazninite {to treba da se popolnat. Vo ovoj vid nastava se primenuvaat. vo naj~est slu~aj. Izborot na metodite zavisi. glavno. Zna~i. kako: nastavni liv~iwa. t. rabota vo tandemi (parovi) i vo mikrogrupi. Sekoj u~enik na krajot od ve`bata ili zada~ata dobiva povratna informacija. so dobro osmislen plan i sistem na rabota. kako i od nastavnite sredstva so koi raspolaga u~ili{teto. nastavnikot treba da gi pribira u~enicite okolu sebe i {to poslobodno so niv da raboti. a poretko se koristi frontalnata rabota so u~enicite vo grupata. na u~enikot koj e slab vo pismenoto izrazuvawe. za sekoj u~enik da pronajde adekvatna sodr`ina za rabota. a ima sliki i tekstovi. opi{uvawe ili drugi formi. zaedno se pravi dogovor za formite na rabota i za drugi pra{awa od interes na uspe{noto u~ewe. Predlogot na nastavnikot treba da go izrazuva nivoto na usvoenosta na programskite barawa. nastavni~kiot kolegium go utvrduva kone~niot uspeh na ovie u~enici. tekst . drugi se slabi vo pismenoto izrazuvawe. od vozrasta na u~enikot i od fondot na negovite predznaewa od odredena oblast. taa treba da se organizira temelno. sodr`inata treba. na primer. Ako ima na raspolagawe magnetofon ili videorikorder. individualnite formi na rabota. da se najdat prikladni sodr`ini i da se vidi dali treba da se sprovedat ve`bi za preraska`uvawe. pred s#. koga se raboti za dopolni- Od praktikata telna nastava po stranski jazik so u~enikot ili grupata u~enici treba da se ve`ba izgovorot. toga{ }e primeni metoda na razgovor i rabota so audiosredstva. na predlog na nastavnikot i oddelenskiot sovet. No. Zatoa. da bide individualna za sekoj u~enik. I vo u~eweto treba da va`i praviloto: malku. Na primer. Dokolku dopolnitelnata nastava vo juni se organizira i izveduva pravilno. zbirka na zada~i. Na krajot od dopolnitelnata nastava. Potoa.e. Tie treba da ja po~uvstvuvaat i do`iveat bliskosta so nastavnikot. Pritoa treba da se odi na minimum fakti i na kvalitet na ona {to e nau~eno.metoda ili metoda na nabquduvawe. mo`e da dade zna~aen pridones za dopolnuvawe na znaewata kaj u~enicite koi poradi razni pri~ini zaostanuvaat vo usvojuvaweto na znaewata vo procesot na u~ewe. odnosno }e vospostavi interaktivna jazi~na komunikacija. grupa u~enici se upateni na dopolnitelna nastava po maj~in jazik i nastavnikot utvrduva deka nekoi u~enici od taa grupa se prili~no slabi vo usnoto izrazuvawe (ne mo`at da gi formuliraat svoite misli). 1/2005 91 . e specifi~na za sekoj u~enik. Na u~enikot ~ij re~nik e siroma{en. Sodr`inata na dopolnitelnata nastava. od toa {to treba da im se objasni na u~enicite vo odreden moment. sekoga{ slobodno da mo`at da pra{uvaat i da baraat objasnenie. Na onoj koj slabo ~ita treba da mu se pronajdat pogodni tekstovi za ve`bawe na ~itaweto i da mu se odredi na~in za vr{ewe na ve`bite. Vo toj slu~aj. za navistina da im pomogne.

3. sovetnik po oddelenska nastava vo penzija 92 1/2005 . kako popravna merka. M-r Milutin J. 1997. 11 juli 2002.: Osnovna {kola bez ponavqa~a. U~enikot ne treba da ja sfati kako kazna. br. „Prosvetno delo“. Nikola Zoroski. Skopje. M-Juhas i dr. 5. Obrazovni refleksii Nikola Zoroski. „Prosvetno delo“. 2. 1976. Beograd. Skopje.Od praktikata Dopolnitelnata nastava organizirana vo juni pretstavuva planirana pedago{ka intervencija. produ`ne i dodatne nastave u osnovnoj {koli. 1993. 4. Skopje. 1972. Zakon za osnovno obrazovanie. „Slu`ben vesnik na Republika Makedonija“. LITERATURA 1. Dopolnitelnata nastava vo osnovnoto u~ili{te. Individualizacija na nastavata. Beograd. Anatoli Damjanovski. \or|evi}: Organizacija i izvo|ewe dopunske. 5. tuku treba da ja prifati kako integralen del od nastavata vo celina i kako takva treba da ja do`ivee.

60 h 50 sm 1/2005 93 .Obrazovni refleksii Informacii Aleksandar Jovanovski – Klovn.

pomesteni se vkupno 10 prilozi . od zapo~nuvaweto na negovata implementacija kako poseben proekt vo 1998 godina. Ovoj trend ja intenzivira i me|ukolegijalnata i me|uu~ili{nata sorabotka vo vrska so diseminacijata na pozitivnite iskustva i ja pottiknuva izdava~kata dejnost vo ovaa oblast. [to }e pro~itaat ~itatelite od novite izdanija? ZAJAKNUVAWE NA GRA\ANSKOTO OP[TESTVO I POTTIKNUVAWE NA PARTNERSTVA PREKU PROGRAMITE ZA GRA\ANSKO OBRAZOVANIE Publikacija na Katoli~kite slu`bi za pomo{. od godina vo godina. Amerikanskata agencija za me|unaroden razvoj. ovaa problematika s# pove}e stru~no da se elaborira i soodvetno da se vgraduva kako sodr`ina i aktivnosti vo vospitno-obrazovniot proces. Timot za gra|ansko obrazovanie pri neodamna formiraniot Makedonski centar za gra|ansko obrazovanie (MCGO) i Biroto za razvoj na obrazovanieto (BRO). vo 2004 godina se pridru`ija i slednite ~etiri novi publikacii: Zajaknuvawe na gra|anskoto 1/2005 95 . od koi {est se odnesuvaat na temata za zajaknuvawe na gra|anskoto op{testvo. Navedenite izdanija. se poddr`ani od Katoli~kite slu`bi za pomo{ (CRS).pat kon gra|ansko op{testvo.Obrazovni refleksii Informacii NOVI IZDANIJA OD OBLASTA NA GRA\ANSKOTO OBRAZOVANIE \or|i ]osev op{testvo i pottiknuvawe na partnerstva preku programite za gra|ansko obrazovanie. Interesot na subjektite neposredno vklu~eni vo implementacijata na gra|anskoto obrazovanie pridonese. pokraj predgovorot i vovedot. Standardi na postigawata za gra|ansko obrazovanie i Osnovi na demokratijata od detska perspektiva.studii na slu~aj. s# pove}e se zacvrstuva kako nerazdelen segment na vospitno-obrazovnata rabota so u~enicite i kako ubeduvawe na vospitno-obrazovniot kadar i roditelite na u~enicite za negovata potreba i pozitivno vlijanie vo vospituvaweto na decata. d-r Marija Ta{eva Na 59 stranici. Prira~nik za roditelite na u~enicite od osnovnoto obrazovanie. Kon brojnite publikacii od oblasta na gra|anskoto obrazovanie. a ~etiri na temata za pottik- Gra|anskoto obrazovanie. Skopje. 2004 godina Urednik: Golubina Gor|ievska Redaktor: prof. kako del od proektot Gra|ansko obrazovanie .

Na ovaa tema e i mo{ne sodr`ajniot prilog vo vrska so na~inot na rabotata na timot za gra|ansko obrazovanie vo edna paralelka od VI oddelenie. Nastavni~kata Nada Bogdanova vo svojot prilog (Organizirana aktivnost so u~enicite od IV oddelenie od OU „Stra{o Pinxur“ od s. ja sledat i ja argumentiraat mislata na direktorot na Biroto za razvoj na obrazovanieto. pohuman odnos kon u~enicite. pogolema tolerancija i demokrati~nost vo profesionalniot kodeks i vo komunikacijata so decata. komunikacija i podednakvi prava i odgovornosti vo kreiraweto na javnata politika). edukacija za tolerancija.. prezentirani se iskrenite ubeduvawa na nastavnicite i na stru~nite sorabotnici od edno osnovno u~ili{te za unapreduvawe na op{testvenata uloga i gra|anskata misija na u~ili{teto.. Vo prilogot na Liljana \or|ioska od Biroto za razvoj na obrazovanieto („Programite za gra|ansko obrazovanie vlijaat na promenite kaj decata“) prezentirani se primeri na pozitivno vlijanie na sodr`inite za gra|anskoto obrazovanie vrz u~enicite. u~enicite baraat re{enie za podobruvawe na zaedni~koto `iveewe. pred s#. kako i za vklu~uvawe na roditelite kako izvori na znaewe. Vo istiot prilog pomesteni se i konkretni prakti~ni priodi na nastavnicite za pottiknuvawe na slobodata na izrazuvaweto kaj u~enicite. prezentiran od nastavni~kata Pavlina Ko{evac i sovetni~kata od Biroto za razvoj na obrazovanieto Mika Ilieva. pokraj drugoto. U~ili{niot pedagog Xemali Bequli vo svojot prilog (Uspe{no implementiran plan za akcija od portfolioto po programata „Nie narodot – proekt gra|anin“) zajaknuvaweto na gra|anskoto op{testvo go gleda preku razviena prakti~na aktivnost na u~enicite od V oddelenie vo vrska so na{ata gri`a za hendikepiranite lica. Karbinci za re{avawe problem po pat na studija na slu~aj) prezentira prakti~en prikaz na studija na slu~aj vo IV oddelenie. vo menuvaweto na ulogata nastavnikot vo vospitno-obrazovnata rabota. ]amil Xeladini. odgovornost i pravda vo na{ite u~ili{ta. pottiknuvawe na tvore~koto mislewe. Obrazovni refleksii Vo prilogot. 96 1/2005 . koi vlijaat na promenata na op{tata klima vo paralelkata. pred s#.Informacii nuvawe na partnerstva preku programite za gra|ansko obrazovanie. tolerancija. no i so sopstvenoto menuvawe pri realizacijata na gra|anskoto obrazovanie i toa vo nasoka na „sebepodobruvawe“. Vo ovoj prilog naiduvame na razvoj na svesta na u~enicite pri samoorganiziraweto za anga`irawe za humanitarni celi i za iznao|awe prakti~ni re{enija vo ramkite na lokalnata sredina i po{iroko. odnosno studijata na slu~aj na Olgica Naumovska (Op{testvenata uloga i gra|anskata misija na u~ili{teto). a. na{ite domovi. respekt. vo koj. citirana vo predgovorot od publikacijata: „. Prilozite koi se odnesuvaat na prvata tema. Nastavni~kata upatuva poraka i drugite nastavnici da go praktikuvaat ovoj pristap. preku simulirana situacija na vistinski problem. Vo prilogot na Vera Pankovska (Iskustva na nastavnicite od osnovnite u~ili{ta koi realiziraat gra|ansko obrazovanie vo regionot na Kumanovo) ~itatelot }e pro~ita nekolku li~ni izjavi na nastavnici vo koi tie mo{ne iskreno i so otvorena du{a go iska`uvaat svoeto zadovolstvo od promenite {to gi napravile vo vospitno-obrazovnata rabota so u~enicite. a. Nema somnenie deka sodr`inite od programata za gra|ansko obrazovanie pretstavuvaat eden od bitnite izvori za pozitivni promeni na gra|anskata svest. kako i vo sfa}aweto na demokrati~nosta i humanosta od strana na u~enicite i toa vo konkretni prakti~ni situacii vo u~ili{teto. a izvorno podgotven od samite u~enici. preku u~estvoto na u~enicite vo aktivnostite i sodr`inite od gra|anskoto obrazovanie (gra|anska svest. vo na{ite srca i misli“.

Vo prilogot e prika`ana hronologijata na zapo~natite aktivnosti i na~inot na podgotvuvaweto na standardite. preku svoite pretstavnici. Informacii ^etvrtiot prilog. vo koi tie. PRIRA^NIK ZA RODITELITE NA U^ENICITE OD OSNOVNOTO OBRAZOVANIE Publikacija na Katoli~kite slu`bi za pomo{. . Tretiot prilog. stru~niot i rakovodnioot kadar i za u~ili{nata atmosfera voop{to. zboruva za po~uvstvuvanata potreba od standardi za postigawata na u~enicite od oblasta na gra|anskoto obrazovanie. Skopje. prenesuva iskustva i efekti od realizacijata na prakti~nite aktivnosti vo dve osnovni u~ili{ta. prika`ana e metodska postapka vo podgotovkata i realizacijata na eden nastaven ~as na koj e vklu~eno vozrasno lice. za site aspekti na osnovnoto obrazovanie.trener na fudbalska ekipa). pristapot i na~inot na nivnoto izgotvuvawe. za me|usebnite prava i obvrski na subjektite u~esnici vo vospitno-obrazovnata rabota (roditeli. Standardi za gra|ansko obrazovanie .od oddelenskata nastavni~ka Dina Janakopulu. kako i pretstojnite aktivnosti na ovoj plan. od koi se gleda nivnoto zadovolstvo od neposrednoto u~estvo vo vospitno-obrazovniot proces i od efektite od toa u~estvo. u~enici. Prviot prilog. gi upatuva (i osposobuva) roditelite za efikasno organizirawe na rabotata na sovetite na roditelite. participiraat vo predla- 1/2005 97 . so svoite konkretni informacii i nasoki. kako i Standardi za gra|ansko obrazovanie .u~ili{na sorabotka.Obrazovni refleksii Prilozite za vtorata tema . restitucija) koi }e im poslu`at na roditelite kako pouki za pouspe{no vospituvawe na nivnite deca. Vklu~uvawe na vozrasnite lica vo nastavata. nastavnici. Afirmacija na demokratskite vrednosti preku partnerski odnosi na vladiniot i nevladiniot sektor vo gra|anskoto obrazovanie. Afirmacija na demokratskite vrednosti preku partnerski odnosi na vladiniot i nevladiniot sektor vo gra|anskoto obrazovanie . Pro~itajte go prilogot pa }e se uverite.u~ili{na sorabotka. za strukturata i obvrskite na vospitno-obrazovniot. argumentite za izgotvuvawe na standardite. za ocenuvaweto i napreduvaweto na u~enicite. preku metodska rabotilnica na tema: „Da u~ime zaedno“. vo nejziniot prv del.od sovetni~kata vo BRO Mika Ilieva. 2004 godina Avtori: Slobodanka Ristevska i Golubina Gor|ievska Prira~nikot za roditelite na u~enicite od osnovnoto obrazovanie od avtorite Slobodanka Ristevska i Golubina Gor|ievska e prva publikacija od vakov vid vo Republika Makedonija. so cel: roditelite da se najdat vo u~ilnicata.patokaz kon postojano podigawe na kvalitetot . Sodr`inata na tretiot del. Vo vtoriot prilog. Vo ovaa publikacija. u~ili{te). da se stavat vo ulogata na u~enicite i da se dobli`at do sodr`inite od Osnovite na demokratijata. roditelite }e najdat izvorni informacii. Roditelsko . vo vid na pra{awa i odgovori. sovetnik vo BRO. so partnersko u~estvo na nekolku nevladini zdru`enija. Vklu~uvawe na vozrasnite lica vo nastavata . odgovornost.od oddelenskata nastavni~ka Kata Sinadinovska. kompetentno i ovlasteno za odredena oblast (vo konkretniot primer . Vo ramkite na prilogot pomesteni se i iskazi na del od roditelite i u~enicite.patokaz kon postojano podigawe na kvalitetot. Vo vtoriot del pomesteni se popularni pedago{ki temi (samodoverba.od Gorica Mickovska. pretstavuva prakti~en prikaz za podobruvawe na komunikacijata me|u roditelite i u~ili{teto.Pottiknuvawe na partnerstva za poddr{ka na razvojot na obrazovanieto se nasloveni kako: Roditelsko .

a posebno vo planiraweto i programiraweto na aktivnostite za osposobuvawe na roditelite za nivnata aktivna participacija vo `ivotot i rabotata na u~ili{teto. go ilustriraat na~inot na koj }e bide merena postignatosta na standardite. Skopje. dovolen .za re~isi site u~enici. za razbirawe na o~ekuvawata od u~enicite vo oblasta na gra|anskoto obrazovanie. • za u~ili{tata i nastavnicite. Taka izgotvenite standardi. OSNOVI NA DEMOKRATIJATA OD DETSKA PERSPEKTIVA Publikacija na Biroto za razvoj na obrazovanieto.pat kon gra|ansko op{testvo. so posebni poglavja pretstavena e strukturata na standardite i op{t opis na nivoata na standardite na postigawata (minimum . so poseben naslov. odgovornite faktori da prezemaat merki i aktivnosti za pozitivni promeni i podignuvawe na stepenot na postigawata. namenata na standardite i pristapot. Prira~nikot. kako i za indikatorite za ponatamo{noto sledewe na napredokot. vsu{nost. za procenuvawe na sostojbite i vrednuvawe na postigawata na u~enicite i efektite od sopstvenata rabota. Najgolem del od sodr`inata pretstavuvaat naslovite za programskite podra~ja (Semejstvo. 98 1/2005 . vo prvite tri naslovi ja prezentiraat potrebata od izgotvuvawe na standardite za postigawata na u~enicite vo gra|anskoto obrazovanie.m-r Gorica Mickovska Vo ovaa bro{urka. isto taka. dadeni se primeri na ajtemi po nivoa na standardite koi. Od izbranite „biseri“ mo`e da se vidi kako decata ja razbiraat demokratijata i kako razmisluvaat koga se vo pra{awe situacii povrzani so gra|anstvoto. spored avtorite. 2004 godina Grupa avtori i ~lenovi na rabotnata grupa za standardi za gra|ansko obrazovanie Ovaa publikacija. pokraj drugoto. Skopje. prezentirani se del od interesnite odgovori na nekoi od 150-te pra{awa na koi odgovaraa u~enicite na krajot od IV oddelenie. stru~nite sorabotnici i direktorite na u~ili{tata. koga ponaglaseno se postaveni pra{awata za dokazite za kvalitetot na rabotata i postigawata.za najsposobnite u~enici). merki i aktivnosti za organizacijata na dejnosta na u~ili{teto. vo ispolnuvaweto na nivnite obvrski za rabotata i sorabotkata so roditelite na u~enicite. Na krajot. odnosno metodologijata na izgotvuvaweto na standardite.za najgolem broj u~enici. Lokalna zaednica i Dr`ava) i celite. • za roditelite na u~enicite i po{irokata javnost. a osobeno kako nu`na potreba po~uvstvuvana pri realizacijata na srednoro~nata evalvacija na proektot. }e imaat polivalentna namena: • za nacionalnoto ocenuvawe na postigawata na u~enicite vo oddelenskata nastava. i visok standard . STANDARDI NA POSTIGAWATA ZA GRA\ANSKO OBRAZOVANIE Publikacija na Biroto za razvoj na obrazovanieto. 2004 godina Urednik na izdanieto: Biljana Mihajlovska Rakovoditel na proektot Standardi za gra|ansko obrazovanie . Potoa. vo ramkite na mereweto na postigawata na u~enicite vo 2003 godina. • na nivo na dr`avata. U~ili{te. }e im bide od zna~ajna korist na nastavnicite. Avtorite na ovoj trud. vsu{nost. {to }e se sproveduvaat na krajot na obrazovniot ciklus so cel da se obezbedat pokazateli za postigawata na u~enicite na nivo na dr`avata. e rezultat na kvalitativniot razvoj na proektot Gra|ansko obrazovanie .Informacii gaweto i usvojuvaweto na zna~ajni idei. kako Obrazovni refleksii i naslovot za opisot na standardite po nivoa i podra~ja.

Navedenite publikacii se dostaveni do site osnovni u~ili{ta taka {to nastavnicite i drugite u~ili{ni subjekti }e mo`at da gi koristat pri ostvaruvaweto na vospitno-obrazovnata rabota so u~enicite. spored avtorite. Informacii 1/2005 99 . u~ili{teto i op{testvoto voop{to. treba da se obideme da se zabavuvame. Pobarajte gi vo va{eto u~ili{te i pro~itajte gi. Treba da imame predvid deka toa se samo deca na 10-godi{na vozrast i deka nivnite znaewa i mislewa se rezultat na vospituvaweto i vlijanieto na semejstvoto. evalvacijata na efektite od sopstvenata rabota ili za drugi celi.Obrazovni refleksii So „biserite“ na decata. oslobodeni od predrasudite i namerata da vr{ime procena na nivnoto znaewe ili neznaewe.

Edno vakvo nesekojdnevno navra}awe na minatoto e odbele`uvaweto na 100. proslavuvaj}i 100 godini od „~udesnata godina“ }e se svrti vnimanieto na svetskata javnost za va`nosta na fizikata i prirodnite nauki vo sekojdnevniot `ivot i idninata pred nas. i Svedoci sme i u~esnici vo odbele`uvaweto na mnogu nastani i nivni godi{nini. Naj~esto niv gi proslavuvame na istiot den po nekolku godini. nau~ni laboratorii i istra`uva~ki centri. kako komunikaciite. profesori. za{titata na `ivotnata sredina i zdravjeto na ~ovekot. nedovolno se ceni ulogata na fizikata vo sovremenite dostignuvawa. Vo taa godina na hartija bea izneseni epohalnite idei na Ajn{tajn koi predizvikaa promeni vo sfa}aweto na prostorot i vremeto i otkrija edna nova vselena. Niz aktivnostite vo 2005 godina treba da se odbele`i zna~eweto na ovoj genijalen um. a poddr`ana od Me|unarodnata unija za ~ista i primeneta fizika i od Unesko. da organizira aktivnosti vo presret na godinata {to doa|a (1). fakulteti. Taka. Zatoa.SVETSKA GODINA NA FIZIKATA Boce Mitrevski Vo javnoto mislewe preovladuva stavot deka fizikata e te{ka za izu~uvawe. nastavnici. Toa go znaat fizi~arite. 100 1/2005 .62) Generalnoto sobranie go zadol`uva Unesko. me|u fizi~arite preovlada misleweto deka treba da se iskoristi dobriot glas za eden od najgolemite fizi~ari na site vremiwa. fizi~ari. Organizatorite gi povikuvaat site poedinci. Vo deklaracijata (dokumentot A/58/L. 100-godi{ninata od objavuvaweto na negovite trudovi i da se podigne svesta kaj obi~niot gra|anin za ulogata i zna~eweto {to go imala i }e go ima fizikata vo obrazovniot. Od druga strana. no ne i po{irokata javnost (2). ili gi znaeme kako nedela na . vo golema mera zavisi od razvojot i pridonesot na fizikata. 2005 godina be{e proglasena za Svetska godina na fizikata. informati~kata tehnologija i avtomatikata. Namalen e interesot za izu~uvawe na fizikata i nivoto na koe obi~niot gra|anin ja razbira. re{avaweto na globalnite problemi.. Isto taka. vo sorabotka so dru{tvata na fizi~arite i drugi organizacii od celiot svet. u~ili{ta.Informacii Obrazovni refleksii 2005 . nau~nici. da se svrtat negativnite trendovi vo svetot i fizikata da se dobli`i do obi~niot ~ovek. a vo nekoi slu~ai na niv posvetuvame cela godina. ekonomskiot i tehni~kiot razvoj na op{testvoto. Albert Ajn{tajn.. Nastojuvame da gi odbele`ime zna~ajnite nastani.godi{ninata od objavuvaweto na nekolkute nau~ni trudovi na Albert Ajn{tajn vo 1905 godina. univerziteti. transportot. kako {to e iznao|aweto alternativni izvori na energija. na 58 Generalno sobranie na Obedinetite nacii (10 juni 2004).. site institucii i organizacii. Po inicijativa na Evropskoto dru{tvo na fizi~arite. kulturniot. osvojuvaweto na vselenata i sli~no. koi pretstavuvaat predizvik za ~ove{tvoto. da se navra}ame i da se potsetime na niv. medicinata.

astronomski opservatorii i planetarium. partnerstvo.Obrazovni refleksii vie koi go ~itate ovoj tekst. oficijalnite sve~enosti se predvideni za 13. da se vklu~at vo odbele`uvaweto i proslavata na Svetskata godina na fizikata. po{tenski marki. zelenata i `oltata gi povrzuvaat minatoto i sega{nosta. za talentiranite u~enici. multimedijalni prezentacii na veb-stranici i drugi materijali povrzani so fizikata i prirodnite nauki. na primer. – zapoznavawe na po{irokata javnost za proslavata i nastanite {to sleduvaat preku mediumite. rabotilnici. ~udata i sekojdnevieto vo fizikata. AKTIVNOSTI PREKU KOI ]E SE ODBELE@I SVETSKATA GODINA NA FIZIKATA Odbele`uvaweto na nastanot }e se slu~uva vo vremenski period od 500 dena. najgolemite predizvici za fizikata i prirodnite nauki vo 21 vek. fizikata i drugite prirodni nauki. sekoja dr`ava se vklu~uva vo proslavata na ovoj nastan. Logoto e vo boja. sinata boja gore . a kako pokroviteli ~esto se javuvaat li~nosti koi se nositeli na visoki dr`avni funkcii. zanimlivi tekstovi vo pe~atenite mediumi. Predvideni se nastani na nacionalno i lokalno nivo. Zavisno od mo`nostite. kapacitetot. – merewe na nekoi veli~ini ili konstanti i povtoruvawe na nekoi eksperimenti {to imale klu~na uloga vo razvojot na fizikata. Vo niv vleguvaat vidni li~nosti od naukata. plakati niz obrazovnite ustanovi. zimski i letni {koli. na nivo na univerzitetite. preskonferencii. – nau~no-popularni emisii na radio i televizija. organiziraat i se sledat aktivnostite. nau~ni institucii i istra`uva~ki laboratorii. {kola za astronomija. Na dr`avno nivo se formiraat nacionalni komiteti i organizacioni odbori preku koi se planiraat. – odr`uvawe na konferencii. Vo odbele`uvaweto na Svetskata godina na fizikata ve}e se odvivaat ili se planirani najrazli~ni aktivnosti (3): – promocija preku bexovi. 14 i 15 januari 2005 godina vo pretstavni{tvoto na Unesko vo Pariz. promocija na knigi. Umetni~kata smisla i s# ona {to gi povrzuva lu|eto i fizikata se sodr`at vo za{titniot znak. umetni~ki dela i sl. povrzani so zna~ajni nastani i li~nosti od fizikata ili op{to od naukata. maici. – konferencii posveteni na obrazovanieto po fizika. Vo dokumentot na Generalnoto sobranie na Obedinetite nacii. opredeluvawe na radiusot na Zemjata. ekonomskiot razvoj i dr. nau~nici i akademici. Vo ramkite na ova odbele`uvawe }e bide odr`ana i XIII konferencija na Evropskoto dru{tvo na fizi~arite „Trendovi vo fizikata“ od 1115 juli 2005 godina vo Bern (3). u~ili{tata i sl. `enite vo fizikata i drugi temi. potraga po talenti (sigurno nekade postoi nekoj „mal Ajn{tajn“).idninata. fizikata vo zemjite vo razvoj. zelenoto za napredok. – jubilejni izdanija na spisanija. fokusnoto rastojanie. Vo negovata kreativna interpretacija mo`e da se zabele`at boite od spektarot. prekr{uvaweto na svetlinata niz le}a. – interaktivni demonstracii i eksperimenti na javni mesta za da se vidat ubavinite. seminari i tribini vo u~ili{tata i na fakultetite. naukata i op{testvoto. na vozilata za javen transport. Informacii – popularni predavawa. fakultetite. logoto za Svetskata godina na fizikata. posteri. – prika`uvawe filmovi i odr`uvawe teatarski pretstavi so nau~na ili istoriska sodr`ina na javni mesta ili vo obrazovnite institucii. nastavnici i profesori. – poseti na muzei. fizi~ari. a `oltoto za mir. crnata dupka itn. sorabotka i timska rabota. 1/2005 101 . bro{uri. – izlo`bi na fotografii. olimpijadi i kvizovi na najrazli~ni temi. – aktivnosti posveteni za najmladite. na primer. ra~ni ~asovnici i sl. prostorno-vremenskata zakrivenost. po~nuvaj}i od oktomvri 2004 godina do fevruari 2006 godina. natprevari. so simboli {to asociraat na fizika ili logoto prika`ano pogore. Crvenata osnova go pretstavuva minatoto.

Pro{irete gi va{ite znaewa. 2. Bidete kreativni.Informacii Republika Makedonija aktivno se vklu~uva vo proslavata na 2005 godina . UN declares 2005 International Year of Physics. pobarajte pomo{ i aktivno u~estvuvajte vo odbele`uvaweto na 2005 . The world year of physics is on track! Europhysics news. Chuck Stone. Glavni nositeli na organizacijata i sproveduvaweto na aktivnostite se Dru{tvoto na fizi~arite na Republika Makedonija i Institutot za fizika pri Prirodnomatemati~kiot fakultet vo Skopje. Site aktivnosti se podgotvuvaat i koordiniraat preku Nacionalniot komitet i Organizacioniot odbor formirani za taa cel.Martial Ducloy. January 2004. Europhysics news. roditel ili gra|anin. sakate da bidete del od publikata ili del od nastanot.Svetskata godina na fizikata. 42. 35/4 2004. ne{to podgotveno ili sakate da podgotvite. Sigurno gi prepoznavte va{ite interesi i `elbi vo nekoja od ovie aktivnosti {to se vo tek ili {to }e sledat. bilo kako u~enik. 3. The world year of physics in 2005. student. Golem del od aktivnostite navedeni pogore }e se slu~uvaat i kaj nas. The physics teacher. I vie mo`ebi imate ideja. Vol.Svetska godina na fizikata. nastavnik. LITERATURA 1. Obrazovni refleksii 102 1/2005 . 34/1 2003.

Rabotnata poseta trae{e pet dena i ima{e bogata programska sodr`ina. ulogite i odgovornostite na site u~esnici vo obrazovanieto. CITO – Nacionalen centar za kreirawe na obrazovni programi i nivno ocenuvawe. a seto toa zna~ajno da pridonese za dobivawe na novi idei za implementacija na teorijata i praktikata vo gra|anskoto obrazovanie na site nivoa na na{iot obrazoven sistem. so mnogubrojni rabotni sostanoci i poseti na mnogu zna~ajni institucii i organizacii od oblasta na obrazovanieto. APS – Nacionalen centar za razvoj na obrazovanieto vo Utreht. Celta na posetata be{e da se ovozmo`i pro{iruvawe na znaewata za rabotnata sredina vo Evropa. od 17 do 23 avgust 2003 godina ja organiziraa i finansiski ja poddr`aa ovaa studiska poseta. Pokonkretno.Informacii Obrazovni refleksii ZA MODELITE NA SLEDEWE I STRU^NA PODDR[KA NA GRA\ANSKOTO OBRAZOVANIE VO HOLANDIJA Golubina Gor|ievska Mika Ilieva kata tehnologija kako alatka za u~ewe na gra|anskoto obrazovanie vo u~ili{tata vo Holandija. Programskite sodr`ini na rabotnata poseta bea soodvetno odbrani za da im se ovozmo`i na ~lenovite na rabotnata grupa da gi spodelat ideite i prakti~nite primeri i da se zdobijat so novi soznanija za realizacijata na gra|anskoto obrazovanie vo Holandija. metodite na nastavata. resursite za razvoj na gra|anskoto obrazovanie. kako i dve u~ili{ni ustanovi. bea poseteni slednive institucii: Ministerstvoto za obrazovanie vo Hag. Pedago{kiot fakultet vo Amsterdam. Za uspe{nata rabotna poseta na Holandija na rabotnata grupa od Ministerstvoto za obrazovanie i nauka. Pritoa be{e ovozmo`eno zapoznavawe so nacionalnite planovi i programi vo obrazovanieto. }e stane zbor vo sledniot prilog. SLO – Institucija odgovorna za kreirawe na nastavnite planovi i programi. Podra~nata edinica na Ministerstvoto za obrazovanie i Centarot za poddr{ka na u~ili{tata vo Utreht. Katoli~kite slu`bi za pomo{ (CRS) vo sorabotka i so stru~na poddr{ka od Me|unarodnata agencija za rekonstrukcija i razvoj. kako i informati~- 108 1/2005 . Vo posledno vreme mnogu zna~ajni se soznanijata {to se dobivaat preku razmena na iskustvata so drugi zemji od Evropa i svetot. Biroto za razvoj na obrazovanieto i CRS. za sorabotkata na vladiniot i nevladiniot sektor so metodologijata na kvalitetnoto rakovodewe na gra|anskoto obrazovanie vo Holandija.

Gra|anskoto obrazovanie e so podolga tradicija i e vo postojan razvoj i usovr{uvawe. • razviena sorabotka na u~ili{tata so roditelite i lokalnata sredina. ZABELE[KA: Site steknati iskustva i soznanija mo`at da pomognat za natamo{no razvivawe i usovr{uvawe na gra|anskoto obrazovanie vo Republika Makedonija. • vgradenost na soodvetni sodr`ini vo oddelni nastavni predmeti. • u~enicite u~estvuvaat vo donesuvaweto na odlukite vo u~ili{teto. 4. Sodr`inite na gra|anskoto obrazovanie se vgradeni vo programite na pedago{kite fakulteti. tehniki i uslovi za u~ewe. Doznavme deka gra|anskoto obrazovanie ima celosna poddr{ka od instituciite koi se zadol`eni za toa. 5. U~enicite preku svoite soveti i drugite formi na u~eni~ko organizirawe u~estvuvaat vo kreiraweto na `ivotot i rabotata vo u~ili{teto. U~ili{teto postavuva celi za gra|anskoto obrazovanie i vo procesot na postignuvawe na tie celi mnogu uspe{no funkcionira u~eni~kata zaednica. odgovornost i prava. intenzivno se u~at gra|anskite vrednosti i u~eweto se vodi so nova paradigma: @ivotot e dvi`ewe. Informacii 7. Se zapoznavme so mnogu prakti~ni primeri na realizacijata na gra|anskoto obrazovanie vo u~ili{tata vo lokalnata sredina i na~inot na poddr{kata {to ja davaat Ministerstvoto za obrazovanie i drugite stru~ni obrazovni institucii. 2. 1/2005 109 . •vo vid na posebni nastavni predmeti so u~enicite od 5 do 16 godini. Vo nacionalnata strategija za obrazovanieto vo Holandija na u~ili{tata im se dadeni golema samostojnost. a nastavnikot e toj koj ima vlijanie vrz idninata 6. Tie imaat pravo na izbor na sodr`ini.Obrazovni refleksii [TO DOZNAVME I [TO MO@EME DA PLANIRAME VO IDNINA 1. Gra|anskoto obrazovanie vo holandskiot obrazoven sistem se realizira niz slednive aspekti: • opredeluvawe na nacionalnite prioriteti. 3.

uka`uva na toa deka u~enicite ja do`ivuvale oddelenskata klima kako prijatna. no za da bidat efektivni i po~esto primenlivi. Ru`ica Kerami~ieva gi analizira poimite interakcija i u~ewe vo sovremenata nastava koristej}i gi teoriite na Pija`e. me|u drugoto. Avtorkata zaklu~uva deka (inter)aktivnoto u~ewe i nastava ovozmo`uvaat: pobuduvawe na vnatre{nata motivacija. kako i karakteristikite na obrazovniot sistem. pravci. osposobuvawe za samostojno u~ewe. Psihosocijalnata klima vo oddelenieto e definirana kako slu~uvawa vo oddelenieto odredeni od karakterot i intenzitetot na me|usebnite odnosi. tie }e bidat grupirani vo nekolku kategorii spored nivnata sodr`ina. budewe na samodoverbata i razvivawe na kreativnosta. na psiholo{kite soznanija im nedostasuva pocvrsta didakti~ka dimenzija.Obrazovni refleksii Informacii PRIKAZ NA ZBORNIKOT: 30 GODINI INSTITUT ZA PSIHOLOGIJA Ana Mickovska Po povod jubilejot . vesela i zadovoluva~ka i ocenile deka me|u sebe se prijatelski povrzani. So cel da se dobie slika za osobenostite na interaktivnata nastava. Istra`uvaweto sprovedeno na 171 u~enik od ~etvrto oddelenie. {to ja poka`uva tendencijata na Institutot za sledewe na sovremenite tekovi vo psiholo{kata misla. Golem broj od izbranite temi gi reflektiraat novite struewa vo psihologijata. za polesna razrabotka na trudovite. no i vo naukata voop{to. no istovremeno posakuvaat pomalku natprevar i doka`uvawe pome|u sou~enicite. va`nosta na nastavnikot vo sozdavaweto na klima na intelektualna qubopitnost i sloboda vo misleweto i karakteristikite na mislovnite aktivnosti koi se javuvaat pri aktivnoto u~ewe. vo tekstot na globalen na~in se opi{ani: metodite za izveduvawe na interaktivnata nastava i u~ewe. izdaden e zbornik na trudovi koi se delo na sega{nite. novite idei. Vigotski i Bruner. Sekoj od trudovite pretstavuva odraz na poleto na interesot na avtorite i dava delumen uvid vo problematikata koja ja preokupira nivnata nau~no-istra`uva~ka rabota. Istra`uvaweto na Orhideja [urbanovska na problemot na psihosocijalnata klima kaj osnovno{kolcite pretstavuva nadovrzuvawe na trendot na prou~uvawe na faktorite koi vlijaat na efikasnata nastava. Vo ovoj prikaz. Podatocite od ova ili sli~ni istra`uvawa mo`at da 1/2005 103 . Eden del od tekstovite se naso~eni kon novite problematiki vo obrazovniot proces i uka`uvaat na mo`nostite za koristewe na psiholo{kite soznanija so cel da se unapredi kvalitetot na obrazovanieto.30 godini od osnovaweto na Institutot za psihologija na Filozofskiot fakultet vo Skopje. porane{nite i idnite profesori (vo momentov asistenti) koi minale odreden period od svojot raboten vek na Institutot za psihologija. metodi. li~niot razvoj na poedincite.

Tie vo najgolema mera se opredeleni od strana na op{testvenite institucii. Slednite trudovi se zanimavaat so temi koi se odnesuvaat na razvojot na li~nosta. treba da se izdvoi ona {to e zaedni~ko vo nivnite potrebi i o~ekuvawa i vrz osnova na toa da se definiraat dolgoro~nite i kratkoro~nite celi na u~ili{teto. No. Kako najzna~ajni faktori koi vlijaat vrz objektivnosta na ocenkata se naveduvaat: faktorite koi vlijaat vrz manifestiraweto na znaeweto od strana na u~enikot. li~niot razvoj (sebeostvaruvawe i sovr{enstvo) koj e razli~no definiran od strana na razli~nite psiholo{ki teorii i religiski pravci i postignuvaweto na qubov i zaedni{tvo. kako i vo neusoglasenosta na definiciite vo pogled na predmetot na ocenuvawe. pred s#. Tie za sekoja li~nost se individualni. studenti na Filozofskiot fakultet. koi imaat za cel da sozdadat li~nost po nivna mera. koe pretstavuva duhovno transcedentirawe koe se prostira nadvor od Obrazovni refleksii prostorot i vremeto. {to mo`e da se zabele`i i preku vklu~uvaweto na spiritualnata inteligencija vo sistemot na ve}e priznatite intelektualna i emocionalna inteligencija. Profesorot Janakov gi izdvojuva i dava opis na slednive: dobruvaweto (dobro `iveewe. Dva od trudovite se odnesuvaat na faktorite koi vlijaat na efektivnosta na rabotnoto mesto. Olga [kari} ja obrabotuva problematikata povrzana so razvojot na „vi{noto jas“. me|u~ove~kite odnosi i efektivnosta na rabotnicite po vo- 104 1/2005 . predlaga avtorot. Od procenuvanite dimenzii na sebe-po~ituvaweto otkriena e vrska pome|u odnosot kon uspehot vo studiraweto i motivot za postignuvawe. naukata zapo~nuva da gi prifa}a metodite za razvoj na „vi{noto „jas“ koi dosega bile asocirani so religijata. Ova e komplicirana zada~a. Od ovie tehniki. poradi neusoglasenosta pri utvrduvaweto na obrazovnite potrebi i o~ekuvawa. procesot i rezultatite vo obrazovanieto. denes sfa}aweto za postoeweto na ovoj entitet e s# poprifateno. preku razvojot na svoeto jas. Trudot na Zoran Stojanovski pretstavuva prodol`uvawe na negoviot dolgogodi{en interes za faktorite koi vlijaat vrz ocenuvaweto na znaewata na u~enicite. no ne uka`uvaat na vrskata pome|u motivot za postignuvawe i sebe-prifa}aweto. sebeostvaruvaweto preku izborot na `ivotnite zada~i i razvojot na motivot za postignuvawe. Asistentite Katerina Naumova. faktorite povrzani so nastavnikot koga toj se javuva vo uloga na instrument za merewe na znaeweto i faktorite povrzani so na~inot/tehnikata na ispituvawe na znaeweto. za da se sozdade kvalitetno obrazovanie koe e po merka i na individuite i na op{testvoto. treba da pretstavuvaat standardite za preduslovite. Spored toa. {to za mnogu lu|e pretstavuva glaven ~initel na dobrosostojbata. kako relativno stabilna dispozicija na li~nosta i sebe-po~ituvaweto kako stav na sebe-vrednuvawe na primerok od 137 ispitanici. preovladuvawe na pozitivni ~uvstva). Ana Frichand i Biljana Bla`evska ja prou~uvale povrzanosta me|u motivot za postignuvawe. ovde i sega. Vo svojot trud Blagoja Janakov pravi analiza na najzna~ajnite `ivotni zada~i so koi lu|eto se soo~uvaat. Rezultatite poka`uvaat deka so zgolemuvawe na sebe-po~ituvaweto se zgolemuva i motivot za postignuvawe. no i na sozdava~ite na obrazovnata politika vo zemjata. Tradicionalnata nauka do skoro ne go izu~uva{e transcedentalnoto „jas“. no sepak postojat nekoi koi mo`at da se izdvojat kako pozna~ajni i zaedni~ki za najgolemiot broj lu|e. Kiro Poposki pravi analiza na faktorite od koi zavisi kvalitetot vo obrazovanieto. Osnova za obezbeduvawe i vrednuvawe na sakaniot kvalitet. Najgolemite slabosti na ocenuvaweto avtorot gi locira vo na~inot na mereweto na znaeweto koj se vr{i so pomo{ na skali na ocenki ~ii kategorii na se ednozna~no definirani.Informacii im pomognat na nastavnicite vo organiziraweto ili evalvacijata na vospitno-obrazovnata rabota. Profesorot Tome Nikoloski gi analizira promenite vo odnos na karakteristikite na trudot. bidej}i za toa e potrebna promena vo perspektivata od koja se gleda na razvojot. Poradi toa. no vo posledno vreme s# pove}e se zemaat predvid i individualnite karakteristiki na sekoja edinka i nejzinite razvojni potrebi. avtorkata go opi{uva procesot na isceluvawe preku is~istuvawe na zatemnetiot um po pat na isihaizam.

kolku trajno i na koe nivo. Pogolemiot broj na istra`uvawa go naso~u- 1/2005 105 . iskustvena i kontekstualna. Za taa cel psiholozite sozdadale sistemi za aktivirawe na kreativniot potencijal. koj oformuva nov pravec vo prou~uvaweto na inteligencijata. Olton. a osobeno se zadr`uva na teorijata na Robert Sternberg. sozdavawe na kreativni ve{tini. so cel spravuvawe so situacijata. sistemati~no analizirawe na site relevantni drazbi. toj se zalaga za nadminuvawe na psihometriskiot pristap vo identifikuvawe na nadarenosta. pretstavuva razrabotka na vlijanieto na kognitivnite procesi koi go opredeluvaat vlijanieto na odlu~uvaweto vo odredena situacija vrz prosocijalnoto odnesuvawe na li~nosta. Potpiraj}i se na svoeto Informacii tvrdewe deka intelektualnata nadarenost ne mo`e da se razbere nadvor od socio-kulturniot kontekst. Vakvata konstatacija uka`uva na mo`nosta za ve`bawe i podobruvawe na kreativnite potencijali. Trudot pretstavuva opis na promenite koi nastanuvaat otkako vo rabotata }e se vovede kompjuterizacija. bidej}i uka`uva na pregolama fiksiranost na materijalnite beneficii od organizacijata. kako i prednostite (brza i lesna dostapnost na informaciite) i nedostatocite (nedostatok od li~en kontakt. bidej}i intrinzi~ki ja motivira li~nosta za visoka produktivnost. kreativna produkcija i prakti~ko dejstvuvawe. visokata afektivna lojalnost se smeta za pozitivna. pri negativna afektivnost. Vo pogled na ispituvaniot primerok rezultatite uka`uvaat deka vrz osnova na visokata potreba za postignuvawe. dodeka. Eden del od avtorite se interesiraat za kognitivnoto funkcionirawe na li~nosta i razvojot na nejzinite kreativni potencijali. ~ovekovata inteligencija se temeli na tri supprocesi: metakognicija. a operaciite za koi e odgovorna se pofleksibilni. Interesot na Ognen Spasovski e vo nasoka na izu~uvawe na interakcijata na memori~kite procesi i afektivnite sostojbi. del od koi (na Torans. ispitanicite razvivaat adekvaten kognitiven stav vo smisla na objektivno procenuvawe na parite kako motivator za rabota i adekvaten li~en razvoj. Elena A~kovska-Le{kovska dava pregled na kognitivniot priod vo izu~uvaweto na nadarenosta. pak. bidej}i na toj na~in golem del od kreativno-produktivnite lica ostanuvaat neidentifikuvani i zanemareni. Pojdovnata ideja e deka toa koi procesi }e bidat zapomneti vo dadena situacija. Sledstveno na toa. a sledstveno na toa. zavisi od interakcijata me|u afektivnite sostojbi i memori~kite procesi. a ne samo ekonomskite i tehni~kite kriteriumi. kreativen stil i emocionalni karakteristiki na li~nosta koi se relevantni za procesot na tvorewe. rabotnata memorija raspolaga so pogolemi kapaciteti.Obrazovni refleksii veduvaweto na kompjuterizacijata vo organizaciite. koe se razviva vo interakcijata na stimulativnata sredina i li~nata anga`iranost. Elisaveta Sarxoska gi ispituva potrebata za postignuvawe i grupnoto pripa|awe kako psihosocijalni faktori na stavot kon parite kaj lica koi se zanimavaat so finansisko rabotewe. Profesor Violeta Arnaudova go zapo~nuva svojot trud so konstatacijata deka vo psiholo{kite krugovi e s# pozastapeno sfa}aweto deka kreativnosta e generi~ko svojstvo na ~ovekot. dodeka previsokata bihevioristi~ka lojalnost ne e po`elna. Spored nego. Kra~fild i nivnite sorabotnici) se prika`ani vo tekstot. Ova tvrdewe e doka`ano so mnogubrojni istra`uvawa koi poka`ale deka vo situacija na pozitivna afektivnost. vo su{tina site pridonesuvaat kon uspe{no eliminirawe na vnatre{nite i nadvore{nite blokadi. Pretpostavkata od koja trgnuva e deka adekvatniot stav kon parite vodi kon efikasno rabotewe. preku nadminuvawe na dotoga{noto ednodimenzionalno sfa}awe na intelektualnata nadarenost. Trudot na profesor Mihajlo Popovski. Tie iako na~elno se razlikuvaat. treba da se vodi smetka za toa dali so toa }e se zadovolat psiholo{kite potrebi na lu|eto na rabota. {to pridonesuva kon optovaruvawe na kapacitetite na rabotnata memorija. rabotnata memorija e pove}e orientirana kon detali. Avtorot zaklu~uva deka pred da se vovede informati~ka tehnologija vo organizacijata. i intelektualnata nadarenost ja so~inuvaat tri supteorii: komponentna. identifikacija so organizacijata i lojalnost kon nea) koi proizleguvaat od novite oblici na rabota.

Avtorkata na prviot tekst se obiduva da ja definira oblasta na psihosocijalnata rabota. ve{tinite za razre{uvawe na interpersonalni problemi (osetlivost za problemite. Trudovite na profesorkite Verica StamenkovaTrajkova i Tatjana Taka{manova odat podaleku od tra- Obrazovni refleksii dicionalnite psiholo{ki oblasti i obrabotuvaat temi koi se smetaat za interdisciplinarni.). muzikata e bazirana na zakonot na pregnantnost. no vo isto vreme si poigruva so formite i prividnoto naru{uvawe na harmonijata. Vo tekot na razvojot na psihologijata kako nauka. intencionalnosta ili kontrolabilnosta itn. koj e vkorenet vo uslovite na ~ovekovata egzistencija. zna~eweto na vrednostite bilo razli~no percepirano. no toj ~esto se prenesuva i na `enskiot pol koga grupite ne se vo me|useben kontakt ili ne se do`ivuvaat kako zagrozuva~i na identitetot. Vo tekstot e nakratko opi{an tretmanot koj im e potreben na decata so te{ka mentalna retardacija za da go postignat maksimumot vo svojot razvoj vo soglasnost so svoite mo`nosti. a primenata na metodite i teoretskite pristapi e fleksibilna. vsu{nost. dodeka imaweto na prijateli od drugata nacionalnost i spremnosta za prifa}awe na voenite zlodela napraveni od sopstvenata grupa se zna~ajno povrzani so spremnosta za pomiruvawe. Otkriva deka najgolema pre~ka za spremnosta za pomiruvawe e postoeweto na nacionalisti~ki i etnocentri~ni stavovi i negativni stereotipi za drugata nacionalnost. dodeka psihoanalizata priznavala objektivni i subjektivni vrednosti. generirawe re{enija. Miko{ Biro i Nikolina Kenig vo svoite trudovi obrabotuvaat razli~en aspekt na predrasudite i stereotipite kon odredeni etni~ki zaednici. dava opis na razvojno-dinamskiot pristap vo tretmanot na deca so te{ka mentalna retardacija. no sepak ima oformeno prepoznatliv predmet. rabotata na terapevtot e ne samo vo prevencijata i terapijata. Vo prviot tekst. pak. no i ma`ite se tie koi po~esto pravat negativni proceni. Kako osnoven problem na ovie lica ja naveduva nesrazmernosta me|u sposobnostite na deteto i barawata postaveni od sredinata. celi i zada~i. Rezultatite ja potvrduvaat pretpostavkata deka stereotipot za grupata e. {to go dava zadovolstvoto pri 106 1/2005 . poradi {to multidisciplinarniot tim koj raboti na nivniot razvoj treba da ima za krajna cel: pro{iruvawe na detskoto egzistencijalno pole. avtorot go istra`uva vlijanieto na traumatskite iskustva (proceneti objektivno i subjektivno) kaj grupa begalci za vreme na vojnata vo biv{a Jugoslavija i nivnite vrednosni sistemi koi ja odreduvaat spremnosta za pomiruvawe so „protivni~kata“ strana. Profesorkata Taka{manova. procenuvawe na posledicite). Tie naveduvaat deka spored ge{talt psihologijata. Vo tekstot se navedeni najzna~ajnite od ovie procesi: percepcijata na nevolja. Interesno e i toa {to negativnite proceni pove}e se upatuvaat kon ma`ite. kako disciplina koja pripa|a i na psihologijata i na socijalnata rabota. dodeka traumatskite iskustva ne se zna~ajna pre~ka za pomiruvawe na individualno nivo. zazemaweto tu|o gledi{te. pretstavnicite na biheviorizamot smetale deka tie se relativni i zavisat od procenite na sredinata. steknuvawe novi `ivotni naviki i iskustva. tuku i vo promenata na op{testvenite aspekti na `ivotnata situacija. dodeka za humanistite tie se centralen poim.Informacii vale vnimanieto kon efektite na poedine~ni mehanizmi i procesi koi mo`at da go opredelat odlu~uvaweto vo dadena prosocijalna situacija. Vtoriot tekst se zanimava so sporeduvawe (analizirawe) na intergrupnata percepcija spored rodovata dimenzija na grupa od studenti etni~ki Makedonci i Albanci. Vladimir i Milkica Ne{i} vo svojot trud gi opi{uvaat razlikite vo na~inite na tolkuvawe na muzikata od strana na nekolku razli~ni psiholo{ki pravci. Miroslava Nikoloska pravi pregled na odnosot kon vrednostite od strana na najzna~ajnite psiholo{ki pravci. reedukacija na psihomotorikata itn. stereotip za ma`ite koi se nejzini pripadnici. atribuciite (odreduvawe na lokusot na kontrola na tu|ite nevolji. Taa se razlikuva od psiholo{kata pomo{ po toa {to vo fokusot e aktuelnata situacija na klientot. Kako najzna~aen faktor protiv pomiruvawe se javuva ~uvstvoto na diskriminiranost. analizata na potencijalnite tro{oci i dobivki od pomagaweto i moralnoto rasuduvawe.

Vo tekstot se opi{uvaat: na~inite na formirawe na grupite (nameren primerok sostaven od poedinci bogati so informacii). Od analizata zaklu~uva deka za site navedeni definicii e zaedni~ko deka crtite na li~nosta se op{ti dispozicii. Profesor Violeta Petroska-Be{ka gi opi{uva metodolo{kite osobenosti na fokus grupite kako pomo{no sredstvo vo istra`uvaweto.Obrazovni refleksii vospriemaweto na muzi~koto delo. koja od svoeto pojavuvawe gi preispituva tradicionalnite na~ini na gledawe na li~nosta. psiholozite treba da dejstvuvaat kako katalizator na pozitivna socijalna promena. Katel. Istovremeno trudovite pomesteni vo nego se interesno i korisno ~etivo ne samo za psiholozite. ramnomernoto spodeluvawe na mo}ta pome|u ekspertite i korisnicite na psiholo{ki uslugi itn. podgotovkata na pra{awata. taa pretstavuva funkcija na stabilnosta vo personalnata struktura. relativno trajni i konzistentni. za razlika od opsednatosta na tradicionalnata psihologija so prosto kvantificirawe koe ne vodi kon novi soznanija. koi se manifestiraat vo odnesuvaweto. koi nudat opis na psiholo{kite pojavi. 1/2005 107 . Avtorkite ja sporeduvaat tradicionalnata i kriti~kata psihologija i kako najzna~ajni karakteristiki na vtorata gi izvlekuvaat: razbiraweto na znaeweto kako socijalna konstrukcija. svetot koj ja opkru`uva. Personalnata struktura ima silna rezistentnost na promeni i vo otsustvo na situacii ili uslovi koi induciraat specijalni promeni. nameneto da gi ispita stavovite. veruvawata. Profesorot Jakov Lazaroski. karakteristikite na moderatorot (poznavawe na predmetot i razvieni interpersonalni ve{tini) i na~inite na analiza na podatocite. tie ja potvrduvaat pretpostavkata deka koga edna{ }e se vospostavi stabilnosta vo odnesuvaweto. holisti~koto definirawe na problemite. Tie se koristat za da gi iznasat na povr{ina razlikite vo mislewata na poedincite vo grupen kontekst. Odnosot na psihoanaliti~kiot pristap e sosema poinakov i toj na umetnosta (vklu~itelno i muzikata) gleda kako na odbranben mehanizam (sublimacija ili regresija vo slu`ba na „jas”) ili kako na na~in za do`ivuvawe na katarza. ~uvstvata. Spored kriti~kata psihologija. Ajzenk).kriti~kata psihologija. i treba pove}e da se koristat so kvalitativni prou~uvawa. decentraliziranosta na subjektite. tuku i za lica od drugi oblasti vo koi psihologijata nao|a primena. Venka Simovska i Emilija Georgievska davaat prikaz na eden od najnovite pravci vo sovremenata psiholo{ka misla . preku analiza na razli~ni definicii na li~nosta (na Olport. Zbornikot pretstavuva retka mo`nost na edno mesto da se najdat sovremeni i visokostru~ni trudovi od oblasta na psihologijata na avtori od Makedonija. se obiduva da ja potvrdi po~etnata pretpos- Informacii tavka deka stabilnosta vo individualnoto odnesuvawe pretstavuva funkcija na stabilnosta vo strukturata na li~nosta. iskustvata i reakciite na lu|eto na na~in koj e nedostapen koga se koristat klasi~nite tehniki na anketirawe. a so toa i na funkcijata na nau~nite rabotnici. taa ostanuva konstantna. namesto kako agensi na socijalna kontrola. istaknuvaweto na marginalnite grupi. So toa toj e vo dobra smisla pokazatel za razvojot na psiholo{kata nauka kaj nas i nejzin promotor.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->