Univerzitet u Tuzli Mašinski Fakultet Odsjek: Proizvodno mašinstvo Tuzla, 25.05.2013.

godine

SEMINARSKI RAD
Predmet: Transportni sistemi I Tema: Proračun nosećih užadi

Student: Bajrektarević Fatima II-400/10

Prof: Asistent:

Dr.sc. Alan Topčić, van.prof. Dr.sc. Alan Topčić, van.prof.

..........................1....2..................................... Čelična užad..................7 5.........................8 5...6 4.............................................................................................................................7 5.........................................................5 3......4 2............13 ............................................................................................................................................................................................................................................. Ovješenja tereta užetom.................................................... Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi........... Nosivost užadi............................................................................................................SADRŽAJ 1........................................................................................Definicija užeta...............................12 7....................................................Podjela užadi.................................................................. Sintetička užad....................................................................................................4 1..................2..........................................................................................Uvod.....................1..................................... Dimenzionisanje čeličnih užadi........ Zaključak............ Kudeljna užad...............4 1........................................................................................................10 6...........................................................................................................

...............9 Slika 3.....................................................................8 Slika 2.........................12 ...................POPIS SLIKA Slika 1..................................................................... Vrste pletenja užadi........ ................... Konstrukcija čeličnog užeta....... Vrste ovješenja od užadi………………………………………………………………………………………………………………........................………….. .................

.............5 Tabela 2........ Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja........11 ........................... Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena........................................................ Stepen sigurnosti za čelična užad............................ Pramena čelična užad..................................................7 Tabela 5.....................................................................7 Tabela 4............................................................................................................................................... Kompenzacioni faktor.................................................................................................6 Tabela 3...............................10 Tabela 6...................... Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje..................................Indeks zatezne čvrstode užadi............................................................11 Tabela 7..............................................................................................POPIS TABELA Tabela 1....................................................

Istosmjerno predena užad su savitljivija od ostalih vrsta užadi. Strukovi se savijaju oko središnjeg (osnovnog) vlakna koje se izrađuje od kudelje. Uvijek je optereden na zatezanje. užad se dijele na: Vlaknasta (kudeljna) užad Sintetička užad Čelična (žičana) užad Kudeljna užad imaju slabe mehaničke osobine i primjenjuju se samo za uređaje sa ručnim pogonima. užad se dijele na: lijevohodna i desnohodna Za dizalične mašine se primjenjuju užad duplog upredanja: žice se upredaju u strukove. kao i za vezivanje tereta za nosedi dio dizalice. Čelična užad se primjenjuju kod svih mehanizama i sa ručnim i motornim pogonom. a ovi u užad. razlikujemo: unakrsno upredena užad. azbesta ili mehke čelične žice. Podjela užadi Užad se dijele u više grupa. koje se prilikom izrade i termički obrađuju. Žice se na specijalnim mašinama savijaju u strukove. Definicija užeta Uže je gipki visoko opteredeni mašinski element. istosmjerno upredena užad. kombinovano upredena užad. ali se lahko raspredaju. a ovi u užad.1. razlog tome je da su pogodna za vezivanje komadnog tereta zbog svoje elastičnosti i jednostavnog rukovanja sa komadima različitih fizičkih karakteristika. dok je kod kombinovano predenih užadi svaki drugi struk u istom pravcu upreden. prema određenim karakteristikama. Užad sa središtem od azbestnog ili čeličnog vlakna primjenjuju se na uređajima koja rade u neposrednoj blizini nekog izvora toplote. Unakrsno predena užad imaju različit pravac predenja žice u strukove i strukove u užad. jačine 130-180 kp/mm2. te se isti primjenjuju kao elementi za dizanje i nošenje tereta od strane dizaličnog mehanizma ili kao elementi veze između tereta i uređaja za ovješanje tereta. Prema načinu pletenja. Užadi kao nosivi element tereta dizalica imaju jaku veliku konstrukcionu primjenu.1. . 1. vezan isključivo uz dimenzije tereta.2. Kod dizaličnih uređaja užadi imaju dvojaku ulogu. Kod istosmjerno predenih užadi ovaj pravac predenja je isti. UVOD 1. Prema vrsti materijala. Izrađuju se od tankih čeličnih žica. Prema vrsti upredanja.

prikazani su podaci nosivosti užadi u zavisnosti od vrste ovješenja i ugla ovješenja kojeg zauzimaju prilikom podizanja tereta ( podaci se odnose na jedan krak užeta ). Fumax – najveda sila u užetu u toku rada [N]. Sila zatezanja opteredenog užeta može se odrediti obrascem: Fu= Q –težina tereta (N) z – broj užadi koje nose teret α – ugao između užeta i sile težine tereta Q. K – stepen sigurnosti . osim o materijalu od kojeg su izrađena i o uglu kojeg uže zaklapa sa vertikalom. ali se brže habaju pri prelazima preko koturova i doboša. . Tabela 1. . 2. Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja Izbor prečnika užeta za zadatu silu zatezanja vrši se na osnovu obrasca: Fumax= - Fkid Fu – najveda sila u užetu *N+. U tabeli 1. Fkid – računska sila kidanja užeta utvrđena standardom izabranog tipa užeta ili od strane proizvođača. Užad sa vedim brojem tanjih žica su savitljivija od užadi sa debljim žicama. NOSIVOST UŽADI Nosivost užadi ovisna je.Najčešde se za dizalice primjenjuju užad sa šest strukova i sa 19 i 37 žica u struku.

Kudeljna užad se primjenjuju procesu u vezivanju tereta za nosede dijelove dizaličnog mehanizma ili kao vučni element dizaličnog mehanizma u tu svrhu se obično upotrebljavaju užadi ispletena od četiri pramena. ali vremenom mehaničke osobine kudeljnih užadi opadaju zbog podložnosti mehaničkim povredama i različitim atmosferskim uticajima.2. Prečnik užeta [mm] Dozvoljena vučna sila [kN] 13 1. mada se koriste i transmisijska užadi koja su pletena od tri pramena ali samo u svrhe teret a za nosede dijelove dizaličnog mehanizma. U tabeli 1. Proračun kudeljnih užadi vrši se samo na istezanje obrascem: F= σdop [N] Koeficijent sigurnosti za užad od konoplje nalazi se u dijapazonu od: 8 ÷ 20. Zadnjih decenija kudeljnu užad u velikoj mjeri je potisnuta od strane čeličnih užadi. Čvrstoda kudeljnih vlakana užeta s obzirom na teorijski presjek kreče se iznad 120 N/mm2. prikazane su vrijednosti dozvoljene vučne sile za užad od konoplje.).25 35 10 60 25 Tabela 2.3. zavisno od prečnika i stepena rastezljivosti. a dobre osobine su ima: elastičnost.obične izvedbe i .7 . Tako smrznuto uže od konoplje ne smije se upotrebljavati dok se ne otopi i osuši. Proces impregniranja vrši se natapanjem užadi u karbolineum. katran ili tome slično. Za razliku do običnih kudeljnih užadi impregrirana užad imaju nešto manje dopušteno naprezane od navedenog za 10 % uslijed slabljenja vlakana od strane smole kojom se premazuju. a osnovni nedostaci kudeljnih užadi su: niska nosivost. [mm] . KUDELJNA UŽAD Užad izrađena od konoplje vrlo su pogodna za vezivanje tereta. U eksploataciji se koriste dvije izvedbe kudeljnih užadi: .5 20 3.2 16 2 18 2. d2 . hemijski utjecaji itd. relativno kratak vijek trajanja i sve vedi zahtjevi ka sigurnosti transportnih sredstava i njihovih elemenata. osjetljivost na vanjske utjecaje (temperatura.impregrirane izvedbe. vlaga. Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje Približna vrijednost nosivosti neimpregniranog užeta od konoplje može se odrediti prema obrascu: dnu = 0. ne ošteduju teret i ne izazivaju povredu rukovaoca. dok se njihova otpornost prema vlazi znatno povedava.

dvokraka-podesiva. jednokraka i sl.4. prikazane su u tabeli 1. izrađuju se u kombinacijama: zatvorena-beskonačna.5 27.3.05 2. Ovješenja od čelične užadi. niska sklonost ka primanju vode (poliamidna užad od 5 do 15%).Indeks zatezne čvrstode užadi Karakteristike sintetičkih užadi su: velika dilatacija (40%). ČELIČNA UŽAD Od svih vrsta elemenata za dizanje i vješanje tereta.2 2.9 5. gubljenje čvrstode uslijed uticaja toplote i trenja. niska sklonost ka starenju. ali su otpornija na vanjske utjecaje (temperaturu. mala zapreminska gustina.). Nosivost čeličnog užeta je u zavisti od konstrukcione izvedbe istog i ugla vješanja kojeg uže zatvara se vertikalom. . SINTETIČKA UŽAD Vrijednosti zatezne čvrstode čelične užadi i užadi od sintetskih vlakana.75 2. 5. Manje su elastična od kudeljne i užadi od sintetskih materijala .8 14.5 42. mehanička oštedenja itd. Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena Tabela 4.5 2. prikazane su u tabeli 1.6 Tabela 3.5 a 15. Za usporedbu tih vrijednosti uzeto je uže od polipropilena (koeficijent sigurnosti: 9). o čemu de biti kasnije govora.25 3.4 9. a i užadi čelična užadi su u najširoj primjeni u industriji.3 Materijal konoplja manila najlon dakro n polietilen polipropilen Indeks 1 1. Za poređenje tih vrijednosti uzeta je kvalitetna konoplja sa indeksom 1. Približne vrijednosti zatezne čvrstode užadi od prirodnih i sintetskih vlakana.4. Prečnik užeta [mm] 12 18 24 30 Zatezna čvrstoda *kN+ uže od čelično uže polipropilen 7.

1960 N/mm2.. čvrstoda užeta ostaje nepromjenjena. čime se unutrašnje trenje između jezgra i strukova znatno smanjuje. te ista se mogu podijeliti na nosiva (nepokretna) i pokretna užad.). Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi Zavisno od oblasti primjene razlikujemo nekoliko vrsta čeličnih užadi i to užadi sa spiralnim upredanjem. Zbog toga je potrebno čelična užad s vremena na vrijeme naknadno premazati podmazujudim materijalom sa vanjske strane. Nosiva (nepokretna) užad predstavljaju specifičnu konstrukcionu izvedbu čeličnih užadi koja se koriste u svrhu nošenja tereta pri čemu ista miruju i opteredena su samo na istezanje. tako za uređaja koji rade u blizini toplotnih izvora primjenjuju se jezgra užeta od azbesta ili od meke čelične žice. sredstva za povlačenje tereta (konvejeri. a strukovi se naknadno pletu u uže oko jezgra (osnovnog vlakna) koje se izrađuje od kudelje. 1770. kako bi se unutrašnje trenje i habanje svelo na minimalnu mjeru. kao vozna sredstva (žičare.1. Ukoliko se desi da se podmazujudi materijal u unutrašnjosti užeta potroši ili zbog toplotnih uticaja ispari. azbesta ili meke čelične žice. U zavisnosti od radnih okolnosti u kojima se upotrebljava uređaj sa čeličnim užetom ovisi i izbor osnovnog jezgra. ali se životni vijek užeta smanjuje. pri čemu jezgro u osnovi služi za potporu strukova u nošenju opteredenja. Konstrukcija čeličnog užeta Žice čeličnih užadi se izrađuju hladnim vučenjem (prečnika 0. Trenutno se koriste u ove svrhe sljedede vrste i to: . žičare itd.2 mm) uz naknadnu termičku obradu tako da se ostvaruje jačina žice na kidanje od Rm= 1570. kao nosiva sredstva (skele. Izbor materijala jezgra vrši se u zavisnosti od radnih uslova u kojima se primjenjuje uže..).2.4. kabl kranovi itd). sredstva za vezivanje i dizanje tereta (razne vrste dizaličnih postrojenja). visedi mostovi i sl. Prilikom opteredenja užeta strukovi vrše pritisak na uže i istiskuju malu količinu maziva.19 ili 37 žica. duplog upredanja i sa oblogom. Osim toga prisustvo maziva u užetu nedozvoljava pojavu korozije u unutrašnjosti užeta. a najčešde se koriste kao: 5. Konstrukcija čeličnih užadi koncipirana je tako da se na specijalnim mašinama pojedine žice pletu u strukove od 7.Slika 1. Čelična užad se primjenjuju za različite svrhe u svim granama industrije. a ujedno unutar istog se talože podmazujuda stedstva (maziva).

pa pletenjem strukova u užad oko jezgra (proces je dataljno ved opisan u poglavlju 1. kod kojih se dva susjedna sloja oslanjaju po cijeloj dužini čime su smanjeni površinski pritisci i povedan vijek trajanja užeta. mada ima izvedbi i do 5 slojeva). Ovakva konstrukcija dozvoljava primjenu žica različitih prečnika. a vanjski od debljih žica. a) unakrsno Slika 2. Prema vrsti upredanja strukova oko jezgra razlikujemo unakrsno.3). Zatvorena užad predstavljaju modificiranu verziju spiralnog užeta pri čemu oko spiralnog užeta se postavlja nekoliko slojeva profilnih žica (najčešde jedan ili dva sloja.. Pokretna užad se koriste kao nosivi elementi mehanizama za dizanje dizaličnih postrojenja i ista su opteredena nazatezanje. savijanje i uvijanje.3. se optereduju na uvijanje. izuzeda se dozvoljavaju samo u specijalnim slučajevima.2. Vrste pletenja užadi b) istosmjerno Kod jako opteredenih dizalica primjenjuju se paralelno pletena užad.- spiralna užad i zatvorena užad. Ovakvim konstrukcinim rješenjem smanjuje se prodiranje vlage unutar užeta i sila trenja između dodirnih površina i užeta usled glatkosti površine užeta. . prikazano je unakrsno (a) i istosmjerno pleteno uže (b). Natezanje nepokretnih užadi se obično vrši sa protu tegovima (npr. Na slici 1. istosmjerno i kombinovano upredenu užad. te su užadi savitljivija i tanja. Opteredenje na savijanje nastaje prilikom prelaza užeta preko koturača i obavijanjem oko doboša i kao dopunsko opteredenje usled savijanja užeta žice. kod žičara). a prema smjeru zavojnice oko koje se motaju na desnohodna ili lijevohodna užadi. zbog zavojnog konstrukcionog oblika oblika užeta. U ovu svrhu se najčešde primjenjuju pramena užad odnosno užad dobivena pletenjem žica prvo u strukove oko jezgra. tako da su unutrašnji slojevi strukova pleteni od tanjih. Spiralno uže se oblikuje tako što se oko jezgra namotava nekoliko redova čelične žice tako na iste čine zavojnicu u odnosu na jezgro. Najčešde se primjenjuju kao nosedi element kod žičara i kablovskih dizalica.

6. dok kod nosedih užadi minimalni stepen sigurnosti iznosi 3. Dimenzionisanje čeličnih užadi Stvarna čvrstoda pokretnog užeta (užeta za dizanje tereta) u trenutku puštanja u rad mora da bude minimalno 4.2. za pokretne užadi vrijednosti stepena sigurnosti dati su u tabeli 1.Tabela 5. Pramena čelična užad 5. .5 puta veda od maksimalne radne sile zatezanje užeta. U zavisnosti od pogonske grupe koeficijent sigurnosti poprima druge vrijednosti.5.

tabela 1.5 38 Tabela 7.maksimalna sila u užetu (N). 11. 3. 64. 32. 12. . 44. 26. 6. 5.5 7 8. 68. 16.K .5 Tabela 6. na što najvedi uticaj ima savijanje. 18.stepen sigurnosti.5 30 31 32 33 34 35 36 37 37. Kompenzacioni faktor .jačina materijala užeta na kidanje (N/mm2). 20. 52. 14. 36. 24. Broj savijanja 1 16 2 20 3 23 4 5 6 28 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 25 26. tabela 1. 22.Uže se obično proračunava samo na zatezanje. Na vijek trajanja užeta najvedi uticaj ima zamaranje materijala. 60. Stepen sigurnosti za čelična užad Standardi prečnici d (mm) za čeličnu pramenu užad iznose: 2. Izbor prečnika užeta vrši se na osnovu zadovoljenja slijededeg obrasca: Fkid = A Rm = f = - Rm Fu max = Fu K Fkid .računska sila kidanja izabranog užeta (N). .5. Rm .Fu max .Fu . Oznaka pogonske klase Naziv Laka Srednja Teška Vrlo teška Broj 1 2 3 3 Broj radnih ciklusa na sat do 16 od 16 do 32 od 32 do63 preko 63 Stepen sigurnos ti 4. 13. = faktor odnosa teorijskog i stvarnog poprečnog presjeka užeta. 28. u slučajevima gdje se očekuje brzo zamaranje materijala užeta.6. Eksperimentalnim putem došlo je se do spoznaje da dužina vijeka u zavisnosti od savijanja zavisi od odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika užeta odnosno Dmin/du i odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika žice užeta odnosno Dmin/δ.F= . 48. Tako uže kada pređe izvjestan broj savijanja sklono je kidanju. . 40.5 5. 10. 8. 7. 9. 4. 56.računska maksimalna sila užeta uzimajudi u obzir pogonsku klasi dizaličnog mehanizma unutar kojeg djeluje uže (N).

Za terete manjih veličina često se koriste kudeljna i sintetička užadi.. ali imaju vedu osjetljivost pri povedanim temperaturama i zbog svoje vede krutosti. zbog svoje velike savitljivosti i lakše manipulacije. Čelična užad za vezivanje su lakša od lanaca. b) dvokraka-podesiva.4. . OVJEŠENJE TERETA UŽETOM U svrhu ovješenja tereta najčešde se koriste užad i lanci. dat je prikaz nekoliko načina zahvatanja materijala ovješenjem. primjenom čelične užadi. a) zatvorena-beskonačna. Na slici 1.6. d) jednokraka-podesiva. koja su često pogodnija od čeličnih. Vrste ovješenja od užadi. c) jednokraka. a) b) c) d) c) Slika 3.

sintetička i čelična. mogu koristiti i za ovješenja tereta. takođe. Užad se. a za vede terete koriste se čelična užad. gdje se za manje terete koriste kudeljna i sintetička. koji je uvijek optereden na zatezanje. ZAKLJUČAK Uže predstavlja nosivi element mašinskih uređaja. Najširu primjenu u mašinstvu imaju čelična užad zbog svojih karakteristika. unakrsno i kombinovano. Dijele se na kudeljna.7. . Postoje tri načina predenja užadi: istosmjerno. jer im je savitljivost veda.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful