Univerzitet u Tuzli Mašinski Fakultet Odsjek: Proizvodno mašinstvo Tuzla, 25.05.2013.

godine

SEMINARSKI RAD
Predmet: Transportni sistemi I Tema: Proračun nosećih užadi

Student: Bajrektarević Fatima II-400/10

Prof: Asistent:

Dr.sc. Alan Topčić, van.prof. Dr.sc. Alan Topčić, van.prof.

. Kudeljna užad...........Podjela užadi......................................................................................................................................... Ovješenja tereta užetom........................................................ Zaključak.................................7 5................................................................. Čelična užad.....2...............................................................1.....4 1.........................................................................Definicija užeta...........................................................................................................................................................................6 4................1.... Nosivost užadi.......................................................................5 3...................... Dimenzionisanje čeličnih užadi....4 2...............Uvod...........................................................12 7..............................................8 5.................................................................................... Sintetička užad.....................................................................................................................................................7 5.......................................................................................................................10 6..........................................2.....................4 1.......................................................13 .................................................. Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi...............................................................................SADRŽAJ 1..............

........ .... ....... Vrste ovješenja od užadi……………………………………………………………………………………………………………….................................. Vrste pletenja užadi.... Konstrukcija čeličnog užeta................................................................12 ............................................................................................…………...................POPIS SLIKA Slika 1.............8 Slika 2........................9 Slika 3.....

................................................................................................................................10 Tabela 6.............. Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje..............................11 ........................POPIS TABELA Tabela 1....................................... Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena.....................5 Tabela 2.......................................................................6 Tabela 3...............................................................11 Tabela 7...... Stepen sigurnosti za čelična užad... Pramena čelična užad................................................................7 Tabela 4............................................. Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja............................................................................................................. Kompenzacioni faktor..7 Tabela 5.............................................................................................................................................................Indeks zatezne čvrstode užadi................

prema određenim karakteristikama. ali se lahko raspredaju. Strukovi se savijaju oko središnjeg (osnovnog) vlakna koje se izrađuje od kudelje. Žice se na specijalnim mašinama savijaju u strukove. dok je kod kombinovano predenih užadi svaki drugi struk u istom pravcu upreden. koje se prilikom izrade i termički obrađuju. Užad sa središtem od azbestnog ili čeličnog vlakna primjenjuju se na uređajima koja rade u neposrednoj blizini nekog izvora toplote. kao i za vezivanje tereta za nosedi dio dizalice. razlog tome je da su pogodna za vezivanje komadnog tereta zbog svoje elastičnosti i jednostavnog rukovanja sa komadima različitih fizičkih karakteristika. kombinovano upredena užad. Čelična užad se primjenjuju kod svih mehanizama i sa ručnim i motornim pogonom. Uvijek je optereden na zatezanje.1. Prema vrsti upredanja. užad se dijele na: Vlaknasta (kudeljna) užad Sintetička užad Čelična (žičana) užad Kudeljna užad imaju slabe mehaničke osobine i primjenjuju se samo za uređaje sa ručnim pogonima. UVOD 1. razlikujemo: unakrsno upredena užad. te se isti primjenjuju kao elementi za dizanje i nošenje tereta od strane dizaličnog mehanizma ili kao elementi veze između tereta i uređaja za ovješanje tereta. Prema načinu pletenja.2. a ovi u užad. Izrađuju se od tankih čeličnih žica. . istosmjerno upredena užad.1. Definicija užeta Uže je gipki visoko opteredeni mašinski element. jačine 130-180 kp/mm2. Kod dizaličnih uređaja užadi imaju dvojaku ulogu. Podjela užadi Užad se dijele u više grupa. vezan isključivo uz dimenzije tereta. a ovi u užad. azbesta ili mehke čelične žice. Unakrsno predena užad imaju različit pravac predenja žice u strukove i strukove u užad. Kod istosmjerno predenih užadi ovaj pravac predenja je isti. Istosmjerno predena užad su savitljivija od ostalih vrsta užadi. užad se dijele na: lijevohodna i desnohodna Za dizalične mašine se primjenjuju užad duplog upredanja: žice se upredaju u strukove. Užadi kao nosivi element tereta dizalica imaju jaku veliku konstrukcionu primjenu. Prema vrsti materijala. 1.

prikazani su podaci nosivosti užadi u zavisnosti od vrste ovješenja i ugla ovješenja kojeg zauzimaju prilikom podizanja tereta ( podaci se odnose na jedan krak užeta ). Fkid – računska sila kidanja užeta utvrđena standardom izabranog tipa užeta ili od strane proizvođača. U tabeli 1. NOSIVOST UŽADI Nosivost užadi ovisna je. 2. osim o materijalu od kojeg su izrađena i o uglu kojeg uže zaklapa sa vertikalom. . Tabela 1. .Najčešde se za dizalice primjenjuju užad sa šest strukova i sa 19 i 37 žica u struku. Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja Izbor prečnika užeta za zadatu silu zatezanja vrši se na osnovu obrasca: Fumax= - Fkid Fu – najveda sila u užetu *N+. ali se brže habaju pri prelazima preko koturova i doboša. K – stepen sigurnosti . Fumax – najveda sila u užetu u toku rada [N]. Sila zatezanja opteredenog užeta može se odrediti obrascem: Fu= Q –težina tereta (N) z – broj užadi koje nose teret α – ugao između užeta i sile težine tereta Q. Užad sa vedim brojem tanjih žica su savitljivija od užadi sa debljim žicama.

5 20 3. Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje Približna vrijednost nosivosti neimpregniranog užeta od konoplje može se odrediti prema obrascu: dnu = 0. Tako smrznuto uže od konoplje ne smije se upotrebljavati dok se ne otopi i osuši. KUDELJNA UŽAD Užad izrađena od konoplje vrlo su pogodna za vezivanje tereta. Proces impregniranja vrši se natapanjem užadi u karbolineum. zavisno od prečnika i stepena rastezljivosti. Kudeljna užad se primjenjuju procesu u vezivanju tereta za nosede dijelove dizaličnog mehanizma ili kao vučni element dizaličnog mehanizma u tu svrhu se obično upotrebljavaju užadi ispletena od četiri pramena. Za razliku do običnih kudeljnih užadi impregrirana užad imaju nešto manje dopušteno naprezane od navedenog za 10 % uslijed slabljenja vlakana od strane smole kojom se premazuju. mada se koriste i transmisijska užadi koja su pletena od tri pramena ali samo u svrhe teret a za nosede dijelove dizaličnog mehanizma. hemijski utjecaji itd. Čvrstoda kudeljnih vlakana užeta s obzirom na teorijski presjek kreče se iznad 120 N/mm2. a osnovni nedostaci kudeljnih užadi su: niska nosivost. ali vremenom mehaničke osobine kudeljnih užadi opadaju zbog podložnosti mehaničkim povredama i različitim atmosferskim uticajima.2. ne ošteduju teret i ne izazivaju povredu rukovaoca.impregrirane izvedbe. Proračun kudeljnih užadi vrši se samo na istezanje obrascem: F= σdop [N] Koeficijent sigurnosti za užad od konoplje nalazi se u dijapazonu od: 8 ÷ 20. vlaga.obične izvedbe i . Zadnjih decenija kudeljnu užad u velikoj mjeri je potisnuta od strane čeličnih užadi. U tabeli 1. osjetljivost na vanjske utjecaje (temperatura.7 .25 35 10 60 25 Tabela 2. a dobre osobine su ima: elastičnost. U eksploataciji se koriste dvije izvedbe kudeljnih užadi: . prikazane su vrijednosti dozvoljene vučne sile za užad od konoplje. dok se njihova otpornost prema vlazi znatno povedava. [mm] . d2 . katran ili tome slično.2 16 2 18 2. Prečnik užeta [mm] Dozvoljena vučna sila [kN] 13 1.3. relativno kratak vijek trajanja i sve vedi zahtjevi ka sigurnosti transportnih sredstava i njihovih elemenata.).

.4. Ovješenja od čelične užadi.5 2.3 Materijal konoplja manila najlon dakro n polietilen polipropilen Indeks 1 1. prikazane su u tabeli 1.75 2. niska sklonost ka starenju. prikazane su u tabeli 1.Indeks zatezne čvrstode užadi Karakteristike sintetičkih užadi su: velika dilatacija (40%). Manje su elastična od kudeljne i užadi od sintetskih materijala .4 9.5 42. Za usporedbu tih vrijednosti uzeto je uže od polipropilena (koeficijent sigurnosti: 9).9 5. izrađuju se u kombinacijama: zatvorena-beskonačna.5 a 15. niska sklonost ka primanju vode (poliamidna užad od 5 do 15%). 5.6 Tabela 3. mala zapreminska gustina. Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena Tabela 4. SINTETIČKA UŽAD Vrijednosti zatezne čvrstode čelične užadi i užadi od sintetskih vlakana. a i užadi čelična užadi su u najširoj primjeni u industriji. ali su otpornija na vanjske utjecaje (temperaturu. Prečnik užeta [mm] 12 18 24 30 Zatezna čvrstoda *kN+ uže od čelično uže polipropilen 7. ČELIČNA UŽAD Od svih vrsta elemenata za dizanje i vješanje tereta. mehanička oštedenja itd. Približne vrijednosti zatezne čvrstode užadi od prirodnih i sintetskih vlakana.).2 2. Za poređenje tih vrijednosti uzeta je kvalitetna konoplja sa indeksom 1. dvokraka-podesiva. Nosivost čeličnog užeta je u zavisti od konstrukcione izvedbe istog i ugla vješanja kojeg uže zatvara se vertikalom.5 27.3.8 14. gubljenje čvrstode uslijed uticaja toplote i trenja. o čemu de biti kasnije govora.4.05 2.25 3. jednokraka i sl.

Nosiva (nepokretna) užad predstavljaju specifičnu konstrukcionu izvedbu čeličnih užadi koja se koriste u svrhu nošenja tereta pri čemu ista miruju i opteredena su samo na istezanje.2 mm) uz naknadnu termičku obradu tako da se ostvaruje jačina žice na kidanje od Rm= 1570. Konstrukcija čeličnih užadi koncipirana je tako da se na specijalnim mašinama pojedine žice pletu u strukove od 7. 1770.4. a strukovi se naknadno pletu u uže oko jezgra (osnovnog vlakna) koje se izrađuje od kudelje.2. Konstrukcija čeličnog užeta Žice čeličnih užadi se izrađuju hladnim vučenjem (prečnika 0. Čelična užad se primjenjuju za različite svrhe u svim granama industrije. sredstva za vezivanje i dizanje tereta (razne vrste dizaličnih postrojenja). azbesta ili meke čelične žice. čvrstoda užeta ostaje nepromjenjena. Osim toga prisustvo maziva u užetu nedozvoljava pojavu korozije u unutrašnjosti užeta.19 ili 37 žica. visedi mostovi i sl. ali se životni vijek užeta smanjuje. Ukoliko se desi da se podmazujudi materijal u unutrašnjosti užeta potroši ili zbog toplotnih uticaja ispari. tako za uređaja koji rade u blizini toplotnih izvora primjenjuju se jezgra užeta od azbesta ili od meke čelične žice.1. žičare itd.). kao nosiva sredstva (skele. Zbog toga je potrebno čelična užad s vremena na vrijeme naknadno premazati podmazujudim materijalom sa vanjske strane. te ista se mogu podijeliti na nosiva (nepokretna) i pokretna užad. kabl kranovi itd). pri čemu jezgro u osnovi služi za potporu strukova u nošenju opteredenja. Izbor materijala jezgra vrši se u zavisnosti od radnih uslova u kojima se primjenjuje uže. Trenutno se koriste u ove svrhe sljedede vrste i to: .. kako bi se unutrašnje trenje i habanje svelo na minimalnu mjeru. 1960 N/mm2. duplog upredanja i sa oblogom. Prilikom opteredenja užeta strukovi vrše pritisak na uže i istiskuju malu količinu maziva. kao vozna sredstva (žičare.). a ujedno unutar istog se talože podmazujuda stedstva (maziva). Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi Zavisno od oblasti primjene razlikujemo nekoliko vrsta čeličnih užadi i to užadi sa spiralnim upredanjem.Slika 1.. a najčešde se koriste kao: 5. sredstva za povlačenje tereta (konvejeri. čime se unutrašnje trenje između jezgra i strukova znatno smanjuje. U zavisnosti od radnih okolnosti u kojima se upotrebljava uređaj sa čeličnim užetom ovisi i izbor osnovnog jezgra.

pa pletenjem strukova u užad oko jezgra (proces je dataljno ved opisan u poglavlju 1. a vanjski od debljih žica. U ovu svrhu se najčešde primjenjuju pramena užad odnosno užad dobivena pletenjem žica prvo u strukove oko jezgra. istosmjerno i kombinovano upredenu užad.3). se optereduju na uvijanje. prikazano je unakrsno (a) i istosmjerno pleteno uže (b). Spiralno uže se oblikuje tako što se oko jezgra namotava nekoliko redova čelične žice tako na iste čine zavojnicu u odnosu na jezgro. Na slici 1. a) unakrsno Slika 2. Pokretna užad se koriste kao nosivi elementi mehanizama za dizanje dizaličnih postrojenja i ista su opteredena nazatezanje. Prema vrsti upredanja strukova oko jezgra razlikujemo unakrsno. Natezanje nepokretnih užadi se obično vrši sa protu tegovima (npr. te su užadi savitljivija i tanja. Ovakvim konstrukcinim rješenjem smanjuje se prodiranje vlage unutar užeta i sila trenja između dodirnih površina i užeta usled glatkosti površine užeta.. kod žičara). Najčešde se primjenjuju kao nosedi element kod žičara i kablovskih dizalica. Zatvorena užad predstavljaju modificiranu verziju spiralnog užeta pri čemu oko spiralnog užeta se postavlja nekoliko slojeva profilnih žica (najčešde jedan ili dva sloja. zbog zavojnog konstrukcionog oblika oblika užeta. tako da su unutrašnji slojevi strukova pleteni od tanjih. izuzeda se dozvoljavaju samo u specijalnim slučajevima. Ovakva konstrukcija dozvoljava primjenu žica različitih prečnika. a prema smjeru zavojnice oko koje se motaju na desnohodna ili lijevohodna užadi.- spiralna užad i zatvorena užad.2. Vrste pletenja užadi b) istosmjerno Kod jako opteredenih dizalica primjenjuju se paralelno pletena užad.3. kod kojih se dva susjedna sloja oslanjaju po cijeloj dužini čime su smanjeni površinski pritisci i povedan vijek trajanja užeta. . Opteredenje na savijanje nastaje prilikom prelaza užeta preko koturača i obavijanjem oko doboša i kao dopunsko opteredenje usled savijanja užeta žice. mada ima izvedbi i do 5 slojeva). savijanje i uvijanje.

2. za pokretne užadi vrijednosti stepena sigurnosti dati su u tabeli 1.5.Tabela 5. Pramena čelična užad 5. dok kod nosedih užadi minimalni stepen sigurnosti iznosi 3. U zavisnosti od pogonske grupe koeficijent sigurnosti poprima druge vrijednosti.6. . Dimenzionisanje čeličnih užadi Stvarna čvrstoda pokretnog užeta (užeta za dizanje tereta) u trenutku puštanja u rad mora da bude minimalno 4.5 puta veda od maksimalne radne sile zatezanje užeta.

Fu . 32. 5. . 52.6. 24. 10. 9. 14. 48. Rm . 40.maksimalna sila u užetu (N). 7. Oznaka pogonske klase Naziv Laka Srednja Teška Vrlo teška Broj 1 2 3 3 Broj radnih ciklusa na sat do 16 od 16 do 32 od 32 do63 preko 63 Stepen sigurnos ti 4. 13.jačina materijala užeta na kidanje (N/mm2).5.K .računska sila kidanja izabranog užeta (N). Eksperimentalnim putem došlo je se do spoznaje da dužina vijeka u zavisnosti od savijanja zavisi od odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika užeta odnosno Dmin/du i odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika žice užeta odnosno Dmin/δ. Izbor prečnika užeta vrši se na osnovu zadovoljenja slijededeg obrasca: Fkid = A Rm = f = - Rm Fu max = Fu K Fkid . . 26. 64.5 38 Tabela 7. 12.5 5.stepen sigurnosti.5 7 8. 56. 16. Kompenzacioni faktor . 44. tabela 1. 18. 60. 20.računska maksimalna sila užeta uzimajudi u obzir pogonsku klasi dizaličnog mehanizma unutar kojeg djeluje uže (N). . 8. 22. na što najvedi uticaj ima savijanje.5 30 31 32 33 34 35 36 37 37. 3. 68. 6. Stepen sigurnosti za čelična užad Standardi prečnici d (mm) za čeličnu pramenu užad iznose: 2. = faktor odnosa teorijskog i stvarnog poprečnog presjeka užeta. tabela 1.Uže se obično proračunava samo na zatezanje. 4.Fu max . u slučajevima gdje se očekuje brzo zamaranje materijala užeta. 28. 11.5 Tabela 6. 36. Na vijek trajanja užeta najvedi uticaj ima zamaranje materijala. Tako uže kada pređe izvjestan broj savijanja sklono je kidanju.F= . Broj savijanja 1 16 2 20 3 23 4 5 6 28 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 25 26.

b) dvokraka-podesiva. primjenom čelične užadi.4. Za terete manjih veličina često se koriste kudeljna i sintetička užadi. a) zatvorena-beskonačna. koja su često pogodnija od čeličnih.. Čelična užad za vezivanje su lakša od lanaca. ali imaju vedu osjetljivost pri povedanim temperaturama i zbog svoje vede krutosti. c) jednokraka. . Vrste ovješenja od užadi. Na slici 1. dat je prikaz nekoliko načina zahvatanja materijala ovješenjem. a) b) c) d) c) Slika 3. d) jednokraka-podesiva.6. zbog svoje velike savitljivosti i lakše manipulacije. OVJEŠENJE TERETA UŽETOM U svrhu ovješenja tereta najčešde se koriste užad i lanci.

unakrsno i kombinovano. mogu koristiti i za ovješenja tereta. ZAKLJUČAK Uže predstavlja nosivi element mašinskih uređaja. Dijele se na kudeljna. Postoje tri načina predenja užadi: istosmjerno. sintetička i čelična. jer im je savitljivost veda. gdje se za manje terete koriste kudeljna i sintetička.7. . a za vede terete koriste se čelična užad. takođe. Užad se. Najširu primjenu u mašinstvu imaju čelična užad zbog svojih karakteristika. koji je uvijek optereden na zatezanje.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful