Univerzitet u Tuzli Mašinski Fakultet Odsjek: Proizvodno mašinstvo Tuzla, 25.05.2013.

godine

SEMINARSKI RAD
Predmet: Transportni sistemi I Tema: Proračun nosećih užadi

Student: Bajrektarević Fatima II-400/10

Prof: Asistent:

Dr.sc. Alan Topčić, van.prof. Dr.sc. Alan Topčić, van.prof.

...13 ....7 5........................ Nosivost užadi.........................................................................Podjela užadi.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. Ovješenja tereta užetom...........................................................................................................8 5......6 4................... Dimenzionisanje čeličnih užadi...................Uvod..............7 5.......................................................Definicija užeta......................................................................12 7.....................................................................................................................4 1.............. Sintetička užad...........................................10 6.........4 2.........................................................1..............................................................................................................1.......................................5 3.................... Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi............................................. Kudeljna užad.........................................2...... Zaključak.................................. Čelična užad....................................................SADRŽAJ 1...........................................................4 1.............2...............................................................................................................

... Vrste ovješenja od užadi……………………………………………………………………………………………………………….. Konstrukcija čeličnog užeta...............................................9 Slika 3.......................8 Slika 2........................... Vrste pletenja užadi............ .....................POPIS SLIKA Slika 1...........................12 .....………….......... .................................................................................................

..............................................................6 Tabela 3.............. Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja...............................................11 Tabela 7................................................................5 Tabela 2...........................................................................POPIS TABELA Tabela 1......10 Tabela 6.....................7 Tabela 4.... Kompenzacioni faktor......................................................................................... Stepen sigurnosti za čelična užad...Indeks zatezne čvrstode užadi....................................................... Pramena čelična užad............................................................................................. Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena.... Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje..................................................................................................................................7 Tabela 5..............................................................................................11 ...............................

2. Žice se na specijalnim mašinama savijaju u strukove. Užadi kao nosivi element tereta dizalica imaju jaku veliku konstrukcionu primjenu. Kod istosmjerno predenih užadi ovaj pravac predenja je isti. Prema vrsti upredanja. te se isti primjenjuju kao elementi za dizanje i nošenje tereta od strane dizaličnog mehanizma ili kao elementi veze između tereta i uređaja za ovješanje tereta. razlog tome je da su pogodna za vezivanje komadnog tereta zbog svoje elastičnosti i jednostavnog rukovanja sa komadima različitih fizičkih karakteristika. dok je kod kombinovano predenih užadi svaki drugi struk u istom pravcu upreden. kombinovano upredena užad. užad se dijele na: lijevohodna i desnohodna Za dizalične mašine se primjenjuju užad duplog upredanja: žice se upredaju u strukove. Uvijek je optereden na zatezanje. užad se dijele na: Vlaknasta (kudeljna) užad Sintetička užad Čelična (žičana) užad Kudeljna užad imaju slabe mehaničke osobine i primjenjuju se samo za uređaje sa ručnim pogonima.1. koje se prilikom izrade i termički obrađuju. jačine 130-180 kp/mm2. istosmjerno upredena užad. Unakrsno predena užad imaju različit pravac predenja žice u strukove i strukove u užad. vezan isključivo uz dimenzije tereta. Kod dizaličnih uređaja užadi imaju dvojaku ulogu. Izrađuju se od tankih čeličnih žica. kao i za vezivanje tereta za nosedi dio dizalice. razlikujemo: unakrsno upredena užad. Čelična užad se primjenjuju kod svih mehanizama i sa ručnim i motornim pogonom. . 1. azbesta ili mehke čelične žice. a ovi u užad. prema određenim karakteristikama. Užad sa središtem od azbestnog ili čeličnog vlakna primjenjuju se na uređajima koja rade u neposrednoj blizini nekog izvora toplote. Prema načinu pletenja. ali se lahko raspredaju. a ovi u užad. Definicija užeta Uže je gipki visoko opteredeni mašinski element. UVOD 1. Strukovi se savijaju oko središnjeg (osnovnog) vlakna koje se izrađuje od kudelje. Istosmjerno predena užad su savitljivija od ostalih vrsta užadi. Podjela užadi Užad se dijele u više grupa.1. Prema vrsti materijala.

Fumax – najveda sila u užetu u toku rada [N].Najčešde se za dizalice primjenjuju užad sa šest strukova i sa 19 i 37 žica u struku. Tabela 1. prikazani su podaci nosivosti užadi u zavisnosti od vrste ovješenja i ugla ovješenja kojeg zauzimaju prilikom podizanja tereta ( podaci se odnose na jedan krak užeta ). NOSIVOST UŽADI Nosivost užadi ovisna je. ali se brže habaju pri prelazima preko koturova i doboša. Sila zatezanja opteredenog užeta može se odrediti obrascem: Fu= Q –težina tereta (N) z – broj užadi koje nose teret α – ugao između užeta i sile težine tereta Q. . 2. U tabeli 1. Fkid – računska sila kidanja užeta utvrđena standardom izabranog tipa užeta ili od strane proizvođača. Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja Izbor prečnika užeta za zadatu silu zatezanja vrši se na osnovu obrasca: Fumax= - Fkid Fu – najveda sila u užetu *N+. Užad sa vedim brojem tanjih žica su savitljivija od užadi sa debljim žicama. K – stepen sigurnosti . osim o materijalu od kojeg su izrađena i o uglu kojeg uže zaklapa sa vertikalom. .

hemijski utjecaji itd. ne ošteduju teret i ne izazivaju povredu rukovaoca.5 20 3. KUDELJNA UŽAD Užad izrađena od konoplje vrlo su pogodna za vezivanje tereta. Zadnjih decenija kudeljnu užad u velikoj mjeri je potisnuta od strane čeličnih užadi. osjetljivost na vanjske utjecaje (temperatura. d2 . Kudeljna užad se primjenjuju procesu u vezivanju tereta za nosede dijelove dizaličnog mehanizma ili kao vučni element dizaličnog mehanizma u tu svrhu se obično upotrebljavaju užadi ispletena od četiri pramena. zavisno od prečnika i stepena rastezljivosti. U tabeli 1. U eksploataciji se koriste dvije izvedbe kudeljnih užadi: . [mm] . prikazane su vrijednosti dozvoljene vučne sile za užad od konoplje.2. relativno kratak vijek trajanja i sve vedi zahtjevi ka sigurnosti transportnih sredstava i njihovih elemenata. Proces impregniranja vrši se natapanjem užadi u karbolineum. a osnovni nedostaci kudeljnih užadi su: niska nosivost.impregrirane izvedbe. vlaga. Za razliku do običnih kudeljnih užadi impregrirana užad imaju nešto manje dopušteno naprezane od navedenog za 10 % uslijed slabljenja vlakana od strane smole kojom se premazuju. Čvrstoda kudeljnih vlakana užeta s obzirom na teorijski presjek kreče se iznad 120 N/mm2.obične izvedbe i . Prečnik užeta [mm] Dozvoljena vučna sila [kN] 13 1.25 35 10 60 25 Tabela 2. Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje Približna vrijednost nosivosti neimpregniranog užeta od konoplje može se odrediti prema obrascu: dnu = 0. mada se koriste i transmisijska užadi koja su pletena od tri pramena ali samo u svrhe teret a za nosede dijelove dizaličnog mehanizma.).7 . Tako smrznuto uže od konoplje ne smije se upotrebljavati dok se ne otopi i osuši.2 16 2 18 2. a dobre osobine su ima: elastičnost.3. katran ili tome slično. Proračun kudeljnih užadi vrši se samo na istezanje obrascem: F= σdop [N] Koeficijent sigurnosti za užad od konoplje nalazi se u dijapazonu od: 8 ÷ 20. ali vremenom mehaničke osobine kudeljnih užadi opadaju zbog podložnosti mehaničkim povredama i različitim atmosferskim uticajima. dok se njihova otpornost prema vlazi znatno povedava.

4. ali su otpornija na vanjske utjecaje (temperaturu. Za usporedbu tih vrijednosti uzeto je uže od polipropilena (koeficijent sigurnosti: 9).6 Tabela 3. mehanička oštedenja itd. SINTETIČKA UŽAD Vrijednosti zatezne čvrstode čelične užadi i užadi od sintetskih vlakana. Prečnik užeta [mm] 12 18 24 30 Zatezna čvrstoda *kN+ uže od čelično uže polipropilen 7. gubljenje čvrstode uslijed uticaja toplote i trenja. izrađuju se u kombinacijama: zatvorena-beskonačna.Indeks zatezne čvrstode užadi Karakteristike sintetičkih užadi su: velika dilatacija (40%).4.2 2.5 42. Nosivost čeličnog užeta je u zavisti od konstrukcione izvedbe istog i ugla vješanja kojeg uže zatvara se vertikalom.75 2. .4 9. prikazane su u tabeli 1.).3. Približne vrijednosti zatezne čvrstode užadi od prirodnih i sintetskih vlakana. niska sklonost ka primanju vode (poliamidna užad od 5 do 15%). Za poređenje tih vrijednosti uzeta je kvalitetna konoplja sa indeksom 1.5 2. 5. prikazane su u tabeli 1.05 2.3 Materijal konoplja manila najlon dakro n polietilen polipropilen Indeks 1 1.5 27. mala zapreminska gustina.8 14. o čemu de biti kasnije govora. Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena Tabela 4. ČELIČNA UŽAD Od svih vrsta elemenata za dizanje i vješanje tereta.5 a 15. Manje su elastična od kudeljne i užadi od sintetskih materijala . Ovješenja od čelične užadi. niska sklonost ka starenju.9 5. a i užadi čelična užadi su u najširoj primjeni u industriji. jednokraka i sl. dvokraka-podesiva.25 3.

1960 N/mm2. sredstva za povlačenje tereta (konvejeri. pri čemu jezgro u osnovi služi za potporu strukova u nošenju opteredenja. čime se unutrašnje trenje između jezgra i strukova znatno smanjuje. azbesta ili meke čelične žice. visedi mostovi i sl. U zavisnosti od radnih okolnosti u kojima se upotrebljava uređaj sa čeličnim užetom ovisi i izbor osnovnog jezgra.). te ista se mogu podijeliti na nosiva (nepokretna) i pokretna užad. Čelična užad se primjenjuju za različite svrhe u svim granama industrije. Prilikom opteredenja užeta strukovi vrše pritisak na uže i istiskuju malu količinu maziva.2 mm) uz naknadnu termičku obradu tako da se ostvaruje jačina žice na kidanje od Rm= 1570. a strukovi se naknadno pletu u uže oko jezgra (osnovnog vlakna) koje se izrađuje od kudelje. kako bi se unutrašnje trenje i habanje svelo na minimalnu mjeru.4. Ukoliko se desi da se podmazujudi materijal u unutrašnjosti užeta potroši ili zbog toplotnih uticaja ispari.Slika 1. Osim toga prisustvo maziva u užetu nedozvoljava pojavu korozije u unutrašnjosti užeta. a najčešde se koriste kao: 5. kao vozna sredstva (žičare. Trenutno se koriste u ove svrhe sljedede vrste i to: .1. ali se životni vijek užeta smanjuje. Nosiva (nepokretna) užad predstavljaju specifičnu konstrukcionu izvedbu čeličnih užadi koja se koriste u svrhu nošenja tereta pri čemu ista miruju i opteredena su samo na istezanje. Izbor materijala jezgra vrši se u zavisnosti od radnih uslova u kojima se primjenjuje uže. Zbog toga je potrebno čelična užad s vremena na vrijeme naknadno premazati podmazujudim materijalom sa vanjske strane. kao nosiva sredstva (skele. sredstva za vezivanje i dizanje tereta (razne vrste dizaličnih postrojenja).. čvrstoda užeta ostaje nepromjenjena. tako za uređaja koji rade u blizini toplotnih izvora primjenjuju se jezgra užeta od azbesta ili od meke čelične žice. a ujedno unutar istog se talože podmazujuda stedstva (maziva). Konstrukcija čeličnih užadi koncipirana je tako da se na specijalnim mašinama pojedine žice pletu u strukove od 7. Konstrukcija čeličnog užeta Žice čeličnih užadi se izrađuju hladnim vučenjem (prečnika 0. žičare itd. 1770. Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi Zavisno od oblasti primjene razlikujemo nekoliko vrsta čeličnih užadi i to užadi sa spiralnim upredanjem.19 ili 37 žica.2. duplog upredanja i sa oblogom.).. kabl kranovi itd).

zbog zavojnog konstrukcionog oblika oblika užeta. kod žičara).. Na slici 1.3). a) unakrsno Slika 2. prikazano je unakrsno (a) i istosmjerno pleteno uže (b). izuzeda se dozvoljavaju samo u specijalnim slučajevima. Spiralno uže se oblikuje tako što se oko jezgra namotava nekoliko redova čelične žice tako na iste čine zavojnicu u odnosu na jezgro. . U ovu svrhu se najčešde primjenjuju pramena užad odnosno užad dobivena pletenjem žica prvo u strukove oko jezgra. tako da su unutrašnji slojevi strukova pleteni od tanjih. istosmjerno i kombinovano upredenu užad. pa pletenjem strukova u užad oko jezgra (proces je dataljno ved opisan u poglavlju 1. kod kojih se dva susjedna sloja oslanjaju po cijeloj dužini čime su smanjeni površinski pritisci i povedan vijek trajanja užeta. Zatvorena užad predstavljaju modificiranu verziju spiralnog užeta pri čemu oko spiralnog užeta se postavlja nekoliko slojeva profilnih žica (najčešde jedan ili dva sloja. se optereduju na uvijanje. Najčešde se primjenjuju kao nosedi element kod žičara i kablovskih dizalica.3. a vanjski od debljih žica. mada ima izvedbi i do 5 slojeva). Ovakva konstrukcija dozvoljava primjenu žica različitih prečnika. Prema vrsti upredanja strukova oko jezgra razlikujemo unakrsno. te su užadi savitljivija i tanja. Pokretna užad se koriste kao nosivi elementi mehanizama za dizanje dizaličnih postrojenja i ista su opteredena nazatezanje. savijanje i uvijanje. Vrste pletenja užadi b) istosmjerno Kod jako opteredenih dizalica primjenjuju se paralelno pletena užad.- spiralna užad i zatvorena užad.2. Ovakvim konstrukcinim rješenjem smanjuje se prodiranje vlage unutar užeta i sila trenja između dodirnih površina i užeta usled glatkosti površine užeta. Natezanje nepokretnih užadi se obično vrši sa protu tegovima (npr. Opteredenje na savijanje nastaje prilikom prelaza užeta preko koturača i obavijanjem oko doboša i kao dopunsko opteredenje usled savijanja užeta žice. a prema smjeru zavojnice oko koje se motaju na desnohodna ili lijevohodna užadi.

5.6. dok kod nosedih užadi minimalni stepen sigurnosti iznosi 3. Dimenzionisanje čeličnih užadi Stvarna čvrstoda pokretnog užeta (užeta za dizanje tereta) u trenutku puštanja u rad mora da bude minimalno 4. za pokretne užadi vrijednosti stepena sigurnosti dati su u tabeli 1. . U zavisnosti od pogonske grupe koeficijent sigurnosti poprima druge vrijednosti.Tabela 5.2.5 puta veda od maksimalne radne sile zatezanje užeta. Pramena čelična užad 5.

Tako uže kada pređe izvjestan broj savijanja sklono je kidanju.5 5. 6. 26.F= .5 7 8.Fu .stepen sigurnosti. 48. 3.računska maksimalna sila užeta uzimajudi u obzir pogonsku klasi dizaličnog mehanizma unutar kojeg djeluje uže (N). 20.5 30 31 32 33 34 35 36 37 37. 60. Rm . 18. u slučajevima gdje se očekuje brzo zamaranje materijala užeta. . tabela 1.6. = faktor odnosa teorijskog i stvarnog poprečnog presjeka užeta. 9. 5. Oznaka pogonske klase Naziv Laka Srednja Teška Vrlo teška Broj 1 2 3 3 Broj radnih ciklusa na sat do 16 od 16 do 32 od 32 do63 preko 63 Stepen sigurnos ti 4. . 44.računska sila kidanja izabranog užeta (N). Kompenzacioni faktor . Stepen sigurnosti za čelična užad Standardi prečnici d (mm) za čeličnu pramenu užad iznose: 2. 16. Izbor prečnika užeta vrši se na osnovu zadovoljenja slijededeg obrasca: Fkid = A Rm = f = - Rm Fu max = Fu K Fkid . 11. 13.jačina materijala užeta na kidanje (N/mm2). 40. 14.Uže se obično proračunava samo na zatezanje. tabela 1. na što najvedi uticaj ima savijanje. 22. 8. Eksperimentalnim putem došlo je se do spoznaje da dužina vijeka u zavisnosti od savijanja zavisi od odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika užeta odnosno Dmin/du i odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika žice užeta odnosno Dmin/δ. 4. . 36. 56.5 Tabela 6. 24.5 38 Tabela 7. 52.maksimalna sila u užetu (N). Na vijek trajanja užeta najvedi uticaj ima zamaranje materijala. 12. 68. 7. 28.5. Broj savijanja 1 16 2 20 3 23 4 5 6 28 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 25 26. 32.Fu max .K . 64. 10.

OVJEŠENJE TERETA UŽETOM U svrhu ovješenja tereta najčešde se koriste užad i lanci. ali imaju vedu osjetljivost pri povedanim temperaturama i zbog svoje vede krutosti. a) b) c) d) c) Slika 3.4. primjenom čelične užadi. d) jednokraka-podesiva. koja su često pogodnija od čeličnih. zbog svoje velike savitljivosti i lakše manipulacije. c) jednokraka.. Za terete manjih veličina često se koriste kudeljna i sintetička užadi. dat je prikaz nekoliko načina zahvatanja materijala ovješenjem. b) dvokraka-podesiva. Vrste ovješenja od užadi. Na slici 1.6. a) zatvorena-beskonačna. . Čelična užad za vezivanje su lakša od lanaca.

sintetička i čelična. ZAKLJUČAK Uže predstavlja nosivi element mašinskih uređaja. gdje se za manje terete koriste kudeljna i sintetička. koji je uvijek optereden na zatezanje. Dijele se na kudeljna. a za vede terete koriste se čelična užad. takođe. jer im je savitljivost veda. mogu koristiti i za ovješenja tereta. Užad se. unakrsno i kombinovano. . Najširu primjenu u mašinstvu imaju čelična užad zbog svojih karakteristika. Postoje tri načina predenja užadi: istosmjerno.7.