P. 1
Seminarski Rad

Seminarski Rad

|Views: 223|Likes:

More info:

Published by: Fatima Bajrektarević on Jun 17, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/13/2015

pdf

text

original

Univerzitet u Tuzli Mašinski Fakultet Odsjek: Proizvodno mašinstvo Tuzla, 25.05.2013.

godine

SEMINARSKI RAD
Predmet: Transportni sistemi I Tema: Proračun nosećih užadi

Student: Bajrektarević Fatima II-400/10

Prof: Asistent:

Dr.sc. Alan Topčić, van.prof. Dr.sc. Alan Topčić, van.prof.

..................7 5................................................................................................................................4 1...........................................................................1.............................................................5 3....................................................................Definicija užeta...............................Uvod...............................................13 ....................................................... Ovješenja tereta užetom.....................................................................4 1......12 7.................7 5.................... Kudeljna užad............................................................................................................8 5........................................................................................ Nosivost užadi...............................6 4...............SADRŽAJ 1........... Dimenzionisanje čeličnih užadi..................................................................................................................................... Sintetička užad............................................................ Zaključak........10 6...........................2........................................................................ Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi..................... Čelična užad....1.........................................................................2....................................................................4 2.......................Podjela užadi.....................................................................................................................................

.…………............................................................... Vrste ovješenja od užadi………………………………………………………………………………………………………………........9 Slika 3..................... .................................. Vrste pletenja užadi..........POPIS SLIKA Slika 1.......................................................8 Slika 2.................... Konstrukcija čeličnog užeta.... ..........................12 ................................

..........................................................................................5 Tabela 2..............................11 Tabela 7.. Stepen sigurnosti za čelična užad............................................................................. Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja............................................................................................. Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena...................................................................................................... Pramena čelična užad.....6 Tabela 3..............10 Tabela 6....................................................................................11 .......... Kompenzacioni faktor.................Indeks zatezne čvrstode užadi.......POPIS TABELA Tabela 1........................................................................... Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje.............................7 Tabela 5.....................................................................................................................7 Tabela 4........................................

te se isti primjenjuju kao elementi za dizanje i nošenje tereta od strane dizaličnog mehanizma ili kao elementi veze između tereta i uređaja za ovješanje tereta. . dok je kod kombinovano predenih užadi svaki drugi struk u istom pravcu upreden. koje se prilikom izrade i termički obrađuju. Unakrsno predena užad imaju različit pravac predenja žice u strukove i strukove u užad. kombinovano upredena užad. prema određenim karakteristikama. Užad sa središtem od azbestnog ili čeličnog vlakna primjenjuju se na uređajima koja rade u neposrednoj blizini nekog izvora toplote. razlikujemo: unakrsno upredena užad. Uvijek je optereden na zatezanje. Izrađuju se od tankih čeličnih žica. a ovi u užad.1. Kod istosmjerno predenih užadi ovaj pravac predenja je isti. Istosmjerno predena užad su savitljivija od ostalih vrsta užadi. ali se lahko raspredaju. 1. Užadi kao nosivi element tereta dizalica imaju jaku veliku konstrukcionu primjenu.1. jačine 130-180 kp/mm2. Podjela užadi Užad se dijele u više grupa. Kod dizaličnih uređaja užadi imaju dvojaku ulogu. užad se dijele na: Vlaknasta (kudeljna) užad Sintetička užad Čelična (žičana) užad Kudeljna užad imaju slabe mehaničke osobine i primjenjuju se samo za uređaje sa ručnim pogonima. UVOD 1. vezan isključivo uz dimenzije tereta. azbesta ili mehke čelične žice. Žice se na specijalnim mašinama savijaju u strukove. Prema načinu pletenja. a ovi u užad. Prema vrsti upredanja. Strukovi se savijaju oko središnjeg (osnovnog) vlakna koje se izrađuje od kudelje. razlog tome je da su pogodna za vezivanje komadnog tereta zbog svoje elastičnosti i jednostavnog rukovanja sa komadima različitih fizičkih karakteristika. Prema vrsti materijala. Definicija užeta Uže je gipki visoko opteredeni mašinski element. kao i za vezivanje tereta za nosedi dio dizalice.2. užad se dijele na: lijevohodna i desnohodna Za dizalične mašine se primjenjuju užad duplog upredanja: žice se upredaju u strukove. istosmjerno upredena užad. Čelična užad se primjenjuju kod svih mehanizama i sa ručnim i motornim pogonom.

Fkid – računska sila kidanja užeta utvrđena standardom izabranog tipa užeta ili od strane proizvođača. Užad sa vedim brojem tanjih žica su savitljivija od užadi sa debljim žicama. ali se brže habaju pri prelazima preko koturova i doboša. 2. U tabeli 1. Sila zatezanja opteredenog užeta može se odrediti obrascem: Fu= Q –težina tereta (N) z – broj užadi koje nose teret α – ugao između užeta i sile težine tereta Q. NOSIVOST UŽADI Nosivost užadi ovisna je. Fumax – najveda sila u užetu u toku rada [N]. .Najčešde se za dizalice primjenjuju užad sa šest strukova i sa 19 i 37 žica u struku. K – stepen sigurnosti . Tabela 1. prikazani su podaci nosivosti užadi u zavisnosti od vrste ovješenja i ugla ovješenja kojeg zauzimaju prilikom podizanja tereta ( podaci se odnose na jedan krak užeta ). Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja Izbor prečnika užeta za zadatu silu zatezanja vrši se na osnovu obrasca: Fumax= - Fkid Fu – najveda sila u užetu *N+. osim o materijalu od kojeg su izrađena i o uglu kojeg uže zaklapa sa vertikalom. .

zavisno od prečnika i stepena rastezljivosti. Kudeljna užad se primjenjuju procesu u vezivanju tereta za nosede dijelove dizaličnog mehanizma ili kao vučni element dizaličnog mehanizma u tu svrhu se obično upotrebljavaju užadi ispletena od četiri pramena. U tabeli 1.). a dobre osobine su ima: elastičnost. d2 . ne ošteduju teret i ne izazivaju povredu rukovaoca. katran ili tome slično. osjetljivost na vanjske utjecaje (temperatura. ali vremenom mehaničke osobine kudeljnih užadi opadaju zbog podložnosti mehaničkim povredama i različitim atmosferskim uticajima. mada se koriste i transmisijska užadi koja su pletena od tri pramena ali samo u svrhe teret a za nosede dijelove dizaličnog mehanizma. U eksploataciji se koriste dvije izvedbe kudeljnih užadi: . relativno kratak vijek trajanja i sve vedi zahtjevi ka sigurnosti transportnih sredstava i njihovih elemenata.obične izvedbe i . Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje Približna vrijednost nosivosti neimpregniranog užeta od konoplje može se odrediti prema obrascu: dnu = 0. Prečnik užeta [mm] Dozvoljena vučna sila [kN] 13 1. Tako smrznuto uže od konoplje ne smije se upotrebljavati dok se ne otopi i osuši.25 35 10 60 25 Tabela 2. Proces impregniranja vrši se natapanjem užadi u karbolineum. a osnovni nedostaci kudeljnih užadi su: niska nosivost. Čvrstoda kudeljnih vlakana užeta s obzirom na teorijski presjek kreče se iznad 120 N/mm2.7 .3.impregrirane izvedbe. Proračun kudeljnih užadi vrši se samo na istezanje obrascem: F= σdop [N] Koeficijent sigurnosti za užad od konoplje nalazi se u dijapazonu od: 8 ÷ 20. vlaga. Zadnjih decenija kudeljnu užad u velikoj mjeri je potisnuta od strane čeličnih užadi. prikazane su vrijednosti dozvoljene vučne sile za užad od konoplje.2 16 2 18 2.5 20 3. dok se njihova otpornost prema vlazi znatno povedava. hemijski utjecaji itd. Za razliku do običnih kudeljnih užadi impregrirana užad imaju nešto manje dopušteno naprezane od navedenog za 10 % uslijed slabljenja vlakana od strane smole kojom se premazuju. [mm] . KUDELJNA UŽAD Užad izrađena od konoplje vrlo su pogodna za vezivanje tereta.2.

ali su otpornija na vanjske utjecaje (temperaturu. SINTETIČKA UŽAD Vrijednosti zatezne čvrstode čelične užadi i užadi od sintetskih vlakana. Približne vrijednosti zatezne čvrstode užadi od prirodnih i sintetskih vlakana. izrađuju se u kombinacijama: zatvorena-beskonačna.75 2. dvokraka-podesiva.6 Tabela 3. 5. Manje su elastična od kudeljne i užadi od sintetskih materijala .8 14.05 2. Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena Tabela 4.5 42. mehanička oštedenja itd. . o čemu de biti kasnije govora.5 a 15.3 Materijal konoplja manila najlon dakro n polietilen polipropilen Indeks 1 1.5 27. jednokraka i sl. Za poređenje tih vrijednosti uzeta je kvalitetna konoplja sa indeksom 1. prikazane su u tabeli 1.4 9.4.2 2. prikazane su u tabeli 1.4. Za usporedbu tih vrijednosti uzeto je uže od polipropilena (koeficijent sigurnosti: 9).3.Indeks zatezne čvrstode užadi Karakteristike sintetičkih užadi su: velika dilatacija (40%).). niska sklonost ka primanju vode (poliamidna užad od 5 do 15%). mala zapreminska gustina.9 5. a i užadi čelična užadi su u najširoj primjeni u industriji.5 2. ČELIČNA UŽAD Od svih vrsta elemenata za dizanje i vješanje tereta. niska sklonost ka starenju. Prečnik užeta [mm] 12 18 24 30 Zatezna čvrstoda *kN+ uže od čelično uže polipropilen 7.25 3. Ovješenja od čelične užadi. gubljenje čvrstode uslijed uticaja toplote i trenja. Nosivost čeličnog užeta je u zavisti od konstrukcione izvedbe istog i ugla vješanja kojeg uže zatvara se vertikalom.

2. čime se unutrašnje trenje između jezgra i strukova znatno smanjuje. sredstva za vezivanje i dizanje tereta (razne vrste dizaličnih postrojenja). 1770. kako bi se unutrašnje trenje i habanje svelo na minimalnu mjeru.Slika 1. Izbor materijala jezgra vrši se u zavisnosti od radnih uslova u kojima se primjenjuje uže. te ista se mogu podijeliti na nosiva (nepokretna) i pokretna užad. U zavisnosti od radnih okolnosti u kojima se upotrebljava uređaj sa čeličnim užetom ovisi i izbor osnovnog jezgra. Prilikom opteredenja užeta strukovi vrše pritisak na uže i istiskuju malu količinu maziva. Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi Zavisno od oblasti primjene razlikujemo nekoliko vrsta čeličnih užadi i to užadi sa spiralnim upredanjem. duplog upredanja i sa oblogom. a strukovi se naknadno pletu u uže oko jezgra (osnovnog vlakna) koje se izrađuje od kudelje. a najčešde se koriste kao: 5. Nosiva (nepokretna) užad predstavljaju specifičnu konstrukcionu izvedbu čeličnih užadi koja se koriste u svrhu nošenja tereta pri čemu ista miruju i opteredena su samo na istezanje. čvrstoda užeta ostaje nepromjenjena.. Osim toga prisustvo maziva u užetu nedozvoljava pojavu korozije u unutrašnjosti užeta.. Čelična užad se primjenjuju za različite svrhe u svim granama industrije. visedi mostovi i sl. Konstrukcija čeličnog užeta Žice čeličnih užadi se izrađuju hladnim vučenjem (prečnika 0. sredstva za povlačenje tereta (konvejeri. žičare itd. kao vozna sredstva (žičare.4. Zbog toga je potrebno čelična užad s vremena na vrijeme naknadno premazati podmazujudim materijalom sa vanjske strane. kabl kranovi itd).2 mm) uz naknadnu termičku obradu tako da se ostvaruje jačina žice na kidanje od Rm= 1570.). Trenutno se koriste u ove svrhe sljedede vrste i to: .). a ujedno unutar istog se talože podmazujuda stedstva (maziva).19 ili 37 žica. Ukoliko se desi da se podmazujudi materijal u unutrašnjosti užeta potroši ili zbog toplotnih uticaja ispari. azbesta ili meke čelične žice. pri čemu jezgro u osnovi služi za potporu strukova u nošenju opteredenja.1. 1960 N/mm2. kao nosiva sredstva (skele. Konstrukcija čeličnih užadi koncipirana je tako da se na specijalnim mašinama pojedine žice pletu u strukove od 7. ali se životni vijek užeta smanjuje. tako za uređaja koji rade u blizini toplotnih izvora primjenjuju se jezgra užeta od azbesta ili od meke čelične žice.

prikazano je unakrsno (a) i istosmjerno pleteno uže (b). kod kojih se dva susjedna sloja oslanjaju po cijeloj dužini čime su smanjeni površinski pritisci i povedan vijek trajanja užeta. Spiralno uže se oblikuje tako što se oko jezgra namotava nekoliko redova čelične žice tako na iste čine zavojnicu u odnosu na jezgro. kod žičara).3).. Prema vrsti upredanja strukova oko jezgra razlikujemo unakrsno. a vanjski od debljih žica. Zatvorena užad predstavljaju modificiranu verziju spiralnog užeta pri čemu oko spiralnog užeta se postavlja nekoliko slojeva profilnih žica (najčešde jedan ili dva sloja. a) unakrsno Slika 2. . istosmjerno i kombinovano upredenu užad. se optereduju na uvijanje. savijanje i uvijanje. Natezanje nepokretnih užadi se obično vrši sa protu tegovima (npr. Vrste pletenja užadi b) istosmjerno Kod jako opteredenih dizalica primjenjuju se paralelno pletena užad. mada ima izvedbi i do 5 slojeva). Ovakvim konstrukcinim rješenjem smanjuje se prodiranje vlage unutar užeta i sila trenja između dodirnih površina i užeta usled glatkosti površine užeta. a prema smjeru zavojnice oko koje se motaju na desnohodna ili lijevohodna užadi. tako da su unutrašnji slojevi strukova pleteni od tanjih. Na slici 1. zbog zavojnog konstrukcionog oblika oblika užeta.- spiralna užad i zatvorena užad. Pokretna užad se koriste kao nosivi elementi mehanizama za dizanje dizaličnih postrojenja i ista su opteredena nazatezanje. Ovakva konstrukcija dozvoljava primjenu žica različitih prečnika.2. te su užadi savitljivija i tanja. Najčešde se primjenjuju kao nosedi element kod žičara i kablovskih dizalica. U ovu svrhu se najčešde primjenjuju pramena užad odnosno užad dobivena pletenjem žica prvo u strukove oko jezgra. Opteredenje na savijanje nastaje prilikom prelaza užeta preko koturača i obavijanjem oko doboša i kao dopunsko opteredenje usled savijanja užeta žice.3. izuzeda se dozvoljavaju samo u specijalnim slučajevima. pa pletenjem strukova u užad oko jezgra (proces je dataljno ved opisan u poglavlju 1.

.2. Dimenzionisanje čeličnih užadi Stvarna čvrstoda pokretnog užeta (užeta za dizanje tereta) u trenutku puštanja u rad mora da bude minimalno 4. za pokretne užadi vrijednosti stepena sigurnosti dati su u tabeli 1.5. dok kod nosedih užadi minimalni stepen sigurnosti iznosi 3.6.5 puta veda od maksimalne radne sile zatezanje užeta.Tabela 5. U zavisnosti od pogonske grupe koeficijent sigurnosti poprima druge vrijednosti. Pramena čelična užad 5.

56. 24.maksimalna sila u užetu (N).6. 22. . Oznaka pogonske klase Naziv Laka Srednja Teška Vrlo teška Broj 1 2 3 3 Broj radnih ciklusa na sat do 16 od 16 do 32 od 32 do63 preko 63 Stepen sigurnos ti 4. 9. 16. tabela 1. 20.računska sila kidanja izabranog užeta (N). Tako uže kada pređe izvjestan broj savijanja sklono je kidanju.5 30 31 32 33 34 35 36 37 37.računska maksimalna sila užeta uzimajudi u obzir pogonsku klasi dizaličnog mehanizma unutar kojeg djeluje uže (N). na što najvedi uticaj ima savijanje. 40.5 Tabela 6. 36.F= .Fu max . Broj savijanja 1 16 2 20 3 23 4 5 6 28 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 25 26.5. 28. Stepen sigurnosti za čelična užad Standardi prečnici d (mm) za čeličnu pramenu užad iznose: 2.K . tabela 1. Na vijek trajanja užeta najvedi uticaj ima zamaranje materijala. 48.5 5. Eksperimentalnim putem došlo je se do spoznaje da dužina vijeka u zavisnosti od savijanja zavisi od odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika užeta odnosno Dmin/du i odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika žice užeta odnosno Dmin/δ. 12.stepen sigurnosti. 18.5 7 8. . 26. . 11. 13. 60. u slučajevima gdje se očekuje brzo zamaranje materijala užeta.Fu . 7. 4. 6. 8. 32. 64. 5. = faktor odnosa teorijskog i stvarnog poprečnog presjeka užeta. 3. Kompenzacioni faktor . 14. 10. 68.Uže se obično proračunava samo na zatezanje. 44.jačina materijala užeta na kidanje (N/mm2). Izbor prečnika užeta vrši se na osnovu zadovoljenja slijededeg obrasca: Fkid = A Rm = f = - Rm Fu max = Fu K Fkid . Rm . 52.5 38 Tabela 7.

ali imaju vedu osjetljivost pri povedanim temperaturama i zbog svoje vede krutosti. b) dvokraka-podesiva. Čelična užad za vezivanje su lakša od lanaca.. primjenom čelične užadi. OVJEŠENJE TERETA UŽETOM U svrhu ovješenja tereta najčešde se koriste užad i lanci. zbog svoje velike savitljivosti i lakše manipulacije. d) jednokraka-podesiva. . c) jednokraka.6. Za terete manjih veličina često se koriste kudeljna i sintetička užadi. a) zatvorena-beskonačna. dat je prikaz nekoliko načina zahvatanja materijala ovješenjem. Vrste ovješenja od užadi. a) b) c) d) c) Slika 3.4. Na slici 1. koja su često pogodnija od čeličnih.

ZAKLJUČAK Uže predstavlja nosivi element mašinskih uređaja. . Dijele se na kudeljna. gdje se za manje terete koriste kudeljna i sintetička. Postoje tri načina predenja užadi: istosmjerno. sintetička i čelična. Najširu primjenu u mašinstvu imaju čelična užad zbog svojih karakteristika. jer im je savitljivost veda. unakrsno i kombinovano. mogu koristiti i za ovješenja tereta. Užad se. takođe. a za vede terete koriste se čelična užad. koji je uvijek optereden na zatezanje.7.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->