Seminarski Rad

Univerzitet u Tuzli Mašinski Fakultet Odsjek: Proizvodno mašinstvo Tuzla, 25.05.2013.

godine

SEMINARSKI RAD
Predmet: Transportni sistemi I Tema: Proračun nosećih užadi

Student: Bajrektarević Fatima II-400/10

Prof: Asistent:

Dr.sc. Alan Topčić, van.prof. Dr.sc. Alan Topčić, van.prof.

...............................................................2......................... Zaključak...........................................12 7........................................................................ Sintetička užad.............Uvod........................................................................................................................................4 1...............................4 2................................................................................................................................................................................................... Dimenzionisanje čeličnih užadi..................7 5....................................10 6.............1.......................................................6 4....................SADRŽAJ 1......................................................................................................4 1................................................................................. Čelična užad..............................................................................................................................................1................................. Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi.....................................................13 ...............................................................................................................................................Podjela užadi.Definicija užeta.........8 5.................................... Ovješenja tereta užetom....... Nosivost užadi.........2....................................5 3...........................................7 5..... Kudeljna užad..................................................

........... Vrste ovješenja od užadi………………………………………………………………………………………………………………......... Vrste pletenja užadi.................. .....................................................12 .............POPIS SLIKA Slika 1...............9 Slika 3.........................8 Slika 2...................................................…………..................................... ...................................... Konstrukcija čeličnog užeta....

..............11 Tabela 7.....................................................................................................7 Tabela 4............................................................................................................................................. Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje..................................................... Stepen sigurnosti za čelična užad.......................................................................................................................5 Tabela 2..........................................................6 Tabela 3......................................................................Indeks zatezne čvrstode užadi............ Kompenzacioni faktor........................................................................................ Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja.. Pramena čelična užad. Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena.............POPIS TABELA Tabela 1........................................7 Tabela 5................................................................10 Tabela 6.....11 ...........

a ovi u užad. Definicija užeta Uže je gipki visoko opteredeni mašinski element. Prema vrsti materijala. Kod istosmjerno predenih užadi ovaj pravac predenja je isti. a ovi u užad. Užadi kao nosivi element tereta dizalica imaju jaku veliku konstrukcionu primjenu. dok je kod kombinovano predenih užadi svaki drugi struk u istom pravcu upreden.1. Čelična užad se primjenjuju kod svih mehanizama i sa ručnim i motornim pogonom. UVOD 1. kombinovano upredena užad. Kod dizaličnih uređaja užadi imaju dvojaku ulogu. kao i za vezivanje tereta za nosedi dio dizalice. azbesta ili mehke čelične žice. Istosmjerno predena užad su savitljivija od ostalih vrsta užadi. užad se dijele na: Vlaknasta (kudeljna) užad Sintetička užad Čelična (žičana) užad Kudeljna užad imaju slabe mehaničke osobine i primjenjuju se samo za uređaje sa ručnim pogonima. koje se prilikom izrade i termički obrađuju. Uvijek je optereden na zatezanje. razlikujemo: unakrsno upredena užad. jačine 130-180 kp/mm2. Podjela užadi Užad se dijele u više grupa. te se isti primjenjuju kao elementi za dizanje i nošenje tereta od strane dizaličnog mehanizma ili kao elementi veze između tereta i uređaja za ovješanje tereta. ali se lahko raspredaju. Izrađuju se od tankih čeličnih žica.1. Unakrsno predena užad imaju različit pravac predenja žice u strukove i strukove u užad. Žice se na specijalnim mašinama savijaju u strukove. Strukovi se savijaju oko središnjeg (osnovnog) vlakna koje se izrađuje od kudelje. 1. Užad sa središtem od azbestnog ili čeličnog vlakna primjenjuju se na uređajima koja rade u neposrednoj blizini nekog izvora toplote.2. Prema vrsti upredanja. prema određenim karakteristikama. . razlog tome je da su pogodna za vezivanje komadnog tereta zbog svoje elastičnosti i jednostavnog rukovanja sa komadima različitih fizičkih karakteristika. vezan isključivo uz dimenzije tereta. istosmjerno upredena užad. užad se dijele na: lijevohodna i desnohodna Za dizalične mašine se primjenjuju užad duplog upredanja: žice se upredaju u strukove. Prema načinu pletenja.

Najčešde se za dizalice primjenjuju užad sa šest strukova i sa 19 i 37 žica u struku. U tabeli 1. Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja Izbor prečnika užeta za zadatu silu zatezanja vrši se na osnovu obrasca: Fumax= - Fkid Fu – najveda sila u užetu *N+. . Fkid – računska sila kidanja užeta utvrđena standardom izabranog tipa užeta ili od strane proizvođača. . Sila zatezanja opteredenog užeta može se odrediti obrascem: Fu= Q –težina tereta (N) z – broj užadi koje nose teret α – ugao između užeta i sile težine tereta Q. Užad sa vedim brojem tanjih žica su savitljivija od užadi sa debljim žicama. K – stepen sigurnosti . Tabela 1. Fumax – najveda sila u užetu u toku rada [N]. NOSIVOST UŽADI Nosivost užadi ovisna je. osim o materijalu od kojeg su izrađena i o uglu kojeg uže zaklapa sa vertikalom. ali se brže habaju pri prelazima preko koturova i doboša. 2. prikazani su podaci nosivosti užadi u zavisnosti od vrste ovješenja i ugla ovješenja kojeg zauzimaju prilikom podizanja tereta ( podaci se odnose na jedan krak užeta ).

Proračun kudeljnih užadi vrši se samo na istezanje obrascem: F= σdop [N] Koeficijent sigurnosti za užad od konoplje nalazi se u dijapazonu od: 8 ÷ 20. Čvrstoda kudeljnih vlakana užeta s obzirom na teorijski presjek kreče se iznad 120 N/mm2.2 16 2 18 2. katran ili tome slično. a osnovni nedostaci kudeljnih užadi su: niska nosivost.7 . Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje Približna vrijednost nosivosti neimpregniranog užeta od konoplje može se odrediti prema obrascu: dnu = 0. Proces impregniranja vrši se natapanjem užadi u karbolineum. U eksploataciji se koriste dvije izvedbe kudeljnih užadi: .obične izvedbe i . prikazane su vrijednosti dozvoljene vučne sile za užad od konoplje.impregrirane izvedbe. dok se njihova otpornost prema vlazi znatno povedava. Kudeljna užad se primjenjuju procesu u vezivanju tereta za nosede dijelove dizaličnog mehanizma ili kao vučni element dizaličnog mehanizma u tu svrhu se obično upotrebljavaju užadi ispletena od četiri pramena. mada se koriste i transmisijska užadi koja su pletena od tri pramena ali samo u svrhe teret a za nosede dijelove dizaličnog mehanizma.3. ne ošteduju teret i ne izazivaju povredu rukovaoca. hemijski utjecaji itd.2.). relativno kratak vijek trajanja i sve vedi zahtjevi ka sigurnosti transportnih sredstava i njihovih elemenata. d2 . KUDELJNA UŽAD Užad izrađena od konoplje vrlo su pogodna za vezivanje tereta.25 35 10 60 25 Tabela 2. Zadnjih decenija kudeljnu užad u velikoj mjeri je potisnuta od strane čeličnih užadi. U tabeli 1. zavisno od prečnika i stepena rastezljivosti.5 20 3. a dobre osobine su ima: elastičnost. osjetljivost na vanjske utjecaje (temperatura. [mm] . ali vremenom mehaničke osobine kudeljnih užadi opadaju zbog podložnosti mehaničkim povredama i različitim atmosferskim uticajima. Prečnik užeta [mm] Dozvoljena vučna sila [kN] 13 1. vlaga. Za razliku do običnih kudeljnih užadi impregrirana užad imaju nešto manje dopušteno naprezane od navedenog za 10 % uslijed slabljenja vlakana od strane smole kojom se premazuju. Tako smrznuto uže od konoplje ne smije se upotrebljavati dok se ne otopi i osuši.

niska sklonost ka primanju vode (poliamidna užad od 5 do 15%). Nosivost čeličnog užeta je u zavisti od konstrukcione izvedbe istog i ugla vješanja kojeg uže zatvara se vertikalom.Indeks zatezne čvrstode užadi Karakteristike sintetičkih užadi su: velika dilatacija (40%). Prečnik užeta [mm] 12 18 24 30 Zatezna čvrstoda *kN+ uže od čelično uže polipropilen 7. prikazane su u tabeli 1.4 9.8 14.75 2.6 Tabela 3.4. prikazane su u tabeli 1.).5 27.5 2.05 2. izrađuju se u kombinacijama: zatvorena-beskonačna. SINTETIČKA UŽAD Vrijednosti zatezne čvrstode čelične užadi i užadi od sintetskih vlakana.5 42. Za usporedbu tih vrijednosti uzeto je uže od polipropilena (koeficijent sigurnosti: 9). mala zapreminska gustina.5 a 15. Za poređenje tih vrijednosti uzeta je kvalitetna konoplja sa indeksom 1. 5. Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena Tabela 4. Manje su elastična od kudeljne i užadi od sintetskih materijala . dvokraka-podesiva.3 Materijal konoplja manila najlon dakro n polietilen polipropilen Indeks 1 1. mehanička oštedenja itd. o čemu de biti kasnije govora. . Ovješenja od čelične užadi.9 5. ČELIČNA UŽAD Od svih vrsta elemenata za dizanje i vješanje tereta. a i užadi čelična užadi su u najširoj primjeni u industriji.4. Približne vrijednosti zatezne čvrstode užadi od prirodnih i sintetskih vlakana. ali su otpornija na vanjske utjecaje (temperaturu.3. jednokraka i sl. niska sklonost ka starenju.2 2. gubljenje čvrstode uslijed uticaja toplote i trenja.25 3.

kao vozna sredstva (žičare..19 ili 37 žica. a strukovi se naknadno pletu u uže oko jezgra (osnovnog vlakna) koje se izrađuje od kudelje. Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi Zavisno od oblasti primjene razlikujemo nekoliko vrsta čeličnih užadi i to užadi sa spiralnim upredanjem. 1960 N/mm2. Ukoliko se desi da se podmazujudi materijal u unutrašnjosti užeta potroši ili zbog toplotnih uticaja ispari. Prilikom opteredenja užeta strukovi vrše pritisak na uže i istiskuju malu količinu maziva. kao nosiva sredstva (skele. Osim toga prisustvo maziva u užetu nedozvoljava pojavu korozije u unutrašnjosti užeta. kako bi se unutrašnje trenje i habanje svelo na minimalnu mjeru. Konstrukcija čeličnog užeta Žice čeličnih užadi se izrađuju hladnim vučenjem (prečnika 0. sredstva za povlačenje tereta (konvejeri. tako za uređaja koji rade u blizini toplotnih izvora primjenjuju se jezgra užeta od azbesta ili od meke čelične žice. žičare itd. te ista se mogu podijeliti na nosiva (nepokretna) i pokretna užad.1.. kabl kranovi itd). 1770.). Čelična užad se primjenjuju za različite svrhe u svim granama industrije. čime se unutrašnje trenje između jezgra i strukova znatno smanjuje.Slika 1. duplog upredanja i sa oblogom. Izbor materijala jezgra vrši se u zavisnosti od radnih uslova u kojima se primjenjuje uže. ali se životni vijek užeta smanjuje. Trenutno se koriste u ove svrhe sljedede vrste i to: . sredstva za vezivanje i dizanje tereta (razne vrste dizaličnih postrojenja). Konstrukcija čeličnih užadi koncipirana je tako da se na specijalnim mašinama pojedine žice pletu u strukove od 7. azbesta ili meke čelične žice. čvrstoda užeta ostaje nepromjenjena. a ujedno unutar istog se talože podmazujuda stedstva (maziva).4. pri čemu jezgro u osnovi služi za potporu strukova u nošenju opteredenja. Nosiva (nepokretna) užad predstavljaju specifičnu konstrukcionu izvedbu čeličnih užadi koja se koriste u svrhu nošenja tereta pri čemu ista miruju i opteredena su samo na istezanje. a najčešde se koriste kao: 5. visedi mostovi i sl.).2 mm) uz naknadnu termičku obradu tako da se ostvaruje jačina žice na kidanje od Rm= 1570. Zbog toga je potrebno čelična užad s vremena na vrijeme naknadno premazati podmazujudim materijalom sa vanjske strane.2. U zavisnosti od radnih okolnosti u kojima se upotrebljava uređaj sa čeličnim užetom ovisi i izbor osnovnog jezgra.

U ovu svrhu se najčešde primjenjuju pramena užad odnosno užad dobivena pletenjem žica prvo u strukove oko jezgra. pa pletenjem strukova u užad oko jezgra (proces je dataljno ved opisan u poglavlju 1. a) unakrsno Slika 2.2. kod žičara). Na slici 1. te su užadi savitljivija i tanja.- spiralna užad i zatvorena užad. a vanjski od debljih žica.3. se optereduju na uvijanje. Najčešde se primjenjuju kao nosedi element kod žičara i kablovskih dizalica. Pokretna užad se koriste kao nosivi elementi mehanizama za dizanje dizaličnih postrojenja i ista su opteredena nazatezanje. savijanje i uvijanje. Ovakva konstrukcija dozvoljava primjenu žica različitih prečnika. kod kojih se dva susjedna sloja oslanjaju po cijeloj dužini čime su smanjeni površinski pritisci i povedan vijek trajanja užeta.3). prikazano je unakrsno (a) i istosmjerno pleteno uže (b). Zatvorena užad predstavljaju modificiranu verziju spiralnog užeta pri čemu oko spiralnog užeta se postavlja nekoliko slojeva profilnih žica (najčešde jedan ili dva sloja. izuzeda se dozvoljavaju samo u specijalnim slučajevima. tako da su unutrašnji slojevi strukova pleteni od tanjih. Vrste pletenja užadi b) istosmjerno Kod jako opteredenih dizalica primjenjuju se paralelno pletena užad. Opteredenje na savijanje nastaje prilikom prelaza užeta preko koturača i obavijanjem oko doboša i kao dopunsko opteredenje usled savijanja užeta žice.. istosmjerno i kombinovano upredenu užad. zbog zavojnog konstrukcionog oblika oblika užeta. . a prema smjeru zavojnice oko koje se motaju na desnohodna ili lijevohodna užadi. Ovakvim konstrukcinim rješenjem smanjuje se prodiranje vlage unutar užeta i sila trenja između dodirnih površina i užeta usled glatkosti površine užeta. Spiralno uže se oblikuje tako što se oko jezgra namotava nekoliko redova čelične žice tako na iste čine zavojnicu u odnosu na jezgro. Natezanje nepokretnih užadi se obično vrši sa protu tegovima (npr. Prema vrsti upredanja strukova oko jezgra razlikujemo unakrsno. mada ima izvedbi i do 5 slojeva).

Dimenzionisanje čeličnih užadi Stvarna čvrstoda pokretnog užeta (užeta za dizanje tereta) u trenutku puštanja u rad mora da bude minimalno 4. . za pokretne užadi vrijednosti stepena sigurnosti dati su u tabeli 1.5 puta veda od maksimalne radne sile zatezanje užeta. U zavisnosti od pogonske grupe koeficijent sigurnosti poprima druge vrijednosti. dok kod nosedih užadi minimalni stepen sigurnosti iznosi 3.6.5.Tabela 5. Pramena čelična užad 5.2.

52.Fu .5. Rm . 11. 3. Na vijek trajanja užeta najvedi uticaj ima zamaranje materijala.5 30 31 32 33 34 35 36 37 37. 16. 9.F= .K . 14. = faktor odnosa teorijskog i stvarnog poprečnog presjeka užeta. 60. . 68. tabela 1. Tako uže kada pređe izvjestan broj savijanja sklono je kidanju. Stepen sigurnosti za čelična užad Standardi prečnici d (mm) za čeličnu pramenu užad iznose: 2. 44. 22. 26. 36. 28. 56. 48.Fu max .5 Tabela 6.stepen sigurnosti. 32.jačina materijala užeta na kidanje (N/mm2). Eksperimentalnim putem došlo je se do spoznaje da dužina vijeka u zavisnosti od savijanja zavisi od odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika užeta odnosno Dmin/du i odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika žice užeta odnosno Dmin/δ.6. Izbor prečnika užeta vrši se na osnovu zadovoljenja slijededeg obrasca: Fkid = A Rm = f = - Rm Fu max = Fu K Fkid .Uže se obično proračunava samo na zatezanje. Oznaka pogonske klase Naziv Laka Srednja Teška Vrlo teška Broj 1 2 3 3 Broj radnih ciklusa na sat do 16 od 16 do 32 od 32 do63 preko 63 Stepen sigurnos ti 4. 18. 40. u slučajevima gdje se očekuje brzo zamaranje materijala užeta. 64. 8. Broj savijanja 1 16 2 20 3 23 4 5 6 28 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 25 26. 7.5 38 Tabela 7.računska sila kidanja izabranog užeta (N). .5 7 8. 12. 10. 6. . na što najvedi uticaj ima savijanje. tabela 1.maksimalna sila u užetu (N). 5. Kompenzacioni faktor .računska maksimalna sila užeta uzimajudi u obzir pogonsku klasi dizaličnog mehanizma unutar kojeg djeluje uže (N). 20. 13. 4. 24.5 5.

zbog svoje velike savitljivosti i lakše manipulacije. koja su često pogodnija od čeličnih. ali imaju vedu osjetljivost pri povedanim temperaturama i zbog svoje vede krutosti. dat je prikaz nekoliko načina zahvatanja materijala ovješenjem.4. a) b) c) d) c) Slika 3. a) zatvorena-beskonačna. . d) jednokraka-podesiva. OVJEŠENJE TERETA UŽETOM U svrhu ovješenja tereta najčešde se koriste užad i lanci. Za terete manjih veličina često se koriste kudeljna i sintetička užadi. Čelična užad za vezivanje su lakša od lanaca. primjenom čelične užadi.6. Vrste ovješenja od užadi. c) jednokraka.. b) dvokraka-podesiva. Na slici 1.

ZAKLJUČAK Uže predstavlja nosivi element mašinskih uređaja. koji je uvijek optereden na zatezanje. takođe. gdje se za manje terete koriste kudeljna i sintetička. Postoje tri načina predenja užadi: istosmjerno. mogu koristiti i za ovješenja tereta. Dijele se na kudeljna. unakrsno i kombinovano. Užad se. a za vede terete koriste se čelična užad.7. sintetička i čelična. . Najširu primjenu u mašinstvu imaju čelična užad zbog svojih karakteristika. jer im je savitljivost veda.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful