Univerzitet u Tuzli Mašinski Fakultet Odsjek: Proizvodno mašinstvo Tuzla, 25.05.2013.

godine

SEMINARSKI RAD
Predmet: Transportni sistemi I Tema: Proračun nosećih užadi

Student: Bajrektarević Fatima II-400/10

Prof: Asistent:

Dr.sc. Alan Topčić, van.prof. Dr.sc. Alan Topčić, van.prof.

..........................13 ................ Zaključak................................. Kudeljna užad........................................................................1............................................................................................................................................................................4 1........................................ Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi.......................................................12 7.......................................................... Sintetička užad.................................................1.........4 2.............. Ovješenja tereta užetom...............................................................................Podjela užadi.................................................6 4..........5 3............................................................................................................ Čelična užad......................8 5...............................................................................................................................................................................SADRŽAJ 1........ Dimenzionisanje čeličnih užadi..................................................................................................................................................................7 5...........................................................................................................Definicija užeta...................7 5....................................Uvod...........................................2................4 1......2................................................................................ Nosivost užadi.....10 6.

.....................................................9 Slika 3......................... ............12 ...................................………….......................................................................... .. Vrste pletenja užadi..8 Slika 2.. Konstrukcija čeličnog užeta.......POPIS SLIKA Slika 1........... Vrste ovješenja od užadi………………………………………………………………………………………………………………...................................................

..............................POPIS TABELA Tabela 1....11 .................... Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje..........................................................................6 Tabela 3................................. Pramena čelična užad......................................5 Tabela 2................Indeks zatezne čvrstode užadi................... Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena................... Kompenzacioni faktor...................................................................................................................10 Tabela 6...............11 Tabela 7..................7 Tabela 4...................................................................................... Stepen sigurnosti za čelična užad...............................................................................................................................7 Tabela 5................................................................................................................................................ Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja..................................

te se isti primjenjuju kao elementi za dizanje i nošenje tereta od strane dizaličnog mehanizma ili kao elementi veze između tereta i uređaja za ovješanje tereta. . Užad sa središtem od azbestnog ili čeličnog vlakna primjenjuju se na uređajima koja rade u neposrednoj blizini nekog izvora toplote. kombinovano upredena užad. Žice se na specijalnim mašinama savijaju u strukove. Prema načinu pletenja. azbesta ili mehke čelične žice. Izrađuju se od tankih čeličnih žica. vezan isključivo uz dimenzije tereta. Prema vrsti materijala. Kod dizaličnih uređaja užadi imaju dvojaku ulogu. Užadi kao nosivi element tereta dizalica imaju jaku veliku konstrukcionu primjenu. Unakrsno predena užad imaju različit pravac predenja žice u strukove i strukove u užad. prema određenim karakteristikama. kao i za vezivanje tereta za nosedi dio dizalice. Uvijek je optereden na zatezanje. dok je kod kombinovano predenih užadi svaki drugi struk u istom pravcu upreden. Istosmjerno predena užad su savitljivija od ostalih vrsta užadi. ali se lahko raspredaju. Prema vrsti upredanja. jačine 130-180 kp/mm2.2. Kod istosmjerno predenih užadi ovaj pravac predenja je isti. užad se dijele na: Vlaknasta (kudeljna) užad Sintetička užad Čelična (žičana) užad Kudeljna užad imaju slabe mehaničke osobine i primjenjuju se samo za uređaje sa ručnim pogonima. Definicija užeta Uže je gipki visoko opteredeni mašinski element. a ovi u užad. koje se prilikom izrade i termički obrađuju. užad se dijele na: lijevohodna i desnohodna Za dizalične mašine se primjenjuju užad duplog upredanja: žice se upredaju u strukove. istosmjerno upredena užad. Strukovi se savijaju oko središnjeg (osnovnog) vlakna koje se izrađuje od kudelje.1.1. Podjela užadi Užad se dijele u više grupa. razlog tome je da su pogodna za vezivanje komadnog tereta zbog svoje elastičnosti i jednostavnog rukovanja sa komadima različitih fizičkih karakteristika. UVOD 1. 1. razlikujemo: unakrsno upredena užad. Čelična užad se primjenjuju kod svih mehanizama i sa ručnim i motornim pogonom. a ovi u užad.

2. prikazani su podaci nosivosti užadi u zavisnosti od vrste ovješenja i ugla ovješenja kojeg zauzimaju prilikom podizanja tereta ( podaci se odnose na jedan krak užeta ). Užad sa vedim brojem tanjih žica su savitljivija od užadi sa debljim žicama. . osim o materijalu od kojeg su izrađena i o uglu kojeg uže zaklapa sa vertikalom.Najčešde se za dizalice primjenjuju užad sa šest strukova i sa 19 i 37 žica u struku. . ali se brže habaju pri prelazima preko koturova i doboša. U tabeli 1. Nosivost užadi u zavisnosti od ugla zavješenja Izbor prečnika užeta za zadatu silu zatezanja vrši se na osnovu obrasca: Fumax= - Fkid Fu – najveda sila u užetu *N+. Fkid – računska sila kidanja užeta utvrđena standardom izabranog tipa užeta ili od strane proizvođača. Tabela 1. K – stepen sigurnosti . Sila zatezanja opteredenog užeta može se odrediti obrascem: Fu= Q –težina tereta (N) z – broj užadi koje nose teret α – ugao između užeta i sile težine tereta Q. NOSIVOST UŽADI Nosivost užadi ovisna je. Fumax – najveda sila u užetu u toku rada [N].

relativno kratak vijek trajanja i sve vedi zahtjevi ka sigurnosti transportnih sredstava i njihovih elemenata.impregrirane izvedbe.7 . hemijski utjecaji itd. Kudeljna užad se primjenjuju procesu u vezivanju tereta za nosede dijelove dizaličnog mehanizma ili kao vučni element dizaličnog mehanizma u tu svrhu se obično upotrebljavaju užadi ispletena od četiri pramena. Prečnik užeta [mm] Dozvoljena vučna sila [kN] 13 1. ne ošteduju teret i ne izazivaju povredu rukovaoca. Proračun kudeljnih užadi vrši se samo na istezanje obrascem: F= σdop [N] Koeficijent sigurnosti za užad od konoplje nalazi se u dijapazonu od: 8 ÷ 20. osjetljivost na vanjske utjecaje (temperatura. KUDELJNA UŽAD Užad izrađena od konoplje vrlo su pogodna za vezivanje tereta.25 35 10 60 25 Tabela 2. a osnovni nedostaci kudeljnih užadi su: niska nosivost. Dozvoljena vučna sila za užad od konoplje Približna vrijednost nosivosti neimpregniranog užeta od konoplje može se odrediti prema obrascu: dnu = 0. dok se njihova otpornost prema vlazi znatno povedava. Zadnjih decenija kudeljnu užad u velikoj mjeri je potisnuta od strane čeličnih užadi. Proces impregniranja vrši se natapanjem užadi u karbolineum.). vlaga. a dobre osobine su ima: elastičnost.obične izvedbe i . ali vremenom mehaničke osobine kudeljnih užadi opadaju zbog podložnosti mehaničkim povredama i različitim atmosferskim uticajima. U eksploataciji se koriste dvije izvedbe kudeljnih užadi: . prikazane su vrijednosti dozvoljene vučne sile za užad od konoplje. U tabeli 1. [mm] . katran ili tome slično. Za razliku do običnih kudeljnih užadi impregrirana užad imaju nešto manje dopušteno naprezane od navedenog za 10 % uslijed slabljenja vlakana od strane smole kojom se premazuju. mada se koriste i transmisijska užadi koja su pletena od tri pramena ali samo u svrhe teret a za nosede dijelove dizaličnog mehanizma. Tako smrznuto uže od konoplje ne smije se upotrebljavati dok se ne otopi i osuši. d2 . Čvrstoda kudeljnih vlakana užeta s obzirom na teorijski presjek kreče se iznad 120 N/mm2.3.2 16 2 18 2. zavisno od prečnika i stepena rastezljivosti.2.5 20 3.

5 a 15. niska sklonost ka starenju. o čemu de biti kasnije govora. Prečnik užeta [mm] 12 18 24 30 Zatezna čvrstoda *kN+ uže od čelično uže polipropilen 7. Približne vrijednosti zatezne čvrstode užadi od prirodnih i sintetskih vlakana. a i užadi čelična užadi su u najširoj primjeni u industriji.4 9. Za poređenje tih vrijednosti uzeta je kvalitetna konoplja sa indeksom 1. gubljenje čvrstode uslijed uticaja toplote i trenja.Indeks zatezne čvrstode užadi Karakteristike sintetičkih užadi su: velika dilatacija (40%). mehanička oštedenja itd.75 2. prikazane su u tabeli 1. Zatezna čvrstoda čelične i užadi od propilena Tabela 4.5 27. prikazane su u tabeli 1.3 Materijal konoplja manila najlon dakro n polietilen polipropilen Indeks 1 1.8 14.6 Tabela 3.5 2. Nosivost čeličnog užeta je u zavisti od konstrukcione izvedbe istog i ugla vješanja kojeg uže zatvara se vertikalom. izrađuju se u kombinacijama: zatvorena-beskonačna.4.2 2. ČELIČNA UŽAD Od svih vrsta elemenata za dizanje i vješanje tereta. 5. mala zapreminska gustina.05 2.3. ali su otpornija na vanjske utjecaje (temperaturu. dvokraka-podesiva. Ovješenja od čelične užadi.4. SINTETIČKA UŽAD Vrijednosti zatezne čvrstode čelične užadi i užadi od sintetskih vlakana. . niska sklonost ka primanju vode (poliamidna užad od 5 do 15%). Manje su elastična od kudeljne i užadi od sintetskih materijala .5 42.25 3.9 5. Za usporedbu tih vrijednosti uzeto je uže od polipropilena (koeficijent sigurnosti: 9). jednokraka i sl.).

azbesta ili meke čelične žice. Čelična užad se primjenjuju za različite svrhe u svim granama industrije.2 mm) uz naknadnu termičku obradu tako da se ostvaruje jačina žice na kidanje od Rm= 1570.. kabl kranovi itd). a najčešde se koriste kao: 5. Konstrukcija čeličnog užeta Žice čeličnih užadi se izrađuju hladnim vučenjem (prečnika 0. 1960 N/mm2. čvrstoda užeta ostaje nepromjenjena. sredstva za povlačenje tereta (konvejeri. ali se životni vijek užeta smanjuje. a ujedno unutar istog se talože podmazujuda stedstva (maziva). Osim toga prisustvo maziva u užetu nedozvoljava pojavu korozije u unutrašnjosti užeta. Konstrukcione izvedbe čeličnih užadi Zavisno od oblasti primjene razlikujemo nekoliko vrsta čeličnih užadi i to užadi sa spiralnim upredanjem. 1770. Trenutno se koriste u ove svrhe sljedede vrste i to: .2. čime se unutrašnje trenje između jezgra i strukova znatno smanjuje. kako bi se unutrašnje trenje i habanje svelo na minimalnu mjeru. Konstrukcija čeličnih užadi koncipirana je tako da se na specijalnim mašinama pojedine žice pletu u strukove od 7. Zbog toga je potrebno čelična užad s vremena na vrijeme naknadno premazati podmazujudim materijalom sa vanjske strane.Slika 1.19 ili 37 žica. kao nosiva sredstva (skele. visedi mostovi i sl.. sredstva za vezivanje i dizanje tereta (razne vrste dizaličnih postrojenja). U zavisnosti od radnih okolnosti u kojima se upotrebljava uređaj sa čeličnim užetom ovisi i izbor osnovnog jezgra. pri čemu jezgro u osnovi služi za potporu strukova u nošenju opteredenja. Nosiva (nepokretna) užad predstavljaju specifičnu konstrukcionu izvedbu čeličnih užadi koja se koriste u svrhu nošenja tereta pri čemu ista miruju i opteredena su samo na istezanje. Ukoliko se desi da se podmazujudi materijal u unutrašnjosti užeta potroši ili zbog toplotnih uticaja ispari. žičare itd. a strukovi se naknadno pletu u uže oko jezgra (osnovnog vlakna) koje se izrađuje od kudelje. Prilikom opteredenja užeta strukovi vrše pritisak na uže i istiskuju malu količinu maziva.). Izbor materijala jezgra vrši se u zavisnosti od radnih uslova u kojima se primjenjuje uže.). tako za uređaja koji rade u blizini toplotnih izvora primjenjuju se jezgra užeta od azbesta ili od meke čelične žice. duplog upredanja i sa oblogom.1. te ista se mogu podijeliti na nosiva (nepokretna) i pokretna užad.4. kao vozna sredstva (žičare.

Prema vrsti upredanja strukova oko jezgra razlikujemo unakrsno. Pokretna užad se koriste kao nosivi elementi mehanizama za dizanje dizaličnih postrojenja i ista su opteredena nazatezanje. se optereduju na uvijanje. izuzeda se dozvoljavaju samo u specijalnim slučajevima. mada ima izvedbi i do 5 slojeva). Natezanje nepokretnih užadi se obično vrši sa protu tegovima (npr. Ovakvim konstrukcinim rješenjem smanjuje se prodiranje vlage unutar užeta i sila trenja između dodirnih površina i užeta usled glatkosti površine užeta. prikazano je unakrsno (a) i istosmjerno pleteno uže (b). Ovakva konstrukcija dozvoljava primjenu žica različitih prečnika. kod žičara). U ovu svrhu se najčešde primjenjuju pramena užad odnosno užad dobivena pletenjem žica prvo u strukove oko jezgra. kod kojih se dva susjedna sloja oslanjaju po cijeloj dužini čime su smanjeni površinski pritisci i povedan vijek trajanja užeta. Vrste pletenja užadi b) istosmjerno Kod jako opteredenih dizalica primjenjuju se paralelno pletena užad..3). tako da su unutrašnji slojevi strukova pleteni od tanjih. a) unakrsno Slika 2. . pa pletenjem strukova u užad oko jezgra (proces je dataljno ved opisan u poglavlju 1.3. te su užadi savitljivija i tanja.2. a vanjski od debljih žica. a prema smjeru zavojnice oko koje se motaju na desnohodna ili lijevohodna užadi. Najčešde se primjenjuju kao nosedi element kod žičara i kablovskih dizalica. Spiralno uže se oblikuje tako što se oko jezgra namotava nekoliko redova čelične žice tako na iste čine zavojnicu u odnosu na jezgro. Na slici 1. istosmjerno i kombinovano upredenu užad. Zatvorena užad predstavljaju modificiranu verziju spiralnog užeta pri čemu oko spiralnog užeta se postavlja nekoliko slojeva profilnih žica (najčešde jedan ili dva sloja. Opteredenje na savijanje nastaje prilikom prelaza užeta preko koturača i obavijanjem oko doboša i kao dopunsko opteredenje usled savijanja užeta žice. savijanje i uvijanje.- spiralna užad i zatvorena užad. zbog zavojnog konstrukcionog oblika oblika užeta.

za pokretne užadi vrijednosti stepena sigurnosti dati su u tabeli 1.5.Tabela 5. Dimenzionisanje čeličnih užadi Stvarna čvrstoda pokretnog užeta (užeta za dizanje tereta) u trenutku puštanja u rad mora da bude minimalno 4. U zavisnosti od pogonske grupe koeficijent sigurnosti poprima druge vrijednosti. Pramena čelična užad 5.6. . dok kod nosedih užadi minimalni stepen sigurnosti iznosi 3.2.5 puta veda od maksimalne radne sile zatezanje užeta.

14. Tako uže kada pređe izvjestan broj savijanja sklono je kidanju. 32.5 38 Tabela 7.jačina materijala užeta na kidanje (N/mm2). 11. 68.5. Izbor prečnika užeta vrši se na osnovu zadovoljenja slijededeg obrasca: Fkid = A Rm = f = - Rm Fu max = Fu K Fkid . na što najvedi uticaj ima savijanje. u slučajevima gdje se očekuje brzo zamaranje materijala užeta. 8.5 7 8. 16. . Stepen sigurnosti za čelična užad Standardi prečnici d (mm) za čeličnu pramenu užad iznose: 2. = faktor odnosa teorijskog i stvarnog poprečnog presjeka užeta. 6. 18. 60.F= . 10. .Uže se obično proračunava samo na zatezanje. tabela 1. .Fu . 7. 20.5 5. Broj savijanja 1 16 2 20 3 23 4 5 6 28 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 25 26. 22. 9. Kompenzacioni faktor . 13. 26. 52.Fu max . 4. 24. tabela 1.6.stepen sigurnosti. Oznaka pogonske klase Naziv Laka Srednja Teška Vrlo teška Broj 1 2 3 3 Broj radnih ciklusa na sat do 16 od 16 do 32 od 32 do63 preko 63 Stepen sigurnos ti 4. 48. 44. 5. Na vijek trajanja užeta najvedi uticaj ima zamaranje materijala. 40.5 30 31 32 33 34 35 36 37 37.5 Tabela 6.računska sila kidanja izabranog užeta (N).K . 56. 36. 64. 3. 28. Eksperimentalnim putem došlo je se do spoznaje da dužina vijeka u zavisnosti od savijanja zavisi od odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika užeta odnosno Dmin/du i odnosa najmanjeg prečnika kotura (doboša) i prečnika žice užeta odnosno Dmin/δ.maksimalna sila u užetu (N).računska maksimalna sila užeta uzimajudi u obzir pogonsku klasi dizaličnog mehanizma unutar kojeg djeluje uže (N). Rm . 12.

Na slici 1. zbog svoje velike savitljivosti i lakše manipulacije. Vrste ovješenja od užadi.4. a) b) c) d) c) Slika 3. c) jednokraka. koja su često pogodnija od čeličnih.6. a) zatvorena-beskonačna. primjenom čelične užadi. ali imaju vedu osjetljivost pri povedanim temperaturama i zbog svoje vede krutosti. . Za terete manjih veličina često se koriste kudeljna i sintetička užadi. dat je prikaz nekoliko načina zahvatanja materijala ovješenjem. d) jednokraka-podesiva.. OVJEŠENJE TERETA UŽETOM U svrhu ovješenja tereta najčešde se koriste užad i lanci. Čelična užad za vezivanje su lakša od lanaca. b) dvokraka-podesiva.

unakrsno i kombinovano. gdje se za manje terete koriste kudeljna i sintetička. sintetička i čelična.7. a za vede terete koriste se čelična užad. Postoje tri načina predenja užadi: istosmjerno. . Najširu primjenu u mašinstvu imaju čelična užad zbog svojih karakteristika. koji je uvijek optereden na zatezanje. ZAKLJUČAK Uže predstavlja nosivi element mašinskih uređaja. jer im je savitljivost veda. Dijele se na kudeljna. takođe. mogu koristiti i za ovješenja tereta. Užad se.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful