P. 1
39655539 Urbanizam u Srbiji

39655539 Urbanizam u Srbiji

|Views: 15|Likes:
Published by Una Djordjevic
Urbanizam
Urbanizam

More info:

Published by: Una Djordjevic on Sep 28, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/30/2015

pdf

text

original

Naslovna | O nama | Pomoć | Kontakt

Sr | En

• • • • • • • • •

Info Servisi Prodaja Aukcije Izložbe Ustanove Galerije Umetnici Moj Arte

Arhitektura i urbanizam u Srbiji od 1854. do 1904. godine Proučavanje istorije novije srpske arhitekture, začeto u pojedinim opisima F. Kanica, M. Đ. Milićevića, V. Karića i S. Stojanovića,1 utemeljeno je tek u periodu između dva svetska rata ogledom M. Kašanina u knjizi „Srpska umetnost u Vojvodini" (1927) i antologijskim delom N. Nestorovića „Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća" (1937).2 U pionirskim radovima Branka Maksimovića tridesetih godina je začeta i istorija našeg novijeg urbanizma.3 Proučavanje ove složene problematike u narednim decenijama upotpunili su B. Nestorović, B. Kojić, D. Medaković, D. ĐurićZamalo, 3. Manević, M. Jovanović, Ž. Škalamera, B. Vujović, V. Macura i drugi istraživači našeg graditeljstva devetnaestog i dvadesetog veka.4 Uprkos nesumnjivim rezultatima, objavljenim u monografskim i sintetičkim studijama, mnogi spomenici iz tog perioda su ostali neistraženi, bitna pitanja i dalje otvorena, pojedine ocene nezaokružene i nedorečene. U takvoj situaciji, opterećenoj nedovoljno iskristalisanim kriterijumima naučne kritike, ni služba za zaštitu spomenika kulture nije mogla adekvatno da zaštiti sve značajne primere srpskog graditeljstva tog doba.5 Razvoj našeg graditeljstva od 1854. do 1904. godine u velikoj meri je bio zavisan od primarnih društvenih potreba i kulturne politike vođene na rascepkanom srpskom nacionalnom prostoru. Kako u samoj Srbiji, tako u okupiranim krajevima, ostvarena je obimna graditeljska produkcija za potrebe srpske države, crkve i naroda u celini. Procvatom trgovine i industrije, uspostavljanjem ekonomskih veza sa zapadnom i srednjom Evropom, u Srbiji je omogućen prosperitetan razvoj graditeljstva u svim njegovim domenima - društvenim, tehničkim i estetičkim. Graditeljska delatnost se ubrzano unapređuje po uzoru na razvijene evropske sredine. Grade se nove, obnavljaju i prepravljaju stare građevine. Uporedo sa borbom za oslobođenje od turske vlasti, u srpskoj kulturi druge polovine prošlog stoleća zamire orijentalna gra-diteljska praksa u korist evropskih metoda građenja. Od 1861. do 1904. godine, pa i kasnije, odvija se proces rekonstrukcije grado-va.6 Oni se od orijentalnih čaršija pretvaraju u moderne evrop ske varoši sa definisanim gradskim centrom i pravilnom strukturom urbanističkih jedinica. Evropeizacija je mnogo brže i potpunije uticala na arhitektonsko oblikovanje zgrada, dok je usvajanje

ključnu ulogu odigrali su strani inženjeri-urbanisti. Konzervativne rekonstrukcije. Budući da su studije arhitekture u Srbiji tokom prvih decenija bile veoma skromne. u većini gradova je do 1904. varošice Raška. Vlasotince). Knjaževac. godine izvršen manje ili više korenit preobražaj urbanističke strukture. Posebnu pažnju on je poklanjao ulozi zelenih površina u rekonstruisanoj prestonici. kao stožera urbanističkih kompozicija slobodnih srpskih gradova. improvizacija i kolebanja. Utemeljujući urbanističku praksu u Srbiji na iskustvima razvijenih svetskih sredina.8 smešten u delu novoizgrađenog Kapetan-Mišinog zdanja. Josimović je doprineo sazrevanju u svesti o potrebi stvaranja funkcionalnijeg i savremenijeg grada. Nakon nestanka starih. Potpuni preobražaj nasleđene stare strukture Beograda i omogućavanje zdravijeg. okružnim i opštinskim službama. g. Požarevac). našeg prvog urbaniste. većina naših neimara se nakon završenih studija usavršila u stranim. g. usklađivanje arhitektonskog razvoja i komunalne mreže u grado-vima (Kuršumlija. parcijalno obrazovanje. teklo neuporedivo sporije. Jagodina. vođena iz centra. koncentrisana u resornim ministarstvima građevine. saobraćajnih i drugih komunalnih uslova života u gradovima. . je osnovano „Jestastvenoslovno-tehničko" odeljenje. Paraćin. orjentalnih zgrada javnog karaktera. kao dosledni nastavak perioda izgradnje novih gradova (1831-1861). delimično Niš i Leskovac. Taj preobražaj. što je predstavljalo veliki izazov za arhitekte i urbaniste.). Šabac. uz dosta neujednačenosti. vojske. samostalan Arhitektonski odsek.zapadnoevropskih urbanističkih modela u širem smislu (lokacija javnih zdanja. Budimpešta). Užice. Zaječar. na kome su se izučavale tehničke i prirodne nauke. I pored sporog. godine. Potpune rekonstrukcije. bio je propraćen modernizacijom sanitarno-tehničkih. pre-vaziđeni su tokom plodnog i prosperitetnog perioda od 1861. pružajući nedovoljno. zaposleni u Srbiji. princip modularnosti u formiranju stambenih blokova. javila se potreba za građenjem monumentalnih profanih i sakralnih objekata. koju je predavao Anastasije Nikolić. g.7 Njega je 1842. mnogim teškoćama opterećenog razvitka. do 1914. Čačak. oblikovanje trgova). godine uvođenjem predmeta „Građanska arhitektura". Pored Josimovića. pisac prvih udžbenika za taj predmet. Ovaj istaknuti inženjer. Kosjerić. Ovo odeljenje je 1863. bio je teorijski i praktični cilj Emilijana Josimovića. uvođenje pravolinijskog poretka i kružnog trga kao dominante u planskoj kompoziciji. preraslo u Tehnički fakultet Velike škole. Surdulica. Nastava arhitekture u kneževini Srbiji začeta je na Liceju 1841. sve do potpune konsolidacije beogradskog Arhitektonskog fakulteta. dolazi do razdvajanja tehničkih i uže arhitektonskih studija. Preduzete rekonstrukcije mogu se podeliti na potpune i konzervativne. Minhen. koja je regulisala i principe našeg urbanističkog zakonodavstva. s druge stra-ne su bile prilagođene zatečenoj uličnoj mreži i starim blokovima (Kragujevac. g. formiranje ulica. prosvete i crkvenih dela. Prema novom Zakonu o Liceju. baziranog na zdravijim i humanijim principima življenja. predstavlja ličnost od prekretničnog značaja za našu urbanu kulturu u drugoj polovini prošlog veka. Berlin. blokova. funkcionalnijeg i savremenijeg života u njemu. u procesu rekonstrukcije srpskih varoši. Cirih. 1853. podjednako se zalažući za estetsko i tehničko osavremenjavanje naše gradske arhitekture. Prokuplje. Razvoj srpskog urbanizma pratila je odgovarajuća urbanistička politika. podrazumevale su brisanje stare ulič-ne mreže i postavljanje nove ortogonalne. Na Tehničkom fakultetu osniva se 1896. Krajem stoleća. godine zamenio Simeon Prica (umro 1845. pretežno srednjoevropskim univerzitetskim centrima (Beč. na razvoj graditeljstva u Srbiji presudan uticaj imala je arhitektonsko-urbanistička praksa organizovana pod okriljem države. Dunavska padina Beograda.10 Osim pomenutih školskih ustanva.9 koji će početkom dvadesetog veka postati značajan segment Beogradskog Univerziteta. godine. urbanista i naučnik. koga će naslediti Emilijan Josimo-vić. Arilje. Pirot. Vranje. koji je preduzeo rekonstrukciju beograd-ske varoši u šancu 1867. Nehigijenska gradnja i stihijnost karakteristični za urbanizam pod Turcima.

24 Razvijajući se u doba društvenih previranja i evoluciji nacionalne svesti. Konsolidacijom arhitektonskih studija na beogradskoj Velikoj školi.20 Do 1904. Popović. kontrolisan od političkih faktora. Novom Sadu. javlja se više različitih stilskih tendencija. prerasla u Univerzitet. Graditeljstvo u okupiranim srpskim krajevima. jer je svojim romanskim elementima podsećao na staru srpsku srednjevekovnu arhitekturu.13 Kada je Velika Škola 1905. arhitekti romantizma oživljavaju vekovima zaboravljene oblike srednjovekovne arhitekture. Nestorović. Nestorovića primljen i prihvaćen u srbiji bolje od klasicizma. g. Đorđević. koja je obeležila arhitekturu najvećeg dela devetnaestog i prve polovine dvadesetog veka. Austrofilska politika Obrenovića posebno doprinosi bržem i neposrednijem usvajanju popularnih romantičarskih metoda građenja srednje Evrope. Okrenuti svetovima mašte i istorije. U njemu će se okupiti vodeći srpski nei-mari. a potom Kraljevine Srbije.15 U drugoj polovini prošlog stoleća utemeljeni su i delimično profilisani pravci naučnog rada u našoj arhitekturi i urbanizmu. Leko. Sve te pojave i orijentacije. osnovano je Udruženje srpskih inženjera i arhitekata.18 Tavanice od armiranog betona javiće se instovremeno i na Antonovićevom „Grand" hotelu u Beogradu (1902). Đorđević. saznanja o građevinskim materijalima i tehnikama primenjivanim u Evropi. začetog još u Miloševo vreme. ranorene-sansne crkve i zamkove. pripadaju epohi istorizma.). D. Tanazević. Stevanović. Pančevu i drugim vojvođanskim mestima. nego u profanoj arhitekturi.16 Pojavljuju se prvi udžbenici i stručne studije (E.17 Ono je odmah pokrenulo svoje stručno glasilo „Srpski tehnički list". u čemu pretežu sećanja na romanske. što se može smatrati pretečom armiranog betona kod nas". Ivačković.23 Romantizam je prema mišljenju B. razumljivo je što se roman-tizam javio pre u crkvenoj. pa su se za paralelne karijere nastavnika i graditelja opredelili M. publikovani i prilozi o tekućoj arhiktektonskoj produkciji u Srbiji.14 javila se potreba za novim profesorima.romantičarski duh. baš sa Novolom on dobija svog glavnog protagonistu (sagradio Kape-tan-Mišino zdanje u Beogradu 1863. gotske. godine na arhitektonskoj sceni Kneževine. usmeravao je razvoj arhitekture.12 U samoj Srbiji privatna praksa je bila potpuno nerazvijena. predstavljeni novi projekti i konkursni natečaji. Centar je određivao i pratio razvoj graditeljstva u manjim sredinama. od postojeće Glavne uprave građevina. osnovane 1859. Stevanović. udaljenim od prestonice. Mada se romantizam u arhitekturi Srbije pojavio još pre dolaska Čeha Jana Novle (1812-1903).22 u trećoj četvrtini stoleća preovlađuju romantizam kao glavni i najrasprostranjeniji stil. Uprkos jake konkurencije stranih stručnjaka.Bugar-ski.19 Armirani beton primeniće se i pri fundiranju zidova Beogradske zadruge Nestorovića i Stevanovića (1908). A. Milutinović. Nikola Nestorović u svojim sećanjima navodi da je na palati Uprave fondova u Beogradu (1902) „pri put upotrebljen štrek metal između gvozdenih greda za izradu tavanica. nego što je to bio ranije slučaj. g. Josimović. sa većom ili manjom prevlašću u pojedinim decenijama. ali ne i bez učešća arhitekata iz matice.11 Kolektiv tog odeljenja. D. prilagođavajući ga potrebama izgradnje mlade i poletne srpske države. Time su stvoreni uslovi za daleko samostalniji i savremeniji razvoj graditeljstva na srpskim prostorima. pojedini neimari iz Srbije s uspehom grade u Sremskim Karlovcima. Prvi graditelj koji je osnovao samostalan arhi-tektonski biro bio je Milan Antonović.21 Nakon prvog perioda srpskog klasicizma.Arhitektonski odsek Ministarstva građevina nastao je nakon temeljne reorganizacije državne uprave 1882. Usvajajući evropsku arhitekturu. g. Stara medijevalna . smanjena je zavisnost domaće sredine od stranih graditelja i univerzitetskih centara. B. a u sloju betona od 10 st. Ruvidić. Milutinović). godine. koji su uglavnom paralelno egzistirale. N. kada su traženi oslonci na staru tradiciju. razvijalo se pod jakim uticajem ustanova germanske i otomanske kulture. Živanović Ilkić. Srbija je polovinom devetnaestog veka prihvatila i njenu novu tendenciju . koji će obeležiti period do Prvog svetskog rata . Ruvidić. Nestorović. Go-dine 1890. u kome su osim tema i izveštaja iz inženjerske struke.

ukomponovane u simetričnu i skladnu.26 Takva praksa nastavljena je i kasnije na mnogim crkvenim građevinama u Srbiji do 1905. srušena oko 1930. Šreplovića. ima zvonik obrađen u stilu romantizma. Popoviću (1863-1864). Trojice u Grockoj (1883). kao i hramovi u Natalincima (1860). naknadno sru-šenom zbog podizanja Novog dvora. višefunkcionalnog prestoničkog objekta. ali veoma živopisnu arhitektonsku celinu. Krstinu mehanu u Ulici Knez Mihailovoj (1870).36 Bolnica se po disciplinovanosti strukture. kao i težnja ka piramidalnoj kompoziciji masa.31 građena sa određenim „nacionalnim" stilskim ambicijama. Šreplovićeva građevina pripada naglašeno strukturalnijoj. neretko izmešane sa klasicističkim i baroknim oblicima. izgrađena polugimnazija u duhu romantičarskog istorizma. Zatvorenijeg volumena i umerenije. Ritopeku (1868). bazirajući ga više na romanskom. Frenclu. podužnim volumenom izvedenim u duhu klasicizma.25 U crkvenoj arhitekturi pre 1855. g. Đ. nego na renesansnim i orjentalnim uhzorima. Zamolo najreprezentivnija dvorana tog doba u Srbiji. Sala kneževa u Starom zdanju je po mišljenju D. ima romanti čarski obrađene fasade. od slobodnije i lepršavije komponovane beogradske palate. Doba koje sleduje nije sasvim lišeno romantičarskih pojava. s druge strane. često bizarni ornament. zamišljene po uzoru na srednjovekovnu arhitekturu. ali je ideal postao bitno drugačiji.. Izraelsko poslanstvo u Ulici Zmaj Jovinoj 24 (1870). renesansno i orjentalno graditeljstvo. ali i zvonik u baroknom maniru.33 građenog sa ambicijom da postane stožer urbanističke kompozicije kod velike pijace. o čemu svedoče brojne građevine. Nemenikućama (1864-1868).29 kao. g. g. upadljive su reminiscencije na romansko. Od ostalih profanih građevina tog tipa u Srbiji izdvajaju se škola u Svilajncu (1874-1876)40 i gimnazija u Negotinu (1876). g.39 sa dominantnim neoromanskim karakterom. strožijoj srpskoj recesiji srednjovekovnog romantizma. Konaticama (1878-1880).43 Međutim. prerano preminuli Kosta Šreplović (1836-1872). reprezentativnim hotelima „Balkan" (1862) i „London" (1868).41 Krajem sedamdesetih godina završava se prvo romantičarsko poglavlje u novoj srpskoj arhitekturi.arhitektura mogla se pre evocirati ugledanjem na postojeće crkve i manastire. kao . nego na malobrojne sačuvane primere profanog neimarstva.34 letnjikovcu kneza Mihaila.. Obrenovcu (1869-1870).30 U čistije primere našeg romantizma spada Vaznesenska crkva u Beogradu (1864). jednom od smerova romantičarske srednjoevropske arhitekture.32 Na fasadama pomenutog Kapetan-Mišinog zdanja. Procvatu romantičarske profane arhitekture u srpskoj sredini doprineo je i talentovani Andrija Vuković. romantičarski elementi odredili su ranije arhitektonski koncept dvorca kneza Mihaila u Beogradu iz 1860. u Srbiji će se i dalje graditi u duhu zakasnelog romantizma. koja traje sve do polovine dvadesetog stoleća. i hramovi u Aranđelovcu (1862) i Gornjem Milanovcu (1867).35 Uostalom. ponavlja neke bitne elemente beogradske palate na aranđelovačkom Starom zdanju (1865-1872). g.37 Od ostalih primena arhitekture romantizma u prestonici treba pomenuti Višu žensku školu u ulici Narodnog fronta (1862-1864.38 U Šapcu je još 1856. pri-pisane J.28 Crkva u Žabarima (1860). Romantičarski bogenfriz i umereni ritam pročelja odlikuje arhitekturu Varoške bolnice u Beogradu (1865-1868).27 Celokupni arhitektonski sklop crkve Sv. strogosti dekoracije i umerenom izrazu nadovezuje na Šre-plovićevo aranđelovačko ostvarenje. Integritet fasadne površine i slobodni. oslonjenog pretežno na romansko nasleđe. dok je po akcentuaciji sredine pročelja (kula) bliska Novolinom motivu atike. takođe delu K. zasniva se na klasicističkoj koncepciji sa elementima roman-tizma. do 1905. kao i obrada njenih fasada. Njegova kompozicija ili deko-racija izvedena iz morfologije raznih istoriskih stilova. uostalom. javljaju se romantičarske forme. približava ga tada popuralnom bečkom stilu polukružnog luka. Nevolin saradnik. sa kubičnim.42 Stvara se domaća varijanta nacionalnog stila. g. svedenije dekoracije. godine.). Crkva u Velikom Gradištu iz 1853. bili su stalni romantičarski oponenti klasicistički ustaljenom poretku u sistemu plastične dekoracije i strogoj geometriskoj strukturalnosti kubične mase.

obeležiće srpsku arhitektu ru u dijaspori. lišenog srednjoevropskog akademskog stega. Blagoveštenja u Dubrovniku.52 Oslanjanje na srednjoevropske metode istoričarskog zahvatanja u vizantijsku graditeljsku tradiciju. Vladisavljenvića. Živanovića. Ilkića (1895). crkvi Sv. Petra i Pavla u Jagodini S. tako isto krajem devedesetih godina Srbi iz Srbije zamenjuju Srbe iz Vojvodine. Bresnici. rad Kapetanovića i Rudovića.64 Procvat srpskog stila. Okretanje sopstvenim. nacionalne neopterećene arhitek-ture romantizma. kapelama na grobljima u Sremskim Karlovcima i Melencima V. crkve u Ritopeku (1894). romantičarski koncipovanoj crkvi Hrista Spasitelja u Moskvi. u kojoj su se srpski srednjevekovni arhitektonski oblici mešali sa romantičarskim elementima (crkve u Smederevu. naročito je stimulisala nova dinastija Karađorđevića. Save u Beogradu J. Živanovića. kuću braće Nikolić i fasadu Ministarstva prosvete u Beogradu.47 Kodžželju.62 niz ostvarenja J. popularišući ujedno ideje integralnog jugoslovenstva i oslanjanje na tradicionalno jake ruskosrpske kulturne veze.60 Kako bi oblik osnove. Spiridona u Trstu i Sv.59 crkve u Mladenovcu i Lapovu J. može se svrstati crkva Uspenja Bogorodice u Kragujevcu. lišen hanzenovskih motiva. umesto vizantiskim i akademskim srednjoevropskim graditeljskim uzorima.61 koji će uticati na procvat nacional-no opredeljene arhitekture u prestonici i ostalim srpskim gradovima (v. crkvi Sv. dela B. tako i u obradi fasada. umesto Srbima toliko stranom katoličkom barokno-klasicističkom maniru. Ruvidića. Iva-čkovića. hramu u Paraćinu i Domu Sv. Stevanovića i D. Novakovića.66 Kao što su krajem šezdesetih godina devetnaestog veka Srbi iz Vojvodine počeli da zamenjuju strance. Iz spontane i maštovite.63 prepravljenu kuću Laze Lazarevića 1910). odjek su klasicističkih reminiscencija prisutnih na glavnom Tonovom delu. oli-čene u delima učenika čuvenog bečkog profesora Teofila Hanzena velelepnoj Preobraženskoj crkvi u Pančevu. Leka 1904. pod uticajem proučavanja starih srpskih spomenika i procvata nacionalne orjentacije u kulturi. . Tanazevića . Nikole na beogradskom Novom gro-blju i petokupolnoj crkvi Sv. Ilkića. u kojoj se mogu prepoznati i određeni uticaji secesije. A. Badnjevu i Radujevcu D. sazreva specifično srpska. U profanoj varijanti srpskog stila značajan je paviljon Srbije na izložbi u Parizu 1900. do 1870. otvora i kompozicija masa. kapeli Hariš u Zemunu. Upravo je konkurs za podizanje mauzoleja dinastije Karađorđević na Oplencu označio bitnu prekretnicu u našoj monumentalnoj crkvenoj arhitekturi. pospešile su izložbe o srpskim starinama (Valtrović i Milutinović). Generacija rođena od 1865. naročito koncept crkva Sv. Tona.65 On je inicirao i značajnu polemiku o karakteru razvoja nacionalnog crkvenog graditeljstva.što su Oficirski dom u Beogradu J. u Kneževini je bilo podsticano i zakonskim aktima (1862). Nikolića.51 nastupa period neovizantiske varijante srpskog stila (1874-1900).57 predstavljaju crkve u Trsteniku. u poslednjoj četvrtini devetnestog veka izrasta domaća varijanta nacionalnanog stila.58 hramovi u Kniću. kod koga se njen neimar Andreja Andrejević formirao. godine. ove crkve oživljavaju duh sta rih moravskih zadužbina.56 Glavne primene novomoravskog toka u crkvenoj arhitekturi s početka veka. pretežno moravskim spomenicima inspirisana varijanta nacionalne arhitekture. Belom potoku i Vraniću.46 sagrađene početkom dvadesetog veka. Nakon prve faze nacionalnog stila. Početkom dvadesetog stoleća.53 U novovizantijski tok srpske arhitekture poslednje četvrtine prošloga veka.48 obnovljena crkva manastira Sv. Prohor Pčinjski (1898).44 Vojna bolnica u Beogradu45 i Inženjerijska kasarna u Nišu D.54 izvedena pod jakim uticajem ruske crkvene arhitekture K.49 crkva u Pridvorici kod Leskovca (1899)50 itd. T. Tumanu i Divljanu M. Pravougaoni oblik oltarske apside i kompozicija masa petokupolnog hrama. Đorđa u Kruševcu D.Telefonsku centralu. Tek što se pojavila. najavljene dvadesetak godina ranije u Baćevcima.55 kao i Inkiostrijevi apeli ka ulagledanju na vlastitu umetničku tradiciju. Građenje crkava u vizantijskom duhu. Stanojevića. vođenu između A. godine. godine preuzima početkom devedesetih godina aktivnu ulogu u arhitekturi čitave Srbije. Nišu i Sarajevu tajfe Damjanova).

okružna načelstva u Smedervu (A. drugi romantičnom.71 Osim prestonice. okrenuta eklektičkom tumačenju antičkih. kao protivteža popularnim romantičarskim i nacionalnim stilskim stremljenjima. godine pobedom J.70 Na mnogim reprezenta-tivnim objektima može se zapaziti i prisustvo baroknih motiva (palata Krsmanovića 1885. barok i neoklasi-cizam. Bazirane na formalnoj perfekciji i strukturalnoj čvrstini. Zaječaru (1892) i Pi-rotu (M. promovisane na izložbi u Parizu 1900.75 (konkurs završen 1902. Ruvidić. železnička stanica Fon Flatiha i D. Bugarskog (1884)68 i Narodne banke (1889) K. Najviše je bilo onih koji su sa jednog ideala prelazili na drugi. Iako su u tadašnjoj crkvenoj arhitekturi preovlađivale popularne romantičarske forme. Ivačković. Ristića 1891. godine). crkve u Šapcu (obnovljena 1857). Gizel 1888). čitavu Srbiju preplavljuju objekti u aka-demskom duhu. Nestorović 1900 i 1901) i Leskovcu (S. među kojima se izdvajaju osnovne škole u Valjevu (1871) i Aleksincu (D..). Paula Branga i kuća s apotekom Jovana Smederevca u Beogradu (1901). S. Nestorović.76 Srpski stil. kada je zapljuskuje neizbežan talas secesije i pomenute francuske dekorativističke arhitekture. Nestorović 1902). Ilikića 1894. podstakavši razvoj monumentalne akademske arhitekture u kasnijim decenijama. Hotel „Kren" u Čačku (1898-1900). ili su se trudili da prevaziđu njihove oštre granice. niz stambenih zgrada. Kragujevcu (1885-1887). kuća J. kao pokušaji ostvarenja nacionalnog stilskog izraza. njihove monolitne građevine sa bogatom. Ona je nosila duboko u sebi konceptulane sukobe različitih škola u kojima se školovala. Subotića 1883. Jedni su naginjali akademskom idealu. stara opština u Despotovcu (početak dvadesetog veka). od 1870. i hotel „Srpski Kralj"). Đorđević. početak dvadesetog veka). spadaju u prve primere secesije u Srbiji. Velikoj Moštanici (1858) i Negotinu (1872-1876). Spasića 1889. obogaćena neorenesansnim i neobaroknim elementima. Ministarstvo vojno J.72 Početkom dvadesetog stoleća akademizma u Srbiji potpada pod uticaj francuske dekorativističke arhitekture. nacionalne. Ministarstvo pravde S..74 Klasicistički koncept monumentalne palate narodne Skupštine. Bugarski 1885. sugerisao je proverene vrednosti klasičnoh ukusa i simbole autoriteta države. Kruševcu i Kragujevcu (N. kada se život počeo jače razvijati na svim poljima.73 (palata Beogradske zadruge 1907. n Nestorovića i A. a potom Stevanović. Dom Ankera M. Đorđević. akademizam i pozni romantizam koegzistiraju u našoj arhitekturi do 1900. socijalne. naročito su se istakli J. Stevanovića. godine u Srbiji cveta internacionalno orjentisana arhitektura. Ivačkovića i S. varirajući sa nejednakim uspehom elemente antičke. Ilikić.77 . Ilkić. pa i opšte sukobe svog vremena: političke. Živanović i D. Na većini akademski koncipovanih građevina u Beogradu preovlađuje klasicistički koncept (Narodno pozorište Bugarskog 1867-1869. arh. Požarevcu (F. Jovanovića. do 1933. spadaju u najznačajnije primene akademske arhitekture u jugoistočnoj Evropi. zadužbina N. dvorac Belimarkovića u Vrnjačkoj Banji. drugi za strogo nacionalnu umetnost. jedni su bili za opšte-evropsku. Stevanović. građena od 1906. Stojanović stariji 1904). kao što su renesansa. Prvo Bugarski i Jovanović. Leskovcu (V. ali i novijih istoriskih stilova. g. renesansne i barokne arhitekture. g. Ilkića. D. Anto-novića 1899. Posle definitivnog odlaska Turaka 1867. Zgrada SKA Đorđevića i Stevanovića 1914-1924). pomenuti autori su u arhitekturi najreprezentativnijih profanih zdanja pretežno primenjivali akademski koncept. eklektički probranom dekoracijom. Živanović i A. itd. početak dvadesetog veka). godine. Nikolić 1902). To pogotovo važi za prestoničke palate Starog dvora A. okružni sud u Kraljevu (sedma decenija devetnestog veka) i Čačku (1875). mešajući elemente jedne sa drugima.67 Među najsvestranijim autorima koji su se uspešno oprobali u različitim stilovima. u eklektičkom duhu pretežno grade neimari formirani u vodećim srednjoevrpskim centrima akademske arhitekture.). gimnazije u Kraljevu (1875-1880).69 koje predstavljaju najviše domete toga smera naše novije arhitekture. Dom Miloša Velikog u Gornjem Milanovcu (N. Milutinovića 1884.generacija je pokazala ne samo da je jedinstvena.

do 1915. sa zakašnjenjem je prihvatila konstruktivne i tehničke inovacije iz razvijenih sredina. „hanzetika" i Hanzenovi srpski učenici. Graditelji Beograda od 1815. 1981. Nosioii arhitektonske misli u Srbiji XIX veka. 1988. Kašanin . Beograd. 69-72. u „Jugoslovenska arhitektura XX vijeka". Secesijko okretanje prirodi u ornamentisanju fasada i rastvaranje usiljenih kompozicionih shema akademizma. 315-342. V. u „Istorija Beograda (2)". Beograd. Arhitektura-urbanizam 50. Naša konzervativna sredina. Petrović. 235-260.regionalnourbanistička studija. B. Karić. Pregled spomenika arhitekture u Srbiji XIX veka. 141-169. Jovanović. fukcionalne moderne arhitekture78. u „Okružno zdanje 1889-1989". Romantična arhitektura. Beograd-Kragujevac. Beograd 1986. 197-211. Beograd 1976. veku. poslovično nepoverljiv prema „novinama sa strane". 4 Videti glavne radove pomenutih naučnika: B. obrađene su secijski. 1974.V. Bsograd 1954. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. 1987. varoši i varošice. 1990. 1970. Oplenac. 3. Beograd 1887. Jedna polemika iz 1904. 1898-1914. 335-347. Promenljivi ideali srpskih arhitekata u 19. Srpska umetnost u XIX veku. Srbija . 1989. Crkveni spomeniii . Međ javom i med snom. godine (hotel „Moskva". D. Beograd. Ž. 1985. 256-274. sa naglašeiim uglom. Manević. Saopštenja IAUS 2. 2 M. Požarevac. Mili-ćević. Maksimović. Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća. N. 1974. Hoteli i kafane XIX veka u Beogradu. B. Kraljevina Srbija. doprineli većoj dinamici pročelja i mešovitoj dekoraciji tradicionalno zatvorenih arhitektonskih volumena. 1968. Vujović. opterećena sporim prevazilaženjem orjentalnog nasleđa i provinciskog mentaliteta. Zbornik Narodnog Muzeja. 1969. Beograd 1876. Medaković. 7-38. Beograd 1884. 1980. Kojić. 1992. originalnim ornamentom senzibilnih. 1986. 1 F. Zagreb. Beograd. 1985. Mostar. Kanic. M. 159-174. Đurić-Zamolo. Srpski neimar. Razvoj arhitek-te Beograda od. Secesija u arhitekturi Beograda 1900-1914. slojevite akademske fasade. 1994. 1995. Beograd. Beograd. secesijska metodologija građenja ostala je podređena kompozicionoj i strukturalnoj logici drugih stilova. Novi Sad.Njihove klasično komponovane. 135-140. Beograd.zemlja i sšanovniššvo /-//. Isti. Beograd 1912. Godine. 276-284. Topola. Beograd. kuća trgovca Stamenkovića i Robni magazin u Beogradu). 3 B. Prilozi KJ1R XXXIII. funkcionalnu reformu srp-skog neimarstva. 57-63. 18-27. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Teofil Hanzen. Beograd. 1967. Iz arhive Građevinskog odbora. Beograd. Beograd. u „Srpska arhitektura 1900-1970". Stari balkanski Gradovi. Beograd. u „Tradicija i savremeno srpsko crkveno graditeljstvo". M. Nestorović. 1981. Novija srpska arhitektura. Novi Sad 1927. 7-13. izvi-jenih ustreptalih linija i floralnih i geometriskih stilizacija koje zamenjuju klasičan dekorativni repertoar. jer su prekrivene floralnim i geometriskim motivima. Saopštenja RZZZSK X. Saopštenja IAUS 2. 1937. 1990. Palate na tlu Srbije u devetnaestom veku. Graditelji Beograda 1815-1914. Škalamera. Sukob između šipičnog i atipičnog u srpskom crkvenom Graditeljstvu novijeg doba. 49-55. 1938. Urbanizam u Srbiji. HI-2. Graditelji u Srbiji u XIX veku. Secesija se u arhitekturi Beograda i Srbije javlja se pretežno na profanim objektima sa novim. secesijski elementi su obogatili srpsku arhitekturu. Beograd. Iako nepotpuno pripremljeni. D. Srpska umetnost u Vojvodini. godine. Srpska arhitektura XX veka. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". Beograd. ZLUMS 3. S. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi. samo su delimično sprovedeni u našem graditeljstvu do Prvog svetskog rata. Beograd. Srbija. Kneževina Srbija 1-N. Beograd. 205-213. 114-115. Novi Sad.Kneza miloša do prvog svetskograta (1815-1914). Beograd. Beograd. Umesto da izvrši radikalnu. Nestorović. karakterističnim za ovaj popularni bečki stil. GGB I. 1967. Najreprezentativniji i najpravedniji primeri secesije u srpskoj arhitekturi ostvareni su u periodu između 1906 i 1914. ostavljajući sve do 1928. Secesija će imati svoje recidive u arhitekturi između dva svetska rata. Stojanović. 3-4. 19-31. 5-6. godine prilično indiferentna prema pojavi bezornamentalne. Đ. 1927. Varošiie u Srbiji XIX veka . Beograd. Beograd. ZLUMS 21. 1969. Beograd.

Pešić-Maksimović. 1994. Urbanizam u Srbiji. rukopisi doktorske disertacije na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu. Jovanović. Tomovski. Novi Sad. Indžinirska škola. Lečić. Anđus.na području Grada Beograda II. Isti. do 1905. 17-19 (sa starijom literaturom). u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". Novi Sad. B. 1984.: N. delo. Beograd. „Saopštenja RZZZSK". . 1982. nav. Cvijin. v. Nestorović. 1987.: V. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". Flogiston 2. Univerzitet. Jovanović. 5-6. Kurtović-Folić. Vasić. nav.131-139. D. Lj. Objaš-njenje predloga za regulisanje onogdela varoši što leži u šancu. K. 6 O razvoju urbanizma od 1855. nav. nav. delo. M. u „Okružno zdanje 18891989". Babić. A. nav. J. Đurđević. Đurić-Zamolo. B. Macura. M. Niš-Kragujevac. G. Život i delatnost. Trgovčević. Andrejević. B. O našem graditeljstvu ovog razdoblja u različitim publikacijama i naučnoj periodici takođe su pisali M. 1985. Milić. 1867. Gordić. u „Srpska arhitektura 1900-1970". 8890. nav. Filipović. M. 8 Isti. V. 1980. 1972. delo. Đurić-Za-molo. Jovanović. Folgić-Korjak. Kadijević. Graditelji Beogra-da 1815-1914. Zaštita i uređenje. 11 O tim autorima v. kao i publikovane izveštaje u časopisima „Glasnik društva konzervatora Srbi-je". delo. 1989. Beo-grad. „hanzenatika " i Hanzenovi srpski učenici. 1972. Trifunović. S. P. Plate na tlu Srbije u devetnestom veku. M. Konstantinović. Kadijević. J. Graditelji Beograda 18151914. Umetnička topografija Pančeva. Nikić. Urbanizam u Srbiji -osnivanje i rekonstrukcija varoši u XIX veku. Živković. 1994. 1984.. Popović. V. 1987. 36-39. N. Srpsko irkveno Grditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Beograd. Novija srpska arhitektura. S. Isti. R. Bogdanović. nav. 79-83. nav. Macura. Krunić. 133-143. D. itd. 3. I. Manević. delo. Isti. Beograd. delo. Đurić-Zamolo. 1995. N. L. Isti. 1989. Škalamera. Šipka-Erge-laveš. M. Profesori visokog šehničkog obrazovanja u Srbijido 1914.. Minić.: D. V.V. D. Teofil Hanzen. G. 1994. Lj. Arhitekti naučniii u novijoj srpskoj arhitekturi. Maksimović. 1981. Ćurić. ZLUMS 16. O. Beograd. delo. S..19-20. P. Beo-grad. N. 36. Godine: Licej. Saopštenje ZZZSKGB 13. Beograd. Šipka-Ergelašev. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Isti. Jakovljević. Radovanović. Nesto-rović. M.. St. Zdravković. Kadijević. D. 3. Ž. Srpski inženjeri na studijama u inostranstvu do 1918. 13 O radu M. J. „Starine Kosova i Metohije". Čaršija i gradski cenšar. M. 96-99. Beograd. 3. Secesija u ar-hitekturi Beograda. Pavlović.. 1981. nav. 13. Beograd. Isti.129-147 (sa starijom literaturom). 1984. Lj. 235-260. P. 3. delo. Beograd u prošlosti i sadašnjosti. Mitrović.. Isti. B. videti i pojedine elaborate u Zavodima za zaštitu spomenika kulture. Nedić. nav. Kolarić. Graditelji Beograda. 9Nav. 12 M. Lj. Lj. Novi Sad. Kostić. 1994. Novi Sad... 1969. M. 1973. V. 1978. Findrik. Pavlović. Beograd. A. Kašanin . u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". Jedan vek naiionalnog stila u srpskoj arhitekturi (sredina XIX. 1978. Graditelji u Srbijiu H1Hveku.100-102. 1967. ZLUMS 21. Velika škola.: E. Kasalica. M. Beograd. Anđus. V. K. V. 143-145. 1981. 1983. Antonovića v. Manević. Makuljević. 17 V. Beograd. Graditelji Beograda 1815-1914.. Umetnička fotografija Sremskih Karlovaca.. Novi Sad. 5 O stepenu i obimu zaštićenosti značajnih primera srpske arhitekture od 1855.: D.: N. Umetnička fotografija Sombora. Milićević. Lj. Đurić-Zamolo. A. Novija srpska arhitektura. 141-143.. Čaršija i gradski centar. Novi Sad. Vojinović. 14 V. Požarevac. Beograd.148-167. Isti.: D. 16 O tome v. J.. Deljanin. Duranci. Pera J. godine videti: Kulturno nasleđe Srbije. Marko-vić. A. Vasić. B. 1938. i kasnije v. 7 O tome opširnije v. 1962. do 1905. Nožinić. Seku-lović.sredina HHveka). Anđus. Anđus. Idejni razvoj srpskog urbanizma. 3.. Beograd-Kragujevac. Josimović. NišKragujevac. 15 O ličnosti i delu ovih graditelja v. delo. Anđus. Beograd. M. Beograd. Trgovčević. Beograd. delo. delo. Dabižić. S. Novija srpska arhitektura. Vasić. Petrović. 1995. Pušić. Mi-nić.159-202. Manević. Ideje i stvarnost urbanizma Beograda 1830-1941. Beograd-Kragujevac. Novi Sad. D. Obnova „srpskog stila". 3. 10 O školovanju i usavršavanju naših graditelja u inostranstvu. Beograd. Đurić-Zamolo. „Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine". B. O. 7-38. g.

Beograd.. 60. Zamolo.137-138. Istorizam u umetnosti XIX veka.. 154.. 36..... Pregled spomenika..... Vujović.: D.. 10. 29 B.... Novija.. 7-8. 25 3. Sekulić . B... Beograd. delo. 44 J.. 102. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda..: 3.. Manević. 2-26. 1966. 50. nav. Đurić-Zamolo. Isti.. Jovanović.... Ivković.. 1988/1989. Zamolo. D. 21 O istorizmu u srpskoj umetnosti tog vremena v. 1969. 25. 146.. Isti. B. 166. 43 O Nacionalnom stilu u srpskoj arhitekturi novijeg doba v. Hoteli i kafane H1Hveka u Beogradu. Beograd. A kadijević.. 22. 99-242. Novija srpska arhitektura. 1967. nav.. Jovanović. 1995. 22 O klasicizmu u srpskoj arhitekturi v... M.. Manević. Nestorović. Nosioci. Beograd... Beograd. Izgradnja 9-10.. Đurić-Zamolo.. B. 33 O Kapetan-Mišinom zdanju v. 22-23... D.. 124-125.. Manević. 44-46. Nestorović.. Beograd.. Priština. ... 97-98.. Pregled siomenika. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. Novija. Arhitektura Vaznesenske crkve u Beogradu.. D. 15. Nosioci ahitektonske misli. Promenljivi ideali. 3. Jedan vek nacionalnog stila. 35 D... 63-6. 203-109. 258. 1992.. „hanzenatika"'... Promenljivi ideali. 1984. 11.. 143. 69-72. 242-247. Isti. Beograd. Srpska umetnost u XIX veku. Isti. Promenljivi. delo.. Nestorović. 275-284. nav.Ž. Nestorović... Manević.... Beograd. Škalamera... 115. Nestorović. Nestorović.145. Beograd. A. Gordić.. D..: G. 3. Đurić-Zamolo... Šreplovića v. Sekulić . 27 B. 1994. Jovanović. 1985... Manević. nav. 20 Isti. Pregled spomenika. Novole u Srbiji v... 39 B. 30 Isti... Konstantinović. Isti. 59. mesto.. Saopštenja RZZZSK HH-HH1.. 24-31. delo. 48. Kolarić.. D.. 3-4. Promenljivi ideali. Beograd.. 50. B. D. 3.: J.. Nestorović. A Kadijević. Klasicizam kod Srba: Građevinarstvo. Građevine i arhitekti. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda.197-211. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi.. Manević... Romantična arhitek-tura.. 24 B. 1966.191-236. Vujović.. 135. Pregled. 50.. Crkveni spomenici na području Grada Beograda. Novija.: M. Đ. B. 1988... Đ. Isti.. 46 3. 19 3. 28 B. Đ.. B. 36 O Varoškoj bolnici v. 158... Manević. 1994. Isti. delo. 154. 41 Nav. 167. Graditelji Beograda. nav. delo.. Jovanović. Oplenac.19-21..: B.. Gordić. Pregled.. 163. ZLUMS 5. B.. Zamolo. 22. Manević.: Ž. 147-151. Umetnost obnovljene Srbije 1791-1848. Manević... Beograd. 154.. Nosioci.. 3.. nav.. 3. 11. Lj. Vujović. Sa-opštenje ZZZSKGB. 1966. nav. Graditelji u Srbiji. Novi Sad. Prilozi KJIF XXXIII. 2829. 589-60. Shvatanje konstrušije u novijoj srpskoj arhitekturi. Isti. 14. Medaković. Graditelji Beograda.280. 74. Graditelji Beograda. Novi Sad. Novija. Novija srpska arhitektura. Srpsko crkveno graditeljstvo. Teofil Hanzen. 260. D.. 9-13. 31 O Vaznesenskoj crkvi v. 73-76. Isti. Nestorović. M. Priština. Zamolo. 144. 36. 9-10. Nestorović. 50.. Vujović. M. 196-202... Pregled.. Graditelji Beograda.. Osvrt na savremeno konstrukterstvo Beograda.. Promenljivi ideali.. Gradišelji BeoDžada 1815-1914. Univerzitetska misao 2.. Međ javom i med snom. nav... 37 O građevinama A. Nosioci arhitektonske misli. M.. manević.. u „Vazneenska crkava u Beogradu". Saopštenje ZZZSKGB 4.. Pregled.: B. Manević... Jedan vek nacionalnog stila u srpskoj arhitek-turi... 59. Medaković.Ž. Beograd.. 1986. 22.: B. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda II. Đ. delo. Đurđević. 61. Medaković. Nestorović. Novija... 32 O tim crkvama v. 14. Srpsko irkveno Graditeljstvo i slikarstvo. 3. Graditelji Beograda... Gradišelji u Srbiji.. Graditelji Beograda... godine v. Jovanović. B. Srpsko irkve-no Graditeljstvo. 207. Saopštenje ZZZSKGB. Gordić... Shvatanje konstrukiije u posleratnom srp-skom Graditeljstvu. 76.: G.: B. Đ. B. D. 1990. Nestorović.. 110-111. Univerzitetska misao 2.. 10.... 165-176. Graditelji u Srbiji.. 23 O radu J. 29-30. 1984. 1966. 26. 142. Nestorović. M. Nestorović. D. Srpska umetnost u XIX veku. Nesto-rović. 26 O elementima romantizma u srpskoj crkvenoj arhitekturi pre 1855.. Zamolo... 45 3. Vukovića v. M. 101-180.. 23-24. delo. Beograd. Medaković. Novija. 26-27. Škala-mera. Zamolo. M. Umetnost obnovljene Srbije. 1990..... delo.: G. 32-33. Kadijević.. O razvoju konstruktivnih metoda građenja u našoj novijoj arhitekturi v. Manević.. 290-269. nav. Novija.1521.. D. D. 40 Isti. 38 O objektima v.. delo. 42 3. Isti. 99. 18 N... Đ. Topola.101-180. Graditelji Beo-Grada. Arhitektonsko.. Novija. 34 O delu K. Škalamera.

Pregled.. Dušković.. 3.. Nosioci. 82. 1900. 6. Manević.. zaštita i ... Okru-žno zdanje 1889-1989. Zamolo.. 28-30.. nav..... Jedan vek. 1979.56. Nestorović. nav.. 77-78. Oplenac. 53 O tim hramovima v. 147. Novija.. Zamolo. Godine.. 63 O beogradskim objektima J. Škalamera. Dragutin Inkiostri Medenjak. 100-102..... 61 O paviljonu Srbije na pariskoj izložbi v.. 156. Đ.. 30. 3. Kadijević. A. Romantična arhitektura. Škalamera. nav.: X. 47 B. Kadijević. 13. ZLUMS 1.. Kadijević. Nestorović. D.. Srisko crkveno. Romantinna arhitektura. 1966. delo.220-223... Romantična arhitektura. Beograd. Isti. 8. 52.... v9_ O palati Narodne banke v. Nestorović. Jedan vek nacionalnog stila.151.. Đurić-Zamolo. Beograd. nav. Nestorović.114-115. delo.. V. Jovanović. Sekulić . Lisičić.Ž. 84-85.. 147-148. Kadijević. 337-350 S. 44—45. Ruvidića v. D. nav. Graditelji u Srbiji u XIX veku..: B. Nestorović. 3. Gradišelji Beograda.. delo. Pregled spomenika arhitekture. 155.. 1985. 67 Isti.: B. 59. Promenljivi ideali. Kuća Laze Lazarevića.. Kadijević.. Nosioci. 64-65. A. Sremski Karlovci 1900.. 58 O tim crkvama D... nav. Jovanović. 64 O arhitekturi Laze Lazarevića v. nav. delo. Đ.. Jedan vek.. A.. Vojinović. Manević. 1968. 66 3.. Gordić. 24-31. Manević. Nestorović. Vujović.. A. Manević.. Srp-sko irkveno. 154...: B. Vulešević. Andreja Damjanov iz Velsa. Kadi-jević. Jedan vek. A. Nestorović.. GGB XXVI.. Muzeji 2..: B.. ZLUMS21. Valtrović i D.. 56.. delo.. Arhitektonsko.. delo.. 32. Beograd.. 12-22. Kadijević. Ž. Jedan vek. nav. 65 O arhitekturi crkve Sv.: M. Isti.Nestorović.18. Milu-tinović kao istraživači srpskih starina. 92. Vujović. 155-157. 60 O crkvama J. Manević. M. 79-80...: B. Novi Sad. 224. Isti. Pregled siomenika. Novija. delo. Romantična. Nedić... 62 O Tanazićevim beogradskim objektima v. Skopje. Pregled spomenika.147. 74. Manević... delo.. Zamolo...: Isti..146. Jedan vek nacionalnog stila. delo. 52 O uticaju Henzenove arhitekture na razvoj nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi v... 279-282. 2324. D. Obnova.. Ž. delo. Sekulić. 71-75. delo.. nav..: G.. Nestorović... Kadi-jević.. delo.. M.151-157. 49. Škalamera. Ž. Romantična.: J.. Srbija na svetskoj izlo-žbi u Parizu 1900. M. S..153. 75.: G.. 91-113. 28-30. Jovanović. Manević.. Međ javom i međ snom.. Jedan vek. Romantična. 164. Kadijević.: M. A. Arhitektonsko nasleđe. 16.. 13.. PreGled siomenika. nav. Kadijević.: J. D.. 51. 129-130. B. 3. A. 1949. Jedna polemika iz 1904. 3.. Crkveni spomeniii... 49 Isti.. Đ. nav.. Filipović. Sekulić . Beograd. Isti.. 70 O ovim građevinama v.. 83. Novija sriska arhišekšura.. Novi Sad. Đurić-Za-molo. Arhitektura urbanizma 50.235-247.. Crkveni spomenici na području Grada Beograda. 1995. 12. Promen-ljivi ideali. Nokovića u nacionalnom stilu v. Isti. 3. M. zograf i neimar.. 207-210. 91-96.102105. Đurić-Zamolo. Pregled. Bogdanović..: S. nav... Milutinovića i M.. 97-101.. delo. Novija. Graditelji Beograda. 3740..23-24.... Tomovski. A.. u „Izlozi Srpskog učenog društva". Nestorović. 75-76.. Srpsko crkveno. Đ. Manević.. Kadijević.. 6-8. Škalamera.. 85-90. Škalamera. S. 49. nav... 57 O tim crkvamav. 50 Nav. 48 A... A. 8... Beograd. 71 J. Hoteli i kafane.... Graditelji Beograda. Jedan vek. 56 O ulozi D. 143. 91.: B. Inkiostrija u srpskoj kulturi prve polovine dvadesetog veka v. Kadijević... 505. 51 O Građevinskoj delatnosti tajfe Damjanov u srpskim krajevima v.. delo. A. 1965. D.. 144. 1994). 91-93. A. Živanovića sa početka dvadesetog veka v.. Jedan vek... Škalamera.. K. Ž.. A. Jedan vek. Topola. 290-292. 68 O Starom dvoru v. D. M..: Srbija na pariskoj iložbi.. 8-9. Kadijević. Jovanović.. Zgrada Okružnog suda u Leskovcu. Majstor Andreja Damjanov. 61. Đorđa na oplencu v. M. B... Brankovo kolo.. 1978. 77. 12. 5-6.. Gordić. Dragutin Inkiostri (rukopisi magistarskog rada na Ode-ljenju za istoriju umetnosti filozofskog fakulteta u Beogradu. 30-31.. 31-61.. 78. Valtrovića i njihovom uticaju na razvoj našeg nacionalnog stila v. 207-208.: M. 76.. 23-24. Isti.. Obnova. Manević. 3. Teofil Hanzen.... 153167... Stanojevića v. Pregled.: 3. Jedan vek. Zamolo. 99. 54 B. Nestorović. 72 O tim građevinam v.. „han-zenatika" i Hanzenovi srpski učeniii...49. Pregled.. Međ javom.: B.: B. A. D.. Požarevac 1989.. Jovanović. Kadijević.. 27-28. 33-50. 81-82. 66-69. 59 O crkvama M.Ž. 55 O naučnoj delatnosti D.

Kako do paketa? • • • Registracija Kupovina paketa Pravila i uslovi korišćenja Prijava na mailing listu Unesite vašu e-mail adresu Prijavite se Unesite kod Nečitljiv kod? Generišite novi Zašto se prijaviti? . Arhitekta Nikola Krasnov (Moskva. savremenim tehničkim i vizuelnim rešenjima Arte svakom korisniku portala pruža jednostavnost i sigurnost prisustva. 1864 . Novija. 74 O ovim palatama v. 37-38. Svako se kroz portfolio predstavlja biografijom. Škalamera.: B. likovnim kritičarima. 209-229. A. Angažovanjem kompetentnog redakcijsko-uredničkog tima. FoglićKorjak... Ag1 Ioiueai 5(u1e t Ui§oz1au1a .. 16-17.. B. Beograd. Đ. Graditelji u Srbiji..Beograd.. Nestorović. Beograd. Glasnik DKS 19. Prilog 9. Beograd. Škalam-era. 75 B. Zamolo. nav. 1979. Isti. 1985. 48. Ž. Đ. aukcijskim kućama i drugim institucijama kulture. Beograd.. Beograd. 1985.. 73 D. sadržajem predstojećih događanja. 158. Urbanizam Beograda. Zamolo. 1983. Zbornik Narodnog muzeja HI-2. GGB XX.revitalizacija.: Ž. Pregled... Kadijević. Secesija u arhitektu-ri Beograd 1900-1914. Jučerašnje Graditeljstvo I. galerijom dela iz opusa. Beograd. muzejima. Secesija u srpskoj arhšiekšuri. Manević.160. stručnim kritikama. Graditelji Beograda. Seiesija u Čačku. D. 7-13: 3. ZLUMS 3. Dušković.A tgueu o/ 5esetotz1 AgćIesŠge t Ui%ozŠa. 17-19. Isti.. prodavnicom i kontakt informacijama.. 77 O secesiji u srpskoj arhitekturi v. Nestorović. Cvijin. 207-209. likovnim kolonijama. D. Postakademizam u arhitekturi Beograda (1919-1941).. Nestorović. delo.. Zamolo. Đ.. 33-43. M. 1967.. u Ag11Čoiueai/Ji§ep Zašto ARTE? Arte je namenjen umetnicima. B. udruženjma umetnika. u „Rusi bez Rusije.. Zbornik Narodnog muzeja HP-2.. 1973.. Novi Sad. Srpski Rusi". 97-98. V. 25. 315-342. Doprinos ruskih neimara emigranata srp-skoj arhitekturi između dva svetska rata. 158. A. Kulić -K. Pregled. 1994. Novija. 13-14. 76 3. Manević. D. istoričarima umetnosti.. Graditelji Beograda. 243-254.. izložbenim i prodajnim galerijama... Đurić-Zamolo. 1939). Graditelji Beograda. 1995. Graditelji Beograda. Isti. 339382. Beograd. 53-54... 13... Sveske DIUS 14.

Fax: +381 11 32 41 414 | E-mail: info@artemedia. Registracija Email Lozinka Login Zaboravljena lozinka Niste član? Registrujte se Arte media | Takovska 20.rs Copyright © 2007 Sva prava zadržana. Srbija | Tel: +381 11 32 41 641.Garancija privatnosti. 11000 Beograd. .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->