Naslovna | O nama | Pomoć | Kontakt

Sr | En

• • • • • • • • •

Info Servisi Prodaja Aukcije Izložbe Ustanove Galerije Umetnici Moj Arte

Arhitektura i urbanizam u Srbiji od 1854. do 1904. godine Proučavanje istorije novije srpske arhitekture, začeto u pojedinim opisima F. Kanica, M. Đ. Milićevića, V. Karića i S. Stojanovića,1 utemeljeno je tek u periodu između dva svetska rata ogledom M. Kašanina u knjizi „Srpska umetnost u Vojvodini" (1927) i antologijskim delom N. Nestorovića „Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća" (1937).2 U pionirskim radovima Branka Maksimovića tridesetih godina je začeta i istorija našeg novijeg urbanizma.3 Proučavanje ove složene problematike u narednim decenijama upotpunili su B. Nestorović, B. Kojić, D. Medaković, D. ĐurićZamalo, 3. Manević, M. Jovanović, Ž. Škalamera, B. Vujović, V. Macura i drugi istraživači našeg graditeljstva devetnaestog i dvadesetog veka.4 Uprkos nesumnjivim rezultatima, objavljenim u monografskim i sintetičkim studijama, mnogi spomenici iz tog perioda su ostali neistraženi, bitna pitanja i dalje otvorena, pojedine ocene nezaokružene i nedorečene. U takvoj situaciji, opterećenoj nedovoljno iskristalisanim kriterijumima naučne kritike, ni služba za zaštitu spomenika kulture nije mogla adekvatno da zaštiti sve značajne primere srpskog graditeljstva tog doba.5 Razvoj našeg graditeljstva od 1854. do 1904. godine u velikoj meri je bio zavisan od primarnih društvenih potreba i kulturne politike vođene na rascepkanom srpskom nacionalnom prostoru. Kako u samoj Srbiji, tako u okupiranim krajevima, ostvarena je obimna graditeljska produkcija za potrebe srpske države, crkve i naroda u celini. Procvatom trgovine i industrije, uspostavljanjem ekonomskih veza sa zapadnom i srednjom Evropom, u Srbiji je omogućen prosperitetan razvoj graditeljstva u svim njegovim domenima - društvenim, tehničkim i estetičkim. Graditeljska delatnost se ubrzano unapređuje po uzoru na razvijene evropske sredine. Grade se nove, obnavljaju i prepravljaju stare građevine. Uporedo sa borbom za oslobođenje od turske vlasti, u srpskoj kulturi druge polovine prošlog stoleća zamire orijentalna gra-diteljska praksa u korist evropskih metoda građenja. Od 1861. do 1904. godine, pa i kasnije, odvija se proces rekonstrukcije grado-va.6 Oni se od orijentalnih čaršija pretvaraju u moderne evrop ske varoši sa definisanim gradskim centrom i pravilnom strukturom urbanističkih jedinica. Evropeizacija je mnogo brže i potpunije uticala na arhitektonsko oblikovanje zgrada, dok je usvajanje

Posebnu pažnju on je poklanjao ulozi zelenih površina u rekonstruisanoj prestonici. većina naših neimara se nakon završenih studija usavršila u stranim. Pored Josimovića. princip modularnosti u formiranju stambenih blokova. Prema novom Zakonu o Liceju. bio je teorijski i praktični cilj Emilijana Josimovića. vojske. do 1914. 1853. Nehigijenska gradnja i stihijnost karakteristični za urbanizam pod Turcima. Ovaj istaknuti inženjer. sve do potpune konsolidacije beogradskog Arhitektonskog fakulteta.8 smešten u delu novoizgrađenog Kapetan-Mišinog zdanja. vođena iz centra. Ovo odeljenje je 1863. Vlasotince). Požarevac). predstavlja ličnost od prekretničnog značaja za našu urbanu kulturu u drugoj polovini prošlog veka. samostalan Arhitektonski odsek. orjentalnih zgrada javnog karaktera. Josimović je doprineo sazrevanju u svesti o potrebi stvaranja funkcionalnijeg i savremenijeg grada. Pirot. usklađivanje arhitektonskog razvoja i komunalne mreže u grado-vima (Kuršumlija. Jagodina. Nakon nestanka starih. oblikovanje trgova). u većini gradova je do 1904. baziranog na zdravijim i humanijim principima življenja. Šabac. g. uvođenje pravolinijskog poretka i kružnog trga kao dominante u planskoj kompoziciji. koncentrisana u resornim ministarstvima građevine.10 Osim pomenutih školskih ustanva. Prokuplje. godine uvođenjem predmeta „Građanska arhitektura". Kosjerić. pružajući nedovoljno. Na Tehničkom fakultetu osniva se 1896. blokova. urbanista i naučnik. na kome su se izučavale tehničke i prirodne nauke.). pre-vaziđeni su tokom plodnog i prosperitetnog perioda od 1861. kao stožera urbanističkih kompozicija slobodnih srpskih gradova. s druge stra-ne su bile prilagođene zatečenoj uličnoj mreži i starim blokovima (Kragujevac. Zaječar. Berlin. okružnim i opštinskim službama. podrazumevale su brisanje stare ulič-ne mreže i postavljanje nove ortogonalne. godine. našeg prvog urbaniste.9 koji će početkom dvadesetog veka postati značajan segment Beogradskog Univerziteta. teklo neuporedivo sporije. Knjaževac. kao dosledni nastavak perioda izgradnje novih gradova (1831-1861). bio je propraćen modernizacijom sanitarno-tehničkih. ključnu ulogu odigrali su strani inženjeri-urbanisti. Vranje. Arilje. Taj preobražaj. javila se potreba za građenjem monumentalnih profanih i sakralnih objekata. Paraćin. g. Potpune rekonstrukcije. Čačak. Dunavska padina Beograda. Cirih. podjednako se zalažući za estetsko i tehničko osavremenjavanje naše gradske arhitekture. prosvete i crkvenih dela. Nastava arhitekture u kneževini Srbiji začeta je na Liceju 1841. godine zamenio Simeon Prica (umro 1845. na razvoj graditeljstva u Srbiji presudan uticaj imala je arhitektonsko-urbanistička praksa organizovana pod okriljem države. koji je preduzeo rekonstrukciju beograd-ske varoši u šancu 1867. pisac prvih udžbenika za taj predmet. je osnovano „Jestastvenoslovno-tehničko" odeljenje. godine. pretežno srednjoevropskim univerzitetskim centrima (Beč. delimično Niš i Leskovac. godine izvršen manje ili više korenit preobražaj urbanističke strukture. Užice. saobraćajnih i drugih komunalnih uslova života u gradovima. uz dosta neujednačenosti. koja je regulisala i principe našeg urbanističkog zakonodavstva. g.zapadnoevropskih urbanističkih modela u širem smislu (lokacija javnih zdanja. Potpuni preobražaj nasleđene stare strukture Beograda i omogućavanje zdravijeg. funkcionalnijeg i savremenijeg života u njemu. Utemeljujući urbanističku praksu u Srbiji na iskustvima razvijenih svetskih sredina. Budimpešta). dolazi do razdvajanja tehničkih i uže arhitektonskih studija. mnogim teškoćama opterećenog razvitka. g. Budući da su studije arhitekture u Srbiji tokom prvih decenija bile veoma skromne. Preduzete rekonstrukcije mogu se podeliti na potpune i konzervativne. I pored sporog. varošice Raška. u procesu rekonstrukcije srpskih varoši. formiranje ulica. zaposleni u Srbiji. . Razvoj srpskog urbanizma pratila je odgovarajuća urbanistička politika. preraslo u Tehnički fakultet Velike škole.7 Njega je 1842. koju je predavao Anastasije Nikolić. improvizacija i kolebanja. Konzervativne rekonstrukcije. parcijalno obrazovanje. Surdulica. što je predstavljalo veliki izazov za arhitekte i urbaniste. Minhen. koga će naslediti Emilijan Josimo-vić. Krajem stoleća.

koji će obeležiti period do Prvog svetskog rata . Tanazević. Ruvidić. Josimović. osnovane 1859. saznanja o građevinskim materijalima i tehnikama primenjivanim u Evropi. što se može smatrati pretečom armiranog betona kod nas".14 javila se potreba za novim profesorima. Usvajajući evropsku arhitekturu. Sve te pojave i orijentacije. Đorđević. a u sloju betona od 10 st.15 U drugoj polovini prošlog stoleća utemeljeni su i delimično profilisani pravci naučnog rada u našoj arhitekturi i urbanizmu. N. pripadaju epohi istorizma. g. Nestorović. Pančevu i drugim vojvođanskim mestima. Prvi graditelj koji je osnovao samostalan arhi-tektonski biro bio je Milan Antonović. Ruvidić. arhitekti romantizma oživljavaju vekovima zaboravljene oblike srednjovekovne arhitekture.12 U samoj Srbiji privatna praksa je bila potpuno nerazvijena. g. od postojeće Glavne uprave građevina. baš sa Novolom on dobija svog glavnog protagonistu (sagradio Kape-tan-Mišino zdanje u Beogradu 1863. godine na arhitektonskoj sceni Kneževine. Milutinović). začetog još u Miloševo vreme. Mada se romantizam u arhitekturi Srbije pojavio još pre dolaska Čeha Jana Novle (1812-1903). usmeravao je razvoj arhitekture. Stevanović. D. nego u profanoj arhitekturi. prerasla u Univerzitet. Đorđević.21 Nakon prvog perioda srpskog klasicizma. A. razumljivo je što se roman-tizam javio pre u crkvenoj. predstavljeni novi projekti i konkursni natečaji.11 Kolektiv tog odeljenja. Austrofilska politika Obrenovića posebno doprinosi bržem i neposrednijem usvajanju popularnih romantičarskih metoda građenja srednje Evrope. Centar je određivao i pratio razvoj graditeljstva u manjim sredinama. ranorene-sansne crkve i zamkove. razvijalo se pod jakim uticajem ustanova germanske i otomanske kulture. Nikola Nestorović u svojim sećanjima navodi da je na palati Uprave fondova u Beogradu (1902) „pri put upotrebljen štrek metal između gvozdenih greda za izradu tavanica. koja je obeležila arhitekturu najvećeg dela devetnaestog i prve polovine dvadesetog veka. u kome su osim tema i izveštaja iz inženjerske struke.romantičarski duh. D. smanjena je zavisnost domaće sredine od stranih graditelja i univerzitetskih centara. osnovano je Udruženje srpskih inženjera i arhitekata. prilagođavajući ga potrebama izgradnje mlade i poletne srpske države. Nestorovića primljen i prihvaćen u srbiji bolje od klasicizma. gotske. Okrenuti svetovima mašte i istorije. udaljenim od prestonice. javlja se više različitih stilskih tendencija. kontrolisan od političkih faktora.Arhitektonski odsek Ministarstva građevina nastao je nakon temeljne reorganizacije državne uprave 1882.22 u trećoj četvrtini stoleća preovlađuju romantizam kao glavni i najrasprostranjeniji stil. Nestorović. g. Graditeljstvo u okupiranim srpskim krajevima. Leko. Go-dine 1890. Stevanović. sa većom ili manjom prevlašću u pojedinim decenijama. Konsolidacijom arhitektonskih studija na beogradskoj Velikoj školi. koji su uglavnom paralelno egzistirale.Bugar-ski. Uprkos jake konkurencije stranih stručnjaka. Milutinović.19 Armirani beton primeniće se i pri fundiranju zidova Beogradske zadruge Nestorovića i Stevanovića (1908). u čemu pretežu sećanja na romanske. ali ne i bez učešća arhitekata iz matice.17 Ono je odmah pokrenulo svoje stručno glasilo „Srpski tehnički list". Živanović Ilkić. pojedini neimari iz Srbije s uspehom grade u Sremskim Karlovcima. Stara medijevalna . B.13 Kada je Velika Škola 1905.23 Romantizam je prema mišljenju B.16 Pojavljuju se prvi udžbenici i stručne studije (E. a potom Kraljevine Srbije. pa su se za paralelne karijere nastavnika i graditelja opredelili M.18 Tavanice od armiranog betona javiće se instovremeno i na Antonovićevom „Grand" hotelu u Beogradu (1902).). Srbija je polovinom devetnaestog veka prihvatila i njenu novu tendenciju . Ivačković. Time su stvoreni uslovi za daleko samostalniji i savremeniji razvoj graditeljstva na srpskim prostorima. godine. U njemu će se okupiti vodeći srpski nei-mari. Novom Sadu. nego što je to bio ranije slučaj. kada su traženi oslonci na staru tradiciju.20 Do 1904. jer je svojim romanskim elementima podsećao na staru srpsku srednjevekovnu arhitekturu. publikovani i prilozi o tekućoj arhiktektonskoj produkciji u Srbiji. Popović.24 Razvijajući se u doba društvenih previranja i evoluciji nacionalne svesti.

bili su stalni romantičarski oponenti klasicistički ustaljenom poretku u sistemu plastične dekoracije i strogoj geometriskoj strukturalnosti kubične mase.. ima zvonik obrađen u stilu romantizma. g. bazirajući ga više na romanskom. izgrađena polugimnazija u duhu romantičarskog istorizma.32 Na fasadama pomenutog Kapetan-Mišinog zdanja. oslonjenog pretežno na romansko nasleđe.42 Stvara se domaća varijanta nacionalnog stila. Konaticama (1878-1880). zamišljene po uzoru na srednjovekovnu arhitekturu. svedenije dekoracije. Nemenikućama (1864-1868). jednom od smerova romantičarske srednjoevropske arhitekture. do 1905. strogosti dekoracije i umerenom izrazu nadovezuje na Šre-plovićevo aranđelovačko ostvarenje. s druge strane. Crkva u Velikom Gradištu iz 1853. Šreplovića. Zatvorenijeg volumena i umerenije. Nevolin saradnik. Sala kneževa u Starom zdanju je po mišljenju D.. višefunkcionalnog prestoničkog objekta. Ritopeku (1868). ponavlja neke bitne elemente beogradske palate na aranđelovačkom Starom zdanju (1865-1872). g. kao i hramovi u Natalincima (1860). ali je ideal postao bitno drugačiji.26 Takva praksa nastavljena je i kasnije na mnogim crkvenim građevinama u Srbiji do 1905. strožijoj srpskoj recesiji srednjovekovnog romantizma. prerano preminuli Kosta Šreplović (1836-1872).).28 Crkva u Žabarima (1860). javljaju se romantičarske forme. srušena oko 1930. od slobodnije i lepršavije komponovane beogradske palate. podužnim volumenom izvedenim u duhu klasicizma.29 kao. Doba koje sleduje nije sasvim lišeno romantičarskih pojava. o čemu svedoče brojne građevine.34 letnjikovcu kneza Mihaila. Integritet fasadne površine i slobodni. ali i zvonik u baroknom maniru. sa kubičnim. reprezentativnim hotelima „Balkan" (1862) i „London" (1868). g. renesansno i orjentalno graditeljstvo. Izraelsko poslanstvo u Ulici Zmaj Jovinoj 24 (1870).35 Uostalom. i hramovi u Aranđelovcu (1862) i Gornjem Milanovcu (1867).30 U čistije primere našeg romantizma spada Vaznesenska crkva u Beogradu (1864).arhitektura mogla se pre evocirati ugledanjem na postojeće crkve i manastire. Đ.36 Bolnica se po disciplinovanosti strukture. g. g. nego na malobrojne sačuvane primere profanog neimarstva. neretko izmešane sa klasicističkim i baroknim oblicima. ukomponovane u simetričnu i skladnu. naknadno sru-šenom zbog podizanja Novog dvora. Procvatu romantičarske profane arhitekture u srpskoj sredini doprineo je i talentovani Andrija Vuković. kao i obrada njenih fasada. koja traje sve do polovine dvadesetog stoleća. u Srbiji će se i dalje graditi u duhu zakasnelog romantizma. približava ga tada popuralnom bečkom stilu polukružnog luka. takođe delu K. ali veoma živopisnu arhitektonsku celinu.27 Celokupni arhitektonski sklop crkve Sv.38 U Šapcu je još 1856. kao i težnja ka piramidalnoj kompoziciji masa. Od ostalih profanih građevina tog tipa u Srbiji izdvajaju se škola u Svilajncu (1874-1876)40 i gimnazija u Negotinu (1876). nego na renesansnim i orjentalnim uhzorima. Trojice u Grockoj (1883). romantičarski elementi odredili su ranije arhitektonski koncept dvorca kneza Mihaila u Beogradu iz 1860. dok je po akcentuaciji sredine pročelja (kula) bliska Novolinom motivu atike.33 građenog sa ambicijom da postane stožer urbanističke kompozicije kod velike pijace.43 Međutim. Romantičarski bogenfriz i umereni ritam pročelja odlikuje arhitekturu Varoške bolnice u Beogradu (1865-1868).39 sa dominantnim neoromanskim karakterom. ima romanti čarski obrađene fasade. godine. često bizarni ornament. Njegova kompozicija ili deko-racija izvedena iz morfologije raznih istoriskih stilova.25 U crkvenoj arhitekturi pre 1855. Šreplovićeva građevina pripada naglašeno strukturalnijoj. Obrenovcu (1869-1870). Popoviću (1863-1864). pri-pisane J. kao . Zamolo najreprezentivnija dvorana tog doba u Srbiji. uostalom.31 građena sa određenim „nacionalnim" stilskim ambicijama.41 Krajem sedamdesetih godina završava se prvo romantičarsko poglavlje u novoj srpskoj arhitekturi. Frenclu. Krstinu mehanu u Ulici Knez Mihailovoj (1870).37 Od ostalih primena arhitekture romantizma u prestonici treba pomenuti Višu žensku školu u ulici Narodnog fronta (1862-1864. upadljive su reminiscencije na romansko. g. zasniva se na klasicističkoj koncepciji sa elementima roman-tizma.

otvora i kompozicija masa. kod koga se njen neimar Andreja Andrejević formirao.51 nastupa period neovizantiske varijante srpskog stila (1874-1900). rad Kapetanovića i Rudovića. kuću braće Nikolić i fasadu Ministarstva prosvete u Beogradu. lišenog srednjoevropskog akademskog stega. Nikole na beogradskom Novom gro-blju i petokupolnoj crkvi Sv. U profanoj varijanti srpskog stila značajan je paviljon Srbije na izložbi u Parizu 1900. . nacionalne neopterećene arhitek-ture romantizma.64 Procvat srpskog stila. Okretanje sopstvenim. pretežno moravskim spomenicima inspirisana varijanta nacionalne arhitekture. u Kneževini je bilo podsticano i zakonskim aktima (1862). Stevanovića i D.49 crkva u Pridvorici kod Leskovca (1899)50 itd. Bresnici. crkvi Sv.48 obnovljena crkva manastira Sv. Nikolića. u poslednjoj četvrtini devetnestog veka izrasta domaća varijanta nacionalnanog stila. u kojoj se mogu prepoznati i određeni uticaji secesije. pospešile su izložbe o srpskim starinama (Valtrović i Milutinović). godine. Novakovića. Nišu i Sarajevu tajfe Damjanova). Petra i Pavla u Jagodini S. godine. Vladisavljenvića. kapeli Hariš u Zemunu. najavljene dvadesetak godina ranije u Baćevcima. Živanovića. Građenje crkava u vizantijskom duhu. naročito koncept crkva Sv. naročito je stimulisala nova dinastija Karađorđevića. hramu u Paraćinu i Domu Sv. Đorđa u Kruševcu D.62 niz ostvarenja J. Tona.52 Oslanjanje na srednjoevropske metode istoričarskog zahvatanja u vizantijsku graditeljsku tradiciju. Spiridona u Trstu i Sv.61 koji će uticati na procvat nacional-no opredeljene arhitekture u prestonici i ostalim srpskim gradovima (v. obeležiće srpsku arhitektu ru u dijaspori. Pravougaoni oblik oltarske apside i kompozicija masa petokupolnog hrama. Leka 1904. Save u Beogradu J.58 hramovi u Kniću. Prohor Pčinjski (1898). godine preuzima početkom devedesetih godina aktivnu ulogu u arhitekturi čitave Srbije. oli-čene u delima učenika čuvenog bečkog profesora Teofila Hanzena velelepnoj Preobraženskoj crkvi u Pančevu.što su Oficirski dom u Beogradu J. Ruvidića. Upravo je konkurs za podizanje mauzoleja dinastije Karađorđević na Oplencu označio bitnu prekretnicu u našoj monumentalnoj crkvenoj arhitekturi. vođenu između A. ove crkve oživljavaju duh sta rih moravskih zadužbina. do 1870. Ilkića (1895).47 Kodžželju. Iz spontane i maštovite. crkvi Sv. Tumanu i Divljanu M. tako isto krajem devedesetih godina Srbi iz Srbije zamenjuju Srbe iz Vojvodine.44 Vojna bolnica u Beogradu45 i Inženjerijska kasarna u Nišu D. crkve u Ritopeku (1894). umesto Srbima toliko stranom katoličkom barokno-klasicističkom maniru.54 izvedena pod jakim uticajem ruske crkvene arhitekture K. Tanazevića .57 predstavljaju crkve u Trsteniku. Stanojevića. može se svrstati crkva Uspenja Bogorodice u Kragujevcu. lišen hanzenovskih motiva.59 crkve u Mladenovcu i Lapovu J. dela B. tako i u obradi fasada. T. Blagoveštenja u Dubrovniku. Početkom dvadesetog stoleća. Živanovića.63 prepravljenu kuću Laze Lazarevića 1910). Generacija rođena od 1865. A. popularišući ujedno ideje integralnog jugoslovenstva i oslanjanje na tradicionalno jake ruskosrpske kulturne veze. Belom potoku i Vraniću.53 U novovizantijski tok srpske arhitekture poslednje četvrtine prošloga veka.65 On je inicirao i značajnu polemiku o karakteru razvoja nacionalnog crkvenog graditeljstva.55 kao i Inkiostrijevi apeli ka ulagledanju na vlastitu umetničku tradiciju. romantičarski koncipovanoj crkvi Hrista Spasitelja u Moskvi. sazreva specifično srpska. Ilkića. Nakon prve faze nacionalnog stila.56 Glavne primene novomoravskog toka u crkvenoj arhitekturi s početka veka.Telefonsku centralu. u kojoj su se srpski srednjevekovni arhitektonski oblici mešali sa romantičarskim elementima (crkve u Smederevu.66 Kao što su krajem šezdesetih godina devetnaestog veka Srbi iz Vojvodine počeli da zamenjuju strance. pod uticajem proučavanja starih srpskih spomenika i procvata nacionalne orjentacije u kulturi. odjek su klasicističkih reminiscencija prisutnih na glavnom Tonovom delu. kapelama na grobljima u Sremskim Karlovcima i Melencima V. Badnjevu i Radujevcu D. Iva-čkovića.46 sagrađene početkom dvadesetog veka. Tek što se pojavila.60 Kako bi oblik osnove. umesto vizantiskim i akademskim srednjoevropskim graditeljskim uzorima.

Ministarstvo vojno J.76 Srpski stil.74 Klasicistički koncept monumentalne palate narodne Skupštine. Stevanović.69 koje predstavljaju najviše domete toga smera naše novije arhitekture. okružna načelstva u Smedervu (A. Hotel „Kren" u Čačku (1898-1900). Anto-novića 1899. Velikoj Moštanici (1858) i Negotinu (1872-1876). godine. okrenuta eklektičkom tumačenju antičkih. podstakavši razvoj monumentalne akademske arhitekture u kasnijim decenijama. Stojanović stariji 1904). početak dvadesetog veka). varirajući sa nejednakim uspehom elemente antičke. D. do 1933. Ivačković. Iako su u tadašnjoj crkvenoj arhitekturi preovlađivale popularne romantičarske forme. dvorac Belimarkovića u Vrnjačkoj Banji. železnička stanica Fon Flatiha i D. u eklektičkom duhu pretežno grade neimari formirani u vodećim srednjoevrpskim centrima akademske arhitekture.77 . Ilikić. g..). Živanović i D. naročito su se istakli J. kao pokušaji ostvarenja nacionalnog stilskog izraza. Paula Branga i kuća s apotekom Jovana Smederevca u Beogradu (1901). a potom Stevanović. građena od 1906. Zaječaru (1892) i Pi-rotu (M. stara opština u Despotovcu (početak dvadesetog veka). okružni sud u Kraljevu (sedma decenija devetnestog veka) i Čačku (1875). Ona je nosila duboko u sebi konceptulane sukobe različitih škola u kojima se školovala. g. Ilikića 1894. Leskovcu (V. Prvo Bugarski i Jovanović. Nestorović 1902). obogaćena neorenesansnim i neobaroknim elementima. Posle definitivnog odlaska Turaka 1867. arh. Kragujevcu (1885-1887).67 Među najsvestranijim autorima koji su se uspešno oprobali u različitim stilovima. akademizam i pozni romantizam koegzistiraju u našoj arhitekturi do 1900. Na većini akademski koncipovanih građevina u Beogradu preovlađuje klasicistički koncept (Narodno pozorište Bugarskog 1867-1869. Ilkić. godine u Srbiji cveta internacionalno orjentisana arhitektura. Dom Miloša Velikog u Gornjem Milanovcu (N. sugerisao je proverene vrednosti klasičnoh ukusa i simbole autoriteta države. nacionalne. To pogotovo važi za prestoničke palate Starog dvora A.71 Osim prestonice. spadaju u prve primere secesije u Srbiji. i hotel „Srpski Kralj"). eklektički probranom dekoracijom. kao protivteža popularnim romantičarskim i nacionalnim stilskim stremljenjima. kuća J. kada je zapljuskuje neizbežan talas secesije i pomenute francuske dekorativističke arhitekture. mešajući elemente jedne sa drugima. kao što su renesansa. gimnazije u Kraljevu (1875-1880). Ministarstvo pravde S. početak dvadesetog veka).70 Na mnogim reprezenta-tivnim objektima može se zapaziti i prisustvo baroknih motiva (palata Krsmanovića 1885. barok i neoklasi-cizam. jedni su bili za opšte-evropsku. Nestorović 1900 i 1901) i Leskovcu (S.generacija je pokazala ne samo da je jedinstvena. socijalne. renesansne i barokne arhitekture. itd. Spasića 1889. Đorđević. Subotića 1883.75 (konkurs završen 1902. Zgrada SKA Đorđevića i Stevanovića 1914-1924). Najviše je bilo onih koji su sa jednog ideala prelazili na drugi. Živanović i A. n Nestorovića i A. godine). drugi romantičnom.. Bazirane na formalnoj perfekciji i strukturalnoj čvrstini. Ivačkovića i S. godine pobedom J. Nikolić 1902). Bugarski 1885. među kojima se izdvajaju osnovne škole u Valjevu (1871) i Aleksincu (D. niz stambenih zgrada. Milutinovića 1884.72 Početkom dvadesetog stoleća akademizma u Srbiji potpada pod uticaj francuske dekorativističke arhitekture. ali i novijih istoriskih stilova. crkve u Šapcu (obnovljena 1857).73 (palata Beogradske zadruge 1907. Gizel 1888). pomenuti autori su u arhitekturi najreprezentativnijih profanih zdanja pretežno primenjivali akademski koncept. Jovanovića. Požarevcu (F. Stevanovića. ili su se trudili da prevaziđu njihove oštre granice. Ilkića. drugi za strogo nacionalnu umetnost. Kruševcu i Kragujevcu (N. pa i opšte sukobe svog vremena: političke. njihove monolitne građevine sa bogatom. od 1870. čitavu Srbiju preplavljuju objekti u aka-demskom duhu. zadužbina N. Bugarskog (1884)68 i Narodne banke (1889) K. kada se život počeo jače razvijati na svim poljima. Ruvidić. Dom Ankera M. spadaju u najznačajnije primene akademske arhitekture u jugoistočnoj Evropi. promovisane na izložbi u Parizu 1900. Ristića 1891. Đorđević. Jedni su naginjali akademskom idealu.). S. Nestorović.

7-13. M. 141-169. Saopštenja IAUS 2. S. 1989. Beograd 1976. Srpska arhitektura XX veka. Zagreb. Nosioii arhitektonske misli u Srbiji XIX veka.Kneza miloša do prvog svetskograta (1815-1914). Secesijko okretanje prirodi u ornamentisanju fasada i rastvaranje usiljenih kompozicionih shema akademizma. Nestorović. 1969. Jovanović. Iako nepotpuno pripremljeni. funkcionalnu reformu srp-skog neimarstva. 1937. Hoteli i kafane XIX veka u Beogradu. 1967. godine prilično indiferentna prema pojavi bezornamentalne. Naša konzervativna sredina.regionalnourbanistička studija. Novi Sad. Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Đ. Saopštenja RZZZSK X. Beograd. ZLUMS 21. 205-213. karakterističnim za ovaj popularni bečki stil. Beograd. Romantična arhitektura. Topola. 1 F. Graditelji Beograda 1815-1914.zemlja i sšanovniššvo /-//. jer su prekrivene floralnim i geometriskim motivima. 1980. Beograd 1884. Stojanović. Graditelji Beograda od 1815. Razvoj arhitek-te Beograda od. 1985. godine. 1969. 2 M. Iz arhive Građevinskog odbora. HI-2. Bsograd 1954. 4 Videti glavne radove pomenutih naučnika: B. 49-55. V. ZLUMS 3. 57-63. Beograd. B. Novi Sad. u „Istorija Beograda (2)". 1898-1914. 1968. 1974. secesijska metodologija građenja ostala je podređena kompozicionoj i strukturalnoj logici drugih stilova. Oplenac. 1927. opterećena sporim prevazilaženjem orjentalnog nasleđa i provinciskog mentaliteta. u „Jugoslovenska arhitektura XX vijeka". Beograd. ostavljajući sve do 1928. 276-284. GGB I. Srpska umetnost u XIX veku. Mostar. 3. 256-274. Beograd 1887. 1938. Beograd. Srbija . fukcionalne moderne arhitekture78. Beograd-Kragujevac. 335-347. originalnim ornamentom senzibilnih. Urbanizam u Srbiji. 3 B. Petrović. Srpski neimar. sa zakašnjenjem je prihvatila konstruktivne i tehničke inovacije iz razvijenih sredina. Kašanin . Beograd. Beograd. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. samo su delimično sprovedeni u našem graditeljstvu do Prvog svetskog rata. Isti. D. doprineli većoj dinamici pročelja i mešovitoj dekoraciji tradicionalno zatvorenih arhitektonskih volumena. obrađene su secijski. Manević. slojevite akademske fasade. Mili-ćević. Beograd. 5-6. Promenljivi ideali srpskih arhitekata u 19. Secesija u arhitekturi Beograda 1900-1914. Graditelji u Srbiji u XIX veku. Beograd. Kojić. secesijski elementi su obogatili srpsku arhitekturu. Beograd. Srpska umetnost u Vojvodini. poslovično nepoverljiv prema „novinama sa strane". Beograd. 315-342. N. 1985. 1981. kuća trgovca Stamenkovića i Robni magazin u Beogradu). M. 1986. 159-174. Beograd. 1994. Srbija. Međ javom i med snom. 235-260. Đurić-Zamolo. izvi-jenih ustreptalih linija i floralnih i geometriskih stilizacija koje zamenjuju klasičan dekorativni repertoar. Umesto da izvrši radikalnu. 3-4. Beograd 1912. Palate na tlu Srbije u devetnaestom veku. Secesija se u arhitekturi Beograda i Srbije javlja se pretežno na profanim objektima sa novim. sa naglašeiim uglom. Secesija će imati svoje recidive u arhitekturi između dva svetska rata. Maksimović. Godine. Ž. 114-115. u „Srpska arhitektura 1900-1970". Teofil Hanzen. Arhitektura-urbanizam 50. Prilozi KJ1R XXXIII. Beograd. veku. Sukob između šipičnog i atipičnog u srpskom crkvenom Graditeljstvu novijeg doba. 1988. 1981. Jedna polemika iz 1904. 7-38. 19-31. u „Okružno zdanje 1889-1989". Vujović. Najreprezentativniji i najpravedniji primeri secesije u srpskoj arhitekturi ostvareni su u periodu između 1906 i 1914. Nestorović. 1990. Medaković. Beograd. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi. varoši i varošice. Stari balkanski Gradovi. Beograd. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". Kraljevina Srbija.V. Kanic. Kneževina Srbija 1-N. 1995. 1970. Novi Sad 1927. Pregled spomenika arhitekture u Srbiji XIX veka. Beograd. B. Karić. „hanzetika" i Hanzenovi srpski učenici. Beograd 1986. Novija srpska arhitektura. Beograd. 1987. Crkveni spomeniii . godine (hotel „Moskva". Beograd. 1990. 1992. 135-140. Beograd. D. 69-72. 1967. Zbornik Narodnog Muzeja. Beograd. u „Tradicija i savremeno srpsko crkveno graditeljstvo". Varošiie u Srbiji XIX veka . Saopštenja IAUS 2. 18-27. Požarevac.Njihove klasično komponovane. Beograd. 1974. Beograd 1876. Škalamera. do 1915. 197-211.

u „Srpska arhitektura 1900-1970". A. Kolarić. 1938. Tomovski. M. Novija srpska arhitektura. 1962. Urbanizam u Srbiji -osnivanje i rekonstrukcija varoši u XIX veku. Novija srpska arhitektura. Škalamera. „Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine".: D. Lj. J. Trgovčević. L. Nedić. M. nav. Mitrović. 1969. 141-143. 1982. nav. Popović. nav. delo. Živković. M. P. 12 M. 3. Ž. Beograd. delo. delo. Pavlović. Niš-Kragujevac. 1985. 1981. 1994. M. 13 O radu M. Beograd. P. Beograd. delo. Trgovčević.. .159-202.: N... 1978. 11 O tim autorima v. 36-39. Beograd. Pešić-Maksimović. 1987. Deljanin. Šipka-Ergelašev. B. 1995. Trifunović. S. Lj. Isti. 16 O tome v. Saopštenje ZZZSKGB 13. Zdravković. Kadijević. Novi Sad. Beograd. Manević. 8 Isti. Andrejević. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Graditelji Beograda 18151914. Godine: Licej. 7 O tome opširnije v. Radovanović. Univerzitet.. delo. Đurić-Za-molo. Antonovića v. Đurđević.19-20. Petrović. Beograd. Anđus. R. Cvijin. J. kao i publikovane izveštaje u časopisima „Glasnik društva konzervatora Srbi-je".. Babić. Anđus.: D. itd. 6 O razvoju urbanizma od 1855. V. Đurić-Zamolo. 1989. K. 17 V. S. Beograd. Macura. Kostić. 1987. Beograd. Anđus. Kurtović-Folić. Graditelji Beograda. Nesto-rović. Novi Sad. Zaštita i uređenje. Findrik. Vasić. Ideje i stvarnost urbanizma Beograda 1830-1941. Arhitekti naučniii u novijoj srpskoj arhitekturi. Beograd-Kragujevac. videti i pojedine elaborate u Zavodima za zaštitu spomenika kulture. 1978. 1981. Bogdanović. Teofil Hanzen. Čaršija i gradski centar. 235-260. Vasić. 10 O školovanju i usavršavanju naših graditelja u inostranstvu. 13. 79-83. S. Lj. 3. 5-6. 1984. Lj. Mi-nić. Beograd. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". V. Čaršija i gradski cenšar.sredina HHveka)... Kasalica. 1984. Pavlović. Kašanin . 8890. Indžinirska škola. godine videti: Kulturno nasleđe Srbije. Beo-grad. nav. Manević. Beograd-Kragujevac.. Macura. B. 3. ZLUMS 21. Seku-lović. Beograd. Srpsko irkveno Grditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. nav. D. Isti. Šipka-Erge-laveš. Beograd. D. „Saopštenja RZZZSK". Jakovljević. Isti.. nav. Josimović. Beograd. 1867. Jovanović. I. B. Dabižić. delo.. Konstantinović. v.: E. nav. Lj. Beograd. B. 17-19 (sa starijom literaturom). A. „hanzenatika " i Hanzenovi srpski učenici. 143-145.. Graditelji Beogra-da 1815-1914. M. Nožinić. Duranci. Novi Sad. 1967. Kadijević.V. D. delo. 1994. B. 1973. 1994. Vasić. S. Novija srpska arhitektura. rukopisi doktorske disertacije na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu. D. delo. 1972. 7-38. J. Kadijević. 3. Beograd. 3. Ćurić. Anđus. J. Vojinović.. Maksimović. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". Graditelji u Srbijiu H1Hveku. O. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka".: N. N. Jedan vek naiionalnog stila u srpskoj arhitekturi (sredina XIX. u „Okružno zdanje 18891989". Folgić-Korjak. Novi Sad. Srpski inženjeri na studijama u inostranstvu do 1918. 15 O ličnosti i delu ovih graditelja v. Lečić. Filipović. Velika škola. 1981. Isti. N. B. Isti.148-167. 5 O stepenu i obimu zaštićenosti značajnih primera srpske arhitekture od 1855. Umetnička fotografija Sombora. Milićević. A. M. Novi Sad. M. M. Flogiston 2. Isti. St. Beograd u prošlosti i sadašnjosti. 133-143. Đurić-Zamolo. Minić. Marko-vić. delo. 3. D. M. Đurić-Zamolo. Makuljević. Novi Sad. Đurić-Zamolo. 9Nav. Beo-grad. nav. g. O. delo. 96-99. nav.131-139. Graditelji Beograda 1815-1914.na području Grada Beograda II. V. Jovanović. P. i kasnije v. Isti. Objaš-njenje predloga za regulisanje onogdela varoši što leži u šancu. 1995. Secesija u ar-hitekturi Beograda. 1980. Urbanizam u Srbiji.. O našem graditeljstvu ovog razdoblja u različitim publikacijama i naučnoj periodici takođe su pisali M. K. 1983. „Starine Kosova i Metohije". V. 36. 1994. 1989.100-102.: D. Anđus. M. Milić. Nikić. Umetnička fotografija Sremskih Karlovaca. G. Plate na tlu Srbije u devetnestom veku. do 1905. Obnova „srpskog stila". Pera J.: V. Požarevac. 1972. Pušić. V. Isti. Krunić. Nestorović. ZLUMS 16. Manević. 1984. Profesori visokog šehničkog obrazovanja u Srbijido 1914. V. G. nav. Idejni razvoj srpskog urbanizma. 14 V. Život i delatnost.129-147 (sa starijom literaturom). Jovanović. Gordić. A. N. NišKragujevac. Novi Sad. Lj. Umetnička topografija Pančeva. delo. do 1905. Beograd.

D. 76.. 26. 26-27. 1967.. Novija.. Medaković. D... Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda. manević.. 1986. Škala-mera. 242-247. delo. 29 B. 260.. 154. Isti. 7-8. Novole u Srbiji v.. 73-76. 38 O objektima v.. 41 Nav. 36 O Varoškoj bolnici v.: Ž.. 63-6. Vujović. 1990. Nestorović. Promenljivi... 31 O Vaznesenskoj crkvi v. Romantična arhitek-tura. 154. B. 135.. 24 B.Ž. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. Promenljivi ideali.. 143.... Beograd. B.. 50....: B.. 39 B. Novi Sad. 22.. 3. Manević...... Srpsko irkveno Graditeljstvo i slikarstvo. Novija.: B. Novi Sad. Zamolo.. Jedan vek nacionalnog stila. Lj.. 18 N. Shvatanje konstrušije u novijoj srpskoj arhitekturi.. Gordić.. Hoteli i kafane H1Hveka u Beogradu. 275-284.. 1966. Nosioci. Medaković.. 9-10. 258. delo. Manević. Nestorović. delo.: 3.. 9-13.. Promenljivi ideali... Novija.197-211. Crkveni spomenici na području Grada Beograda. Priština.. Novija. 99-242. ZLUMS 5. D. nav. Shvatanje konstrukiije u posleratnom srp-skom Graditeljstvu. Univerzitetska misao 2. delo. Gradišelji u Srbiji.101-180... Zamolo. B.. Saopštenje ZZZSKGB. delo. Đ.. Univerzitetska misao 2. Beograd. Beograd.145. 45 3. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi.. Priština. Đurđević. godine v. D. Nestorović.. Graditelji Beograda. Beograd. 167.... Đ. „hanzenatika"'.... 144. D.: J. 25 3. nav. mesto.. 165-176. Oplenac. Nosioci arhitektonske misli. 44 J. D.. Gordić. 3. 1995. Građevine i arhitekti..280. 44-46.. Pregled spomenika.. Manević... 1994. Đ.: B. Kolarić. 15.. Manević... M. Novija srpska arhitektura. Teofil Hanzen.19-21. 10. Pregled... nav. Sekulić . 207. 1969. Beograd. 11. Novija. 124-125. 27 B.. Sa-opštenje ZZZSKGB.. Isti.. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda.. Beograd. Pregled spomenika. 166.137-138. Nestorović. 142.. 154. 74. 1988. 163.. nav... Graditelji Beograda. Osvrt na savremeno konstrukterstvo Beograda. B.. Đ. Promenljivi ideali. Đ.. nav. Vukovića v.. Topola. . Arhitektura Vaznesenske crkve u Beogradu. Medaković. Đurić-Zamolo... 146.. 158. Nestorović. 3.: D. Manević. Pregled... A..: B. Beograd. 25. 22-23.. Zamolo.: M. 3-4...... Isti.. Ivković. 60.: G.. 589-60. Nestorović. 50. B. 40 Isti.. 32-33.. Prilozi KJIF XXXIII. Nosioci ahitektonske misli. Gordić. D.. 290-269. Nestorović. Saopštenje ZZZSKGB 4. Isti. 32 O tim crkvama v. Nestorović. Jovanović. 14. Nosioci. Umetnost obnovljene Srbije. Beograd. Saopštenja RZZZSK HH-HH1.. 2-26.. 36. Pregled. Graditelji Beo-Grada. 46 3.: G. B. Umetnost obnovljene Srbije 1791-1848.. 22 O klasicizmu u srpskoj arhitekturi v.. Manević.. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda II. 22. delo. Manević.. Vujović. Nestorović. 147-151.. Đ. Beograd. Manević. Srpska umetnost u XIX veku. 50. 33 O Kapetan-Mišinom zdanju v. Nesto-rović.. Isti. 196-202.. Škalamera... M. 115. Graditelji u Srbiji. 48.. Graditelji Beograda. Isti. Đurić-Zamolo. Vujović. 1992. 24-31. Srpska umetnost u XIX veku. 1984. 20 Isti. nav..... Isti. 43 O Nacionalnom stilu u srpskoj arhitekturi novijeg doba v. Pregled siomenika. 22. Gradišelji BeoDžada 1815-1914. D... 30 Isti. 50. 102.. 14. Srpsko irkve-no Graditeljstvo. Đurić-Zamolo. 61. 23-24. O razvoju konstruktivnih metoda građenja u našoj novijoj arhitekturi v. Jovanović.. Zamolo. Beograd. Novija. M. 69-72. 1966... Nestorović. 1966. Beograd. M. Sekulić . 35 D... 1985. 29-30.. Kadijević. D.. Klasicizam kod Srba: Građevinarstvo.1521. 1990. Graditelji u Srbiji. 37 O građevinama A. delo. Novija.. A Kadijević. Novija srpska arhitektura.. Graditelji Beograda. 28 B.. B...Ž. B. Nestorović.. Škalamera. Vujović.. Isti... Jovanović.. u „Vazneenska crkava u Beogradu". 1966. 3. B. Medaković. 1988/1989. M. Nestorović. 97-98.. Isti.. Promenljivi ideali. 101-180. Manević. 23 O radu J. 203-109. Konstantinović. Novija. 99. Manević. 59. Manević. Međ javom i med snom. Beograd. 42 3... 3. 1984. Graditelji Beograda.. Srpsko crkveno graditeljstvo. 2829.. A kadijević. nav. Jovanović. 21 O istorizmu u srpskoj umetnosti tog vremena v.. D. nav. 110-111.. 19 3... 3. 10.. nav.. 1994. D. Izgradnja 9-10. Graditelji Beograda. 26 O elementima romantizma u srpskoj crkvenoj arhitekturi pre 1855.. 11. 34 O delu K. delo. Jedan vek nacionalnog stila u srpskoj arhitek-turi... Nestorović. Pregled. M. Arhitektonsko. M. 59.. Istorizam u umetnosti XIX veka.. Zamolo.. delo. 36.191-236.: G.. Isti. Jovanović. Šreplovića v. Zamolo.. Beograd..

84-85. Ž. 290-292.. Sremski Karlovci 1900.. Manević. 71-75.: B... Valtrovića i njihovom uticaju na razvoj našeg nacionalnog stila v.. ZLUMS21. Graditelji u Srbiji u XIX veku. Arhitektura urbanizma 50. 56 O ulozi D. zaštita i . 16. 64-65.Nestorović. Okru-žno zdanje 1889-1989.. delo. nav. Isti... Đ. Topola. Kadijević. Kuća Laze Lazarevića.. Jedna polemika iz 1904. Nestorović. 79-80.. 91-93. Sekulić . 153167. 337-350 S. Kadijević. Isti... Pregled spomenika arhitekture. Beograd. Nestorović... 74... 1949.. 129-130.: J.102105. Jovanović. Manević. Obnova. Godine. 1900.. 12. ZLUMS 1. Jovanović. Nestorović.. 76.151-157. V. D.. 164. Isti.. A. Međ javom i međ snom.: B.. 3. Zamolo. 65 O arhitekturi crkve Sv. 32.. A. Dragutin Inkiostri (rukopisi magistarskog rada na Ode-ljenju za istoriju umetnosti filozofskog fakulteta u Beogradu. Pregled. Jovanović. Pregled siomenika. Pregled.. 156. Zgrada Okružnog suda u Leskovcu. 50 Nav.: B. 75-76. 91. 8-9. Đurić-Za-molo. Nosioci. 48 A. 100-102.. 52. 85-90..153. 27-28.. Promen-ljivi ideali.. Đurić-Zamolo. Ruvidića v.. 30-31. Srpsko crkveno. Romantična.. Jedan vek. Kadijević. 63 O beogradskim objektima J. Arhitektonsko nasleđe. Manević.. Vujović.. M.. 60 O crkvama J. 61 O paviljonu Srbije na pariskoj izložbi v.. 8. Jedan vek. 1995. 6.. 1979.. 31-61...Ž. 55 O naučnoj delatnosti D. delo. GGB XXVI.. Vulešević. 3740. Teofil Hanzen. 1994).. 51 O Građevinskoj delatnosti tajfe Damjanov u srpskim krajevima v. Dušković. Kadi-jević.. Muzeji 2. A....: 3. delo. Nestorović. B.. Stanojevića v. 44—45. Dragutin Inkiostri Medenjak. Manević. A. 82. 3.. 83. Andreja Damjanov iz Velsa.... Kadijević... Obnova. Novi Sad. D.. Nestorović..: B. 49 Isti. 91-113. 66 3.: X. Manević... A.. A.. Srisko crkveno.23-24. Ž. Gradišelji Beograda. delo. 23-24. 24-31. Pregled.. Promenljivi ideali. Inkiostrija u srpskoj kulturi prve polovine dvadesetog veka v.: S. A.. Oplenac. nav. 62 O Tanazićevim beogradskim objektima v.. K. delo.. Novija. 64 O arhitekturi Laze Lazarevića v. Zamolo. 78. 1978.: M.. 81-82. D. Filipović.. Škalamera.. Manević.. Nestorović. Požarevac 1989. Nosioci.. 28-30. nav. Skopje.. nav..... 91-96.. Jedan vek. Jedan vek.. nav. 75..... Beograd.. A. Kadijević. Jedan vek. 12. Beograd. 72 O tim građevinam v. M. 505. 99. 13. 6-8. D. Škalamera.. Jedan vek.. delo... 8. 47 B. nav. M.: Srbija na pariskoj iložbi. 67 Isti... 207-208. 144... Hoteli i kafane. Jedan vek nacionalnog stila. 147-148. Tomovski. nav.: Isti. Novija.. delo.: B. Beograd.235-247... 3. Romantična arhitektura. 1968... 58 O tim crkvama D. B.. 77-78.. Đ. v9_ O palati Narodne banke v...... Jovanović. Kadijević. Jedan vek. Kadi-jević. Kadijević. 279-282. delo.. 54 B.. Kadijević. Valtrović i D. D.. Graditelji Beograda.. 70 O ovim građevinama v. 77. Graditelji Beograda.. 92.... Nestorović. 143. Isti. Crkveni spomeniii. 155. delo.. 224. Beograd. Nestorović. Gordić.. nav. PreGled siomenika. nav. D. 13. Zamolo. Pregled spomenika.. 147. 3.: B... 1966. Gordić.147.. Isti. Jovanović. Srp-sko irkveno.. Ž.220-223. nav. Majstor Andreja Damjanov.. 53 O tim hramovima v. 3. Kadijević. 59. Nedić. Jedan vek. Srbija na svetskoj izlo-žbi u Parizu 1900.151. Milutinovića i M. delo.18.. Vojinović. nav. Romantična. 61. 97-101. Manević. 155-157. Isti. nav. Nokovića u nacionalnom stilu v... 66-69. Romantična.. 51. u „Izlozi Srpskog učenog društva". Manević. S. 1965.114-115. delo.. Đ. Zamolo. M.. D. Lisičić. M. 59 O crkvama M. 49. Sekulić.. A.146.. A. 49. Arhitektonsko.. Međ javom. Bogdanović. 3. Romantična arhitektura.. A. Škalamera.56.. 12-22.: B. Novija sriska arhišekšura.. Nestorović. Vujović. 154. Živanovića sa početka dvadesetog veka v..: B. A.. 57 O tim crkvamav.. Jedan vek nacionalnog stila. 28-30.. 207-210. delo. Brankovo kolo. Škalamera. Manević. 5-6. Škalamera. delo. S.: M.: G... Kadijević. „han-zenatika" i Hanzenovi srpski učeniii. Đurić-Zamolo.: J.49. nav.. Kadijević... 68 O Starom dvoru v. Novi Sad..Ž.... 2324. Novija.. 52 O uticaju Henzenove arhitekture na razvoj nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi v. Romantinna arhitektura. Đorđa na oplencu v.: G.. Milu-tinović kao istraživači srpskih starina.. Škalamera. Crkveni spomenici na području Grada Beograda. Đ. Pregled. M. 71 J. Ž. delo... Jedan vek. A..: M. zograf i neimar. Nestorović.. Sekulić . Kadijević.. 1985. 33-50... 3. 56. 30..

1973. FoglićKorjak. nav. Isti. 315-342. V.160. M. Beograd. Prilog 9.. 48. delo. Isti. Manević.. Škalamera.. D. ZLUMS 3. Dušković.. udruženjma umetnika. 73 D. 339382. stručnim kritikama.. D. Manević. 7-13: 3. Doprinos ruskih neimara emigranata srp-skoj arhitekturi između dva svetska rata. Secesija u arhitektu-ri Beograd 1900-1914. Đ. Beograd. aukcijskim kućama i drugim institucijama kulture. Beograd. Angažovanjem kompetentnog redakcijsko-uredničkog tima.. 1985. Ž.. Beograd.. savremenim tehničkim i vizuelnim rešenjima Arte svakom korisniku portala pruža jednostavnost i sigurnost prisustva. Zamolo. Graditelji u Srbiji. Novija. 53-54. Kulić -K. Graditelji Beograda. 209-229. Seiesija u Čačku. 158.revitalizacija. Nestorović. Cvijin. likovnim kolonijama. D. Srpski Rusi". 77 O secesiji u srpskoj arhitekturi v... Graditelji Beograda.: Ž.. 74 O ovim palatama v. 1967. sadržajem predstojećih događanja. Postakademizam u arhitekturi Beograda (1919-1941).Beograd. Đ... Glasnik DKS 19. 1939).. 76 3. 13. 207-209. u „Rusi bez Rusije. Nestorović. Pregled. 158. 243-254. Svako se kroz portfolio predstavlja biografijom. Beograd.. 1994. Pregled. 33-43. Zamolo. 1995.: B. Secesija u srpskoj arhšiekšuri. Sveske DIUS 14. 75 B. Kadijević.. Ag1 Ioiueai 5(u1e t Ui§oz1au1a . 16-17. Đ. B. 97-98.A tgueu o/ 5esetotz1 AgćIesŠge t Ui%ozŠa. istoričarima umetnosti. muzejima. 1864 . izložbenim i prodajnim galerijama. Graditelji Beograda. GGB XX.. Graditelji Beograda.. A. Zamolo. Nestorović. Novija.... prodavnicom i kontakt informacijama.. 1979. Škalam-era. 25. 1985. 17-19.. A. Đurić-Zamolo. 1983. galerijom dela iz opusa.. Zbornik Narodnog muzeja HI-2... 37-38. Beograd. u Ag11Čoiueai/Ji§ep Zašto ARTE? Arte je namenjen umetnicima. Jučerašnje Graditeljstvo I. Beograd. Novi Sad. Urbanizam Beograda.. 13-14. Arhitekta Nikola Krasnov (Moskva. Isti. Zbornik Narodnog muzeja HP-2. likovnim kritičarima. Kako do paketa? • • • Registracija Kupovina paketa Pravila i uslovi korišćenja Prijava na mailing listu Unesite vašu e-mail adresu Prijavite se Unesite kod Nečitljiv kod? Generišite novi Zašto se prijaviti? . B.

.rs Copyright © 2007 Sva prava zadržana.Garancija privatnosti. Fax: +381 11 32 41 414 | E-mail: info@artemedia. 11000 Beograd. Registracija Email Lozinka Login Zaboravljena lozinka Niste član? Registrujte se Arte media | Takovska 20. Srbija | Tel: +381 11 32 41 641.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful