Naslovna | O nama | Pomoć | Kontakt

Sr | En

• • • • • • • • •

Info Servisi Prodaja Aukcije Izložbe Ustanove Galerije Umetnici Moj Arte

Arhitektura i urbanizam u Srbiji od 1854. do 1904. godine Proučavanje istorije novije srpske arhitekture, začeto u pojedinim opisima F. Kanica, M. Đ. Milićevića, V. Karića i S. Stojanovića,1 utemeljeno je tek u periodu između dva svetska rata ogledom M. Kašanina u knjizi „Srpska umetnost u Vojvodini" (1927) i antologijskim delom N. Nestorovića „Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća" (1937).2 U pionirskim radovima Branka Maksimovića tridesetih godina je začeta i istorija našeg novijeg urbanizma.3 Proučavanje ove složene problematike u narednim decenijama upotpunili su B. Nestorović, B. Kojić, D. Medaković, D. ĐurićZamalo, 3. Manević, M. Jovanović, Ž. Škalamera, B. Vujović, V. Macura i drugi istraživači našeg graditeljstva devetnaestog i dvadesetog veka.4 Uprkos nesumnjivim rezultatima, objavljenim u monografskim i sintetičkim studijama, mnogi spomenici iz tog perioda su ostali neistraženi, bitna pitanja i dalje otvorena, pojedine ocene nezaokružene i nedorečene. U takvoj situaciji, opterećenoj nedovoljno iskristalisanim kriterijumima naučne kritike, ni služba za zaštitu spomenika kulture nije mogla adekvatno da zaštiti sve značajne primere srpskog graditeljstva tog doba.5 Razvoj našeg graditeljstva od 1854. do 1904. godine u velikoj meri je bio zavisan od primarnih društvenih potreba i kulturne politike vođene na rascepkanom srpskom nacionalnom prostoru. Kako u samoj Srbiji, tako u okupiranim krajevima, ostvarena je obimna graditeljska produkcija za potrebe srpske države, crkve i naroda u celini. Procvatom trgovine i industrije, uspostavljanjem ekonomskih veza sa zapadnom i srednjom Evropom, u Srbiji je omogućen prosperitetan razvoj graditeljstva u svim njegovim domenima - društvenim, tehničkim i estetičkim. Graditeljska delatnost se ubrzano unapređuje po uzoru na razvijene evropske sredine. Grade se nove, obnavljaju i prepravljaju stare građevine. Uporedo sa borbom za oslobođenje od turske vlasti, u srpskoj kulturi druge polovine prošlog stoleća zamire orijentalna gra-diteljska praksa u korist evropskih metoda građenja. Od 1861. do 1904. godine, pa i kasnije, odvija se proces rekonstrukcije grado-va.6 Oni se od orijentalnih čaršija pretvaraju u moderne evrop ske varoši sa definisanim gradskim centrom i pravilnom strukturom urbanističkih jedinica. Evropeizacija je mnogo brže i potpunije uticala na arhitektonsko oblikovanje zgrada, dok je usvajanje

Berlin. kao dosledni nastavak perioda izgradnje novih gradova (1831-1861). parcijalno obrazovanje. Prema novom Zakonu o Liceju. Razvoj srpskog urbanizma pratila je odgovarajuća urbanistička politika. godine. baziranog na zdravijim i humanijim principima življenja.zapadnoevropskih urbanističkih modela u širem smislu (lokacija javnih zdanja. Krajem stoleća. princip modularnosti u formiranju stambenih blokova. što je predstavljalo veliki izazov za arhitekte i urbaniste. okružnim i opštinskim službama. Pored Josimovića. g. je osnovano „Jestastvenoslovno-tehničko" odeljenje. Potpuni preobražaj nasleđene stare strukture Beograda i omogućavanje zdravijeg. koju je predavao Anastasije Nikolić.9 koji će početkom dvadesetog veka postati značajan segment Beogradskog Univerziteta. Utemeljujući urbanističku praksu u Srbiji na iskustvima razvijenih svetskih sredina. delimično Niš i Leskovac. uz dosta neujednačenosti. koga će naslediti Emilijan Josimo-vić. Nehigijenska gradnja i stihijnost karakteristični za urbanizam pod Turcima. Zaječar. koji je preduzeo rekonstrukciju beograd-ske varoši u šancu 1867. s druge stra-ne su bile prilagođene zatečenoj uličnoj mreži i starim blokovima (Kragujevac. dolazi do razdvajanja tehničkih i uže arhitektonskih studija. Minhen. I pored sporog. Pirot. Nastava arhitekture u kneževini Srbiji začeta je na Liceju 1841. g. do 1914. Nakon nestanka starih. Požarevac). pružajući nedovoljno. predstavlja ličnost od prekretničnog značaja za našu urbanu kulturu u drugoj polovini prošlog veka. Šabac. Čačak. ključnu ulogu odigrali su strani inženjeri-urbanisti.10 Osim pomenutih školskih ustanva. Taj preobražaj. u procesu rekonstrukcije srpskih varoši. većina naših neimara se nakon završenih studija usavršila u stranim. g. Vranje. vojske. Budući da su studije arhitekture u Srbiji tokom prvih decenija bile veoma skromne. preraslo u Tehnički fakultet Velike škole.8 smešten u delu novoizgrađenog Kapetan-Mišinog zdanja. urbanista i naučnik. Prokuplje. prosvete i crkvenih dela. 1853. improvizacija i kolebanja. Budimpešta). Užice. Cirih. godine uvođenjem predmeta „Građanska arhitektura". godine. usklađivanje arhitektonskog razvoja i komunalne mreže u grado-vima (Kuršumlija. blokova. zaposleni u Srbiji. Vlasotince). Posebnu pažnju on je poklanjao ulozi zelenih površina u rekonstruisanoj prestonici. funkcionalnijeg i savremenijeg života u njemu. vođena iz centra. godine izvršen manje ili više korenit preobražaj urbanističke strukture. kao stožera urbanističkih kompozicija slobodnih srpskih gradova. u većini gradova je do 1904.7 Njega je 1842. koja je regulisala i principe našeg urbanističkog zakonodavstva. godine zamenio Simeon Prica (umro 1845. Ovaj istaknuti inženjer. podjednako se zalažući za estetsko i tehničko osavremenjavanje naše gradske arhitekture. koncentrisana u resornim ministarstvima građevine. Potpune rekonstrukcije. g. sve do potpune konsolidacije beogradskog Arhitektonskog fakulteta. Paraćin. bio je teorijski i praktični cilj Emilijana Josimovića. Preduzete rekonstrukcije mogu se podeliti na potpune i konzervativne. na kome su se izučavale tehničke i prirodne nauke. saobraćajnih i drugih komunalnih uslova života u gradovima. teklo neuporedivo sporije. našeg prvog urbaniste. formiranje ulica. Knjaževac. Konzervativne rekonstrukcije. Na Tehničkom fakultetu osniva se 1896. Surdulica.). podrazumevale su brisanje stare ulič-ne mreže i postavljanje nove ortogonalne. mnogim teškoćama opterećenog razvitka. varošice Raška. bio je propraćen modernizacijom sanitarno-tehničkih. Jagodina. na razvoj graditeljstva u Srbiji presudan uticaj imala je arhitektonsko-urbanistička praksa organizovana pod okriljem države. Kosjerić. . javila se potreba za građenjem monumentalnih profanih i sakralnih objekata. pretežno srednjoevropskim univerzitetskim centrima (Beč. oblikovanje trgova). Josimović je doprineo sazrevanju u svesti o potrebi stvaranja funkcionalnijeg i savremenijeg grada. orjentalnih zgrada javnog karaktera. uvođenje pravolinijskog poretka i kružnog trga kao dominante u planskoj kompoziciji. Arilje. samostalan Arhitektonski odsek. pre-vaziđeni su tokom plodnog i prosperitetnog perioda od 1861. Ovo odeljenje je 1863. pisac prvih udžbenika za taj predmet. Dunavska padina Beograda.

22 u trećoj četvrtini stoleća preovlađuju romantizam kao glavni i najrasprostranjeniji stil.17 Ono je odmah pokrenulo svoje stručno glasilo „Srpski tehnički list". a u sloju betona od 10 st. Nikola Nestorović u svojim sećanjima navodi da je na palati Uprave fondova u Beogradu (1902) „pri put upotrebljen štrek metal između gvozdenih greda za izradu tavanica. U njemu će se okupiti vodeći srpski nei-mari. Srbija je polovinom devetnaestog veka prihvatila i njenu novu tendenciju .Arhitektonski odsek Ministarstva građevina nastao je nakon temeljne reorganizacije državne uprave 1882. razvijalo se pod jakim uticajem ustanova germanske i otomanske kulture. Mada se romantizam u arhitekturi Srbije pojavio još pre dolaska Čeha Jana Novle (1812-1903). a potom Kraljevine Srbije. koja je obeležila arhitekturu najvećeg dela devetnaestog i prve polovine dvadesetog veka. javlja se više različitih stilskih tendencija. Ruvidić.Bugar-ski. ranorene-sansne crkve i zamkove.21 Nakon prvog perioda srpskog klasicizma. Go-dine 1890. Stara medijevalna . gotske. Uprkos jake konkurencije stranih stručnjaka. kada su traženi oslonci na staru tradiciju. što se može smatrati pretečom armiranog betona kod nas". Konsolidacijom arhitektonskih studija na beogradskoj Velikoj školi. Josimović. Sve te pojave i orijentacije. Austrofilska politika Obrenovića posebno doprinosi bržem i neposrednijem usvajanju popularnih romantičarskih metoda građenja srednje Evrope.19 Armirani beton primeniće se i pri fundiranju zidova Beogradske zadruge Nestorovića i Stevanovića (1908). pripadaju epohi istorizma. N. nego što je to bio ranije slučaj. Đorđević. koji će obeležiti period do Prvog svetskog rata . smanjena je zavisnost domaće sredine od stranih graditelja i univerzitetskih centara.20 Do 1904. nego u profanoj arhitekturi. ali ne i bez učešća arhitekata iz matice.romantičarski duh. Time su stvoreni uslovi za daleko samostalniji i savremeniji razvoj graditeljstva na srpskim prostorima. Okrenuti svetovima mašte i istorije.11 Kolektiv tog odeljenja. osnovane 1859. Tanazević.18 Tavanice od armiranog betona javiće se instovremeno i na Antonovićevom „Grand" hotelu u Beogradu (1902). Stevanović. Đorđević. prerasla u Univerzitet. Živanović Ilkić.).14 javila se potreba za novim profesorima. Pančevu i drugim vojvođanskim mestima. Ruvidić. osnovano je Udruženje srpskih inženjera i arhitekata. g. pojedini neimari iz Srbije s uspehom grade u Sremskim Karlovcima.12 U samoj Srbiji privatna praksa je bila potpuno nerazvijena. razumljivo je što se roman-tizam javio pre u crkvenoj. Ivačković. A. usmeravao je razvoj arhitekture. Nestorovića primljen i prihvaćen u srbiji bolje od klasicizma.16 Pojavljuju se prvi udžbenici i stručne studije (E. Popović.13 Kada je Velika Škola 1905. D. g.15 U drugoj polovini prošlog stoleća utemeljeni su i delimično profilisani pravci naučnog rada u našoj arhitekturi i urbanizmu. sa većom ili manjom prevlašću u pojedinim decenijama. Nestorović. predstavljeni novi projekti i konkursni natečaji. jer je svojim romanskim elementima podsećao na staru srpsku srednjevekovnu arhitekturu. Graditeljstvo u okupiranim srpskim krajevima. saznanja o građevinskim materijalima i tehnikama primenjivanim u Evropi.23 Romantizam je prema mišljenju B. Leko. koji su uglavnom paralelno egzistirale. g. Milutinović). pa su se za paralelne karijere nastavnika i graditelja opredelili M. prilagođavajući ga potrebama izgradnje mlade i poletne srpske države. Nestorović. Stevanović. Centar je određivao i pratio razvoj graditeljstva u manjim sredinama. kontrolisan od političkih faktora. Usvajajući evropsku arhitekturu. Prvi graditelj koji je osnovao samostalan arhi-tektonski biro bio je Milan Antonović. baš sa Novolom on dobija svog glavnog protagonistu (sagradio Kape-tan-Mišino zdanje u Beogradu 1863. začetog još u Miloševo vreme. arhitekti romantizma oživljavaju vekovima zaboravljene oblike srednjovekovne arhitekture. Novom Sadu. od postojeće Glavne uprave građevina. publikovani i prilozi o tekućoj arhiktektonskoj produkciji u Srbiji. B. Milutinović. udaljenim od prestonice. u čemu pretežu sećanja na romanske.24 Razvijajući se u doba društvenih previranja i evoluciji nacionalne svesti. u kome su osim tema i izveštaja iz inženjerske struke. godine. D. godine na arhitektonskoj sceni Kneževine.

strogosti dekoracije i umerenom izrazu nadovezuje na Šre-plovićevo aranđelovačko ostvarenje. ali i zvonik u baroknom maniru. zasniva se na klasicističkoj koncepciji sa elementima roman-tizma. g. i hramovi u Aranđelovcu (1862) i Gornjem Milanovcu (1867). uostalom.27 Celokupni arhitektonski sklop crkve Sv. jednom od smerova romantičarske srednjoevropske arhitekture. Šreplovićeva građevina pripada naglašeno strukturalnijoj. Izraelsko poslanstvo u Ulici Zmaj Jovinoj 24 (1870). Frenclu. Sala kneževa u Starom zdanju je po mišljenju D.. Krstinu mehanu u Ulici Knez Mihailovoj (1870). Doba koje sleduje nije sasvim lišeno romantičarskih pojava. kao . višefunkcionalnog prestoničkog objekta. Đ. renesansno i orjentalno graditeljstvo. Trojice u Grockoj (1883). Ritopeku (1868). Zamolo najreprezentivnija dvorana tog doba u Srbiji. kao i obrada njenih fasada. prerano preminuli Kosta Šreplović (1836-1872). ima zvonik obrađen u stilu romantizma. ali je ideal postao bitno drugačiji. o čemu svedoče brojne građevine. upadljive su reminiscencije na romansko. dok je po akcentuaciji sredine pročelja (kula) bliska Novolinom motivu atike. Konaticama (1878-1880). g. Nevolin saradnik. Nemenikućama (1864-1868).41 Krajem sedamdesetih godina završava se prvo romantičarsko poglavlje u novoj srpskoj arhitekturi. romantičarski elementi odredili su ranije arhitektonski koncept dvorca kneza Mihaila u Beogradu iz 1860.43 Međutim. koja traje sve do polovine dvadesetog stoleća.36 Bolnica se po disciplinovanosti strukture. g. nego na malobrojne sačuvane primere profanog neimarstva. ukomponovane u simetričnu i skladnu. Crkva u Velikom Gradištu iz 1853.33 građenog sa ambicijom da postane stožer urbanističke kompozicije kod velike pijace.42 Stvara se domaća varijanta nacionalnog stila. naknadno sru-šenom zbog podizanja Novog dvora. kao i težnja ka piramidalnoj kompoziciji masa.34 letnjikovcu kneza Mihaila. Od ostalih profanih građevina tog tipa u Srbiji izdvajaju se škola u Svilajncu (1874-1876)40 i gimnazija u Negotinu (1876). često bizarni ornament. približava ga tada popuralnom bečkom stilu polukružnog luka. s druge strane. bazirajući ga više na romanskom.31 građena sa određenim „nacionalnim" stilskim ambicijama. Zatvorenijeg volumena i umerenije.25 U crkvenoj arhitekturi pre 1855. strožijoj srpskoj recesiji srednjovekovnog romantizma. srušena oko 1930. svedenije dekoracije. zamišljene po uzoru na srednjovekovnu arhitekturu. takođe delu K.37 Od ostalih primena arhitekture romantizma u prestonici treba pomenuti Višu žensku školu u ulici Narodnog fronta (1862-1864. podužnim volumenom izvedenim u duhu klasicizma. Romantičarski bogenfriz i umereni ritam pročelja odlikuje arhitekturu Varoške bolnice u Beogradu (1865-1868).28 Crkva u Žabarima (1860). izgrađena polugimnazija u duhu romantičarskog istorizma. neretko izmešane sa klasicističkim i baroknim oblicima.. Procvatu romantičarske profane arhitekture u srpskoj sredini doprineo je i talentovani Andrija Vuković. g.29 kao. oslonjenog pretežno na romansko nasleđe. kao i hramovi u Natalincima (1860). sa kubičnim.39 sa dominantnim neoromanskim karakterom.).38 U Šapcu je još 1856. bili su stalni romantičarski oponenti klasicistički ustaljenom poretku u sistemu plastične dekoracije i strogoj geometriskoj strukturalnosti kubične mase. nego na renesansnim i orjentalnim uhzorima. ali veoma živopisnu arhitektonsku celinu.32 Na fasadama pomenutog Kapetan-Mišinog zdanja.35 Uostalom. reprezentativnim hotelima „Balkan" (1862) i „London" (1868). od slobodnije i lepršavije komponovane beogradske palate.26 Takva praksa nastavljena je i kasnije na mnogim crkvenim građevinama u Srbiji do 1905. u Srbiji će se i dalje graditi u duhu zakasnelog romantizma. Obrenovcu (1869-1870). g. Njegova kompozicija ili deko-racija izvedena iz morfologije raznih istoriskih stilova. g. Integritet fasadne površine i slobodni. Popoviću (1863-1864). godine. ima romanti čarski obrađene fasade.30 U čistije primere našeg romantizma spada Vaznesenska crkva u Beogradu (1864). javljaju se romantičarske forme. Šreplovića. pri-pisane J. do 1905. ponavlja neke bitne elemente beogradske palate na aranđelovačkom Starom zdanju (1865-1872).arhitektura mogla se pre evocirati ugledanjem na postojeće crkve i manastire.

Leka 1904.56 Glavne primene novomoravskog toka u crkvenoj arhitekturi s početka veka. godine. kuću braće Nikolić i fasadu Ministarstva prosvete u Beogradu. vođenu između A. otvora i kompozicija masa. Blagoveštenja u Dubrovniku. do 1870. Početkom dvadesetog stoleća.46 sagrađene početkom dvadesetog veka. romantičarski koncipovanoj crkvi Hrista Spasitelja u Moskvi. ove crkve oživljavaju duh sta rih moravskih zadužbina.54 izvedena pod jakim uticajem ruske crkvene arhitekture K. Iz spontane i maštovite. . Ilkića. sazreva specifično srpska.51 nastupa period neovizantiske varijante srpskog stila (1874-1900). crkvi Sv. Spiridona u Trstu i Sv. u kojoj se mogu prepoznati i određeni uticaji secesije. umesto Srbima toliko stranom katoličkom barokno-klasicističkom maniru. popularišući ujedno ideje integralnog jugoslovenstva i oslanjanje na tradicionalno jake ruskosrpske kulturne veze. najavljene dvadesetak godina ranije u Baćevcima. Vladisavljenvića.64 Procvat srpskog stila.65 On je inicirao i značajnu polemiku o karakteru razvoja nacionalnog crkvenog graditeljstva. Nikolića. crkve u Ritopeku (1894). Đorđa u Kruševcu D. Generacija rođena od 1865. Petra i Pavla u Jagodini S. naročito je stimulisala nova dinastija Karađorđevića. tako isto krajem devedesetih godina Srbi iz Srbije zamenjuju Srbe iz Vojvodine.59 crkve u Mladenovcu i Lapovu J.53 U novovizantijski tok srpske arhitekture poslednje četvrtine prošloga veka.Telefonsku centralu. lišenog srednjoevropskog akademskog stega. hramu u Paraćinu i Domu Sv. u Kneževini je bilo podsticano i zakonskim aktima (1862). odjek su klasicističkih reminiscencija prisutnih na glavnom Tonovom delu. Novakovića. nacionalne neopterećene arhitek-ture romantizma.49 crkva u Pridvorici kod Leskovca (1899)50 itd.66 Kao što su krajem šezdesetih godina devetnaestog veka Srbi iz Vojvodine počeli da zamenjuju strance. Iva-čkovića. Živanovića. Tek što se pojavila.44 Vojna bolnica u Beogradu45 i Inženjerijska kasarna u Nišu D. dela B. Stanojevića. Nikole na beogradskom Novom gro-blju i petokupolnoj crkvi Sv. tako i u obradi fasada.57 predstavljaju crkve u Trsteniku. Bresnici.61 koji će uticati na procvat nacional-no opredeljene arhitekture u prestonici i ostalim srpskim gradovima (v.48 obnovljena crkva manastira Sv. Badnjevu i Radujevcu D. A. obeležiće srpsku arhitektu ru u dijaspori.što su Oficirski dom u Beogradu J. u kojoj su se srpski srednjevekovni arhitektonski oblici mešali sa romantičarskim elementima (crkve u Smederevu. oli-čene u delima učenika čuvenog bečkog profesora Teofila Hanzena velelepnoj Preobraženskoj crkvi u Pančevu. rad Kapetanovića i Rudovića. naročito koncept crkva Sv.52 Oslanjanje na srednjoevropske metode istoričarskog zahvatanja u vizantijsku graditeljsku tradiciju. crkvi Sv. Save u Beogradu J.58 hramovi u Kniću. lišen hanzenovskih motiva. T. pretežno moravskim spomenicima inspirisana varijanta nacionalne arhitekture. godine. u poslednjoj četvrtini devetnestog veka izrasta domaća varijanta nacionalnanog stila.55 kao i Inkiostrijevi apeli ka ulagledanju na vlastitu umetničku tradiciju. kapelama na grobljima u Sremskim Karlovcima i Melencima V. Stevanovića i D. Pravougaoni oblik oltarske apside i kompozicija masa petokupolnog hrama. pospešile su izložbe o srpskim starinama (Valtrović i Milutinović). Prohor Pčinjski (1898). Ilkića (1895). Građenje crkava u vizantijskom duhu. Nakon prve faze nacionalnog stila. umesto vizantiskim i akademskim srednjoevropskim graditeljskim uzorima. Nišu i Sarajevu tajfe Damjanova).62 niz ostvarenja J.47 Kodžželju.63 prepravljenu kuću Laze Lazarevića 1910). U profanoj varijanti srpskog stila značajan je paviljon Srbije na izložbi u Parizu 1900. Tumanu i Divljanu M. može se svrstati crkva Uspenja Bogorodice u Kragujevcu. Tanazevića .60 Kako bi oblik osnove. Živanovića. Belom potoku i Vraniću. godine preuzima početkom devedesetih godina aktivnu ulogu u arhitekturi čitave Srbije. Tona. Okretanje sopstvenim. kod koga se njen neimar Andreja Andrejević formirao. Upravo je konkurs za podizanje mauzoleja dinastije Karađorđević na Oplencu označio bitnu prekretnicu u našoj monumentalnoj crkvenoj arhitekturi. kapeli Hariš u Zemunu. pod uticajem proučavanja starih srpskih spomenika i procvata nacionalne orjentacije u kulturi. Ruvidića.

okrenuta eklektičkom tumačenju antičkih.71 Osim prestonice. To pogotovo važi za prestoničke palate Starog dvora A. podstakavši razvoj monumentalne akademske arhitekture u kasnijim decenijama. Subotića 1883. Živanović i D.69 koje predstavljaju najviše domete toga smera naše novije arhitekture. Zaječaru (1892) i Pi-rotu (M.76 Srpski stil. arh. kao pokušaji ostvarenja nacionalnog stilskog izraza. stara opština u Despotovcu (početak dvadesetog veka). g. akademizam i pozni romantizam koegzistiraju u našoj arhitekturi do 1900. ali i novijih istoriskih stilova. Iako su u tadašnjoj crkvenoj arhitekturi preovlađivale popularne romantičarske forme. Bugarski 1885. Nikolić 1902). naročito su se istakli J. kao što su renesansa. Kragujevcu (1885-1887). g. mešajući elemente jedne sa drugima. gimnazije u Kraljevu (1875-1880). godine. Gizel 1888). Ministarstvo vojno J. Hotel „Kren" u Čačku (1898-1900). godine u Srbiji cveta internacionalno orjentisana arhitektura. među kojima se izdvajaju osnovne škole u Valjevu (1871) i Aleksincu (D. Nestorović. Jedni su naginjali akademskom idealu. Dom Miloša Velikog u Gornjem Milanovcu (N. Stojanović stariji 1904). pomenuti autori su u arhitekturi najreprezentativnijih profanih zdanja pretežno primenjivali akademski koncept. kada se život počeo jače razvijati na svim poljima. Bugarskog (1884)68 i Narodne banke (1889) K. Nestorović 1902). godine pobedom J. Ilikić. Ministarstvo pravde S. Dom Ankera M. Leskovcu (V. Stevanovića. eklektički probranom dekoracijom. Živanović i A.75 (konkurs završen 1902. Milutinovića 1884. Ristića 1891. Nestorović 1900 i 1901) i Leskovcu (S. okružni sud u Kraljevu (sedma decenija devetnestog veka) i Čačku (1875). ili su se trudili da prevaziđu njihove oštre granice. n Nestorovića i A. Najviše je bilo onih koji su sa jednog ideala prelazili na drugi. barok i neoklasi-cizam. spadaju u prve primere secesije u Srbiji. početak dvadesetog veka). kao protivteža popularnim romantičarskim i nacionalnim stilskim stremljenjima. Ivačković.74 Klasicistički koncept monumentalne palate narodne Skupštine. Posle definitivnog odlaska Turaka 1867. drugi za strogo nacionalnu umetnost. crkve u Šapcu (obnovljena 1857). Spasića 1889. promovisane na izložbi u Parizu 1900. Ruvidić. kuća J.generacija je pokazala ne samo da je jedinstvena. Ivačkovića i S. početak dvadesetog veka). Velikoj Moštanici (1858) i Negotinu (1872-1876).70 Na mnogim reprezenta-tivnim objektima može se zapaziti i prisustvo baroknih motiva (palata Krsmanovića 1885. Na većini akademski koncipovanih građevina u Beogradu preovlađuje klasicistički koncept (Narodno pozorište Bugarskog 1867-1869. itd. godine). a potom Stevanović. Ona je nosila duboko u sebi konceptulane sukobe različitih škola u kojima se školovala. niz stambenih zgrada. do 1933. Đorđević. pa i opšte sukobe svog vremena: političke. D. Stevanović. varirajući sa nejednakim uspehom elemente antičke. Zgrada SKA Đorđevića i Stevanovića 1914-1924). sugerisao je proverene vrednosti klasičnoh ukusa i simbole autoriteta države. Jovanovića. okružna načelstva u Smedervu (A. obogaćena neorenesansnim i neobaroknim elementima. nacionalne. Paula Branga i kuća s apotekom Jovana Smederevca u Beogradu (1901). Prvo Bugarski i Jovanović. zadužbina N. Đorđević. jedni su bili za opšte-evropsku.. njihove monolitne građevine sa bogatom. Anto-novića 1899. renesansne i barokne arhitekture. Bazirane na formalnoj perfekciji i strukturalnoj čvrstini.77 . Ilikića 1894.). Požarevcu (F. spadaju u najznačajnije primene akademske arhitekture u jugoistočnoj Evropi.72 Početkom dvadesetog stoleća akademizma u Srbiji potpada pod uticaj francuske dekorativističke arhitekture. socijalne. kada je zapljuskuje neizbežan talas secesije i pomenute francuske dekorativističke arhitekture. dvorac Belimarkovića u Vrnjačkoj Banji.67 Među najsvestranijim autorima koji su se uspešno oprobali u različitim stilovima. železnička stanica Fon Flatiha i D. Ilkića. građena od 1906.). Ilkić. drugi romantičnom. i hotel „Srpski Kralj"). u eklektičkom duhu pretežno grade neimari formirani u vodećim srednjoevrpskim centrima akademske arhitekture. S. od 1870. Kruševcu i Kragujevcu (N..73 (palata Beogradske zadruge 1907. čitavu Srbiju preplavljuju objekti u aka-demskom duhu.

u „Okružno zdanje 1889-1989". 1995. 5-6. Novija srpska arhitektura. 256-274. Isti. 1981. Naša konzervativna sredina. Zagreb. 19-31. Varošiie u Srbiji XIX veka . Karić. 1938. Beograd 1876. secesijski elementi su obogatili srpsku arhitekturu. Beograd. Beograd 1884. Graditelji Beograda od 1815. Vujović.zemlja i sšanovniššvo /-//. 1986. D. Kojić. N. B. do 1915. Petrović.regionalnourbanistička studija. Beograd. Graditelji Beograda 1815-1914. Kraljevina Srbija. varoši i varošice. godine prilično indiferentna prema pojavi bezornamentalne. secesijska metodologija građenja ostala je podređena kompozicionoj i strukturalnoj logici drugih stilova. Beograd. jer su prekrivene floralnim i geometriskim motivima. godine. ostavljajući sve do 1928. Maksimović. 1974. Beograd. godine (hotel „Moskva". fukcionalne moderne arhitekture78.Kneza miloša do prvog svetskograta (1815-1914). Beograd. Đ. S. Novi Sad 1927. Prilozi KJ1R XXXIII. Stojanović. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi. 1990. 1988. Nestorović. 1980. 1990.V. obrađene su secijski. Beograd. sa zakašnjenjem je prihvatila konstruktivne i tehničke inovacije iz razvijenih sredina. Topola. Saopštenja RZZZSK X. Beograd. 1 F. Beograd. 1937. Arhitektura-urbanizam 50. 141-169. M. Đurić-Zamolo. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". 4 Videti glavne radove pomenutih naučnika: B. 1969. Beograd-Kragujevac. u „Jugoslovenska arhitektura XX vijeka". Novi Sad. u „Istorija Beograda (2)". Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća. HI-2. 7-38. 1985. originalnim ornamentom senzibilnih. Secesijko okretanje prirodi u ornamentisanju fasada i rastvaranje usiljenih kompozicionih shema akademizma. Beograd. samo su delimično sprovedeni u našem graditeljstvu do Prvog svetskog rata. Umesto da izvrši radikalnu. Jovanović. Beograd. Secesija se u arhitekturi Beograda i Srbije javlja se pretežno na profanim objektima sa novim. 49-55. karakterističnim za ovaj popularni bečki stil. Škalamera. Iako nepotpuno pripremljeni. Kanic. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. V. ZLUMS 3. izvi-jenih ustreptalih linija i floralnih i geometriskih stilizacija koje zamenjuju klasičan dekorativni repertoar. D. 335-347. sa naglašeiim uglom. 1981. Beograd.Njihove klasično komponovane. Ž. 114-115. Godine. B. Urbanizam u Srbiji. 69-72. 7-13. Kašanin . 3 B. Srpska umetnost u Vojvodini. Secesija u arhitekturi Beograda 1900-1914. 2 M. Saopštenja IAUS 2. Požarevac. Romantična arhitektura. Manević. Mostar. Beograd. Novi Sad. 1994. Beograd. Iz arhive Građevinskog odbora. 3. 1927. 1970. Teofil Hanzen. u „Srpska arhitektura 1900-1970". Međ javom i med snom. Jedna polemika iz 1904. M. 18-27. 1968. Beograd. Beograd. Graditelji u Srbiji u XIX veku. Sukob između šipičnog i atipičnog u srpskom crkvenom Graditeljstvu novijeg doba. opterećena sporim prevazilaženjem orjentalnog nasleđa i provinciskog mentaliteta. 1967. 276-284. Mili-ćević. Hoteli i kafane XIX veka u Beogradu. Nestorović. Srpski neimar. Srpska arhitektura XX veka. doprineli većoj dinamici pročelja i mešovitoj dekoraciji tradicionalno zatvorenih arhitektonskih volumena. Secesija će imati svoje recidive u arhitekturi između dva svetska rata. Saopštenja IAUS 2. 235-260. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. Srpska umetnost u XIX veku. kuća trgovca Stamenkovića i Robni magazin u Beogradu). 1974. Razvoj arhitek-te Beograda od. poslovično nepoverljiv prema „novinama sa strane". Beograd. Nosioii arhitektonske misli u Srbiji XIX veka. funkcionalnu reformu srp-skog neimarstva. 1969. Beograd. 1989. Beograd 1986. 1992. Beograd 1887. Srbija . 1898-1914. 1985. GGB I. Promenljivi ideali srpskih arhitekata u 19. Oplenac. 205-213. 135-140. Najreprezentativniji i najpravedniji primeri secesije u srpskoj arhitekturi ostvareni su u periodu između 1906 i 1914. 315-342. 159-174. u „Tradicija i savremeno srpsko crkveno graditeljstvo". 197-211. „hanzetika" i Hanzenovi srpski učenici. Srbija. Beograd. Beograd. slojevite akademske fasade. 57-63. Beograd 1976. Beograd. 3-4. 1967. ZLUMS 21. Beograd. Zbornik Narodnog Muzeja. Medaković. Palate na tlu Srbije u devetnaestom veku. 1987. Crkveni spomeniii . Bsograd 1954. Kneževina Srbija 1-N. Beograd 1912. veku. Pregled spomenika arhitekture u Srbiji XIX veka. Stari balkanski Gradovi.

Makuljević. Macura. Folgić-Korjak. 1989. G. 16 O tome v. Beograd. 1867. Mi-nić. Vojinović. Flogiston 2. V. 1973. Šipka-Erge-laveš.129-147 (sa starijom literaturom).100-102. Radovanović. Idejni razvoj srpskog urbanizma. Jovanović. 1981. Nikić. delo. Isti. g. Arhitekti naučniii u novijoj srpskoj arhitekturi. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. 1967. Ideje i stvarnost urbanizma Beograda 1830-1941. Mitrović. Krunić. Novi Sad. A.19-20. Đurić-Za-molo.148-167. V. 1972.. Beograd. Lj. Srpski inženjeri na studijama u inostranstvu do 1918. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". 15 O ličnosti i delu ovih graditelja v. 141-143. Andrejević. Isti. Saopštenje ZZZSKGB 13. Trifunović. 1995. 5-6. Novi Sad. Beograd. Isti. Đurić-Zamolo. 11 O tim autorima v. Čaršija i gradski centar. ZLUMS 21. Graditelji Beograda 1815-1914. 1994. I. ZLUMS 16. do 1905. 13 O radu M. Anđus. 133-143. 3. J. 1978. Ćurić. 3. delo. M. Beograd-Kragujevac. Velika škola. nav. Srpsko irkveno Grditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Đurđević. nav. P. M. Niš-Kragujevac. Objaš-njenje predloga za regulisanje onogdela varoši što leži u šancu. Lj. 1962. 17-19 (sa starijom literaturom). Teofil Hanzen. „Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine". nav. M. 1969. Beograd. Đurić-Zamolo.. 8 Isti. delo. 5 O stepenu i obimu zaštićenosti značajnih primera srpske arhitekture od 1855. P. Beograd-Kragujevac. „hanzenatika " i Hanzenovi srpski učenici. . Graditelji Beograda. 17 V. V. 1981. delo. 3. Josimović. Pešić-Maksimović. 1984. Jakovljević. Kadijević. Seku-lović. Graditelji u Srbijiu H1Hveku. Nožinić. D. i kasnije v. 36. Pera J. Gordić. 7 O tome opširnije v. J. M. Urbanizam u Srbiji -osnivanje i rekonstrukcija varoši u XIX veku. D. Lj. N. V. 1972.. 1987. B. Beograd.. Novi Sad. 96-99. 143-145. Manević. Beograd.. Deljanin. „Saopštenja RZZZSK". Kurtović-Folić. Findrik. do 1905. Umetnička topografija Pančeva. Lečić. nav. 1994. 1994. B. Secesija u ar-hitekturi Beograda. itd. Novija srpska arhitektura. Đurić-Zamolo. 1994.: D. Kolarić. kao i publikovane izveštaje u časopisima „Glasnik društva konzervatora Srbi-je". Manević. Maksimović. Beograd..: N. Beograd. 8890. Univerzitet. rukopisi doktorske disertacije na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu. M.V. Profesori visokog šehničkog obrazovanja u Srbijido 1914. Beograd. 3. Novi Sad.: N. 3. Beograd. Novija srpska arhitektura. Nestorović. K. D. Bogdanović. delo. A. godine videti: Kulturno nasleđe Srbije.: V.159-202. S. Anđus. 1980. D. Jedan vek naiionalnog stila u srpskoj arhitekturi (sredina XIX. videti i pojedine elaborate u Zavodima za zaštitu spomenika kulture. Ž. Popović. Graditelji Beogra-da 1815-1914.: E. A. V. St.: D. B. J. Nesto-rović. M.. Isti. „Starine Kosova i Metohije". 1989.sredina HHveka).. 1985. Đurić-Zamolo. Beograd. Lj. Škalamera. Minić. Vasić. Lj..131-139. M. S. 36-39. Filipović. 1982. L. Graditelji Beograda 18151914. B. Kostić. S. Novi Sad. nav. Pavlović. B. 235-260. Jovanović. Marko-vić. Obnova „srpskog stila". B. O. Trgovčević. Vasić. Cvijin. S. Kasalica. Požarevac. M. delo. Kašanin . 7-38. Nedić. 3.. J. N. nav. Plate na tlu Srbije u devetnestom veku. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". Antonovića v. 1978. Živković. 79-83. G. Beograd. Milićević. Macura. V. Kadijević. Pušić. N. Šipka-Ergelašev. delo. 9Nav. Milić. Čaršija i gradski cenšar.. 1938. delo. Isti. Manević. Umetnička fotografija Sombora. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". Beograd. P. 13.. Tomovski. Dabižić. u „Srpska arhitektura 1900-1970". O. Lj. Kadijević. 14 V. Duranci. 1983. 12 M. 1995. Godine: Licej. Beograd. u „Okružno zdanje 18891989". Anđus. 10 O školovanju i usavršavanju naših graditelja u inostranstvu. nav. Konstantinović. Beograd. Indžinirska škola. nav. Vasić. M. Isti. Isti. Jovanović. v. Novija srpska arhitektura. 1981. K. Urbanizam u Srbiji. A. Babić. Život i delatnost. Trgovčević. Anđus. 1984. 1987. Beo-grad. Beograd u prošlosti i sadašnjosti. delo. Umetnička fotografija Sremskih Karlovaca. R.na području Grada Beograda II. M. delo. Anđus. Beo-grad. Zaštita i uređenje. Pavlović. nav. Petrović. Novi Sad. Zdravković. Isti. NišKragujevac. nav. D. O našem graditeljstvu ovog razdoblja u različitim publikacijama i naučnoj periodici takođe su pisali M. delo. Novi Sad. 1984. 6 O razvoju urbanizma od 1855.: D..

Nosioci. Novija. 32-33. 258... Đurđević.: Ž. Kolarić... Shvatanje konstrušije u novijoj srpskoj arhitekturi. Zamolo. 18 N. D..: M... 1966. 1990. 154. Promenljivi ideali.. A. 45 3... 3. Beograd. Beograd. 1985. 1966.. 102. 242-247. 24 B. Klasicizam kod Srba: Građevinarstvo. 275-284..: G.. Đurić-Zamolo. Đ. 3.. Nestorović. Manević.. 9-10. Jovanović. A kadijević. Nosioci. 1969. Srpsko crkveno graditeljstvo. Osvrt na savremeno konstrukterstvo Beograda. „hanzenatika"'. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda II. 589-60. 50.. delo. Vujović.. Hoteli i kafane H1Hveka u Beogradu. manević. D. Umetnost obnovljene Srbije.. Nestorović. delo.. 154. Novi Sad. Univerzitetska misao 2. Nesto-rović. 48. Vukovića v. Novija.. 146. 30 Isti. Shvatanje konstrukiije u posleratnom srp-skom Graditeljstvu. Nestorović. D.. Zamolo. Novija. 42 3. Beograd. 63-6. 144. Zamolo. 23 O radu J.. Novija. 1995. 50.. D. 43 O Nacionalnom stilu u srpskoj arhitekturi novijeg doba v. 74... Gradišelji u Srbiji. Isti. Prilozi KJIF XXXIII. 14.. B. Priština.. 19 3..: G.. Manević.: B. Nestorović. M. 29-30. Jovanović. Sa-opštenje ZZZSKGB.. D.. Đ. delo... u „Vazneenska crkava u Beogradu". 101-180. 10. M. 1988. Škala-mera. 203-109. Zamolo. Nosioci ahitektonske misli... Promenljivi.. 59.. 40 Isti. M. Nestorović.. delo.. 97-98... Manević.. Šreplovića v. 44-46.: B.. Vujović.. Konstantinović. 61. B.145. 154... Isti. Ivković. 25 3.. Manević. D.Ž.... B. 165-176.... 147-151. B.. Isti. 36 O Varoškoj bolnici v. delo.. Beograd. 11. Novija srpska arhitektura. 20 Isti. Priština.. Đ. 9-13. 50. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi.. Vujović.. 260. B.... 39 B. Graditelji u Srbiji. Kadijević. Gordić. Đ. 1992.. 50.. Lj.Ž. 29 B. Isti. 44 J. 14... Jedan vek nacionalnog stila u srpskoj arhitek-turi. M.. Pregled. 27 B. 59.. Novija srpska arhitektura.. 26 O elementima romantizma u srpskoj crkvenoj arhitekturi pre 1855.. 3.280. 31 O Vaznesenskoj crkvi v. Srpska umetnost u XIX veku.197-211. M. nav.1521.. Beograd. 69-72. Pregled. 32 O tim crkvama v.. D. Izgradnja 9-10.: 3... Crkveni spomenici na području Grada Beograda. Beograd. Graditelji Beograda. nav.. Srpska umetnost u XIX veku. Romantična arhitek-tura. Srpsko irkve-no Graditeljstvo. Isti.. Saopštenja RZZZSK HH-HH1. O razvoju konstruktivnih metoda građenja u našoj novijoj arhitekturi v. 22-23. 1988/1989. nav. Nestorović.... Nestorović. 24-31. Promenljivi ideali. godine v.191-236. nav. 142... 36.. nav.: D.. Graditelji u Srbiji. Graditelji Beograda. Medaković. delo. Jovanović. Graditelji Beograda. Đ. 60. Novija. 10.: B. Zamolo. Promenljivi ideali. 3. Nestorović. Beograd. Isti. A Kadijević. Manević. Pregled. Jedan vek nacionalnog stila.. 15. nav. Saopštenje ZZZSKGB 4. Medaković.. 196-202. Manević.. 25. Jovanović. Isti. Promenljivi ideali.... delo.. Manević. 1966. 1986.. Novole u Srbiji v.. 135.. Beograd. D. Arhitektura Vaznesenske crkve u Beogradu. nav. 26. 1984. Manević.. Topola. Nosioci arhitektonske misli... Manević. Škalamera.... Graditelji Beograda.. Srpsko irkveno Graditeljstvo i slikarstvo. B. Nestorović. Univerzitetska misao 2. delo. Isti.. Đ. Graditelji Beo-Grada. Isti. 3-4. Novi Sad.. 46 3. 1994. Graditelji Beograda.. 33 O Kapetan-Mišinom zdanju v. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. Zamolo. D. 1984.. Isti. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda. delo. Novija. 1990... Pregled spomenika. B.. D. 143. Gordić. Gordić. 26-27. D. 1967. Novija. Saopštenje ZZZSKGB.. Oplenac.137-138... Medaković... 22. 166.. 115. 34 O delu K. Sekulić .. Graditelji Beograda. Medaković. Škalamera. ZLUMS 5..: G. 3. 1966. 99. 11. Beograd. Građevine i arhitekti.. 36...: B. 76...101-180... Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda. Beograd. Umetnost obnovljene Srbije 1791-1848. Nestorović. Gradišelji BeoDžada 1815-1914. nav. 2-26. Pregled.. Đurić-Zamolo.: J.. Nestorović. Jovanović..19-21. Novija. Nestorović. 22... 290-269.... Beograd. 37 O građevinama A. Beograd... 73-76. 7-8. Sekulić . Pregled siomenika. 35 D. M.. 163... Istorizam u umetnosti XIX veka.. 23-24... Međ javom i med snom. M. 22 O klasicizmu u srpskoj arhitekturi v. Arhitektonsko.. Teofil Hanzen.. Manević. Nestorović... B. nav.. Đurić-Zamolo..... 158. B. 207. Beograd. Pregled spomenika. 2829. 124-125. 21 O istorizmu u srpskoj umetnosti tog vremena v. 28 B. 3. 99-242. Manević. 41 Nav. .. 22. 110-111. 167. 38 O objektima v.. mesto. 1994. Vujović.

D.. zograf i neimar.. Jedan vek. 28-30. 61 O paviljonu Srbije na pariskoj izložbi v. Đorđa na oplencu v.Nestorović...: X.. Jedan vek.. Nestorović. Promenljivi ideali. 147. Nestorović. 72 O tim građevinam v.147.. Obnova. 279-282. Valtrovića i njihovom uticaju na razvoj našeg nacionalnog stila v.. 3.: B.. 50 Nav....235-247. Majstor Andreja Damjanov. D..: M.. Đ..: G.. 153167. Kuća Laze Lazarevića... 77-78. Kadi-jević.: J. Beograd. 3. Romantična. 2324. Kadijević. 1994). delo. Novi Sad.: B. 97-101.. 33-50. S... A. Nestorović... 79-80. 52. Crkveni spomeniii. delo. nav. Milutinovića i M. Arhitektonsko nasleđe. Manević. Nestorović.. Valtrović i D. Skopje. A.... Manević. 83.. A. 505. Promen-ljivi ideali. 54 B. Bogdanović. 143. ZLUMS21. 63 O beogradskim objektima J. A. 1978... Nestorović. Graditelji u Srbiji u XIX veku.. M. 91-96... Škalamera. Romantična. Ruvidića v.. D.. Gradišelji Beograda.. 47 B. 91-113. Novija sriska arhišekšura.. 3.151-157...: S... 71-75.. Nestorović. Muzeji 2. Đ. Dušković. 59.. 1949.102105. Jedan vek.. delo. S. Nokovića u nacionalnom stilu v. 23-24. 91-93. 6. 92. Tomovski... Jedna polemika iz 1904. 48 A.. 100-102. nav. 13. Inkiostrija u srpskoj kulturi prve polovine dvadesetog veka v. 3. Graditelji Beograda. PreGled siomenika. Pregled spomenika. Oplenac. 66 3. Gordić.153. 74. Godine. Crkveni spomenici na području Grada Beograda... Vujović. v9_ O palati Narodne banke v. B. Kadijević. Manević. Manević.. delo.. Andreja Damjanov iz Velsa...146. Romantična arhitektura. Đurić-Zamolo.. Jovanović. Jovanović. 1966. Arhitektonsko. delo. Ž. Zamolo.. 5-6. nav...: M... Kadijević. Gordić. Kadijević.: B. Dragutin Inkiostri Medenjak.. Kadijević. Isti. Jedan vek nacionalnog stila. 1995. 12. 147-148. Stanojevića v. 62 O Tanazićevim beogradskim objektima v. 49.. 155.. Požarevac 1989... Kadijević.. Đurić-Zamolo. 30. Romantična. nav. 224.. 56. Đ. Beograd. Manević. Vujović. Jedan vek nacionalnog stila. Đurić-Za-molo. Beograd. A. 1979. delo. Srpsko crkveno.. 64 O arhitekturi Laze Lazarevića v. Nestorović. Škalamera. Isti.. Pregled siomenika. 61. 71 J. Manević. GGB XXVI. Jedan vek. 144. Pregled spomenika arhitekture. A. Đ. Pregled.. Manević. Srbija na svetskoj izlo-žbi u Parizu 1900.: J..: 3.. Romantinna arhitektura.: Srbija na pariskoj iložbi... 24-31. Nestorović. 60 O crkvama J. Novija. 3.... Milu-tinović kao istraživači srpskih starina.23-24.. 67 Isti. Kadijević. 76. 99. A. Međ javom i međ snom. Jedan vek. Topola. Zamolo. M. 13.: Isti. 207-210. 31-61. Sekulić . 30-31.. Romantična arhitektura. 55 O naučnoj delatnosti D. 12-22..49. Pregled. Jovanović..... K. 1965. 27-28. Okru-žno zdanje 1889-1989. 64-65. 290-292.. Kadi-jević. delo.. delo. 8-9. 51. Srp-sko irkveno. Kadijević. B. Beograd. 65 O arhitekturi crkve Sv. Novi Sad.56. delo. Brankovo kolo. 82. Kadijević.. Kadijević. V. Novija... 84-85. 91. A.. nav.. Jovanović. nav.. 75-76.... Sekulić . 44—45. 12. A.. nav. 52 O uticaju Henzenove arhitekture na razvoj nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi v. nav. Škalamera. 129-130... D.151. 3... 49. Isti. ZLUMS 1.. D. Nedić. Dragutin Inkiostri (rukopisi magistarskog rada na Ode-ljenju za istoriju umetnosti filozofskog fakulteta u Beogradu.. Ž. Jovanović.. 77.114-115. Nosioci. Lisičić.. 51 O Građevinskoj delatnosti tajfe Damjanov u srpskim krajevima v. Škalamera. 75.. 28-30. M. 207-208. 68 O Starom dvoru v. Jedan vek. M.220-223.. Međ javom. Sremski Karlovci 1900. Vojinović.: G. Nestorović.. Pregled. Vulešević. zaštita i . A. Arhitektura urbanizma 50. Isti. 49 Isti. 1900. 6-8..18... Novija. 3740.Ž. 8. Beograd..... Srisko crkveno.. 1968.. delo. Kadijević. Manević.. Zamolo. nav. nav. 58 O tim crkvama D. Škalamera.. Škalamera. Zamolo. nav. Filipović.. nav. Zgrada Okružnog suda u Leskovcu.. Pregled.: B. 1985. Nosioci.. Jedan vek. Isti. delo.. delo. A. 32... 337-350 S.: B... nav. 53 O tim hramovima v.. 81-82. 3.. Manević.: M. M... 66-69.. Kadijević. 16.. Graditelji Beograda.. 78. Nestorović. Hoteli i kafane... 154. 8. delo. Živanovića sa početka dvadesetog veka v.. u „Izlozi Srpskog učenog društva". delo.: B.. 57 O tim crkvamav. A.. Sekulić. 156. Jedan vek.. Ž..: B. Ž. D. A... Obnova.. Teofil Hanzen. 85-90. „han-zenatika" i Hanzenovi srpski učeniii. Jedan vek. D.. Isti.. 59 O crkvama M.... 155-157. 56 O ulozi D. 70 O ovim građevinama v.: B... 164..Ž. M.

Đ. Novija. Đ.: Ž... 48. 1973. 7-13: 3.. likovnim kolonijama.. 207-209. 73 D. Beograd. 158. D... 339382. Nestorović. Sveske DIUS 14. Isti. Secesija u arhitektu-ri Beograd 1900-1914. sadržajem predstojećih događanja. 158. nav. Beograd.. Graditelji Beograda. 17-19.. Ag1 Ioiueai 5(u1e t Ui§oz1au1a . Novi Sad. izložbenim i prodajnim galerijama. Graditelji Beograda. Secesija u srpskoj arhšiekšuri. D. 1939). 209-229. 13-14.revitalizacija. V. A. muzejima. Cvijin. likovnim kritičarima. Beograd. Zamolo.. 16-17. Urbanizam Beograda. 1995. Pregled. Beograd. Kako do paketa? • • • Registracija Kupovina paketa Pravila i uslovi korišćenja Prijava na mailing listu Unesite vašu e-mail adresu Prijavite se Unesite kod Nečitljiv kod? Generišite novi Zašto se prijaviti? . udruženjma umetnika... 1985.160. M. Angažovanjem kompetentnog redakcijsko-uredničkog tima. Nestorović. B. Kadijević.. 74 O ovim palatama v. Postakademizam u arhitekturi Beograda (1919-1941).. istoričarima umetnosti. Zbornik Narodnog muzeja HP-2. Kulić -K. u „Rusi bez Rusije. 1983. 13. Prilog 9. Isti. 1967.. Pregled. Graditelji Beograda.: B. A.. 75 B. D.A tgueu o/ 5esetotz1 AgćIesŠge t Ui%ozŠa. savremenim tehničkim i vizuelnim rešenjima Arte svakom korisniku portala pruža jednostavnost i sigurnost prisustva. Škalam-era. Seiesija u Čačku. Jučerašnje Graditeljstvo I. 1994. B.. Manević. Graditelji u Srbiji. Zbornik Narodnog muzeja HI-2. galerijom dela iz opusa. 53-54. 25. Zamolo. Graditelji Beograda.. u Ag11Čoiueai/Ji§ep Zašto ARTE? Arte je namenjen umetnicima.. Manević.. prodavnicom i kontakt informacijama. 1864 . 77 O secesiji u srpskoj arhitekturi v.. Srpski Rusi". Škalamera. Svako se kroz portfolio predstavlja biografijom. Đurić-Zamolo. 37-38. Đ. Ž. Isti. 76 3. 1985. aukcijskim kućama i drugim institucijama kulture. Doprinos ruskih neimara emigranata srp-skoj arhitekturi između dva svetska rata.. Zamolo. stručnim kritikama. 33-43. Arhitekta Nikola Krasnov (Moskva.. GGB XX. 1979. Nestorović. ZLUMS 3. delo... Beograd. 315-342. 97-98. FoglićKorjak.. Dušković. 243-254. Beograd. Glasnik DKS 19. Beograd...Beograd. Novija.

.Garancija privatnosti.rs Copyright © 2007 Sva prava zadržana. Registracija Email Lozinka Login Zaboravljena lozinka Niste član? Registrujte se Arte media | Takovska 20. Fax: +381 11 32 41 414 | E-mail: info@artemedia. 11000 Beograd. Srbija | Tel: +381 11 32 41 641.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful