Naslovna | O nama | Pomoć | Kontakt

Sr | En

• • • • • • • • •

Info Servisi Prodaja Aukcije Izložbe Ustanove Galerije Umetnici Moj Arte

Arhitektura i urbanizam u Srbiji od 1854. do 1904. godine Proučavanje istorije novije srpske arhitekture, začeto u pojedinim opisima F. Kanica, M. Đ. Milićevića, V. Karića i S. Stojanovića,1 utemeljeno je tek u periodu između dva svetska rata ogledom M. Kašanina u knjizi „Srpska umetnost u Vojvodini" (1927) i antologijskim delom N. Nestorovića „Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća" (1937).2 U pionirskim radovima Branka Maksimovića tridesetih godina je začeta i istorija našeg novijeg urbanizma.3 Proučavanje ove složene problematike u narednim decenijama upotpunili su B. Nestorović, B. Kojić, D. Medaković, D. ĐurićZamalo, 3. Manević, M. Jovanović, Ž. Škalamera, B. Vujović, V. Macura i drugi istraživači našeg graditeljstva devetnaestog i dvadesetog veka.4 Uprkos nesumnjivim rezultatima, objavljenim u monografskim i sintetičkim studijama, mnogi spomenici iz tog perioda su ostali neistraženi, bitna pitanja i dalje otvorena, pojedine ocene nezaokružene i nedorečene. U takvoj situaciji, opterećenoj nedovoljno iskristalisanim kriterijumima naučne kritike, ni služba za zaštitu spomenika kulture nije mogla adekvatno da zaštiti sve značajne primere srpskog graditeljstva tog doba.5 Razvoj našeg graditeljstva od 1854. do 1904. godine u velikoj meri je bio zavisan od primarnih društvenih potreba i kulturne politike vođene na rascepkanom srpskom nacionalnom prostoru. Kako u samoj Srbiji, tako u okupiranim krajevima, ostvarena je obimna graditeljska produkcija za potrebe srpske države, crkve i naroda u celini. Procvatom trgovine i industrije, uspostavljanjem ekonomskih veza sa zapadnom i srednjom Evropom, u Srbiji je omogućen prosperitetan razvoj graditeljstva u svim njegovim domenima - društvenim, tehničkim i estetičkim. Graditeljska delatnost se ubrzano unapređuje po uzoru na razvijene evropske sredine. Grade se nove, obnavljaju i prepravljaju stare građevine. Uporedo sa borbom za oslobođenje od turske vlasti, u srpskoj kulturi druge polovine prošlog stoleća zamire orijentalna gra-diteljska praksa u korist evropskih metoda građenja. Od 1861. do 1904. godine, pa i kasnije, odvija se proces rekonstrukcije grado-va.6 Oni se od orijentalnih čaršija pretvaraju u moderne evrop ske varoši sa definisanim gradskim centrom i pravilnom strukturom urbanističkih jedinica. Evropeizacija je mnogo brže i potpunije uticala na arhitektonsko oblikovanje zgrada, dok je usvajanje

. javila se potreba za građenjem monumentalnih profanih i sakralnih objekata. što je predstavljalo veliki izazov za arhitekte i urbaniste. Šabac. baziranog na zdravijim i humanijim principima življenja. Na Tehničkom fakultetu osniva se 1896. Budimpešta). orjentalnih zgrada javnog karaktera. funkcionalnijeg i savremenijeg života u njemu. do 1914. Dunavska padina Beograda. Razvoj srpskog urbanizma pratila je odgovarajuća urbanistička politika. Vranje. Zaječar. usklađivanje arhitektonskog razvoja i komunalne mreže u grado-vima (Kuršumlija. koja je regulisala i principe našeg urbanističkog zakonodavstva. Josimović je doprineo sazrevanju u svesti o potrebi stvaranja funkcionalnijeg i savremenijeg grada. koga će naslediti Emilijan Josimo-vić. formiranje ulica. godine. Posebnu pažnju on je poklanjao ulozi zelenih površina u rekonstruisanoj prestonici. Pored Josimovića. urbanista i naučnik. Konzervativne rekonstrukcije. godine uvođenjem predmeta „Građanska arhitektura". Potpune rekonstrukcije. bio je teorijski i praktični cilj Emilijana Josimovića. Berlin. kao dosledni nastavak perioda izgradnje novih gradova (1831-1861). dolazi do razdvajanja tehničkih i uže arhitektonskih studija. Prokuplje. podrazumevale su brisanje stare ulič-ne mreže i postavljanje nove ortogonalne. samostalan Arhitektonski odsek. našeg prvog urbaniste. većina naših neimara se nakon završenih studija usavršila u stranim. podjednako se zalažući za estetsko i tehničko osavremenjavanje naše gradske arhitekture. u većini gradova je do 1904. teklo neuporedivo sporije. sve do potpune konsolidacije beogradskog Arhitektonskog fakulteta. Nehigijenska gradnja i stihijnost karakteristični za urbanizam pod Turcima. Budući da su studije arhitekture u Srbiji tokom prvih decenija bile veoma skromne. s druge stra-ne su bile prilagođene zatečenoj uličnoj mreži i starim blokovima (Kragujevac. pretežno srednjoevropskim univerzitetskim centrima (Beč. vojske. Potpuni preobražaj nasleđene stare strukture Beograda i omogućavanje zdravijeg. blokova. godine zamenio Simeon Prica (umro 1845. Paraćin. Utemeljujući urbanističku praksu u Srbiji na iskustvima razvijenih svetskih sredina. ključnu ulogu odigrali su strani inženjeri-urbanisti. Pirot. godine izvršen manje ili više korenit preobražaj urbanističke strukture. pisac prvih udžbenika za taj predmet. Krajem stoleća. improvizacija i kolebanja. predstavlja ličnost od prekretničnog značaja za našu urbanu kulturu u drugoj polovini prošlog veka. delimično Niš i Leskovac. Nastava arhitekture u kneževini Srbiji začeta je na Liceju 1841. koncentrisana u resornim ministarstvima građevine. Knjaževac.8 smešten u delu novoizgrađenog Kapetan-Mišinog zdanja. Požarevac). Užice. saobraćajnih i drugih komunalnih uslova života u gradovima. Vlasotince). Surdulica. pre-vaziđeni su tokom plodnog i prosperitetnog perioda od 1861. oblikovanje trgova). Taj preobražaj. u procesu rekonstrukcije srpskih varoši. Cirih. Ovo odeljenje je 1863. Jagodina. koji je preduzeo rekonstrukciju beograd-ske varoši u šancu 1867. parcijalno obrazovanje. preraslo u Tehnički fakultet Velike škole. Prema novom Zakonu o Liceju. princip modularnosti u formiranju stambenih blokova. na kome su se izučavale tehničke i prirodne nauke.7 Njega je 1842. zaposleni u Srbiji. godine.10 Osim pomenutih školskih ustanva. prosvete i crkvenih dela. Nakon nestanka starih. Ovaj istaknuti inženjer. Kosjerić. okružnim i opštinskim službama.9 koji će početkom dvadesetog veka postati značajan segment Beogradskog Univerziteta. kao stožera urbanističkih kompozicija slobodnih srpskih gradova. Arilje.). pružajući nedovoljno. bio je propraćen modernizacijom sanitarno-tehničkih. g. uvođenje pravolinijskog poretka i kružnog trga kao dominante u planskoj kompoziciji. Minhen. je osnovano „Jestastvenoslovno-tehničko" odeljenje. vođena iz centra. uz dosta neujednačenosti. koju je predavao Anastasije Nikolić.zapadnoevropskih urbanističkih modela u širem smislu (lokacija javnih zdanja. na razvoj graditeljstva u Srbiji presudan uticaj imala je arhitektonsko-urbanistička praksa organizovana pod okriljem države. g. varošice Raška. g. Preduzete rekonstrukcije mogu se podeliti na potpune i konzervativne. g. Čačak. I pored sporog. 1853. mnogim teškoćama opterećenog razvitka.

). prerasla u Univerzitet. godine. jer je svojim romanskim elementima podsećao na staru srpsku srednjevekovnu arhitekturu. pojedini neimari iz Srbije s uspehom grade u Sremskim Karlovcima. baš sa Novolom on dobija svog glavnog protagonistu (sagradio Kape-tan-Mišino zdanje u Beogradu 1863. smanjena je zavisnost domaće sredine od stranih graditelja i univerzitetskih centara. razvijalo se pod jakim uticajem ustanova germanske i otomanske kulture. pripadaju epohi istorizma. Graditeljstvo u okupiranim srpskim krajevima.13 Kada je Velika Škola 1905.23 Romantizam je prema mišljenju B.Bugar-ski. razumljivo je što se roman-tizam javio pre u crkvenoj. publikovani i prilozi o tekućoj arhiktektonskoj produkciji u Srbiji. arhitekti romantizma oživljavaju vekovima zaboravljene oblike srednjovekovne arhitekture. Nestorović.11 Kolektiv tog odeljenja. Milutinović). usmeravao je razvoj arhitekture. Time su stvoreni uslovi za daleko samostalniji i savremeniji razvoj graditeljstva na srpskim prostorima. Nestorovića primljen i prihvaćen u srbiji bolje od klasicizma. udaljenim od prestonice. javlja se više različitih stilskih tendencija.21 Nakon prvog perioda srpskog klasicizma. predstavljeni novi projekti i konkursni natečaji. Sve te pojave i orijentacije. Ivačković. Milutinović. Stevanović. Ruvidić.24 Razvijajući se u doba društvenih previranja i evoluciji nacionalne svesti. Okrenuti svetovima mašte i istorije. nego što je to bio ranije slučaj. Stara medijevalna . A. a u sloju betona od 10 st. Centar je određivao i pratio razvoj graditeljstva u manjim sredinama. g. osnovane 1859. Ruvidić.17 Ono je odmah pokrenulo svoje stručno glasilo „Srpski tehnički list". prilagođavajući ga potrebama izgradnje mlade i poletne srpske države. Novom Sadu.14 javila se potreba za novim profesorima. B. Josimović. Nikola Nestorović u svojim sećanjima navodi da je na palati Uprave fondova u Beogradu (1902) „pri put upotrebljen štrek metal između gvozdenih greda za izradu tavanica.18 Tavanice od armiranog betona javiće se instovremeno i na Antonovićevom „Grand" hotelu u Beogradu (1902). Austrofilska politika Obrenovića posebno doprinosi bržem i neposrednijem usvajanju popularnih romantičarskih metoda građenja srednje Evrope. Đorđević. Srbija je polovinom devetnaestog veka prihvatila i njenu novu tendenciju . Tanazević. koji će obeležiti period do Prvog svetskog rata . Pančevu i drugim vojvođanskim mestima.19 Armirani beton primeniće se i pri fundiranju zidova Beogradske zadruge Nestorovića i Stevanovića (1908).16 Pojavljuju se prvi udžbenici i stručne studije (E. Popović. N. godine na arhitektonskoj sceni Kneževine. ali ne i bez učešća arhitekata iz matice. D. Leko. od postojeće Glavne uprave građevina. U njemu će se okupiti vodeći srpski nei-mari.20 Do 1904. u čemu pretežu sećanja na romanske. Prvi graditelj koji je osnovao samostalan arhi-tektonski biro bio je Milan Antonović. Nestorović. g. pa su se za paralelne karijere nastavnika i graditelja opredelili M. kontrolisan od političkih faktora. začetog još u Miloševo vreme. koji su uglavnom paralelno egzistirale. koja je obeležila arhitekturu najvećeg dela devetnaestog i prve polovine dvadesetog veka. Đorđević. Konsolidacijom arhitektonskih studija na beogradskoj Velikoj školi.Arhitektonski odsek Ministarstva građevina nastao je nakon temeljne reorganizacije državne uprave 1882.romantičarski duh. a potom Kraljevine Srbije. osnovano je Udruženje srpskih inženjera i arhitekata. Usvajajući evropsku arhitekturu.12 U samoj Srbiji privatna praksa je bila potpuno nerazvijena. Go-dine 1890. gotske. Uprkos jake konkurencije stranih stručnjaka. g. saznanja o građevinskim materijalima i tehnikama primenjivanim u Evropi. kada su traženi oslonci na staru tradiciju. što se može smatrati pretečom armiranog betona kod nas". sa većom ili manjom prevlašću u pojedinim decenijama. nego u profanoj arhitekturi. Mada se romantizam u arhitekturi Srbije pojavio još pre dolaska Čeha Jana Novle (1812-1903). ranorene-sansne crkve i zamkove. D. Živanović Ilkić. Stevanović. u kome su osim tema i izveštaja iz inženjerske struke.15 U drugoj polovini prošlog stoleća utemeljeni su i delimično profilisani pravci naučnog rada u našoj arhitekturi i urbanizmu.22 u trećoj četvrtini stoleća preovlađuju romantizam kao glavni i najrasprostranjeniji stil.

naknadno sru-šenom zbog podizanja Novog dvora. ali i zvonik u baroknom maniru. često bizarni ornament.38 U Šapcu je još 1856. jednom od smerova romantičarske srednjoevropske arhitekture. bazirajući ga više na romanskom. g. ima zvonik obrađen u stilu romantizma. Izraelsko poslanstvo u Ulici Zmaj Jovinoj 24 (1870). g. sa kubičnim. renesansno i orjentalno graditeljstvo. Doba koje sleduje nije sasvim lišeno romantičarskih pojava. u Srbiji će se i dalje graditi u duhu zakasnelog romantizma. ima romanti čarski obrađene fasade.arhitektura mogla se pre evocirati ugledanjem na postojeće crkve i manastire. zamišljene po uzoru na srednjovekovnu arhitekturu. strožijoj srpskoj recesiji srednjovekovnog romantizma. ali je ideal postao bitno drugačiji. godine. koja traje sve do polovine dvadesetog stoleća. Zamolo najreprezentivnija dvorana tog doba u Srbiji. g. upadljive su reminiscencije na romansko. ali veoma živopisnu arhitektonsku celinu.36 Bolnica se po disciplinovanosti strukture. Đ. Integritet fasadne površine i slobodni. do 1905. prerano preminuli Kosta Šreplović (1836-1872). javljaju se romantičarske forme. Crkva u Velikom Gradištu iz 1853.25 U crkvenoj arhitekturi pre 1855.32 Na fasadama pomenutog Kapetan-Mišinog zdanja.29 kao. Popoviću (1863-1864). ukomponovane u simetričnu i skladnu. od slobodnije i lepršavije komponovane beogradske palate.28 Crkva u Žabarima (1860). Od ostalih profanih građevina tog tipa u Srbiji izdvajaju se škola u Svilajncu (1874-1876)40 i gimnazija u Negotinu (1876). Ritopeku (1868).42 Stvara se domaća varijanta nacionalnog stila. Obrenovcu (1869-1870). oslonjenog pretežno na romansko nasleđe. o čemu svedoče brojne građevine.43 Međutim. romantičarski elementi odredili su ranije arhitektonski koncept dvorca kneza Mihaila u Beogradu iz 1860. podužnim volumenom izvedenim u duhu klasicizma.41 Krajem sedamdesetih godina završava se prvo romantičarsko poglavlje u novoj srpskoj arhitekturi. višefunkcionalnog prestoničkog objekta. s druge strane. nego na malobrojne sačuvane primere profanog neimarstva. Trojice u Grockoj (1883). izgrađena polugimnazija u duhu romantičarskog istorizma.34 letnjikovcu kneza Mihaila.33 građenog sa ambicijom da postane stožer urbanističke kompozicije kod velike pijace. g. Frenclu. Njegova kompozicija ili deko-racija izvedena iz morfologije raznih istoriskih stilova. bili su stalni romantičarski oponenti klasicistički ustaljenom poretku u sistemu plastične dekoracije i strogoj geometriskoj strukturalnosti kubične mase. i hramovi u Aranđelovcu (1862) i Gornjem Milanovcu (1867).39 sa dominantnim neoromanskim karakterom. dok je po akcentuaciji sredine pročelja (kula) bliska Novolinom motivu atike. Zatvorenijeg volumena i umerenije. g.37 Od ostalih primena arhitekture romantizma u prestonici treba pomenuti Višu žensku školu u ulici Narodnog fronta (1862-1864. Sala kneževa u Starom zdanju je po mišljenju D.26 Takva praksa nastavljena je i kasnije na mnogim crkvenim građevinama u Srbiji do 1905.30 U čistije primere našeg romantizma spada Vaznesenska crkva u Beogradu (1864). svedenije dekoracije. neretko izmešane sa klasicističkim i baroknim oblicima. Konaticama (1878-1880).. g. kao i hramovi u Natalincima (1860). kao i težnja ka piramidalnoj kompoziciji masa.).31 građena sa određenim „nacionalnim" stilskim ambicijama.27 Celokupni arhitektonski sklop crkve Sv. kao . Romantičarski bogenfriz i umereni ritam pročelja odlikuje arhitekturu Varoške bolnice u Beogradu (1865-1868).. Krstinu mehanu u Ulici Knez Mihailovoj (1870). ponavlja neke bitne elemente beogradske palate na aranđelovačkom Starom zdanju (1865-1872).35 Uostalom. zasniva se na klasicističkoj koncepciji sa elementima roman-tizma. srušena oko 1930. Šreplovićeva građevina pripada naglašeno strukturalnijoj. kao i obrada njenih fasada. Nevolin saradnik. strogosti dekoracije i umerenom izrazu nadovezuje na Šre-plovićevo aranđelovačko ostvarenje. Šreplovića. Nemenikućama (1864-1868). približava ga tada popuralnom bečkom stilu polukružnog luka. reprezentativnim hotelima „Balkan" (1862) i „London" (1868). Procvatu romantičarske profane arhitekture u srpskoj sredini doprineo je i talentovani Andrija Vuković. pri-pisane J. uostalom. nego na renesansnim i orjentalnim uhzorima. takođe delu K.

Ilkića. Petra i Pavla u Jagodini S. Početkom dvadesetog stoleća. kod koga se njen neimar Andreja Andrejević formirao. Građenje crkava u vizantijskom duhu. U profanoj varijanti srpskog stila značajan je paviljon Srbije na izložbi u Parizu 1900. umesto Srbima toliko stranom katoličkom barokno-klasicističkom maniru.62 niz ostvarenja J. Živanovića. hramu u Paraćinu i Domu Sv. Ilkića (1895). pospešile su izložbe o srpskim starinama (Valtrović i Milutinović).60 Kako bi oblik osnove. crkve u Ritopeku (1894). crkvi Sv.48 obnovljena crkva manastira Sv. umesto vizantiskim i akademskim srednjoevropskim graditeljskim uzorima. kapeli Hariš u Zemunu.55 kao i Inkiostrijevi apeli ka ulagledanju na vlastitu umetničku tradiciju.Telefonsku centralu. romantičarski koncipovanoj crkvi Hrista Spasitelja u Moskvi.53 U novovizantijski tok srpske arhitekture poslednje četvrtine prošloga veka. oli-čene u delima učenika čuvenog bečkog profesora Teofila Hanzena velelepnoj Preobraženskoj crkvi u Pančevu. Nikole na beogradskom Novom gro-blju i petokupolnoj crkvi Sv. Nakon prve faze nacionalnog stila. rad Kapetanovića i Rudovića. Đorđa u Kruševcu D.63 prepravljenu kuću Laze Lazarevića 1910). odjek su klasicističkih reminiscencija prisutnih na glavnom Tonovom delu. Generacija rođena od 1865.47 Kodžželju.49 crkva u Pridvorici kod Leskovca (1899)50 itd. godine. u poslednjoj četvrtini devetnestog veka izrasta domaća varijanta nacionalnanog stila. crkvi Sv.51 nastupa period neovizantiske varijante srpskog stila (1874-1900).64 Procvat srpskog stila. Okretanje sopstvenim. naročito koncept crkva Sv.57 predstavljaju crkve u Trsteniku. .56 Glavne primene novomoravskog toka u crkvenoj arhitekturi s početka veka. sazreva specifično srpska. Spiridona u Trstu i Sv.59 crkve u Mladenovcu i Lapovu J. Tek što se pojavila. Iz spontane i maštovite. Stevanovića i D. Pravougaoni oblik oltarske apside i kompozicija masa petokupolnog hrama.52 Oslanjanje na srednjoevropske metode istoričarskog zahvatanja u vizantijsku graditeljsku tradiciju. T.65 On je inicirao i značajnu polemiku o karakteru razvoja nacionalnog crkvenog graditeljstva.61 koji će uticati na procvat nacional-no opredeljene arhitekture u prestonici i ostalim srpskim gradovima (v.što su Oficirski dom u Beogradu J. Tumanu i Divljanu M. Save u Beogradu J. Stanojevića. Tona. godine. u Kneževini je bilo podsticano i zakonskim aktima (1862). kuću braće Nikolić i fasadu Ministarstva prosvete u Beogradu. Vladisavljenvića. najavljene dvadesetak godina ranije u Baćevcima.44 Vojna bolnica u Beogradu45 i Inženjerijska kasarna u Nišu D. Prohor Pčinjski (1898). tako isto krajem devedesetih godina Srbi iz Srbije zamenjuju Srbe iz Vojvodine. u kojoj se mogu prepoznati i određeni uticaji secesije. Leka 1904.66 Kao što su krajem šezdesetih godina devetnaestog veka Srbi iz Vojvodine počeli da zamenjuju strance. naročito je stimulisala nova dinastija Karađorđevića. dela B. otvora i kompozicija masa. Živanovića.58 hramovi u Kniću. Blagoveštenja u Dubrovniku. Nišu i Sarajevu tajfe Damjanova). pretežno moravskim spomenicima inspirisana varijanta nacionalne arhitekture. Upravo je konkurs za podizanje mauzoleja dinastije Karađorđević na Oplencu označio bitnu prekretnicu u našoj monumentalnoj crkvenoj arhitekturi. pod uticajem proučavanja starih srpskih spomenika i procvata nacionalne orjentacije u kulturi. nacionalne neopterećene arhitek-ture romantizma. A. Belom potoku i Vraniću. Nikolića. obeležiće srpsku arhitektu ru u dijaspori. popularišući ujedno ideje integralnog jugoslovenstva i oslanjanje na tradicionalno jake ruskosrpske kulturne veze. lišenog srednjoevropskog akademskog stega. tako i u obradi fasada.54 izvedena pod jakim uticajem ruske crkvene arhitekture K. Bresnici. godine preuzima početkom devedesetih godina aktivnu ulogu u arhitekturi čitave Srbije. Tanazevića . vođenu između A. u kojoj su se srpski srednjevekovni arhitektonski oblici mešali sa romantičarskim elementima (crkve u Smederevu. Iva-čkovića. lišen hanzenovskih motiva. ove crkve oživljavaju duh sta rih moravskih zadužbina. Ruvidića. Novakovića. može se svrstati crkva Uspenja Bogorodice u Kragujevcu.46 sagrađene početkom dvadesetog veka. do 1870. kapelama na grobljima u Sremskim Karlovcima i Melencima V. Badnjevu i Radujevcu D.

kao protivteža popularnim romantičarskim i nacionalnim stilskim stremljenjima.). spadaju u najznačajnije primene akademske arhitekture u jugoistočnoj Evropi. Jovanovića. Posle definitivnog odlaska Turaka 1867. Požarevcu (F. drugi romantičnom. nacionalne. Ona je nosila duboko u sebi konceptulane sukobe različitih škola u kojima se školovala. Ministarstvo pravde S.69 koje predstavljaju najviše domete toga smera naše novije arhitekture. Subotića 1883.75 (konkurs završen 1902. Ilkića. itd. u eklektičkom duhu pretežno grade neimari formirani u vodećim srednjoevrpskim centrima akademske arhitekture. kao što su renesansa. Bazirane na formalnoj perfekciji i strukturalnoj čvrstini. Nestorović 1902). jedni su bili za opšte-evropsku. niz stambenih zgrada. Stevanovića. mešajući elemente jedne sa drugima. D. Kruševcu i Kragujevcu (N. Ivačković. Bugarskog (1884)68 i Narodne banke (1889) K. Stojanović stariji 1904). stara opština u Despotovcu (početak dvadesetog veka). čitavu Srbiju preplavljuju objekti u aka-demskom duhu. barok i neoklasi-cizam. kuća J. njihove monolitne građevine sa bogatom. sugerisao je proverene vrednosti klasičnoh ukusa i simbole autoriteta države. a potom Stevanović. Stevanović. Đorđević. železnička stanica Fon Flatiha i D.70 Na mnogim reprezenta-tivnim objektima može se zapaziti i prisustvo baroknih motiva (palata Krsmanovića 1885. Ruvidić.77 .76 Srpski stil. gimnazije u Kraljevu (1875-1880). Ilikića 1894. pomenuti autori su u arhitekturi najreprezentativnijih profanih zdanja pretežno primenjivali akademski koncept. Najviše je bilo onih koji su sa jednog ideala prelazili na drugi. do 1933. kada se život počeo jače razvijati na svim poljima. Živanović i A. okrenuta eklektičkom tumačenju antičkih. Gizel 1888). ili su se trudili da prevaziđu njihove oštre granice. Ilkić. Nestorović 1900 i 1901) i Leskovcu (S. kada je zapljuskuje neizbežan talas secesije i pomenute francuske dekorativističke arhitekture. početak dvadesetog veka). godine pobedom J. akademizam i pozni romantizam koegzistiraju u našoj arhitekturi do 1900. drugi za strogo nacionalnu umetnost. okružni sud u Kraljevu (sedma decenija devetnestog veka) i Čačku (1875). od 1870. Dom Miloša Velikog u Gornjem Milanovcu (N. Hotel „Kren" u Čačku (1898-1900). kao pokušaji ostvarenja nacionalnog stilskog izraza. Paula Branga i kuća s apotekom Jovana Smederevca u Beogradu (1901). Spasića 1889. Anto-novića 1899. Ivačkovića i S. Đorđević.73 (palata Beogradske zadruge 1907. dvorac Belimarkovića u Vrnjačkoj Banji. promovisane na izložbi u Parizu 1900. g. Iako su u tadašnjoj crkvenoj arhitekturi preovlađivale popularne romantičarske forme. Ministarstvo vojno J. n Nestorovića i A. i hotel „Srpski Kralj"). Živanović i D.). obogaćena neorenesansnim i neobaroknim elementima. građena od 1906. Bugarski 1885. Prvo Bugarski i Jovanović. godine u Srbiji cveta internacionalno orjentisana arhitektura. arh...72 Početkom dvadesetog stoleća akademizma u Srbiji potpada pod uticaj francuske dekorativističke arhitekture. naročito su se istakli J. Jedni su naginjali akademskom idealu. Velikoj Moštanici (1858) i Negotinu (1872-1876). Kragujevcu (1885-1887).generacija je pokazala ne samo da je jedinstvena.71 Osim prestonice. eklektički probranom dekoracijom. podstakavši razvoj monumentalne akademske arhitekture u kasnijim decenijama. među kojima se izdvajaju osnovne škole u Valjevu (1871) i Aleksincu (D. godine. S. ali i novijih istoriskih stilova. To pogotovo važi za prestoničke palate Starog dvora A. Ilikić. godine). renesansne i barokne arhitekture. zadužbina N. Na većini akademski koncipovanih građevina u Beogradu preovlađuje klasicistički koncept (Narodno pozorište Bugarskog 1867-1869. Zgrada SKA Đorđevića i Stevanovića 1914-1924). crkve u Šapcu (obnovljena 1857). g. Nikolić 1902). Leskovcu (V. Milutinovića 1884. Zaječaru (1892) i Pi-rotu (M. Ristića 1891. spadaju u prve primere secesije u Srbiji. okružna načelstva u Smedervu (A. socijalne. Dom Ankera M.74 Klasicistički koncept monumentalne palate narodne Skupštine.67 Među najsvestranijim autorima koji su se uspešno oprobali u različitim stilovima. varirajući sa nejednakim uspehom elemente antičke. pa i opšte sukobe svog vremena: političke. početak dvadesetog veka). Nestorović.

1985. Godine. Beograd. Zbornik Narodnog Muzeja. 1986. 1967. 1969. slojevite akademske fasade. Kneževina Srbija 1-N. Jedna polemika iz 1904. Ž. fukcionalne moderne arhitekture78. Beograd 1884. 1969. Beograd. Vujović. ZLUMS 21. Beograd. Najreprezentativniji i najpravedniji primeri secesije u srpskoj arhitekturi ostvareni su u periodu između 1906 i 1914. Međ javom i med snom. sa naglašeiim uglom. Srpska arhitektura XX veka. Škalamera. secesijska metodologija građenja ostala je podređena kompozicionoj i strukturalnoj logici drugih stilova. 1985. Beograd. 1994. originalnim ornamentom senzibilnih. 135-140. Novi Sad 1927. Iz arhive Građevinskog odbora. Hoteli i kafane XIX veka u Beogradu. 1990. u „Jugoslovenska arhitektura XX vijeka". obrađene su secijski. Graditelji Beograda 1815-1914. 1898-1914. kuća trgovca Stamenkovića i Robni magazin u Beogradu). Urbanizam u Srbiji. Beograd. B. godine (hotel „Moskva". Beograd 1887. D. 235-260. Beograd. Beograd. Beograd. 3 B. Kraljevina Srbija. Secesija će imati svoje recidive u arhitekturi između dva svetska rata. Nestorović. Secesija u arhitekturi Beograda 1900-1914. V. 3-4. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi. Beograd. poslovično nepoverljiv prema „novinama sa strane". „hanzetika" i Hanzenovi srpski učenici. 2 M. 276-284. Oplenac. 1981. 256-274. Nestorović. funkcionalnu reformu srp-skog neimarstva. godine. Topola. Beograd. Medaković. Beograd. 1981. 335-347.V. Beograd. Novi Sad. Stojanović. 1927. Srbija . 1988.regionalnourbanistička studija. Secesija se u arhitekturi Beograda i Srbije javlja se pretežno na profanim objektima sa novim. Saopštenja RZZZSK X. 205-213. Požarevac. Beograd 1912. 7-38. Beograd-Kragujevac. doprineli većoj dinamici pročelja i mešovitoj dekoraciji tradicionalno zatvorenih arhitektonskih volumena. 1974. Bsograd 1954. karakterističnim za ovaj popularni bečki stil. u „Tradicija i savremeno srpsko crkveno graditeljstvo". Pregled spomenika arhitekture u Srbiji XIX veka. Mili-ćević. 57-63. GGB I. 1967. opterećena sporim prevazilaženjem orjentalnog nasleđa i provinciskog mentaliteta. Srpski neimar. u „Istorija Beograda (2)". Manević. 1992. ZLUMS 3. M. Đ. do 1915. Arhitektura-urbanizam 50. veku. u „Srpska arhitektura 1900-1970". ostavljajući sve do 1928. izvi-jenih ustreptalih linija i floralnih i geometriskih stilizacija koje zamenjuju klasičan dekorativni repertoar. Razvoj arhitek-te Beograda od. godine prilično indiferentna prema pojavi bezornamentalne. 1970. Saopštenja IAUS 2. Teofil Hanzen. Beograd 1986. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. varoši i varošice. Kojić. 5-6. Beograd 1976. jer su prekrivene floralnim i geometriskim motivima. Srbija. Iako nepotpuno pripremljeni. Beograd. 159-174. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". Beograd. D. Karić. Sukob između šipičnog i atipičnog u srpskom crkvenom Graditeljstvu novijeg doba. 315-342. Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća. Novija srpska arhitektura. 19-31. 1989. Beograd. Umesto da izvrši radikalnu. M. Graditelji Beograda od 1815. Naša konzervativna sredina. Romantična arhitektura. S.zemlja i sšanovniššvo /-//. Petrović. 49-55. 1980. 1995. Đurić-Zamolo.Njihove klasično komponovane. Mostar. Kanic. 197-211. Beograd. 1938. 3. Varošiie u Srbiji XIX veka . HI-2. Beograd. 1974. 1990. Graditelji u Srbiji u XIX veku. 141-169. 4 Videti glavne radove pomenutih naučnika: B. Promenljivi ideali srpskih arhitekata u 19. Beograd 1876. Prilozi KJ1R XXXIII. Kašanin . Srpska umetnost u XIX veku. Beograd. Palate na tlu Srbije u devetnaestom veku.Kneza miloša do prvog svetskograta (1815-1914). secesijski elementi su obogatili srpsku arhitekturu. Novi Sad. N. B. 1937. Srpska umetnost u Vojvodini. Beograd. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. Secesijko okretanje prirodi u ornamentisanju fasada i rastvaranje usiljenih kompozicionih shema akademizma. u „Okružno zdanje 1889-1989". Zagreb. 1968. Stari balkanski Gradovi. Beograd. Nosioii arhitektonske misli u Srbiji XIX veka. Crkveni spomeniii . 69-72. 114-115. Maksimović. Beograd. 1 F. Jovanović. Isti. sa zakašnjenjem je prihvatila konstruktivne i tehničke inovacije iz razvijenih sredina. Saopštenja IAUS 2. 1987. 18-27. samo su delimično sprovedeni u našem graditeljstvu do Prvog svetskog rata. 7-13.

1981.. V. Gordić. O našem graditeljstvu ovog razdoblja u različitim publikacijama i naučnoj periodici takođe su pisali M. Beograd. i kasnije v. Objaš-njenje predloga za regulisanje onogdela varoši što leži u šancu. 17 V. Živković.100-102.. Beograd. D. nav. 1987. A. Isti. Niš-Kragujevac. nav. M. Požarevac.: E. Kašanin .. Profesori visokog šehničkog obrazovanja u Srbijido 1914. M. Šipka-Erge-laveš. Lečić. Teofil Hanzen. Urbanizam u Srbiji -osnivanje i rekonstrukcija varoši u XIX veku. Lj. Lj. M. Josimović. L. delo. delo. D. Milićević. Findrik. Graditelji Beograda. Pavlović. Zaštita i uređenje. Isti. K. Duranci. nav.131-139. 1994. Flogiston 2. N. ZLUMS 21.. B. delo. Beograd. Šipka-Ergelašev. G. Škalamera. Pera J. 1938. Jovanović. 79-83. Manević. Marko-vić. Nožinić. 1980. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". Beograd. Lj. 96-99. 14 V. 7 O tome opširnije v. NišKragujevac. 143-145. Srpsko irkveno Grditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Jakovljević. Maksimović. Trgovčević.148-167. 1981. 1994. Kolarić. Anđus. 36. 10 O školovanju i usavršavanju naših graditelja u inostranstvu. 1985. S. Godine: Licej. Beograd u prošlosti i sadašnjosti. Konstantinović. Đurđević. Čaršija i gradski centar. Indžinirska škola. 1989. nav. A. Kasalica. J. Đurić-Zamolo. D. Nestorović. Čaršija i gradski cenšar. delo. Nikić. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". delo. 1983. videti i pojedine elaborate u Zavodima za zaštitu spomenika kulture. Umetnička fotografija Sremskih Karlovaca. Petrović. Folgić-Korjak. Radovanović. 5-6. Milić. Beograd.: D. Zdravković. do 1905.. 1972. Beo-grad. D. Deljanin. Beograd. 1994. Vasić. nav. Anđus. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Isti.: D. Đurić-Zamolo. Antonovića v. M. Isti.sredina HHveka). Kadijević. Srpski inženjeri na studijama u inostranstvu do 1918. 141-143. 7-38.na području Grada Beograda II. Cvijin. 1984. 1962. J. Novija srpska arhitektura. S. Secesija u ar-hitekturi Beograda. Isti. Novija srpska arhitektura. St. B. Mi-nić. Anđus. D.19-20. Popović. Ideje i stvarnost urbanizma Beograda 1830-1941. Kadijević. Makuljević. 17-19 (sa starijom literaturom). R. Ž. 16 O tome v. 1995. K. Univerzitet. Vasić. Umetnička topografija Pančeva. 36-39. delo. Velika škola.. Beo-grad. V. Graditelji u Srbijiu H1Hveku. P. S. 1981. . Trgovčević. „Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine". Beograd. nav. delo. Andrejević. Urbanizam u Srbiji. 1973. delo. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". 12 M. 1989. Plate na tlu Srbije u devetnestom veku. 1982. Babić. Isti. Jovanović.. Idejni razvoj srpskog urbanizma. Beograd. Beograd. B. V. „hanzenatika " i Hanzenovi srpski učenici. Đurić-Zamolo. Graditelji Beograda 18151914. delo. Lj. Ćurić. Beograd-Kragujevac. Kurtović-Folić. N.V. Graditelji Beograda 1815-1914. Lj. B. Isti. Lj. Novi Sad. 1984. Isti. u „Srpska arhitektura 1900-1970". B. J.. P. 1967. Jovanović.: D. v.159-202.. Pavlović. Vojinović. 1994. V. 3. 3. delo. nav. Vasić. 3. M. u „Okružno zdanje 18891989". 133-143. Nedić.: V. Trifunović. Manević. 13 O radu M. 11 O tim autorima v. P. O. Kadijević. Macura. 235-260. 1987. itd. 3. 1984. Beograd-Kragujevac. Jedan vek naiionalnog stila u srpskoj arhitekturi (sredina XIX. Anđus. Pešić-Maksimović. Seku-lović. Pušić. A. V. „Saopštenja RZZZSK". J. M. Novi Sad. Arhitekti naučniii u novijoj srpskoj arhitekturi. Beograd. „Starine Kosova i Metohije". 1972. N. Novi Sad. g. Macura. V. Saopštenje ZZZSKGB 13. nav. 9Nav. Beograd.: N. Beograd. Novi Sad. Beograd. M. M. 3.. 6 O razvoju urbanizma od 1855. Bogdanović. nav. Obnova „srpskog stila". 1969. 1995.: N. 1978. Novi Sad. I. 13. 1867. Nesto-rović. Kostić. delo. godine videti: Kulturno nasleđe Srbije. A. Beograd. ZLUMS 16. do 1905. 1978. 8 Isti.. Anđus. Novi Sad. G. rukopisi doktorske disertacije na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu. Filipović. 15 O ličnosti i delu ovih graditelja v. nav. M. kao i publikovane izveštaje u časopisima „Glasnik društva konzervatora Srbi-je". S. O. Minić. Umetnička fotografija Sombora.129-147 (sa starijom literaturom). 8890.. Graditelji Beogra-da 1815-1914. Manević. Mitrović. B. Đurić-Za-molo. Beograd. 5 O stepenu i obimu zaštićenosti značajnih primera srpske arhitekture od 1855. Život i delatnost. Novija srpska arhitektura. 3. Dabižić. Novi Sad. Đurić-Zamolo. M. Tomovski.. Krunić.

Isti. 46 3. Isti. 29 B. delo. M. A. 44-46. 1984.. Nestorović. Gordić... 203-109. 154.. 44 J. 21 O istorizmu u srpskoj umetnosti tog vremena v.. Nestorović. 26-27. 1966. 135.: D. Međ javom i med snom... Sa-opštenje ZZZSKGB. 144. 1966... 69-72. 50.. Gordić. Graditelji Beograda. Manević.. 1966. Saopštenje ZZZSKGB 4.... godine v. 166.. nav... D. Manević.. 99. Gradišelji u Srbiji. Gradišelji BeoDžada 1815-1914. B... Kadijević... 24 B. 167. 22-23. delo.. B. Đurić-Zamolo.. D. Srpska umetnost u XIX veku... 35 D. Saopštenje ZZZSKGB. 124-125. Beograd. Đ. Isti. B.1521. nav. 14. Sekulić .. Graditelji Beograda. M. Medaković. Shvatanje konstrukiije u posleratnom srp-skom Graditeljstvu. Univerzitetska misao 2.. Nosioci ahitektonske misli. Graditelji Beograda.. Beograd. 25.. Oplenac. Nestorović.. Istorizam u umetnosti XIX veka. Teofil Hanzen. Isti. Zamolo. D. Đ... 143. Ivković. 1967. 163. Novija..: G.: G.. Novi Sad. 74.. Zamolo.. 37 O građevinama A. 11. Beograd..... Novija. Isti. 7-8.. Isti.101-180. D. A Kadijević. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi. Nosioci. M. Pregled.. 97-98. A kadijević. Nestorović.. Jovanović. Medaković. Pregled spomenika. Nestorović. Prilozi KJIF XXXIII. 2829.. 42 3. Nestorović. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda... Nestorović. Graditelji u Srbiji. Beograd. 45 3. 1988.. Isti. Zamolo. Zamolo.. Nestorović. Đurić-Zamolo. Nestorović. B. Izgradnja 9-10. Promenljivi. Arhitektonsko. Shvatanje konstrušije u novijoj srpskoj arhitekturi. 260. D.. 50. Manević.. Novija.. 99-242. 36... B.19-21. 1990. mesto..145. Graditelji Beograda. Beograd. 3. D...: G.. 10.. B. delo. . 20 Isti. 23 O radu J. Manević. 154.. Beograd. Novija srpska arhitektura.. 28 B. 3. B. Jovanović.Ž. Novija.. Medaković. Graditelji Beo-Grada. Promenljivi ideali... Promenljivi ideali....: J. Promenljivi ideali. Jedan vek nacionalnog stila u srpskoj arhitek-turi.. Graditelji Beograda. Manević. Arhitektura Vaznesenske crkve u Beogradu. nav.. 290-269. nav. Nestorović.. Đ. 196-202. Saopštenja RZZZSK HH-HH1.. delo. 115. 11. B. 242-247. 36 O Varoškoj bolnici v. 60. Beograd. 102. 26. Jovanović. Novija.. Đ.. Umetnost obnovljene Srbije... Šreplovića v. Isti. Graditelji u Srbiji. 19 3. 1984. 25 3. 1994..: 3... 1969.: M. Manević.. nav. D.. Beograd. 43 O Nacionalnom stilu u srpskoj arhitekturi novijeg doba v.... M.... 48. 36. Pregled. 207. delo. Nestorović.. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda. O razvoju konstruktivnih metoda građenja u našoj novijoj arhitekturi v. Kolarić. 59..: B. 3.: Ž. Umetnost obnovljene Srbije 1791-1848. Đ. D. u „Vazneenska crkava u Beogradu".. 30 Isti. 76. 142.137-138. 589-60. D. Zamolo. 2-26.. Đurić-Zamolo. 275-284. 1992. Srpsko irkve-no Graditeljstvo. 18 N. Klasicizam kod Srba: Građevinarstvo. Beograd. Srpsko crkveno graditeljstvo. Konstantinović. Nestorović. M. 24-31. 1994... Gordić. Srpsko irkveno Graditeljstvo i slikarstvo. 9-10. Jovanović.. 22. nav. 40 Isti.... nav. 14. Nosioci.. 15. Pregled spomenika. Novole u Srbiji v. Novi Sad. 32-33.. Vujović. 41 Nav. 3-4.. manević. delo.. delo. 3. 31 O Vaznesenskoj crkvi v. 1986.197-211.. Isti. Priština. Beograd. Vujović.. 1966.191-236.. Vujović.. Nesto-rović. D. Priština. 1995... Manević.. 32 O tim crkvama v. Graditelji Beograda. 1990. Pregled siomenika. Crkveni spomenici na području Grada Beograda.. 63-6.. 22 O klasicizmu u srpskoj arhitekturi v. 258. delo. Jedan vek nacionalnog stila...280. Sekulić . 50. Pregled. 1988/1989. 23-24.. B.. 26 O elementima romantizma u srpskoj crkvenoj arhitekturi pre 1855.Ž. Osvrt na savremeno konstrukterstvo Beograda.. Srpska umetnost u XIX veku.. Zamolo. nav.. 110-111... 154. Novija. 73-76.. D.: B.. 22. Nestorović. Beograd.. 147-151. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. 3.. Vukovića v... M. Manević.. Univerzitetska misao 2.. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda II. Medaković. Hoteli i kafane H1Hveka u Beogradu. Isti. Manević. 39 B. 165-176. Novija. „hanzenatika"'. Vujović. nav. Lj... Pregled.: B.. Jovanović. 1985. Đ. 27 B..: B. 38 O objektima v. Manević.. 101-180.. 9-13. delo. Beograd.. Škalamera... Topola. Nosioci arhitektonske misli.. 33 O Kapetan-Mišinom zdanju v.. Promenljivi ideali. Đurđević. Škala-mera.. Građevine i arhitekti. 158.. 3. M. Novija srpska arhitektura. Novija. ZLUMS 5.. 34 O delu K.. 29-30. 61.. Romantična arhitek-tura. Beograd. 50. 59.. Manević.. 10..... 146. Škalamera. 22.

. Novi Sad. Romantična.49. Arhitektonsko. 72 O tim građevinam v. M. 1985. Manević. Jedan vek. Đ. Ž.220-223.: B... Škalamera. 6-8.. Đorđa na oplencu v.. A. D. 75-76. Pregled spomenika arhitekture.. 3. 83. PreGled siomenika. Jovanović. Sekulić . Kadijević. 71 J..151-157. Zgrada Okružnog suda u Leskovcu. 1968. 70 O ovim građevinama v. nav..: M. 61. A. delo. 48 A. Crkveni spomeniii. Kadijević. Novija. Isti... Jedan vek. 3. Kadijević. 143. Obnova. 91-96. delo. nav. 3. 71-75.. delo. 24-31... Vujović. 32. Sekulić .. nav. M..146. 84-85. Nestorović. Sremski Karlovci 1900.. 62 O Tanazićevim beogradskim objektima v.. „han-zenatika" i Hanzenovi srpski učeniii.: M.102105....... A.. Jedan vek. Jovanović. 30. 1949. Srbija na svetskoj izlo-žbi u Parizu 1900. Oplenac.: G. 56. Vulešević. 33-50.. 56 O ulozi D. Zamolo. 64-65. Pregled. Jovanović. 505. 207-208. Nestorović. 68 O Starom dvoru v. Dušković. Novija. M. Isti... 290-292. 144.. Promenljivi ideali. Bogdanović. 61 O paviljonu Srbije na pariskoj izložbi v. 91-93. 164. nav.. Nedić. 74. nav. 66-69.. Skopje.. Kuća Laze Lazarevića. Manević... 50 Nav. Pregled spomenika.151. Manević. 49..: M.... V.. 75.. 100-102. 153167. delo. Ruvidića v.. 12... 207-210. GGB XXVI. nav... B. 27-28.. Muzeji 2. zograf i neimar. ZLUMS21. Vojinović.. Nestorović.. 77-78. 6.. Kadi-jević. 16. delo. Dragutin Inkiostri Medenjak. v9_ O palati Narodne banke v. 156.. Manević. Filipović. A.. 147. Nestorović... 54 B. Jedan vek.: X. Jedan vek. Romantična. 1965. Isti.: 3. 49 Isti.. Ž. Jovanović. K.. 13. nav. 154. Jedan vek. Ž. delo. u „Izlozi Srpskog učenog društva".. Srisko crkveno. Nosioci. D.. 13. 64 O arhitekturi Laze Lazarevića v. 51. Arhitektura urbanizma 50... A.. Međ javom i međ snom. 155-157. 91. 66 3. Kadijević. Zamolo.. Novi Sad. Jedna polemika iz 1904.. Topola. Crkveni spomenici na području Grada Beograda. D. Jedan vek... 30-31. 3... delo.. Srp-sko irkveno.. Promen-ljivi ideali. Pregled. Romantinna arhitektura. 12-22.18... Romantična arhitektura.56. 52 O uticaju Henzenove arhitekture na razvoj nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi v.. 147-148.. D. Andreja Damjanov iz Velsa. 91-113.: S. Teofil Hanzen...: B. Milutinovića i M. 1966. 12.: B. Đurić-Zamolo. 85-90. 3. 58 O tim crkvama D. Đurić-Za-molo. Pregled. delo. Škalamera..: G.. Pregled siomenika. Graditelji u Srbiji u XIX veku. Valtrović i D. Obnova.. Nestorović.. 53 O tim hramovima v. Jedan vek. Manević.. 155. S... Isti. Međ javom... Kadijević. Lisičić.: B. A. Kadijević.. Jovanović.. Novija sriska arhišekšura. Manević. Jedan vek nacionalnog stila. Sekulić. Škalamera...: Isti..Ž.153... A. Požarevac 1989.. Srpsko crkveno.Nestorović. Manević. 3.. Kadijević. 59 O crkvama M.: J. Novija. 67 Isti. Manević.. 1978. 77.. Kadijević. nav. 78. A. M. Kadijević... 97-101.. Pregled. S.: B. Ž. Tomovski. Nokovića u nacionalnom stilu v.: J. Nestorović. Arhitektonsko nasleđe. 49. nav. Valtrovića i njihovom uticaju na razvoj našeg nacionalnog stila v. Živanovića sa početka dvadesetog veka v. delo. Beograd. delo.. Hoteli i kafane.. 1995.. A..... A. Gradišelji Beograda. 337-350 S..147.... D. 82. 129-130.. Škalamera. Godine. Dragutin Inkiostri (rukopisi magistarskog rada na Ode-ljenju za istoriju umetnosti filozofskog fakulteta u Beogradu. 224. Brankovo kolo... 8. nav.. 23-24. 1994). 8-9. 8. 1900.114-115... Beograd. zaštita i . ZLUMS 1. 63 O beogradskim objektima J.. Đ.. 81-82. 52. Gordić. Nestorović. 59. Manević.. Nestorović. Graditelji Beograda. A. Kadijević.. M.. Škalamera.. Graditelji Beograda. Beograd... 44—45. Kadijević.. Isti.: Srbija na pariskoj iložbi. 55 O naučnoj delatnosti D. 99. Kadi-jević.: B. Zamolo.. nav... Stanojevića v. delo.. delo.. Okru-žno zdanje 1889-1989. Beograd.. D.. Nestorović.. 31-61. Isti.. Romantična arhitektura. Đ. 1979.Ž.. Nestorović. 60 O crkvama J. 47 B. Inkiostrija u srpskoj kulturi prve polovine dvadesetog veka v. 279-282. Zamolo. nav. D.. 57 O tim crkvamav. 3740.: B.. Majstor Andreja Damjanov. 28-30. delo. 51 O Građevinskoj delatnosti tajfe Damjanov u srpskim krajevima v. 2324. 76. 28-30... Jedan vek nacionalnog stila. Beograd.. Jedan vek.. 3. 5-6.23-24.. Kadijević. Škalamera. Gordić. 92. 79-80...235-247. delo. A. nav.: B.. Đ. Romantična. 65 O arhitekturi crkve Sv.. A.. M. B..... Vujović. Đurić-Zamolo.. Nosioci. Milu-tinović kao istraživači srpskih starina..

V. Beograd. u Ag11Čoiueai/Ji§ep Zašto ARTE? Arte je namenjen umetnicima.. Graditelji Beograda. 33-43... 315-342. 207-209.. likovnim kolonijama. 158. 16-17. galerijom dela iz opusa. prodavnicom i kontakt informacijama. B. Đ.. 243-254. D. sadržajem predstojećih događanja... 7-13: 3. Novija. 1864 .160.. 17-19. 37-38. Srpski Rusi". 76 3. Secesija u arhitektu-ri Beograd 1900-1914. Manević. delo. Kadijević. muzejima. Beograd. 158. Zamolo. Seiesija u Čačku. Pregled. Beograd. Zbornik Narodnog muzeja HI-2. 48. 53-54... Ag1 Ioiueai 5(u1e t Ui§oz1au1a . Dušković... 13. 74 O ovim palatama v. Đ. Nestorović. GGB XX. Urbanizam Beograda. Đurić-Zamolo. 97-98.. Isti. Jučerašnje Graditeljstvo I.: Ž.A tgueu o/ 5esetotz1 AgćIesŠge t Ui%ozŠa. 209-229. nav. Kako do paketa? • • • Registracija Kupovina paketa Pravila i uslovi korišćenja Prijava na mailing listu Unesite vašu e-mail adresu Prijavite se Unesite kod Nečitljiv kod? Generišite novi Zašto se prijaviti? ..Beograd. stručnim kritikama. 13-14. udruženjma umetnika.. Graditelji Beograda. D. A... Nestorović.. Graditelji u Srbiji. M. Arhitekta Nikola Krasnov (Moskva. izložbenim i prodajnim galerijama. Kulić -K. Zamolo. 1994. 1973. Prilog 9.revitalizacija. Postakademizam u arhitekturi Beograda (1919-1941). Graditelji Beograda. Beograd. Beograd. savremenim tehničkim i vizuelnim rešenjima Arte svakom korisniku portala pruža jednostavnost i sigurnost prisustva. 77 O secesiji u srpskoj arhitekturi v. 73 D. Novija. 1967. 1983.. 1985. istoričarima umetnosti. Cvijin. D. Novi Sad. Đ. 1939). aukcijskim kućama i drugim institucijama kulture.. Zamolo. Graditelji Beograda.. FoglićKorjak.. Glasnik DKS 19. Angažovanjem kompetentnog redakcijsko-uredničkog tima.. Secesija u srpskoj arhšiekšuri. 339382. Pregled. 75 B.: B. Škalam-era. ZLUMS 3. 1995. Zbornik Narodnog muzeja HP-2. Nestorović. 1979. likovnim kritičarima.. Beograd.. 25. Sveske DIUS 14. B. Manević. A. Isti. Doprinos ruskih neimara emigranata srp-skoj arhitekturi između dva svetska rata. Ž. Škalamera. u „Rusi bez Rusije. Isti. Svako se kroz portfolio predstavlja biografijom. 1985.. Beograd..

Srbija | Tel: +381 11 32 41 641. Registracija Email Lozinka Login Zaboravljena lozinka Niste član? Registrujte se Arte media | Takovska 20.Garancija privatnosti. 11000 Beograd.rs Copyright © 2007 Sva prava zadržana. Fax: +381 11 32 41 414 | E-mail: info@artemedia. .