Naslovna | O nama | Pomoć | Kontakt

Sr | En

• • • • • • • • •

Info Servisi Prodaja Aukcije Izložbe Ustanove Galerije Umetnici Moj Arte

Arhitektura i urbanizam u Srbiji od 1854. do 1904. godine Proučavanje istorije novije srpske arhitekture, začeto u pojedinim opisima F. Kanica, M. Đ. Milićevića, V. Karića i S. Stojanovića,1 utemeljeno je tek u periodu između dva svetska rata ogledom M. Kašanina u knjizi „Srpska umetnost u Vojvodini" (1927) i antologijskim delom N. Nestorovića „Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća" (1937).2 U pionirskim radovima Branka Maksimovića tridesetih godina je začeta i istorija našeg novijeg urbanizma.3 Proučavanje ove složene problematike u narednim decenijama upotpunili su B. Nestorović, B. Kojić, D. Medaković, D. ĐurićZamalo, 3. Manević, M. Jovanović, Ž. Škalamera, B. Vujović, V. Macura i drugi istraživači našeg graditeljstva devetnaestog i dvadesetog veka.4 Uprkos nesumnjivim rezultatima, objavljenim u monografskim i sintetičkim studijama, mnogi spomenici iz tog perioda su ostali neistraženi, bitna pitanja i dalje otvorena, pojedine ocene nezaokružene i nedorečene. U takvoj situaciji, opterećenoj nedovoljno iskristalisanim kriterijumima naučne kritike, ni služba za zaštitu spomenika kulture nije mogla adekvatno da zaštiti sve značajne primere srpskog graditeljstva tog doba.5 Razvoj našeg graditeljstva od 1854. do 1904. godine u velikoj meri je bio zavisan od primarnih društvenih potreba i kulturne politike vođene na rascepkanom srpskom nacionalnom prostoru. Kako u samoj Srbiji, tako u okupiranim krajevima, ostvarena je obimna graditeljska produkcija za potrebe srpske države, crkve i naroda u celini. Procvatom trgovine i industrije, uspostavljanjem ekonomskih veza sa zapadnom i srednjom Evropom, u Srbiji je omogućen prosperitetan razvoj graditeljstva u svim njegovim domenima - društvenim, tehničkim i estetičkim. Graditeljska delatnost se ubrzano unapređuje po uzoru na razvijene evropske sredine. Grade se nove, obnavljaju i prepravljaju stare građevine. Uporedo sa borbom za oslobođenje od turske vlasti, u srpskoj kulturi druge polovine prošlog stoleća zamire orijentalna gra-diteljska praksa u korist evropskih metoda građenja. Od 1861. do 1904. godine, pa i kasnije, odvija se proces rekonstrukcije grado-va.6 Oni se od orijentalnih čaršija pretvaraju u moderne evrop ske varoši sa definisanim gradskim centrom i pravilnom strukturom urbanističkih jedinica. Evropeizacija je mnogo brže i potpunije uticala na arhitektonsko oblikovanje zgrada, dok je usvajanje

Nastava arhitekture u kneževini Srbiji začeta je na Liceju 1841. mnogim teškoćama opterećenog razvitka. Budimpešta). Pored Josimovića. okružnim i opštinskim službama. funkcionalnijeg i savremenijeg života u njemu.zapadnoevropskih urbanističkih modela u širem smislu (lokacija javnih zdanja. većina naših neimara se nakon završenih studija usavršila u stranim. delimično Niš i Leskovac. Pirot. oblikovanje trgova). Posebnu pažnju on je poklanjao ulozi zelenih površina u rekonstruisanoj prestonici. Knjaževac. Šabac. na razvoj graditeljstva u Srbiji presudan uticaj imala je arhitektonsko-urbanistička praksa organizovana pod okriljem države. godine zamenio Simeon Prica (umro 1845. bio je propraćen modernizacijom sanitarno-tehničkih. saobraćajnih i drugih komunalnih uslova života u gradovima. Krajem stoleća. do 1914. u procesu rekonstrukcije srpskih varoši. pre-vaziđeni su tokom plodnog i prosperitetnog perioda od 1861. koga će naslediti Emilijan Josimo-vić.7 Njega je 1842. g. sve do potpune konsolidacije beogradskog Arhitektonskog fakulteta. vođena iz centra. našeg prvog urbaniste. Vlasotince). Minhen. Taj preobražaj. orjentalnih zgrada javnog karaktera. ključnu ulogu odigrali su strani inženjeri-urbanisti. varošice Raška. Užice. Arilje. Kosjerić. preraslo u Tehnički fakultet Velike škole. 1853. Jagodina. pružajući nedovoljno. Utemeljujući urbanističku praksu u Srbiji na iskustvima razvijenih svetskih sredina.). je osnovano „Jestastvenoslovno-tehničko" odeljenje. na kome su se izučavale tehničke i prirodne nauke. godine izvršen manje ili više korenit preobražaj urbanističke strukture. uvođenje pravolinijskog poretka i kružnog trga kao dominante u planskoj kompoziciji. Ovaj istaknuti inženjer. Konzervativne rekonstrukcije. koncentrisana u resornim ministarstvima građevine. Čačak. Preduzete rekonstrukcije mogu se podeliti na potpune i konzervativne. uz dosta neujednačenosti. godine uvođenjem predmeta „Građanska arhitektura". kao stožera urbanističkih kompozicija slobodnih srpskih gradova. Zaječar. g. Razvoj srpskog urbanizma pratila je odgovarajuća urbanistička politika. zaposleni u Srbiji. Ovo odeljenje je 1863. samostalan Arhitektonski odsek.10 Osim pomenutih školskih ustanva. koja je regulisala i principe našeg urbanističkog zakonodavstva. dolazi do razdvajanja tehničkih i uže arhitektonskih studija. Prokuplje. Potpune rekonstrukcije. Surdulica. Prema novom Zakonu o Liceju. podjednako se zalažući za estetsko i tehničko osavremenjavanje naše gradske arhitekture. Berlin.8 smešten u delu novoizgrađenog Kapetan-Mišinog zdanja. Josimović je doprineo sazrevanju u svesti o potrebi stvaranja funkcionalnijeg i savremenijeg grada. predstavlja ličnost od prekretničnog značaja za našu urbanu kulturu u drugoj polovini prošlog veka. baziranog na zdravijim i humanijim principima življenja. improvizacija i kolebanja. urbanista i naučnik. Požarevac). prosvete i crkvenih dela. Cirih. Paraćin. pretežno srednjoevropskim univerzitetskim centrima (Beč. Nehigijenska gradnja i stihijnost karakteristični za urbanizam pod Turcima. Dunavska padina Beograda. teklo neuporedivo sporije. koju je predavao Anastasije Nikolić. što je predstavljalo veliki izazov za arhitekte i urbaniste. g.9 koji će početkom dvadesetog veka postati značajan segment Beogradskog Univerziteta. blokova. podrazumevale su brisanje stare ulič-ne mreže i postavljanje nove ortogonalne. formiranje ulica. Vranje. Potpuni preobražaj nasleđene stare strukture Beograda i omogućavanje zdravijeg. g. Na Tehničkom fakultetu osniva se 1896. I pored sporog. s druge stra-ne su bile prilagođene zatečenoj uličnoj mreži i starim blokovima (Kragujevac. bio je teorijski i praktični cilj Emilijana Josimovića. vojske. princip modularnosti u formiranju stambenih blokova. kao dosledni nastavak perioda izgradnje novih gradova (1831-1861). usklađivanje arhitektonskog razvoja i komunalne mreže u grado-vima (Kuršumlija. javila se potreba za građenjem monumentalnih profanih i sakralnih objekata. u većini gradova je do 1904. koji je preduzeo rekonstrukciju beograd-ske varoši u šancu 1867. Budući da su studije arhitekture u Srbiji tokom prvih decenija bile veoma skromne. . godine. Nakon nestanka starih. pisac prvih udžbenika za taj predmet. godine. parcijalno obrazovanje.

gotske. Popović. pripadaju epohi istorizma.23 Romantizam je prema mišljenju B.21 Nakon prvog perioda srpskog klasicizma. a u sloju betona od 10 st. Konsolidacijom arhitektonskih studija na beogradskoj Velikoj školi. saznanja o građevinskim materijalima i tehnikama primenjivanim u Evropi. Prvi graditelj koji je osnovao samostalan arhi-tektonski biro bio je Milan Antonović. Pančevu i drugim vojvođanskim mestima. Ruvidić. nego što je to bio ranije slučaj. od postojeće Glavne uprave građevina. a potom Kraljevine Srbije.15 U drugoj polovini prošlog stoleća utemeljeni su i delimično profilisani pravci naučnog rada u našoj arhitekturi i urbanizmu. Josimović. Graditeljstvo u okupiranim srpskim krajevima.Arhitektonski odsek Ministarstva građevina nastao je nakon temeljne reorganizacije državne uprave 1882. Đorđević. Nestorović. arhitekti romantizma oživljavaju vekovima zaboravljene oblike srednjovekovne arhitekture. pojedini neimari iz Srbije s uspehom grade u Sremskim Karlovcima. Okrenuti svetovima mašte i istorije. prerasla u Univerzitet. kontrolisan od političkih faktora. Novom Sadu. razvijalo se pod jakim uticajem ustanova germanske i otomanske kulture. predstavljeni novi projekti i konkursni natečaji.14 javila se potreba za novim profesorima. g. Nestorović.22 u trećoj četvrtini stoleća preovlađuju romantizam kao glavni i najrasprostranjeniji stil. smanjena je zavisnost domaće sredine od stranih graditelja i univerzitetskih centara. ranorene-sansne crkve i zamkove. Go-dine 1890. A. g. Mada se romantizam u arhitekturi Srbije pojavio još pre dolaska Čeha Jana Novle (1812-1903). udaljenim od prestonice. osnovano je Udruženje srpskih inženjera i arhitekata. nego u profanoj arhitekturi. N.17 Ono je odmah pokrenulo svoje stručno glasilo „Srpski tehnički list". pa su se za paralelne karijere nastavnika i graditelja opredelili M. Ruvidić. baš sa Novolom on dobija svog glavnog protagonistu (sagradio Kape-tan-Mišino zdanje u Beogradu 1863. Sve te pojave i orijentacije. Živanović Ilkić. u kome su osim tema i izveštaja iz inženjerske struke. razumljivo je što se roman-tizam javio pre u crkvenoj.18 Tavanice od armiranog betona javiće se instovremeno i na Antonovićevom „Grand" hotelu u Beogradu (1902).Bugar-ski. koja je obeležila arhitekturu najvećeg dela devetnaestog i prve polovine dvadesetog veka. publikovani i prilozi o tekućoj arhiktektonskoj produkciji u Srbiji.11 Kolektiv tog odeljenja. D. Austrofilska politika Obrenovića posebno doprinosi bržem i neposrednijem usvajanju popularnih romantičarskih metoda građenja srednje Evrope. D. Centar je određivao i pratio razvoj graditeljstva u manjim sredinama. Stevanović. jer je svojim romanskim elementima podsećao na staru srpsku srednjevekovnu arhitekturu. g.romantičarski duh. koji su uglavnom paralelno egzistirale. Srbija je polovinom devetnaestog veka prihvatila i njenu novu tendenciju . začetog još u Miloševo vreme. Stara medijevalna . usmeravao je razvoj arhitekture. Usvajajući evropsku arhitekturu. prilagođavajući ga potrebama izgradnje mlade i poletne srpske države. Tanazević. koji će obeležiti period do Prvog svetskog rata . Milutinović. ali ne i bez učešća arhitekata iz matice. Leko. sa većom ili manjom prevlašću u pojedinim decenijama. Đorđević. u čemu pretežu sećanja na romanske.16 Pojavljuju se prvi udžbenici i stručne studije (E. Milutinović). U njemu će se okupiti vodeći srpski nei-mari. Stevanović. kada su traženi oslonci na staru tradiciju. osnovane 1859. Ivačković.24 Razvijajući se u doba društvenih previranja i evoluciji nacionalne svesti. godine na arhitektonskoj sceni Kneževine. što se može smatrati pretečom armiranog betona kod nas".13 Kada je Velika Škola 1905. Nikola Nestorović u svojim sećanjima navodi da je na palati Uprave fondova u Beogradu (1902) „pri put upotrebljen štrek metal između gvozdenih greda za izradu tavanica. godine.12 U samoj Srbiji privatna praksa je bila potpuno nerazvijena. B. Nestorovića primljen i prihvaćen u srbiji bolje od klasicizma. Uprkos jake konkurencije stranih stručnjaka.). javlja se više različitih stilskih tendencija.19 Armirani beton primeniće se i pri fundiranju zidova Beogradske zadruge Nestorovića i Stevanovića (1908). Time su stvoreni uslovi za daleko samostalniji i savremeniji razvoj graditeljstva na srpskim prostorima.20 Do 1904.

svedenije dekoracije. reprezentativnim hotelima „Balkan" (1862) i „London" (1868). Šreplovićeva građevina pripada naglašeno strukturalnijoj.25 U crkvenoj arhitekturi pre 1855. neretko izmešane sa klasicističkim i baroknim oblicima. javljaju se romantičarske forme. višefunkcionalnog prestoničkog objekta. i hramovi u Aranđelovcu (1862) i Gornjem Milanovcu (1867). sa kubičnim.28 Crkva u Žabarima (1860). ukomponovane u simetričnu i skladnu. strožijoj srpskoj recesiji srednjovekovnog romantizma. Nevolin saradnik. kao i hramovi u Natalincima (1860). Krstinu mehanu u Ulici Knez Mihailovoj (1870). Trojice u Grockoj (1883). naknadno sru-šenom zbog podizanja Novog dvora.29 kao. strogosti dekoracije i umerenom izrazu nadovezuje na Šre-plovićevo aranđelovačko ostvarenje.arhitektura mogla se pre evocirati ugledanjem na postojeće crkve i manastire. bili su stalni romantičarski oponenti klasicistički ustaljenom poretku u sistemu plastične dekoracije i strogoj geometriskoj strukturalnosti kubične mase.36 Bolnica se po disciplinovanosti strukture. Frenclu. nego na renesansnim i orjentalnim uhzorima. g..34 letnjikovcu kneza Mihaila. Sala kneževa u Starom zdanju je po mišljenju D. Njegova kompozicija ili deko-racija izvedena iz morfologije raznih istoriskih stilova.33 građenog sa ambicijom da postane stožer urbanističke kompozicije kod velike pijace. približava ga tada popuralnom bečkom stilu polukružnog luka. Popoviću (1863-1864). g. Đ. u Srbiji će se i dalje graditi u duhu zakasnelog romantizma. bazirajući ga više na romanskom. ali je ideal postao bitno drugačiji. Obrenovcu (1869-1870). ali veoma živopisnu arhitektonsku celinu. Nemenikućama (1864-1868).41 Krajem sedamdesetih godina završava se prvo romantičarsko poglavlje u novoj srpskoj arhitekturi. ima zvonik obrađen u stilu romantizma. g. ponavlja neke bitne elemente beogradske palate na aranđelovačkom Starom zdanju (1865-1872). koja traje sve do polovine dvadesetog stoleća. Crkva u Velikom Gradištu iz 1853.37 Od ostalih primena arhitekture romantizma u prestonici treba pomenuti Višu žensku školu u ulici Narodnog fronta (1862-1864. Od ostalih profanih građevina tog tipa u Srbiji izdvajaju se škola u Svilajncu (1874-1876)40 i gimnazija u Negotinu (1876). kao i težnja ka piramidalnoj kompoziciji masa. jednom od smerova romantičarske srednjoevropske arhitekture.27 Celokupni arhitektonski sklop crkve Sv. g. izgrađena polugimnazija u duhu romantičarskog istorizma.. Konaticama (1878-1880). Izraelsko poslanstvo u Ulici Zmaj Jovinoj 24 (1870).39 sa dominantnim neoromanskim karakterom.). romantičarski elementi odredili su ranije arhitektonski koncept dvorca kneza Mihaila u Beogradu iz 1860.42 Stvara se domaća varijanta nacionalnog stila. takođe delu K. g. godine. do 1905. zasniva se na klasicističkoj koncepciji sa elementima roman-tizma. upadljive su reminiscencije na romansko. nego na malobrojne sačuvane primere profanog neimarstva. Integritet fasadne površine i slobodni. Doba koje sleduje nije sasvim lišeno romantičarskih pojava. od slobodnije i lepršavije komponovane beogradske palate.30 U čistije primere našeg romantizma spada Vaznesenska crkva u Beogradu (1864). Šreplovića.32 Na fasadama pomenutog Kapetan-Mišinog zdanja. oslonjenog pretežno na romansko nasleđe.43 Međutim.38 U Šapcu je još 1856. ima romanti čarski obrađene fasade. pri-pisane J. o čemu svedoče brojne građevine. srušena oko 1930. dok je po akcentuaciji sredine pročelja (kula) bliska Novolinom motivu atike. ali i zvonik u baroknom maniru.26 Takva praksa nastavljena je i kasnije na mnogim crkvenim građevinama u Srbiji do 1905. zamišljene po uzoru na srednjovekovnu arhitekturu. Zamolo najreprezentivnija dvorana tog doba u Srbiji. podužnim volumenom izvedenim u duhu klasicizma. Zatvorenijeg volumena i umerenije. uostalom. često bizarni ornament.35 Uostalom. s druge strane. renesansno i orjentalno graditeljstvo. Ritopeku (1868).31 građena sa određenim „nacionalnim" stilskim ambicijama. kao . prerano preminuli Kosta Šreplović (1836-1872). g. kao i obrada njenih fasada. Procvatu romantičarske profane arhitekture u srpskoj sredini doprineo je i talentovani Andrija Vuković. Romantičarski bogenfriz i umereni ritam pročelja odlikuje arhitekturu Varoške bolnice u Beogradu (1865-1868).

pretežno moravskim spomenicima inspirisana varijanta nacionalne arhitekture. Ilkića (1895).55 kao i Inkiostrijevi apeli ka ulagledanju na vlastitu umetničku tradiciju. pod uticajem proučavanja starih srpskih spomenika i procvata nacionalne orjentacije u kulturi. dela B.56 Glavne primene novomoravskog toka u crkvenoj arhitekturi s početka veka. romantičarski koncipovanoj crkvi Hrista Spasitelja u Moskvi. Leka 1904. crkvi Sv. umesto vizantiskim i akademskim srednjoevropskim graditeljskim uzorima. Badnjevu i Radujevcu D. Petra i Pavla u Jagodini S. godine. može se svrstati crkva Uspenja Bogorodice u Kragujevcu. .65 On je inicirao i značajnu polemiku o karakteru razvoja nacionalnog crkvenog graditeljstva. Građenje crkava u vizantijskom duhu. ove crkve oživljavaju duh sta rih moravskih zadužbina.51 nastupa period neovizantiske varijante srpskog stila (1874-1900). lišenog srednjoevropskog akademskog stega.53 U novovizantijski tok srpske arhitekture poslednje četvrtine prošloga veka. Početkom dvadesetog stoleća. Tek što se pojavila. crkvi Sv. A. tako i u obradi fasada. Nikolića.59 crkve u Mladenovcu i Lapovu J. naročito je stimulisala nova dinastija Karađorđevića. tako isto krajem devedesetih godina Srbi iz Srbije zamenjuju Srbe iz Vojvodine. Nišu i Sarajevu tajfe Damjanova).58 hramovi u Kniću.54 izvedena pod jakim uticajem ruske crkvene arhitekture K. vođenu između A. Iva-čkovića. lišen hanzenovskih motiva. Đorđa u Kruševcu D. Ilkića. najavljene dvadesetak godina ranije u Baćevcima. Iz spontane i maštovite. do 1870. Okretanje sopstvenim.Telefonsku centralu.64 Procvat srpskog stila. obeležiće srpsku arhitektu ru u dijaspori. Save u Beogradu J. umesto Srbima toliko stranom katoličkom barokno-klasicističkom maniru. otvora i kompozicija masa. godine preuzima početkom devedesetih godina aktivnu ulogu u arhitekturi čitave Srbije. U profanoj varijanti srpskog stila značajan je paviljon Srbije na izložbi u Parizu 1900. Bresnici. oli-čene u delima učenika čuvenog bečkog profesora Teofila Hanzena velelepnoj Preobraženskoj crkvi u Pančevu. nacionalne neopterećene arhitek-ture romantizma. Nakon prve faze nacionalnog stila. Generacija rođena od 1865. sazreva specifično srpska. pospešile su izložbe o srpskim starinama (Valtrović i Milutinović). hramu u Paraćinu i Domu Sv. Tona. godine.47 Kodžželju.52 Oslanjanje na srednjoevropske metode istoričarskog zahvatanja u vizantijsku graditeljsku tradiciju.62 niz ostvarenja J.46 sagrađene početkom dvadesetog veka. kuću braće Nikolić i fasadu Ministarstva prosvete u Beogradu.što su Oficirski dom u Beogradu J. Stevanovića i D. Belom potoku i Vraniću. Novakovića. popularišući ujedno ideje integralnog jugoslovenstva i oslanjanje na tradicionalno jake ruskosrpske kulturne veze. Vladisavljenvića. odjek su klasicističkih reminiscencija prisutnih na glavnom Tonovom delu. kapeli Hariš u Zemunu.57 predstavljaju crkve u Trsteniku.66 Kao što su krajem šezdesetih godina devetnaestog veka Srbi iz Vojvodine počeli da zamenjuju strance. u poslednjoj četvrtini devetnestog veka izrasta domaća varijanta nacionalnanog stila.49 crkva u Pridvorici kod Leskovca (1899)50 itd. Prohor Pčinjski (1898). Stanojevića. Spiridona u Trstu i Sv. Ruvidića. Blagoveštenja u Dubrovniku. Pravougaoni oblik oltarske apside i kompozicija masa petokupolnog hrama. naročito koncept crkva Sv.61 koji će uticati na procvat nacional-no opredeljene arhitekture u prestonici i ostalim srpskim gradovima (v. u kojoj su se srpski srednjevekovni arhitektonski oblici mešali sa romantičarskim elementima (crkve u Smederevu. Nikole na beogradskom Novom gro-blju i petokupolnoj crkvi Sv.63 prepravljenu kuću Laze Lazarevića 1910).44 Vojna bolnica u Beogradu45 i Inženjerijska kasarna u Nišu D. rad Kapetanovića i Rudovića. kapelama na grobljima u Sremskim Karlovcima i Melencima V. kod koga se njen neimar Andreja Andrejević formirao. u Kneževini je bilo podsticano i zakonskim aktima (1862). u kojoj se mogu prepoznati i određeni uticaji secesije. Upravo je konkurs za podizanje mauzoleja dinastije Karađorđević na Oplencu označio bitnu prekretnicu u našoj monumentalnoj crkvenoj arhitekturi. Tumanu i Divljanu M. crkve u Ritopeku (1894).48 obnovljena crkva manastira Sv. T. Živanovića. Tanazevića . Živanovića.60 Kako bi oblik osnove.

generacija je pokazala ne samo da je jedinstvena. mešajući elemente jedne sa drugima. kuća J. u eklektičkom duhu pretežno grade neimari formirani u vodećim srednjoevrpskim centrima akademske arhitekture. g. nacionalne. među kojima se izdvajaju osnovne škole u Valjevu (1871) i Aleksincu (D. Prvo Bugarski i Jovanović. n Nestorovića i A. okrenuta eklektičkom tumačenju antičkih. Ilikić. njihove monolitne građevine sa bogatom. naročito su se istakli J. Dom Miloša Velikog u Gornjem Milanovcu (N. Na većini akademski koncipovanih građevina u Beogradu preovlađuje klasicistički koncept (Narodno pozorište Bugarskog 1867-1869. Dom Ankera M. Ilkić. od 1870. Leskovcu (V. železnička stanica Fon Flatiha i D. Paula Branga i kuća s apotekom Jovana Smederevca u Beogradu (1901).75 (konkurs završen 1902. i hotel „Srpski Kralj"). Požarevcu (F. promovisane na izložbi u Parizu 1900. dvorac Belimarkovića u Vrnjačkoj Banji. Anto-novića 1899. Jedni su naginjali akademskom idealu. kada se život počeo jače razvijati na svim poljima.. Ministarstvo vojno J. socijalne. kao protivteža popularnim romantičarskim i nacionalnim stilskim stremljenjima. Živanović i D. eklektički probranom dekoracijom. a potom Stevanović. obogaćena neorenesansnim i neobaroknim elementima. Spasića 1889. spadaju u prve primere secesije u Srbiji.71 Osim prestonice. Zaječaru (1892) i Pi-rotu (M. Jovanovića. barok i neoklasi-cizam. Posle definitivnog odlaska Turaka 1867. godine. godine). Nestorović. Kragujevcu (1885-1887). okružni sud u Kraljevu (sedma decenija devetnestog veka) i Čačku (1875). Đorđević. Gizel 1888). Subotića 1883. Zgrada SKA Đorđevića i Stevanovića 1914-1924). S.. Milutinovića 1884. ili su se trudili da prevaziđu njihove oštre granice. Ilikića 1894. Ona je nosila duboko u sebi konceptulane sukobe različitih škola u kojima se školovala. Hotel „Kren" u Čačku (1898-1900). arh. početak dvadesetog veka). Ministarstvo pravde S. Najviše je bilo onih koji su sa jednog ideala prelazili na drugi. Stojanović stariji 1904). drugi za strogo nacionalnu umetnost. jedni su bili za opšte-evropsku.74 Klasicistički koncept monumentalne palate narodne Skupštine.77 .73 (palata Beogradske zadruge 1907. podstakavši razvoj monumentalne akademske arhitekture u kasnijim decenijama. Stevanovića. kada je zapljuskuje neizbežan talas secesije i pomenute francuske dekorativističke arhitekture. Nestorović 1902). do 1933. pomenuti autori su u arhitekturi najreprezentativnijih profanih zdanja pretežno primenjivali akademski koncept. Nikolić 1902).). kao pokušaji ostvarenja nacionalnog stilskog izraza. akademizam i pozni romantizam koegzistiraju u našoj arhitekturi do 1900. zadužbina N. varirajući sa nejednakim uspehom elemente antičke. spadaju u najznačajnije primene akademske arhitekture u jugoistočnoj Evropi. itd. sugerisao je proverene vrednosti klasičnoh ukusa i simbole autoriteta države. drugi romantičnom. godine pobedom J. g. pa i opšte sukobe svog vremena: političke. kao što su renesansa. niz stambenih zgrada. ali i novijih istoriskih stilova. građena od 1906. Nestorović 1900 i 1901) i Leskovcu (S. godine u Srbiji cveta internacionalno orjentisana arhitektura. Bazirane na formalnoj perfekciji i strukturalnoj čvrstini.). renesansne i barokne arhitekture. početak dvadesetog veka). Ruvidić. D. gimnazije u Kraljevu (1875-1880). To pogotovo važi za prestoničke palate Starog dvora A. Stevanović. Živanović i A. okružna načelstva u Smedervu (A.70 Na mnogim reprezenta-tivnim objektima može se zapaziti i prisustvo baroknih motiva (palata Krsmanovića 1885.69 koje predstavljaju najviše domete toga smera naše novije arhitekture. stara opština u Despotovcu (početak dvadesetog veka). Ilkića. Velikoj Moštanici (1858) i Negotinu (1872-1876). čitavu Srbiju preplavljuju objekti u aka-demskom duhu.67 Među najsvestranijim autorima koji su se uspešno oprobali u različitim stilovima. Ristića 1891. Đorđević. Iako su u tadašnjoj crkvenoj arhitekturi preovlađivale popularne romantičarske forme. Ivačkovića i S. Bugarskog (1884)68 i Narodne banke (1889) K.72 Početkom dvadesetog stoleća akademizma u Srbiji potpada pod uticaj francuske dekorativističke arhitekture.76 Srpski stil. crkve u Šapcu (obnovljena 1857). Ivačković. Kruševcu i Kragujevcu (N. Bugarski 1885.

Saopštenja RZZZSK X. Škalamera. do 1915. jer su prekrivene floralnim i geometriskim motivima. Zbornik Narodnog Muzeja. 69-72. u „Jugoslovenska arhitektura XX vijeka". 256-274. Pregled spomenika arhitekture u Srbiji XIX veka. Maksimović. Oplenac. u „Istorija Beograda (2)". Isti. Beograd 1986. Topola. Međ javom i med snom. 1937. Beograd. u „Tradicija i savremeno srpsko crkveno graditeljstvo". secesijski elementi su obogatili srpsku arhitekturu. sa zakašnjenjem je prihvatila konstruktivne i tehničke inovacije iz razvijenih sredina. HI-2. 1938. Đ. Razvoj arhitek-te Beograda od. Karić. 1980. 49-55. S. Kraljevina Srbija. 1974. 1981. Mostar. Srpska umetnost u XIX veku. Beograd. poslovično nepoverljiv prema „novinama sa strane". karakterističnim za ovaj popularni bečki stil. Teofil Hanzen. Mili-ćević. 1969. Godine. sa naglašeiim uglom. Medaković. Beograd. GGB I. Graditelji Beograda od 1815. varoši i varošice. 1985. 1981. Naša konzervativna sredina. godine prilično indiferentna prema pojavi bezornamentalne. Hoteli i kafane XIX veka u Beogradu. Romantična arhitektura. 276-284. 205-213. Zagreb. Kojić. Jedna polemika iz 1904. 57-63. Beograd.zemlja i sšanovniššvo /-//. 18-27. Promenljivi ideali srpskih arhitekata u 19. Petrović. Beograd. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Prilozi KJ1R XXXIII. 3-4. Umesto da izvrši radikalnu. 5-6. Secesija će imati svoje recidive u arhitekturi između dva svetska rata. „hanzetika" i Hanzenovi srpski učenici.V. kuća trgovca Stamenkovića i Robni magazin u Beogradu). Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća. 315-342. B. 1986. Urbanizam u Srbiji. V. 1985. D. Srpski neimar. originalnim ornamentom senzibilnih. fukcionalne moderne arhitekture78. 235-260. 1 F. Varošiie u Srbiji XIX veka . 3. 1988. Sukob između šipičnog i atipičnog u srpskom crkvenom Graditeljstvu novijeg doba. 7-13. Srpska umetnost u Vojvodini. 1989. Novija srpska arhitektura. u „Srpska arhitektura 1900-1970". Beograd. Manević. Nestorović. 19-31. ZLUMS 21. ZLUMS 3. Arhitektura-urbanizam 50. Kanic. Saopštenja IAUS 2. Beograd. Kneževina Srbija 1-N. Đurić-Zamolo. Beograd. Beograd. 1990. Srpska arhitektura XX veka. Beograd. Nosioii arhitektonske misli u Srbiji XIX veka. 1992. Požarevac. 2 M. Srbija. 1927. 141-169. 3 B. M. 335-347. 1969. Crkveni spomeniii . Vujović. 1967. 114-115. Beograd 1884. Palate na tlu Srbije u devetnaestom veku. 1968. Beograd. Graditelji Beograda 1815-1914. 4 Videti glavne radove pomenutih naučnika: B. Srbija . 1967. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. Beograd. Nestorović. B. Beograd. Novi Sad. Beograd. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". Secesijko okretanje prirodi u ornamentisanju fasada i rastvaranje usiljenih kompozicionih shema akademizma. Beograd. 1990. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi. Secesija u arhitekturi Beograda 1900-1914. izvi-jenih ustreptalih linija i floralnih i geometriskih stilizacija koje zamenjuju klasičan dekorativni repertoar. 135-140. Bsograd 1954. D. Novi Sad 1927. opterećena sporim prevazilaženjem orjentalnog nasleđa i provinciskog mentaliteta. 1970. Secesija se u arhitekturi Beograda i Srbije javlja se pretežno na profanim objektima sa novim. Beograd. 1987. secesijska metodologija građenja ostala je podređena kompozicionoj i strukturalnoj logici drugih stilova. Beograd 1887. 1995. u „Okružno zdanje 1889-1989". M. Beograd 1912. ostavljajući sve do 1928. slojevite akademske fasade. 197-211. Jovanović. Ž. funkcionalnu reformu srp-skog neimarstva.regionalnourbanistička studija. 7-38. Beograd 1876. Beograd.Kneza miloša do prvog svetskograta (1815-1914). Iz arhive Građevinskog odbora. Beograd. samo su delimično sprovedeni u našem graditeljstvu do Prvog svetskog rata. Graditelji u Srbiji u XIX veku. Beograd. Beograd. Saopštenja IAUS 2. veku. 1994. Stari balkanski Gradovi.Njihove klasično komponovane. godine. 1898-1914. Beograd 1976. Beograd. 159-174. Beograd-Kragujevac. doprineli većoj dinamici pročelja i mešovitoj dekoraciji tradicionalno zatvorenih arhitektonskih volumena. godine (hotel „Moskva". obrađene su secijski. 1974. Stojanović. Najreprezentativniji i najpravedniji primeri secesije u srpskoj arhitekturi ostvareni su u periodu između 1906 i 1914. N. Novi Sad. Kašanin . Iako nepotpuno pripremljeni.

nav. Beograd.. 7 O tome opširnije v. J. 1994. S. 1981. Beograd. Srpsko irkveno Grditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Pušić.. Nožinić. delo. 5-6.V. Nedić. 79-83. Graditelji Beograda. 96-99. O našem graditeljstvu ovog razdoblja u različitim publikacijama i naučnoj periodici takođe su pisali M. Beograd. Novi Sad. Vasić. Profesori visokog šehničkog obrazovanja u Srbijido 1914. nav. 1981. nav. B. Anđus. nav. 11 O tim autorima v. 10 O školovanju i usavršavanju naših graditelja u inostranstvu. Gordić. rukopisi doktorske disertacije na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu. D. Tomovski. Graditelji Beograda 1815-1914.na području Grada Beograda II.. 17-19 (sa starijom literaturom). D. i kasnije v. Milić. Ideje i stvarnost urbanizma Beograda 1830-1941. Požarevac. Bogdanović. Graditelji u Srbijiu H1Hveku. „Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine". V. delo. u „Srpska arhitektura 1900-1970". 1983. Objaš-njenje predloga za regulisanje onogdela varoši što leži u šancu. 1969. Đurić-Za-molo. Pešić-Maksimović. „Saopštenja RZZZSK". Deljanin. videti i pojedine elaborate u Zavodima za zaštitu spomenika kulture. 3. M. 1973. v. Babić. Indžinirska škola. 36-39. Marko-vić. Anđus.: E. 1994. M. Čaršija i gradski cenšar. Kurtović-Folić. N. ZLUMS 21. Novi Sad.. Zdravković. B. delo. Đurić-Zamolo. itd. Josimović. Trgovčević. Novi Sad. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka".: N. Folgić-Korjak. nav. delo. Lj. Šipka-Ergelašev. Flogiston 2.: D.. Beograd. 1985. Saopštenje ZZZSKGB 13. A. Živković. N. V. Lj.. Novi Sad. Urbanizam u Srbiji. Arhitekti naučniii u novijoj srpskoj arhitekturi.. do 1905. 1989.19-20. 1938.. Kasalica. Macura. 6 O razvoju urbanizma od 1855. 1994. g. Isti. Isti. Beo-grad. 235-260. Novi Sad. delo. Lečić. Plate na tlu Srbije u devetnestom veku. D. Anđus. M.: V. Graditelji Beogra-da 1815-1914. Lj. K. G. Novija srpska arhitektura. P. delo. Secesija u ar-hitekturi Beograda. 1972. nav. Univerzitet. Minić. Obnova „srpskog stila". Anđus. 5 O stepenu i obimu zaštićenosti značajnih primera srpske arhitekture od 1855. Đurić-Zamolo. Nestorović. 1987. Kadijević. 143-145. delo. „Starine Kosova i Metohije". u „Okružno zdanje 18891989". 13 O radu M. Jovanović. V. 1995. 1981. V. Đurić-Zamolo. Čaršija i gradski centar. P. 8890. Godine: Licej. delo. B. 17 V. Beograd. Petrović.. A. Kostić. Beograd. M. M. 1995. . Srpski inženjeri na studijama u inostranstvu do 1918. Kadijević. Findrik. Trgovčević. Umetnička fotografija Sombora. N.: D. J. 133-143. Škalamera. Pavlović. M. Velika škola. Lj. 1972. P. Krunić. Milićević. 1978. Beograd. S. Seku-lović. Nesto-rović. Beograd-Kragujevac. D. B. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". Novija srpska arhitektura. Trifunović.129-147 (sa starijom literaturom). A. Konstantinović. Umetnička topografija Pančeva. 8 Isti. I. Dabižić. B. J. delo. Jedan vek naiionalnog stila u srpskoj arhitekturi (sredina XIX. Beograd. M.: N. Beograd.131-139. 36. 3. Beograd. A. S. Jovanović. Kašanin . delo. Novija srpska arhitektura. Vasić..159-202.: D. Novi Sad. Isti. R. Manević. 1982. NišKragujevac. 9Nav. Kadijević. 7-38. O. 3. 1978. nav. Isti. Život i delatnost. Radovanović. Graditelji Beograda 18151914. 1962.148-167. D. godine videti: Kulturno nasleđe Srbije. Isti. nav. ZLUMS 16. 1989. kao i publikovane izveštaje u časopisima „Glasnik društva konzervatora Srbi-je". 16 O tome v. Beograd-Kragujevac. 1984.. S. Ćurić. St. 141-143. Beograd. Đurić-Zamolo. 3.100-102. Filipović. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". V. 1967. Manević. 14 V. M. Vasić. Zaštita i uređenje. Kolarić. Beograd. Andrejević. Urbanizam u Srbiji -osnivanje i rekonstrukcija varoši u XIX veku. Manević. „hanzenatika " i Hanzenovi srpski učenici. Popović. V. L. Umetnička fotografija Sremskih Karlovaca. Niš-Kragujevac. Beograd u prošlosti i sadašnjosti. Duranci. B... G. Lj. Macura. Isti. Beo-grad. 1980. 1987. M. Nikić. 1984. Teofil Hanzen. Maksimović. Jakovljević. 1867. delo. 1994. Beograd. Đurđević. J.sredina HHveka). Antonovića v. Novi Sad. K. M. nav. Mitrović. Pera J. Anđus. Šipka-Erge-laveš. 15 O ličnosti i delu ovih graditelja v. Beograd. Mi-nić. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Vojinović. 1984. Pavlović. Beograd. Jovanović. nav. Lj. Idejni razvoj srpskog urbanizma. 13. 12 M. O. 3. do 1905. Ž. Isti. Makuljević. Isti. Cvijin. 3.

. 30 Isti. Priština... Pregled spomenika.. Beograd. 135. Arhitektonsko.... Hoteli i kafane H1Hveka u Beogradu. 154.... Zamolo. 3.. 1966.. Univerzitetska misao 2. Graditelji Beograda. Nesto-rović. Vujović. 45 3. Isti. Gradišelji u Srbiji. 28 B. 163. Zamolo. Beograd. 158. 22. 44-46.. Nestorović. nav.. M.: B. 1966. Manević. Manević. Umetnost obnovljene Srbije.. B. Beograd. Vujović. D. 50.. Zamolo. D. Novija srpska arhitektura.. 26.. Isti. 167.. Medaković... Nestorović. Jovanović. Srpsko irkveno Graditeljstvo i slikarstvo. 41 Nav. Pregled.. nav.19-21. Zamolo. 76. Nestorović. 142... 101-180.. 29 B. Gordić... Jovanović. Nestorović. 38 O objektima v. 1967. Promenljivi ideali. Manević. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi. Novija.1521.. 50. 14. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda. 1966.. Beograd. Manević.. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka..: B. u „Vazneenska crkava u Beogradu"... Jovanović. D..: G.. 1966.. Medaković. M. Beograd.. Novija.. Jovanović. Zamolo. 69-72. Nestorović. D. delo. B. Saopštenje ZZZSKGB. Manević. Promenljivi ideali. Isti... B. B..197-211.. „hanzenatika"'..: J.Ž. Nosioci arhitektonske misli. 36.. 154.. Škalamera. 46 3... Pregled spomenika. 24-31. Nestorović. Novija. delo. Novija. A kadijević. B. nav. Isti.. 275-284.. 37 O građevinama A.. 9-13. Isti. Škalamera.. Đurić-Zamolo. Manević.. 115. M. Osvrt na savremeno konstrukterstvo Beograda. 29-30.. 1984. Nestorović. 99. D.. Shvatanje konstrukiije u posleratnom srp-skom Graditeljstvu. Zamolo. nav. 166. nav.. Beograd.. Graditelji Beograda. Shvatanje konstrušije u novijoj srpskoj arhitekturi. A. delo. 196-202. Manević. 1986. 25 3.101-180. Novija.. Građevine i arhitekti... delo. 20 Isti. 589-60. Prilozi KJIF XXXIII. 1994. 102. 15.: G. M.145. . M.280.. Pregled. Priština..... 242-247. Beograd... Isti. 1992. Vujović. Pregled. ZLUMS 5. Romantična arhitek-tura. M. 22 O klasicizmu u srpskoj arhitekturi v.. D. 27 B. 44 J..: B. Beograd. 40 Isti.. 63-6. Beograd. 165-176.. 36 O Varoškoj bolnici v... Novija srpska arhitektura. D. Srpska umetnost u XIX veku. 36........ 10. 39 B. 24 B. Beograd.. Nestorović. 3-4. Klasicizam kod Srba: Građevinarstvo. 203-109. Teofil Hanzen... Istorizam u umetnosti XIX veka.. 48.. Kolarić. 26-27. Isti. 22-23. 2-26. Isti. 43 O Nacionalnom stilu u srpskoj arhitekturi novijeg doba v. Saopštenje ZZZSKGB 4. 60. Nestorović. Manević. 22. nav. nav.. Novija. Univerzitetska misao 2.. 50. Nestorović. godine v. Sekulić . 1988/1989.. Promenljivi... Oplenac.. Manević. 23 O radu J.. Gordić. Srpsko irkve-no Graditeljstvo..: 3.. A Kadijević. Gordić. D. Jovanović. nav. Manević. Medaković. 22. Nestorović.: M. Graditelji Beograda. Nosioci. Isti. 74.. Isti.. Kadijević. 7-8. Novole u Srbiji v. Vujović. Srpska umetnost u XIX veku.. Graditelji Beograda. 33 O Kapetan-Mišinom zdanju v. B. B... 21 O istorizmu u srpskoj umetnosti tog vremena v.. Beograd. delo. mesto. Graditelji Beo-Grada. 32-33.. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda. Đ.. Izgradnja 9-10. Đ. 3. Jedan vek nacionalnog stila u srpskoj arhitek-turi. Škala-mera.. 50. 147-151. Konstantinović.Ž. 260.. Sa-opštenje ZZZSKGB. 59.: G. Ivković. 1988. 143. 1984... 59.. Nosioci ahitektonske misli. 11. 11. delo. 35 D.. Srpsko crkveno graditeljstvo.. 61. Jedan vek nacionalnog stila. Manević. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda II. 26 O elementima romantizma u srpskoj crkvenoj arhitekturi pre 1855.. Nestorović. Beograd.. O razvoju konstruktivnih metoda građenja u našoj novijoj arhitekturi v. 110-111. 10... 73-76.. 31 O Vaznesenskoj crkvi v. D. Novija. Đurđević. Novi Sad. Međ javom i med snom.. 3. 124-125... Lj. Graditelji Beograda.191-236. 146. B. 1990. Umetnost obnovljene Srbije 1791-1848.. Šreplovića v. Novija. 99-242. Promenljivi ideali. 9-10. 97-98. Đ.. Đ...: B. Pregled. D. Pregled siomenika.. Gradišelji BeoDžada 1815-1914. 42 3. 290-269. Saopštenja RZZZSK HH-HH1..137-138. B. 258. 154... Promenljivi ideali... manević. 34 O delu K. M. Graditelji u Srbiji.....: Ž.. Crkveni spomenici na području Grada Beograda. Graditelji Beograda. delo.. 1985. 19 3. Đurić-Zamolo.. delo. D. Arhitektura Vaznesenske crkve u Beogradu. 1995... 14. nav... Đ. 1994. Đurić-Zamolo. Medaković. Sekulić . 207. Beograd. 1969. 18 N. Novi Sad. 3. 23-24. 32 O tim crkvama v. 25... Nestorović. 144. 1990.. delo.. 3. 2829. Topola.. Vukovića v... Nosioci. 3.: D. Đ. Graditelji u Srbiji.....

13. Jedan vek.: Isti. V. Zgrada Okružnog suda u Leskovcu. 52 O uticaju Henzenove arhitekture na razvoj nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi v. Srpsko crkveno. Nestorović.. 65 O arhitekturi crkve Sv. Jedan vek nacionalnog stila. 1965. Gradišelji Beograda. 279-282. 55 O naučnoj delatnosti D.. Inkiostrija u srpskoj kulturi prve polovine dvadesetog veka v.. Sekulić. Kadijević..... D. 143. Muzeji 2..151-157. Sekulić . 70 O ovim građevinama v. 60 O crkvama J. 64-65. delo.: X. 68 O Starom dvoru v. Jedan vek... Beograd. delo. Romantična. PreGled siomenika. 5-6. Škalamera. Novi Sad.. 129-130.. Romantična arhitektura. 63 O beogradskim objektima J.. Godine. S. nav. delo. delo.. 147-148. 207-210.. Zamolo.: S. Đ. 1949. Nestorović. D. M.. Manević. Jedan vek. Manević. Đ.. 100-102. K. Hoteli i kafane. Arhitektonsko nasleđe.... Pregled spomenika. A. 505. 97-101. 99... 1966. 71 J.. Kadijević. A. Sekulić . 12. Okru-žno zdanje 1889-1989. 91-96.Ž. Živanovića sa početka dvadesetog veka v. Valtrovića i njihovom uticaju na razvoj našeg nacionalnog stila v. 207-208. 156.: B.. 76.. 85-90. Međ javom... 58 O tim crkvama D... 49... ZLUMS 1. 154. 50 Nav.. Škalamera.153.. 3. A. Škalamera. A.. A.. Romantična arhitektura. Romantična. 47 B.. Jedan vek. 3. Jovanović..... Beograd. 28-30.49. Gordić. Kadijević.. zaštita i . Nestorović. 44—45. D. 52. B. Srisko crkveno..: B.. 83. nav. zograf i neimar.. 75-76. Kadijević. Pregled spomenika arhitekture. Škalamera. Nestorović. Srbija na svetskoj izlo-žbi u Parizu 1900. A. Novija. Obnova..: G. D. A. 1978. 3... Manević.18. Nosioci..Nestorović... A.. A. Lisičić. 53 O tim hramovima v. Kadijević.... Nestorović. 31-61. 3.. Nokovića u nacionalnom stilu v.. u „Izlozi Srpskog učenog društva". Novija.. Manević. Pregled. nav. Đ... 32.. Isti.. Stanojevića v. 51. Obnova. Đorđa na oplencu v. Graditelji Beograda... Đurić-Zamolo. Ž.. A. delo.. Isti... 144.. Nosioci. 74. 75.. Kadijević.: B. Jovanović. 30.220-223... 290-292.. 81-82. 56 O ulozi D. Vujović. Manević. Manević. 33-50. 23-24. 79-80.. Nestorović. 67 Isti.. 92. Beograd. 48 A..: J. 49 Isti.: M... Novi Sad. Kadijević. M. 77-78.... Romantična. 3740. Škalamera. Kuća Laze Lazarevića. 13.. Graditelji Beograda. Jovanović. delo. 3. 164. Požarevac 1989. 12.. nav. 224. 155. Kadijević. delo. Pregled siomenika. 1985. delo.: B. nav. 28-30.: M. 153167. Filipović. Brankovo kolo. 91-93. 59. 61. nav. 1900.. D..: J... Nestorović. 8. Manević. Srp-sko irkveno. Teofil Hanzen. Majstor Andreja Damjanov.. Kadijević. Jovanović. Vujović. Kadi-jević. B.... Đurić-Zamolo..23-24. 91-113. 147. 155-157. nav. Vulešević. 82. Nestorović. Kadijević.: 3.: M. Crkveni spomeniii. Sremski Karlovci 1900. Ruvidića v. 24-31.56. Pregled.... 8-9.. Nedić. Milu-tinović kao istraživači srpskih starina.. 72 O tim građevinam v. Jedan vek..: B. Jedan vek. Jedan vek. Zamolo. 64 O arhitekturi Laze Lazarevića v.. 66 3.: B. Isti... Arhitektura urbanizma 50. 1968.. Novija. Isti... delo.... 3.. nav. D. M... delo. 91. Ž. 54 B.. Pregled.. 6-8. ZLUMS21... Crkveni spomenici na području Grada Beograda.. A. 6.... Škalamera..: G. Skopje.114-115. nav.. nav. 57 O tim crkvamav. Zamolo.151. 337-350 S. 78. 56. 2324. 12-22. Milutinovića i M. Romantinna arhitektura. Nestorović. Vojinović.. Topola. v9_ O palati Narodne banke v. Ž.. nav. Isti. Pregled. Arhitektonsko. 8. M. Tomovski. delo. 62 O Tanazićevim beogradskim objektima v. Valtrović i D....... 77. Kadi-jević.: B. Jedan vek. S. 27-28. D.. A. nav.. Beograd.... 1995. Beograd.. Jedan vek. Zamolo....147.. M. delo. A. GGB XXVI. Međ javom i međ snom. Nestorović. 49. Novija sriska arhišekšura....: B. Jovanović..146.: Srbija na pariskoj iložbi. Kadijević. Ž. 59 O crkvama M.. Manević. Graditelji u Srbiji u XIX veku. Promen-ljivi ideali..Ž. Bogdanović. 3.. Dragutin Inkiostri Medenjak. Isti. 84-85... „han-zenatika" i Hanzenovi srpski učeniii. 71-75. Đurić-Za-molo. 66-69. Oplenac.102105. 61 O paviljonu Srbije na pariskoj izložbi v. Kadijević. nav. 30-31.235-247.. delo. Dragutin Inkiostri (rukopisi magistarskog rada na Ode-ljenju za istoriju umetnosti filozofskog fakulteta u Beogradu.. Andreja Damjanov iz Velsa. 1979. Jedan vek nacionalnog stila. 51 O Građevinskoj delatnosti tajfe Damjanov u srpskim krajevima v. M.. delo. Jedna polemika iz 1904.. 1994). Dušković. Promenljivi ideali. Gordić. Manević. 16. Đ.

istoričarima umetnosti. 74 O ovim palatama v. 1994.revitalizacija. Isti... D. A... Škalamera. 48. Beograd.. 13-14.. 243-254. Graditelji Beograda. Seiesija u Čačku. Urbanizam Beograda. Svako se kroz portfolio predstavlja biografijom. 1864 . Zamolo.. galerijom dela iz opusa.. M. Beograd. likovnim kritičarima. D...: Ž. 17-19. Škalam-era. Glasnik DKS 19. Ag1 Ioiueai 5(u1e t Ui§oz1au1a . Novi Sad. u „Rusi bez Rusije. Nestorović. Nestorović.. Cvijin.... Isti. delo.. Postakademizam u arhitekturi Beograda (1919-1941). 97-98. 1939). u Ag11Čoiueai/Ji§ep Zašto ARTE? Arte je namenjen umetnicima. FoglićKorjak. Ž. savremenim tehničkim i vizuelnim rešenjima Arte svakom korisniku portala pruža jednostavnost i sigurnost prisustva.. A. 75 B. V. Novija.: B. 1973. 209-229. Graditelji Beograda. ZLUMS 3. 37-38. prodavnicom i kontakt informacijama. Graditelji u Srbiji..A tgueu o/ 5esetotz1 AgćIesŠge t Ui%ozŠa. Angažovanjem kompetentnog redakcijsko-uredničkog tima. likovnim kolonijama. stručnim kritikama. Srpski Rusi". B. Beograd. 1983. 77 O secesiji u srpskoj arhitekturi v. 73 D. aukcijskim kućama i drugim institucijama kulture. nav.. Nestorović. Đ. Zbornik Narodnog muzeja HP-2. Doprinos ruskih neimara emigranata srp-skoj arhitekturi između dva svetska rata. Dušković. Đ. Manević.160. 33-43. 1985. 158.. Đurić-Zamolo. muzejima. Kulić -K. GGB XX.. sadržajem predstojećih događanja. Beograd. Arhitekta Nikola Krasnov (Moskva. D. 1995.. Graditelji Beograda. 158. Beograd. 1985. Beograd. Sveske DIUS 14. izložbenim i prodajnim galerijama. 207-209. Jučerašnje Graditeljstvo I. 25. Isti. B.Beograd.. Pregled. Manević. 7-13: 3.. Zamolo.. Kako do paketa? • • • Registracija Kupovina paketa Pravila i uslovi korišćenja Prijava na mailing listu Unesite vašu e-mail adresu Prijavite se Unesite kod Nečitljiv kod? Generišite novi Zašto se prijaviti? . Beograd. Secesija u arhitektu-ri Beograd 1900-1914. Zamolo. Novija. Pregled. Secesija u srpskoj arhšiekšuri. Zbornik Narodnog muzeja HI-2. 1979... Đ. 53-54.. 16-17. Kadijević. 339382. udruženjma umetnika. 76 3. Graditelji Beograda. Prilog 9. 315-342. 1967. 13.

rs Copyright © 2007 Sva prava zadržana.Garancija privatnosti. . Srbija | Tel: +381 11 32 41 641. Registracija Email Lozinka Login Zaboravljena lozinka Niste član? Registrujte se Arte media | Takovska 20. 11000 Beograd. Fax: +381 11 32 41 414 | E-mail: info@artemedia.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful