Naslovna | O nama | Pomoć | Kontakt

Sr | En

• • • • • • • • •

Info Servisi Prodaja Aukcije Izložbe Ustanove Galerije Umetnici Moj Arte

Arhitektura i urbanizam u Srbiji od 1854. do 1904. godine Proučavanje istorije novije srpske arhitekture, začeto u pojedinim opisima F. Kanica, M. Đ. Milićevića, V. Karića i S. Stojanovića,1 utemeljeno je tek u periodu između dva svetska rata ogledom M. Kašanina u knjizi „Srpska umetnost u Vojvodini" (1927) i antologijskim delom N. Nestorovića „Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća" (1937).2 U pionirskim radovima Branka Maksimovića tridesetih godina je začeta i istorija našeg novijeg urbanizma.3 Proučavanje ove složene problematike u narednim decenijama upotpunili su B. Nestorović, B. Kojić, D. Medaković, D. ĐurićZamalo, 3. Manević, M. Jovanović, Ž. Škalamera, B. Vujović, V. Macura i drugi istraživači našeg graditeljstva devetnaestog i dvadesetog veka.4 Uprkos nesumnjivim rezultatima, objavljenim u monografskim i sintetičkim studijama, mnogi spomenici iz tog perioda su ostali neistraženi, bitna pitanja i dalje otvorena, pojedine ocene nezaokružene i nedorečene. U takvoj situaciji, opterećenoj nedovoljno iskristalisanim kriterijumima naučne kritike, ni služba za zaštitu spomenika kulture nije mogla adekvatno da zaštiti sve značajne primere srpskog graditeljstva tog doba.5 Razvoj našeg graditeljstva od 1854. do 1904. godine u velikoj meri je bio zavisan od primarnih društvenih potreba i kulturne politike vođene na rascepkanom srpskom nacionalnom prostoru. Kako u samoj Srbiji, tako u okupiranim krajevima, ostvarena je obimna graditeljska produkcija za potrebe srpske države, crkve i naroda u celini. Procvatom trgovine i industrije, uspostavljanjem ekonomskih veza sa zapadnom i srednjom Evropom, u Srbiji je omogućen prosperitetan razvoj graditeljstva u svim njegovim domenima - društvenim, tehničkim i estetičkim. Graditeljska delatnost se ubrzano unapređuje po uzoru na razvijene evropske sredine. Grade se nove, obnavljaju i prepravljaju stare građevine. Uporedo sa borbom za oslobođenje od turske vlasti, u srpskoj kulturi druge polovine prošlog stoleća zamire orijentalna gra-diteljska praksa u korist evropskih metoda građenja. Od 1861. do 1904. godine, pa i kasnije, odvija se proces rekonstrukcije grado-va.6 Oni se od orijentalnih čaršija pretvaraju u moderne evrop ske varoši sa definisanim gradskim centrom i pravilnom strukturom urbanističkih jedinica. Evropeizacija je mnogo brže i potpunije uticala na arhitektonsko oblikovanje zgrada, dok je usvajanje

baziranog na zdravijim i humanijim principima življenja.7 Njega je 1842. vojske. Zaječar. Preduzete rekonstrukcije mogu se podeliti na potpune i konzervativne. saobraćajnih i drugih komunalnih uslova života u gradovima. Potpune rekonstrukcije. s druge stra-ne su bile prilagođene zatečenoj uličnoj mreži i starim blokovima (Kragujevac. . princip modularnosti u formiranju stambenih blokova. varošice Raška. Nehigijenska gradnja i stihijnost karakteristični za urbanizam pod Turcima. podjednako se zalažući za estetsko i tehničko osavremenjavanje naše gradske arhitekture. na kome su se izučavale tehničke i prirodne nauke. predstavlja ličnost od prekretničnog značaja za našu urbanu kulturu u drugoj polovini prošlog veka.). bio je propraćen modernizacijom sanitarno-tehničkih. Josimović je doprineo sazrevanju u svesti o potrebi stvaranja funkcionalnijeg i savremenijeg grada. blokova. usklađivanje arhitektonskog razvoja i komunalne mreže u grado-vima (Kuršumlija. preraslo u Tehnički fakultet Velike škole. Budući da su studije arhitekture u Srbiji tokom prvih decenija bile veoma skromne. do 1914. Prema novom Zakonu o Liceju. pre-vaziđeni su tokom plodnog i prosperitetnog perioda od 1861. parcijalno obrazovanje. dolazi do razdvajanja tehničkih i uže arhitektonskih studija. koja je regulisala i principe našeg urbanističkog zakonodavstva. uz dosta neujednačenosti. Posebnu pažnju on je poklanjao ulozi zelenih površina u rekonstruisanoj prestonici. godine. pretežno srednjoevropskim univerzitetskim centrima (Beč.9 koji će početkom dvadesetog veka postati značajan segment Beogradskog Univerziteta. na razvoj graditeljstva u Srbiji presudan uticaj imala je arhitektonsko-urbanistička praksa organizovana pod okriljem države. Konzervativne rekonstrukcije. Pored Josimovića. Minhen. što je predstavljalo veliki izazov za arhitekte i urbaniste. funkcionalnijeg i savremenijeg života u njemu. Prokuplje. vođena iz centra. Potpuni preobražaj nasleđene stare strukture Beograda i omogućavanje zdravijeg. većina naših neimara se nakon završenih studija usavršila u stranim. kao dosledni nastavak perioda izgradnje novih gradova (1831-1861). samostalan Arhitektonski odsek. g. zaposleni u Srbiji. Užice. našeg prvog urbaniste. Cirih. godine zamenio Simeon Prica (umro 1845. okružnim i opštinskim službama. g. Razvoj srpskog urbanizma pratila je odgovarajuća urbanistička politika. Budimpešta). koncentrisana u resornim ministarstvima građevine. teklo neuporedivo sporije. Utemeljujući urbanističku praksu u Srbiji na iskustvima razvijenih svetskih sredina. delimično Niš i Leskovac. urbanista i naučnik. Knjaževac. Paraćin. g. g. Vranje. Kosjerić. Šabac. Požarevac).10 Osim pomenutih školskih ustanva. Arilje. godine izvršen manje ili više korenit preobražaj urbanističke strukture. Čačak. Jagodina. u većini gradova je do 1904. improvizacija i kolebanja. koga će naslediti Emilijan Josimo-vić. je osnovano „Jestastvenoslovno-tehničko" odeljenje. formiranje ulica. kao stožera urbanističkih kompozicija slobodnih srpskih gradova. I pored sporog. pružajući nedovoljno. Nakon nestanka starih. prosvete i crkvenih dela. Dunavska padina Beograda. javila se potreba za građenjem monumentalnih profanih i sakralnih objekata. Ovo odeljenje je 1863.8 smešten u delu novoizgrađenog Kapetan-Mišinog zdanja. godine uvođenjem predmeta „Građanska arhitektura". podrazumevale su brisanje stare ulič-ne mreže i postavljanje nove ortogonalne. Vlasotince). Na Tehničkom fakultetu osniva se 1896. bio je teorijski i praktični cilj Emilijana Josimovića. Berlin. Nastava arhitekture u kneževini Srbiji začeta je na Liceju 1841. mnogim teškoćama opterećenog razvitka. oblikovanje trgova).zapadnoevropskih urbanističkih modela u širem smislu (lokacija javnih zdanja. orjentalnih zgrada javnog karaktera. Krajem stoleća. 1853. sve do potpune konsolidacije beogradskog Arhitektonskog fakulteta. Taj preobražaj. pisac prvih udžbenika za taj predmet. Pirot. koji je preduzeo rekonstrukciju beograd-ske varoši u šancu 1867. uvođenje pravolinijskog poretka i kružnog trga kao dominante u planskoj kompoziciji. godine. Ovaj istaknuti inženjer. u procesu rekonstrukcije srpskih varoši. koju je predavao Anastasije Nikolić. Surdulica. ključnu ulogu odigrali su strani inženjeri-urbanisti.

kada su traženi oslonci na staru tradiciju. Nikola Nestorović u svojim sećanjima navodi da je na palati Uprave fondova u Beogradu (1902) „pri put upotrebljen štrek metal između gvozdenih greda za izradu tavanica. predstavljeni novi projekti i konkursni natečaji.23 Romantizam je prema mišljenju B. Pančevu i drugim vojvođanskim mestima. prerasla u Univerzitet. Nestorović. koji su uglavnom paralelno egzistirale. Time su stvoreni uslovi za daleko samostalniji i savremeniji razvoj graditeljstva na srpskim prostorima. koja je obeležila arhitekturu najvećeg dela devetnaestog i prve polovine dvadesetog veka. javlja se više različitih stilskih tendencija. začetog još u Miloševo vreme. D. Đorđević. sa većom ili manjom prevlašću u pojedinim decenijama. Stevanović. Popović.24 Razvijajući se u doba društvenih previranja i evoluciji nacionalne svesti. godine. Ruvidić. gotske. Sve te pojave i orijentacije. Ruvidić.21 Nakon prvog perioda srpskog klasicizma. jer je svojim romanskim elementima podsećao na staru srpsku srednjevekovnu arhitekturu. ali ne i bez učešća arhitekata iz matice. pa su se za paralelne karijere nastavnika i graditelja opredelili M. Milutinović).14 javila se potreba za novim profesorima.11 Kolektiv tog odeljenja. koji će obeležiti period do Prvog svetskog rata . Stevanović. kontrolisan od političkih faktora. smanjena je zavisnost domaće sredine od stranih graditelja i univerzitetskih centara. Novom Sadu. Mada se romantizam u arhitekturi Srbije pojavio još pre dolaska Čeha Jana Novle (1812-1903). pripadaju epohi istorizma. Uprkos jake konkurencije stranih stručnjaka.Arhitektonski odsek Ministarstva građevina nastao je nakon temeljne reorganizacije državne uprave 1882. U njemu će se okupiti vodeći srpski nei-mari. godine na arhitektonskoj sceni Kneževine. arhitekti romantizma oživljavaju vekovima zaboravljene oblike srednjovekovne arhitekture. u kome su osim tema i izveštaja iz inženjerske struke. Milutinović. a u sloju betona od 10 st. saznanja o građevinskim materijalima i tehnikama primenjivanim u Evropi. g.19 Armirani beton primeniće se i pri fundiranju zidova Beogradske zadruge Nestorovića i Stevanovića (1908). Živanović Ilkić. Graditeljstvo u okupiranim srpskim krajevima. što se može smatrati pretečom armiranog betona kod nas". Srbija je polovinom devetnaestog veka prihvatila i njenu novu tendenciju . u čemu pretežu sećanja na romanske.15 U drugoj polovini prošlog stoleća utemeljeni su i delimično profilisani pravci naučnog rada u našoj arhitekturi i urbanizmu. pojedini neimari iz Srbije s uspehom grade u Sremskim Karlovcima. Nestorović. Đorđević. Nestorovića primljen i prihvaćen u srbiji bolje od klasicizma.16 Pojavljuju se prvi udžbenici i stručne studije (E. prilagođavajući ga potrebama izgradnje mlade i poletne srpske države. Usvajajući evropsku arhitekturu. razumljivo je što se roman-tizam javio pre u crkvenoj. nego što je to bio ranije slučaj. Okrenuti svetovima mašte i istorije. ranorene-sansne crkve i zamkove.17 Ono je odmah pokrenulo svoje stručno glasilo „Srpski tehnički list". N. od postojeće Glavne uprave građevina. baš sa Novolom on dobija svog glavnog protagonistu (sagradio Kape-tan-Mišino zdanje u Beogradu 1863. udaljenim od prestonice. Josimović. Prvi graditelj koji je osnovao samostalan arhi-tektonski biro bio je Milan Antonović.22 u trećoj četvrtini stoleća preovlađuju romantizam kao glavni i najrasprostranjeniji stil. Ivačković. g.12 U samoj Srbiji privatna praksa je bila potpuno nerazvijena.Bugar-ski. a potom Kraljevine Srbije.18 Tavanice od armiranog betona javiće se instovremeno i na Antonovićevom „Grand" hotelu u Beogradu (1902). osnovane 1859. nego u profanoj arhitekturi. razvijalo se pod jakim uticajem ustanova germanske i otomanske kulture. A.20 Do 1904.romantičarski duh. Go-dine 1890. B. Austrofilska politika Obrenovića posebno doprinosi bržem i neposrednijem usvajanju popularnih romantičarskih metoda građenja srednje Evrope. Centar je određivao i pratio razvoj graditeljstva u manjim sredinama. g.13 Kada je Velika Škola 1905. osnovano je Udruženje srpskih inženjera i arhitekata. Leko. usmeravao je razvoj arhitekture. Tanazević. Stara medijevalna . Konsolidacijom arhitektonskih studija na beogradskoj Velikoj školi.). D. publikovani i prilozi o tekućoj arhiktektonskoj produkciji u Srbiji.

koja traje sve do polovine dvadesetog stoleća. s druge strane. Njegova kompozicija ili deko-racija izvedena iz morfologije raznih istoriskih stilova. strožijoj srpskoj recesiji srednjovekovnog romantizma. godine. pri-pisane J. svedenije dekoracije. Nevolin saradnik.25 U crkvenoj arhitekturi pre 1855.arhitektura mogla se pre evocirati ugledanjem na postojeće crkve i manastire. podužnim volumenom izvedenim u duhu klasicizma.. Crkva u Velikom Gradištu iz 1853. od slobodnije i lepršavije komponovane beogradske palate. romantičarski elementi odredili su ranije arhitektonski koncept dvorca kneza Mihaila u Beogradu iz 1860. bili su stalni romantičarski oponenti klasicistički ustaljenom poretku u sistemu plastične dekoracije i strogoj geometriskoj strukturalnosti kubične mase. ali je ideal postao bitno drugačiji.30 U čistije primere našeg romantizma spada Vaznesenska crkva u Beogradu (1864). zasniva se na klasicističkoj koncepciji sa elementima roman-tizma. Nemenikućama (1864-1868).39 sa dominantnim neoromanskim karakterom. često bizarni ornament. Procvatu romantičarske profane arhitekture u srpskoj sredini doprineo je i talentovani Andrija Vuković. bazirajući ga više na romanskom. izgrađena polugimnazija u duhu romantičarskog istorizma. nego na malobrojne sačuvane primere profanog neimarstva. o čemu svedoče brojne građevine. višefunkcionalnog prestoničkog objekta. ali veoma živopisnu arhitektonsku celinu. reprezentativnim hotelima „Balkan" (1862) i „London" (1868). javljaju se romantičarske forme.37 Od ostalih primena arhitekture romantizma u prestonici treba pomenuti Višu žensku školu u ulici Narodnog fronta (1862-1864. kao i hramovi u Natalincima (1860). Doba koje sleduje nije sasvim lišeno romantičarskih pojava.).32 Na fasadama pomenutog Kapetan-Mišinog zdanja. g.. g. jednom od smerova romantičarske srednjoevropske arhitekture. Šreplovićeva građevina pripada naglašeno strukturalnijoj. dok je po akcentuaciji sredine pročelja (kula) bliska Novolinom motivu atike. kao . Konaticama (1878-1880). Izraelsko poslanstvo u Ulici Zmaj Jovinoj 24 (1870). Sala kneževa u Starom zdanju je po mišljenju D. Integritet fasadne površine i slobodni. Od ostalih profanih građevina tog tipa u Srbiji izdvajaju se škola u Svilajncu (1874-1876)40 i gimnazija u Negotinu (1876). ponavlja neke bitne elemente beogradske palate na aranđelovačkom Starom zdanju (1865-1872). renesansno i orjentalno graditeljstvo. upadljive su reminiscencije na romansko. ima romanti čarski obrađene fasade. g.26 Takva praksa nastavljena je i kasnije na mnogim crkvenim građevinama u Srbiji do 1905. g. u Srbiji će se i dalje graditi u duhu zakasnelog romantizma. Romantičarski bogenfriz i umereni ritam pročelja odlikuje arhitekturu Varoške bolnice u Beogradu (1865-1868). kao i težnja ka piramidalnoj kompoziciji masa. Šreplovića. neretko izmešane sa klasicističkim i baroknim oblicima. Obrenovcu (1869-1870).29 kao. sa kubičnim.31 građena sa određenim „nacionalnim" stilskim ambicijama. g. Popoviću (1863-1864). zamišljene po uzoru na srednjovekovnu arhitekturu.28 Crkva u Žabarima (1860).38 U Šapcu je još 1856. takođe delu K.43 Međutim. ukomponovane u simetričnu i skladnu. oslonjenog pretežno na romansko nasleđe. Đ. Ritopeku (1868). Zatvorenijeg volumena i umerenije.35 Uostalom. do 1905. ali i zvonik u baroknom maniru. g. naknadno sru-šenom zbog podizanja Novog dvora. kao i obrada njenih fasada.34 letnjikovcu kneza Mihaila. ima zvonik obrađen u stilu romantizma.36 Bolnica se po disciplinovanosti strukture.33 građenog sa ambicijom da postane stožer urbanističke kompozicije kod velike pijace. i hramovi u Aranđelovcu (1862) i Gornjem Milanovcu (1867). prerano preminuli Kosta Šreplović (1836-1872). srušena oko 1930. nego na renesansnim i orjentalnim uhzorima. Trojice u Grockoj (1883). uostalom.27 Celokupni arhitektonski sklop crkve Sv. Zamolo najreprezentivnija dvorana tog doba u Srbiji. strogosti dekoracije i umerenom izrazu nadovezuje na Šre-plovićevo aranđelovačko ostvarenje.41 Krajem sedamdesetih godina završava se prvo romantičarsko poglavlje u novoj srpskoj arhitekturi. Krstinu mehanu u Ulici Knez Mihailovoj (1870). približava ga tada popuralnom bečkom stilu polukružnog luka.42 Stvara se domaća varijanta nacionalnog stila. Frenclu.

Iva-čkovića. Stanojevića.46 sagrađene početkom dvadesetog veka. Blagoveštenja u Dubrovniku. do 1870. Petra i Pavla u Jagodini S. Spiridona u Trstu i Sv. Živanovića.62 niz ostvarenja J. T.66 Kao što su krajem šezdesetih godina devetnaestog veka Srbi iz Vojvodine počeli da zamenjuju strance. Nikole na beogradskom Novom gro-blju i petokupolnoj crkvi Sv. Tumanu i Divljanu M. vođenu između A. nacionalne neopterećene arhitek-ture romantizma. Bresnici.Telefonsku centralu. naročito je stimulisala nova dinastija Karađorđevića. Tona. u kojoj se mogu prepoznati i određeni uticaji secesije. otvora i kompozicija masa. godine. Tanazevića . lišen hanzenovskih motiva. u kojoj su se srpski srednjevekovni arhitektonski oblici mešali sa romantičarskim elementima (crkve u Smederevu. pretežno moravskim spomenicima inspirisana varijanta nacionalne arhitekture. najavljene dvadesetak godina ranije u Baćevcima. crkve u Ritopeku (1894). Đorđa u Kruševcu D. pospešile su izložbe o srpskim starinama (Valtrović i Milutinović). popularišući ujedno ideje integralnog jugoslovenstva i oslanjanje na tradicionalno jake ruskosrpske kulturne veze. ove crkve oživljavaju duh sta rih moravskih zadužbina. sazreva specifično srpska. Tek što se pojavila. romantičarski koncipovanoj crkvi Hrista Spasitelja u Moskvi. Ilkića (1895). tako i u obradi fasada.56 Glavne primene novomoravskog toka u crkvenoj arhitekturi s početka veka.44 Vojna bolnica u Beogradu45 i Inženjerijska kasarna u Nišu D. može se svrstati crkva Uspenja Bogorodice u Kragujevcu. Prohor Pčinjski (1898). u Kneževini je bilo podsticano i zakonskim aktima (1862).što su Oficirski dom u Beogradu J. godine. kuću braće Nikolić i fasadu Ministarstva prosvete u Beogradu. pod uticajem proučavanja starih srpskih spomenika i procvata nacionalne orjentacije u kulturi. U profanoj varijanti srpskog stila značajan je paviljon Srbije na izložbi u Parizu 1900. odjek su klasicističkih reminiscencija prisutnih na glavnom Tonovom delu.61 koji će uticati na procvat nacional-no opredeljene arhitekture u prestonici i ostalim srpskim gradovima (v. Leka 1904.49 crkva u Pridvorici kod Leskovca (1899)50 itd. Nakon prve faze nacionalnog stila. kapeli Hariš u Zemunu.58 hramovi u Kniću. kapelama na grobljima u Sremskim Karlovcima i Melencima V.60 Kako bi oblik osnove. Početkom dvadesetog stoleća.65 On je inicirao i značajnu polemiku o karakteru razvoja nacionalnog crkvenog graditeljstva. Okretanje sopstvenim. u poslednjoj četvrtini devetnestog veka izrasta domaća varijanta nacionalnanog stila. lišenog srednjoevropskog akademskog stega. Stevanovića i D. A.47 Kodžželju. Ruvidića. hramu u Paraćinu i Domu Sv. tako isto krajem devedesetih godina Srbi iz Srbije zamenjuju Srbe iz Vojvodine. umesto Srbima toliko stranom katoličkom barokno-klasicističkom maniru. Belom potoku i Vraniću. Iz spontane i maštovite. Upravo je konkurs za podizanje mauzoleja dinastije Karađorđević na Oplencu označio bitnu prekretnicu u našoj monumentalnoj crkvenoj arhitekturi. Nišu i Sarajevu tajfe Damjanova). Generacija rođena od 1865. obeležiće srpsku arhitektu ru u dijaspori.52 Oslanjanje na srednjoevropske metode istoričarskog zahvatanja u vizantijsku graditeljsku tradiciju. Pravougaoni oblik oltarske apside i kompozicija masa petokupolnog hrama.57 predstavljaju crkve u Trsteniku. Živanovića.63 prepravljenu kuću Laze Lazarevića 1910). Nikolića. naročito koncept crkva Sv. Ilkića. umesto vizantiskim i akademskim srednjoevropskim graditeljskim uzorima. godine preuzima početkom devedesetih godina aktivnu ulogu u arhitekturi čitave Srbije. crkvi Sv. kod koga se njen neimar Andreja Andrejević formirao. Građenje crkava u vizantijskom duhu. dela B.55 kao i Inkiostrijevi apeli ka ulagledanju na vlastitu umetničku tradiciju. crkvi Sv. . Save u Beogradu J. Badnjevu i Radujevcu D. rad Kapetanovića i Rudovića.59 crkve u Mladenovcu i Lapovu J. Novakovića.54 izvedena pod jakim uticajem ruske crkvene arhitekture K.64 Procvat srpskog stila. oli-čene u delima učenika čuvenog bečkog profesora Teofila Hanzena velelepnoj Preobraženskoj crkvi u Pančevu. Vladisavljenvića.53 U novovizantijski tok srpske arhitekture poslednje četvrtine prošloga veka.51 nastupa period neovizantiske varijante srpskog stila (1874-1900).48 obnovljena crkva manastira Sv.

Dom Miloša Velikog u Gornjem Milanovcu (N. crkve u Šapcu (obnovljena 1857). Požarevcu (F. jedni su bili za opšte-evropsku. D. Gizel 1888). ili su se trudili da prevaziđu njihove oštre granice. Đorđević. pomenuti autori su u arhitekturi najreprezentativnijih profanih zdanja pretežno primenjivali akademski koncept. itd. Leskovcu (V. barok i neoklasi-cizam. zadužbina N. godine u Srbiji cveta internacionalno orjentisana arhitektura. Jedni su naginjali akademskom idealu.generacija je pokazala ne samo da je jedinstvena. okružni sud u Kraljevu (sedma decenija devetnestog veka) i Čačku (1875). Živanović i D.. varirajući sa nejednakim uspehom elemente antičke. Na većini akademski koncipovanih građevina u Beogradu preovlađuje klasicistički koncept (Narodno pozorište Bugarskog 1867-1869. spadaju u najznačajnije primene akademske arhitekture u jugoistočnoj Evropi. promovisane na izložbi u Parizu 1900. drugi za strogo nacionalnu umetnost. mešajući elemente jedne sa drugima. niz stambenih zgrada. Nestorović. Anto-novića 1899. To pogotovo važi za prestoničke palate Starog dvora A.73 (palata Beogradske zadruge 1907. Milutinovića 1884. kuća J. okrenuta eklektičkom tumačenju antičkih. Đorđević. okružna načelstva u Smedervu (A. Nikolić 1902). Ilikića 1894. Stevanovića. akademizam i pozni romantizam koegzistiraju u našoj arhitekturi do 1900. naročito su se istakli J.76 Srpski stil. Ilkića. renesansne i barokne arhitekture. Prvo Bugarski i Jovanović. n Nestorovića i A. Ruvidić. podstakavši razvoj monumentalne akademske arhitekture u kasnijim decenijama. ali i novijih istoriskih stilova. građena od 1906. Ministarstvo vojno J. Bugarski 1885. od 1870. Zaječaru (1892) i Pi-rotu (M. kada je zapljuskuje neizbežan talas secesije i pomenute francuske dekorativističke arhitekture. početak dvadesetog veka). nacionalne.75 (konkurs završen 1902.). drugi romantičnom. kao protivteža popularnim romantičarskim i nacionalnim stilskim stremljenjima. čitavu Srbiju preplavljuju objekti u aka-demskom duhu. Bazirane na formalnoj perfekciji i strukturalnoj čvrstini. Jovanovića.69 koje predstavljaju najviše domete toga smera naše novije arhitekture. Posle definitivnog odlaska Turaka 1867. Stevanović. među kojima se izdvajaju osnovne škole u Valjevu (1871) i Aleksincu (D. Spasića 1889. Stojanović stariji 1904). kao pokušaji ostvarenja nacionalnog stilskog izraza. Hotel „Kren" u Čačku (1898-1900).67 Među najsvestranijim autorima koji su se uspešno oprobali u različitim stilovima. njihove monolitne građevine sa bogatom. dvorac Belimarkovića u Vrnjačkoj Banji. socijalne. Ristića 1891. spadaju u prve primere secesije u Srbiji. a potom Stevanović. godine pobedom J. kada se život počeo jače razvijati na svim poljima. obogaćena neorenesansnim i neobaroknim elementima. gimnazije u Kraljevu (1875-1880).. Nestorović 1900 i 1901) i Leskovcu (S. Ona je nosila duboko u sebi konceptulane sukobe različitih škola u kojima se školovala. Subotića 1883. početak dvadesetog veka). eklektički probranom dekoracijom. Ilikić. stara opština u Despotovcu (početak dvadesetog veka). železnička stanica Fon Flatiha i D. Zgrada SKA Đorđevića i Stevanovića 1914-1924). do 1933. g. Ivačkovića i S. u eklektičkom duhu pretežno grade neimari formirani u vodećim srednjoevrpskim centrima akademske arhitekture. Kruševcu i Kragujevcu (N.77 . Iako su u tadašnjoj crkvenoj arhitekturi preovlađivale popularne romantičarske forme. Bugarskog (1884)68 i Narodne banke (1889) K. Ministarstvo pravde S. S. kao što su renesansa. Dom Ankera M.74 Klasicistički koncept monumentalne palate narodne Skupštine. sugerisao je proverene vrednosti klasičnoh ukusa i simbole autoriteta države. g.72 Početkom dvadesetog stoleća akademizma u Srbiji potpada pod uticaj francuske dekorativističke arhitekture. Ilkić. Živanović i A. godine). Kragujevcu (1885-1887).). Paula Branga i kuća s apotekom Jovana Smederevca u Beogradu (1901). i hotel „Srpski Kralj"). Nestorović 1902). Velikoj Moštanici (1858) i Negotinu (1872-1876). Najviše je bilo onih koji su sa jednog ideala prelazili na drugi.70 Na mnogim reprezenta-tivnim objektima može se zapaziti i prisustvo baroknih motiva (palata Krsmanovića 1885. godine.71 Osim prestonice. pa i opšte sukobe svog vremena: političke. arh. Ivačković.

Beograd. 1981. 197-211. 19-31. Beograd 1876. 114-115. 1968. 3-4. Srpska umetnost u XIX veku. Beograd 1976. 141-169. secesijski elementi su obogatili srpsku arhitekturu. 1986. Novi Sad 1927. Beograd. Beograd. Teofil Hanzen. Umesto da izvrši radikalnu. 1974. Zagreb. 1990. Graditelji Beograda 1815-1914. Nestorović. D. 1967. doprineli većoj dinamici pročelja i mešovitoj dekoraciji tradicionalno zatvorenih arhitektonskih volumena. B. 1970. Nestorović. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". 1967. 1985. Zbornik Narodnog Muzeja. Kanic. Kašanin . 256-274. GGB I. 159-174. 7-13. ostavljajući sve do 1928. Novi Sad. 1994. 1898-1914.regionalnourbanistička studija. Beograd. Novija srpska arhitektura. Vujović. Beograd. Graditelji u Srbiji u XIX veku. Srpska umetnost u Vojvodini.Njihove klasično komponovane. slojevite akademske fasade. Isti. sa naglašeiim uglom. Beograd. Jovanović. Naša konzervativna sredina. Beograd. Beograd 1912. Stojanović. Beograd. 69-72. Beograd. 1 F. secesijska metodologija građenja ostala je podređena kompozicionoj i strukturalnoj logici drugih stilova. Požarevac. Godine. Beograd. V.Kneza miloša do prvog svetskograta (1815-1914). Manević. karakterističnim za ovaj popularni bečki stil. Maksimović. Iz arhive Građevinskog odbora. u „Istorija Beograda (2)". Nosioii arhitektonske misli u Srbiji XIX veka. Srbija . Razvoj arhitek-te Beograda od. Beograd. 1987. Beograd. Đ. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi. 1989. Graditelji Beograda od 1815. Mostar. Secesijko okretanje prirodi u ornamentisanju fasada i rastvaranje usiljenih kompozicionih shema akademizma. Škalamera. Hoteli i kafane XIX veka u Beogradu. Arhitektura-urbanizam 50. 1988. poslovično nepoverljiv prema „novinama sa strane". Saopštenja IAUS 2. 7-38. „hanzetika" i Hanzenovi srpski učenici. Kneževina Srbija 1-N. 18-27. 335-347. 57-63. Kraljevina Srbija. 205-213. 1974. Beograd. samo su delimično sprovedeni u našem graditeljstvu do Prvog svetskog rata. S. M. Palate na tlu Srbije u devetnaestom veku. 235-260. 1927. D. godine (hotel „Moskva". 49-55. Secesija u arhitekturi Beograda 1900-1914. Prilozi KJ1R XXXIII. Beograd 1887. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Mili-ćević. Ž. izvi-jenih ustreptalih linija i floralnih i geometriskih stilizacija koje zamenjuju klasičan dekorativni repertoar. do 1915. 1980. Beograd 1986. 1969. Đurić-Zamolo. 3. originalnim ornamentom senzibilnih. N. Srbija.V. 2 M. kuća trgovca Stamenkovića i Robni magazin u Beogradu). Secesija će imati svoje recidive u arhitekturi između dva svetska rata. Saopštenja IAUS 2. Bsograd 1954. Varošiie u Srbiji XIX veka . Oplenac. Beograd. godine prilično indiferentna prema pojavi bezornamentalne. 1995. Promenljivi ideali srpskih arhitekata u 19. Novi Sad. 1969. fukcionalne moderne arhitekture78. Pregled spomenika arhitekture u Srbiji XIX veka. Beograd. u „Jugoslovenska arhitektura XX vijeka". 1990. Građevine i arhitekti u Beogradu prošlog stoleća. 1938. Sukob između šipičnog i atipičnog u srpskom crkvenom Graditeljstvu novijeg doba. Beograd. Beograd. Saopštenja RZZZSK X. Jedna polemika iz 1904. funkcionalnu reformu srp-skog neimarstva. 3 B. Medaković. u „Tradicija i savremeno srpsko crkveno graditeljstvo". 4 Videti glavne radove pomenutih naučnika: B. Beograd. Karić. Urbanizam u Srbiji. 1985. Stari balkanski Gradovi. Iako nepotpuno pripremljeni. Beograd 1884. Srpska arhitektura XX veka. veku. Srpski neimar. Crkveni spomeniii . M. varoši i varošice. opterećena sporim prevazilaženjem orjentalnog nasleđa i provinciskog mentaliteta.zemlja i sšanovniššvo /-//. Kojić. 276-284. Beograd. HI-2. u „Okružno zdanje 1889-1989". Beograd. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. 135-140. 1992. godine. obrađene su secijski. Najreprezentativniji i najpravedniji primeri secesije u srpskoj arhitekturi ostvareni su u periodu između 1906 i 1914. ZLUMS 3. Secesija se u arhitekturi Beograda i Srbije javlja se pretežno na profanim objektima sa novim. sa zakašnjenjem je prihvatila konstruktivne i tehničke inovacije iz razvijenih sredina. Topola. Međ javom i med snom. u „Srpska arhitektura 1900-1970". 1981. 5-6. B. Beograd-Kragujevac. ZLUMS 21. jer su prekrivene floralnim i geometriskim motivima. 315-342. Petrović. Beograd. Romantična arhitektura. 1937.

. P. Manević. Zaštita i uređenje. Jedan vek naiionalnog stila u srpskoj arhitekturi (sredina XIX. Trgovčević. M. M. rukopisi doktorske disertacije na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta u Beogradu. D. Marko-vić. Petrović. Josimović. Beograd. Macura. V. Urbanizam u Srbiji -osnivanje i rekonstrukcija varoši u XIX veku. Beograd. Idejni razvoj srpskog urbanizma. Plate na tlu Srbije u devetnestom veku. 7-38. delo. Beograd.. S. nav. St.: N.131-139. Manević. 1987. Duranci. itd. Pavlović. Novi Sad. S. . Milić. Nožinić..: D. M. Pešić-Maksimović.. Beograd. Graditelji u Srbijiu H1Hveku. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". Kasalica. Beograd. Beograd u prošlosti i sadašnjosti. D. Beograd. delo. 96-99. Secesija u ar-hitekturi Beograda. Beograd. Vasić. 1938. B. 1867. 3. videti i pojedine elaborate u Zavodima za zaštitu spomenika kulture. 17-19 (sa starijom literaturom). M. Jovanović. 1985. Beograd. Đurić-Zamolo. Novi Sad. A. Kostić. 79-83. Kurtović-Folić. 1984. 141-143. K. Đurić-Zamolo. Beograd. Mi-nić. „hanzenatika " i Hanzenovi srpski učenici. 1984. 1995. 1981. Isti.. Flogiston 2. 1987. Indžinirska škola.: D. 11 O tim autorima v. Anđus. Deljanin.: N. 1981. Pušić. Obnova „srpskog stila". Radovanović.159-202. Isti. delo. 5 O stepenu i obimu zaštićenosti značajnih primera srpske arhitekture od 1855. A. Jovanović. Novija srpska arhitektura. Beograd-Kragujevac. i kasnije v. Trifunović. V. Kadijević. Beograd. u „Putevi srpskog inženjerstva tokom XIX veka". M.. Nikić. Kadijević. Novi Sad. ZLUMS 16. L. 13 O radu M. Život i delatnost. 3. Arhitekti naučniii u novijoj srpskoj arhitekturi. S. Lj. Lj. R. delo. Beograd. Đurić-Zamolo. 36. Pera J. N. Beograd. D.. NišKragujevac. 1984. Trgovčević. Anđus. Isti. Manević. I. delo. 36-39. 5-6. delo. Vasić. G. Pavlović. 1978. nav. Požarevac. „Građa za proučavanje spomenika kulture Vojvodine". Čaršija i gradski cenšar. Srpski inženjeri na studijama u inostranstvu do 1918.19-20. 15 O ličnosti i delu ovih graditelja v. Novi Sad. 9Nav. 1967. Novi Sad. Beo-grad. Umetnička topografija Pančeva. 3. 17 V. nav. Saopštenje ZZZSKGB 13. Anđus. 133-143. delo. delo. Nestorović. Antonovića v. Krunić. 16 O tome v. Objaš-njenje predloga za regulisanje onogdela varoši što leži u šancu. Ž. Tomovski. Dabižić. A. 1972. Srpsko irkveno Grditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Beograd. Filipović. Graditelji Beograda 1815-1914. M. 8890. Šipka-Ergelašev.na području Grada Beograda II. 1982. Isti. 3. Cvijin. Škalamera. Jakovljević. Lečić. B. 1994. O. Isti. Urbanizam u Srbiji. Vasić. M. do 1905. delo. Kašanin . Nesto-rović. 1995. 143-145. Velika škola. Findrik. 1983. D. 10 O školovanju i usavršavanju naših graditelja u inostranstvu.129-147 (sa starijom literaturom). nav. Beograd.. P. 1980. O našem graditeljstvu ovog razdoblja u različitim publikacijama i naučnoj periodici takođe su pisali M. M. Maksimović. Macura. nav. G. Lj. Teofil Hanzen. Graditelji Beograda.sredina HHveka). 1973. Minić. 1994.. Umetnička fotografija Sremskih Karlovaca.. Srpsko crkveno Graditeljstvo i slikarstvo novijeg doba. Graditelji Beograda 18151914. Đurić-Zamolo. 1969. u „Putevi srpskog inžinjerstva tokom XIX veka". Đurđević. Novija srpska arhitektura. Folgić-Korjak. nav. Novi Sad. Mitrović. Živković. 235-260. 13. Ćurić. ZLUMS 21. B. Univerzitet. Nedić. Profesori visokog šehničkog obrazovanja u Srbijido 1914. Isti. 7 O tome opširnije v.: V. 3. Bogdanović. nav. „Saopštenja RZZZSK". Umetnička fotografija Sombora. 1989. g. Milićević. Lj. V. S. Isti. Novi Sad. 3. Kadijević. 6 O razvoju urbanizma od 1855. 12 M. 1994. D. delo. Beograd. Godine: Licej. Beograd-Kragujevac. 1962. 1972. V.. Kolarić. Anđus. 1981.148-167.: D. J. O. Novija srpska arhitektura. J. M. nav. Lj. Ideje i stvarnost urbanizma Beograda 1830-1941. u „Okružno zdanje 18891989". Graditelji Beogra-da 1815-1914. Šipka-Erge-laveš.. V. K. 14 V. B. 1989. Lj. 1978. kao i publikovane izveštaje u časopisima „Glasnik društva konzervatora Srbi-je".: E. Đurić-Za-molo. u „Srpska arhitektura 1900-1970". 8 Isti. Gordić. N.100-102. Seku-lović. Niš-Kragujevac. Čaršija i gradski centar. Anđus. nav. Beo-grad. do 1905. Babić. M. B. Jovanović. A. Makuljević. Konstantinović. B. V. v. 1994. „Starine Kosova i Metohije". Vojinović. nav. Zdravković.. Popović. Andrejević. N. Isti.V. P. J. godine videti: Kulturno nasleđe Srbije. J. delo.

Škala-mera... Promenljivi ideali. 97-98. Gradišelji BeoDžada 1815-1914. Pregled.. 165-176... Arhitektura Vaznesenske crkve u Beogradu. Univerzitetska misao 2. Topola.. Konstantinović.. 167. Graditelji Beograda. Pregled... 9-10. Vujović. Jovanović. 45 3.280. Promenljivi ideali. 163. delo. B. 11...: M.. Priština. D.. 42 3. Teofil Hanzen.. Lj. Đ.... Graditelji Beograda. Graditelji Beograda..: D. 14.. Beograd.. 158. Vujović.. 142. 1966. 18 N.. Manević. 3. Gradišelji u Srbiji. delo. Istorizam u umetnosti XIX veka. delo. Nosioci. nav. 10. 143. nav. Graditelji u Srbiji... Beograd. u „Vazneenska crkava u Beogradu". 27 B.. 41 Nav. 20 Isti. 76. Medaković.1521.. Nestorović... Priština.. Novija.. 110-111. Beograd. Graditelji Beograda. Jedan vek nacionalnog stila. D. 10.. Isti.. Vujović... Pregled spomenika. Jovanović... 61. 29 B... D. 24 B... M. Vujović.. Nestorović. Obnova „srpskog stila"u arhitekturi. Saopštenja RZZZSK HH-HH1. 32 O tim crkvama v. Novija. Novija srpska arhitektura.... Zamolo..191-236. Umetnost obnovljene Srbije. B. Nestorović.. 33 O Kapetan-Mišinom zdanju v. 1992.. Osvrt na savremeno konstrukterstvo Beograda. 203-109. 9-13. Manević. Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda. nav.: Ž. Kolarić.. 28 B. Nestorović. D. 589-60. nav. Shvatanje konstrušije u novijoj srpskoj arhitekturi... 1969. Saopštenje ZZZSKGB. 25 3. 1994.. Srpsko crkveno graditeljstvo. Srpska umetnost u XIX veku.. Novija. Jedan vek nacionalnog stila u srpskoj arhitek-turi.. M. B. Đ.. Nosioci ahitektonske misli. Medaković.... Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda. 1967. Sa-opštenje ZZZSKGB.. 3. 36. Gordić. nav.: J. Crkveni spomenici na području Grada Beograda. Beograd. 1984. B. Novija. B. Novija. 43 O Nacionalnom stilu u srpskoj arhitekturi novijeg doba v. Medaković.. Nestorović. nav. B. Srpsko irkveno Graditeljstvo i slikarstvo... O razvoju konstruktivnih metoda građenja u našoj novijoj arhitekturi v. 2-26.197-211. godine v.. 7-8. Prilozi KJIF XXXIII. Đurić-Zamolo. 166.Ž. 11. delo. Oplenac. 154. nav. Graditelji Beograda.. 29-30. Manević...... 44-46.. 22. 46 3. M. Isti.. delo.. delo. 37 O građevinama A...: G. Đurđević. 1985.: B... mesto. Škalamera. 36 O Varoškoj bolnici v.. Novole u Srbiji v... Arhitektonsko nasleđe Grada Beograda II.. D. 101-180. Nestorović. Isti. Isti. Novija. Arhitektonsko... Škalamera. 30 Isti. Ivković.. 1966.... 26-27. Zamolo.. Promenljivi. 36. Manević. Nosioci. 275-284. Beograd. Isti. 290-269... 1995. Novija. „hanzenatika"'. Pregled spomenika.. 207. 48..... 32-33. Manević. 258... Zamolo. 15.. 3. Nesto-rović. Graditelji Beo-Grada. Romantična arhitek-tura.. Đ. 39 B. 44 J... Univerzitetska misao 2.19-21.. 22 O klasicizmu u srpskoj arhitekturi v. nav. 124-125. B. Đ. Šreplovića v. Nestorović.. Novi Sad. 260. Srpska umetnost u XIX veku.137-138. B. Manević. Nestorović.. Đ. A kadijević. Nestorović. 242-247.... 24-31.: B. 50. 26. Istorizam u srpskoj umetnosti XIX veka. 59. Vukovića v. 26 O elementima romantizma u srpskoj crkvenoj arhitekturi pre 1855.. delo. 102. 23 O radu J. Beograd. 60. 1984. 69-72. 50. Novija srpska arhitektura. Promenljivi ideali. Međ javom i med snom. Saopštenje ZZZSKGB 4. Pregled siomenika. 34 O delu K. Umetnost obnovljene Srbije 1791-1848. 50. 1986. D. Isti. Pregled. Hoteli i kafane H1Hveka u Beogradu.: 3... 21 O istorizmu u srpskoj umetnosti tog vremena v.. Graditelji Beograda. D. Pregled. A.. Beograd. B. Manević. Nestorović... D. 3-4. M. D. Nestorović. 19 3. Isti. Gordić.. 2829. 22. 1966. Klasicizam kod Srba: Građevinarstvo. Isti.. 146. Beograd. 3.145. 1990. Sekulić . Beograd. A Kadijević... Đ. Jovanović... 196-202. 31 O Vaznesenskoj crkvi v.. Novija..: B.. 3.... Zamolo. 99-242. Kadijević. delo. Beograd.. 38 O objektima v.: G. Đurić-Zamolo. Shvatanje konstrukiije u posleratnom srp-skom Graditeljstvu. Beograd. 1988. .. D. D. delo. 154. Jovanović..: G. M. 40 Isti. 23-24. Gordić. Novi Sad.. 63-6. Građevine i arhitekti.Ž.... ZLUMS 5.. Izgradnja 9-10. 144. 1988/1989. Nosioci arhitektonske misli. Nestorović. Manević.101-180. Sekulić . Isti.. 154. Srpsko irkve-no Graditeljstvo. 22-23. Isti. Zamolo. 3. Graditelji u Srbiji.. 35 D. 74. 14. M. 99. 73-76. 135..: B... 1966. 50. Beograd. Nestorović.. 1990. Manević.. Beograd. 115.... Promenljivi ideali.. Jovanović. 1994. 59. M. nav. Zamolo. 25. Medaković. Manević. Đurić-Zamolo. manević.. 22.. 147-151.. Manević...

Dragutin Inkiostri (rukopisi magistarskog rada na Ode-ljenju za istoriju umetnosti filozofskog fakulteta u Beogradu. Graditelji Beograda.. 16. 155-157. Sekulić .. Gordić.... 83. Kadijević..151. M. Okru-žno zdanje 1889-1989. Inkiostrija u srpskoj kulturi prve polovine dvadesetog veka v. A... Romantična arhitektura.: 3... Novi Sad. 58 O tim crkvama D. 23-24. 61. Kadijević.. S.: B. Jovanović. Škalamera. Živanovića sa početka dvadesetog veka v. delo. 48 A.. 64 O arhitekturi Laze Lazarevića v. Arhitektonsko nasleđe. 47 B... Romantična... 28-30... 59 O crkvama M.. 100-102. 30-31. 49. Obnova. Đorđa na oplencu v.. Vujović. Kuća Laze Lazarevića.. Sekulić. Pregled. 71-75.. Kadijević. Kadijević...146. Ž. Jedan vek. Manević. Đ... 1978. Jovanović.: B. Promenljivi ideali. Škalamera.151-157.. Kadijević. 50 Nav.. 91-93.. 32. M.. delo. Kadijević. Kadijević. Isti.: G. Valtrovića i njihovom uticaju na razvoj našeg nacionalnog stila v. Jedan vek. 91-113. 51. Pregled. B. A. 129-130. 66-69.. zograf i neimar. Crkveni spomenici na području Grada Beograda... Jovanović. 6-8.. Gradišelji Beograda..: S.. Međ javom.. Srisko crkveno. 44—45. 1985... M. D. 12. 153167.. nav. Zamolo. Tomovski. M.. A. Isti. Arhitektura urbanizma 50. Škalamera. nav. 59. 28-30.: B. Nestorović. 77-78..... Jedan vek nacionalnog stila. 3. Kadijević.Nestorović. D. Dragutin Inkiostri Medenjak. Pregled spomenika. Godine. 8. 154. 143. Vujović... 68 O Starom dvoru v.. v9_ O palati Narodne banke v.. 3. Beograd.: B.: X. Vojinović...: B. Stanojevića v. Nestorović. 1949. Srpsko crkveno. Nestorović. Kadijević. nav..: J... delo. A. 2324. A.: Srbija na pariskoj iložbi. 62 O Tanazićevim beogradskim objektima v.. 337-350 S. 99.. Manević.: M... 75.. delo. Novija. Manević. Ž. 76. Pregled. 53 O tim hramovima v.. 3. Ž. A. 63 O beogradskim objektima J.. 12. 290-292. Međ javom i međ snom. Novi Sad.: J..23-24. 3. Brankovo kolo. M. Filipović.: M. 66 3. Đ. 33-50.... Romantična. A.. Arhitektonsko. D. 505. 97-101. 1979... 55 O naučnoj delatnosti D.. Nestorović.. 164.. Manević. 1995. S. Teofil Hanzen.. Nestorović.. A.18. Promen-ljivi ideali. Srbija na svetskoj izlo-žbi u Parizu 1900.153. 13. D...: B... PreGled siomenika. 49 Isti. Nosioci. 75-76. 31-61. delo. Sremski Karlovci 1900.. 91-96. Graditelji Beograda. ZLUMS21. 6... Nestorović. Topola. Manević. Manević. delo.. Isti.Ž.. Beograd. u „Izlozi Srpskog učenog društva".... Romantinna arhitektura. nav. Oplenac. Manević. A.. Nosioci.: M.: B. Romantična..: Isti.. Jedan vek. nav. 207-208. Crkveni spomeniii.. zaštita i . Đurić-Zamolo. Ž. 74. Majstor Andreja Damjanov.. 156..56.. B. Novija. Graditelji u Srbiji u XIX veku.. 1966. nav. delo. Valtrović i D.. 67 Isti.. Nestorović. 81-82.. 56.. 57 O tim crkvamav... Đ.147. 52... Jovanović.. nav. Milutinovića i M. Škalamera.. D..235-247.. Novija. Beograd... 1994). 65 O arhitekturi crkve Sv. Jovanović... 91. nav. 60 O crkvama J.. ZLUMS 1. delo. Kadijević. Jedna polemika iz 1904. nav. 13. Pregled.: B. „han-zenatika" i Hanzenovi srpski učeniii. Milu-tinović kao istraživači srpskih starina. Isti. 77... delo.Ž. delo. Gordić. Jedan vek. Kadi-jević. Vulešević. 84-85. delo. Andreja Damjanov iz Velsa. 1965. 82.. 5-6.. Đ.. 64-65. 79-80. 147-148. nav. Jedan vek. A..... 3.: G. Isti. Jedan vek nacionalnog stila.114-115. K. delo.. Kadijević. 12-22. 49. 72 O tim građevinam v. 147. 224. Nokovića u nacionalnom stilu v. Dušković. Sekulić . 54 B. Pregled spomenika arhitekture. 85-90. Ruvidića v.. Jedan vek. delo.. Đurić-Za-molo. M. Novija sriska arhišekšura. Pregled siomenika. 155.. V. Zgrada Okružnog suda u Leskovcu. 1968. A. Zamolo. Obnova.. 3. Nedić. 8. delo.. 78.. Kadijević.. Romantična arhitektura.. D. Isti. 52 O uticaju Henzenove arhitekture na razvoj nacionalnog stila u srpskoj arhitekturi v. A.. Nestorović.... 279-282. GGB XXVI. 8-9. nav. A. 30.. Skopje... Beograd. Požarevac 1989. Zamolo.. Nestorović. 51 O Građevinskoj delatnosti tajfe Damjanov u srpskim krajevima v.. Škalamera. Manević.. Jedan vek. 3. 207-210... Nestorović.. 27-28. 70 O ovim građevinama v. 92. Đurić-Zamolo. Škalamera. Kadi-jević. 24-31. D. Zamolo. Beograd. 1900. Hoteli i kafane. Bogdanović. Muzeji 2.49. 61 O paviljonu Srbije na pariskoj izložbi v. 71 J. Lisičić. Manević. 3740. nav.. 56 O ulozi D. Jedan vek.220-223.... 144. nav...102105... Jedan vek.. Srp-sko irkveno.

: B. Sveske DIUS 14... likovnim kritičarima. Isti. Doprinos ruskih neimara emigranata srp-skoj arhitekturi između dva svetska rata. A.. 74 O ovim palatama v. Zamolo. 13.. Beograd. Beograd.. Prilog 9. Graditelji Beograda. istoričarima umetnosti. stručnim kritikama. Beograd. nav. likovnim kolonijama. 1939).... izložbenim i prodajnim galerijama.Beograd. 33-43.. Škalamera. 158. Zamolo. aukcijskim kućama i drugim institucijama kulture. Dušković. Pregled. Kako do paketa? • • • Registracija Kupovina paketa Pravila i uslovi korišćenja Prijava na mailing listu Unesite vašu e-mail adresu Prijavite se Unesite kod Nečitljiv kod? Generišite novi Zašto se prijaviti? .... Đ. 207-209. 209-229. V. 1995. Secesija u srpskoj arhšiekšuri. FoglićKorjak. muzejima. 48. Seiesija u Čačku. Kulić -K. Manević.. Novi Sad. Graditelji Beograda. galerijom dela iz opusa. 1979. Urbanizam Beograda.. Zamolo. Pregled. prodavnicom i kontakt informacijama. B. Ag1 Ioiueai 5(u1e t Ui§oz1au1a . Glasnik DKS 19. 315-342. 158. 1985. Isti. 73 D.. 37-38. Isti. Beograd.A tgueu o/ 5esetotz1 AgćIesŠge t Ui%ozŠa. D. 7-13: 3. Graditelji Beograda. Svako se kroz portfolio predstavlja biografijom. Kadijević. Graditelji Beograda. A. 77 O secesiji u srpskoj arhitekturi v. Postakademizam u arhitekturi Beograda (1919-1941). Srpski Rusi". Zbornik Narodnog muzeja HP-2. 16-17. Nestorović. 1983. Đurić-Zamolo. 25... B. M. ZLUMS 3. Beograd. Đ.: Ž. 76 3. u Ag11Čoiueai/Ji§ep Zašto ARTE? Arte je namenjen umetnicima. 13-14. Nestorović.160. Škalam-era.. Angažovanjem kompetentnog redakcijsko-uredničkog tima... Đ. savremenim tehničkim i vizuelnim rešenjima Arte svakom korisniku portala pruža jednostavnost i sigurnost prisustva.. Zbornik Narodnog muzeja HI-2. 1985.. Beograd.. 1864 . 17-19. 97-98. 1967. 53-54. Novija. 1973. Nestorović. D. Cvijin.. 75 B. Jučerašnje Graditeljstvo I.. Ž. Graditelji u Srbiji. 243-254. sadržajem predstojećih događanja. Secesija u arhitektu-ri Beograd 1900-1914. u „Rusi bez Rusije.. Beograd. 1994. Novija. GGB XX. 339382. Arhitekta Nikola Krasnov (Moskva. Manević. delo.. D.revitalizacija. udruženjma umetnika.

Srbija | Tel: +381 11 32 41 641. Registracija Email Lozinka Login Zaboravljena lozinka Niste član? Registrujte se Arte media | Takovska 20. 11000 Beograd.rs Copyright © 2007 Sva prava zadržana. Fax: +381 11 32 41 414 | E-mail: info@artemedia.Garancija privatnosti. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful