BERBA, ČUVANJE I PAKOVANjE VOĆA I GROŽĐA

Priredili: dr Ranko Prenkić mr Miroslav Čizmović

Podgorica, 2012

BERBA, ČUVANJE I PAKOVANJE VOĆA I GROŽDJA UVOD Berba voća je završni postupak u proizvodnji voćnih plodova. To je jedan od veoma važnih i odgovornih tehničkih mjera u nizu postupaka do konačne realizacije. Nije dovoljno samo plodove voćaka proizvesti, već ih treba ubrati u najpovoljnijem trenutku i na najbolji mogući način, kako bi se što duže sačuvali i pred potrošače iznijeli u najboljem stanju. Ovo je jedan od tehnoloških postupaka u kom najviše zavisi finansijski rezultat proizvodnje voća. Na kvalaltit i trajašnost najviše utiču: - Vrijeme i brzina berbe, - Način berbe i manipulacija plodovima poslije berbe. Čuvanje voća ima za cilj da riješi protivrječnost između sezonskog i kvarljivog karaktera voća s jedne strane, i neophodnosti njegovog neprekidnog korišćena u ishrani u svježem stanju sa druge strane. Ovaj cilj mora biti ostvaren bez ikakvog pogoršanja kvaliteta voća, što je nesumljivo od izuzetno velikog i višestrukog društveno-privrednog značaja. Čuvanje plodova zasniva se na usporavanju svih biohemijskih i drugih procesa koji pri tome ne prestaju. Ukoliko se to uspješno postigne, utoliko će se plodovi duže sačuvati u svježem stanju. To nam nameće obavezu dobrog poznavanja: - Vrste tehnologija kako bi se plodovi što bolje sačuvali do momenta korištenja, - Poznavanja bioloških svojstava plodova koji utiču na kvalitet i dužinu čuvanja. - Metode čuvanja voća se usavršavaju – u cilju smanjenja gubitaka koji se javljaju od berbe do potrošnje. - Prema ispitivanjima mnogih autora gubici mogu iznositi i do 80% od mase svježih plodova. - Vrijednost uskladištenih plodova višestruko narasta u lancu od berbe do prodaje, zato gubitak u masi i kvalitetu donosi ekonomske posledice.

2

- Države u kojima je razvijena voćarska proizvodnja imaju dobro razvijenu mrežu hladnjača, kao i sistem tarnsporta koji odgovara osobinama pojedinih voćnih vrsta. - Zahvaljujući razvijenoj tehnici hladjenja u toku čuvanja i transporta sezonski karakter potrošnje voća se skoro gubi – Sezona potrošnje svježih voćnih plodova veoma se lako može produžiti uvozom iz veoma udaljenih područja. - Osnovni cilj čuvanja voćnih plodova i groždja jeste da se proces zrenja i razgradnje biljnih tkiva što je moguće više uspori, a da se pri tome njihova upotrebna vrijednost ne smanji. - Procesi zrenja ukoliko su u poodmakloj fazi, vrlo teško se mogu usporiti bilo promjenom temperature, bilo regulisanjem sastava vazduha – tipičan primjer za to su požutjeli plodovi kruške ili banane. - Poslednjih decenija prošlog vijeka i početkom XXI milenijuma dolazi do uvodjenja najsavremenijih tehnologija čuvanja voća i grožđa. - Kao osnova za ovo su poslužila otkrića toka disanja, a naročito klimakterijskog disanja plodova i uticaja promjene sastava vazduha na fiziološke i biohemijske procese u plodu. - Kontrolisana atmosfera (KA) – uvedena početkom druge poslovine XX vijeka. - Metode čuvanja plodova sa malo kiseonika u atmosferi (LO), sa vrlo malo kiseonika (ULO), sa malo etilena (LE), sa vrlo malo etilena (ULE) kao i metode brzog uspostavljanja KA uslova (RKA), stresno male količine O 2 (ILOS) i druge. - Zajedničko svim ovim metodama jeste duže čuvanje plodova, uz najmanji gubitak bez promjena kvaliteta i duže trajanje plodova poslije iskladištenja.

3

GRAĐA PLODOVA Biofizičke osobine plodova zavise prije svega od njihovih anatomskohistoloških karakteristika, od stepena zrelosti i uslova spoljne sredine. - Pokožica koja pokriva površinu ploda, sastoji se iz epidermisa sa najčešće jednim slojem ćelija i hipodermisa sa više slojeva ćelija. - Hloroplasti – koji daju pokožici zelenu boju. - Zrenjem se količina hlorofila smanjuje, a stvaraju se karotenoidi pigmenti koji daju plodovima žutu, narandžastu ili ćilibarsku boju. - Antocijani daju crvenu ili plavu boju, a stvaraju se kao pigmenti u cijelom plodu (višnja) ili u površinskim slojevima (šljiva). - Parenhim ili mezokarp – je mesnati dio ploda, a ujedno i najkorisniji – sastoji se iz rastresito povezanih ćelija parenhima. - U zrelim plodovima hloroplasti se nalaze obično na periferiji, a u zelenim dublje u parenhima. - Ćelije parenhima mogu biti ispunjene skrobom (kesten) ili sokom (groždje). - Čvrstima parenhima zavisi od sastava ćelijskih zidova od količine ugljenih hidrata i od veličine i oblika ćelija. - Peteljka – sastoji se iz sloja epidermisa, like, floema, kiselina i srži. Sama elastičnost peteljke zavisi od njene dužine i debljine. - Nejestivi djelovi ploda su kod jabučastih vrsta voća: peteljke, sjemena loža, sjemenka i čašica; kod koštičavog voća; peteljka i koštica; kod

4

kod banane kora itd. smokva oko 80%. čašica i sjemena kod agruma ili citrusa sjeme i kora. aromatične materije i etilen.Voćni plodovi – imaju složen i raznovrstan hemijski sastav dijele se na: 1.Saharoza . proteine. Šećeri sa niskom molekularnom masom: . gasovi (CO 2 . enzime.Celuloza . rafinoza i dr. . lipide. Grupu organskih materija čine šećeri. breskva oko 86%. . hormoni itd. 2. aminokisjeline.Voda – kod većine voćnih vrsta plodovi sadrže od 75-90% vode. karetonoidi i antocijani).Nesvarljivi ugljeni hidrati: . peteljka. organske kisjeline. Šećeri koji nastaju kao proizvod raspadanja drugih materija – maltoza.jezgrastog egzokarp-ljuska. arabinoza. Jagoda 85-90%.Hemiceluloza . . pektinske materije. lješnik. 2.Ukupna količina ova tri šećera se u svježim. Biljni pigmenti (hlorofil.Fruktoza . vitamini. jabuka 84-86%. kod jagodastog.Glukoza . orah.Ugljeni hidrati 1. O 2 i N 2 ) i mineralne soli. Neorganske materije – voda.Pektinske materije 5 . badem do 12%. HEMIJSKI SASTAV PLODOVA . zrelim plodovima voća kreće ili nalazi od 2-65% svježe mase.

.Proteini – kod većine voćnih vrsta se nalaze u količini od 0. 2. a u groždju vinske kisjeline. Jabučne u jabuci od 0. . ali su vrlo značajni za ljudsku ishranu – čovjeku organizam ne može da ih stvara – poznate su posledice u slučaju nedostatka C. badem. razvoja. Stepen zrelosti plodova se često vezuje za količinu organskih kisjelina – odnos ukupnih šećera i ukupnih kiselina u voćnim plodovima ima najviše jabučne i limunske.Organske kisjeline – uglavnom se nalaze u ćelijskom soku slobodne ili u vidu soli. zrenja i čuvanja plodova. Vitamina u biljkama ima u vrlo malim količinama. Organske kiseline imaju važnu ulogu u metabolizmu plodova. Predstavljaju važan izvor energije pri disanju ćelija. Imaju važnu zaštitnu funkciju kutikularnog sloja i gradju ćelijskih membrana. 6 .Lipidi – ima ih manje od 1% svježe mase kod većine plodova – neki od izuzetaka su plodovi: 1. Orah – oko 60% svježe mase. lješnik 12-18%. Jesu bitne komponente za gradju ćelije – jedro i citoplazme. u krušci 0. E i vitamina B kompleksa. učestvuju i u gradji enzima koji su vrlo aktivni u procesu metabolizma za vrijeme rasta. Avokado – 8-31% masti u svježoj masi ploda. a u suvoj čak i do 70%. Limunske kiseline kod citrusa imamo 3-5%. A.9%.3-0. .1 do 0. Masline – 15-35% ulja u svježoj masi ploda.3-2% svježe mase – orah. 3.5%. .Vitamini – učestvuju u biohemijskim procesima razmjene materija u biljkama.

malina. višnje. U zidovima ćelije zrelih plodova nalazi se u prosjeku 0. kod citrusa 30-50 mg. .Antocijani – jagoda.Grupa žutih pigmenata – karotenoidi – .Tanini – javljaju se kod pojedinih voćnih plodova u vrlo malim količinama koje se izražavaju u 10 ili 100 djelovima procenata. . na primjer utiče direktno na kvalitet i čuvanje plodova. ima ih nešto više pa čak i do 2%.5% pektina. Fe i 2. rastvorljivi pektin. Mo.Protopektin. Mg. U voćnim plodovima se nalaze u pokožici.Pektinske materije – ulaze u sastav primarnog ćelijskog zida i srednje lamele tkiva viših biljaka. S.Mineralne materije predstavljaju: 1. mušmula. Kod malog broja voćnih vrsta kao što su crni trn. . Količina K i Ca. Ca. Sadržaj ostalih vitamina u voćnim plodovima je znatno skromnije zastupljen. aktinidije 116-930 mg. Mikroelementi – B. pektinska kisjelilna. trešnje. svježe mase. . . Stvaraju se postepeno u toku zrenja da bi pred kraj zrenja počelo naglo nakupljanje pigmenata. crno groždje. Cu. banana) zrenjem gube hlorofil. . crne ribizle 150-350 mg. Makroelementi – K. Zn. berskva. Mn. P.Biljni pigmenti – nalaze se u hloroplastima koji se nazivaju “fabrikom” za asorbovanje svjetlosne energije pomoću koje se obavlja proces fotosinteze.Aroma voćnih plodova – je subjektivni osjećaj koji se doživljava mirisanjem. Plodovi većine voćnih vrsta (jabuka. .Količina vitamina C varira – kod jabuke ga ima od 1-27 mg na 100 g. 7 . Najprijatniju aromu plodovi imaju u fazi konzumne zrelosti. Co. a dok su plodovi mladi i zeleni ima ih u parenhimu ploda. kruška. nalaze se u ćelijama soka i daju mu različitu boju.

Komponente arome se nalaze u plodovima u vrlo malim količinama, obično manje od 100 ppm. U voćnim plodovima je otkriveno više od 200 komponenata arome. - Aromatična jedinjenja nijesu samo esteri nego i laktoni, kisjeline, alkohol, aldehidi, ketoni, eteri, acetali, karbomili, ugljovodonici.

8

PROMJENE NA VOĆNIM PLODOVIMA U TOKU ZRENJA Intenzitet zrenja - Poznavanje disanja ćelija uopšte i karakteristika intenziteta disanja od posebnog je značaja za čuvanje plodova. - U procesu zrenja intenzitet disanja se mijenja i obično se predstavlja karakterističnom krivom. - Intenzitet disanja se obično izražava: a) u milimetrima izlučenog ugljen-dioksida (CO 2 ) po kg na čas, ili b) u miligramima CO 2 na 1 kg suve mase za 24 časa, ii c) količinom usvojenog kiseonika (O 2 ). - Najveći intenzitet disanja je u zelenim plodovima, a sa sazrijevanjem on se smanjuje. - U početku zrenja javlja se ponovo porast intenziteta disanja, koji se naziva klimakterijski uspon disanja. - Po postizanju klilmakterijskog maksimuma disanja intenzitet disanja ponovo opada, da bi se na kraju javilo nepravilno disanje u periodu koji se naziva period starenja ili selescencije. - Zavisno od toga dali se disanje obavlja po gore pomenutom toku ili ne voćne plodove dijelimo na: 1. Klimakterijsko – jabuka, kajsija, avokado, banana, smokva, šljiva, i 2. Neklimakterijsko – trešnja, višnja, groždje, limun, ananas, jagoda i dr. - Poznavanje vrijednosti parametara intenziteta disanja je značajno radi praćenja fiziološke starosti plodova i drugih promjena za vrijeme zrenja.

9

- Usporavanjem pojava klimakterijskog maksimuma odnosno smanjenjem intenziteta disanja može se značajno produžiti životni vijek odnosno dužina plodova. - Intenzitet disanja se usporava sniženom: • temperaturom (Vant Hofovom zakonu) i • povećanjem količine ugljen dioksida, odnosno smanjenjem količine kiseonika. - Visoke doze CO 2 mogu da izazovu fiziološka oštećenja. - Maksimalna količina CO 2 zavisno od voćne vrste i sorte može da bude od 1-10%. - Kratka primjena visokih koncentracija CO 2 ne mora da ostavi štetne posledice, a može vrlo povoljno da djeluje na brzo sniženje intenziteta disanja na početku perioda čuvanja. ULOGA ETILENA U ZRENJU PLODOVA - Etilen (C 2 H 4 ) je posebno značajna materija koja nastaje u procesu intenzivnog disanja plodova u vrijeme njihovog zernja kada se oslobadjaju isparljive materije. - Ubrzava zrenja plodova, povećava aktivnost hidrolitičkih enzima (celuloza i pektinoza), ubrzava stvaranje aromatičnih materija u plodu itd. - Povećanjem temperature ili temperaturnim stresovima izaziva se promjena u metabolizmu koja ubrzava produkciju etilena. - Etilen je jedan od najznačajnijih gasoviti biljni regulator u fiziologiji zrenja poslije berbe.

TRANSFORMACIJA UGLJENIH HIDRATA - Ugljeni hidrati se iz lišća transportuju u plodove u obliku prostih šećera (saharoza, rafinoza, heptuloza). - Dio ugljenih hidrata se utroši za energetske potrebe i sintezu drugih materija, a dio se dopunjuje u plodovima u vidu rezervnih materija kao što je skrob.
10

- U toku procesa zrenja skrob se hidrolizuje enzimima u proste šećere (saharozu, glukozu, fruktozu) i tek tada plodovi postaju jestivi. - Glukoza i fruktoza se aktivno uključuju u proces disanja i lagano dolazi do njihove razgradnje. - Kod jabuke i kruške u početku ima više glukoze nego fruktoze, a u vrijeme dozrijevanja i kasnije poslije berbe taj odnos je obrnut. - Količina saharoze u vrijeme zrenja je velika kod plodova breskve, kajsije, i njena koncentracija raste za vrijeme zrenja. Kod jabuke i kruške količina saharoze se povećava sve do berbe. U groždju je vrlo malo i maksimum dosiježe u vrijeme zrenja, kod pomorandže je obrnuto, u zrelim plodovima je najmanja koncentracija. KOLIČINA PEKTINA - Razgradnja polimera ugljenih hidrata, kao što su hemiceluloza i pektinske materije, slabe mehaničku građu i snagu držanja među ćelijama, plodovi postaju sočniji i ukusniji, - U poslednjoj fazi razgradnje dolazi do dezintegracije strukture plodova, brašnavljenja i raspada, - Kod jabuke i kruške sa poodmaklom zrelošću opada i čvrstina parenhima plodova, ali i ukuna količina pektina, - Breskva Redhaven sadrži kao čvrsta zelena 1270, čvrsta zrela 800 i sočna 740 mg ukupnih pektina, čija se količina u toku zrenja i čuvanja smanjuje. KOLIČINA UKUPNIH KISJELINA - Zavisno od voćne vrste količina ukupnih kisjelina se mijenja za vrijeme rasta plodova, - Tako na primjer, groždje i jabuke imaju maksimum kisjelina na početku zrenja, a kasnije se sa sazrijevanjem količina smanjuje, - Dinamika promjene količine ukupnih kisjelina zavisi od uslova u kojima se voće čuva. Dokazano je da se njihova količina znatno manje mijenja pri čuvanju plodova u kontrolisanoj (KA) atmosferi nego u normalnoj (NA). Zbog toga su plodovi iste sorte čluvani KA mnogo bogatiji ukupnim kisjelinama i boljeg kvaliteta nego oni čuvani u NA.

11

Ovo zavisi od sastava ćelijskih zidova i količine pektina.Proteini koji su sastavljeni od različitih amino kiselina obično ne odredjuju jestivi kvalitet voća i njihov ukus. . . 12 .Neposredno pred berbu dolazi do brže promjene čvrstine plodova zbog promjena u količini i formi pektina i promjena u sastavu ćelijskog sadržaja.Kod nezrelih plodova većine voćnih vrsta sjemenjače su bijele boje. . AROMATIČNE MATERIJE .Čvrstina plodova zrenjem konstantno opada. . . postaje mrka ili crna. Ona se može mijenjati i u toku dana. tehnološkoj ili konzumnoj zrelosti. njihov oblik i turgor u ćelijama.Za vrijeme intenzivnog rasta čvrstina plodova mijenja se više pod uticajem porasta ćelija nego pod uticajem promjena u sastavu pektina. količine šećera.Jedna od tih promjena je i sinteza i izlučivanje isparljivih (aromatičnih) materija koje pored šećera.Kod jabuke ona u fiziološkoj. celuloze i hemiceluloze. veličina ćelije. Kod citrusa ostaje bijela i u punoj zrelosti.ČVRSTINA PARENHIMA PLODA . Opadanje čvrstine u tom slučaju zavisi uglavnom od prelaska nerastvorljivih u rastvorljivi pektin. . BOJA SJEMENKE .Berbi voća obično prethodi period u kome u plodu nastaju mnogobrojne korisne promjene koje povećavaju kvalitet plodova za jelo ili preradu.U zavisnosti od čvrstine plodova je i tačka biopopuštanja ili uboja i tačka cijepanja pokožice. organskih kisjelina i drugih sastojaka ploda doprinose boljem kvalitetu i upotrebnoj vrijednosti. .Mnoga ispitivanja ukazuju na činjenicu da je dominantna karakteristika porasta metabolitičke aktivnosti u vrijeme klimakterijuma sinteza novih proteina.Zavisnost čvrstine od količine i odnosa pojedinih pektina je posebno velika nakon berbe i u toku čuvanja. KOLIČINA PROTEINA .

Količina hlorofila zavisi od sorte.Prerano ubrani plodovi poslije iskladištenja mogu da dobiju žutu boju. koji se nalaze u pokožici ploda u odnosu 3:1.Lakoća odvajanja izražava se silom otkidanja u njutnima (N). ali sa vrlo slabo izraženom aromom (Viljamovka). BOJA PLODA . 13 . a postepeno se pojavljuju maskirani karotenoidi i ksantofili koji pokožici daju svjetlije nijanse. ishrane. ali je karakteristična za svaku voćnu vrstu.Antocijani su pigmenti koji daju intenzivnu boju koja često maskira hlorofile i karotenoide. pa čak i sortu.U toku zrenja plodova brzo se mijenja lakoća odvajanja ploda od grane odnosno peteljke. rodnosti itd. .Nekoliko nedelja prije berbe. .Razgradnja hlorofila je znatno brža u plodovima na stablu i čuvanim na otvorenom nego u plodovima u hladnjači.Količina ovih aromatskih materija je vrlo mala.I plodovi dunje ili breskve ako su prerano ubrani takodje nemaju tipičnu aromu.Osnovna boja pokožice ploda se vrlo sporo mijenja do pred samu berbu.Karakteristična intenzivna aroma se kod većine voćnih vrsta javlja te u konzumnoj zrelosti ploda. . Zelena boja potiče od pigmenata hlorofila od kojih su najzastupljeniji hlorofil a i b. .Količina pigmenata pokrovne boje se obično najitenzivnije povećava nekoliko nedelja prije i u toku same berbe (jabuka. kruška). onda već postoji formiran sloj za odvajanje koji se naziva Apscisni sloj. ..Pored maskiranih karotenoida pri gubljenju hlorofila dolazi i do sinteze novih karotenoida. hlorofil počinje da se razgrađuje. . Kada se plodovi odvajaju sa lakoćom.Kod Jonatana i Ajdareda crvena boja je cijenjena sortna osobina pa se često sa berbom čeka da se nakupi maksimalna količina antocijana. . ODVAJANJE PLODOVA . bujnosti. . . .

Apscisni sloj se sastoji od ćelija sa stanjenim zidovima koje prekidaju anatomsku vezu sa granom.Smatra se da je četiri nedelje prije konzumne zrelosti plodova jabuke. ovaj sloj već formiran. slično je i kod plodova kruške.. 14 . .

banana i sl. METODE ODREĐIVANJA VREMENA BERBE . II – Metode kratkoročne prognoze a) Na osnovu jodno-skrobnog testa (jabuka. ljetnje sorte jabuke) f) Oblika presjeka ploda (banana).ODREDJIVANJE VREMENA (ROKA) BERBE . e) Organoleptičke ocjene (grožđe. malina). breskva. . višnja. I – Dugoročno se vrijeme berbe može prognozirati: a) Na osnovu broja dana od punog cvjetanja do berbe.). kajsija.Da bi se spriječile posljedice prerane odnosno prekasne berbe u praksi se najčešće koriste metode za dugoročnu i kratkotrajnu prognozu.Posebno je važno pravilno uzimanje uzoraka za odredjivanje vremena berbe. kruška. zatim način berbe i manipulacija plodova. . kruška. kruška aktinidija i dr.Posebno je značajna zato što od stepena zrelosti plodova i tehnologije berbe i čuvanja plodova do potrošnje u mnogome zavisi i finansijski rezultat proizvodnje voća. . .Berba voća je jedna od tehnoloških mjera u nizu mjera do konačne realizacije voćnih plodova. kruška i sl.) c) Promjena osnovne i dopunske boje pokožice ploda (jabuka. d) Lakoće odvajanja ploda od grane ili peteljke (jabuka. b) Na osnovu broja dana od T stanja plodova do berbe i c) Sume temperatura u periodu od punog cvjetanja do berbe. .Zato je neophodno imati dovoljan broj tehnologa-voćara sa visokim nivoom obučenosti.) b) Čvrstine parenhima (mezokarpa) ploda (jabuka.Uzorci se moraju uzati za svaki voćni zasad posebno • Za starije zasade voća • Za mladje zasade voća 15 . jagoda.Na kvalitet i trajanje plodova najviše utiče vrijeme i brzina berbe.

. . . dovoljno je i po 30 plodova po klasi.Neophodno je navesti vrijednosti za svaku sortu. a za Z. na primjer za 5-10 dana. ali i od različite ocjene vremena punog cvjetanja i zrelosti. a mogu da variraju kod zimskih sorti jabuka.• Za zasade na različitim podlogama • Za zasade na različitim položajima .Od breskve oko 70 plodova. BROJ DANA OD PUNOG CVJETANJA DO BERBE . delišes 140-154 dana.Sorta Jonatan se bere na 140.U svakom zasadu od svake sorte jabuke i kruške uzima se po 30-50 plodova iz raznih zona krune.Broj dana od punog cvjetanja do berbe zavisi od klimatskih prilika i agrotehnike. zasniva se na utvrdjivanju broj dana od T stanja plodova do berbe.Cvjetanje i berba se prate u višegodišnjem periodu na 20 istih stabala. takodje iz raznih zona krune. • Primarna faza – vrijeme od punog cvjetanja do stadijuma T. a Zlatni delišes 145-150 dana od punog cvjetanja. u uslovima Vojvodine. 16 . STADIJUM T .Prema Fedorovu (1981) u Francuskoj se Jonatan bere nakon 140-150 dana. a sorta Zlatni delišest oko 145 dana poslije punog cvjetanja. .Metoda koja može da se koristi u svakom rejonu kao relativno stabilna za odredjivanje vremena berbe.Predstavlja nešto bolji metod za dugoročnu prognozu vremena berbe od prethodnog. .Za uslove Slovenije navode se podaci da se Jonatan bere poslije punog cvjetanja 131-145. ponekad do 15 dana. promjenljiva je i zavisi od vremenskih prilika. a ukoliko su plodovi klasirani. . .

• 2 – tamno obojene samo pod pokožicom i neznatnog dijela parenhima – plodovi pogodni za kraće čuvanje i prevoz. • 1 – neznatno potamnjivanje ispod pokožice ili potpuno svijetao presjek – konzumna zrelost. krušaka i drugog voća nije našao širu primjenu u praksi.• Sekundarna faza koja predstavlja vrijeme od T-stadijuma do optimalnog vremena za berbu. SUMA TEMPERATURA OD PUNOG CVJETANJA DO BERBE .Ova promjena se može kvalitativno pratiti uz primjenu 0. • Prema nekim autorima sekundarna faza (od stadijuma T do berbe) traje za Zlatni delišes 119-122 dana. • 5 – crno plava boja – zeleni plodovi • 4 – neobojena površina oko sjemene kože – početak zrenja • 3 – prosvjetljavanje na tamnoj osnovi cijelog presjeka parenhima ploda – tamnoplavo obojen samo pod pokožicom – optimalna faza zrelosti za dugotrajnije čuvanje. 17 . . JODNO-SKROBNI TEST . .Ovaj pokazatelj za odredjivanje vremena berbe jabuka.Glavni razlog za neprihvatanje ove metode je činjenica da rast plodova često ne teče proporcionalno povećanju temperature. pa se poslije nekoliko minuta daje ocjena na osnovu petostepene skale (1-5). Za sortu Džonagold ovaj period iznosi 120 dana.5-1%-nog vodenog rastvora joda u kalijum-jodidu. . a za Ajdared i Gloster oko 130 dana.Poprečno li uzduž presječen plod jabuke ili kruške tretira se rastvorom uz pomoć pumpice za raspršavanje ili potapanjem. za Jonatan 115-120 dana. a za Ajdared oko 120 dana.Skrob se kao rezervna materija u vrijeme zernja voćnih plodova (u većini slučajeva) vrlo brzo razgradjuje.

Ocjena uz pomoć tablica boja mnogo je pouzdanija. Čvrstina parenhima ploda . bresaka i šljiva odnosno o granicama u okviru kojih ona treba da se nalazi kod plodova namijenjenih za dugotrajnije čuvanje i prevoz na veća odstojanja..Dok Ministarstvo poljoprivrede i šumarstva Italije daje praktično preporuke o potrebnoj čvrstini jabuka. 18 .Penetrometar je aparat koji služi za mjerenje čvrstine parenhima ploda. krušaka.5.U literaturi se srijeću i drugi načini korišćenja jodno-skrobnog testa.Prema mnogim iskustvima ovaj metod može da da dobre rezultate u odredjivanju vremena berbe jabuka. . . a nije dovoljno pouzdan za druge voćne vrste – koristi se za utvrdjivanje konzumne zrelosti. . – Mogu biti ručni i stoni. Promjene osnovne i dopunske boje pokožice i ploda . . . i to na osnovu ocjene površine pokrivene plavom bojom u procentima ili na osnovu dvetostepene i desetostepene skale.5-3.Neki autori smatraju da se ovaj pokazatelj zrelosti može koristiti samo kao pokazatelj “najmanje dozvoljene vrijednosti” za uskladištenje plodova jabuka i krušaka. ali i uz pomoć tablica boja. .U praksi se optimalnim vremenom berbe za dugotrajnije skladištenje smatraju ocjene 2. – Obično se uzima 30-50 plodova i na svakom se mjeri sila na dva mjesta zavisno od toga da li su manje ili više obojeni.Plodove za mjerenje treba uzimati sa raznih stabala i različitog položaja u kruni. .Promjena osnovne boje pokožice ploda može da se prati vizuelno.O čvrstini ploda kao pokazatelja zrelosti voćnih plodova postoje različita mišljenja. na osnovu iskustva.Drugi autori navode da se ovaj pokazatelj zrelosti plodova jabuka može koristiti samo uz primjenu ostalih pokazatelja.

Neke sorte jabuke (Zlatni delišes) se u Zapadnoj Francuskoj bere kada su 70-80% sjemenke mrko obojene. malina. sortu i lokalitet.. . na osnovu intenziteta boje. Izuzetak predstavlja sorta Jonatan. Lakoća odvajanja plodova .Prema nekim autorima kod skoro svih sorti zimskih jabuka pri ranim terminima berbe sjemenjača je bijela.8 – 22. . čija je sjemenjača od prvog ranog termina berbe mrka.U uslovima hladnije klime parenhim ploda sazrijeva nekoliko nedelja pošto su sjemenke dobile mrku boju.6 N.Ukoliko na ubranim plodovima jabuke nedostaje 30% peteljki plodovi su zeleni i ne treba ih brati. . . srednje i teško odvajanje i na osnovu toga donosi sud o stanju zrelosti.Treba naglasiti da u savremenim mašinama za klasiranje plodova postoje ugrađeni uređaji koji sortiraju na primjer jabuku i limun. Boja sjemenjače .Kod Zlatnog delišesa je na primjer korišćena skala boja horticultural color chart koja se sastoji od pet različitih nijansi boja od zelene do žute. kupina i drugog voća.Sila otkidanja predstavlja vrlo značajan metod i za berbu višanja. a za odvajanje peteljke od ploda 8.U praksi se lakoća odvajanja obično ocjenjuje (ne mjeri) sa lako.Sila odvajanja zavisi od vrste. . 19 . . vremena berbe i drugih faktora. pa je s toga treba ustanoviti za svaku vrstu.Sila potrebna za odvajanje peteljke ploda od grane za veći broj sorti jabuke iznosi u prosjeku od 7.8 – 30 N. sorte. . .Slične tablice boja mogu da se koriste kod kruške Viljamovke i banane. Zrenjem plodova sjemenke postaju tamnije.

Na osnovu ove ocjene može se odrediti prije svega potpuna. 0. Organoleptička ocjena .Kod nekih voćnih vrsta (jabuka. . aroma i slično. breskva. odnosno konzumna zrelost. .U nekim voćnim vrstama vrijeme berbe se odredjuje i na osnovu količine rastvorljivih suvih materija ili šećera. neutralizacijom sa 0.Količina rastvorljive suve materije odredjuje se raučnim refraktometrom i izražava se u %.Količina ukupnih kisjelina određuje se u profiltriranom soku koji je razblažen vodom. odnosno njihovog odnosa sa kisjelinama.Za odredjivanje tehnološke zrelosti (za duže čuvanje) ova metoda nije dovoljno pouzdana.) može se koristiti kao pokazatelj stanja zrelosti i količina ukupnih kisjelina ili njihov odnos prema suvim materijama ili ukupnim šećerima.Vrijednosti se izražavaju u g/l tako što se utrošak baze množi sa koeficijentom 0.Kod banane tokom procesa zrenja. citrusi i sl. REFRAKTOMETARSKI INDEKS . izlgled mesa.Oblik ploda u nekih voćnih vrsta može da posluži kao jedan od važnih indikatora zrelosti ploda.1 mol/dm3 NaOH u prisustvu indikatora fenolftaleina do promjene boje ili uz pomoć ph-metra do neutralizacije.U praksi se najpovoljnije vrijeme berbe još uvijek oderdjuje na osnovu organoleptičke ocjene – boja. Količina ukupnih kisjelina .67 za jabučnu kisjelinu.96 za limunsku itd. . oblik ploda se mijenja. tako da se obično razlikuju pet karakterističnih stadijuma zrelosti. . može da posluži kao orijentacija za početak praćenja zrelosti pomoću drugih metoda. . 20 . ukus.Oblik ploda . .Plodovi banane se beru u stadijumu ¾ zrelosti. .

Plodovi većine voćnih vrsta rastu sa manjim ili većim intenzitetom sve do dostizanja fiziološke zrelosti. kao što su jonatanove pjege i staklavost ploda jabuke jesu najčešće posledica prekasne berbe. . dakle. . .U prerano ubranim plodovima kutikula je nedovoljno formirana i sa tanjom voštanom prevlakom.Porast prečnika ploda kod jabuke i kruške 20 dana prije berbe može da iznosi i 1%.5% dnevno. .Preranom berbom se.Oslobađanje etilena i disanje su vrlo reprezentativni pokazatelji fiziološkog stanja plodova. odnosno stanja zrelosti plodova.Oslobađanje etilena . a kod jabuke su podložniji pojavi gorkih pjega. površina im je relativno veća u odnosu na masu pa je i gubitak vode transpiracijom znatno veći (zeleni plodovi – Zlatnog delišesa izuzetno brzo smežuravaju).Prerano ubrani plodovi smokve su neupotrebljivi.1 ppm na 1 ppm ili više.Prerano ubrani plodovi nemaju dovoljno izgrađenu pokožicu. . . Posledice prerane berbe . često su trpki i bez karakterističnog ukusa. 21 . znatno smanjuje prinos. a pred samu berbu 0.Osnovna boja pokožice je suviše zelena i nema pokrovne boje kod perano ubranih plodova. .Pojava fizioloških oboljenja.Neki autori smatraju da je pogodan momenat za berbu plodova jabuka ako se u njima količina etilena poveća sa 0.Plodovi nemaju tipičnu aromu.1-0. Posledice prekasne berbe . . . .Ova metoda se u Velikoj Britaniji koristi u praktične svrhe radi odredjivanja vremena berbe.Pri suviše kasnoj berbi često je otpadanje najljepših plodova. što znači da je prosječna masa plodova u takvim slučajevima znatno manja.

Na ovaj način se dobijaju plodovi ujednačenog kvaliteta i mnogo su pogodniji za lagerovanje i preradu. . Zbog toga se plodovi često beru u više faza.Smatra se da plodovi iste sorte na svakih 100 m povećane nadmorske visine sazrijevaju 4-6 dana kasnije. a treća za direktnu prodaju (bez čuvanja). . . jagoda.Kod jabuke se preporučuje berba u dva navrata. kupina i sl.Prekasno ubrani plodovi su suviše meki i loše transportabilnosti.Gljivična oboljenja se javljaju mnogo intenzivnije za vrijeme čuvanja kasno ubranih plodova. . . . naročito ako je rod obilan. druga za kraće.Klima – Temperatura i padavine imaju najveći uticaj na kvalitet plodova i njihovu sposobnost da se duže čuvaju.Položaj – Plodovi iste sorte na većoj nadmorskoj visini sazrijevaju kasnije. kupinu 5-7 puta jer plodovi ove voćne vrste ne sazrijevaju u isto vrijeme.Zemljište – Na lakšim (pjeskovitim) zemljištima plodovi jabuke ranije sazrijevaju nego na teškim.Pri berbi zimskih sorti jabuka u više faza prva berba je za dugo čuvanje. .Kvalitet voćnih plodova najviše zavisi od: a) Ekoloških uslova b) Agro i pomo-tehničkih mjera c) Bioloških osobina sorte . jagodu 3-5.Bresku treba brati u više navrata (3-4). breskva. Berba u dvije i više faza . a sposobnost da se duže čuvaju je smanjena. a za vrijeme čuvanja su manji gubici.Zrenje plodova znatnog broja voćnih vrsta (jabuka. bolje i duže se čuvaju plodovi sa teških zemljišta. 22 .) dosta je rastegnuto.. kruška. . Faktori koji utiču na kvalitet i trajnost plodova . a postoje velike razlike u krupnoći plodova.

Kasno i obilno navodnjavanje umanjuje kvalitet plodova slično kao i kasno djubrenje azotom.Pravilnim formiranjem krune plodovi su dobro osunčani i ispoljavaju punu boju i karakterističnu aromu i ukus.Rezidba – Veličina plodova zavisi od starosti grane na kojima se nalaze.Proređivanje plodova – Krupnoća plodova značajno utiče na kvalitet i čuvanje plodova. količinu suve materije i čvrstinu parenhima ploda.Plodovi sa voćaka na južnim ekspozicijama ranije sazrijevaju i jače su obojeni nego plodovi na sjevernim ekspozicijama.Optimalne količine Ca i K značajno povećavaju čvrstinu ploda i smanjuju pojavu fizioloških oboljenja. često se na njima javljaju gorke pjege. jer se veći dio zadržava u listovima. smanjuje otpornost na posmeđivanje pokožice i parenhima i izaziva gorke pjege. .Previsoke doze azota i kalijuma doprinose dobijanju krupnijih plodova. sprečava pojavu gorkih pjega. Poznato je da plodovi sa nedovoljnim sadržajem kalcijuma nijesu dobri za čuvanje. na smanjenje truljenja pri skladištenju. . . ..Pod uticajem velikih vodenih površina ubrzava se sazrijevanje i poboljšava kvalitet. . posmedjivanje plodova i drugo. . .Kalcijum kao što smo naveli ima izuzetno veliki značaj u proizvodnji kvalitetnih plodova jabuka i plodova drugih voćnih vrsta.Đubrenje – Od vrste i količine đubriva zavisi kvalitet voćnih plodova. . trule itd.Kalcijum utiče na povećanje čvrstine plodova jabuke.Ako je veći odnos listova prema plodu od 50:1 javlja se nedostatak kalcijuma. . . . ali moramo voditi računa da ova mjera dovodi do oskudnog usvajanja kalcijuma u plodovima. 23 . . pucanje plodova.Plodovi sa mladih stabala ili starijih stabala koja su rodila malo najbolje i najduže se mogu čuvati.Navodnjavanje – Ujednačeno i umjereno snadbijevanje stabala vodom utiče vrlo pozitivno na kvalitet plodova. .Najbolje se čuvaju plodovi srednje krupnoće sa stabla u punom rodu. .Velike količine azota i kalijuma smanjuju kvalitet i dužinu čuvanja plodova.Preobilno đubrenje azotom otežava utvrdjivanje najpovljnijeg vremena berbe. smanjuje formiranje dopunske boje.Plodovi jabuke na dvogodišnjim granama su najkvalitetniji – imaju veću masu ploda bolje su obojeni čak i 30-40% od onih koji su na 4-5 godina starim granama. . . .

. Biološki faktori Sorta – Kvalitet i trajnost plodova su različiti i kod sorti iste voćne vrste. oblika krune i drugih faktora. što znači otežava njihovo čuvanje. Podloga – Značajno utiče na kvalitet plodova.Zaštita – Od pravilne zaštite takodje zavisi kvalitet i trajnost plodova. posebno ako se svi plodovi beru odjednom. nesazreo i sitan. što je ispod minimuma za obavljanje fotosinteze i razvijanje boje pa plodovi nijesu pogodni za čuvanje. Plodovi srednje krupnoće sa stabala koja su u punom rodu i daju umjeren prinos najpogodnijii su za dugo čuvanje.Od posebnog su značaja način i brzina berbe kao i manipulacija plodovima do mjesta čuvanja ili skladištenja. 24 . Plodovi sa stabala na podlogama M9 i M27 treba brati ranije 8-10 dana u odnosu na plodove sa stabala na sejancu ili podlozi A2. Izdržljivost plodova u prevozu je takođe različita kod pojedinih sorti.Berba je jedna u nizu tehnoloških mjera od kojih u dobroj mjeri zavisi kvalitet i trajanje plodova. . Plodovi sa slabo bujnih podloga su zbog dobre osvijetljenosti po pravilu bolje obojeni i imaju više suve materije nego plodovi sa bujnijih podloga. . Obilnost roda – Plodovi sa stabala koja su prerodila često su neujednačene veličine i zrelosti.Oblik krune – Mala dobro osvijetljena kruna ima plodove boljeg kvaliteta nego velika kruna u kojoj je veliki broj plodova zasijenjen.Osvijetljenost – Zavisi u dobroj mjeri od sorte i podloge. Starost stabla – Ima značajan uticaj na kvalitet plodova. .. - BERBA VOĆA I GROŽĐA . nedovoljno obojen. Blagovremeno ubrani plodovi sa stabala na slabo bujnim podlogama odlično se čuvaju.Često je osvijetljenost manja od 1000 luksa u kruni bujnih sorti jabuke na bujnim podlogama.

. jagoda. direktno u ambalažne jedinice u kojima se isporučuje kupcima. mandarine i pomorandže i sličnog voća najpogodnije su kengur i slične torbe koje se prazne na dnu.Način i tehnika berbe .Obavlja se pomoću raznih platformi na kojima ili pored kojih se nalazi odgovarajući broj berača. zato posebnu pažnju treba obratiti da se priprema za berbu i sami tok berbe što bolje organizuje. Ručna berba u jabučare (holondeze) i manipulisanje njima bez palete daje po pravilu loše rezultate. dunje. a ove na palete. posebno ako se beru plodovi sorti osjetljivih na udar.Ručna berba – najčešći način berbe kada je u pitanju voće koje je za stonu upotrebu. kupina) za stonu upotrebu se bere ručno. . Sitno voće (malina. .Da bi se povećala produktivnost berbe sitnog voća manje anbalažne jedinice se slažu u veće. Za branje jabuke. Treba znati da je ovo najskuplji način berbe. .Šljiva za stonu upotrebu bere se ručno.Savremene platforme i mašine za polumehanizovanu berbu obično imaju i 25 - - . Polumehanizovana berba .Način berbe zavisi uglavnom od namjene voćnih plodova – upotreba u svježem stanju ili za prerađivačku industriju. sa peteljkom i nedurnitim pepeljkom u ambalažne jedinice u kojima se isporučuju kupcu.

kajsija i druge voćne vrste namijenjene industrijskoj preradi.Već se duže vrijeme za proizvodne svrhe koriste mašine za potpuno mehanizovanu berbu šljive.Posada ili grupa od 3-4 radnika koja je na beraču za pojedine voćne vrste zamijeni 20-30 berača na klasičan način.Da bi se voćke brale mehanizovano. Mehanizovana berba . Samohodne platforme za berbu stonog voća koriste se naročito u klasičnim zasadima u kojima su stabla visoka i berba otežana.Zemljište treba biti nivelisano. oraha.U SAD se mahanizovano beru i jabuka. grožđa. . maline. . uzgojni oblik stabla mora biti prilagođen berbi određenom mašinom. U gustim zasadima jabuke u državama Zapadne Evrope često se koriste i mašine za polumehanizovanu berbu Pluc-o-Trac. breskva.U modernom voćarstvu je sve češća potpuna mehanizovana berba voćnih plodova. ananasa i sl. Sve su razlozi za uvođenje mehanizovane berbe kod nekih voćnih vrsta i na rad usavršavanju mašina za berbu stonog grožđa. . koriste se biljni regulatori kao što je ETREL kojim se na primjer kod 26 . Tada se koriste platforme sa više nivoa na kojima su rasporedjeni berači koji beru plodove na odredjenom dijelu krune. kupine. b) Visoki troškovi berbe. . višnje.- sistem transportera za prenos plodova u boks palete. c) Stalni nedostaci radne snage. . Polumehanizovanom berbom i pokretnim platformama učinak je znatno veći čak kod nekih voćnih vrsta i više od 50% (kod jagode). lješnika. a) Razvoj industrije za preradu voća.Da bi se olakšalo odvajanje ploda od peteljki ili peteljke od grane. .

. Prema podacima iz SAD-a mehanizovana berba je jeftinija za oko 40%. Satbla se tresu tresačima 2-4 puta. .- - višnje i trešnje vrši tretiranje 7-14 dana prije berbe. Koncentarciju ETRELA treba odrediti za svaku sortu u svakom lokalitetu. badema i slično zemljište se održava u jalovog ugara.U SAD-u mehanizovano se obere oko 98% plodova višnje. maline i kupine žbunovi moraju biti formirani tako da se mašine nesmetano kreću pri berbi (u vidu špalira sa odredjenom visinom). ETREL ubrzava zrenje i olakšava mehanizovanu berbu (smanjuje se sila kojom se plodovi drže na peteljci ili grani). 27 .Treba znati da su mašine za mehanizovanu berbu jako skupe pa zato treba imati velike površine voćnih zasada i to sa sistemima uzgoja i oblikom krune prilagodjenim za ovu vrstu berbe. a berba se obavlja u dvije faze: a) Tresenje tresačima.Kvalitet mehanizovano ubranih plodova može biti čak bolji nego onih koji se beru ručno. I orah se u mnogim zasadima u SAD-u i nekim djelovima Italije i Francuske beru mehanizovano. lješnika.Kod crne i crvene ribizle.Mehanizovano se plodovi beru u bok palete. ETREL nema rezidualnog dejstva. .Opali plodovi jabuke. . kruške i sličnog voća takodje se mogu sakupljati mehanizovano jer je to voće koje je namijenjeno isključivo preradi.10 %. b) Sakupljanje specijalnim mašinama u boks palete. . . Mehanizovano ubrane plodove treba preraditi u što kraćem roku. .Pored višnje u SAD-u se mahanizovano ubere i veći dio trešnje namijenjen industrijskoj preradi.025-0. Da bi se obavila mehanizovana berba oraha. Pred berbu se zemlja valja da bi površina bila potpuno ravna. već samo potencira stvaranje etilena i apscisnog sloja izmedju ploda i peteljke ili peteljke i grane.Koncentracija koja se najčešće koristi za višnju i trešnju je 0. . Prosječan učnika berača višnje je 25-40 stabala na sat.

Berbu jagodastih voćnih vrsta treba izbjegavati po visokim temperaturama. Ribizle se beru sa cijelim grozdićima otkidanjem peteljke palcem i kažiprstom pri osnovi. prezreli. 28 - - - - . odbace se zeleni. Višnje i trešnje se za stonu upotrebu obavezno beru sa peteljkom. Bere se u kengur torbe. Dunja se odvaja od grane bez peteljke. kofica koje imaju narezane “češljeve”. Plodovi mogu da se beru redom i naknadno klasiraju u salama za klasiranje i sortiranje. a ove se prazne u duboke letvorice ili boks palete i nose na klasiranje. U SAD-u se koriste mašine za berbu borovnice u plantažnim zasadima. Aktinidija se bere tako što se plod jednom rukom pridrži. Jagoda se bere sa peteljkom uz pomoć makaza. tako da plod ostane bez nje. a za preradu je poželjno da budu bez peteljke. Tehnika berbe Plodovi jabuke i kruške beru se tako što se obuhvate cijelom šakom. Maline i kupine se beru bez peteljke i u toku berbe se klasiraju. lješnik. sem ako su plodovi namijenjeni preradi. Organizacija iznošenja je uslovljena tehnologijom berbe. a drugom odsječe peteljka. Breskve se beru tako što se cio plod obuhvati kako se nebi gnječili ili oštetili noktima. a kažiprst se podmetne ispod spojnog mjesta peteljke ploda sa granom pa se plod blago uvrne i odvoji. Pri mehanizovanoj berbi tresu se nešto ranije i plodovi se kupe odmah jer se tako obezbjeđuje bolji kvalitet.. Voćne plodove po pravilu treba brati po lijepom vremenu i izbjegavati berbu vlažnih plodova (poslije kiše i po rosi). ali se na njoj mora sačuvati pepeljak. Borovnica se bere relativno brzo pomoću specijalnih kantica. oštećeni i natruli plodovi – slično je i kod jagode i ribizle. Berba može biti tako organizovana da se direktno u voćnjaku plodovi odmah klasiraju ili se probiranom berbom ustvari klasiraju. badem i kesten se najčešće beru trešenjem (motkama) kada plodovi ispadaju dobri iz klapne. Šljiva se za stonu upotrebu takodje bere sa peteljkom. a zatim se kupe u džakove i suše. posebno kada je riječ o robi namijenjenoj izvozu.Posebno se mora voditi računa o vremenu sazrijevanja pojedinih vrsta i sorti voćaka. Orah.

Obim radne snage se određuje na osnovu količine voća koja se mora sortirati. Za ovakav vid sortiranja je neophodno obezbijediti radni prostor za radnu snagu. Potrebna količina svjetlosti se određuje na osnovu osvjetljenosti objekta.Ovo je najstariji ali i danas kod nekih voćnih vrsta jedini način sortiranja plodova.Ručno. Razmak između valjaka određuje koji je prečnik ploda predviđen za tu klasu. Radnicima je potrebno obezbijediti da se mogu udobno namjestiti kako bi se što je moguće manje umarali. efikasne i učinkovite u ovoj operaciji. a povremeno se mijenjaju na radnim operacijama kako bi se izbjegla monotonija. Najjednostavnije mašine koje mogu da obavljaju ovu operaciju rade na principu valjaka koji su međusobno na različitoj udaljenosti. kao i starosti radne snage. pa se propali plodovi odvajaju na posebne pokretne trake.SORTIRANjE Sortiranje plodova se može raditi: . kao i krupnoći plodova koji se sortiraju. . Radni prostor mora biti dobro osvijetljen. Ovakvo sortiranje je samo po 29 .Kombinovano Ručno sortiranje . a površine na kojima se radi moraju biti u „mat“ boji kako ne bi „blještale“. Tako se radi sortiranje plodova jagode. dok krupniji nastavljaju dalje po istom principu. .Mehanizovano. Mehanizovano sortiranje – Povećana proizvodnja voća i potreba za njegovo brzo i jeftinije sortiranje dovela je do stvaranja mašina koje su potpomognute moćmim softvrskim programima i drugom elektronskom opremom. odmah na mjestu berbe. Sitnije voće iziskuje veći broj radnika. jer su plodovi jako osjetljivi na često dodirivanje. koja mora biti obučena za predviđeni posao.

Razvijene zemlje koriste posebno napravljene sortirnice.jednom parametru – dimenziji prečnika ploda. Pojedine mašine mogu da na kraju pakuju sortirane plodove. gdje se praktično kombinuju mašinsko i ručno sortiranje. 30 . dok se masa posebno određuje prelaskom plodova preko posebnih senzora. pa je korekturna uloga radnika neophodna. tako da se mašine mogu koristiti za više voćnih vrsta. Razmaci između kalibracionih valjaka se mogu podešavati. koje su potuno automatizovane i vrše sortiranje po više parametara. tako da je dovoljan jedan radnik koji samo nadgleda sistem. Najčećše radnici stoje sa strane sortirne linije i ručno izbacuju plodove koji po nekom od kriterijuma ne zadovoljava standarde. Kombinovano sortiranje – Predstavlja najčešći vid sortiranja. Naime. veličini i obliku. Najčešće se radi o sortirnicama koje plodove odvajaju po boji. Ovo omogućavaju posebno napravljeni softverski programi koji pomoću slike ploda iz više pozicija sortiraju plodove po boji i obliku. bolesne ili sa nekim defektom plodove. mašine koje obavljaju ove operacije nisu u mogućnosti da prepoznaju oštećene.

Ambalažu možemo uslovno podijeliti na ambalažu za berbu i ambalažu za pakovanje voća za maloprodaju.Ona omogućava da se očuva kvalitet voća i istakne njegova prirodna ljepota kako bi se na tržištu ostvarila što bolja cijena. hladnjaču ili tržište.Nastoji se da plodove većine voćnih vrsta nakon berbe pripremaju i pakuju u malu ambalažu raznih vrsta – jagodasto i koštičavo voće. ekonomično uskladištenje i uspješna prodaja. . . kao i ukusu potrošača. uslovima prevoza i čuvanja. . jer je voće značajan artikal medjunarodnog prometa.Pakovanje voća u standardizovanu i kvalitetnu ambalažu omogućava isticanje kvaliteta plodova i uspješnog plasmana na stranim tržištima na kojima su visoki kriterijumi u pogledu standarda ambalaže i kvalitetu plodova. . . .AMBALAŽA ZA VOĆE .Dobra i kvalitetna ambalaža predstavlja zaštitu od: mehaničkih oštećenja. . transportuje do sortirnice. . maline.Kvalitet i atraktivnost ambalaže su od izuzetnog značaja za očuvanje i realizaciju plodova. . .Čest je slučaj da se istom ambalažom ostvaruju obije uloge (kod berbe jagode.Korišćenjem kvalitetne i odgovarajuće ambalaže smanjuju se gubici u toku prometa i znatno duže održava kvalitet plodova. kupine). Glavne karakteristike ambalaže 31 . može po potrebi da se u njoj čuva i prodaje u maloprodaji.Korišćenjem odgovarajuće ambalaže i mehanizovanom manipulacijom može se obezbijediti vrlo efikasan (brz) prevoz. raznih kontaminacija. nepovoljnih ekoloških uticaja na voćne plodove itd.Osnovna uloga ambalaže je da se u nju voće obere.Ambalaža za voće treba da bude standardizovana i prilagodjena osobinama voćnih plodova.

Ambalaža od drveta .Koriste se i pomoćni materijali kojima se doprinosi dobrom izgledu voća – plastični ulošci. f) Da se na njoj mogu štampati i lijepiti oznake o proizvodu.Pomenuta ambalaža treba da je čista. karton. tekstil. razne plitke letvarice korpice od pletenog pruća itd.Ambalaža treba da je od lakog drveta kako bi se smanjili troškovi transporta i olakšalo manipulisanje.Ambalaža od drveta se ne boji osim oznake.Drvo se još uvijek najviše koristi za pravljenje ambalaže.Dimenzije i oblik ambalaže treba da bude usklađen sa osobinama plodova. da se može slagati u visinu. staklo i metal. . paprine salvete. e) Da se može racionalno koristiti u paletnom i kontejnerskom sistemu. letvarice – jabučari. . d) Da je prozračna. svijetla i dovoljno čvrsta da sačuva plodove prilikom prevoza i čuvanja. s tim što zadnje vrijeme postoji tendencija sve veće upotrebe kartona.. celofanski omoti i drugo. b) Da uspješno štiti plodove voća od mehaničkih oštećenja. unutra glatka i čista.Osnovne karakteristike ambalaže za voće a) Da je izradjena od lakog materijala. c) Bez mirisa. da ističe prirodnu ljepotu plodova. koje moraju biti na spoljnoj strani ambalaže. a najbolje je koristiti što više celuloze (razne vrste kartona i drvo).Za izradu ambalaže koriste se različiti materijali: drvo. razne trake od celofana. . .Težina ambalaže treba da bude u granicama od 4-5% težine upakovanih proizvoda. dovoljno čvrsta. . Ambalaža od kartona 32 . g) Poželjno je da bude što manje plastike iz ekoloških razloga.Od drveta se pravi najrazličitija ambalaža: boks palete. plastične mase. Vrste ambalaže za voće . . .

a vrlo često i za pakovanje i promet povrća. b) Plastični jabučari. a) b) c) Kartonska ambalaža ima i nedostatke: Manje je čvrstine nego drvena. . e) Mrežaste vreće i vrećice.Karton za ambalažu mora biti dovoljno čvrst i po potrebi vodootporan. male posude itd.Ambalaža od kartona poslednjih decenija se sve više upotrebljava u medjunarodnom prometu voća i groždja. 33 . U transportu mora biti pažljivije tretirana.Čvrstina kartonske ambalaže poboljšava se pojačavanjem uglova kartona ili plastikom. .Osnovni razlozi za to su: a) Što je atraktivna. ..Zavisno od tipa kartona i vrste voća kutije treba da su perforirane da bi kroz otvore vazduh normalno strujao. c) Holondeze. b) Laka – pogodna za transport c) Dobra zaštita plodova od kontaminacije.Najčešće se upotrebljavaju plitke i otvorene kartonske kutije. .Od plastičnih masa se prave najrazličitije vrste ambalaže: a) Boks palete. Ambalaža od plastične mase . . klasične kartonske kutije za pakovanje 10-12 kg. kutijice za pakovanje sitnog voća od 100-1000 g. d) Pogodna za štampanje. d) Gajbe za groždje. Slabije provjetravanje. kese.

Smanjuju se troškovi i naravno postižu bolji finansijski rezultati.U njoj je dobra aeracija. . a spolja 75 cm.Postoje međunarodni standardi dimenzija paleta. . .Dubina boks paleta zavisi od vrste voća i za jabuku. Paletizacija i palete . . krušku. . breskvu i citrus iznosi oko 60 cm. .Paletizacijom se broj ručnih operacija smanjuje na najmanju mjeru. . .U voćarskoj proizvodnji se ova ambalaža vrlo rijetko koristi osim za jezgre oraha koje se recimo u Kaliforniji (SAD) prodaju u vakumiranim limenkama ili staklenim posudama neto mase 100-200 g. . Ambalaža od stakla i metala . . 34 . 800 mm x 1000 mm i 1200 mm x 1600 mm. Najčešće dimenzije su 1000 x 10000 mm. plastična ili metalna podloga na koju se slaže odgovarajuća roba u amblaži na mjestu proizvodnje i pripreme. što je posebno značajno za jezgrasto voće. . ubrzava se manipulacija voćem. .Od tekstilne industrije ambalaže najčešće se koriste vreće (za jezgrasto voće u ljusci).Kvalitet voćnih plodova se mnogo bolje očuva nego što je to slučaj pri ručnoj manipulaciji sa manjim jedinicama.Boks paletama se za 20% više iskorišćava skladišni prostor nego ako se u njega smještaju jabučari na podnim paletama.Ambalaža od tekstilnih vlakana . tako da se sa njom lako mašinski manipuliše.Paleta je drvena.Zbog lakše manipulacije ne preporučuju se pakovanja teža od 20-25 kg.Tekstilna ambalaža treba da bude tako napravljena da se može lako dezinfikovati i eventualno prati. vrećice za jabuke II klase i sl.U ovakvoj ambalaži plodovi nijesu dovoljno zaštićeni od oštećenja pa njima treba pažljivo rukovati.Ambalaža može da se pravi od prirodnih ili vještačkih tekstilnih vlakana ili njihovim kombinovanjem.Paletizacija je posebno značajna u međunarodnom prometu voća.

. b) Spoljašnji – na većim i manjim rastojanjima van voćnjaka i skladišta. Plodovi koji se brzo kvare prevoze se avionom. . posebno kada je riječ o dužim linijama (napr. 35 . ugljen-dioksidom.Na dužim relacijama voće se prevozi železnicom. ali moramo voditi računa da su troškovi što manji. Transport voća i grožđa . hladnjača ili potrošača u približno istom stanju u kakvom je bilo kada je ubrano.Voće i grožđe treba da se preveze do skladišta. azotom. .U osnovi razlikujemo dvije vrste transporta: a) Unutrašnji (interni) unutar voćnjaka – vinograda i na rastojanjima do 2 km.Treba prevoziti i brzo i u što većoj mjeri sačuvati kvaltiet plodova.. jagoda iz Teksasa ili Kalifornije prevoze se u Saudijsku Arabiju ili u Njemačku).Preporučuje se da dubina unutrašnjosti boks paleta ne bude veća od 45 cm.U nizu tehnoloških postupaka od berbe do upotrebe transport voća ima vrlo značajnu ulogu. a) b) c) Pri prevozu željeznicom mogu se koristiti: Obični vagoni sa prirodnom ventilacijom. Vagoni hladjeni ledom. kamionima hladnjačama i brodovima. . Vagoni sa uređajima za održavanje stalnog režima. .Na manjim relacijama zbog efikasnosti (brzine) koristi se pretežno drumski prevoz. najčešće običnim vozilima ili kamionima hladnjačama. .Po voćnjaku i iz voćnjaka plodovi se pervoze transportnim platformama i traktorskim prikolicama.

ananas itd.) najčešće se prevoze brodovima.Voće u svježem stanju može se čuvati u hladnjačama sa normalnom i kontrolisanom atmosferom pod smanjenim ili povećanim pritiskom.Standarna težina praznog kontejnera je oko 2. . vrlo visoka. OBJEKTI ZA ČUVANJE VOĆA I GROŽĐA . Cijena ovako prevezenih plodova je sasvim prirodno. banane. .) radi produženja upotrebe plodova.Voće se još uvijek najčešće čuva u hladnjačama sa normalnom atmosferom (21% O2 .U novije vrijeme koriste se takz. . pa se snižavanjem temperature i povećanjem koncentracije CO 2 usporava kvarenje plodova.Za bananu. .Kod njih se značajno mijenja sastav gasova (smanjuje se količina O 2 . u brodskim komorama ne smije biti temperatura ispod 12oC jer u protivnom dolazi do nepoželjnih promjena na plodovima. linija Australija – Evropa. . Australija – SAD i sl. 36 .U ovakvim slučajevima uglavnom koriste se avioni koji imaju uređaje za hlađenje ili se koristi CO 2 u vidu suvog leda ili snijega.Poseban vid savremenog prevoza su kontejneri i trans-kontejneri koji se prevoze vodenim putem kombinovano sa željezničkim i drumskim saobraćajem. .Hladnjače sa kontrolisanom atmosferom predstavljaju savremeni način čuvanja kojim se obezbjedjuje veća trajnost i bolji kvalitet plodova. kao i u običnim skladištima (adaptirani magacini. a povećava CO 2 i dr. . . 0.).5 t.Za ovakve prevoze se koriste brodovi koji imaju hlađeni prostor u kome se može održavati odgovarajući režim. . a prenosi oko 20 tona robe. podrumi i slični građevinski objekti). hlađeni kontejneri za duži transport kvarljivog voća (napr.Tropsko i suptropsko voće (agrumi.03 CO 2 i 78% N 2 )..

Da su prostorije međusobno dobro povezane. . jagodasto voće može čuvati nekoliko dana.Da izmedju zidova i tavanica i tavana postoji izolirajući prazan prostor. .Skladišta ili hladnjače za čuvanje voća treba da su objedinjena u kompaktne blokove radi što manjeg kontakta površina sa spoljašnjom sredinom.Hladnjača sa normalnom atmosferom .Od voćnih vrsta najduže se mogu čuvati jabuke i kruške (6-7 mjeseci) dok se svježe.Za dobro funkcionisanje i što bolje i racionalnije korišćenje rashladnog skladišta važno je: a) b) c) d) Mjesto – lokacija (zbog sastava u zemljištu). .U takvim hladnjačama voće se može duže čuvati pod optimalnim i nepromenljivom temperaturom i pri pogodnoj vlažnosti i redovnom obnavljanju vazduha.Hladnjače treba tako izgraditi da se omogući nesmetana doprema.Da su svi zidovi termički dobro izolovani. Čistoća (ispravnost) vazduha. a osjetljivo koštičavo voće nekoliko nedelja.Objekti mogu biti izgrađeni od klasičnog materijala kao što su opeka.. . relativna vlažnost (RV) i cirkulacija i obnavljanje vazduha. otprema i manipulacija robom – smatra se da je najpogodniji pravougaoni objekat.U hladnjačama sa normalnom atmosferom (NA) regulišu se (t). . Blizina potrošačkih centara i proizvodnih pogona. . beton i sl. Građevinska svojstva skladišta . . potrebno je da objekti – hladnjače budu izgradjeni na odgovarajući način. Blizina magistralnih puteva i željeznice. a u novije vrijeme se primjenjuju poliuretanski paneli koji se 37 . .Da bi se omogućilo kontrolisanje i održavanje pomenutih faktora. .

a optimalna visina radi primjene paletizacije (u prizemnim objektima ( 6.Veličina i kapacitet rashladnog prostora zavisi od više faktora. .CO 2 takodje utiče da se neki mikroorganizmi slabije razvijaju.Metodom čuvanja u KA omogućeno je da se. .U KA je manje i nekih fizioloških oboljenja plodova. . 38 . . na primjer.Tako su stvoreni uslovi da se voće troši ravnomjernije u toku godine.Kvalitet plodova po iskladištenju znatno se razlikuje od kvaliteta plodova čuvanih u normalnoj atmosferi (NA). . jabuke i kruške mogu trošiti skoro sve do pristizanja tog voća iz nove berbe. a najvažniji su: .Smatra se da je optimalna veličina rashladnih komora 300-700 t zapremine.postavljaju na izgradjenu konstrukciju rashladnih komora i drugih prostorija.Takvi plodovi sporije stare nego u hladnjačama koje imaju regulisanu samo temperaturu i relativnu vlažnost. jer su transpiracija i respiracija usporeniji nego kod plodova koji su čuvani u NA. relativna vlažnost O 2 i CO 2 u atmosferi regulisani.Plodovi po iskladištenju iz KA su jedri i odaju utisak da su tek ubrani.Čuvanjem plodova u KA manji je kalo. . .5-7.količina voća koja će se lagerovati u rashladnim komorama. .namjena hladnjače i .0 m). . biološki procesi u plodovima su svedeni na najmanju mjeru.Više decenija unazad ekonomski naprednije zemlje. a na prodajnom mjestu bolje podnose promijenjene uslove sredine i manje se kvare. . sa razvijenom voćarskom proizvodnjom i SAD montirale su opremu koja je svojom funkcijom omogućila da se čuvanje voća produži za 2-4 mjeseca više nego u normalnoj atmosferi. Hladnjače sa kontrolisanom atmosferom . .U uslovima gdje su temperatura.

.Voće se čuva radi pripreme za direktnu isporuku ili radi postizanja bolje cijene i umanjenja pritiska na tržište uskladištavanjem viškova proizvoda u vrijeme berbe.Plodovi se čuvaju u središtima proizvodnje ili u središtima potrošnje.Ukoliko se duže čuva. .Prilikom čuvanja voća javljaju se i problemi koji su uslovljeni biološkim procesima u plodovima. Čuvanje voća . . prednost treba uvijek davati čuvanju u središtu potrošnje. .Na ovaj način se obezđedjuje i ravnomjerno snadbijevanje velikih potrošačkih centara. kojima treba prilagoditi i uslove i dužinu čuvanja. 39 ..Sve ovo čini da se plodovi iz KA mogu bolje plasirati na tržištu i da se zbog smanjenog kala i kvarenja postiže bolji ekonomski efekat. . tehnologijom gajenja i ekološkim uslovima u kojima su proizvedeni. . .Čuvanje voća predstavlja predposlednju fazu u tehnologiji proizvodnje voća.Njime se rešavaju problemi – ili znatno ublažavaju vezani za kvarljivost voća i sezonski karakter potrošnje.Stoga je veoma važno da se poznaju porijeklo i uslovi u kojima su proizvedeni voćni plodovi.

Greni smit. 40 . .Čuvanje više sorti jabuka zajedno na primjer Zlatni delišesa. Glostera. mada su često i za plodove iste sorte proizvedene u različitim rejonima neophodni različiti uslovi za čuvanje. Mucu.Na kvalitet čuvanja plodova i pojavu pojedinih fizioloških i gljivičnih oboljenja mogu da utiču i prethodni tretmani fungicidima. . .Sastav vazduha u komorama sa KA najčešće se tako reguliše da bude za 2 do 4% CO 2 . redje više i 2 do 3% 0 2 .Za čuvanje su najpogodniji plodovi sorti Zlatni delišes. antioksidantima i sl. Jonatan. Glaster.Plodovi jabuke za 4 dana držanja na 20oC skraćuje mogućnost čuvanja za mjesec dana. . Džonagold. biljnim hormonima.Izmedju pojedinih sorti postoje razlike u mogućnostima čuvanja zavisno od: a) karakteristike sorte b) lokaliteta gajenja c) klime i agrotehnike .5oC. ove sorte se najčešće i čuvaju. Melroze i sl. agrotehnike i sl. zavisno od sorte.Za čuvanje jabuka u hladnjačama preporučuje se temperatura od 0oC do 5oC. Jonagolda i Elstara može se vršiti na 1oC. a osjetljive se čuvaju na temperaturi od 2. 2% CO 2 i 3% O 2 ili manje od 1% CO 2 i 2% O 2 . reona.Za duže čuvanje dolaze u obzir samo plodovi ekstra i prve klase s odličnim osobinama.Suviše lagano smanjenje temperature i povećanje količine CO 2 a smanjenje količine O 2 u komorama sa KA može značajno da umanji efekte čuvanja.Za različite sorte jabuka potrebni su i različiti uslovi čuvanja. odnosno u KA na 1. .Za dugotrajno čuvanje jabuka važno je da se temperatura plodova po unošenju u komoru što brže snizi.ČUVANJE JABUČASTOG VOĆA Jabuka Plodovi jabuke u pogledu čuvanja spadaju u manje osjetljivo voće. Ajdared. 92% relativne vlažnosti vazduha u NA. .Sorte koje nijesu osjetljive na niske temperature čuvaju se na 0oC. . .4oC. . 92 relativne vlažnosti vazduha. . .

. sorte kruške se mogu podijeliti na dvije grupe: 1. suštinske razlike u pogledu režima čuvanja kao kod jabuke. produžava se za neke sorte i do kraja maja iduće godine.Tehnologija čuvanja plodova kruške u hladnjačama znatno se razlikuje od tehnologije čuvanja plodova jabuka .Međutim. Zlatni delišes pa Gloster. skladištenju i pripremi kruške za tržište jesu: pravilno određivanje momenta berbe berba bez mehaničkog oštećenja i lomljenja peteljki brz prevoz u hladnjaču tretmani protiv gljivičnih oboljenja na stablu brzo dovođenje na optimalan skladišni režim temeprature. Jonagold.. sorte koje sazrijevaju prije viljamovke 2. jer već i sadržaj utiče na ubrzanje zrenja. f) naknadno dozrijevanje po završenom čuvanju g) priprema za tržište prema karakteristikama sorti a) b) c) d) e) .Pri iskladištavanju prvo treba u takvim slučajevima iskladištavati Elstar.Velika vlažnost vazduha može bito razlog za povećanu opasnost od fizioloških i gljivčnih oboljenja. . i u hladnjači obično dostiže maksimum krajem decembra i početkom januara. zahvaljujući čuvanju u hladnjačama. 41 . između samih sorti ne postoje tako značajne.Stvaranje etilena u plodovima jabuka zavisi od dužine i uslova čuvanja. sorte koje sazrijevaju sa viljamovkom i poslije nje. . .200 ppm. Kruška .Relativna vlažnost vazduha u komorama u kojima se čuvaju jabuke obično je 90-92% sa variranjem od 3%.U KA komorama se mora spriječiti nekontrolisan prodor svježeg vazduha a uredjajima se održava odredjen sastav vazduha. . Koncentracij etilena treba da bude od 1. s obzirom na mogućnost dužeg čuvanja.Osnovni momenti na koje treba obratiti pažnju pri berbi. .Prema Biondiju. relativne vlažnosti vazduha i koncentracije O 2 i CO 2 . a njihova upotreba u svježem stanju.Berba plodova kruške počinje u junu.

pakovanju i transportu.prehladivanju plodova .4% i na 95% vlažnosti 0.Kod kruške su procesi zrenja na višim temperaturama brži nego kod jabuka.Drugu grupu predstavljaju sorte koje su pogodne za kraće ili duže čuvanje od 3-8 mjeseci. na 90% vlažnosti 2. 42 .odredjivanju i održavanju optimalnog režima skladištenja . . ..Veliki broj sorti različito podnosi visoku koncentraciju CO 2 – tako se svrstavaju u osjetljive na koncentraciju CO 2 2-3%. .Posebno je značajno održavanje relativne vlažnosti vazduha – Plodovi Viljamovke čuvani na 0oC i relativnoj vlažnosti vazduha od 85% poslije četiri mjeseca čuvanja prirodno izgube 4.Dužina perioda čuvanja i pojava truleži zavisi od toga koliko su dana plodovi proveli na temperaturi od 20-24oC.Broj dana od završetka berbe do uskladištenja treba da bude što manji jer se zbog stajanja plodova jedan dan na temperaturi od 20oC vrijeme čuvanja skraćuje za 1 nedjelju.Sorte iz prve grupe sem u izuzetnim slučajevima čuvaju se samo interventno ili kada se beru ranije. pa su kruške podložnije pojavi gljivičnih oboljenja .prethodnom tretmanu protiv fizioloških oboljenja . srednje osjetljive 3-5% CO 2 .Kratkotrajno čuvanje plodova kruške na 0oC često omogućuje ujednačenije sazrijevanje plodova na primjer viljamovke za industrijsku preradu.Da bi se problemi sveli na najmanju moguću mjeru. kolika je u vrijeme berbe. ako stoje četiri dana.Vlo je važno da se plodovi poslije berbe brzo unesu u skladište sa optimalnim uslovima za čuvanje. čuvaju se 8 nedjelja kraće.vrmenu berbe . . treb apokloniti veliku pažnju: . .dezinfekciji komora i uredjaja u skladištu .7%.dozrijevanju plodova i . i sorte koje dobro podnose veću koncentraciju 5-7% CO 2 pa i do 10% CO 2 podnosi krasanka. .5% mase. . . da bi ubrzano dozrele radi ranije realizacije.Osim toga treba imati u vidu i prirodnu sposobnost sorti krušaka za čuvanje. .

plodovi dunje se čuvaju oko 3 mjeseca na temperaturi od 0-2oC i relativnoj vlažnosti vazduha od 90%. . tavan) mogu čuvati do početka januara. lakoći odvajanja plodova od grane i boje sjemenjače. gorke pjege. kao i kod drugih moćnih vrsta presudno utiče na kvalitet i tehnološka svojstva plodova. Najčešće su to: unutrašnje tamnjenje. . što pojednostavljuje berbu.Iskustva govore da se dunja dobro čuva na temperaturi od 0oC i vlažnosti vaduha od 90%.Plodovi većine sorti dunje nemaju pravu peteljku i beru se bez nje. .Prema navodima većeg broja autora. .Najčešće se vrijeme plodova dunje odredjuje po boji pokožice. transport i čuvanje.Pošto se dunja bere uglavnom kasno (do kraja oktobra) plodovi se u dobro provjetrenim prostorijama (podrum.Vrijeme berbe plodova dunje. garaža. šupa. 43 . meka trulež itd. .DUNJA .Za vrijeme čuvanja dunje javljaju se fiziološka i gljivična oboljenja. .

Što se duže čuvaju pogoršava se kvalitet plodova. Elberta 49-62 N/cm2. bljutavi i nastaje tamnjenje mesa oko koštice. stanja zrelosti i uslova.Sorte breskve za industrijsku preradu obično se beru trešenjem pri čvrstini ploda 62-71 N/cm2.Čuvaju se potpuno zdravi plodovi koji još nijesu omekšali. 44 . . .Breskva se čuva na –1 do 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 90% u hladnjačama sa NA do 4 nedelje. .Sorte osjetljive na niske temperature čuvati na 0oC do 1oC.9 kg/cm). Kajsija . . na –1 do 0oC. .Najpovoljnija temperatura varira od sorte do sorte i kreće se u intervalu od 0 do 3oC. Red Haven – 45-58 N/cm2 itd. i to od 1 do 6 nedelja.Prema italijanskim istraživačima sorta Halle bere se pri čvrstini mesa 4548 N/cm2 (4.Ukoliko se breskve beru u punoj zrelosti mogu se čuvati najduže 2-3 nedelje.Predugo čuvanje plodova breskve postaju brašnjavi.Za transport na duža rastojanja i čuvanje u hladnjači breskva se obično bere prema osnovnoj boji pokožice ploda. U KA se čuvaju do 6 nedelja. Čuvanje može potrajati 2-6 nedelja. redje prema čvrstini mezokarpa.Odredjivanje vremena berbe breskve dosta je delikatno i nije toliko objektivno kao kod jabuke i kruške.Breskve se čuvaju kraće vrijeme i to samo interventno.Kajsija se čuva samo interventno. ali su skoro zreli. 3-5% CO 2 i 1-2% O 2 . . . .U zavisnosti od sorte.ČUVANJE KOŠTIČAVOG VOĆA Breskva . . .5-5. Relativna vlažnost vazduha treba da bude oko 85%. do prerade ili isporuke. .

. odnosa šećera i kisjeline i dr. .U toku čuvanja plodova šljive pojavljuje se posmeđivanje mesa ploda i nakon dužeg čuvanja šljive vrlo brzo gube kisjelinu i postaju brašnjave.Sorta Stenlej je najboljeg kvaliteta ako se čuva do 40 dana na 0oC.Prehlađivanjem plodova kajsije slično kao i kod breskve period čuvanja se značajno produžava. Beru se u 2-3 navrata. Poslije završenog čuvanja plodovi dozrijevaju na 10-15oC. . uz odredjene korekcije prema sortnim osobinama. od 1-5 nedelja na –1 do 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 90-95%. . a u normalnoj atmosferi najbolji kvalitet se na temperaturi od 0oC. . 45 . . Istovremeno se smanjuje pojava gljivičnih oboljenja.Nakon čuvanja plodovi se mogu na 15 do 20oC. . a čvrstina manja. . 10% CO 2 i 10% O 2 . pošto plodovi većine sorte neujednačeno sazrijevaju. Šljiva .Vrijeme berbe se odredjuje na osnovu boje pokožice.Čuvanje u hladnjačama sa KA je bolje zbog boljeg kvaliteta plodova nakon iskladištenja. na ovoj temperaturi boja plodova postaje intenzivnija. smanjuju gubici mase.U kontrolisanim uslovima šljive se čuvaju na istoj temperaturi i pri 3-5% CO 2 i najmanje 3% O 2 . ali i od zrelosti plodova. čvrstine mesa ploda.Najpovoljnija temperatura u većini slučajeva je oko +1oC. .Dužina čuvanja plodova šljive zavisi od uslova i sorte. ali dovoljno čvrste. šljive se mogu čuvati u zavisnosti od sorte.Na temperaturi od –1oC može doći do pojave fizioloških oboljenja ili izmrzavanja.Šljive namijenjene čuvanju moraju biti dobro obojene. broja dana od punog cvjetanja do berbe.. .Prema navodima većeg broja autora. smekšavanje plodova i njihovo prezrijevanje.

Plodovi se mogu čuvati 10-14 dana na –1oC do 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 85-95%. . . 46 . . 10% CO i 2-5% O2. Čuvanje jagodastog voća .U ubranim plodovima jagode proces disanja je intenzivniji i oni brzo prezrijevaju. . . . borovnica za preradu i sl. količine suve materije.Trešnja se čuva samo interventno dok se prilike na tržištu ne poboljšaju ili ako ne mogu da se u roku od 3-5 dana prerade ukupne količine.Pred iskladištenja plodova teršanja i višanja treba povećati temperaturu na 10-12oC da bi se spriječila kondenzacija vode na plodovima.Ukoliko se trešnje čuvaju u uslovima niske vlažnosti vazduha. pa ih treba što prije smjestiti u optimalnim uslovima za čuvanje.Za čuvanje su pogodnije sorte sa tamno obojenim plodovima čvrstog mesa nego sorte sa svijetlom bojom plodova koje često poslije iskladištenja gube boju i ne koriste se za stonu upotrebu. Jagoda . 5% CO 2 i 3% O2. . . .Višnje se mogu čuvati do 3 nedelje u KA na –1 do 0oC.Plodovi jagodastog voća u svježem stanju se po pravilu (sem grožđa) ne čuvaju duže u hladnjačama.Zrelost plodova trešnje i višnje se odredjuje na osnovu boje pokožice. sile odvajanja peteljke od grane ili ploda.5oC. za razliku od onih koji se beru za brzu prodaju i potrošnju. kupina) do nekoliko nedelja (crvena i crna ribizla.Trešnja i višnja . organoleptički i dr. pa zato trešnje i u najpovoljnijim uslovima ne treba čuvati duže od 7 do 8 dana.Izuzetno se zbog organizacionih problema i plasmana na tržištu mogu čuvati od nekoliko dana (jagoda. može se desiti da sve peteljke sa plodova otpadnu.U KA trešnje se mogu čuvati 20-25 dana na –0. malina.).Plodove jagode koji će se čuvati treba brati dok su čvršći.

5-0oC uz relativnu vlažnost vazduha 90-95%. Phytophtora sp.6oC do 0oC i relativnoj vlažnosti vazduha od 85-95%. a u KA do 10% CO 2 i 1-2% O 2 najduže 10 dana. a javljaju se i gljivična oboljenja (Botritis sp. Kupina . ali plodove poslije iskladištenja do prodaje treba držati u rashladnim vitrinama.Za vrijeme čuvanja jagoda mijenja se boja i plodovi gube svježinu.Po Mišiću malina se može čuvati 10-14 dana na temperaturi od –0.Za malinu važe pravila čuvanja kao za jagodu. Kupina se čuva veoma kratko ne duže od 3-4 dana. Tačka mržnjenja plodova je oko –1oC. a duže samo plodovi za industrijsku preradu. postaju tamniji.Za preradu se može čuvati u smrznutom stanju.Nakon iskladištenja temperaturu jagoda treba postepeno povećavati da nebi došlo do kondenzacije vode i nagle pojave gljivičnih oboljenja. .Interventno se prema većini autora može čuvati 3-4 dana. Crvena i crna ribizla . . ..Plodovi se čuvaju 3-5 nedelja na –0. Malina .Kupine se beru čim se peteljke počnu lako odvajati od ploda. 47 . Isti režim se preporučuje prilikom transporta na duže relacije. i Rhizopus sp. . Plodovi moraju biti neoštećeni i zdravi.Većina autora je mišljenja da se plodovi jagoda najbolje čuvaju na 0oC i relativnoj vlažnosti od 90% ali ne duže od 5 dana. . . .Malina je vrlo plodložna brzom truljenju.Plodovi ovih voćnih vrsta se čuvaju takodje kratko..Za transport se preporučuje rashlađivanje plodova na 5oC i povećanje koncentracije CO na 10-15 % u kamionu hladnjači.5 do 00C i relativnoj vlažnosti 90%. početka industrijske prerade ili zamrzavanja.). .Što plodovi duže stoje sve više se pogoršava kvalitet tako da se za stonu upotrebu mogu čuvati najduže 10 dana (crvena ribizla).Najbolji režim je 6-8oC u trajanju 15-20 sati. do isporuke. . .Čuva se obično na –0. . Dužim čuvanjem smanjuje se količina vitamina C. čašični listići počinju da venu.

.Groždje se čuva na –1 do 0oC do 2 mjeseca.Ogrozd se čuva isto kao ribizla. . Čuvanje grožđa .Za duže čuvanje se u principu koriste pozne sorte rastresitog grozda i krupnijih bobica. Zeleni plodovi najduže 3-4 nedelje. .Generatori se stavljaju (u obliku kesa ili ploča) u pakovanja grožđa obmotana polietilenskom folijom. . .Zeleni plodovi se čuvaju na 0oC. a primjenom fungicida ovaj period se može produžiti i do 6 mjeseci.Najčešće se konzervira (kao i ribizla) smrzavanjem.Za vrijeme čuvanja borovnice smanjuje se količina ukupnih kisjelina. a zreli samo do 7 dana. .Dužina čuvanja groždja zavisi dobrim dijelom od karakteristika sorti i varira u vrlo širokim granicama od 1 do 6 mjeseci.Ogrozd . a čuvaju se samo zreli plodovi. Dužina čuvanja je od 10-15 dana. . 48 .Borovnice se mogu čuvati od 2 do 5 nedelja na –0.Na velikim svjetskim tržnicama voća sve češće se srijeću pakovanja iz Čilea i Argentine i nekih drugih zemalja u kojima se grožđe čuva kraće vrijeme i na sobnoj temperaturi.5 do 0oC i relativnoj vlažnosti vazduha 90-95%. inače brzo i masovno stradaju od gljivičnih oboljenja. .Plodovi borovnice za kraće vrijeme dobro se čuvaju u kontrolisanoj atmosferi sa povećanjem koncentracije CO 2 ( i do 50%) i smanjenjem koncentracije O (i do 1%). a zreli na 3oC.Plodovi koji se čuvaju moraju biti potpuno zdravi. Borovnica . . .Oslobodjena vlažnost iz grožđa u pakovanju izaziva sporu ali kontinuiranu emisiju SO 2 koja traje nekoliko nedelja.U ovim pakovanjima niske doze SO 2 održavaju se pomoću generatora (čvrsti ili tečni SO 2 ) ovim generatorima se održava od 1 do 5 ppm SO 2 . .Peteljke grozdova i bobice sklone su smežuravanju te se u komorama mora održavati relativna vlažnost vazduha od 90-95%.Plodove borovnice u skladištu najčešće ugrožava Botritis sp. . .

49 . .). 2-3% CO 2 i 2% O 2 .. dok se bobice vidno smežuravaju pri gubitku 4% mase.Kvalitet grožđa iz ovakvih pakovanja je neuporedivo bolji nego iz običnih pakovanja jer je izgled grožđa mnogo ljepši.U toku čuvanja može doći do sušenja peteljki već nakon gubitka 2-3% mase. .U toku čuvanja grožđa najčešće se pojavljuju gljivična oboljenja kao što su siva i mrka plesni (Botritis Cinerea i Botritis Porium sp.Grožđe se može čuvati u kontrolisanoj atmosferi na –1oC. grozdovi izgledaju svježi. .

Kada se plodovi beru na ovaj način treba početi od sredine ka periferiji krune kako bi se što manje grančica polomilo. 1-2%-noj sonoj kiselini ii sumporisanjem.Plodove oraha treba odvojiti od klapne ako se ona nije odvojila pri padu sa stabla. U hladnijim predjelima orah sazrijeva sporije. .U hladnijim krajevima plodovi se beru mehanizovano blagim tresenjem stabla u 3 do 4 navrata. . Otresanje ponoviti 3-4 puta. .Nakon sušenje orasi se podvrgavaju tretmanu bijeljenja ljuske u 2%-nom rastvoru NaOH. a ljuska im se teško odvaja i teško izbjeljuje.ČUVANJE JEZGRASTOG VOĆA Orah (Juglans regia L. .Prvi znaci zrenja plodova su pucanje klapne i zrenje jezgra.Plodovi oraha prirodno sazrijevaju u periodu dužem od dva mjeseca. izgledu i boji sjemenjače i krupnoći jezgre. . . pomoću tresača. . . . a u toplijim krajevima stabla se obično ranije i snažnije tresu.Najbolje je orahe sušiti upotrebom dehidratora.Mehanizovano se plodovi beru u razvijenim voćarskim zemljama u kojima se orah gaji na industrijski način (Kalifornija-SAD. . .Kvalitet plodova se određuje prema odnosu jezgre i težine ploda.Oprani plodovi oraha se odmah suše radi uklanjanja suvišne vlage iz ljuske i jezgre.Plodovi se beru protresanjem debla ili grana. pa se pali plodovi prikupljaju mašinama ka sredini međurednog prostora i dalje mašinski skupljaju iz redova i nose na doradu. Francuska itd.Orasi se beru trešenjem pomoću motki i mehanizovano. . 50 .Ako se plodovi beru mlaćenjem dugim motkama često se ne oberu svi plodovi.). .Nakon berbe orasi se odmah kupe i nose na pranje u cilindričnim žičanim bubnjevima u kojima se dopunski čiste mlazom vode u trajanju 2-3 minuta. a pojedini se oštećuju i bere se dio nezrelih plodova koje kasnije napadaju plesni.) .

u takvom slučaju treba tako rasporediti vreće da je cirkulacija vazduha izmedju njih što bolja. Pekan (Carya pecan) . dok se na –15oC čuvaju do dvije godine.Plodovi pekana se čuvaju na 0.U KA sa približno 100% N 2 mogu se čuvati i do dvije godine. Badem (Amigdalus communis) .. Ako se čuva kraće vrijeme onda je to na 2. . 51 .5oC i relativnoj vlažnosti vazduha oko 80%.8 do 4.5oC oko godinu dana.Plodovi lijeske se beru kada je većina dostigla punu zrelost odnosno kada veći broj plodova ispada iz omotača ploda na zemlju.Badem u ljusci može se čuvati 10-12 mjeseci na 0 do 7oC i vlažnosti vazduha 75-90%. u atmosferi azota sa ispod 1% O 2 ili u vakumiranim konzervama na 0oC.Plodovi se čuvaju na 0 do 5oC i vlažnosti vazduha oko 80%.Suvi orasi u ljusci čuvaju se na 1-4oC i oko 75% relativne vlažnosti vazduha oko godinu dana bez užeglosti. a ako su vlažniji – na nižoj temperaturi. .Nakon bijeljenja orasi se dosušuju u velikim boks paletama u jakoj struji vazduha da bi se oduzela voda obsorbovana u toku bijeljenja. a preostali tresenjem lako ispadaju iz njih.Jezgro se može uspješno čuvati na 0oC. Lješnik (Corylus avellana L. a u NA uslovima na 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 60%.) .Mogu se uspješno čuvati i godinu dana na –3 do 0oC i relativnoj vlažnosti 65-75%. bez užegnuća i posmeđivanja. . . .Nasušeni orasi se čuvaju na temperaturi oko 0oC i relativnoj vlažnosti oko 70%.Prema navodima više autora orah se vrlo dobro čuva u hladnjači na temperaturi od 2oC i relativnoj vlažnosti vazduha 70-75% ako je vlažnost ploda oko 4%. . .

ukupnih kisjelina i čvrstine mesa ploda. . Voće toplijih krajeva Aktinidija – Kiwi (Actinidia chinensis) . odnosno kada su plodovi počeli da omekšavaju. . a nakon berbe je potrebno prehladjenje na 0-4oC u trajanju 8-24 časa.U hladnijim krajevima plodovi se moraju obrati prije prvih mrazeva nezavisno od stanja zrelosti. . . . 52 .Plodove kestena ne treba čuvati u debelom sloju.Prosušeni i u džakove upakovani plodovi čuvaju se na 0 do 4oC i relativnoj vlažnosti 80-90%.U kontrolisanoj atmosferi kesten se može čuvati na 0oC. a pri vrlo niskoj relativnoj vlažnosti vazduha i veći. indeks zrelosti (izražen kao odnos suve materije i kisjeline) oko 4 i čvstina mjerena penetrometrom 29-39 N/cm2 (3-4 kg/cm2). .Vrijeme berbe se najčešće određuje na osnovu količine suve materije.Kesten se bere tresenjem u vrijeme kada plodovi lako ispadaju iz omotača ploda.Kesten (Castanea sativa) . .Plod je u konzumnoj zrelosti kada se površina može ugnuti pod prstima.Prema Goriniju plodovi su dostigli fiziološku zrelost kada je količina suve materije veća od 10%.Plodove terba brati kada su dostigli fiziološku zrelost jer se tada mogu duže čuvati i zadržavati dobar kvalitet do kraja čuvanja.Prirodni gubitak težine kestena pri niskoj relativnoj vlažnosti vazduha može da bude 3 do 12%.Vrijeme berbe ima značajan uticaj na oganoleptičke osobine i mogućnost čuvanja plodova. 10% CO 2 i 10% O 2 i relativnoj vlažnosti vazduha 80%. . . .Prema podacima nekih autora pitomi kesten se može čuvati na 0oC i 70% vlažnosti vazduha 8-12 mejseci. .Prije berbe je potrebno izvršiti tretmane protiv Botritis cinerea.

00C.5 do 0oC u KA sa 2% O 2 i 5% CO 2 . . . Prevoz ovako čuvanih banana može trajati 2-3 nedelje. one se beru obično 20-30 dana ranije.5oC i to u mesu ploda..Prevoz banana je brodovima sa komorama u kojima se mogu održavati najpovoljniji uslovi temperature za pojedine sorte. .Za sortu Gros Michel preporučuje se 12oC u stanju takozvane ¾ pune zrelosti. .Računa se da je za dostizanje pune razvijenosti ploda potrebno oko 120 dana od punog cvjetanja do berbe. U stanju ¾ pune zrelosti presjek ploda je skoro okrugao.Da bi plodovi mogli da se dobro čuvaju i da poslije dozrijevanja budu dobrog kvaliteta. a u KA sa 5-8% CO 2 i 4% O 2 3-4 nedelje. uz dovodjenje količine etilena na nivo ne više od 0. . aktinidija može čuvati 5 mjeseci. Prehlađenjem plodova može se produžiti čuvanje i poboljšati kvalitet.Plodovi aktinidije mogu se čuvati 2-6 mjeseci.Vazduh u komorama treba prečišćavati i obnavljati svakodnevno da bi se spriječilo nagomilavanje isparljivih materija (prije svega etilena).Kao drugi kriterijum koristi se razvijenost ploda. a relativna vlažnost vazduha 9095%.Banane se u komorama hladnjača čuvaju na 13-14oC 12 do 14 dana.3 vol. Sorta Lakatan zahtijeva temperaturu od 14. ppm. . . Banana (Musa sapientium) .Plodovi skladišteni u KA su imali trajnost poslije čuvanja 11-12 dana. . .2-0. treba da su u optimalnom stanju zrelosti. 53 . optimalna temperatura za čuvanje je 0 do 6oC. čuvaju na temperaturi –0. . odnosno oblik poprečnog presjeka ploda. Pod ovakvim uslovima se prema ovim autorima. Međutim.Relativna vlažnost u komorama prilikom transporta treba da je oko 90-95%.Za vrijeme čuvanja pri niskoj relativnoj vlažnosti vazduha može nastati prirodni gubitak mase i do 10% i omekšavanje plodova.5 do 0. . .Banane se čuvaju u istim uslovima kao i za vrijeme transporta. U atmosferi sa 3% CO2 i 3% O 2 čuva se na –0. uz kontrolu etilena provjetravanjem i obnavljanjem vazduha.Pri čuvanju treba voditi računa da vlažnost vazduha bude 95%.Plodovi aktinidije se prema Prateli i sar.

Mandarine se mogu čuvati 20-30 dana na 4oC i relativnoj vlažnosti vazduha 80-85%.Normalno zreli plodovi se u komorama lakše čuvaju.Plodove mandarine prije uskladištenja treba tretirati nekim fungicidnim preparatom koji nije štetan po ljudsko zdravlje. .Nakon skladištenja često je potrebno dozrijevanje limuna. a do 2 mjeseca na 6-7oC. . a kada se isporuče onda se čuvaju samo do prodaje. . . fiziološkog stanja plodova i dr.Najčešća oboljenja plodova u skladištu su truljenje i fiziološka oboljenja plodova. istoj vlažnosti.Limun .Limun lako prima strane mirise pa treba voditi računa da se u komori sa njim ne nalaze druge vrste robe. Pomorandža . . uslovi čuvanja zavise u dobroj mjeri od porijekla. kako bi spriječili pojavu i širenje fizioloških i gljivičnih oboljenja. Мandarina . . Na zelene plodove nepovoljno utiču niske temperature (oko 0oC).Zeleni plodovi se mogu čuvati 2 nedelje do 6 mjeseci na 7-15oC i relativnoj vlažnosti vazduha 80-90%. 54 .Pravilo je da se limuni duže čuvaju u zemljama gdje se proizvode.U tu svrhu se plodovi drže 5-7 dana na 12-13oC u atmosferi sa 5% etilena i relativnoj vlažnosti vazduha 80-90% ili oko 60 sati na 25-26oC sa 1-2% ppm etilena. 50% O 2 i 0-1% CO 2 . sorte.Dužina čuvanja i kvalitet plodova poslije čuvanja zavisi od kvaliteta ubranih plodova.Limun koji će se dugo čuvati treba da bude zelene boje. da li su tretirani nekim od fungicida i dali su imali prije uskladištenja voštanu skramu. a ako se žele čuvati više mjeseci. . temperatura se mora podići na 14-15oC. žuti plodovi su manje pogodni za čuvanje jer lakše stradaju od fizioloških i gljivičnih oboljenja. . .Ako ih terba čuvati 2-5 nedelja. .Pomoradže se mogu čuvati do 5 mjeseci na 5-8oC i vlažnost vazduha 85-95%. onda je temperatura 3-4oC.

Bilo za stonu upotrebu. . bez dodirivanja plodova. u atmosferi sa 50% O 2 i 12% etilena u trajanju od 50-60 sati.Nezavisno od temperature na kojoj se plodovi čuvaju treba obezbijediti dovoljan dotok svježeg vazduha. berba se obavlja u više navrata. kako za berbu tako i za pakovanje i transport. plodove smokve treba brati pažljivo rukom i obavezno s peteljkom. Obrane smokve se stavljaju u plitke gajbice. Zato treba brati isključivo zrele plodove. zemljišta i drugog. bilo za sušenje ili industrijsku preradu. klimatskih karakteristika te godine.. položaja. .Pomorandže se dozrijevaju na 25-26oC. Smokva ima vrlo osjetljive plodove. što se može ocijeniti odoka. Plodovi smokava namijenjeni za sušenje klasiraju se po stepenu zrelosti i 55 . Ocjenjivanje se vrši na osnovu veličine ploda izgleda pokožice i nijanse boje. Ubrani. Berba smokava se obavlja kada plodovi sazru. pak. što zavisi od sorte. najbolje je plodove brati onda kada se počnu smežuravati na drvetu. Plodovi smokve sazrijevaju od kraja juna do kraja oktobra. S obzirom da plodovi u iste sorte ne sazrijevaju istovremevo. nezreli plodovi ne mogu čuvanjem sazreti. SMOKVA Ficus carica L.Najpogodniji uslovi za duže čuvanje plodova su temperatura 68oC i relativna vlažnost vazduha izmedju 85 i 90%. Plodove smokve za stonu upotrebu treba brati još dok imaju čvrstu pokožicu. Za sušenje. Trešenjem se mogu brati samo plodovi smokava koji će se iskorišćavati za ishranu stoke.

s obzirom da ne podnose prepakivanje. i to od 3 do 7 časova. još pri berbi treba sortirati. Sumorisanje se izvodi iz više razloga.Sušene smokve ekstra kvaliteta moraju imati ujednačenu slamastožutu boju i veličinu plodova takvu da u kilogramu sušenih smokava ima najviše 90 komada (sorta zamorčica).U okviru priprema za sušenje obavlja se sortiranje. I kvalitet i II kvalitet. treba ih pakovati i isporučivati u plitkim letvaricama i podesnim korpama i voditi računa da se ne gnječe ili na drugi način mehanički povređuju. s tom razlikom što je potrebno pobliže odrediti koje se sorte mogu uzimati za sušenje.Osim uslova koje sušena smokva mora da ispunjava u prometu.Sušene smokve II kvaliteta mogu poticati i od manje tipičnih sorti za sušenje. Po završetku sušenja. porijekla i sorte. izazivanja manjih naprslina i omekšavanja plodova.krupnoći. a veličina plodova mora biti takva da u kilogramu sušenih smokava ima najviše 110 komada (sorta zamorčica) odnosno najviše 90 komada (sorta rezavica). sušene smokve I kvaliteta moraju imati svijetlomrku boju. Pošto su zreli plodovi smokve mekani i osjetljivi.  I kvalitet . Za sušenje je predviđen isti kriterijum kao i pri izboru smokava za stonu upotrebu. kao i dezinfekciju. morenje. suve smokve ovog kvaliteta moraju ispunjavati sve navedene uslove za sušenu smokvu. kao i manje poznatih sorti smokava.  II kvalitet .  Ekstra kvalitet . Sušene smokve bi trebalo pakovati kao: ekstra kvalitet. U jedinici pakovanja toleriše se do 5% plodova sa mrljama i ožiljcima. prezrele i plodove sa drugim manama treba izdvojiti. U svaku jedinicu pakovanja treba stavljati smokve iste berbe. potapanje u slan krečni rastvor radi poboljšanja boje. dobro je da smokve odleže izvjesno vrijeme radi kondicioniranja. na temperaturi od 65 do 75 0C u trajanju od 3 do 7 časova. tj. postupak je različit. Ovako pripremljeni plodovi suše se na suncu ili u sušnicama. Zdrave plodove pakovati u ambalažu u kojoj će se otpremiti na tržište. a osobito da se plodovima fiksira boja. što osigurava svjetliju boju mesa ploda. Inače. Za stonu upotrebu plodove smokve. a zatim se naslažu u jednom sloju na ljese i sumporištu. Zavisno od toga da li se plodovi klasiraju za stonu upotrebu ili za sušenje. Veličina plodova mora biti takva da u kilogramu sušenih smokava može biti najviše 140 56 . odnosno najviše 70 (sorta rezavica). a zatim se pakuju i šalju na tržište. Sušenje se obavlja u sušnicama. Zatim se obavlja sumporisanje u komorama. Pri tom sve oštećene.

Međutim. 250 i 500 grama najčešće kao ambalažni materijal koristi celofan i dekorativni materijal. koji obezbjeđuje očuvanje kvaliteta i svojstava ovog proizvoda.komada.U jedinici pakovanja toleriše se do 10% plodova sa mrljama i ožiljcima.da se ne bi povrijeđivale. Sušena (suva) smokva se čuva u hladnoj. Prodaji treba izlagati samo one količine koje se mogu u toku dana prodati. Ovakva pakovanja iziskuju i odgovarajuću transportnu ambalažu do prodajnog mjesta (sanduci. kartonske kutije i sl.5 0C do 0 0C.). Propisi ne određuju veličinu pakovanja i vrstu ambalažnog materijala. ŠIPAK (NAR) Punica granatum Vrijeme berbe zavisi od sorte koja se gaji. i uz slabu cirkulaciju vazduha. zaštićenoj od neposrednog uticaja sunčevih zraka i mraza. vlaženja. dobro provjetrenoj prostoriji. U septembru može se smatrati da plodovi nijesu potpuno zreli ali ako se oberu 57 . Kod čuvanja svježih plodova smokava ne podnose uskladištenje pod običnim uslovima. a relativna vlažnost najviše 85%. Smatra se da se smokve mogu održati u ispravnom stanju do mjesec dana. od 85 do 90%. jer kasnije plodovi pucaju zbog prekomjerne vlažnosti. Sušene smokve se pakuju u različiti materijal. uz relativnu vlažnost vazduha. Temperatura u prostorijama u kojima se smještaju osušene smokve mora biti u granicama između 5 0C i 20 0C. prašine i sličnog i pažljivo ih zahvatiti pri usluživanju potrošača . Veće količine suvih smokava pakuju se u vreće od natron-hartije. tekstilne vreće od rijetkog tkanja i sličnu ambalažu. Sorte sa žutim plodovima obično sazrijevaju ranije od onih sa crvenim plodovima. na temperaturi od 0. ako treba da se smokve očuvaju izvjesno vrijeme moraju se skladištiti u hladnjači. Smokve treba zaštiti od zagrijevanja. već onaj ko stavlja robu u promet određuje najviše tražene veličine pakovanja i koristi materijal za pakovanje. U prodaji na malo smokve treba kontrolisati i odbaciti sve jače povrijeđene. te ih treba odmah nakon berbe i sortiranja otpremiti na tržište. U jedinici pakovanja moraju biti smokve istog porijekla i sorte. kao i plodove sa drugim manama. bez namirnica koje bi mogle štetno da utiču na kvalitet ovog osušenog voća. Kisjele sorte kasnije od onih slatkih. suvoj. U nekim krajevima preporučuje se berba plodova krajem septembra. a pri tom se za sitna pakovanja od 125. kisele.

Pošto su obrani. Ustanovljeno je da se šećer nalazi u plodovima počev od jula i da se njegova količina postepeno povećava do decembra. Berba plodova sa drveta treba da se vrši uvijek nožem ili makazama što je još bolje i brže. oni se moraju kod većine sorti brati prije potpune zrelosti. plodovi se nešto smanjuju.sunčanih dana i izlože dva dana suncu. Plodovi ubrani suviše rano. ako se ostave na hladnom i suvom mestu. Neka stabla održavaju plod do zime i nikada ne pokazuju pucanje plodova. plod šipka može da podnese izvjesne povrede. postaje tanja. Nakon branja plodovi se klasiraju po veličini. na 0º do 2ºC uz relativnu vlažnost vazduha 85-95% od pet do šest-mjeseci. Ovdje bi trebalo otpočeti sa berbom tek krajem septembra za rane sorte. obavijaju se hartijom i pakuju u sanduke. ali ovo ništa ne škodi kvalitetu i ukusu. Jedan način da se plodovi sačuvaju od kvara jeste da se oni beru prije kiše. 12. počev od momenta kada plodovi počnu da dobijaju žuto-narandžastu boju počekom oktobra pa sve do kraja novembra kada oni počnu da gnjile na drvetu.55% 58 . S obzirom na opštu pojavu pucanja plodova. a nikako da se plodovi rukom kidaju. Šipak je vrsta voća koja pošto dostigne izvjestan stepen zrelosti. žilavija i čvršća. produžuje da sazrijeva i u hladnom skladištu. plodovi postižu veći stepen zrelosti i mogu da se čuvaju do pola zime i više. imaju sladak ali opor ukus i kao takvi su niže vrijednosti. dok one poznije treba brati polovinom oktobra pa i kasnije ukoliko vladaju povoljni klimatski uslovi za sazrijevalje plodova. održaće se za mesec dana. Kora se smežura. zatim omotaju hartijom i slože u sanduk u kome se šupljine napune peskom pa sanduk zatvori poklopcem.za vrijeme vedrih . opna tegumenta postaje nježnija. gde će se čuvati pri povoljnim uslovima. ukus postaje finiji i vinastiji. Ne samo što on tu sazrijeva već mu se i kvalitet poboljšava. Plodovi ubrani2-6 oktobra imali su šećera . mada kora gubi svoj žarki sjaj. Zbog njegove debele kore. JAPANSKA JABUKA – KAKI Diospyros kaki Plodovi japanskih jabuka mogu se brati u jednom dosta dugom periodu vremena. mnogi od njih pucaju i na taj način postaju nepodesni za transport. jer kada padnu kiše.

a četvrte klase pakuju se u rifuzu. druge i treće klase u 2 -3 sloja. tako da leže na rozeti koju obrazuju ostaci čašičinih listića i da se međusobno ne dodiruju. veličinu i žućkastu boju. da će ubrani pladovi iako nejestivi pri berbi. takodje poboljšavaju svoje organoleptičke osobine ako se drže izvjesno (kraće) vrijeme u skladištu. Iz ovih korpi plodovi se preručuju u veće korpe za transport do skladišta. Još bolja je 59 . da li se plod može jesti odmah pri berbi ili mora odležati izvjesno vrijeme dok ne ugnjili. Plodovi dobijeni normalnom oplodnjom.82% Iz navedenog pregleda se jasno vidi da sadržaj šećera u plodovima stalno raste do decembra. poređaju u jednom sloju na materiji koja upija vlagu. Sortiranje i klasiranje plodova vrši se i kod japanskih jabuka. Pri određivanju vremena berbe treba uzeti u obzir osim količine šećera u plodovima i sortu." " 25 oktobra " " 14. ili ako ugnjile.31% " " 2 novembra " " 15. Plodovi prve klase pakuju se u sandučiće u jednom sloju. 140-190 gr. Čuvanje u skladištu treba da bude tako da se ubrani plodovi potpuno suvi. Berbu ne treba početi odmah čim su pojedini pladovi dostigli odgovarajući stepen šećera. dok kod plodova koji su se razvili putem normalnog oplođavanja. kao i grupu kojoj sorta pripada tj. nego onda kada spoljni znaci plodova dozvoljavaju da se ocijeni. 190-250 gr. koji se obično mogu jesti pri samoj berbi. od berbe do zrelosti za potrašnju može proći čitav mjesec dana. Ubrani plodovi treba pažljivo da se slažu u plitke korpe obložene mekom materijom. 90-140 gr. kojom prilikom se vrši otstranjivanje oštećenih plodova. Najčešće se polažu na slamu koja dobro služi za ovu svrhu. postati dobri za potrošnju kada ugnjile.47% " " 16 novembra " " 16. Rano ubrani plodovi ne ugnjile. ne dobijaju željene organoleptičke osobine za potrošnju. Berba plodova treba da se vrši makazama i vrlo pažljivo vodeći računa da se pokožica ne povrijedi što utiče na sposobnost dužeg čuvanja plodova. Primjer klasiranja plodava na 4 klase: I II III IV klasa klasa klasa klasa plodovi mase 250-350 gr. Kod plodova koji se razvijaju putem partenokarpije i koji se ne mogu jesti pri berbi. te su niskog kvaliteta. a često puta i neupotrebljivi. u većini slučajeva plodovi se mogu jesti već pri samoj berbi.

Prema podacima Kaliforniske ogledne stanice plodovi se najduže mogu sačuvati u svežem stanju na temperaturi od + 1 oC. 60 . Osušeni plodovi podsećaju na suve smokve. Pri tome plodovi gube trpkost ali ostaju tvrdi. zbog čega su ove naročito cijenjene.5 oC kraće vrijeme mogu čuvati. Plodovi za sušenje treba da se beru kada su već dobili žutu boju ali su još čvrsti. Na ovaj način se plodovi mogu sačuvati i poslije januara.2 oC 148 210 63 189 210 63 89 158 51 98 170 30 44 106 28 Transport je u zelenom stanju jer potpuno zrele ne podnose transport. Za proizvodnju dima se obično upotrebljava tamjan. Plodovi u ovakvom skladištu ukoliko sazrevaju dobijaju živocrvenu boju. Plodovi gube trpkost i ako se drže u toploj vodi na temperaturi od 30-40 oC za 12 časova. Vreme čuvanja japanskih jabuka u svežem stanju na raznim temperaturama prema podacima Kaliforniske ogledne stanice: Naziv sorte Hyakume Maru Hachiya Tane-nashi Tsur vrijeme čuvanja u danima 0. dok se pri temperaturi od + 0. dobijajući vrlo sladak ukus. a prvenstveno da bude prohladan i sa stalnom temperaturom da bi sazrijevanje teklo lagano i postepeno. meso im postaje meko i sočno.5 oC 1 oC 2. U Kini plodove poređane u glinene sudove prelivaju sa 10 % kreča (krečnog mlijeka) gdje ih drže za vreme od 2-7 dana u zavisnosti od sorte i stepena zrelosti. U Kini se primenjuje dimljenje plodova u zatvorenom sudu. gubi oporost. Na ovaj način plodovi gube trpkost za 1-2 dana. Prostor za smeštaj treba da bude suv i da se može održavati u tami.pljeva od pirinča kako Japanci praktikuju ili strugovina od drveta. a pri većoj temperaturi sazrevanje nastupa još brže. Dim se pušta kroz otvor na dnu suda. U Japanu se bave sušenjem plodova nekih sorti.

Ta zrelost obično dolazi od 10-40 dana prije konzumne zrelosti koja nastaje u vrijeme omekšavanja plodova. imaju nedostatke u obliku i na pokožici i koji ne mogu da se prihvate u I klasi.  Druga klasa uključuje plodove koji su sitni. Plodovi se pakuju u plitke kartonske ili drvene sandučiće u kojima su ulošci sa udubljenjima za svaki plod. grana. Aktinidija se bere kad dostigne fiziološku zrelost. Plodovi se klasiraju u I i II klasu. ali se plod uvijek bere bez peteljke koja ostaje na grani (zbog preglednije rezidbe poslije otpadanja lišća). Na Novom Zelandu plodovi aktinidije beru se u maju.AKTINIDIJA Actinidia chinensis Planch. a trešenjem zreli 61 . Zrelost se ocjenjuje odoka: mesnati omotač puca i sjeme lako ispada.. pri relativnoj vlažnosti vazduha 95 %. u običnom frižideru sorte Monty i Abbott mogu se čuvati oko šest mjeseci. U takvim uslovima ona ostaje nepromijenjena 5-6 mjeseci.. Dozvoljene su male dobro zarasle povrede na pokožici. Berba se obavlja rukom ili makaza.  Plodovi I klase treba da su tipični za sortu i teži od 50g . a meso treba da je karakterističnog izgleda i ukusa. I u običnim skladištima aktinidija može očuvati sva svoja organoleptička i hemijka svojstva 3-4 mjeseca (osim sorte Bruno). Nedostaci na plodu mogu da budu oštećenja od grada. jer je tada najpovoljniji odnos ukupnih šećera i kiselina. ali zadovoljavaju minimalne zahtjeve u pogledu mesa. Prema našim zapažanjima. insekata. aktinidija (posebno sorta Hayward) čuva se najbolje na + 2oC. BADEM (BAJAM) Amygdalus communis Zbag prirode plodova (suvi plodovi) berba badema se obavlja kada plodovi dostignu punu zrelost. Prema nekim literaturnim podacima. a u našim uslovima u novembru.

koja svojim ubodima značajno umanjuje kvalitet budućeg ulja. Badem treba čuvati u prostorijama koje su hladne. odnosno uskladištenja. Maslina Olea europaea L. pa se ona mora odstraniti. pri čemu plodovi izgube suvišnu vodu. te se poslije ovoga mogu lako i dugo čuvati. Međutim. i kada 62 . Badem se čuva upakovan u džakove ili drugoj podesnoj ambalaži. utoliko je podložniji kvarenju i užeglosti. Mirovica). ali i za preradu i potrošnju cijelih konzerviranih plodova (stone sorte). a najbolji dokaz su stabla koja se procjenjuju da imaju i više od 2000 godina (Bar. Badem namijenjen uskladištenju mora biti dobro očišćen od ostatka ljušture i drugih stranih primesa i osušen tako da sadrži do 10% vode. očišćeni plodovi stavljaju se na posebne ljese.6 cm. Može se pokvariti i upljesnjiviti. Jezgre badema postaju osjetljive ako se izlažu direktnoj toploti i svjetlosti. bilo specijalnom mašinom. Sušenje traje obično 3 . Period dozrijevanja badema traje od kraja juna da kraja septembra. Maslina se koristi najviše za dobijanje kvalitetnog ulja. Maslina je kultura koja se veoma dugo uzgaja na našim prostorima. s obzirom na veliki sadržaj ulja. Toplota i velika vlažnost vazduha u skladištu utiču nepovoljno na badem. a jezgre mogu da užegnu i postanu neupotrebljive za ishranu. badem je podložan nepoželjnim promjenama u toku prometa. što je sortna osobina. i dr. u sloju od 5 . Smatra se da za čuvanje badema najbolje odgovara temperatura skladištenja od 8 oC do 10 oC i relativna vlažnost oko 75 %. ili. u rasutom stanju. s obzirom da svaka sjemenka nije oslobođena mesnatag dijela. koja ih štiti od vlaženja i nepovoljnog dejstva kiseonika iz vazduha kao prouzrokovača užeglosti ulja u njima. bilo ručno. pa mogu užegnuti ako se ne čuvaju u hermetički zatvorenoj ambalaži. a plodovi zaštitili od nepoželjnih promjena. ne treba ga pakovati. vremenskih uslova te godine. Ovako. položaja terena. Berba se izvodi obično trešenjem. Na termin berbe utiče i značajnost napada maslinove muve. da se prosuše. pak. Tokom čuvanja bademu treba obezbijediti najbolje moguće uslove kako bi se očuvao kvalitet.5 dana. Naša najpoznatija i najcijenjenija sorta Žutica se bere kada su plodovi počeli da mijenjaju boju (šarak). Plodovi koji su namijenjeni za proizvodnju ulja se beru kada dostignu određenu boju i procenat ulja u plodovima. Dobro osušeni badem može biti duže uskladišten. Ukoliko je badem vlažniji. suve i dobro provjetravane. što zavisi od sorte. podneblja.plodovi lako otpadaju. Ako nije potpuno suv. već u što tanjem sloju razasuti u prostoriji koja je suva i koja se provjetrava.

Može se na velikim plantažama koristiti i posebna mehanizacija.se već u plodu nakupilo najmanje oko 18 % ulja. a za male količine postoji i oprema za „ ručno“ branje plodova. ali ne dugo jer dolazi do oksidativnih procesa. 63 . Stone sorte se beru kada dostignu određenu veličinu i kada je najpovoljniji odnos mase ploda i košpice (randman ploda). plodove treba čuvati na temeparturi 7-10 0C. Ako je priliv plodova veći od kapaciteta prerade. Osnovni zahtjev za proizvodnju ekstra kvalitetnog djevičanskog maslinovog ulja je da se plodovi odmah prerade. a plodovi obavezno padaju na mreže. Maslina se najčešće bere odgovarajućim tresačima sa teleskopskim nastavcima.

Sorte namijenjene za stonu potrošnju se beru isključivo ručno. Grožđe dozrijeva na čokotu. Većinom se grožđe gaji za potrošnju u svježem stanju (stono grožđe). ne postoji način da se nakanadnim dozrijevanjem poboljša ukus i slast bobica.Sorte za sok. i kašnjenje u berbi dovodi do prezrijevanja. . organoleptičke osobine uz poznavanje željenog ukusa za datu sortu.Sorte za kandiranje.) Uzgoj grožđa je istorijski vezan za rane početke čovječanstva i smatra se da je porijeklo ove vrste Mala Azija u prostoru između Crnog mora i Kaspijskog jezera. kao i promjena boje peteljke grozda. . Berba grožđa se obavlja ručno i mehanizovano. Kod vinskih sorti se momenat berbe najčešće određuje na osnovu sadržaja šećera. sadržajem kiselina. Pošto grozdovi sazrijevaju neravnomjerno. upotrebom za to konstruisanih makaza. Grožđe spada u neklimakterične vrste pa mu intenzitet disanja ostaje manje više konstatntan. berba se obavlja kada se ispolje maksimalne crte ovih osobina.GROŽĐE (Vitis vinifera L. gubitka rezervnih hranjivih materija. zavisno od tipa sorte i namjene. dok sok postaje koncentrovaniji. Određivanje optimalnog termina berbe se vrši na nekoliko načina. a najbolje imaju 64 .Stone sorte. pH vrijednosti soka. Ove makaze su različite izrade. Danas se sve komercijalno gajene sorte mogu podijeliti prema namjeni upotrebe na pet grupa: . dok se kod bijelih sorti gubi zelena boja i one dobijaju blijedo žućkastu boju. Ipak. posebno za tu vrstu konstruisanim kombajnima. probirna berba u više navrata je neophodna. najčešće korišteni metod je određivanja stepena zrelosti je sadržaj šećera u soku bobice. . miris i ukus. Obzirom da grožđe nema rezervnih materija ugljenih hidrata (skrob). Bobice crnih sorti postaju intenzivno tamnije. čiji je radni učinak veliki.Sorte za sušenje (grožđice). ovom se pridaje posebna pažnja kod određivanja stepena zrelosti. njihovim međusobnim odnosom.Vinske sorte. Pošto se kod stonog grožđa najviše cijene izgled. U hemijskom sastavu soka dominiraju glukoza i fruktoza. najčešće određenih refraktometrom kao suva materija. kao i vinska i jabučna kiselina. Posebno su podesni promjena boje pokožice bobica i njihov sjaj. smežuravanja. tj. Vinske sorte se gdje god je to moguće beru mašinski. Zbog toga se mora voditi računa o terminu berbe koji mora biti u optimalnom stadijumu. što su za berače vrlo jasni znaci stepena zrelosti. . i proizvodnju vina (vinske sorte).

napad gljivičnih oboljenja. Ovime se značajno smanjuje mogućnost povređivanja ubranih plodova i smanjuju gubici.4 0C.generatora ovog gasa sa laganim otpuštanjem SO2. pa se tokom berbe vodi računa da se ova operacija obavi što je moguće pažljivije. Berba grožđa običnim makazama podrazumijeva da se grozd pažljivo drži za peteljku rukom i onda se peteljka prekine makazama. Najčešće se izvodi u struju hladnog vazduha sa ciljem da se temperatura ubranih grozdova spusti na 4. Danas se ova mjera najčešće primjenjuje upotrebom posebnih folija. tamnjenje peteljke grozda i udvostručuje period u kojem se grožđe može čuvati. Odmah se izvrši odstranjivanje svih oštećenih bobica. Berač potom slaže grozdove u gajbice u koje je najčešće postavljena papirna obloga. jer se time nanose štete koje ga čine nepodesnim za prodaju. Ovo se obavezno izvodi makazama sa tupim vrhom. Fumigacija sumpor dioksidom je vrlo važna mjera kojom se sprečava pojava gljivičnih oboljenja i smanjuje intenezitet disanja.dodatnu oprugu kojom se obrani grozd zadrži u makazama. Predhlađenje ubranog grožđa je jedna od krucijalnih operacija kojom se u značajnoj mjeri smanjuje intenzitet disanja. tako da je njegovo ispadanje iz ruku berača onemogućeno. na kojima se brzo razvijaju truležnice. Istovremeno se vrši i sortiranje prema klasama kvaliteta. vodeći računa da se ne skine pepeljak sa bobica. nezrelih bobica ili ostataka peteljke na kojima nema bobica tako da grozd vizuelno izgleda lijepo. Mora se izbjeći padanje grozdova na zemlju. Grožđe je veoma osjetljivo na povređivanje pokožice bobica. čime se skoro udvostručava period u kojem se grožđe može čuvati. vodeći računa da ubrane grozdove lijepo složi kako bi estetski bili privlačni za potrošače. 65 .

U komorama sa kontrolisanom atmosferom valja provjeriti zaptivanje vrata. OSNOVNI PRINCIP USKLADIŠTENJA Prije unošenja plodova u komore treba pripremiti i provjeriti funkcionisanje svih uredjaja. Optimalna čvrstina ploda predstavlja jedan od hitnijih znakova dobrog kvaliteta – predispoziciju za dobro čuvanje. kako bi se izbjeglo isušivanje bobica i peteljkovine. Relativna vlažnost vazduha treba da se održava na nivou 90-95 %. Moraju biti zdravi. Mehanički oštećene i plodove većine sorti jabuka bez peteljke. bez znakova fiziološkog oboljenja jer se tada mogu čuvati samo kraće vrijeme. izuzetak sorta greni smit. Kod jabuke je. Prekrupne plodove iz mladih i slabo rodnih zasada valja skladištiti kratko vrijeme jer su podložniji pojavi fizioloških oboljenja nego umjereno krupni i sitni plodovi. Plodovi zaraženi gljivičnim oboljenjima. Ovo se radi na prijenim mjestima u hladnjačama pred samo uskladištenje. aparate za regulisanje 66 . rastresitog grozda i krupnih bobica. uredjaje za snižavanje temperature.8. ne treba uskladištavati. Da bi se ocijenila pogodnost pojedinih količina voćnih plodova za čuvanje. uz upotrebu fungicida se ovaj period može produžiti i do 6 mjeseci. OCJENA I OZNAKE KVALITETA PLODOVA PRIJE USKLADIŠTENJA Staro pravilo skladištara je “od loše robe se ne može napraviti dobra”. zeleni i žuti plodovi zajedno). ne čuvaju se u komorama. na primjer. neophodno je uzeti uzorak na osnovu kojeg se utvrdjuje kvalitet. što se tiče nedostatka peteljke. a prema JUS-u E. Zbog toga se prije uskladištenja mora korektno definisati kvalitet robe namijenjene čuvanju. Čuvanje u hladnim komorama je na -1 do 0 0C. ili sa slomljenom peteljkom na primjer kruške. do 2 mjeseca.B.041. Plodovi namijenjeni dužem čuvanju moraju biti u što ujednačenijem fiziološkom stanju i odgovarajućoj zrelosti (nikako. Plodove koji ne zadovoljavaju osnovne kriterijume u pogledu krupnoće i boje ne treba uskladištavati. ili oštećeni od insekata. kod koje se toleriše i do 50% plodova bez peteljke.Za dugotrajno čuvanje su podesne sorte pozne epohe dozrijevanja (zimsko bijelo).

a kod osjetljivog voća valja da je i kraće. a po potrebi se zidovi i tavanica premazuju ili kreče. najbolje je puniti jednu po jednu komoru. Pri uskladištenju se često praktikuje i istovremeno punjenje 2-3 komore da bi se plodovi što prije rashladili. U savremenim hladnjačama organizacija posla se zasniva na sistemu podnih paleta. uz eventualno dodavanje dezinfekcionih sredstava. Punjenje komora i dostizanje optimalnih uslova čuvanja ne bi trebalo da traje duže od 48-96 sati. na podu se bijelim linijama ograniče takva polja i označe brojevima radi evidencije. što nepovoljno utiče na kvalitet plodova. Prije unošenja plodova dno boks paleta se očisti od zemlje ili biljnih ostataka. paletnih ramova ili boks paleta. Pri takvom punjenju se toplota pomoću mašina za hlađenje brže odvodi. U skladištu valja ostaviti dovoljno prostora za kretanje radi kontrole kvaliteta plodova i uslova čuvanja. U komorama se ne smije osjećati nikakav miris. ali treba voditi računa da su stabilne. Ukoliko se u komoru unose plodovi različitih proizvođača ili različitih sorti. U praksi često obezbjedjivanje optimalnih uslova za čuvanje jabuke i kruške traje 7-10 i više dana. Na ovaj način unošenje plodova traje kraće. Ako se unose predhlađeni plodovi. Zatim se temeljno pere pod komore. Naslagane palete sa jabučarima treba još i “vezivati” i dobro učvrstiti. I uredjaji u komorama treba da su dezinfikovani. U istom prostoru stane 15-20% više plodova ako se koriste boks palete nego kada se koriste samo duboke letvarice – jabučari. kao i radi uzimanja uzoraka plodova. a skladišni prostor se bolje koristi. ovo se često izvodi prskanjem zidova prskalicama. Boks palete se mogu slagati i do 8-9 m visine. Raspored uskladištene robe treba da je takav da se eventualno plodovi mogu lako iznositi po posebnom redosledu. Prolazi se ostavljaju sredinom komore i u blizini zidova. Stoga se osjetljivije vrste voća čuvaju u manjim komorama. pa izmedju njih ostaje malo prostora za strujanje vazduha.sastava vazduha i kontrolu uslova čuvanja u komorama. Radi što bržeg obezbjeđenja optimalnog režima u poslednje vrijeme se praktikuje predhladjenje voćnih plodova. Prije unošenja plodova u komore preporučuje se predhlađenje komore na – 1oC. Slaganje paleta sa jabučarima ili jabučara u paletne ramove znatno smanjuje produktivnost rada i usporava uskladištenje. a rastojanje između boks paleta pri slaganju iznosi 5-10 cm jer se time povećava brzina rada iako se prostor manje koristi. 67 .

. obično krajem januara i krajem marta. ali zahtijevaju specijalnu tehniku i opreznost pri primjeni (ozon.Učestalost kontrole uskladištene robe zavisi od voćne vrste i uslova čuvanja. ultrazvuk i dr. a u kontrolisanoj atmosferi ređe. ultravioletni zraci. decembra. halogenih proizvoda koji djeluju dezinfekciono putem oksidacije (Nahipohlorit ili Ca-hipohlorit. Ukoliko se bere ponovo u istu 68 . ali i ambalaža za berbu i čuvanje. dezinfekovati i osušiti. januara. . Upotreba sredstava za dezinfekciju mora biti uskladjena sa propisima o njihovom korišćenju.amonijumovih kvaternera koji djeluju kao deterdženti. i da li i kada treba početi iznošenje plodova iz komora. Prije nego što se pristupi berbi treba posude ili torbe u koje će se brati voćni plodovi oprati.). Rhizophus. cijanovodonična kiselina i dr. Ukoliko nijesmo sigurni u kvalitet uskladištenih plodova. Skladišni prostor može da se dezinfikuje pomoću: hlora i hlornih preparata. a češće kontrolom kroz okno na vratima KA komora. SREDSTAVA ZA BERBU I KOMORA ZA ČUVANJE Da bi se smanjio gubitak nastao pojavom parazitarnih oboljenja pri čuvanju u skladištu dezinfekcijom treba uništiti najštetnije mikroorganizme. . DEZINFEKCIJA AMBALAŽE. ove kontrole mogu biti i češće.gasova koji djeluju sterilizirajuće i antiseptično. Kontrolama se ustanovljava da li su i koje količine plodova ugrožene od fizioloških ili glivičnih oboljenja.).. U skladištima postoji objektivna opasnost od kontaminacije proizvoda sporama. elek-trostatičke snage.joda i jodnih preparata (dejstvo slično dejstvu hlora). . Najčešći prouzrokovači šteta u skladištima su Penicillium. Osnovni izvori infekcije su sami proizvodi. tioksihlor i dr. Pri tome se utvrdjuje i čvrstina plodova i daje organoleptička ocjena.ostalih agensa (toplota. hloramin. ulaskom u komore. Kvalitet plodova jabuke koji se čuvaju u normalnoj atmosferi obično se kontroliše krajem novembra. metil-bromid. vazduh i dr. Alternaria i dr. aparati za obezbjedjenje neophodnih uslova čuvanja. etilen-oksid. natrijum-hlorcijanurat. .formola (dezinfekciono dejstvo čiji se neprijatan miris može ublažiti amonijumovim kvaternerima). itd.).

te je neophodno da se metalne površine premažu bojom na bazi vinila. Spore gljiva u vodi koja nosi plodove moraju se uništavati solima hipohlorita (50 – 100 ppm) i dr. Za kontrolu i dodavanje dezinfekcionog sredstva može da se koristi dozator koji održava potrebnu količinu hlora u vodi. Plodovi se mogu rashlađivati vazduhom u običnim komorama za čuvanje voća. Pored svega navedenog potrebno je da se izvrši dezinfekcija mašina kojima se plodovi klasiraju. Na kraju mašine treba da bude postavljen uređaj za ispiranje plodova. ali se povećava mogućnost njihove infekcije. Plodovi se rashlađuju hladnom vodom temperature oko 0oC. Koncentraciju treba održavati u toku rada mašina na konstantnom nivou. što kupcu garantuje da je riječ o dobrom kvalitetu plodova (na primjer breskve). rashlađivanje u vakuumu. čime se dobija bolji kvalitet. U vodu se mogu dodati dezinfekciona sredstva. U principu razlikujemo nekoliko tehnika rashlađivanja: rashlađivanje vazduhom. Ovo je posebno značajno pri hidromanipulaciji kojom se smanjuje mogućnost mehaničkog oštećivanja plodova. na primjer u boks palete. Često se u razvijenim voćarskim zemljama na ambalaži nalazi odštampan natpis “predhlađeno voće”. rashlađivanje hladnom vodom. neophodno je da se one operu jakim mlazom vode i dezinfikuju. u transportnim sredstvima. Hlađenje plodova na ovaj način je mnogo brže jer je prenošenje toplote dodirom plodova i vode u poređenju sa vazduhom znatno brže. rashlađivanje tečnim azotom ili suvim ledom (CCh) Način na koji će se vršiti predhlađivanje zavisi od vrste voća i ambalaže u kojoj se nalazi. u specijalnim komorama koje imaju rashladne uređaje velikog kapaciteta. Ova mjera je značajna za neke voćne vrste čiji se plodovi mogu brati u nešto zrelijem stanju nego obično. Kada se koriste jedinjenja hlora. treba imati u vidu da je on agresivan. 69 . PREDHLAĐENJE VOĆA Često se radi održavanja kvaliteta ili postizanja boljeg kvaliteta voćni plodovi prije uskladištenja ili transporta na duže rastojanje predhlađuju. u tunelima za rashlađivanje i dr.ambalažu.

sa redukcijom temperature u komori. miris. Kontrolisana regulacija sastava atmosfere unutar izolovane komore naziva se Kontrolisana Atmosfera. ČUVANJE VOĆA U HLADNJAČAMA SA KONTROLISANOM ATMOSFEROM UVOD Da bi se ostvarilo čuvanje voća. neophodno je usporiti prirodni proces sazrijevanja i dozrijevanja. bez uticaja na kvalitet i organoleptička svojstva plodova (ukus. Rashlađivanje tečnim azotom ili suvim ledom zasniva se na isparavanju tečnosti. Svaki artikal ima svoje optimalne uslove čuvanja. kao i usporavanje perioda raspadanja vitamina i kiselina u čuvanim plodovima. Sveobuhvatno. ili jednostavno CA. vlažnosti i sastava gasova atmosfere. Njime se postiže ujednačeno hlađenje proizvoda u ambalaži. U novije vrijeme hlađenje u vakuumu se kombinuje sa kontrolisanom atmosferom (na primjer agrumi). CA bazira se na kontrolisanju temperature. PRINCIP RADA Voće čuvano u ovim uslovima ima redukovani metabolizam. produkcije etilena. 70 . aroma…). bilo povećanjem nivoa ugljen dioksida ili azota. odnosno sublimaciji suvog leda. značajno se redukuje intenzitet disanja. CA (Kontrolisana Atmosfera) metoda čuvanja ploda upravo taj efekat može ostvariti. Manipulisanjem vrijednosti ovih parametara omogućava se stvaranje najoptimalnijih uslova neophodnih za produženje vijeka trajanja produkata kod kojih se odvija proces disanja. stopiranje gubljenja hlorofila (zelene boje). dopunskih pigmenata vezanih za boju čuvanog ploda.Rashlađivanje u vakuumu je moderan i vrlo efikasan način hlađenja nekih proizvoda. Bilo smanjenjem kiseonika u komori. odlaganje pektinske hidrolize. Ovi načini hlađenja se mogu koristiti i za vrijeme transporta na duža rastojanja. ali je relativno skup i treba ga koristiti ako se rashlađuju veće kolčiine proizvoda. na primjer. dobija se pojačan efekat na metabolizam voća i povrća redukcijom. povrća i drugih artikala koji obavljaju proces disanja u dužem vremenskom periodu. Za ove procese je neophodna energija koja se oduzima od proizvoda i tako im se snižava temperatura.

Više godina prije uvodjenja CA kod u našem okruženju ekonomski naprednije zemlje Evrope i SAD montirale su opremu koja je svojom funkcijom omogućila da se čuvanje voća produži za 2 do 4 mjeseca više nego u normalnoj atmosferi. Takvi plodovi sporije stare nego u hladnjačama koje imaju regulisanu samo temperaturu i relativnu vlažnost. spoljni uticaj na procese koji se odigravaju u plodovima prilikom skladištenja biće veći ili manji. USLOVI ZA DOBRO FUNKCIONISANJE OPREME Za vrijeme čuvanja plodova procesi disanja u njima se nastavljaju. Radi uspješnog funkcionisanja opreme. Prema tome. na primjer. Zavisno od opremljenosti komore. Metodom čuvanja u CA omogućeno je da se. a sa porastom temperature podstiče se disanje plodova. Kvalitet plodova po iskladištenju znatno se razlikuje od kvaliteta plodova čuvanih u normalnoj atmosferi (NA). temperatura se svodi na potrebnu vrijednost i smanjuje se pritisak. komore za kontrolisanu atmosferu moraju ispunjavati sljedeće uslove: 1. Termička izolacija. relativna vlažnost. biološki procesi u plodovima su svedeni na najmanju mjeru. jabuke i kruške mogu trošiti skoro sve do pristizanja tog voća iz nove berbe. Sve ovo čini da se plodovi iz CA mogu bolje plasirati na tržištu i da se zbog smanjenog kala i kvara postiže bolji ekonomski efekat. CO 2 takodje utiče da se neki mikroorganizmi slabije razvijaju. 71 . Poslije termostatskog uključivanja rashladnih uređaja u komori. Istovremeno u komori nastaje jedan mali natpritisak. Tako je stvoren uslov da se voće troši ravnomjernije u toku godine. – Prodiranjem spoljašnjeg toplog vazduha kroz zidove i tavanice raste temperatura vazduha u komori. Iz toga proizilazi potreba da komoru treba tako izolovati da prodiranje toplote spolja sasvim neznatno utiče na stanje temperature vazduha u prostoriji. U uslovima gdje su temperatura. Temperatura u komori se reguliše termostatski. O 2 i CO 2 u atmosferi regulisani. Plodovi po iskladištenju iz CA su jedri i odaju utisak da su tek ubrani. U CA je manje i nekih fizioloških oboljenja plodova. što je dovoljno za prodiranje spoljašnjeg toplog vazduha u komoru. pritisak sa obje strane izolacije u komori se stalno mijenja. koji su čuvani u NA. Čuvanjem plodova u CA manji je kalo. jer su transpiracija i respiracija usporeniji nego kod plodova. a na prodajnom mjestu bolje podnose promijenjene uslove sredine i manje se kvare.

4. – Temperatura u komori mora se tačno regulisati i održavati u procesu čuvanja voća u hladnjači.2. radi što manjih gubitaka 72 . Ponovno uključivanje ventilatora na pun broj obrtaja je onda kad temperatura u komori dostigne gornju granicu. ali kad nije u funkciji rashladno tijelo. Disanje voća se nastavlja i u skladištu. Temperatura u komorama se održava povremenim uključivanjem u rad kompletnog rashladnog uređaja sa osjetljivim termostatima koji imaju dozvoljenu diferenciju odstupanja. ventilator radi sa reduciranim brojem obrtaja. Ako se obezbjedi da je komora nepropustljiva za pritisak. – Na komorama za CA pored termičke moramo ugraditi i hermetičku izolaciju. Kratkotrajno obrtanje i duge pauze nepovoljno utiču na raspodjelu temperature i vlažnosti u komori. U novije vrijeme na rashladna tijela u komorama ugrađuju se ventilatori sa dvobrzinskim elektromotorom. Radi toga je potrebno da hladan vazduh ne cirkuliše samo oko naslaganog voća. a količina CO 2 raste do jedne vrijednosti koja se ne smije prekoračiti. U komori treba da se održava visoka relativna vlažnost vazduha. Hermetička izolacija. čime se obezbjeđuje trajan rad ventilatora. Pored termostatskog regulisanja temperature vazduha u komori potrebno je da se i količina vazduha može regulisati. Cirkulacija vazduha u komori. a višak CO 2 odstranjuje se pomoću skrubera. pri čemu se količina O 2 smanjuje do najniže dopustive vrijednosti. Pravilno dimenzionisano rashladno tijelo – isparivač omogućuje da se izvrši izmjena toplote u vremenskom intervalu koji je ekonomski opravdan. Potrebna količina O reguliše se doziranjem dovoda svježeg vazduha. 3. Vlažnost vazduha u komorama takodje se mora regulisati pomoću hidrostata eventualno uz primjenu vodene pare. Ovim se postiže ujednačena temperatura plodova i stanje zrelosti. vodenu paru i gasove. Na ovaj način se sprečava difuzija vodene pare i vazduha sa obje strane izolacije komore i eliminiše se nekontrolisano prodiranje O 2 u kmoru. – Unošenje voća u komore treba da bude paletizovano. Isključivo upotreba paleta omogućuje da vazduh cirkuliše pravilno po cijeloj komori. nego da prolazi i između plodova. Konstantno održavanje režima temperature relativne vlažnosti u komori. a toplota nastala usljed disanja dovodi se cirkulacijom vazduha. Regulisanje količine vazduha nije moguće ventilatorom koji radi jednostavnim uključivanjem i isključivanjem. tada plodovi koriste za disanje samo kiseonik iz atmosfere skladišta.

Pri konstantnoj temperaturi u komori respiracija postaje približno konstantna. jer se mogu stvoriti plijesni. temperatura komore.u težini plodova. Nasuprot potrošnji O 2 plodovi oslobadjaju CO 2 u atmosferu komore. Procesom prirodnog disanja plodova količina O 2 se postepeno smanjuje onako. vještačkog mijenjanja sastava atmosfere. Procesom prirodne respiracije – disanje plodova i 2. zapremina praznog prostora. količina plodova. Kontrolisana atmosfera može se uspostaviti na dva načina: 1. sistem cirkulacije vazduha. Kao konstantne veličine respiracije za jabuku mogu se uzeti sljedeće srednje vrijednosti: 73 . Polazeći od toga da je disanje približno konstatna veličina na odredjenoj temperaturi. početna koncentracija O 2 u atmosferi komore. Svakako se mora voditi računa da ne dođe do prekoračenja odredđene granice vlažnosti. kako ga plodovi troše za svoje potrebe. stanje zaptivenosti komore. Metodom ubrzanog. Na osnovu gornjih podataka može se odrediti način i vrijeme uspostavljanja CA. Pored toga moraju se uzeti u obzir i sljedeći faktori za uspostavljanje režima atmosfere u komori: ukupna zapremina komore. mi možemo odrediti za koje vrijeme ćemo uspostaviti režim u komori prirodnim procesom respiracije plodova. koncentracija O 2 u atmosferi u procentima koju želimo postići. stepen zrelosti plodova. USPOSTAVLJANJE REŽIMA KONTROLISANE ATMOSFERE Za uspostavljanje CA od bitne je važnosti zavisnost intenziteta disanja plodova od temperature i promjene odnosa O 2 i CO 2 u atmosferi komore.

Na konstantnoj temperaturi i relativnoj vlažnosti respiracije plodova je približno konstantna veličina. 74 . ODRŽAVANJE REŽIMA KONTROLISANE ATMOSFERE Kad se u komori uspostavi režim kontrolisane atmosfere sa odnosom O 2 CO 2 kakav se želi za vrijeme čuvanja. Azot u posudama nalazi se kao tečnost jer je komprimiran. Imajući u vidu štetnost veće količine CO 2 . natrijum-hidroksida. onda takav odnos treba održavati. U komori u kojoj je uspostavljen režim postepeno počinje da se mijenja odnos O 2 i CO 2 tako što se količina O 2 smanjuje. i štetno dejstvo O 2 kad se njegova količina smanji ispod 1% ili 2% (u plodovima počiju anaerobni procesi). a količina CO 2 povećava zbog respiracije plodova.Temperatura u oC 0 1 2 3 CO 2 l/t ploda/24 č 15 18 21 25 Metoda ubrzanog (vještačkog) stvaranja atmosfere može se ostvariti: a) ubacivanjem inertnog azota u komoru u kojoj se nalazi voće i povrće. Povećana količina CO 2 u komori odstranjuje se uređajima koji se nazivaju skruberi (dekarbonizatori. nastalo povećanje zapremine istiskuje normalnu atmosferu u komori tako da se već prema količini azota procenat O 2 može svesti na željenu vrijednost. količina O 2 će se povećati. metod za mjerenje sastava atmosfere pomoću “orsat” – aparata. b) uređajima – generatorima za stvaranje atmosfere. Najpouzdaniji je. apsorberi). Kad je u komori smanjena količina O 2 dovodjenjem vazduha iz spoljne atmosfere. Svaki od ovih uređaja ima materije za apsorpciju CO 2 . Količine O 2 i CO 2 mogu se mjeriti i uređajima na kojima se direktno očitavaju te količine u komori. zavisno od konstrukcije skrubera. moramo svakodnevno kontrolisati količinu O 2 i CO 2 . Isparavanjem tečnog azota i njegovim ubacivanjem u komoru. Kao apsorpciona sredstva najčešće se upotrebljavaju rastvori kalijum-karbonat (potaše). etanol-amina i suve supstance kao što je aktivni ugalj.

FIZIOLOŠKA I MIKROBIOLOŠKA OBOLjENjA PLODOVA NASTALA TOKOM ČUVANjA Tokom skladištenja i čuvanja plodova. dobrom obezbjeđenošću vodom. ispunjavajući prostor gdje je bio vazduh. 75 . Javlja se kod jabuke. Staklavost ploda (Water core) Javlja se u mesu ploda u vidu staklastih polja. nastaje u voćnjaku.). neblagovremena berba itd. Gorke pjege se mogu izbjeći pravilnom ishranom. Fiziološke bolesti porijeklom iz voćnjaka Gorke pjege (Bitter pit) Veoma česta bolest jabuke. Mikrobiološke bolesti su izazvane napadom raznih patogena. Uzrok pojave bolesti je najvjerovatnije nedostatak Ca u plodu jabuke. a vremenom se formiraju plutasta ulegnuća odumrlih ćelija koja imaju izraženo gorak ukus. Najčešće se javljaju kod vrsta koje mogu dugo da se čuvaju. Izražen je posbno u sušnim godinama. Manifestuje se pojavom okruglih. rijetko kod kruške. Veličine su 1-5 mm. koji se unose u hladnjaču zajedno sa voćem ili ambalažom. sa nekrotiranim parenhimskim ćelijama ispod pokožice ploda. a uzrokovana su nizom neadekvatnih postupaka tokom vegetacije (ishrana. S toga se smatra da plodove koji nemaju barem 0. na plodovima se mogu uočiti razna fiziološka i mikrobiološka oboljenja. a nastaju izlivanjem vode u intercelularne prostore. ali se manifestuje tek u skladištu.05% Ca ne treba skladištiti. Bolest se uočava kada se napravi presjek ploda. tamnozelenih i mrkih pjega koje ponekad porprime crnu boju. kao i neposredno nakon njihovog iznošenja iz skladišta. Fiziološke bolesti se javljaju kao posljedica raznih metabolitičkih procesa. prskanjem preparatima sa CaCl 2 i Ca(NO 3 ) 2 i pravovremenom berbom. kao i neadekvatnim uslovima čuvanja.

Najveći broj autora vjeruje da je uzrok nedostatak Ca u dovoljnoj količini. a uočeno je da se javlja kao reakcija na nedostatak bora u zemljištu. osim što kvari izgled i tržišnu vrijednost. Unutrašnje plutaste pjege (Cork spot) Oboljenje se manifestuje uleglim pjegama svjetlozelene boje. što izazaiva poremećaj sorbitola.Uzrok bolesti nije dokazan. sušno ljeto. sa velikom lisnom površinom. Pjege se mrke do crne boje. Bolest ne umanjuje nutritivnu vrijednost ploda. najviše u dijelu čašice ploda. Jonatanove pjege (Jonatan spot) Prvi put je uočena na plodovima sorte Jonatan. samo za razliku od njih uvijek im se u centru nalazi lenticela. za razliku od gorkih pjega ne razvija se dalje tokom čuvanja. Javlja se u vidu manjih. I ovdje se preporučuje prskanje Ca preparatima i pravovremena berba. čvrste i mrke boje. više temperature čuvanja. po čemu je dobila i ime. ali se zna u kojim uslovima se bolest manje ili više ispoljava. Zone izumrlog tkiva su 76 . koje su ispod pokožice plutaste. Kasna berba. Na pojavu oboljenja utiču isti razlozi kao i na pojavu gorkih pjega. ali je uočeno da se javlja kod mladih i bujnih stabala. Uzroci pojave bolesti nisu poznati. okruglih ili nepravilnih pjega (1-2 mm) na površini ploda. Razvija se u voćnjaku. Mrke lenticelne pjege (Plara) Oboljenje se javlja u vidu smeđih površinskih pjega koje se formiraju oko lenticela. Ovo je jedina bolest koja tokom čuvanja može iščeznuti. N i Ca. Važno je napomenuti da se bolest znatno više javlja kod kasne berbe. krupni plodovi iz mlađih zasada su podložniji ovom oboljenju. Slične su gorkim pjegama. pa se voda izliva u međućelijske prostore.

Suzbijanje bolesti je isto kao i kod gorkih pjega. kod sorti iz grupe delišesa. Obično se javlja na prezrelim plodovima sa simptomima sličnim običnim ožegotinama. Osim epidermisa. Bolest se suzbija tretiranjem plodova antioksidantima (difenilamin i etosikvin). koje se mogu spojiti i prekriti veći dio ploda. 77 . kruške. Kao najčešći uzrok se pominje oksidacija terpenskog ugljovodonika α-fernezena. Primjena 1MCP-a značajno smanjuje pojavu bolesti. Stoga hranjiva i tehnološka vrijednost ploda nije umanjena.Starosno posmeđivanje Obično posmeđivanje se javlja tokom januara u skladištu i najčešće se ispoljava na zasjenjenoj strani ploda. ali su umanjene organoleptičke osobine i tržišna vrijednost.na površini ploda. smekšavanju i propadanju dijelova ili cijelog tkiva ploda. breskve i šljive. agrotehničke mjere. Manifestuje se posmeđivanjem pokožice ploda u obliku manjih ili većih nepravilnih mrlja. Ispoljava se u posmeđivanju pokožice. utnule su i suve. Starosno posmeđivanje nastaje kao posljedica predugog čuvanja plodova nakon berbe. zahvaćeno je i 5-6 slojeva hipodermalnog tkiva. jonatana i greni smit. vremenske prilike i uslovi čuvanja. čiji produkti razlaganja izazivaju propadanje tkiva u površinskoj zoni ploda i njegovo posmeđivanje. Bolesti koje nastaju u skladištima Posmeđivanje pokožice (Scald) Bolest se javlja tokom čuvanja ili iskladištenja plodova jabuke i rjeđe kruške. a naročito kod jabuke. Na pojavu oboljenja značajno utiču: stepen zrelosti ploda. Obično se razlikuju dva tipa ovog posmeđivanja: . ali naročito se ispoljavaju dan dva po iznošenju iz skladišta. Posmeđivanje (unutrašnje tamnjenje) mesa Unutrašnje tamnjenje plodova se može zapaziti kod svih vrsta koje se duže čuvaju u hadnjači.Posmeđivanje zelenih plodova . Mogu se javiti još tokom čuvanja u komori.

Bolest se često javlja tokom čuvanja jabuke i kruške. kao i poremećene razmjene materija. odlaganje uskladištenja i sporo uspostavljanje povoljnog režima čuvanja. nedostataka kiseonika. a zatim se širi prema periferiji ploda.Posmeđivanje zbog niskih temperatura (Internal brekdown) Bolest se javlja na plodovima koji su duže čuvani u hladnom skladištu (0—30C). Bolest je posljedica čuvanja ploda duže od njegovog životnog potencijala. Najčešći uzrok je kasna berba. U početnoj fazi bolest se ne uočava. Starosno posmeđenje mesa (Senescent breakdown) Javlja se najprije u površinskom dijelu ploda i širi se dalje prema unutrašnjosti mesa ploda. čuvanjem u hladnjačama sa kontrolisanom atmosferom i pravovremenim iznošenjem iz skladišta. najčešće od januara i to posmeđivanje počinje u zoni 2-5 mm ispod površine pokožice ploda. Bolest se može ublažiti pravovremenom berbom. Tamnjenje najprije počinje u zoni oko sprovodnih sudova. blagovremenom berbom. pravilnim uskladištenjem i iskladištenjem ploda. kasne berbe ili čuvanja na visokim temperaturama. Bolest je posljedica predugog čuvanja. 78 . Oko sjemene kućice se javljaju krugovi žućkaste i smeđe boje koji se šire prema sprovodnim sudovima. Veće disanje na početku skladištenja dovodi do jačeg ispoljavanja bolesti. Bolest se ispoljava smanjenjem tečne faze u plodovima kao i promjenama na zidovima ćelija (razlaganje protopektina u rastvorljivi pektin). Brašnjavost ploda (Mealy breakdown) Bolest se javlja kao rezultat dugog perioda čuvanja. Posmeđenje oko sjemene kućice (Core flash) Oboljenje zahvata centarlni dio ploda. Bolest se može ublažiti dobrom obezbijeđenošću sa Ca. Uzrok pojave bolesti je poremećaj metabolizma. previsoke koncentracije CO 2 .

Pjege na kori (Peteca) Ovo oboljenje je izazavano propadanjem unutrašnjeg bijelog dijela kore limuna. Oleoceloza (Oil spotting) Bolest se manifestuje pojavom manjih pjega mrke boje. jer će tako manje tkiva biti oštećeno. iste treba odmrzavati postepeno. One mogu nastati i kod kraćeg čuvanja plodova limuna ne temperaturama blizu 00C. i zrakastom posmeđivanju mesa od pokožice do sjemene kućice.Oštećenje ploda kao posljedica smrzavanja (Freezing injury breakdown) Ovo obljenje je je fiziološko oboljenje skladišta. Na poprečnom presjeku sok izlazi iz mesa ploda pod malim pritiskom. nakon čega se mogu uočiti mrka udubljenja na kori plodova. Nastaje najčešće u uslovima čuvanja oko -10C ili ispod temperature smzavanja soka. Bolest se manifestuje u vidu tamnih ulegnuća nepravilnog oblika. U slučaju jačeg smrzavanja i pokožica gubi prirodnu boju. U slučaju smrzavanja plodova. ili su čuvani u uslovima visoke vlage. nepravilnog oblika. Nastaju kao posljedica toksičnog djelovanja eteričnih ulja koja se oslobađaju iz najčešće zgnječene ili oštećene kore. Bolesti agruma Neparazitarne bolesti Meke površinske pjege (Cold pitting) Ovo oboljenje se najčešće javlja kod plodova limuna koji su čuvani duže vrijeme u neadekvatnom temperaturnom režimu. koje mogu dostići dio 1 cm. 79 . Nastanak oboljenja je veći kod plodova koji su zeleni ubrani po kiši ili neposredno poslije kiše. Boja i intenzitet zavise od zrelosti plodova. Najbolji način za prevenciju nastanka oboljenja je da se plodovi po berbi drže na promajnom mjestu do tri dana kako bi se oslobodila veća količina eteričnih ulja iz tkiva kore. Plodovi koji su držani na 12-13 0C duže vrijeme pokazuju simptomeme mekih površinskih pjega promjera 1 cm. Preporuka za sprečavanje nastanka ovog oboljenja je česta aeracija skladišta i izbjegavanje čuvanja plodova na niskim temperaturama.

Endokseroza Oboljenje nastaje još u zasadu i dosta podsjeća na gljivično oboljenje izazavano Alternariom spp. Parazitarna oboljenja 80 . koja se znatno teže raspoznaje kod dozrelih žutih plodova. Ovakvi plodovi se pod rukom jasno uočavaju sa vazdušastim slojem koji je između kore i mesa ploda zbog gubitka značajnog dijela vode. Gubitak slasti i arome je posljedica potrošenih rezervnih materija. obzirom da se ne javlja svake godine. jer su ovi plodovi samo zbog neblagovremen berbe izgubili na masi. ovdje se ne radi o pravom „oboljenju“. Pomorandža Nekroza oko peteljke (Ageing) Bolest se javlja na kori ploda u zoni peteljke. Uzročnik bolesti nije poznat. nepravilnog oblika. Oboljeli plodovi plutaju u vodi sa apikalnim dijelom koji ne tone. mada je najviše objašnjenja vezano za vlažnost vazduha i zemljišta u zasadu. Ulegnuća na kori su u obliku mrlja mrke do kestenjaste boje. Mandarina Odvajanje kore od mesa ploda Ovo je veoma karakteristična pojava za plodove mandarina koji su ubrani isuviše kasno. kvalitetu i naročito ukusu plodova. Bolest se jasno raspoznaje u unutrašnjosti ploda gdje su jasno uočljive šupljine u vršnoj zoni sprovodnih sudova. venući i smežuravajući se.. Uslovno rečeno. Nasataje nakon izvjesnog vremena čuvanja plodova u hladnjači. U šupljinama se nalazi viskozna tečnost koja zapuši sprovodne snopiće koji poprimaju rđastu boju. sa značajno smanjenim estetskim izgledom ploda. a smatra se da je izazavana uticajem nekog od agroekoloških faktora još u voćnjaku. Početni simptomi se javljaju na vršnom dijelu plodova koji prijevremeno poprimaju žućkastu boju. pa je ovo efikasna nedestruktivna metoda kojom se lako mogu identifikovati plodovi koji nisu za duže čuvanje.

) Zelena plijesan Plava plijesan Trulež oko ose ploda (Steam and rot) Kao svaki proizvod koji je podložan kvarenju kako se približava termin njegove zrelosti. Jedno od najopasnijih obljenja 81 . posebno kroz sitne povrede na kori plodova. kao i povoljnih uslova u komorama za čuvanje (visok nivo vlažnosti vazduha i relativno visoka temperatura čuvanja).Parazitarna oboljenja nastaju infekcijom plodova nekim od mikroorganizama. plodovi koji više nisu zaštićeni unutrašnjim odbrambenim mehanizmima matične biljka mogu biti meta napada patogenih mikroorganizama. Od oboljenja nastalih infekcijom gljivicama najčešće se javljaju: Zelena plijesan (Penicillium digitatum) Plava plijesan (Penicillium italicum) Bijela plijesan (Sclerotinia sclerotiorum) Siva plijesan (Botrytis cinerea) Smeđa trulež (Phytophtora spp. Uslov za pojavu ovih obojenja su najčešće i mikroskopska oštećenja na pokožici ploda. Uzimajući u obzir visok nivo vlage i hranjivih materija u plodovima. koja mogu nastati i tokom manipulacije plodovima. sklonost ka kvarenju je izražena i kod plodova agruma.

Gljivica je stalno prisutna u voćnjaku. 82 . kao i izlaganje plodovima nekim vrstama zračenja.je i trulež sredine (ode) ploda. tretiranjem dozvoljenih fungicida prije unoda plodova u skladiđte (fumigacija). a kao dobra mjera se preporučuje odstaranjivenje čašice. Navodi se da se bolest ne prenosi kontaktom. ali probleme pravi prodorom kroz čašicu dozrelog ploda. Bolest izaziva gljivica Diaporte natalensis (citri). Za spriječavanje pojave ovih oboljenja se preporučuju sanitarne mjere. Za određene patogene se izuzetno korisnim pokazao o tretman toplom vodom u trajanju od nekoliko minuta.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful