BERBA, ČUVANJE I PAKOVANjE VOĆA I GROŽĐA

Priredili: dr Ranko Prenkić mr Miroslav Čizmović

Podgorica, 2012

BERBA, ČUVANJE I PAKOVANJE VOĆA I GROŽDJA UVOD Berba voća je završni postupak u proizvodnji voćnih plodova. To je jedan od veoma važnih i odgovornih tehničkih mjera u nizu postupaka do konačne realizacije. Nije dovoljno samo plodove voćaka proizvesti, već ih treba ubrati u najpovoljnijem trenutku i na najbolji mogući način, kako bi se što duže sačuvali i pred potrošače iznijeli u najboljem stanju. Ovo je jedan od tehnoloških postupaka u kom najviše zavisi finansijski rezultat proizvodnje voća. Na kvalaltit i trajašnost najviše utiču: - Vrijeme i brzina berbe, - Način berbe i manipulacija plodovima poslije berbe. Čuvanje voća ima za cilj da riješi protivrječnost između sezonskog i kvarljivog karaktera voća s jedne strane, i neophodnosti njegovog neprekidnog korišćena u ishrani u svježem stanju sa druge strane. Ovaj cilj mora biti ostvaren bez ikakvog pogoršanja kvaliteta voća, što je nesumljivo od izuzetno velikog i višestrukog društveno-privrednog značaja. Čuvanje plodova zasniva se na usporavanju svih biohemijskih i drugih procesa koji pri tome ne prestaju. Ukoliko se to uspješno postigne, utoliko će se plodovi duže sačuvati u svježem stanju. To nam nameće obavezu dobrog poznavanja: - Vrste tehnologija kako bi se plodovi što bolje sačuvali do momenta korištenja, - Poznavanja bioloških svojstava plodova koji utiču na kvalitet i dužinu čuvanja. - Metode čuvanja voća se usavršavaju – u cilju smanjenja gubitaka koji se javljaju od berbe do potrošnje. - Prema ispitivanjima mnogih autora gubici mogu iznositi i do 80% od mase svježih plodova. - Vrijednost uskladištenih plodova višestruko narasta u lancu od berbe do prodaje, zato gubitak u masi i kvalitetu donosi ekonomske posledice.

2

- Države u kojima je razvijena voćarska proizvodnja imaju dobro razvijenu mrežu hladnjača, kao i sistem tarnsporta koji odgovara osobinama pojedinih voćnih vrsta. - Zahvaljujući razvijenoj tehnici hladjenja u toku čuvanja i transporta sezonski karakter potrošnje voća se skoro gubi – Sezona potrošnje svježih voćnih plodova veoma se lako može produžiti uvozom iz veoma udaljenih područja. - Osnovni cilj čuvanja voćnih plodova i groždja jeste da se proces zrenja i razgradnje biljnih tkiva što je moguće više uspori, a da se pri tome njihova upotrebna vrijednost ne smanji. - Procesi zrenja ukoliko su u poodmakloj fazi, vrlo teško se mogu usporiti bilo promjenom temperature, bilo regulisanjem sastava vazduha – tipičan primjer za to su požutjeli plodovi kruške ili banane. - Poslednjih decenija prošlog vijeka i početkom XXI milenijuma dolazi do uvodjenja najsavremenijih tehnologija čuvanja voća i grožđa. - Kao osnova za ovo su poslužila otkrića toka disanja, a naročito klimakterijskog disanja plodova i uticaja promjene sastava vazduha na fiziološke i biohemijske procese u plodu. - Kontrolisana atmosfera (KA) – uvedena početkom druge poslovine XX vijeka. - Metode čuvanja plodova sa malo kiseonika u atmosferi (LO), sa vrlo malo kiseonika (ULO), sa malo etilena (LE), sa vrlo malo etilena (ULE) kao i metode brzog uspostavljanja KA uslova (RKA), stresno male količine O 2 (ILOS) i druge. - Zajedničko svim ovim metodama jeste duže čuvanje plodova, uz najmanji gubitak bez promjena kvaliteta i duže trajanje plodova poslije iskladištenja.

3

GRAĐA PLODOVA Biofizičke osobine plodova zavise prije svega od njihovih anatomskohistoloških karakteristika, od stepena zrelosti i uslova spoljne sredine. - Pokožica koja pokriva površinu ploda, sastoji se iz epidermisa sa najčešće jednim slojem ćelija i hipodermisa sa više slojeva ćelija. - Hloroplasti – koji daju pokožici zelenu boju. - Zrenjem se količina hlorofila smanjuje, a stvaraju se karotenoidi pigmenti koji daju plodovima žutu, narandžastu ili ćilibarsku boju. - Antocijani daju crvenu ili plavu boju, a stvaraju se kao pigmenti u cijelom plodu (višnja) ili u površinskim slojevima (šljiva). - Parenhim ili mezokarp – je mesnati dio ploda, a ujedno i najkorisniji – sastoji se iz rastresito povezanih ćelija parenhima. - U zrelim plodovima hloroplasti se nalaze obično na periferiji, a u zelenim dublje u parenhima. - Ćelije parenhima mogu biti ispunjene skrobom (kesten) ili sokom (groždje). - Čvrstima parenhima zavisi od sastava ćelijskih zidova od količine ugljenih hidrata i od veličine i oblika ćelija. - Peteljka – sastoji se iz sloja epidermisa, like, floema, kiselina i srži. Sama elastičnost peteljke zavisi od njene dužine i debljine. - Nejestivi djelovi ploda su kod jabučastih vrsta voća: peteljke, sjemena loža, sjemenka i čašica; kod koštičavog voća; peteljka i koštica; kod

4

Pektinske materije 5 . lješnik. .jezgrastog egzokarp-ljuska.Voda – kod većine voćnih vrsta plodovi sadrže od 75-90% vode. Grupu organskih materija čine šećeri. vitamini. aminokisjeline. O 2 i N 2 ) i mineralne soli.Glukoza . badem do 12%. breskva oko 86%. aromatične materije i etilen. orah. rafinoza i dr.Ugljeni hidrati 1. arabinoza. kod banane kora itd. enzime. lipide. proteine. 2. jabuka 84-86%. peteljka. Šećeri sa niskom molekularnom masom: . karetonoidi i antocijani). Biljni pigmenti (hlorofil. .Ukupna količina ova tri šećera se u svježim. HEMIJSKI SASTAV PLODOVA . .Hemiceluloza .Nesvarljivi ugljeni hidrati: . zrelim plodovima voća kreće ili nalazi od 2-65% svježe mase. Neorganske materije – voda. smokva oko 80%.Saharoza . pektinske materije.Celuloza .Voćni plodovi – imaju složen i raznovrstan hemijski sastav dijele se na: 1. Jagoda 85-90%. hormoni itd. čašica i sjemena kod agruma ili citrusa sjeme i kora. 2. gasovi (CO 2 . Šećeri koji nastaju kao proizvod raspadanja drugih materija – maltoza. organske kisjeline. kod jagodastog.Fruktoza .

Jesu bitne komponente za gradju ćelije – jedro i citoplazme.Proteini – kod većine voćnih vrsta se nalaze u količini od 0. Imaju važnu zaštitnu funkciju kutikularnog sloja i gradju ćelijskih membrana. Jabučne u jabuci od 0.1 do 0. Vitamina u biljkama ima u vrlo malim količinama. . lješnik 12-18%.3-2% svježe mase – orah. Limunske kiseline kod citrusa imamo 3-5%.3-0. badem. .Organske kisjeline – uglavnom se nalaze u ćelijskom soku slobodne ili u vidu soli. Orah – oko 60% svježe mase. razvoja. A. Organske kiseline imaju važnu ulogu u metabolizmu plodova. Stepen zrelosti plodova se često vezuje za količinu organskih kisjelina – odnos ukupnih šećera i ukupnih kiselina u voćnim plodovima ima najviše jabučne i limunske.5%. 3. E i vitamina B kompleksa.Lipidi – ima ih manje od 1% svježe mase kod većine plodova – neki od izuzetaka su plodovi: 1. Masline – 15-35% ulja u svježoj masi ploda. Predstavljaju važan izvor energije pri disanju ćelija. ali su vrlo značajni za ljudsku ishranu – čovjeku organizam ne može da ih stvara – poznate su posledice u slučaju nedostatka C. u krušci 0. učestvuju i u gradji enzima koji su vrlo aktivni u procesu metabolizma za vrijeme rasta.9%. 2. . 6 .Vitamini – učestvuju u biohemijskim procesima razmjene materija u biljkama. zrenja i čuvanja plodova. a u suvoj čak i do 70%. Avokado – 8-31% masti u svježoj masi ploda.. a u groždju vinske kisjeline.

malina. Količina K i Ca. Makroelementi – K. crno groždje. P. U zidovima ćelije zrelih plodova nalazi se u prosjeku 0. Najprijatniju aromu plodovi imaju u fazi konzumne zrelosti. Mo. kod citrusa 30-50 mg. mušmula. pektinska kisjelilna. .Mineralne materije predstavljaju: 1. Stvaraju se postepeno u toku zrenja da bi pred kraj zrenja počelo naglo nakupljanje pigmenata. trešnje. Sadržaj ostalih vitamina u voćnim plodovima je znatno skromnije zastupljen. berskva.Grupa žutih pigmenata – karotenoidi – .Antocijani – jagoda. Fe i 2.Aroma voćnih plodova – je subjektivni osjećaj koji se doživljava mirisanjem. ima ih nešto više pa čak i do 2%. banana) zrenjem gube hlorofil. na primjer utiče direktno na kvalitet i čuvanje plodova. Mn.Biljni pigmenti – nalaze se u hloroplastima koji se nazivaju “fabrikom” za asorbovanje svjetlosne energije pomoću koje se obavlja proces fotosinteze. kruška.5% pektina. crne ribizle 150-350 mg. Zn.Tanini – javljaju se kod pojedinih voćnih plodova u vrlo malim količinama koje se izražavaju u 10 ili 100 djelovima procenata. 7 . rastvorljivi pektin. nalaze se u ćelijama soka i daju mu različitu boju. Plodovi većine voćnih vrsta (jabuka.Pektinske materije – ulaze u sastav primarnog ćelijskog zida i srednje lamele tkiva viših biljaka. Co. . Cu. S. svježe mase. U voćnim plodovima se nalaze u pokožici. Mikroelementi – B. a dok su plodovi mladi i zeleni ima ih u parenhimu ploda. Ca. Kod malog broja voćnih vrsta kao što su crni trn. Mg. aktinidije 116-930 mg. . višnje. . . .Količina vitamina C varira – kod jabuke ga ima od 1-27 mg na 100 g. .Protopektin.

Komponente arome se nalaze u plodovima u vrlo malim količinama, obično manje od 100 ppm. U voćnim plodovima je otkriveno više od 200 komponenata arome. - Aromatična jedinjenja nijesu samo esteri nego i laktoni, kisjeline, alkohol, aldehidi, ketoni, eteri, acetali, karbomili, ugljovodonici.

8

PROMJENE NA VOĆNIM PLODOVIMA U TOKU ZRENJA Intenzitet zrenja - Poznavanje disanja ćelija uopšte i karakteristika intenziteta disanja od posebnog je značaja za čuvanje plodova. - U procesu zrenja intenzitet disanja se mijenja i obično se predstavlja karakterističnom krivom. - Intenzitet disanja se obično izražava: a) u milimetrima izlučenog ugljen-dioksida (CO 2 ) po kg na čas, ili b) u miligramima CO 2 na 1 kg suve mase za 24 časa, ii c) količinom usvojenog kiseonika (O 2 ). - Najveći intenzitet disanja je u zelenim plodovima, a sa sazrijevanjem on se smanjuje. - U početku zrenja javlja se ponovo porast intenziteta disanja, koji se naziva klimakterijski uspon disanja. - Po postizanju klilmakterijskog maksimuma disanja intenzitet disanja ponovo opada, da bi se na kraju javilo nepravilno disanje u periodu koji se naziva period starenja ili selescencije. - Zavisno od toga dali se disanje obavlja po gore pomenutom toku ili ne voćne plodove dijelimo na: 1. Klimakterijsko – jabuka, kajsija, avokado, banana, smokva, šljiva, i 2. Neklimakterijsko – trešnja, višnja, groždje, limun, ananas, jagoda i dr. - Poznavanje vrijednosti parametara intenziteta disanja je značajno radi praćenja fiziološke starosti plodova i drugih promjena za vrijeme zrenja.

9

- Usporavanjem pojava klimakterijskog maksimuma odnosno smanjenjem intenziteta disanja može se značajno produžiti životni vijek odnosno dužina plodova. - Intenzitet disanja se usporava sniženom: • temperaturom (Vant Hofovom zakonu) i • povećanjem količine ugljen dioksida, odnosno smanjenjem količine kiseonika. - Visoke doze CO 2 mogu da izazovu fiziološka oštećenja. - Maksimalna količina CO 2 zavisno od voćne vrste i sorte može da bude od 1-10%. - Kratka primjena visokih koncentracija CO 2 ne mora da ostavi štetne posledice, a može vrlo povoljno da djeluje na brzo sniženje intenziteta disanja na početku perioda čuvanja. ULOGA ETILENA U ZRENJU PLODOVA - Etilen (C 2 H 4 ) je posebno značajna materija koja nastaje u procesu intenzivnog disanja plodova u vrijeme njihovog zernja kada se oslobadjaju isparljive materije. - Ubrzava zrenja plodova, povećava aktivnost hidrolitičkih enzima (celuloza i pektinoza), ubrzava stvaranje aromatičnih materija u plodu itd. - Povećanjem temperature ili temperaturnim stresovima izaziva se promjena u metabolizmu koja ubrzava produkciju etilena. - Etilen je jedan od najznačajnijih gasoviti biljni regulator u fiziologiji zrenja poslije berbe.

TRANSFORMACIJA UGLJENIH HIDRATA - Ugljeni hidrati se iz lišća transportuju u plodove u obliku prostih šećera (saharoza, rafinoza, heptuloza). - Dio ugljenih hidrata se utroši za energetske potrebe i sintezu drugih materija, a dio se dopunjuje u plodovima u vidu rezervnih materija kao što je skrob.
10

- U toku procesa zrenja skrob se hidrolizuje enzimima u proste šećere (saharozu, glukozu, fruktozu) i tek tada plodovi postaju jestivi. - Glukoza i fruktoza se aktivno uključuju u proces disanja i lagano dolazi do njihove razgradnje. - Kod jabuke i kruške u početku ima više glukoze nego fruktoze, a u vrijeme dozrijevanja i kasnije poslije berbe taj odnos je obrnut. - Količina saharoze u vrijeme zrenja je velika kod plodova breskve, kajsije, i njena koncentracija raste za vrijeme zrenja. Kod jabuke i kruške količina saharoze se povećava sve do berbe. U groždju je vrlo malo i maksimum dosiježe u vrijeme zrenja, kod pomorandže je obrnuto, u zrelim plodovima je najmanja koncentracija. KOLIČINA PEKTINA - Razgradnja polimera ugljenih hidrata, kao što su hemiceluloza i pektinske materije, slabe mehaničku građu i snagu držanja među ćelijama, plodovi postaju sočniji i ukusniji, - U poslednjoj fazi razgradnje dolazi do dezintegracije strukture plodova, brašnavljenja i raspada, - Kod jabuke i kruške sa poodmaklom zrelošću opada i čvrstina parenhima plodova, ali i ukuna količina pektina, - Breskva Redhaven sadrži kao čvrsta zelena 1270, čvrsta zrela 800 i sočna 740 mg ukupnih pektina, čija se količina u toku zrenja i čuvanja smanjuje. KOLIČINA UKUPNIH KISJELINA - Zavisno od voćne vrste količina ukupnih kisjelina se mijenja za vrijeme rasta plodova, - Tako na primjer, groždje i jabuke imaju maksimum kisjelina na početku zrenja, a kasnije se sa sazrijevanjem količina smanjuje, - Dinamika promjene količine ukupnih kisjelina zavisi od uslova u kojima se voće čuva. Dokazano je da se njihova količina znatno manje mijenja pri čuvanju plodova u kontrolisanoj (KA) atmosferi nego u normalnoj (NA). Zbog toga su plodovi iste sorte čluvani KA mnogo bogatiji ukupnim kisjelinama i boljeg kvaliteta nego oni čuvani u NA.

11

Kod jabuke ona u fiziološkoj.Čvrstina plodova zrenjem konstantno opada. veličina ćelije. .U zavisnosti od čvrstine plodova je i tačka biopopuštanja ili uboja i tačka cijepanja pokožice. . 12 .Zavisnost čvrstine od količine i odnosa pojedinih pektina je posebno velika nakon berbe i u toku čuvanja.Berbi voća obično prethodi period u kome u plodu nastaju mnogobrojne korisne promjene koje povećavaju kvalitet plodova za jelo ili preradu.Jedna od tih promjena je i sinteza i izlučivanje isparljivih (aromatičnih) materija koje pored šećera.Mnoga ispitivanja ukazuju na činjenicu da je dominantna karakteristika porasta metabolitičke aktivnosti u vrijeme klimakterijuma sinteza novih proteina. Ona se može mijenjati i u toku dana. . količine šećera. AROMATIČNE MATERIJE . njihov oblik i turgor u ćelijama. Kod citrusa ostaje bijela i u punoj zrelosti. organskih kisjelina i drugih sastojaka ploda doprinose boljem kvalitetu i upotrebnoj vrijednosti.Neposredno pred berbu dolazi do brže promjene čvrstine plodova zbog promjena u količini i formi pektina i promjena u sastavu ćelijskog sadržaja. . KOLIČINA PROTEINA . celuloze i hemiceluloze. BOJA SJEMENKE . postaje mrka ili crna.Kod nezrelih plodova većine voćnih vrsta sjemenjače su bijele boje. Opadanje čvrstine u tom slučaju zavisi uglavnom od prelaska nerastvorljivih u rastvorljivi pektin.Za vrijeme intenzivnog rasta čvrstina plodova mijenja se više pod uticajem porasta ćelija nego pod uticajem promjena u sastavu pektina. . . Ovo zavisi od sastava ćelijskih zidova i količine pektina. tehnološkoj ili konzumnoj zrelosti.ČVRSTINA PARENHIMA PLODA .Proteini koji su sastavljeni od različitih amino kiselina obično ne odredjuju jestivi kvalitet voća i njihov ukus. .

a postepeno se pojavljuju maskirani karotenoidi i ksantofili koji pokožici daju svjetlije nijanse. onda već postoji formiran sloj za odvajanje koji se naziva Apscisni sloj. koji se nalaze u pokožici ploda u odnosu 3:1. . BOJA PLODA . . .I plodovi dunje ili breskve ako su prerano ubrani takodje nemaju tipičnu aromu.Količina pigmenata pokrovne boje se obično najitenzivnije povećava nekoliko nedelja prije i u toku same berbe (jabuka.U toku zrenja plodova brzo se mijenja lakoća odvajanja ploda od grane odnosno peteljke. hlorofil počinje da se razgrađuje.Kod Jonatana i Ajdareda crvena boja je cijenjena sortna osobina pa se često sa berbom čeka da se nakupi maksimalna količina antocijana. .Nekoliko nedelja prije berbe.Lakoća odvajanja izražava se silom otkidanja u njutnima (N). Zelena boja potiče od pigmenata hlorofila od kojih su najzastupljeniji hlorofil a i b. kruška).Prerano ubrani plodovi poslije iskladištenja mogu da dobiju žutu boju. ali je karakteristična za svaku voćnu vrstu. ali sa vrlo slabo izraženom aromom (Viljamovka). .Osnovna boja pokožice ploda se vrlo sporo mijenja do pred samu berbu. . bujnosti. Količina hlorofila zavisi od sorte. . ODVAJANJE PLODOVA . rodnosti itd.Pored maskiranih karotenoida pri gubljenju hlorofila dolazi i do sinteze novih karotenoida.Količina ovih aromatskih materija je vrlo mala. ..Razgradnja hlorofila je znatno brža u plodovima na stablu i čuvanim na otvorenom nego u plodovima u hladnjači.Antocijani su pigmenti koji daju intenzivnu boju koja često maskira hlorofile i karotenoide.Karakteristična intenzivna aroma se kod većine voćnih vrsta javlja te u konzumnoj zrelosti ploda. ishrane. Kada se plodovi odvajaju sa lakoćom. . . pa čak i sortu. 13 .

slično je i kod plodova kruške.. .Smatra se da je četiri nedelje prije konzumne zrelosti plodova jabuke. ovaj sloj već formiran. 14 .Apscisni sloj se sastoji od ćelija sa stanjenim zidovima koje prekidaju anatomsku vezu sa granom.

kruška aktinidija i dr.Da bi se spriječile posljedice prerane odnosno prekasne berbe u praksi se najčešće koriste metode za dugoročnu i kratkotrajnu prognozu. zatim način berbe i manipulacija plodova.Uzorci se moraju uzati za svaki voćni zasad posebno • Za starije zasade voća • Za mladje zasade voća 15 .Zato je neophodno imati dovoljan broj tehnologa-voćara sa visokim nivoom obučenosti. . kruška. d) Lakoće odvajanja ploda od grane ili peteljke (jabuka. kruška i sl. I – Dugoročno se vrijeme berbe može prognozirati: a) Na osnovu broja dana od punog cvjetanja do berbe. malina).Berba voća je jedna od tehnoloških mjera u nizu mjera do konačne realizacije voćnih plodova. banana i sl. METODE ODREĐIVANJA VREMENA BERBE .Posebno je značajna zato što od stepena zrelosti plodova i tehnologije berbe i čuvanja plodova do potrošnje u mnogome zavisi i finansijski rezultat proizvodnje voća. breskva. .). kruška. e) Organoleptičke ocjene (grožđe. .ODREDJIVANJE VREMENA (ROKA) BERBE . II – Metode kratkoročne prognoze a) Na osnovu jodno-skrobnog testa (jabuka.) c) Promjena osnovne i dopunske boje pokožice ploda (jabuka. kajsija. .Na kvalitet i trajanje plodova najviše utiče vrijeme i brzina berbe. višnja.Posebno je važno pravilno uzimanje uzoraka za odredjivanje vremena berbe. jagoda.) b) Čvrstine parenhima (mezokarpa) ploda (jabuka. b) Na osnovu broja dana od T stanja plodova do berbe i c) Sume temperatura u periodu od punog cvjetanja do berbe. . ljetnje sorte jabuke) f) Oblika presjeka ploda (banana).

BROJ DANA OD PUNOG CVJETANJA DO BERBE . delišes 140-154 dana. • Primarna faza – vrijeme od punog cvjetanja do stadijuma T. zasniva se na utvrdjivanju broj dana od T stanja plodova do berbe. a ukoliko su plodovi klasirani. u uslovima Vojvodine.Od breskve oko 70 plodova. ponekad do 15 dana. 16 . . . .U svakom zasadu od svake sorte jabuke i kruške uzima se po 30-50 plodova iz raznih zona krune. ali i od različite ocjene vremena punog cvjetanja i zrelosti. takodje iz raznih zona krune.Predstavlja nešto bolji metod za dugoročnu prognozu vremena berbe od prethodnog.Neophodno je navesti vrijednosti za svaku sortu. . a za Z. a Zlatni delišes 145-150 dana od punog cvjetanja.Metoda koja može da se koristi u svakom rejonu kao relativno stabilna za odredjivanje vremena berbe.Sorta Jonatan se bere na 140. . a sorta Zlatni delišest oko 145 dana poslije punog cvjetanja.• Za zasade na različitim podlogama • Za zasade na različitim položajima . na primjer za 5-10 dana. dovoljno je i po 30 plodova po klasi. STADIJUM T .Broj dana od punog cvjetanja do berbe zavisi od klimatskih prilika i agrotehnike. . . a mogu da variraju kod zimskih sorti jabuka.Cvjetanje i berba se prate u višegodišnjem periodu na 20 istih stabala. promjenljiva je i zavisi od vremenskih prilika.Za uslove Slovenije navode se podaci da se Jonatan bere poslije punog cvjetanja 131-145.Prema Fedorovu (1981) u Francuskoj se Jonatan bere nakon 140-150 dana.

Ova promjena se može kvalitativno pratiti uz primjenu 0. Za sortu Džonagold ovaj period iznosi 120 dana. za Jonatan 115-120 dana. . • 2 – tamno obojene samo pod pokožicom i neznatnog dijela parenhima – plodovi pogodni za kraće čuvanje i prevoz.• Sekundarna faza koja predstavlja vrijeme od T-stadijuma do optimalnog vremena za berbu.Ovaj pokazatelj za odredjivanje vremena berbe jabuka. krušaka i drugog voća nije našao širu primjenu u praksi. a za Ajdared oko 120 dana. a za Ajdared i Gloster oko 130 dana. 17 .Poprečno li uzduž presječen plod jabuke ili kruške tretira se rastvorom uz pomoć pumpice za raspršavanje ili potapanjem. SUMA TEMPERATURA OD PUNOG CVJETANJA DO BERBE . .Glavni razlog za neprihvatanje ove metode je činjenica da rast plodova često ne teče proporcionalno povećanju temperature. .Skrob se kao rezervna materija u vrijeme zernja voćnih plodova (u većini slučajeva) vrlo brzo razgradjuje. pa se poslije nekoliko minuta daje ocjena na osnovu petostepene skale (1-5). JODNO-SKROBNI TEST .5-1%-nog vodenog rastvora joda u kalijum-jodidu. • Prema nekim autorima sekundarna faza (od stadijuma T do berbe) traje za Zlatni delišes 119-122 dana. • 1 – neznatno potamnjivanje ispod pokožice ili potpuno svijetao presjek – konzumna zrelost. • 5 – crno plava boja – zeleni plodovi • 4 – neobojena površina oko sjemene kože – početak zrenja • 3 – prosvjetljavanje na tamnoj osnovi cijelog presjeka parenhima ploda – tamnoplavo obojen samo pod pokožicom – optimalna faza zrelosti za dugotrajnije čuvanje.

O čvrstini ploda kao pokazatelja zrelosti voćnih plodova postoje različita mišljenja. ali i uz pomoć tablica boja. 18 . . .U literaturi se srijeću i drugi načini korišćenja jodno-skrobnog testa. Ocjena uz pomoć tablica boja mnogo je pouzdanija.Prema mnogim iskustvima ovaj metod može da da dobre rezultate u odredjivanju vremena berbe jabuka. – Obično se uzima 30-50 plodova i na svakom se mjeri sila na dva mjesta zavisno od toga da li su manje ili više obojeni. i to na osnovu ocjene površine pokrivene plavom bojom u procentima ili na osnovu dvetostepene i desetostepene skale.Penetrometar je aparat koji služi za mjerenje čvrstine parenhima ploda.5. bresaka i šljiva odnosno o granicama u okviru kojih ona treba da se nalazi kod plodova namijenjenih za dugotrajnije čuvanje i prevoz na veća odstojanja.5-3. a nije dovoljno pouzdan za druge voćne vrste – koristi se za utvrdjivanje konzumne zrelosti.Neki autori smatraju da se ovaj pokazatelj zrelosti može koristiti samo kao pokazatelj “najmanje dozvoljene vrijednosti” za uskladištenje plodova jabuka i krušaka.Drugi autori navode da se ovaj pokazatelj zrelosti plodova jabuka može koristiti samo uz primjenu ostalih pokazatelja.Dok Ministarstvo poljoprivrede i šumarstva Italije daje praktično preporuke o potrebnoj čvrstini jabuka. Čvrstina parenhima ploda . – Mogu biti ručni i stoni. krušaka.. .Promjena osnovne boje pokožice ploda može da se prati vizuelno.Plodove za mjerenje treba uzimati sa raznih stabala i različitog položaja u kruni.U praksi se optimalnim vremenom berbe za dugotrajnije skladištenje smatraju ocjene 2. Promjene osnovne i dopunske boje pokožice i ploda . na osnovu iskustva. . . . .

.Sila otkidanja predstavlja vrlo značajan metod i za berbu višanja. .Slične tablice boja mogu da se koriste kod kruške Viljamovke i banane. .Prema nekim autorima kod skoro svih sorti zimskih jabuka pri ranim terminima berbe sjemenjača je bijela. malina.Neke sorte jabuke (Zlatni delišes) se u Zapadnoj Francuskoj bere kada su 70-80% sjemenke mrko obojene.U praksi se lakoća odvajanja obično ocjenjuje (ne mjeri) sa lako. Izuzetak predstavlja sorta Jonatan. . na osnovu intenziteta boje. Zrenjem plodova sjemenke postaju tamnije.Sila odvajanja zavisi od vrste. .Ukoliko na ubranim plodovima jabuke nedostaje 30% peteljki plodovi su zeleni i ne treba ih brati. . srednje i teško odvajanje i na osnovu toga donosi sud o stanju zrelosti.Sila potrebna za odvajanje peteljke ploda od grane za veći broj sorti jabuke iznosi u prosjeku od 7. 19 . a za odvajanje peteljke od ploda 8.Kod Zlatnog delišesa je na primjer korišćena skala boja horticultural color chart koja se sastoji od pet različitih nijansi boja od zelene do žute. čija je sjemenjača od prvog ranog termina berbe mrka. Lakoća odvajanja plodova . vremena berbe i drugih faktora.U uslovima hladnije klime parenhim ploda sazrijeva nekoliko nedelja pošto su sjemenke dobile mrku boju.8 – 22. pa je s toga treba ustanoviti za svaku vrstu.6 N. sorte.Treba naglasiti da u savremenim mašinama za klasiranje plodova postoje ugrađeni uređaji koji sortiraju na primjer jabuku i limun. sortu i lokalitet. . Boja sjemenjače . . .8 – 30 N. kupina i drugog voća.

Kod nekih voćnih vrsta (jabuka.Vrijednosti se izražavaju u g/l tako što se utrošak baze množi sa koeficijentom 0.Oblik ploda . neutralizacijom sa 0.Za odredjivanje tehnološke zrelosti (za duže čuvanje) ova metoda nije dovoljno pouzdana. 0. Organoleptička ocjena .67 za jabučnu kisjelinu. Količina ukupnih kisjelina . . . odnosno konzumna zrelost.U nekim voćnim vrstama vrijeme berbe se odredjuje i na osnovu količine rastvorljivih suvih materija ili šećera. REFRAKTOMETARSKI INDEKS .Kod banane tokom procesa zrenja. oblik ploda se mijenja. aroma i slično. izlgled mesa. ukus.Na osnovu ove ocjene može se odrediti prije svega potpuna. . . odnosno njihovog odnosa sa kisjelinama.96 za limunsku itd.Oblik ploda u nekih voćnih vrsta može da posluži kao jedan od važnih indikatora zrelosti ploda.Količina rastvorljive suve materije odredjuje se raučnim refraktometrom i izražava se u %.) može se koristiti kao pokazatelj stanja zrelosti i količina ukupnih kisjelina ili njihov odnos prema suvim materijama ili ukupnim šećerima. tako da se obično razlikuju pet karakterističnih stadijuma zrelosti. . .Plodovi banane se beru u stadijumu ¾ zrelosti.1 mol/dm3 NaOH u prisustvu indikatora fenolftaleina do promjene boje ili uz pomoć ph-metra do neutralizacije. . breskva. može da posluži kao orijentacija za početak praćenja zrelosti pomoću drugih metoda.Količina ukupnih kisjelina određuje se u profiltriranom soku koji je razblažen vodom.U praksi se najpovoljnije vrijeme berbe još uvijek oderdjuje na osnovu organoleptičke ocjene – boja. citrusi i sl. 20 .

Oslobađanje etilena . često su trpki i bez karakterističnog ukusa.Plodovi nemaju tipičnu aromu.Preranom berbom se.Ova metoda se u Velikoj Britaniji koristi u praktične svrhe radi odredjivanja vremena berbe. a kod jabuke su podložniji pojavi gorkih pjega. . površina im je relativno veća u odnosu na masu pa je i gubitak vode transpiracijom znatno veći (zeleni plodovi – Zlatnog delišesa izuzetno brzo smežuravaju).U prerano ubranim plodovima kutikula je nedovoljno formirana i sa tanjom voštanom prevlakom. 21 . dakle. .Neki autori smatraju da je pogodan momenat za berbu plodova jabuka ako se u njima količina etilena poveća sa 0.Prerano ubrani plodovi smokve su neupotrebljivi. . .5% dnevno. znatno smanjuje prinos. što znači da je prosječna masa plodova u takvim slučajevima znatno manja.Plodovi većine voćnih vrsta rastu sa manjim ili većim intenzitetom sve do dostizanja fiziološke zrelosti.1 ppm na 1 ppm ili više. . .Pri suviše kasnoj berbi često je otpadanje najljepših plodova.Porast prečnika ploda kod jabuke i kruške 20 dana prije berbe može da iznosi i 1%. Posledice prekasne berbe .Prerano ubrani plodovi nemaju dovoljno izgrađenu pokožicu.Oslobađanje etilena i disanje su vrlo reprezentativni pokazatelji fiziološkog stanja plodova. kao što su jonatanove pjege i staklavost ploda jabuke jesu najčešće posledica prekasne berbe. . odnosno stanja zrelosti plodova.Osnovna boja pokožice je suviše zelena i nema pokrovne boje kod perano ubranih plodova.1-0. Posledice prerane berbe .Pojava fizioloških oboljenja. . . a pred samu berbu 0. .

.Gljivična oboljenja se javljaju mnogo intenzivnije za vrijeme čuvanja kasno ubranih plodova. jagoda. jagodu 3-5. . . . Faktori koji utiču na kvalitet i trajnost plodova .) dosta je rastegnuto. a sposobnost da se duže čuvaju je smanjena.Na ovaj način se dobijaju plodovi ujednačenog kvaliteta i mnogo su pogodniji za lagerovanje i preradu.. kruška. breskva.Zemljište – Na lakšim (pjeskovitim) zemljištima plodovi jabuke ranije sazrijevaju nego na teškim.Zrenje plodova znatnog broja voćnih vrsta (jabuka.Kod jabuke se preporučuje berba u dva navrata. a postoje velike razlike u krupnoći plodova. kupinu 5-7 puta jer plodovi ove voćne vrste ne sazrijevaju u isto vrijeme. Berba u dvije i više faza .Prekasno ubrani plodovi su suviše meki i loše transportabilnosti.Kvalitet voćnih plodova najviše zavisi od: a) Ekoloških uslova b) Agro i pomo-tehničkih mjera c) Bioloških osobina sorte .Pri berbi zimskih sorti jabuka u više faza prva berba je za dugo čuvanje. a treća za direktnu prodaju (bez čuvanja). druga za kraće. naročito ako je rod obilan. .Klima – Temperatura i padavine imaju najveći uticaj na kvalitet plodova i njihovu sposobnost da se duže čuvaju. bolje i duže se čuvaju plodovi sa teških zemljišta. kupina i sl. Zbog toga se plodovi često beru u više faza. . a za vrijeme čuvanja su manji gubici.Smatra se da plodovi iste sorte na svakih 100 m povećane nadmorske visine sazrijevaju 4-6 dana kasnije. 22 .Položaj – Plodovi iste sorte na većoj nadmorskoj visini sazrijevaju kasnije. . .Bresku treba brati u više navrata (3-4).

smanjuje formiranje dopunske boje.Optimalne količine Ca i K značajno povećavaju čvrstinu ploda i smanjuju pojavu fizioloških oboljenja. pucanje plodova.Kasno i obilno navodnjavanje umanjuje kvalitet plodova slično kao i kasno djubrenje azotom.Đubrenje – Od vrste i količine đubriva zavisi kvalitet voćnih plodova. . trule itd.Rezidba – Veličina plodova zavisi od starosti grane na kojima se nalaze. 23 .Plodovi sa voćaka na južnim ekspozicijama ranije sazrijevaju i jače su obojeni nego plodovi na sjevernim ekspozicijama. .Kalcijum kao što smo naveli ima izuzetno veliki značaj u proizvodnji kvalitetnih plodova jabuka i plodova drugih voćnih vrsta. .Pravilnim formiranjem krune plodovi su dobro osunčani i ispoljavaju punu boju i karakterističnu aromu i ukus.Proređivanje plodova – Krupnoća plodova značajno utiče na kvalitet i čuvanje plodova. . .Velike količine azota i kalijuma smanjuju kvalitet i dužinu čuvanja plodova.Pod uticajem velikih vodenih površina ubrzava se sazrijevanje i poboljšava kvalitet.Kalcijum utiče na povećanje čvrstine plodova jabuke. . jer se veći dio zadržava u listovima. posmedjivanje plodova i drugo.Preobilno đubrenje azotom otežava utvrdjivanje najpovljnijeg vremena berbe. količinu suve materije i čvrstinu parenhima ploda. .Previsoke doze azota i kalijuma doprinose dobijanju krupnijih plodova. .Plodovi sa mladih stabala ili starijih stabala koja su rodila malo najbolje i najduže se mogu čuvati.Plodovi jabuke na dvogodišnjim granama su najkvalitetniji – imaju veću masu ploda bolje su obojeni čak i 30-40% od onih koji su na 4-5 godina starim granama. na smanjenje truljenja pri skladištenju. Poznato je da plodovi sa nedovoljnim sadržajem kalcijuma nijesu dobri za čuvanje.. ali moramo voditi računa da ova mjera dovodi do oskudnog usvajanja kalcijuma u plodovima. . . . .Najbolje se čuvaju plodovi srednje krupnoće sa stabla u punom rodu. . smanjuje otpornost na posmeđivanje pokožice i parenhima i izaziva gorke pjege. često se na njima javljaju gorke pjege. . . . sprečava pojavu gorkih pjega. .Ako je veći odnos listova prema plodu od 50:1 javlja se nedostatak kalcijuma.Navodnjavanje – Ujednačeno i umjereno snadbijevanje stabala vodom utiče vrlo pozitivno na kvalitet plodova.

. nesazreo i sitan. Obilnost roda – Plodovi sa stabala koja su prerodila često su neujednačene veličine i zrelosti.. nedovoljno obojen. Izdržljivost plodova u prevozu je takođe različita kod pojedinih sorti. 24 .Berba je jedna u nizu tehnoloških mjera od kojih u dobroj mjeri zavisi kvalitet i trajanje plodova. Plodovi sa stabala na podlogama M9 i M27 treba brati ranije 8-10 dana u odnosu na plodove sa stabala na sejancu ili podlozi A2. posebno ako se svi plodovi beru odjednom. . Plodovi sa slabo bujnih podloga su zbog dobre osvijetljenosti po pravilu bolje obojeni i imaju više suve materije nego plodovi sa bujnijih podloga. što je ispod minimuma za obavljanje fotosinteze i razvijanje boje pa plodovi nijesu pogodni za čuvanje.Zaštita – Od pravilne zaštite takodje zavisi kvalitet i trajnost plodova. . oblika krune i drugih faktora.Često je osvijetljenost manja od 1000 luksa u kruni bujnih sorti jabuke na bujnim podlogama. Blagovremeno ubrani plodovi sa stabala na slabo bujnim podlogama odlično se čuvaju. Plodovi srednje krupnoće sa stabala koja su u punom rodu i daju umjeren prinos najpogodnijii su za dugo čuvanje.Osvijetljenost – Zavisi u dobroj mjeri od sorte i podloge. .Od posebnog su značaja način i brzina berbe kao i manipulacija plodovima do mjesta čuvanja ili skladištenja. Biološki faktori Sorta – Kvalitet i trajnost plodova su različiti i kod sorti iste voćne vrste. što znači otežava njihovo čuvanje. Starost stabla – Ima značajan uticaj na kvalitet plodova. Podloga – Značajno utiče na kvalitet plodova.Oblik krune – Mala dobro osvijetljena kruna ima plodove boljeg kvaliteta nego velika kruna u kojoj je veliki broj plodova zasijenjen. - BERBA VOĆA I GROŽĐA .

a ove na palete.Način berbe zavisi uglavnom od namjene voćnih plodova – upotreba u svježem stanju ili za prerađivačku industriju. posebno ako se beru plodovi sorti osjetljivih na udar.Da bi se povećala produktivnost berbe sitnog voća manje anbalažne jedinice se slažu u veće. Sitno voće (malina.Obavlja se pomoću raznih platformi na kojima ili pored kojih se nalazi odgovarajući broj berača.Način i tehnika berbe . Polumehanizovana berba . Za branje jabuke. kupina) za stonu upotrebu se bere ručno. Ručna berba u jabučare (holondeze) i manipulisanje njima bez palete daje po pravilu loše rezultate. . . sa peteljkom i nedurnitim pepeljkom u ambalažne jedinice u kojima se isporučuju kupcu. zato posebnu pažnju treba obratiti da se priprema za berbu i sami tok berbe što bolje organizuje. mandarine i pomorandže i sličnog voća najpogodnije su kengur i slične torbe koje se prazne na dnu.Ručna berba – najčešći način berbe kada je u pitanju voće koje je za stonu upotrebu. . jagoda. Treba znati da je ovo najskuplji način berbe. direktno u ambalažne jedinice u kojima se isporučuje kupcima.Savremene platforme i mašine za polumehanizovanu berbu obično imaju i 25 - - . . dunje.Šljiva za stonu upotrebu bere se ručno.

a) Razvoj industrije za preradu voća. . c) Stalni nedostaci radne snage. koriste se biljni regulatori kao što je ETREL kojim se na primjer kod 26 . Polumehanizovanom berbom i pokretnim platformama učinak je znatno veći čak kod nekih voćnih vrsta i više od 50% (kod jagode).Zemljište treba biti nivelisano. uzgojni oblik stabla mora biti prilagođen berbi određenom mašinom. oraha. lješnika. maline. kajsija i druge voćne vrste namijenjene industrijskoj preradi. .Posada ili grupa od 3-4 radnika koja je na beraču za pojedine voćne vrste zamijeni 20-30 berača na klasičan način. U gustim zasadima jabuke u državama Zapadne Evrope često se koriste i mašine za polumehanizovanu berbu Pluc-o-Trac. .Da bi se voćke brale mehanizovano. višnje. Tada se koriste platforme sa više nivoa na kojima su rasporedjeni berači koji beru plodove na odredjenom dijelu krune. Sve su razlozi za uvođenje mehanizovane berbe kod nekih voćnih vrsta i na rad usavršavanju mašina za berbu stonog grožđa.Da bi se olakšalo odvajanje ploda od peteljki ili peteljke od grane. . b) Visoki troškovi berbe. Mehanizovana berba . breskva. ananasa i sl. kupine.U modernom voćarstvu je sve češća potpuna mehanizovana berba voćnih plodova.- sistem transportera za prenos plodova u boks palete. Samohodne platforme za berbu stonog voća koriste se naročito u klasičnim zasadima u kojima su stabla visoka i berba otežana. grožđa. . .Već se duže vrijeme za proizvodne svrhe koriste mašine za potpuno mehanizovanu berbu šljive.U SAD se mahanizovano beru i jabuka.

.025-0. Koncentarciju ETRELA treba odrediti za svaku sortu u svakom lokalitetu.Pored višnje u SAD-u se mahanizovano ubere i veći dio trešnje namijenjen industrijskoj preradi.U SAD-u mehanizovano se obere oko 98% plodova višnje. ETREL ubrzava zrenje i olakšava mehanizovanu berbu (smanjuje se sila kojom se plodovi drže na peteljci ili grani). već samo potencira stvaranje etilena i apscisnog sloja izmedju ploda i peteljke ili peteljke i grane. . ETREL nema rezidualnog dejstva.10 %. .Mehanizovano se plodovi beru u bok palete. . . Prosječan učnika berača višnje je 25-40 stabala na sat. kruške i sličnog voća takodje se mogu sakupljati mehanizovano jer je to voće koje je namijenjeno isključivo preradi. 27 .- - višnje i trešnje vrši tretiranje 7-14 dana prije berbe. . Mehanizovano ubrane plodove treba preraditi u što kraćem roku. Da bi se obavila mehanizovana berba oraha.Kvalitet mehanizovano ubranih plodova može biti čak bolji nego onih koji se beru ručno.Opali plodovi jabuke. . lješnika. Pred berbu se zemlja valja da bi površina bila potpuno ravna. a berba se obavlja u dvije faze: a) Tresenje tresačima. maline i kupine žbunovi moraju biti formirani tako da se mašine nesmetano kreću pri berbi (u vidu špalira sa odredjenom visinom). I orah se u mnogim zasadima u SAD-u i nekim djelovima Italije i Francuske beru mehanizovano.Treba znati da su mašine za mehanizovanu berbu jako skupe pa zato treba imati velike površine voćnih zasada i to sa sistemima uzgoja i oblikom krune prilagodjenim za ovu vrstu berbe. Prema podacima iz SAD-a mehanizovana berba je jeftinija za oko 40%. Satbla se tresu tresačima 2-4 puta.Koncentracija koja se najčešće koristi za višnju i trešnju je 0. . b) Sakupljanje specijalnim mašinama u boks palete.Kod crne i crvene ribizle. badema i slično zemljište se održava u jalovog ugara.

a kažiprst se podmetne ispod spojnog mjesta peteljke ploda sa granom pa se plod blago uvrne i odvoji. 28 - - - - . Višnje i trešnje se za stonu upotrebu obavezno beru sa peteljkom. Ribizle se beru sa cijelim grozdićima otkidanjem peteljke palcem i kažiprstom pri osnovi. a zatim se kupe u džakove i suše. Plodovi mogu da se beru redom i naknadno klasiraju u salama za klasiranje i sortiranje. posebno kada je riječ o robi namijenjenoj izvozu. Berba može biti tako organizovana da se direktno u voćnjaku plodovi odmah klasiraju ili se probiranom berbom ustvari klasiraju. odbace se zeleni. kofica koje imaju narezane “češljeve”.. lješnik. sem ako su plodovi namijenjeni preradi. prezreli.Posebno se mora voditi računa o vremenu sazrijevanja pojedinih vrsta i sorti voćaka. Aktinidija se bere tako što se plod jednom rukom pridrži. oštećeni i natruli plodovi – slično je i kod jagode i ribizle. Tehnika berbe Plodovi jabuke i kruške beru se tako što se obuhvate cijelom šakom. Jagoda se bere sa peteljkom uz pomoć makaza. badem i kesten se najčešće beru trešenjem (motkama) kada plodovi ispadaju dobri iz klapne. U SAD-u se koriste mašine za berbu borovnice u plantažnim zasadima. Bere se u kengur torbe. Borovnica se bere relativno brzo pomoću specijalnih kantica. a za preradu je poželjno da budu bez peteljke. Berbu jagodastih voćnih vrsta treba izbjegavati po visokim temperaturama. Breskve se beru tako što se cio plod obuhvati kako se nebi gnječili ili oštetili noktima. Organizacija iznošenja je uslovljena tehnologijom berbe. Dunja se odvaja od grane bez peteljke. Maline i kupine se beru bez peteljke i u toku berbe se klasiraju. a drugom odsječe peteljka. Voćne plodove po pravilu treba brati po lijepom vremenu i izbjegavati berbu vlažnih plodova (poslije kiše i po rosi). Orah. Šljiva se za stonu upotrebu takodje bere sa peteljkom. tako da plod ostane bez nje. Pri mehanizovanoj berbi tresu se nešto ranije i plodovi se kupe odmah jer se tako obezbjeđuje bolji kvalitet. ali se na njoj mora sačuvati pepeljak. a ove se prazne u duboke letvorice ili boks palete i nose na klasiranje.

Razmak između valjaka određuje koji je prečnik ploda predviđen za tu klasu. Obim radne snage se određuje na osnovu količine voća koja se mora sortirati.Mehanizovano. a povremeno se mijenjaju na radnim operacijama kako bi se izbjegla monotonija. Ovakvo sortiranje je samo po 29 . a površine na kojima se radi moraju biti u „mat“ boji kako ne bi „blještale“.Ručno. kao i krupnoći plodova koji se sortiraju. Za ovakav vid sortiranja je neophodno obezbijediti radni prostor za radnu snagu. Potrebna količina svjetlosti se određuje na osnovu osvjetljenosti objekta.Ovo je najstariji ali i danas kod nekih voćnih vrsta jedini način sortiranja plodova. jer su plodovi jako osjetljivi na često dodirivanje. odmah na mjestu berbe. efikasne i učinkovite u ovoj operaciji. Najjednostavnije mašine koje mogu da obavljaju ovu operaciju rade na principu valjaka koji su međusobno na različitoj udaljenosti.SORTIRANjE Sortiranje plodova se može raditi: .Kombinovano Ručno sortiranje . Mehanizovano sortiranje – Povećana proizvodnja voća i potreba za njegovo brzo i jeftinije sortiranje dovela je do stvaranja mašina koje su potpomognute moćmim softvrskim programima i drugom elektronskom opremom. kao i starosti radne snage. koja mora biti obučena za predviđeni posao. pa se propali plodovi odvajaju na posebne pokretne trake. Radnicima je potrebno obezbijediti da se mogu udobno namjestiti kako bi se što je moguće manje umarali. . dok krupniji nastavljaju dalje po istom principu. . Tako se radi sortiranje plodova jagode. Radni prostor mora biti dobro osvijetljen. Sitnije voće iziskuje veći broj radnika.

Kombinovano sortiranje – Predstavlja najčešći vid sortiranja. 30 . gdje se praktično kombinuju mašinsko i ručno sortiranje. Ovo omogućavaju posebno napravljeni softverski programi koji pomoću slike ploda iz više pozicija sortiraju plodove po boji i obliku. Najčešće se radi o sortirnicama koje plodove odvajaju po boji. Razvijene zemlje koriste posebno napravljene sortirnice. Naime. bolesne ili sa nekim defektom plodove. dok se masa posebno određuje prelaskom plodova preko posebnih senzora. tako da se mašine mogu koristiti za više voćnih vrsta. Najčećše radnici stoje sa strane sortirne linije i ručno izbacuju plodove koji po nekom od kriterijuma ne zadovoljava standarde.jednom parametru – dimenziji prečnika ploda. pa je korekturna uloga radnika neophodna. veličini i obliku. Pojedine mašine mogu da na kraju pakuju sortirane plodove. mašine koje obavljaju ove operacije nisu u mogućnosti da prepoznaju oštećene. Razmaci između kalibracionih valjaka se mogu podešavati. koje su potuno automatizovane i vrše sortiranje po više parametara. tako da je dovoljan jedan radnik koji samo nadgleda sistem.

nepovoljnih ekoloških uticaja na voćne plodove itd. .Kvalitet i atraktivnost ambalaže su od izuzetnog značaja za očuvanje i realizaciju plodova. maline. kupine).Korišćenjem kvalitetne i odgovarajuće ambalaže smanjuju se gubici u toku prometa i znatno duže održava kvalitet plodova.Pakovanje voća u standardizovanu i kvalitetnu ambalažu omogućava isticanje kvaliteta plodova i uspješnog plasmana na stranim tržištima na kojima su visoki kriterijumi u pogledu standarda ambalaže i kvalitetu plodova. može po potrebi da se u njoj čuva i prodaje u maloprodaji.Ona omogućava da se očuva kvalitet voća i istakne njegova prirodna ljepota kako bi se na tržištu ostvarila što bolja cijena.Ambalaža za voće treba da bude standardizovana i prilagodjena osobinama voćnih plodova. . . . Glavne karakteristike ambalaže 31 .Čest je slučaj da se istom ambalažom ostvaruju obije uloge (kod berbe jagode. ekonomično uskladištenje i uspješna prodaja.Korišćenjem odgovarajuće ambalaže i mehanizovanom manipulacijom može se obezbijediti vrlo efikasan (brz) prevoz. .AMBALAŽA ZA VOĆE . uslovima prevoza i čuvanja. raznih kontaminacija. . . .Ambalažu možemo uslovno podijeliti na ambalažu za berbu i ambalažu za pakovanje voća za maloprodaju. .Nastoji se da plodove većine voćnih vrsta nakon berbe pripremaju i pakuju u malu ambalažu raznih vrsta – jagodasto i koštičavo voće. jer je voće značajan artikal medjunarodnog prometa. hladnjaču ili tržište.Osnovna uloga ambalaže je da se u nju voće obere. kao i ukusu potrošača. .Dobra i kvalitetna ambalaža predstavlja zaštitu od: mehaničkih oštećenja. transportuje do sortirnice.

Ambalaža treba da je od lakog drveta kako bi se smanjili troškovi transporta i olakšalo manipulisanje. unutra glatka i čista. g) Poželjno je da bude što manje plastike iz ekoloških razloga.Ambalaža od drveta se ne boji osim oznake.Koriste se i pomoćni materijali kojima se doprinosi dobrom izgledu voća – plastični ulošci.Težina ambalaže treba da bude u granicama od 4-5% težine upakovanih proizvoda. a najbolje je koristiti što više celuloze (razne vrste kartona i drvo).Dimenzije i oblik ambalaže treba da bude usklađen sa osobinama plodova. letvarice – jabučari.Osnovne karakteristike ambalaže za voće a) Da je izradjena od lakog materijala. s tim što zadnje vrijeme postoji tendencija sve veće upotrebe kartona. b) Da uspješno štiti plodove voća od mehaničkih oštećenja.Od drveta se pravi najrazličitija ambalaža: boks palete. . Ambalaža od drveta . e) Da se može racionalno koristiti u paletnom i kontejnerskom sistemu. razne trake od celofana. tekstil.Pomenuta ambalaža treba da je čista. f) Da se na njoj mogu štampati i lijepiti oznake o proizvodu. . . koje moraju biti na spoljnoj strani ambalaže. . svijetla i dovoljno čvrsta da sačuva plodove prilikom prevoza i čuvanja. staklo i metal. . paprine salvete. razne plitke letvarice korpice od pletenog pruća itd. . . celofanski omoti i drugo.Drvo se još uvijek najviše koristi za pravljenje ambalaže.. Ambalaža od kartona 32 . Vrste ambalaže za voće .Za izradu ambalaže koriste se različiti materijali: drvo. da se može slagati u visinu. karton. plastične mase. da ističe prirodnu ljepotu plodova. c) Bez mirisa. dovoljno čvrsta. d) Da je prozračna.

b) Laka – pogodna za transport c) Dobra zaštita plodova od kontaminacije. . . .. b) Plastični jabučari.Zavisno od tipa kartona i vrste voća kutije treba da su perforirane da bi kroz otvore vazduh normalno strujao. a) b) c) Kartonska ambalaža ima i nedostatke: Manje je čvrstine nego drvena. d) Gajbe za groždje. kese. kutijice za pakovanje sitnog voća od 100-1000 g. a vrlo često i za pakovanje i promet povrća. male posude itd. . e) Mrežaste vreće i vrećice.Karton za ambalažu mora biti dovoljno čvrst i po potrebi vodootporan. Slabije provjetravanje.Ambalaža od kartona poslednjih decenija se sve više upotrebljava u medjunarodnom prometu voća i groždja. 33 . . U transportu mora biti pažljivije tretirana.Najčešće se upotrebljavaju plitke i otvorene kartonske kutije.Od plastičnih masa se prave najrazličitije vrste ambalaže: a) Boks palete. Ambalaža od plastične mase .Osnovni razlozi za to su: a) Što je atraktivna. d) Pogodna za štampanje.Čvrstina kartonske ambalaže poboljšava se pojačavanjem uglova kartona ili plastikom. c) Holondeze. klasične kartonske kutije za pakovanje 10-12 kg.

. 34 . ubrzava se manipulacija voćem.U voćarskoj proizvodnji se ova ambalaža vrlo rijetko koristi osim za jezgre oraha koje se recimo u Kaliforniji (SAD) prodaju u vakumiranim limenkama ili staklenim posudama neto mase 100-200 g. . . . . Ambalaža od stakla i metala . plastična ili metalna podloga na koju se slaže odgovarajuća roba u amblaži na mjestu proizvodnje i pripreme.Paletizacijom se broj ručnih operacija smanjuje na najmanju mjeru. Paletizacija i palete .Dubina boks paleta zavisi od vrste voća i za jabuku. . a spolja 75 cm.Ambalaža može da se pravi od prirodnih ili vještačkih tekstilnih vlakana ili njihovim kombinovanjem.Tekstilna ambalaža treba da bude tako napravljena da se može lako dezinfikovati i eventualno prati. što je posebno značajno za jezgrasto voće. .Ambalaža od tekstilnih vlakana . Najčešće dimenzije su 1000 x 10000 mm.Od tekstilne industrije ambalaže najčešće se koriste vreće (za jezgrasto voće u ljusci).U njoj je dobra aeracija.Postoje međunarodni standardi dimenzija paleta.Boks paletama se za 20% više iskorišćava skladišni prostor nego ako se u njega smještaju jabučari na podnim paletama.Paletizacija je posebno značajna u međunarodnom prometu voća. breskvu i citrus iznosi oko 60 cm. krušku. . . tako da se sa njom lako mašinski manipuliše. . .U ovakvoj ambalaži plodovi nijesu dovoljno zaštićeni od oštećenja pa njima treba pažljivo rukovati.Smanjuju se troškovi i naravno postižu bolji finansijski rezultati. .Paleta je drvena. 800 mm x 1000 mm i 1200 mm x 1600 mm.Zbog lakše manipulacije ne preporučuju se pakovanja teža od 20-25 kg.Kvalitet voćnih plodova se mnogo bolje očuva nego što je to slučaj pri ručnoj manipulaciji sa manjim jedinicama. vrećice za jabuke II klase i sl.

a) b) c) Pri prevozu željeznicom mogu se koristiti: Obični vagoni sa prirodnom ventilacijom. 35 .U nizu tehnoloških postupaka od berbe do upotrebe transport voća ima vrlo značajnu ulogu.Na dužim relacijama voće se prevozi železnicom. . jagoda iz Teksasa ili Kalifornije prevoze se u Saudijsku Arabiju ili u Njemačku). Vagoni hladjeni ledom. ali moramo voditi računa da su troškovi što manji.U osnovi razlikujemo dvije vrste transporta: a) Unutrašnji (interni) unutar voćnjaka – vinograda i na rastojanjima do 2 km. . kamionima hladnjačama i brodovima. Vagoni sa uređajima za održavanje stalnog režima.Po voćnjaku i iz voćnjaka plodovi se pervoze transportnim platformama i traktorskim prikolicama. ugljen-dioksidom. Transport voća i grožđa . hladnjača ili potrošača u približno istom stanju u kakvom je bilo kada je ubrano.Voće i grožđe treba da se preveze do skladišta. b) Spoljašnji – na većim i manjim rastojanjima van voćnjaka i skladišta. . . . . najčešće običnim vozilima ili kamionima hladnjačama.Na manjim relacijama zbog efikasnosti (brzine) koristi se pretežno drumski prevoz. azotom.Treba prevoziti i brzo i u što većoj mjeri sačuvati kvaltiet plodova.Preporučuje se da dubina unutrašnjosti boks paleta ne bude veća od 45 cm. Plodovi koji se brzo kvare prevoze se avionom.. posebno kada je riječ o dužim linijama (napr.

Tropsko i suptropsko voće (agrumi.Za ovakve prevoze se koriste brodovi koji imaju hlađeni prostor u kome se može održavati odgovarajući režim.)..U novije vrijeme koriste se takz.Voće u svježem stanju može se čuvati u hladnjačama sa normalnom i kontrolisanom atmosferom pod smanjenim ili povećanim pritiskom. u brodskim komorama ne smije biti temperatura ispod 12oC jer u protivnom dolazi do nepoželjnih promjena na plodovima. a povećava CO 2 i dr.03 CO 2 i 78% N 2 ). podrumi i slični građevinski objekti).U ovakvim slučajevima uglavnom koriste se avioni koji imaju uređaje za hlađenje ili se koristi CO 2 u vidu suvog leda ili snijega. .) najčešće se prevoze brodovima.Voće se još uvijek najčešće čuva u hladnjačama sa normalnom atmosferom (21% O2 . 36 . .Kod njih se značajno mijenja sastav gasova (smanjuje se količina O 2 . OBJEKTI ZA ČUVANJE VOĆA I GROŽĐA .5 t. banane. linija Australija – Evropa. .Poseban vid savremenog prevoza su kontejneri i trans-kontejneri koji se prevoze vodenim putem kombinovano sa željezničkim i drumskim saobraćajem. . . .Za bananu.) radi produženja upotrebe plodova. .Hladnjače sa kontrolisanom atmosferom predstavljaju savremeni način čuvanja kojim se obezbjedjuje veća trajnost i bolji kvalitet plodova. Cijena ovako prevezenih plodova je sasvim prirodno. pa se snižavanjem temperature i povećanjem koncentracije CO 2 usporava kvarenje plodova. 0. hlađeni kontejneri za duži transport kvarljivog voća (napr. Australija – SAD i sl. .Standarna težina praznog kontejnera je oko 2. vrlo visoka. a prenosi oko 20 tona robe. ananas itd. . kao i u običnim skladištima (adaptirani magacini.

a u novije vrijeme se primjenjuju poliuretanski paneli koji se 37 .Za dobro funkcionisanje i što bolje i racionalnije korišćenje rashladnog skladišta važno je: a) b) c) d) Mjesto – lokacija (zbog sastava u zemljištu).U takvim hladnjačama voće se može duže čuvati pod optimalnim i nepromenljivom temperaturom i pri pogodnoj vlažnosti i redovnom obnavljanju vazduha. . . .U hladnjačama sa normalnom atmosferom (NA) regulišu se (t). Blizina magistralnih puteva i željeznice.Hladnjače treba tako izgraditi da se omogući nesmetana doprema.Od voćnih vrsta najduže se mogu čuvati jabuke i kruške (6-7 mjeseci) dok se svježe. Čistoća (ispravnost) vazduha. jagodasto voće može čuvati nekoliko dana. .Skladišta ili hladnjače za čuvanje voća treba da su objedinjena u kompaktne blokove radi što manjeg kontakta površina sa spoljašnjom sredinom. .Da su prostorije međusobno dobro povezane. relativna vlažnost (RV) i cirkulacija i obnavljanje vazduha. beton i sl.Hladnjača sa normalnom atmosferom . .Objekti mogu biti izgrađeni od klasičnog materijala kao što su opeka.Da su svi zidovi termički dobro izolovani. .Da izmedju zidova i tavanica i tavana postoji izolirajući prazan prostor. potrebno je da objekti – hladnjače budu izgradjeni na odgovarajući način. a osjetljivo koštičavo voće nekoliko nedelja. Blizina potrošačkih centara i proizvodnih pogona.Da bi se omogućilo kontrolisanje i održavanje pomenutih faktora. . .. otprema i manipulacija robom – smatra se da je najpogodniji pravougaoni objekat. Građevinska svojstva skladišta .

Kvalitet plodova po iskladištenju znatno se razlikuje od kvaliteta plodova čuvanih u normalnoj atmosferi (NA). biološki procesi u plodovima su svedeni na najmanju mjeru. a optimalna visina radi primjene paletizacije (u prizemnim objektima ( 6. relativna vlažnost O 2 i CO 2 u atmosferi regulisani. . .namjena hladnjače i .Metodom čuvanja u KA omogućeno je da se. . a na prodajnom mjestu bolje podnose promijenjene uslove sredine i manje se kvare. 38 . na primjer.Tako su stvoreni uslovi da se voće troši ravnomjernije u toku godine.Takvi plodovi sporije stare nego u hladnjačama koje imaju regulisanu samo temperaturu i relativnu vlažnost.Plodovi po iskladištenju iz KA su jedri i odaju utisak da su tek ubrani.Smatra se da je optimalna veličina rashladnih komora 300-700 t zapremine. jabuke i kruške mogu trošiti skoro sve do pristizanja tog voća iz nove berbe.količina voća koja će se lagerovati u rashladnim komorama. . .U KA je manje i nekih fizioloških oboljenja plodova. . jer su transpiracija i respiracija usporeniji nego kod plodova koji su čuvani u NA.Veličina i kapacitet rashladnog prostora zavisi od više faktora.CO 2 takodje utiče da se neki mikroorganizmi slabije razvijaju. .postavljaju na izgradjenu konstrukciju rashladnih komora i drugih prostorija.U uslovima gdje su temperatura. .5-7. sa razvijenom voćarskom proizvodnjom i SAD montirale su opremu koja je svojom funkcijom omogućila da se čuvanje voća produži za 2-4 mjeseca više nego u normalnoj atmosferi. Hladnjače sa kontrolisanom atmosferom .Čuvanjem plodova u KA manji je kalo. .Više decenija unazad ekonomski naprednije zemlje. a najvažniji su: . .0 m). .

Čuvanje voća predstavlja predposlednju fazu u tehnologiji proizvodnje voća. . . ..Njime se rešavaju problemi – ili znatno ublažavaju vezani za kvarljivost voća i sezonski karakter potrošnje. prednost treba uvijek davati čuvanju u središtu potrošnje. kojima treba prilagoditi i uslove i dužinu čuvanja. . tehnologijom gajenja i ekološkim uslovima u kojima su proizvedeni.Stoga je veoma važno da se poznaju porijeklo i uslovi u kojima su proizvedeni voćni plodovi.Plodovi se čuvaju u središtima proizvodnje ili u središtima potrošnje.Sve ovo čini da se plodovi iz KA mogu bolje plasirati na tržištu i da se zbog smanjenog kala i kvarenja postiže bolji ekonomski efekat.Na ovaj način se obezđedjuje i ravnomjerno snadbijevanje velikih potrošačkih centara. .Ukoliko se duže čuva. Čuvanje voća .Voće se čuva radi pripreme za direktnu isporuku ili radi postizanja bolje cijene i umanjenja pritiska na tržište uskladištavanjem viškova proizvoda u vrijeme berbe.Prilikom čuvanja voća javljaju se i problemi koji su uslovljeni biološkim procesima u plodovima. . . 39 .

.Sorte koje nijesu osjetljive na niske temperature čuvaju se na 0oC.Za čuvanje jabuka u hladnjačama preporučuje se temperatura od 0oC do 5oC.Sastav vazduha u komorama sa KA najčešće se tako reguliše da bude za 2 do 4% CO 2 .Čuvanje više sorti jabuka zajedno na primjer Zlatni delišesa. .Plodovi jabuke za 4 dana držanja na 20oC skraćuje mogućnost čuvanja za mjesec dana. redje više i 2 do 3% 0 2 .Suviše lagano smanjenje temperature i povećanje količine CO 2 a smanjenje količine O 2 u komorama sa KA može značajno da umanji efekte čuvanja. Ajdared. Jonatan. odnosno u KA na 1. zavisno od sorte. Melroze i sl. 92% relativne vlažnosti vazduha u NA. . antioksidantima i sl. . Jonagolda i Elstara može se vršiti na 1oC. biljnim hormonima. reona. Džonagold. . Glostera. Greni smit. .ČUVANJE JABUČASTOG VOĆA Jabuka Plodovi jabuke u pogledu čuvanja spadaju u manje osjetljivo voće.Za čuvanje su najpogodniji plodovi sorti Zlatni delišes. . 92 relativne vlažnosti vazduha. ove sorte se najčešće i čuvaju. . .Za različite sorte jabuka potrebni su i različiti uslovi čuvanja. .Za dugotrajno čuvanje jabuka važno je da se temperatura plodova po unošenju u komoru što brže snizi. 40 . .5oC.4oC. agrotehnike i sl. mada su često i za plodove iste sorte proizvedene u različitim rejonima neophodni različiti uslovi za čuvanje. a osjetljive se čuvaju na temperaturi od 2.Izmedju pojedinih sorti postoje razlike u mogućnostima čuvanja zavisno od: a) karakteristike sorte b) lokaliteta gajenja c) klime i agrotehnike . Glaster.Za duže čuvanje dolaze u obzir samo plodovi ekstra i prve klase s odličnim osobinama. Mucu.Na kvalitet čuvanja plodova i pojavu pojedinih fizioloških i gljivičnih oboljenja mogu da utiču i prethodni tretmani fungicidima. 2% CO 2 i 3% O 2 ili manje od 1% CO 2 i 2% O 2 .

. relativne vlažnosti vazduha i koncentracije O 2 i CO 2 . jer već i sadržaj utiče na ubrzanje zrenja. 41 .Relativna vlažnost vazduha u komorama u kojima se čuvaju jabuke obično je 90-92% sa variranjem od 3%. suštinske razlike u pogledu režima čuvanja kao kod jabuke.U KA komorama se mora spriječiti nekontrolisan prodor svježeg vazduha a uredjajima se održava odredjen sastav vazduha. sorte koje sazrijevaju sa viljamovkom i poslije nje. . . .Stvaranje etilena u plodovima jabuka zavisi od dužine i uslova čuvanja. Kruška .200 ppm.Velika vlažnost vazduha može bito razlog za povećanu opasnost od fizioloških i gljivčnih oboljenja.Osnovni momenti na koje treba obratiti pažnju pri berbi. i u hladnjači obično dostiže maksimum krajem decembra i početkom januara. produžava se za neke sorte i do kraja maja iduće godine.Prema Biondiju. sorte koje sazrijevaju prije viljamovke 2. Koncentracij etilena treba da bude od 1.Međutim. Zlatni delišes pa Gloster. f) naknadno dozrijevanje po završenom čuvanju g) priprema za tržište prema karakteristikama sorti a) b) c) d) e) .Pri iskladištavanju prvo treba u takvim slučajevima iskladištavati Elstar.Tehnologija čuvanja plodova kruške u hladnjačama znatno se razlikuje od tehnologije čuvanja plodova jabuka . . s obzirom na mogućnost dužeg čuvanja. sorte kruške se mogu podijeliti na dvije grupe: 1. . Jonagold. između samih sorti ne postoje tako značajne. zahvaljujući čuvanju u hladnjačama. skladištenju i pripremi kruške za tržište jesu: pravilno određivanje momenta berbe berba bez mehaničkog oštećenja i lomljenja peteljki brz prevoz u hladnjaču tretmani protiv gljivičnih oboljenja na stablu brzo dovođenje na optimalan skladišni režim temeprature..Berba plodova kruške počinje u junu. a njihova upotreba u svježem stanju.

dozrijevanju plodova i . . i sorte koje dobro podnose veću koncentraciju 5-7% CO 2 pa i do 10% CO 2 podnosi krasanka. . .4% i na 95% vlažnosti 0.Da bi se problemi sveli na najmanju moguću mjeru. .prethodnom tretmanu protiv fizioloških oboljenja ..odredjivanju i održavanju optimalnog režima skladištenja . čuvaju se 8 nedjelja kraće. na 90% vlažnosti 2.Posebno je značajno održavanje relativne vlažnosti vazduha – Plodovi Viljamovke čuvani na 0oC i relativnoj vlažnosti vazduha od 85% poslije četiri mjeseca čuvanja prirodno izgube 4. .Dužina perioda čuvanja i pojava truleži zavisi od toga koliko su dana plodovi proveli na temperaturi od 20-24oC.Kod kruške su procesi zrenja na višim temperaturama brži nego kod jabuka. . .dezinfekciji komora i uredjaja u skladištu . kolika je u vrijeme berbe. srednje osjetljive 3-5% CO 2 . . ako stoje četiri dana.vrmenu berbe . . treb apokloniti veliku pažnju: . pa su kruške podložnije pojavi gljivičnih oboljenja . 42 .Sorte iz prve grupe sem u izuzetnim slučajevima čuvaju se samo interventno ili kada se beru ranije.Vlo je važno da se plodovi poslije berbe brzo unesu u skladište sa optimalnim uslovima za čuvanje.Osim toga treba imati u vidu i prirodnu sposobnost sorti krušaka za čuvanje.5% mase.pakovanju i transportu.Kratkotrajno čuvanje plodova kruške na 0oC često omogućuje ujednačenije sazrijevanje plodova na primjer viljamovke za industrijsku preradu. da bi ubrzano dozrele radi ranije realizacije.Broj dana od završetka berbe do uskladištenja treba da bude što manji jer se zbog stajanja plodova jedan dan na temperaturi od 20oC vrijeme čuvanja skraćuje za 1 nedjelju.7%.Veliki broj sorti različito podnosi visoku koncentraciju CO 2 – tako se svrstavaju u osjetljive na koncentraciju CO 2 2-3%.Drugu grupu predstavljaju sorte koje su pogodne za kraće ili duže čuvanje od 3-8 mjeseci.prehladivanju plodova .

lakoći odvajanja plodova od grane i boje sjemenjače. garaža. meka trulež itd. plodovi dunje se čuvaju oko 3 mjeseca na temperaturi od 0-2oC i relativnoj vlažnosti vazduha od 90%.DUNJA . . 43 . . šupa. Najčešće su to: unutrašnje tamnjenje. kao i kod drugih moćnih vrsta presudno utiče na kvalitet i tehnološka svojstva plodova. tavan) mogu čuvati do početka januara.Vrijeme berbe plodova dunje. . transport i čuvanje.Plodovi većine sorti dunje nemaju pravu peteljku i beru se bez nje.Iskustva govore da se dunja dobro čuva na temperaturi od 0oC i vlažnosti vaduha od 90%. gorke pjege. .Pošto se dunja bere uglavnom kasno (do kraja oktobra) plodovi se u dobro provjetrenim prostorijama (podrum.Za vrijeme čuvanja dunje javljaju se fiziološka i gljivična oboljenja. što pojednostavljuje berbu. . .Najčešće se vrijeme plodova dunje odredjuje po boji pokožice.Prema navodima većeg broja autora.

U zavisnosti od sorte.Odredjivanje vremena berbe breskve dosta je delikatno i nije toliko objektivno kao kod jabuke i kruške. . Kajsija . . U KA se čuvaju do 6 nedelja.Kajsija se čuva samo interventno. bljutavi i nastaje tamnjenje mesa oko koštice.Breskva se čuva na –1 do 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 90% u hladnjačama sa NA do 4 nedelje. redje prema čvrstini mezokarpa. . Elberta 49-62 N/cm2.Predugo čuvanje plodova breskve postaju brašnjavi.Za transport na duža rastojanja i čuvanje u hladnjači breskva se obično bere prema osnovnoj boji pokožice ploda. Relativna vlažnost vazduha treba da bude oko 85%. i to od 1 do 6 nedelja. 3-5% CO 2 i 1-2% O 2 . .Breskve se čuvaju kraće vrijeme i to samo interventno. Čuvanje može potrajati 2-6 nedelja. .Čuvaju se potpuno zdravi plodovi koji još nijesu omekšali.Ukoliko se breskve beru u punoj zrelosti mogu se čuvati najduže 2-3 nedelje.5-5.Sorte breskve za industrijsku preradu obično se beru trešenjem pri čvrstini ploda 62-71 N/cm2. .Prema italijanskim istraživačima sorta Halle bere se pri čvrstini mesa 4548 N/cm2 (4. . . na –1 do 0oC. ali su skoro zreli. do prerade ili isporuke.Najpovoljnija temperatura varira od sorte do sorte i kreće se u intervalu od 0 do 3oC.9 kg/cm). .Sorte osjetljive na niske temperature čuvati na 0oC do 1oC. stanja zrelosti i uslova. Što se duže čuvaju pogoršava se kvalitet plodova. 44 . Red Haven – 45-58 N/cm2 itd. .ČUVANJE KOŠTIČAVOG VOĆA Breskva . .

. . 10% CO 2 i 10% O 2 .Sorta Stenlej je najboljeg kvaliteta ako se čuva do 40 dana na 0oC. . . Poslije završenog čuvanja plodovi dozrijevaju na 10-15oC. .Vrijeme berbe se odredjuje na osnovu boje pokožice. Istovremeno se smanjuje pojava gljivičnih oboljenja. . . ali dovoljno čvrste. čvrstine mesa ploda.Šljive namijenjene čuvanju moraju biti dobro obojene. a čvrstina manja. ali i od zrelosti plodova.U kontrolisanim uslovima šljive se čuvaju na istoj temperaturi i pri 3-5% CO 2 i najmanje 3% O 2 .Dužina čuvanja plodova šljive zavisi od uslova i sorte. na ovoj temperaturi boja plodova postaje intenzivnija. .Nakon čuvanja plodovi se mogu na 15 do 20oC. . smekšavanje plodova i njihovo prezrijevanje. .Na temperaturi od –1oC može doći do pojave fizioloških oboljenja ili izmrzavanja. odnosa šećera i kisjeline i dr. Šljiva . 45 . pošto plodovi većine sorte neujednačeno sazrijevaju.U toku čuvanja plodova šljive pojavljuje se posmeđivanje mesa ploda i nakon dužeg čuvanja šljive vrlo brzo gube kisjelinu i postaju brašnjave. .Čuvanje u hladnjačama sa KA je bolje zbog boljeg kvaliteta plodova nakon iskladištenja. uz odredjene korekcije prema sortnim osobinama.Najpovoljnija temperatura u većini slučajeva je oko +1oC. a u normalnoj atmosferi najbolji kvalitet se na temperaturi od 0oC. šljive se mogu čuvati u zavisnosti od sorte. Beru se u 2-3 navrata. od 1-5 nedelja na –1 do 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 90-95%.Prehlađivanjem plodova kajsije slično kao i kod breskve period čuvanja se značajno produžava. broja dana od punog cvjetanja do berbe.Prema navodima većeg broja autora. smanjuju gubici mase.

za razliku od onih koji se beru za brzu prodaju i potrošnju.5oC. . može se desiti da sve peteljke sa plodova otpadnu. . . malina. sile odvajanja peteljke od grane ili ploda. količine suve materije. organoleptički i dr.Zrelost plodova trešnje i višnje se odredjuje na osnovu boje pokožice. Čuvanje jagodastog voća .Plodove jagode koji će se čuvati treba brati dok su čvršći.Trešnja se čuva samo interventno dok se prilike na tržištu ne poboljšaju ili ako ne mogu da se u roku od 3-5 dana prerade ukupne količine.U KA trešnje se mogu čuvati 20-25 dana na –0. pa zato trešnje i u najpovoljnijim uslovima ne treba čuvati duže od 7 do 8 dana.Plodovi se mogu čuvati 10-14 dana na –1oC do 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 85-95%. 5% CO 2 i 3% O2.Plodovi jagodastog voća u svježem stanju se po pravilu (sem grožđa) ne čuvaju duže u hladnjačama. .Izuzetno se zbog organizacionih problema i plasmana na tržištu mogu čuvati od nekoliko dana (jagoda. borovnica za preradu i sl.Za čuvanje su pogodnije sorte sa tamno obojenim plodovima čvrstog mesa nego sorte sa svijetlom bojom plodova koje često poslije iskladištenja gube boju i ne koriste se za stonu upotrebu.Pred iskladištenja plodova teršanja i višanja treba povećati temperaturu na 10-12oC da bi se spriječila kondenzacija vode na plodovima. Jagoda .). 46 . pa ih treba što prije smjestiti u optimalnim uslovima za čuvanje. 10% CO i 2-5% O2. . kupina) do nekoliko nedelja (crvena i crna ribizla.Trešnja i višnja . .U ubranim plodovima jagode proces disanja je intenzivniji i oni brzo prezrijevaju. .Ukoliko se trešnje čuvaju u uslovima niske vlažnosti vazduha. .Višnje se mogu čuvati do 3 nedelje u KA na –1 do 0oC. .

postaju tamniji.Malina je vrlo plodložna brzom truljenju. Kupina se čuva veoma kratko ne duže od 3-4 dana. Tačka mržnjenja plodova je oko –1oC.Što plodovi duže stoje sve više se pogoršava kvalitet tako da se za stonu upotrebu mogu čuvati najduže 10 dana (crvena ribizla).Čuva se obično na –0.Plodovi se čuvaju 3-5 nedelja na –0.5 do 00C i relativnoj vlažnosti 90%. . i Rhizopus sp. .5-0oC uz relativnu vlažnost vazduha 90-95%.Nakon iskladištenja temperaturu jagoda treba postepeno povećavati da nebi došlo do kondenzacije vode i nagle pojave gljivičnih oboljenja. početka industrijske prerade ili zamrzavanja.Kupine se beru čim se peteljke počnu lako odvajati od ploda.Za malinu važe pravila čuvanja kao za jagodu.Po Mišiću malina se može čuvati 10-14 dana na temperaturi od –0. Plodovi moraju biti neoštećeni i zdravi. .Najbolji režim je 6-8oC u trajanju 15-20 sati.6oC do 0oC i relativnoj vlažnosti vazduha od 85-95%.). . Kupina .Za vrijeme čuvanja jagoda mijenja se boja i plodovi gube svježinu. Isti režim se preporučuje prilikom transporta na duže relacije. a javljaju se i gljivična oboljenja (Botritis sp.Za transport se preporučuje rashlađivanje plodova na 5oC i povećanje koncentracije CO na 10-15 % u kamionu hladnjači. . a u KA do 10% CO 2 i 1-2% O 2 najduže 10 dana. 47 . Malina . a duže samo plodovi za industrijsku preradu. ali plodove poslije iskladištenja do prodaje treba držati u rashladnim vitrinama. Crvena i crna ribizla .Interventno se prema većini autora može čuvati 3-4 dana. . .Većina autora je mišljenja da se plodovi jagoda najbolje čuvaju na 0oC i relativnoj vlažnosti od 90% ali ne duže od 5 dana. Dužim čuvanjem smanjuje se količina vitamina C. . . . . do isporuke... Phytophtora sp.Plodovi ovih voćnih vrsta se čuvaju takodje kratko.Za preradu se može čuvati u smrznutom stanju. čašični listići počinju da venu.

inače brzo i masovno stradaju od gljivičnih oboljenja. Zeleni plodovi najduže 3-4 nedelje.Plodovi koji se čuvaju moraju biti potpuno zdravi.Najčešće se konzervira (kao i ribizla) smrzavanjem.Groždje se čuva na –1 do 0oC do 2 mjeseca. .Plodove borovnice u skladištu najčešće ugrožava Botritis sp.Peteljke grozdova i bobice sklone su smežuravanju te se u komorama mora održavati relativna vlažnost vazduha od 90-95%. 48 . . a čuvaju se samo zreli plodovi.Ogrozd se čuva isto kao ribizla. a zreli na 3oC. .U ovim pakovanjima niske doze SO 2 održavaju se pomoću generatora (čvrsti ili tečni SO 2 ) ovim generatorima se održava od 1 do 5 ppm SO 2 . Borovnica . .Borovnice se mogu čuvati od 2 do 5 nedelja na –0. .Plodovi borovnice za kraće vrijeme dobro se čuvaju u kontrolisanoj atmosferi sa povećanjem koncentracije CO 2 ( i do 50%) i smanjenjem koncentracije O (i do 1%).Na velikim svjetskim tržnicama voća sve češće se srijeću pakovanja iz Čilea i Argentine i nekih drugih zemalja u kojima se grožđe čuva kraće vrijeme i na sobnoj temperaturi. . Čuvanje grožđa .Ogrozd .Zeleni plodovi se čuvaju na 0oC.Za vrijeme čuvanja borovnice smanjuje se količina ukupnih kisjelina. .Dužina čuvanja groždja zavisi dobrim dijelom od karakteristika sorti i varira u vrlo širokim granicama od 1 do 6 mjeseci. . .Oslobodjena vlažnost iz grožđa u pakovanju izaziva sporu ali kontinuiranu emisiju SO 2 koja traje nekoliko nedelja.5 do 0oC i relativnoj vlažnosti vazduha 90-95%. .Za duže čuvanje se u principu koriste pozne sorte rastresitog grozda i krupnijih bobica. a zreli samo do 7 dana. . a primjenom fungicida ovaj period se može produžiti i do 6 mjeseci.Generatori se stavljaju (u obliku kesa ili ploča) u pakovanja grožđa obmotana polietilenskom folijom. Dužina čuvanja je od 10-15 dana. . .

dok se bobice vidno smežuravaju pri gubitku 4% mase. grozdovi izgledaju svježi.Grožđe se može čuvati u kontrolisanoj atmosferi na –1oC. .Kvalitet grožđa iz ovakvih pakovanja je neuporedivo bolji nego iz običnih pakovanja jer je izgled grožđa mnogo ljepši. 2-3% CO 2 i 2% O 2 .U toku čuvanja može doći do sušenja peteljki već nakon gubitka 2-3% mase.U toku čuvanja grožđa najčešće se pojavljuju gljivična oboljenja kao što su siva i mrka plesni (Botritis Cinerea i Botritis Porium sp. 49 . . ..).

a ljuska im se teško odvaja i teško izbjeljuje. .Kvalitet plodova se određuje prema odnosu jezgre i težine ploda. .Nakon sušenje orasi se podvrgavaju tretmanu bijeljenja ljuske u 2%-nom rastvoru NaOH. .Oprani plodovi oraha se odmah suše radi uklanjanja suvišne vlage iz ljuske i jezgre. . . . .Nakon berbe orasi se odmah kupe i nose na pranje u cilindričnim žičanim bubnjevima u kojima se dopunski čiste mlazom vode u trajanju 2-3 minuta. 1-2%-noj sonoj kiselini ii sumporisanjem.Prvi znaci zrenja plodova su pucanje klapne i zrenje jezgra.Plodovi oraha prirodno sazrijevaju u periodu dužem od dva mjeseca. U hladnijim predjelima orah sazrijeva sporije.). . pomoću tresača.) .U hladnijim krajevima plodovi se beru mehanizovano blagim tresenjem stabla u 3 do 4 navrata. . izgledu i boji sjemenjače i krupnoći jezgre.ČUVANJE JEZGRASTOG VOĆA Orah (Juglans regia L.Orasi se beru trešenjem pomoću motki i mehanizovano.Ako se plodovi beru mlaćenjem dugim motkama često se ne oberu svi plodovi.Plodove oraha treba odvojiti od klapne ako se ona nije odvojila pri padu sa stabla. Francuska itd.Plodovi se beru protresanjem debla ili grana.Mehanizovano se plodovi beru u razvijenim voćarskim zemljama u kojima se orah gaji na industrijski način (Kalifornija-SAD. a pojedini se oštećuju i bere se dio nezrelih plodova koje kasnije napadaju plesni. pa se pali plodovi prikupljaju mašinama ka sredini međurednog prostora i dalje mašinski skupljaju iz redova i nose na doradu.Kada se plodovi beru na ovaj način treba početi od sredine ka periferiji krune kako bi se što manje grančica polomilo. Otresanje ponoviti 3-4 puta. .Najbolje je orahe sušiti upotrebom dehidratora. . . 50 . a u toplijim krajevima stabla se obično ranije i snažnije tresu. .

Mogu se uspješno čuvati i godinu dana na –3 do 0oC i relativnoj vlažnosti 65-75%. a ako su vlažniji – na nižoj temperaturi.Jezgro se može uspješno čuvati na 0oC. Lješnik (Corylus avellana L. Pekan (Carya pecan) .Suvi orasi u ljusci čuvaju se na 1-4oC i oko 75% relativne vlažnosti vazduha oko godinu dana bez užeglosti.. a preostali tresenjem lako ispadaju iz njih.5oC oko godinu dana.Plodovi pekana se čuvaju na 0. .Nakon bijeljenja orasi se dosušuju u velikim boks paletama u jakoj struji vazduha da bi se oduzela voda obsorbovana u toku bijeljenja.Plodovi lijeske se beru kada je većina dostigla punu zrelost odnosno kada veći broj plodova ispada iz omotača ploda na zemlju. u takvom slučaju treba tako rasporediti vreće da je cirkulacija vazduha izmedju njih što bolja.) . u atmosferi azota sa ispod 1% O 2 ili u vakumiranim konzervama na 0oC. dok se na –15oC čuvaju do dvije godine.Nasušeni orasi se čuvaju na temperaturi oko 0oC i relativnoj vlažnosti oko 70%.Badem u ljusci može se čuvati 10-12 mjeseci na 0 do 7oC i vlažnosti vazduha 75-90%. . . 51 . .Prema navodima više autora orah se vrlo dobro čuva u hladnjači na temperaturi od 2oC i relativnoj vlažnosti vazduha 70-75% ako je vlažnost ploda oko 4%.Plodovi se čuvaju na 0 do 5oC i vlažnosti vazduha oko 80%. Badem (Amigdalus communis) .5oC i relativnoj vlažnosti vazduha oko 80%.8 do 4. a u NA uslovima na 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 60%. . Ako se čuva kraće vrijeme onda je to na 2.U KA sa približno 100% N 2 mogu se čuvati i do dvije godine. bez užegnuća i posmeđivanja. . .

. . . . .Prosušeni i u džakove upakovani plodovi čuvaju se na 0 do 4oC i relativnoj vlažnosti 80-90%. a pri vrlo niskoj relativnoj vlažnosti vazduha i veći.Kesten se bere tresenjem u vrijeme kada plodovi lako ispadaju iz omotača ploda.Prema podacima nekih autora pitomi kesten se može čuvati na 0oC i 70% vlažnosti vazduha 8-12 mejseci. 52 . indeks zrelosti (izražen kao odnos suve materije i kisjeline) oko 4 i čvstina mjerena penetrometrom 29-39 N/cm2 (3-4 kg/cm2). a nakon berbe je potrebno prehladjenje na 0-4oC u trajanju 8-24 časa.Vrijeme berbe ima značajan uticaj na oganoleptičke osobine i mogućnost čuvanja plodova. . .Prema Goriniju plodovi su dostigli fiziološku zrelost kada je količina suve materije veća od 10%.Kesten (Castanea sativa) .Plodove kestena ne treba čuvati u debelom sloju.Prije berbe je potrebno izvršiti tretmane protiv Botritis cinerea. . .U hladnijim krajevima plodovi se moraju obrati prije prvih mrazeva nezavisno od stanja zrelosti.Prirodni gubitak težine kestena pri niskoj relativnoj vlažnosti vazduha može da bude 3 do 12%. 10% CO 2 i 10% O 2 i relativnoj vlažnosti vazduha 80%. odnosno kada su plodovi počeli da omekšavaju. . Voće toplijih krajeva Aktinidija – Kiwi (Actinidia chinensis) . .U kontrolisanoj atmosferi kesten se može čuvati na 0oC.Plod je u konzumnoj zrelosti kada se površina može ugnuti pod prstima.Plodove terba brati kada su dostigli fiziološku zrelost jer se tada mogu duže čuvati i zadržavati dobar kvalitet do kraja čuvanja.Vrijeme berbe se najčešće određuje na osnovu količine suve materije. ukupnih kisjelina i čvrstine mesa ploda.

.Vazduh u komorama treba prečišćavati i obnavljati svakodnevno da bi se spriječilo nagomilavanje isparljivih materija (prije svega etilena). .Prevoz banana je brodovima sa komorama u kojima se mogu održavati najpovoljniji uslovi temperature za pojedine sorte.5oC i to u mesu ploda. Sorta Lakatan zahtijeva temperaturu od 14. . Međutim.Plodovi skladišteni u KA su imali trajnost poslije čuvanja 11-12 dana. optimalna temperatura za čuvanje je 0 do 6oC.00C. . one se beru obično 20-30 dana ranije.5 do 0oC u KA sa 2% O 2 i 5% CO 2 .. Prevoz ovako čuvanih banana može trajati 2-3 nedelje.Banane se čuvaju u istim uslovima kao i za vrijeme transporta. a relativna vlažnost vazduha 9095%. .Plodovi aktinidije mogu se čuvati 2-6 mjeseci. Pod ovakvim uslovima se prema ovim autorima.Za vrijeme čuvanja pri niskoj relativnoj vlažnosti vazduha može nastati prirodni gubitak mase i do 10% i omekšavanje plodova. treba da su u optimalnom stanju zrelosti.Kao drugi kriterijum koristi se razvijenost ploda.Relativna vlažnost u komorama prilikom transporta treba da je oko 90-95%.2-0.3 vol. uz dovodjenje količine etilena na nivo ne više od 0. Banana (Musa sapientium) . . a u KA sa 5-8% CO 2 i 4% O 2 3-4 nedelje. U stanju ¾ pune zrelosti presjek ploda je skoro okrugao. .Plodovi aktinidije se prema Prateli i sar. .Banane se u komorama hladnjača čuvaju na 13-14oC 12 do 14 dana.Računa se da je za dostizanje pune razvijenosti ploda potrebno oko 120 dana od punog cvjetanja do berbe. Prehlađenjem plodova može se produžiti čuvanje i poboljšati kvalitet. . uz kontrolu etilena provjetravanjem i obnavljanjem vazduha.Za sortu Gros Michel preporučuje se 12oC u stanju takozvane ¾ pune zrelosti. 53 . . . čuvaju na temperaturi –0. U atmosferi sa 3% CO2 i 3% O 2 čuva se na –0. aktinidija može čuvati 5 mjeseci. ppm.5 do 0.Pri čuvanju treba voditi računa da vlažnost vazduha bude 95%.Da bi plodovi mogli da se dobro čuvaju i da poslije dozrijevanja budu dobrog kvaliteta. odnosno oblik poprečnog presjeka ploda. .

Limun lako prima strane mirise pa treba voditi računa da se u komori sa njim ne nalaze druge vrste robe. temperatura se mora podići na 14-15oC.Mandarine se mogu čuvati 20-30 dana na 4oC i relativnoj vlažnosti vazduha 80-85%. . . 50% O 2 i 0-1% CO 2 .Nakon skladištenja često je potrebno dozrijevanje limuna.Najčešća oboljenja plodova u skladištu su truljenje i fiziološka oboljenja plodova. žuti plodovi su manje pogodni za čuvanje jer lakše stradaju od fizioloških i gljivičnih oboljenja.Pomoradže se mogu čuvati do 5 mjeseci na 5-8oC i vlažnost vazduha 85-95%. Na zelene plodove nepovoljno utiču niske temperature (oko 0oC). .Ako ih terba čuvati 2-5 nedelja. a do 2 mjeseca na 6-7oC.Normalno zreli plodovi se u komorama lakše čuvaju. da li su tretirani nekim od fungicida i dali su imali prije uskladištenja voštanu skramu. . sorte. Мandarina .Pravilo je da se limuni duže čuvaju u zemljama gdje se proizvode. istoj vlažnosti. . .Zeleni plodovi se mogu čuvati 2 nedelje do 6 mjeseci na 7-15oC i relativnoj vlažnosti vazduha 80-90%. a kada se isporuče onda se čuvaju samo do prodaje.Dužina čuvanja i kvalitet plodova poslije čuvanja zavisi od kvaliteta ubranih plodova.Plodove mandarine prije uskladištenja treba tretirati nekim fungicidnim preparatom koji nije štetan po ljudsko zdravlje. uslovi čuvanja zavise u dobroj mjeri od porijekla.Limun koji će se dugo čuvati treba da bude zelene boje. kako bi spriječili pojavu i širenje fizioloških i gljivičnih oboljenja. fiziološkog stanja plodova i dr.U tu svrhu se plodovi drže 5-7 dana na 12-13oC u atmosferi sa 5% etilena i relativnoj vlažnosti vazduha 80-90% ili oko 60 sati na 25-26oC sa 1-2% ppm etilena. onda je temperatura 3-4oC. . Pomorandža .Limun . a ako se žele čuvati više mjeseci. . . 54 . .

Nezavisno od temperature na kojoj se plodovi čuvaju treba obezbijediti dovoljan dotok svježeg vazduha. Plodove smokve za stonu upotrebu treba brati još dok imaju čvrstu pokožicu. u atmosferi sa 50% O 2 i 12% etilena u trajanju od 50-60 sati. Ubrani. Za sušenje. Bilo za stonu upotrebu. S obzirom da plodovi u iste sorte ne sazrijevaju istovremevo..Pomorandže se dozrijevaju na 25-26oC. SMOKVA Ficus carica L. Trešenjem se mogu brati samo plodovi smokava koji će se iskorišćavati za ishranu stoke. položaja. Smokva ima vrlo osjetljive plodove. Berba smokava se obavlja kada plodovi sazru. Zato treba brati isključivo zrele plodove. Plodovi smokava namijenjeni za sušenje klasiraju se po stepenu zrelosti i 55 . plodove smokve treba brati pažljivo rukom i obavezno s peteljkom. što zavisi od sorte. bez dodirivanja plodova. pak. što se može ocijeniti odoka. Obrane smokve se stavljaju u plitke gajbice. klimatskih karakteristika te godine. berba se obavlja u više navrata. nezreli plodovi ne mogu čuvanjem sazreti. .Najpogodniji uslovi za duže čuvanje plodova su temperatura 68oC i relativna vlažnost vazduha izmedju 85 i 90%. zemljišta i drugog. Ocjenjivanje se vrši na osnovu veličine ploda izgleda pokožice i nijanse boje. najbolje je plodove brati onda kada se počnu smežuravati na drvetu. bilo za sušenje ili industrijsku preradu. . kako za berbu tako i za pakovanje i transport. Plodovi smokve sazrijevaju od kraja juna do kraja oktobra.

na temperaturi od 65 do 75 0C u trajanju od 3 do 7 časova. Za sušenje je predviđen isti kriterijum kao i pri izboru smokava za stonu upotrebu. treba ih pakovati i isporučivati u plitkim letvaricama i podesnim korpama i voditi računa da se ne gnječe ili na drugi način mehanički povređuju. Ovako pripremljeni plodovi suše se na suncu ili u sušnicama. a osobito da se plodovima fiksira boja.  II kvalitet . Sušenje se obavlja u sušnicama. a zatim se naslažu u jednom sloju na ljese i sumporištu. što osigurava svjetliju boju mesa ploda. potapanje u slan krečni rastvor radi poboljšanja boje. Zavisno od toga da li se plodovi klasiraju za stonu upotrebu ili za sušenje.  Ekstra kvalitet . kao i dezinfekciju. Po završetku sušenja. suve smokve ovog kvaliteta moraju ispunjavati sve navedene uslove za sušenu smokvu. Zdrave plodove pakovati u ambalažu u kojoj će se otpremiti na tržište. s tom razlikom što je potrebno pobliže odrediti koje se sorte mogu uzimati za sušenje. a veličina plodova mora biti takva da u kilogramu sušenih smokava ima najviše 110 komada (sorta zamorčica) odnosno najviše 90 komada (sorta rezavica). Sumorisanje se izvodi iz više razloga. I kvalitet i II kvalitet. U svaku jedinicu pakovanja treba stavljati smokve iste berbe. Veličina plodova mora biti takva da u kilogramu sušenih smokava može biti najviše 140 56 . postupak je različit. Inače. morenje. sušene smokve I kvaliteta moraju imati svijetlomrku boju. kao i manje poznatih sorti smokava. U jedinici pakovanja toleriše se do 5% plodova sa mrljama i ožiljcima.krupnoći. a zatim se pakuju i šalju na tržište. Pri tom sve oštećene.Osim uslova koje sušena smokva mora da ispunjava u prometu. Za stonu upotrebu plodove smokve. porijekla i sorte. Zatim se obavlja sumporisanje u komorama. odnosno najviše 70 (sorta rezavica).U okviru priprema za sušenje obavlja se sortiranje.  I kvalitet . i to od 3 do 7 časova.Sušene smokve ekstra kvaliteta moraju imati ujednačenu slamastožutu boju i veličinu plodova takvu da u kilogramu sušenih smokava ima najviše 90 komada (sorta zamorčica). prezrele i plodove sa drugim manama treba izdvojiti. s obzirom da ne podnose prepakivanje. tj.Sušene smokve II kvaliteta mogu poticati i od manje tipičnih sorti za sušenje. izazivanja manjih naprslina i omekšavanja plodova. još pri berbi treba sortirati. Sušene smokve bi trebalo pakovati kao: ekstra kvalitet. Pošto su zreli plodovi smokve mekani i osjetljivi. dobro je da smokve odleže izvjesno vrijeme radi kondicioniranja.

i uz slabu cirkulaciju vazduha. Smatra se da se smokve mogu održati u ispravnom stanju do mjesec dana. Ovakva pakovanja iziskuju i odgovarajuću transportnu ambalažu do prodajnog mjesta (sanduci. U nekim krajevima preporučuje se berba plodova krajem septembra. vlaženja. ako treba da se smokve očuvaju izvjesno vrijeme moraju se skladištiti u hladnjači. Temperatura u prostorijama u kojima se smještaju osušene smokve mora biti u granicama između 5 0C i 20 0C.komada. suvoj. tekstilne vreće od rijetkog tkanja i sličnu ambalažu. Sorte sa žutim plodovima obično sazrijevaju ranije od onih sa crvenim plodovima. te ih treba odmah nakon berbe i sortiranja otpremiti na tržište. na temperaturi od 0. prašine i sličnog i pažljivo ih zahvatiti pri usluživanju potrošača . 250 i 500 grama najčešće kao ambalažni materijal koristi celofan i dekorativni materijal. kartonske kutije i sl. Kisjele sorte kasnije od onih slatkih.5 0C do 0 0C. uz relativnu vlažnost vazduha. kao i plodove sa drugim manama. Sušena (suva) smokva se čuva u hladnoj.U jedinici pakovanja toleriše se do 10% plodova sa mrljama i ožiljcima. U prodaji na malo smokve treba kontrolisati i odbaciti sve jače povrijeđene.da se ne bi povrijeđivale. Sušene smokve se pakuju u različiti materijal. Kod čuvanja svježih plodova smokava ne podnose uskladištenje pod običnim uslovima. ŠIPAK (NAR) Punica granatum Vrijeme berbe zavisi od sorte koja se gaji. a relativna vlažnost najviše 85%. a pri tom se za sitna pakovanja od 125. U septembru može se smatrati da plodovi nijesu potpuno zreli ali ako se oberu 57 . od 85 do 90%. kisele. Prodaji treba izlagati samo one količine koje se mogu u toku dana prodati. bez namirnica koje bi mogle štetno da utiču na kvalitet ovog osušenog voća. koji obezbjeđuje očuvanje kvaliteta i svojstava ovog proizvoda. U jedinici pakovanja moraju biti smokve istog porijekla i sorte. Smokve treba zaštiti od zagrijevanja. zaštićenoj od neposrednog uticaja sunčevih zraka i mraza. već onaj ko stavlja robu u promet određuje najviše tražene veličine pakovanja i koristi materijal za pakovanje.). Veće količine suvih smokava pakuju se u vreće od natron-hartije. dobro provjetrenoj prostoriji. jer kasnije plodovi pucaju zbog prekomjerne vlažnosti. Propisi ne određuju veličinu pakovanja i vrstu ambalažnog materijala. Međutim.

a nikako da se plodovi rukom kidaju. plodovi se nešto smanjuju. održaće se za mesec dana. Zbog njegove debele kore.za vrijeme vedrih .55% 58 . produžuje da sazrijeva i u hladnom skladištu. JAPANSKA JABUKA – KAKI Diospyros kaki Plodovi japanskih jabuka mogu se brati u jednom dosta dugom periodu vremena. žilavija i čvršća. plodovi postižu veći stepen zrelosti i mogu da se čuvaju do pola zime i više. obavijaju se hartijom i pakuju u sanduke. 12. ako se ostave na hladnom i suvom mestu. dok one poznije treba brati polovinom oktobra pa i kasnije ukoliko vladaju povoljni klimatski uslovi za sazrijevalje plodova. opna tegumenta postaje nježnija. Šipak je vrsta voća koja pošto dostigne izvjestan stepen zrelosti. Nakon branja plodovi se klasiraju po veličini. S obzirom na opštu pojavu pucanja plodova. Ne samo što on tu sazrijeva već mu se i kvalitet poboljšava.sunčanih dana i izlože dva dana suncu. Pošto su obrani. jer kada padnu kiše. plod šipka može da podnese izvjesne povrede. postaje tanja. Berba plodova sa drveta treba da se vrši uvijek nožem ili makazama što je još bolje i brže. Jedan način da se plodovi sačuvaju od kvara jeste da se oni beru prije kiše. Kora se smežura. zatim omotaju hartijom i slože u sanduk u kome se šupljine napune peskom pa sanduk zatvori poklopcem. gde će se čuvati pri povoljnim uslovima. na 0º do 2ºC uz relativnu vlažnost vazduha 85-95% od pet do šest-mjeseci. imaju sladak ali opor ukus i kao takvi su niže vrijednosti. Ovdje bi trebalo otpočeti sa berbom tek krajem septembra za rane sorte. oni se moraju kod većine sorti brati prije potpune zrelosti. Plodovi ubrani suviše rano. ali ovo ništa ne škodi kvalitetu i ukusu. mada kora gubi svoj žarki sjaj. počev od momenta kada plodovi počnu da dobijaju žuto-narandžastu boju počekom oktobra pa sve do kraja novembra kada oni počnu da gnjile na drvetu. Neka stabla održavaju plod do zime i nikada ne pokazuju pucanje plodova. ukus postaje finiji i vinastiji. Ustanovljeno je da se šećer nalazi u plodovima počev od jula i da se njegova količina postepeno povećava do decembra. Plodovi ubrani2-6 oktobra imali su šećera . mnogi od njih pucaju i na taj način postaju nepodesni za transport.

31% " " 2 novembra " " 15. u većini slučajeva plodovi se mogu jesti već pri samoj berbi. od berbe do zrelosti za potrašnju može proći čitav mjesec dana. ne dobijaju željene organoleptičke osobine za potrošnju. takodje poboljšavaju svoje organoleptičke osobine ako se drže izvjesno (kraće) vrijeme u skladištu. Primjer klasiranja plodava na 4 klase: I II III IV klasa klasa klasa klasa plodovi mase 250-350 gr. 190-250 gr. Berbu ne treba početi odmah čim su pojedini pladovi dostigli odgovarajući stepen šećera." " 25 oktobra " " 14. tako da leže na rozeti koju obrazuju ostaci čašičinih listića i da se međusobno ne dodiruju. a četvrte klase pakuju se u rifuzu. ili ako ugnjile. Plodovi dobijeni normalnom oplodnjom. kojom prilikom se vrši otstranjivanje oštećenih plodova. postati dobri za potrošnju kada ugnjile. Kod plodova koji se razvijaju putem partenokarpije i koji se ne mogu jesti pri berbi. da će ubrani pladovi iako nejestivi pri berbi. koji se obično mogu jesti pri samoj berbi. nego onda kada spoljni znaci plodova dozvoljavaju da se ocijeni. Berba plodova treba da se vrši makazama i vrlo pažljivo vodeći računa da se pokožica ne povrijedi što utiče na sposobnost dužeg čuvanja plodova. Najčešće se polažu na slamu koja dobro služi za ovu svrhu. dok kod plodova koji su se razvili putem normalnog oplođavanja. Plodovi prve klase pakuju se u sandučiće u jednom sloju. Sortiranje i klasiranje plodova vrši se i kod japanskih jabuka. 140-190 gr.47% " " 16 novembra " " 16. poređaju u jednom sloju na materiji koja upija vlagu. da li se plod može jesti odmah pri berbi ili mora odležati izvjesno vrijeme dok ne ugnjili. 90-140 gr. druge i treće klase u 2 -3 sloja. veličinu i žućkastu boju. Čuvanje u skladištu treba da bude tako da se ubrani plodovi potpuno suvi. Rano ubrani plodovi ne ugnjile.82% Iz navedenog pregleda se jasno vidi da sadržaj šećera u plodovima stalno raste do decembra. te su niskog kvaliteta. Ubrani plodovi treba pažljivo da se slažu u plitke korpe obložene mekom materijom. Još bolja je 59 . a često puta i neupotrebljivi. Iz ovih korpi plodovi se preručuju u veće korpe za transport do skladišta. kao i grupu kojoj sorta pripada tj. Pri određivanju vremena berbe treba uzeti u obzir osim količine šećera u plodovima i sortu.

Na ovaj način plodovi gube trpkost za 1-2 dana. Osušeni plodovi podsećaju na suve smokve.5 oC kraće vrijeme mogu čuvati. Plodovi za sušenje treba da se beru kada su već dobili žutu boju ali su još čvrsti. 60 .pljeva od pirinča kako Japanci praktikuju ili strugovina od drveta. gubi oporost. Prostor za smeštaj treba da bude suv i da se može održavati u tami. zbog čega su ove naročito cijenjene. a pri većoj temperaturi sazrevanje nastupa još brže. a prvenstveno da bude prohladan i sa stalnom temperaturom da bi sazrijevanje teklo lagano i postepeno. Za proizvodnju dima se obično upotrebljava tamjan. Pri tome plodovi gube trpkost ali ostaju tvrdi. meso im postaje meko i sočno. U Kini plodove poređane u glinene sudove prelivaju sa 10 % kreča (krečnog mlijeka) gdje ih drže za vreme od 2-7 dana u zavisnosti od sorte i stepena zrelosti.5 oC 1 oC 2. Plodovi u ovakvom skladištu ukoliko sazrevaju dobijaju živocrvenu boju. Prema podacima Kaliforniske ogledne stanice plodovi se najduže mogu sačuvati u svežem stanju na temperaturi od + 1 oC. dobijajući vrlo sladak ukus. Plodovi gube trpkost i ako se drže u toploj vodi na temperaturi od 30-40 oC za 12 časova. Na ovaj način se plodovi mogu sačuvati i poslije januara. U Kini se primenjuje dimljenje plodova u zatvorenom sudu.2 oC 148 210 63 189 210 63 89 158 51 98 170 30 44 106 28 Transport je u zelenom stanju jer potpuno zrele ne podnose transport. Dim se pušta kroz otvor na dnu suda. U Japanu se bave sušenjem plodova nekih sorti. dok se pri temperaturi od + 0. Vreme čuvanja japanskih jabuka u svežem stanju na raznim temperaturama prema podacima Kaliforniske ogledne stanice: Naziv sorte Hyakume Maru Hachiya Tane-nashi Tsur vrijeme čuvanja u danima 0.

 Plodovi I klase treba da su tipični za sortu i teži od 50g . a trešenjem zreli 61 . BADEM (BAJAM) Amygdalus communis Zbag prirode plodova (suvi plodovi) berba badema se obavlja kada plodovi dostignu punu zrelost. ali zadovoljavaju minimalne zahtjeve u pogledu mesa. Plodovi se klasiraju u I i II klasu. imaju nedostatke u obliku i na pokožici i koji ne mogu da se prihvate u I klasi. u običnom frižideru sorte Monty i Abbott mogu se čuvati oko šest mjeseci. Aktinidija se bere kad dostigne fiziološku zrelost. Ta zrelost obično dolazi od 10-40 dana prije konzumne zrelosti koja nastaje u vrijeme omekšavanja plodova. ali se plod uvijek bere bez peteljke koja ostaje na grani (zbog preglednije rezidbe poslije otpadanja lišća). Nedostaci na plodu mogu da budu oštećenja od grada. Prema nekim literaturnim podacima. U takvim uslovima ona ostaje nepromijenjena 5-6 mjeseci. a meso treba da je karakterističnog izgleda i ukusa. Berba se obavlja rukom ili makaza. Prema našim zapažanjima. grana.  Druga klasa uključuje plodove koji su sitni. I u običnim skladištima aktinidija može očuvati sva svoja organoleptička i hemijka svojstva 3-4 mjeseca (osim sorte Bruno). insekata. aktinidija (posebno sorta Hayward) čuva se najbolje na + 2oC. Plodovi se pakuju u plitke kartonske ili drvene sandučiće u kojima su ulošci sa udubljenjima za svaki plod. pri relativnoj vlažnosti vazduha 95 %.AKTINIDIJA Actinidia chinensis Planch. jer je tada najpovoljniji odnos ukupnih šećera i kiselina.. Zrelost se ocjenjuje odoka: mesnati omotač puca i sjeme lako ispada. a u našim uslovima u novembru. Dozvoljene su male dobro zarasle povrede na pokožici.. Na Novom Zelandu plodovi aktinidije beru se u maju.

podneblja. Ukoliko je badem vlažniji. Jezgre badema postaju osjetljive ako se izlažu direktnoj toploti i svjetlosti. Maslina Olea europaea L. u rasutom stanju. pa mogu užegnuti ako se ne čuvaju u hermetički zatvorenoj ambalaži. Maslina je kultura koja se veoma dugo uzgaja na našim prostorima.plodovi lako otpadaju. i kada 62 . Može se pokvariti i upljesnjiviti. pak. koja svojim ubodima značajno umanjuje kvalitet budućeg ulja. Badem namijenjen uskladištenju mora biti dobro očišćen od ostatka ljušture i drugih stranih primesa i osušen tako da sadrži do 10% vode. položaja terena. koja ih štiti od vlaženja i nepovoljnog dejstva kiseonika iz vazduha kao prouzrokovača užeglosti ulja u njima. pa se ona mora odstraniti. Naša najpoznatija i najcijenjenija sorta Žutica se bere kada su plodovi počeli da mijenjaju boju (šarak). što zavisi od sorte. i dr. ili. Badem treba čuvati u prostorijama koje su hladne.5 dana. Međutim. ali i za preradu i potrošnju cijelih konzerviranih plodova (stone sorte). a plodovi zaštitili od nepoželjnih promjena. što je sortna osobina. Ovako. da se prosuše. a jezgre mogu da užegnu i postanu neupotrebljive za ishranu. s obzirom na veliki sadržaj ulja. Mirovica). s obzirom da svaka sjemenka nije oslobođena mesnatag dijela. Plodovi koji su namijenjeni za proizvodnju ulja se beru kada dostignu određenu boju i procenat ulja u plodovima. a najbolji dokaz su stabla koja se procjenjuju da imaju i više od 2000 godina (Bar. Tokom čuvanja bademu treba obezbijediti najbolje moguće uslove kako bi se očuvao kvalitet. Period dozrijevanja badema traje od kraja juna da kraja septembra. Badem se čuva upakovan u džakove ili drugoj podesnoj ambalaži. Sušenje traje obično 3 . očišćeni plodovi stavljaju se na posebne ljese. te se poslije ovoga mogu lako i dugo čuvati.6 cm. ne treba ga pakovati. u sloju od 5 . pri čemu plodovi izgube suvišnu vodu. suve i dobro provjetravane. Berba se izvodi obično trešenjem. badem je podložan nepoželjnim promjenama u toku prometa. Toplota i velika vlažnost vazduha u skladištu utiču nepovoljno na badem. Smatra se da za čuvanje badema najbolje odgovara temperatura skladištenja od 8 oC do 10 oC i relativna vlažnost oko 75 %. utoliko je podložniji kvarenju i užeglosti. Dobro osušeni badem može biti duže uskladišten. bilo specijalnom mašinom. bilo ručno. Maslina se koristi najviše za dobijanje kvalitetnog ulja. Ako nije potpuno suv. odnosno uskladištenja. već u što tanjem sloju razasuti u prostoriji koja je suva i koja se provjetrava. vremenskih uslova te godine. Na termin berbe utiče i značajnost napada maslinove muve.

a za male količine postoji i oprema za „ ručno“ branje plodova. ali ne dugo jer dolazi do oksidativnih procesa. Maslina se najčešće bere odgovarajućim tresačima sa teleskopskim nastavcima. 63 . Ako je priliv plodova veći od kapaciteta prerade.se već u plodu nakupilo najmanje oko 18 % ulja. a plodovi obavezno padaju na mreže. Osnovni zahtjev za proizvodnju ekstra kvalitetnog djevičanskog maslinovog ulja je da se plodovi odmah prerade. plodove treba čuvati na temeparturi 7-10 0C. Stone sorte se beru kada dostignu određenu veličinu i kada je najpovoljniji odnos mase ploda i košpice (randman ploda). Može se na velikim plantažama koristiti i posebna mehanizacija.

Bobice crnih sorti postaju intenzivno tamnije.Sorte za kandiranje. smežuravanja. probirna berba u više navrata je neophodna. . berba se obavlja kada se ispolje maksimalne crte ovih osobina.Sorte za sušenje (grožđice). Posebno su podesni promjena boje pokožice bobica i njihov sjaj. upotrebom za to konstruisanih makaza. Pošto se kod stonog grožđa najviše cijene izgled. čiji je radni učinak veliki. ovom se pridaje posebna pažnja kod određivanja stepena zrelosti.Vinske sorte. Pošto grozdovi sazrijevaju neravnomjerno. Vinske sorte se gdje god je to moguće beru mašinski. Obzirom da grožđe nema rezervnih materija ugljenih hidrata (skrob). najčešće određenih refraktometrom kao suva materija. Grožđe dozrijeva na čokotu.) Uzgoj grožđa je istorijski vezan za rane početke čovječanstva i smatra se da je porijeklo ove vrste Mala Azija u prostoru između Crnog mora i Kaspijskog jezera. Grožđe spada u neklimakterične vrste pa mu intenzitet disanja ostaje manje više konstatntan. najčešće korišteni metod je određivanja stepena zrelosti je sadržaj šećera u soku bobice. Danas se sve komercijalno gajene sorte mogu podijeliti prema namjeni upotrebe na pet grupa: . sadržajem kiselina. i kašnjenje u berbi dovodi do prezrijevanja. Određivanje optimalnog termina berbe se vrši na nekoliko načina. dok se kod bijelih sorti gubi zelena boja i one dobijaju blijedo žućkastu boju. Sorte namijenjene za stonu potrošnju se beru isključivo ručno. zavisno od tipa sorte i namjene. što su za berače vrlo jasni znaci stepena zrelosti. . Berba grožđa se obavlja ručno i mehanizovano. organoleptičke osobine uz poznavanje željenog ukusa za datu sortu. miris i ukus. . Većinom se grožđe gaji za potrošnju u svježem stanju (stono grožđe). njihovim međusobnim odnosom.Stone sorte. U hemijskom sastavu soka dominiraju glukoza i fruktoza. kao i promjena boje peteljke grozda. Ipak. a najbolje imaju 64 . pH vrijednosti soka. gubitka rezervnih hranjivih materija. . Ove makaze su različite izrade. tj. ne postoji način da se nakanadnim dozrijevanjem poboljša ukus i slast bobica.GROŽĐE (Vitis vinifera L. Zbog toga se mora voditi računa o terminu berbe koji mora biti u optimalnom stadijumu. posebno za tu vrstu konstruisanim kombajnima. Kod vinskih sorti se momenat berbe najčešće određuje na osnovu sadržaja šećera. kao i vinska i jabučna kiselina. i proizvodnju vina (vinske sorte). dok sok postaje koncentrovaniji.Sorte za sok.

Grožđe je veoma osjetljivo na povređivanje pokožice bobica. Berba grožđa običnim makazama podrazumijeva da se grozd pažljivo drži za peteljku rukom i onda se peteljka prekine makazama. Odmah se izvrši odstranjivanje svih oštećenih bobica. napad gljivičnih oboljenja. tako da je njegovo ispadanje iz ruku berača onemogućeno. Najčešće se izvodi u struju hladnog vazduha sa ciljem da se temperatura ubranih grozdova spusti na 4. na kojima se brzo razvijaju truležnice. nezrelih bobica ili ostataka peteljke na kojima nema bobica tako da grozd vizuelno izgleda lijepo. Istovremeno se vrši i sortiranje prema klasama kvaliteta.dodatnu oprugu kojom se obrani grozd zadrži u makazama. Predhlađenje ubranog grožđa je jedna od krucijalnih operacija kojom se u značajnoj mjeri smanjuje intenzitet disanja. 65 .generatora ovog gasa sa laganim otpuštanjem SO2. vodeći računa da se ne skine pepeljak sa bobica. Fumigacija sumpor dioksidom je vrlo važna mjera kojom se sprečava pojava gljivičnih oboljenja i smanjuje intenezitet disanja. Berač potom slaže grozdove u gajbice u koje je najčešće postavljena papirna obloga.4 0C. Danas se ova mjera najčešće primjenjuje upotrebom posebnih folija. Ovime se značajno smanjuje mogućnost povređivanja ubranih plodova i smanjuju gubici. vodeći računa da ubrane grozdove lijepo složi kako bi estetski bili privlačni za potrošače. Mora se izbjeći padanje grozdova na zemlju. čime se skoro udvostručava period u kojem se grožđe može čuvati. Ovo se obavezno izvodi makazama sa tupim vrhom. tamnjenje peteljke grozda i udvostručuje period u kojem se grožđe može čuvati. jer se time nanose štete koje ga čine nepodesnim za prodaju. pa se tokom berbe vodi računa da se ova operacija obavi što je moguće pažljivije.

što se tiče nedostatka peteljke. OSNOVNI PRINCIP USKLADIŠTENJA Prije unošenja plodova u komore treba pripremiti i provjeriti funkcionisanje svih uredjaja. ne čuvaju se u komorama. OCJENA I OZNAKE KVALITETA PLODOVA PRIJE USKLADIŠTENJA Staro pravilo skladištara je “od loše robe se ne može napraviti dobra”. aparate za regulisanje 66 . Zbog toga se prije uskladištenja mora korektno definisati kvalitet robe namijenjene čuvanju. izuzetak sorta greni smit. Moraju biti zdravi. Plodovi namijenjeni dužem čuvanju moraju biti u što ujednačenijem fiziološkom stanju i odgovarajućoj zrelosti (nikako. ili sa slomljenom peteljkom na primjer kruške. uredjaje za snižavanje temperature. Relativna vlažnost vazduha treba da se održava na nivou 90-95 %. do 2 mjeseca. ili oštećeni od insekata.041. Kod jabuke je. na primjer. Čuvanje u hladnim komorama je na -1 do 0 0C. Optimalna čvrstina ploda predstavlja jedan od hitnijih znakova dobrog kvaliteta – predispoziciju za dobro čuvanje.B.8. kako bi se izbjeglo isušivanje bobica i peteljkovine. bez znakova fiziološkog oboljenja jer se tada mogu čuvati samo kraće vrijeme. Mehanički oštećene i plodove većine sorti jabuka bez peteljke.Za dugotrajno čuvanje su podesne sorte pozne epohe dozrijevanja (zimsko bijelo). Prekrupne plodove iz mladih i slabo rodnih zasada valja skladištiti kratko vrijeme jer su podložniji pojavi fizioloških oboljenja nego umjereno krupni i sitni plodovi. Ovo se radi na prijenim mjestima u hladnjačama pred samo uskladištenje. uz upotrebu fungicida se ovaj period može produžiti i do 6 mjeseci. Da bi se ocijenila pogodnost pojedinih količina voćnih plodova za čuvanje. neophodno je uzeti uzorak na osnovu kojeg se utvrdjuje kvalitet. Plodovi zaraženi gljivičnim oboljenjima. zeleni i žuti plodovi zajedno). a prema JUS-u E. U komorama sa kontrolisanom atmosferom valja provjeriti zaptivanje vrata. kod koje se toleriše i do 50% plodova bez peteljke. rastresitog grozda i krupnih bobica. Plodove koji ne zadovoljavaju osnovne kriterijume u pogledu krupnoće i boje ne treba uskladištavati. ne treba uskladištavati.

Pri uskladištenju se često praktikuje i istovremeno punjenje 2-3 komore da bi se plodovi što prije rashladili. I uredjaji u komorama treba da su dezinfikovani. Prije unošenja plodova dno boks paleta se očisti od zemlje ili biljnih ostataka. a rastojanje između boks paleta pri slaganju iznosi 5-10 cm jer se time povećava brzina rada iako se prostor manje koristi. najbolje je puniti jednu po jednu komoru. a kod osjetljivog voća valja da je i kraće. na podu se bijelim linijama ograniče takva polja i označe brojevima radi evidencije. Radi što bržeg obezbjeđenja optimalnog režima u poslednje vrijeme se praktikuje predhladjenje voćnih plodova. Ukoliko se u komoru unose plodovi različitih proizvođača ili različitih sorti. U komorama se ne smije osjećati nikakav miris. Prolazi se ostavljaju sredinom komore i u blizini zidova. ali treba voditi računa da su stabilne. Ako se unose predhlađeni plodovi.sastava vazduha i kontrolu uslova čuvanja u komorama. Pri takvom punjenju se toplota pomoću mašina za hlađenje brže odvodi. U savremenim hladnjačama organizacija posla se zasniva na sistemu podnih paleta. 67 . Zatim se temeljno pere pod komore. Slaganje paleta sa jabučarima ili jabučara u paletne ramove znatno smanjuje produktivnost rada i usporava uskladištenje. Raspored uskladištene robe treba da je takav da se eventualno plodovi mogu lako iznositi po posebnom redosledu. ovo se često izvodi prskanjem zidova prskalicama. Punjenje komora i dostizanje optimalnih uslova čuvanja ne bi trebalo da traje duže od 48-96 sati. Naslagane palete sa jabučarima treba još i “vezivati” i dobro učvrstiti. Boks palete se mogu slagati i do 8-9 m visine. Prije unošenja plodova u komore preporučuje se predhlađenje komore na – 1oC. uz eventualno dodavanje dezinfekcionih sredstava. U istom prostoru stane 15-20% više plodova ako se koriste boks palete nego kada se koriste samo duboke letvarice – jabučari. što nepovoljno utiče na kvalitet plodova. paletnih ramova ili boks paleta. kao i radi uzimanja uzoraka plodova. U skladištu valja ostaviti dovoljno prostora za kretanje radi kontrole kvaliteta plodova i uslova čuvanja. a po potrebi se zidovi i tavanica premazuju ili kreče. U praksi često obezbjedjivanje optimalnih uslova za čuvanje jabuke i kruške traje 7-10 i više dana. Na ovaj način unošenje plodova traje kraće. Stoga se osjetljivije vrste voća čuvaju u manjim komorama. a skladišni prostor se bolje koristi. pa izmedju njih ostaje malo prostora za strujanje vazduha.

Najčešći prouzrokovači šteta u skladištima su Penicillium. Osnovni izvori infekcije su sami proizvodi. januara.ostalih agensa (toplota. Skladišni prostor može da se dezinfikuje pomoću: hlora i hlornih preparata. ultravioletni zraci. Pri tome se utvrdjuje i čvrstina plodova i daje organoleptička ocjena. Upotreba sredstava za dezinfekciju mora biti uskladjena sa propisima o njihovom korišćenju. SREDSTAVA ZA BERBU I KOMORA ZA ČUVANJE Da bi se smanjio gubitak nastao pojavom parazitarnih oboljenja pri čuvanju u skladištu dezinfekcijom treba uništiti najštetnije mikroorganizme. decembra.).amonijumovih kvaternera koji djeluju kao deterdženti. U skladištima postoji objektivna opasnost od kontaminacije proizvoda sporama.joda i jodnih preparata (dejstvo slično dejstvu hlora). vazduh i dr. ulaskom u komore. cijanovodonična kiselina i dr. i da li i kada treba početi iznošenje plodova iz komora. Alternaria i dr.. tioksihlor i dr. ali i ambalaža za berbu i čuvanje. metil-bromid. Prije nego što se pristupi berbi treba posude ili torbe u koje će se brati voćni plodovi oprati. Kvalitet plodova jabuke koji se čuvaju u normalnoj atmosferi obično se kontroliše krajem novembra. etilen-oksid.). ali zahtijevaju specijalnu tehniku i opreznost pri primjeni (ozon.Učestalost kontrole uskladištene robe zavisi od voćne vrste i uslova čuvanja. a u kontrolisanoj atmosferi ređe. Kontrolama se ustanovljava da li su i koje količine plodova ugrožene od fizioloških ili glivičnih oboljenja. itd. a češće kontrolom kroz okno na vratima KA komora. . obično krajem januara i krajem marta. Ukoliko se bere ponovo u istu 68 . Rhizophus. . DEZINFEKCIJA AMBALAŽE. aparati za obezbjedjenje neophodnih uslova čuvanja. ove kontrole mogu biti i češće.). ultrazvuk i dr. natrijum-hlorcijanurat.gasova koji djeluju sterilizirajuće i antiseptično.formola (dezinfekciono dejstvo čiji se neprijatan miris može ublažiti amonijumovim kvaternerima). dezinfekovati i osušiti. Ukoliko nijesmo sigurni u kvalitet uskladištenih plodova. . . hloramin. . elek-trostatičke snage. halogenih proizvoda koji djeluju dezinfekciono putem oksidacije (Nahipohlorit ili Ca-hipohlorit.

PREDHLAĐENJE VOĆA Često se radi održavanja kvaliteta ili postizanja boljeg kvaliteta voćni plodovi prije uskladištenja ili transporta na duže rastojanje predhlađuju. Ova mjera je značajna za neke voćne vrste čiji se plodovi mogu brati u nešto zrelijem stanju nego obično. Kada se koriste jedinjenja hlora. Koncentraciju treba održavati u toku rada mašina na konstantnom nivou. u tunelima za rashlađivanje i dr. Ovo je posebno značajno pri hidromanipulaciji kojom se smanjuje mogućnost mehaničkog oštećivanja plodova. Plodovi se rashlađuju hladnom vodom temperature oko 0oC. Često se u razvijenim voćarskim zemljama na ambalaži nalazi odštampan natpis “predhlađeno voće”. U principu razlikujemo nekoliko tehnika rashlađivanja: rashlađivanje vazduhom. što kupcu garantuje da je riječ o dobrom kvalitetu plodova (na primjer breskve). 69 . Spore gljiva u vodi koja nosi plodove moraju se uništavati solima hipohlorita (50 – 100 ppm) i dr. te je neophodno da se metalne površine premažu bojom na bazi vinila. Na kraju mašine treba da bude postavljen uređaj za ispiranje plodova.ambalažu. rashlađivanje hladnom vodom. ali se povećava mogućnost njihove infekcije. čime se dobija bolji kvalitet. na primjer u boks palete. rashlađivanje u vakuumu. Hlađenje plodova na ovaj način je mnogo brže jer je prenošenje toplote dodirom plodova i vode u poređenju sa vazduhom znatno brže. Za kontrolu i dodavanje dezinfekcionog sredstva može da se koristi dozator koji održava potrebnu količinu hlora u vodi. rashlađivanje tečnim azotom ili suvim ledom (CCh) Način na koji će se vršiti predhlađivanje zavisi od vrste voća i ambalaže u kojoj se nalazi. u transportnim sredstvima. u specijalnim komorama koje imaju rashladne uređaje velikog kapaciteta. U vodu se mogu dodati dezinfekciona sredstva. Pored svega navedenog potrebno je da se izvrši dezinfekcija mašina kojima se plodovi klasiraju. neophodno je da se one operu jakim mlazom vode i dezinfikuju. treba imati u vidu da je on agresivan. Plodovi se mogu rashlađivati vazduhom u običnim komorama za čuvanje voća.

vlažnosti i sastava gasova atmosfere. Svaki artikal ima svoje optimalne uslove čuvanja. Njime se postiže ujednačeno hlađenje proizvoda u ambalaži. PRINCIP RADA Voće čuvano u ovim uslovima ima redukovani metabolizam. Bilo smanjenjem kiseonika u komori. na primjer. Sveobuhvatno. dopunskih pigmenata vezanih za boju čuvanog ploda. 70 . CA (Kontrolisana Atmosfera) metoda čuvanja ploda upravo taj efekat može ostvariti. značajno se redukuje intenzitet disanja. odlaganje pektinske hidrolize. Kontrolisana regulacija sastava atmosfere unutar izolovane komore naziva se Kontrolisana Atmosfera. odnosno sublimaciji suvog leda. bilo povećanjem nivoa ugljen dioksida ili azota. aroma…). ČUVANJE VOĆA U HLADNJAČAMA SA KONTROLISANOM ATMOSFEROM UVOD Da bi se ostvarilo čuvanje voća. produkcije etilena. sa redukcijom temperature u komori. stopiranje gubljenja hlorofila (zelene boje). ili jednostavno CA. povrća i drugih artikala koji obavljaju proces disanja u dužem vremenskom periodu. neophodno je usporiti prirodni proces sazrijevanja i dozrijevanja. Ovi načini hlađenja se mogu koristiti i za vrijeme transporta na duža rastojanja. miris. Manipulisanjem vrijednosti ovih parametara omogućava se stvaranje najoptimalnijih uslova neophodnih za produženje vijeka trajanja produkata kod kojih se odvija proces disanja. dobija se pojačan efekat na metabolizam voća i povrća redukcijom. Rashlađivanje tečnim azotom ili suvim ledom zasniva se na isparavanju tečnosti.Rashlađivanje u vakuumu je moderan i vrlo efikasan način hlađenja nekih proizvoda. bez uticaja na kvalitet i organoleptička svojstva plodova (ukus. Za ove procese je neophodna energija koja se oduzima od proizvoda i tako im se snižava temperatura. CA bazira se na kontrolisanju temperature. kao i usporavanje perioda raspadanja vitamina i kiselina u čuvanim plodovima. U novije vrijeme hlađenje u vakuumu se kombinuje sa kontrolisanom atmosferom (na primjer agrumi). ali je relativno skup i treba ga koristiti ako se rashlađuju veće kolčiine proizvoda.

koji su čuvani u NA. Tako je stvoren uslov da se voće troši ravnomjernije u toku godine. U uslovima gdje su temperatura. Istovremeno u komori nastaje jedan mali natpritisak. Prema tome. jabuke i kruške mogu trošiti skoro sve do pristizanja tog voća iz nove berbe. O 2 i CO 2 u atmosferi regulisani. a sa porastom temperature podstiče se disanje plodova. temperatura se svodi na potrebnu vrijednost i smanjuje se pritisak. – Prodiranjem spoljašnjeg toplog vazduha kroz zidove i tavanice raste temperatura vazduha u komori. U CA je manje i nekih fizioloških oboljenja plodova. Iz toga proizilazi potreba da komoru treba tako izolovati da prodiranje toplote spolja sasvim neznatno utiče na stanje temperature vazduha u prostoriji. Metodom čuvanja u CA omogućeno je da se.Više godina prije uvodjenja CA kod u našem okruženju ekonomski naprednije zemlje Evrope i SAD montirale su opremu koja je svojom funkcijom omogućila da se čuvanje voća produži za 2 do 4 mjeseca više nego u normalnoj atmosferi. pritisak sa obje strane izolacije u komori se stalno mijenja. Poslije termostatskog uključivanja rashladnih uređaja u komori. Sve ovo čini da se plodovi iz CA mogu bolje plasirati na tržištu i da se zbog smanjenog kala i kvara postiže bolji ekonomski efekat. 71 . Radi uspješnog funkcionisanja opreme. Termička izolacija. što je dovoljno za prodiranje spoljašnjeg toplog vazduha u komoru. jer su transpiracija i respiracija usporeniji nego kod plodova. na primjer. biološki procesi u plodovima su svedeni na najmanju mjeru. Plodovi po iskladištenju iz CA su jedri i odaju utisak da su tek ubrani. relativna vlažnost. Čuvanjem plodova u CA manji je kalo. komore za kontrolisanu atmosferu moraju ispunjavati sljedeće uslove: 1. USLOVI ZA DOBRO FUNKCIONISANJE OPREME Za vrijeme čuvanja plodova procesi disanja u njima se nastavljaju. Kvalitet plodova po iskladištenju znatno se razlikuje od kvaliteta plodova čuvanih u normalnoj atmosferi (NA). CO 2 takodje utiče da se neki mikroorganizmi slabije razvijaju. a na prodajnom mjestu bolje podnose promijenjene uslove sredine i manje se kvare. Temperatura u komori se reguliše termostatski. Zavisno od opremljenosti komore. spoljni uticaj na procese koji se odigravaju u plodovima prilikom skladištenja biće veći ili manji. Takvi plodovi sporije stare nego u hladnjačama koje imaju regulisanu samo temperaturu i relativnu vlažnost.

Na ovaj način se sprečava difuzija vodene pare i vazduha sa obje strane izolacije komore i eliminiše se nekontrolisano prodiranje O 2 u kmoru. nego da prolazi i između plodova. Ako se obezbjedi da je komora nepropustljiva za pritisak. Regulisanje količine vazduha nije moguće ventilatorom koji radi jednostavnim uključivanjem i isključivanjem. Konstantno održavanje režima temperature relativne vlažnosti u komori. U novije vrijeme na rashladna tijela u komorama ugrađuju se ventilatori sa dvobrzinskim elektromotorom. Cirkulacija vazduha u komori. Potrebna količina O reguliše se doziranjem dovoda svježeg vazduha. vodenu paru i gasove. Temperatura u komorama se održava povremenim uključivanjem u rad kompletnog rashladnog uređaja sa osjetljivim termostatima koji imaju dozvoljenu diferenciju odstupanja. Ovim se postiže ujednačena temperatura plodova i stanje zrelosti. pri čemu se količina O 2 smanjuje do najniže dopustive vrijednosti. Vlažnost vazduha u komorama takodje se mora regulisati pomoću hidrostata eventualno uz primjenu vodene pare. – Temperatura u komori mora se tačno regulisati i održavati u procesu čuvanja voća u hladnjači. radi što manjih gubitaka 72 . Pored termostatskog regulisanja temperature vazduha u komori potrebno je da se i količina vazduha može regulisati. Kratkotrajno obrtanje i duge pauze nepovoljno utiču na raspodjelu temperature i vlažnosti u komori. Ponovno uključivanje ventilatora na pun broj obrtaja je onda kad temperatura u komori dostigne gornju granicu. a količina CO 2 raste do jedne vrijednosti koja se ne smije prekoračiti. 3. 4. Hermetička izolacija. ali kad nije u funkciji rashladno tijelo. Pravilno dimenzionisano rashladno tijelo – isparivač omogućuje da se izvrši izmjena toplote u vremenskom intervalu koji je ekonomski opravdan.2. a višak CO 2 odstranjuje se pomoću skrubera. U komori treba da se održava visoka relativna vlažnost vazduha. čime se obezbjeđuje trajan rad ventilatora. ventilator radi sa reduciranim brojem obrtaja. Radi toga je potrebno da hladan vazduh ne cirkuliše samo oko naslaganog voća. – Unošenje voća u komore treba da bude paletizovano. Isključivo upotreba paleta omogućuje da vazduh cirkuliše pravilno po cijeloj komori. tada plodovi koriste za disanje samo kiseonik iz atmosfere skladišta. – Na komorama za CA pored termičke moramo ugraditi i hermetičku izolaciju. a toplota nastala usljed disanja dovodi se cirkulacijom vazduha. Disanje voća se nastavlja i u skladištu.

Kao konstantne veličine respiracije za jabuku mogu se uzeti sljedeće srednje vrijednosti: 73 . Procesom prirodne respiracije – disanje plodova i 2. koncentracija O 2 u atmosferi u procentima koju želimo postići. kako ga plodovi troše za svoje potrebe. Pored toga moraju se uzeti u obzir i sljedeći faktori za uspostavljanje režima atmosfere u komori: ukupna zapremina komore. jer se mogu stvoriti plijesni.u težini plodova. sistem cirkulacije vazduha. USPOSTAVLJANJE REŽIMA KONTROLISANE ATMOSFERE Za uspostavljanje CA od bitne je važnosti zavisnost intenziteta disanja plodova od temperature i promjene odnosa O 2 i CO 2 u atmosferi komore. stanje zaptivenosti komore. vještačkog mijenjanja sastava atmosfere. Metodom ubrzanog. zapremina praznog prostora. početna koncentracija O 2 u atmosferi komore. Pri konstantnoj temperaturi u komori respiracija postaje približno konstantna. Na osnovu gornjih podataka može se odrediti način i vrijeme uspostavljanja CA. temperatura komore. količina plodova. mi možemo odrediti za koje vrijeme ćemo uspostaviti režim u komori prirodnim procesom respiracije plodova. Svakako se mora voditi računa da ne dođe do prekoračenja odredđene granice vlažnosti. Polazeći od toga da je disanje približno konstatna veličina na odredjenoj temperaturi. Nasuprot potrošnji O 2 plodovi oslobadjaju CO 2 u atmosferu komore. Kontrolisana atmosfera može se uspostaviti na dva načina: 1. Procesom prirodnog disanja plodova količina O 2 se postepeno smanjuje onako. stepen zrelosti plodova.

U komori u kojoj je uspostavljen režim postepeno počinje da se mijenja odnos O 2 i CO 2 tako što se količina O 2 smanjuje. Isparavanjem tečnog azota i njegovim ubacivanjem u komoru. Kad je u komori smanjena količina O 2 dovodjenjem vazduha iz spoljne atmosfere. natrijum-hidroksida. Na konstantnoj temperaturi i relativnoj vlažnosti respiracije plodova je približno konstantna veličina. onda takav odnos treba održavati. Svaki od ovih uređaja ima materije za apsorpciju CO 2 . ODRŽAVANJE REŽIMA KONTROLISANE ATMOSFERE Kad se u komori uspostavi režim kontrolisane atmosfere sa odnosom O 2 CO 2 kakav se želi za vrijeme čuvanja. a količina CO 2 povećava zbog respiracije plodova. Imajući u vidu štetnost veće količine CO 2 . Količine O 2 i CO 2 mogu se mjeriti i uređajima na kojima se direktno očitavaju te količine u komori. nastalo povećanje zapremine istiskuje normalnu atmosferu u komori tako da se već prema količini azota procenat O 2 može svesti na željenu vrijednost. količina O 2 će se povećati. Kao apsorpciona sredstva najčešće se upotrebljavaju rastvori kalijum-karbonat (potaše). zavisno od konstrukcije skrubera. 74 . apsorberi). Povećana količina CO 2 u komori odstranjuje se uređajima koji se nazivaju skruberi (dekarbonizatori. Najpouzdaniji je. Azot u posudama nalazi se kao tečnost jer je komprimiran. etanol-amina i suve supstance kao što je aktivni ugalj. i štetno dejstvo O 2 kad se njegova količina smanji ispod 1% ili 2% (u plodovima počiju anaerobni procesi). b) uređajima – generatorima za stvaranje atmosfere.Temperatura u oC 0 1 2 3 CO 2 l/t ploda/24 č 15 18 21 25 Metoda ubrzanog (vještačkog) stvaranja atmosfere može se ostvariti: a) ubacivanjem inertnog azota u komoru u kojoj se nalazi voće i povrće. moramo svakodnevno kontrolisati količinu O 2 i CO 2 . metod za mjerenje sastava atmosfere pomoću “orsat” – aparata.

a nastaju izlivanjem vode u intercelularne prostore. prskanjem preparatima sa CaCl 2 i Ca(NO 3 ) 2 i pravovremenom berbom.). 75 . Fiziološke bolesti se javljaju kao posljedica raznih metabolitičkih procesa. sa nekrotiranim parenhimskim ćelijama ispod pokožice ploda. nastaje u voćnjaku. Javlja se kod jabuke. kao i neadekvatnim uslovima čuvanja. Veličine su 1-5 mm. S toga se smatra da plodove koji nemaju barem 0. a vremenom se formiraju plutasta ulegnuća odumrlih ćelija koja imaju izraženo gorak ukus. Fiziološke bolesti porijeklom iz voćnjaka Gorke pjege (Bitter pit) Veoma česta bolest jabuke. dobrom obezbjeđenošću vodom. na plodovima se mogu uočiti razna fiziološka i mikrobiološka oboljenja. rijetko kod kruške. ispunjavajući prostor gdje je bio vazduh. Manifestuje se pojavom okruglih.05% Ca ne treba skladištiti. neblagovremena berba itd. Gorke pjege se mogu izbjeći pravilnom ishranom. ali se manifestuje tek u skladištu. Uzrok pojave bolesti je najvjerovatnije nedostatak Ca u plodu jabuke. kao i neposredno nakon njihovog iznošenja iz skladišta. a uzrokovana su nizom neadekvatnih postupaka tokom vegetacije (ishrana. tamnozelenih i mrkih pjega koje ponekad porprime crnu boju. Mikrobiološke bolesti su izazvane napadom raznih patogena. Bolest se uočava kada se napravi presjek ploda. Izražen je posbno u sušnim godinama. koji se unose u hladnjaču zajedno sa voćem ili ambalažom. Najčešće se javljaju kod vrsta koje mogu dugo da se čuvaju.FIZIOLOŠKA I MIKROBIOLOŠKA OBOLjENjA PLODOVA NASTALA TOKOM ČUVANjA Tokom skladištenja i čuvanja plodova. Staklavost ploda (Water core) Javlja se u mesu ploda u vidu staklastih polja.

Razvija se u voćnjaku. Najveći broj autora vjeruje da je uzrok nedostatak Ca u dovoljnoj količini. samo za razliku od njih uvijek im se u centru nalazi lenticela. pa se voda izliva u međućelijske prostore. Na pojavu oboljenja utiču isti razlozi kao i na pojavu gorkih pjega. sušno ljeto. krupni plodovi iz mlađih zasada su podložniji ovom oboljenju. najviše u dijelu čašice ploda. Jonatanove pjege (Jonatan spot) Prvi put je uočena na plodovima sorte Jonatan. Kasna berba. koje su ispod pokožice plutaste. čvrste i mrke boje. Ovo je jedina bolest koja tokom čuvanja može iščeznuti. više temperature čuvanja.Uzrok bolesti nije dokazan. Mrke lenticelne pjege (Plara) Oboljenje se javlja u vidu smeđih površinskih pjega koje se formiraju oko lenticela. osim što kvari izgled i tržišnu vrijednost. sa velikom lisnom površinom. za razliku od gorkih pjega ne razvija se dalje tokom čuvanja. ali je uočeno da se javlja kod mladih i bujnih stabala. ali se zna u kojim uslovima se bolest manje ili više ispoljava. a uočeno je da se javlja kao reakcija na nedostatak bora u zemljištu. Pjege se mrke do crne boje. po čemu je dobila i ime. što izazaiva poremećaj sorbitola. N i Ca. Slične su gorkim pjegama. Unutrašnje plutaste pjege (Cork spot) Oboljenje se manifestuje uleglim pjegama svjetlozelene boje. Javlja se u vidu manjih. Uzroci pojave bolesti nisu poznati. Važno je napomenuti da se bolest znatno više javlja kod kasne berbe. I ovdje se preporučuje prskanje Ca preparatima i pravovremena berba. Zone izumrlog tkiva su 76 . okruglih ili nepravilnih pjega (1-2 mm) na površini ploda. Bolest ne umanjuje nutritivnu vrijednost ploda.

agrotehničke mjere. Bolest se suzbija tretiranjem plodova antioksidantima (difenilamin i etosikvin). Bolesti koje nastaju u skladištima Posmeđivanje pokožice (Scald) Bolest se javlja tokom čuvanja ili iskladištenja plodova jabuke i rjeđe kruške. kod sorti iz grupe delišesa. Stoga hranjiva i tehnološka vrijednost ploda nije umanjena. a naročito kod jabuke. Manifestuje se posmeđivanjem pokožice ploda u obliku manjih ili većih nepravilnih mrlja. Na pojavu oboljenja značajno utiču: stepen zrelosti ploda. Kao najčešći uzrok se pominje oksidacija terpenskog ugljovodonika α-fernezena. Primjena 1MCP-a značajno smanjuje pojavu bolesti. utnule su i suve. jonatana i greni smit.Posmeđivanje zelenih plodova . Posmeđivanje (unutrašnje tamnjenje) mesa Unutrašnje tamnjenje plodova se može zapaziti kod svih vrsta koje se duže čuvaju u hadnjači. zahvaćeno je i 5-6 slojeva hipodermalnog tkiva. koje se mogu spojiti i prekriti veći dio ploda. smekšavanju i propadanju dijelova ili cijelog tkiva ploda. čiji produkti razlaganja izazivaju propadanje tkiva u površinskoj zoni ploda i njegovo posmeđivanje. breskve i šljive. Mogu se javiti još tokom čuvanja u komori. Obično se javlja na prezrelim plodovima sa simptomima sličnim običnim ožegotinama. vremenske prilike i uslovi čuvanja. Obično se razlikuju dva tipa ovog posmeđivanja: . 77 . ali su umanjene organoleptičke osobine i tržišna vrijednost.Starosno posmeđivanje Obično posmeđivanje se javlja tokom januara u skladištu i najčešće se ispoljava na zasjenjenoj strani ploda. Suzbijanje bolesti je isto kao i kod gorkih pjega. Ispoljava se u posmeđivanju pokožice.na površini ploda. Starosno posmeđivanje nastaje kao posljedica predugog čuvanja plodova nakon berbe. kruške. ali naročito se ispoljavaju dan dva po iznošenju iz skladišta. Osim epidermisa.

Bolest je posljedica čuvanja ploda duže od njegovog životnog potencijala. odlaganje uskladištenja i sporo uspostavljanje povoljnog režima čuvanja. Veće disanje na početku skladištenja dovodi do jačeg ispoljavanja bolesti.Posmeđivanje zbog niskih temperatura (Internal brekdown) Bolest se javlja na plodovima koji su duže čuvani u hladnom skladištu (0—30C). nedostataka kiseonika. Posmeđenje oko sjemene kućice (Core flash) Oboljenje zahvata centarlni dio ploda. Oko sjemene kućice se javljaju krugovi žućkaste i smeđe boje koji se šire prema sprovodnim sudovima. a zatim se širi prema periferiji ploda. Tamnjenje najprije počinje u zoni oko sprovodnih sudova. Uzrok pojave bolesti je poremećaj metabolizma. Bolest se često javlja tokom čuvanja jabuke i kruške. Najčešći uzrok je kasna berba. blagovremenom berbom. Bolest se ispoljava smanjenjem tečne faze u plodovima kao i promjenama na zidovima ćelija (razlaganje protopektina u rastvorljivi pektin). čuvanjem u hladnjačama sa kontrolisanom atmosferom i pravovremenim iznošenjem iz skladišta. Brašnjavost ploda (Mealy breakdown) Bolest se javlja kao rezultat dugog perioda čuvanja. najčešće od januara i to posmeđivanje počinje u zoni 2-5 mm ispod površine pokožice ploda. Starosno posmeđenje mesa (Senescent breakdown) Javlja se najprije u površinskom dijelu ploda i širi se dalje prema unutrašnjosti mesa ploda. Bolest se može ublažiti pravovremenom berbom. kao i poremećene razmjene materija. U početnoj fazi bolest se ne uočava. kasne berbe ili čuvanja na visokim temperaturama. 78 . Bolest se može ublažiti dobrom obezbijeđenošću sa Ca. Bolest je posljedica predugog čuvanja. pravilnim uskladištenjem i iskladištenjem ploda. previsoke koncentracije CO 2 .

U slučaju smrzavanja plodova. Oleoceloza (Oil spotting) Bolest se manifestuje pojavom manjih pjega mrke boje. Plodovi koji su držani na 12-13 0C duže vrijeme pokazuju simptomeme mekih površinskih pjega promjera 1 cm. Na poprečnom presjeku sok izlazi iz mesa ploda pod malim pritiskom. Nastaju kao posljedica toksičnog djelovanja eteričnih ulja koja se oslobađaju iz najčešće zgnječene ili oštećene kore. 79 . ili su čuvani u uslovima visoke vlage. Bolesti agruma Neparazitarne bolesti Meke površinske pjege (Cold pitting) Ovo oboljenje se najčešće javlja kod plodova limuna koji su čuvani duže vrijeme u neadekvatnom temperaturnom režimu. iste treba odmrzavati postepeno. i zrakastom posmeđivanju mesa od pokožice do sjemene kućice. nakon čega se mogu uočiti mrka udubljenja na kori plodova. Boja i intenzitet zavise od zrelosti plodova. Pjege na kori (Peteca) Ovo oboljenje je izazavano propadanjem unutrašnjeg bijelog dijela kore limuna.Oštećenje ploda kao posljedica smrzavanja (Freezing injury breakdown) Ovo obljenje je je fiziološko oboljenje skladišta. Preporuka za sprečavanje nastanka ovog oboljenja je česta aeracija skladišta i izbjegavanje čuvanja plodova na niskim temperaturama. Bolest se manifestuje u vidu tamnih ulegnuća nepravilnog oblika. Najbolji način za prevenciju nastanka oboljenja je da se plodovi po berbi drže na promajnom mjestu do tri dana kako bi se oslobodila veća količina eteričnih ulja iz tkiva kore. One mogu nastati i kod kraćeg čuvanja plodova limuna ne temperaturama blizu 00C. koje mogu dostići dio 1 cm. nepravilnog oblika. jer će tako manje tkiva biti oštećeno. Nastaje najčešće u uslovima čuvanja oko -10C ili ispod temperature smzavanja soka. Nastanak oboljenja je veći kod plodova koji su zeleni ubrani po kiši ili neposredno poslije kiše. U slučaju jačeg smrzavanja i pokožica gubi prirodnu boju.

ovdje se ne radi o pravom „oboljenju“. Parazitarna oboljenja 80 . jer su ovi plodovi samo zbog neblagovremen berbe izgubili na masi. kvalitetu i naročito ukusu plodova. pa je ovo efikasna nedestruktivna metoda kojom se lako mogu identifikovati plodovi koji nisu za duže čuvanje. Mandarina Odvajanje kore od mesa ploda Ovo je veoma karakteristična pojava za plodove mandarina koji su ubrani isuviše kasno. Nasataje nakon izvjesnog vremena čuvanja plodova u hladnjači. venući i smežuravajući se. Ulegnuća na kori su u obliku mrlja mrke do kestenjaste boje. Bolest se jasno raspoznaje u unutrašnjosti ploda gdje su jasno uočljive šupljine u vršnoj zoni sprovodnih sudova. mada je najviše objašnjenja vezano za vlažnost vazduha i zemljišta u zasadu. U šupljinama se nalazi viskozna tečnost koja zapuši sprovodne snopiće koji poprimaju rđastu boju. Pomorandža Nekroza oko peteljke (Ageing) Bolest se javlja na kori ploda u zoni peteljke. Oboljeli plodovi plutaju u vodi sa apikalnim dijelom koji ne tone. koja se znatno teže raspoznaje kod dozrelih žutih plodova. obzirom da se ne javlja svake godine. Uslovno rečeno.. sa značajno smanjenim estetskim izgledom ploda. nepravilnog oblika. Gubitak slasti i arome je posljedica potrošenih rezervnih materija. Početni simptomi se javljaju na vršnom dijelu plodova koji prijevremeno poprimaju žućkastu boju. a smatra se da je izazavana uticajem nekog od agroekoloških faktora još u voćnjaku. Ovakvi plodovi se pod rukom jasno uočavaju sa vazdušastim slojem koji je između kore i mesa ploda zbog gubitka značajnog dijela vode.Endokseroza Oboljenje nastaje još u zasadu i dosta podsjeća na gljivično oboljenje izazavano Alternariom spp. Uzročnik bolesti nije poznat.

kao i povoljnih uslova u komorama za čuvanje (visok nivo vlažnosti vazduha i relativno visoka temperatura čuvanja). Od oboljenja nastalih infekcijom gljivicama najčešće se javljaju: Zelena plijesan (Penicillium digitatum) Plava plijesan (Penicillium italicum) Bijela plijesan (Sclerotinia sclerotiorum) Siva plijesan (Botrytis cinerea) Smeđa trulež (Phytophtora spp. plodovi koji više nisu zaštićeni unutrašnjim odbrambenim mehanizmima matične biljka mogu biti meta napada patogenih mikroorganizama.Parazitarna oboljenja nastaju infekcijom plodova nekim od mikroorganizama.) Zelena plijesan Plava plijesan Trulež oko ose ploda (Steam and rot) Kao svaki proizvod koji je podložan kvarenju kako se približava termin njegove zrelosti. Uslov za pojavu ovih obojenja su najčešće i mikroskopska oštećenja na pokožici ploda. koja mogu nastati i tokom manipulacije plodovima. Uzimajući u obzir visok nivo vlage i hranjivih materija u plodovima. Jedno od najopasnijih obljenja 81 . posebno kroz sitne povrede na kori plodova. sklonost ka kvarenju je izražena i kod plodova agruma.

kao i izlaganje plodovima nekim vrstama zračenja. Bolest izaziva gljivica Diaporte natalensis (citri). a kao dobra mjera se preporučuje odstaranjivenje čašice. Za spriječavanje pojave ovih oboljenja se preporučuju sanitarne mjere. ali probleme pravi prodorom kroz čašicu dozrelog ploda. Za određene patogene se izuzetno korisnim pokazao o tretman toplom vodom u trajanju od nekoliko minuta.je i trulež sredine (ode) ploda. Gljivica je stalno prisutna u voćnjaku. Navodi se da se bolest ne prenosi kontaktom. 82 . tretiranjem dozvoljenih fungicida prije unoda plodova u skladiđte (fumigacija).