P. 1
Berba, Cuvanje i Pakovanje Voca i Grozdja Skripta

Berba, Cuvanje i Pakovanje Voca i Grozdja Skripta

|Views: 1,248|Likes:
Berba, Cuvanje i Pakovanje Voca i Grozdja
Berba, Cuvanje i Pakovanje Voca i Grozdja

More info:

Categories:Book Excerpts
Published by: Aleksandar Jovanovic on Sep 28, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/03/2015

pdf

text

original

BERBA, ČUVANJE I PAKOVANjE VOĆA I GROŽĐA

Priredili: dr Ranko Prenkić mr Miroslav Čizmović

Podgorica, 2012

BERBA, ČUVANJE I PAKOVANJE VOĆA I GROŽDJA UVOD Berba voća je završni postupak u proizvodnji voćnih plodova. To je jedan od veoma važnih i odgovornih tehničkih mjera u nizu postupaka do konačne realizacije. Nije dovoljno samo plodove voćaka proizvesti, već ih treba ubrati u najpovoljnijem trenutku i na najbolji mogući način, kako bi se što duže sačuvali i pred potrošače iznijeli u najboljem stanju. Ovo je jedan od tehnoloških postupaka u kom najviše zavisi finansijski rezultat proizvodnje voća. Na kvalaltit i trajašnost najviše utiču: - Vrijeme i brzina berbe, - Način berbe i manipulacija plodovima poslije berbe. Čuvanje voća ima za cilj da riješi protivrječnost između sezonskog i kvarljivog karaktera voća s jedne strane, i neophodnosti njegovog neprekidnog korišćena u ishrani u svježem stanju sa druge strane. Ovaj cilj mora biti ostvaren bez ikakvog pogoršanja kvaliteta voća, što je nesumljivo od izuzetno velikog i višestrukog društveno-privrednog značaja. Čuvanje plodova zasniva se na usporavanju svih biohemijskih i drugih procesa koji pri tome ne prestaju. Ukoliko se to uspješno postigne, utoliko će se plodovi duže sačuvati u svježem stanju. To nam nameće obavezu dobrog poznavanja: - Vrste tehnologija kako bi se plodovi što bolje sačuvali do momenta korištenja, - Poznavanja bioloških svojstava plodova koji utiču na kvalitet i dužinu čuvanja. - Metode čuvanja voća se usavršavaju – u cilju smanjenja gubitaka koji se javljaju od berbe do potrošnje. - Prema ispitivanjima mnogih autora gubici mogu iznositi i do 80% od mase svježih plodova. - Vrijednost uskladištenih plodova višestruko narasta u lancu od berbe do prodaje, zato gubitak u masi i kvalitetu donosi ekonomske posledice.

2

- Države u kojima je razvijena voćarska proizvodnja imaju dobro razvijenu mrežu hladnjača, kao i sistem tarnsporta koji odgovara osobinama pojedinih voćnih vrsta. - Zahvaljujući razvijenoj tehnici hladjenja u toku čuvanja i transporta sezonski karakter potrošnje voća se skoro gubi – Sezona potrošnje svježih voćnih plodova veoma se lako može produžiti uvozom iz veoma udaljenih područja. - Osnovni cilj čuvanja voćnih plodova i groždja jeste da se proces zrenja i razgradnje biljnih tkiva što je moguće više uspori, a da se pri tome njihova upotrebna vrijednost ne smanji. - Procesi zrenja ukoliko su u poodmakloj fazi, vrlo teško se mogu usporiti bilo promjenom temperature, bilo regulisanjem sastava vazduha – tipičan primjer za to su požutjeli plodovi kruške ili banane. - Poslednjih decenija prošlog vijeka i početkom XXI milenijuma dolazi do uvodjenja najsavremenijih tehnologija čuvanja voća i grožđa. - Kao osnova za ovo su poslužila otkrića toka disanja, a naročito klimakterijskog disanja plodova i uticaja promjene sastava vazduha na fiziološke i biohemijske procese u plodu. - Kontrolisana atmosfera (KA) – uvedena početkom druge poslovine XX vijeka. - Metode čuvanja plodova sa malo kiseonika u atmosferi (LO), sa vrlo malo kiseonika (ULO), sa malo etilena (LE), sa vrlo malo etilena (ULE) kao i metode brzog uspostavljanja KA uslova (RKA), stresno male količine O 2 (ILOS) i druge. - Zajedničko svim ovim metodama jeste duže čuvanje plodova, uz najmanji gubitak bez promjena kvaliteta i duže trajanje plodova poslije iskladištenja.

3

GRAĐA PLODOVA Biofizičke osobine plodova zavise prije svega od njihovih anatomskohistoloških karakteristika, od stepena zrelosti i uslova spoljne sredine. - Pokožica koja pokriva površinu ploda, sastoji se iz epidermisa sa najčešće jednim slojem ćelija i hipodermisa sa više slojeva ćelija. - Hloroplasti – koji daju pokožici zelenu boju. - Zrenjem se količina hlorofila smanjuje, a stvaraju se karotenoidi pigmenti koji daju plodovima žutu, narandžastu ili ćilibarsku boju. - Antocijani daju crvenu ili plavu boju, a stvaraju se kao pigmenti u cijelom plodu (višnja) ili u površinskim slojevima (šljiva). - Parenhim ili mezokarp – je mesnati dio ploda, a ujedno i najkorisniji – sastoji se iz rastresito povezanih ćelija parenhima. - U zrelim plodovima hloroplasti se nalaze obično na periferiji, a u zelenim dublje u parenhima. - Ćelije parenhima mogu biti ispunjene skrobom (kesten) ili sokom (groždje). - Čvrstima parenhima zavisi od sastava ćelijskih zidova od količine ugljenih hidrata i od veličine i oblika ćelija. - Peteljka – sastoji se iz sloja epidermisa, like, floema, kiselina i srži. Sama elastičnost peteljke zavisi od njene dužine i debljine. - Nejestivi djelovi ploda su kod jabučastih vrsta voća: peteljke, sjemena loža, sjemenka i čašica; kod koštičavog voća; peteljka i koštica; kod

4

Nesvarljivi ugljeni hidrati: . organske kisjeline. Šećeri koji nastaju kao proizvod raspadanja drugih materija – maltoza. karetonoidi i antocijani). smokva oko 80%. Grupu organskih materija čine šećeri. aminokisjeline. 2. kod banane kora itd. O 2 i N 2 ) i mineralne soli. arabinoza. proteine.Ugljeni hidrati 1. Biljni pigmenti (hlorofil.Fruktoza .Ukupna količina ova tri šećera se u svježim. enzime.Saharoza . čašica i sjemena kod agruma ili citrusa sjeme i kora.Pektinske materije 5 . 2. HEMIJSKI SASTAV PLODOVA . hormoni itd. peteljka. lješnik.Voćni plodovi – imaju složen i raznovrstan hemijski sastav dijele se na: 1. aromatične materije i etilen.Celuloza . badem do 12%. lipide. kod jagodastog. Jagoda 85-90%. zrelim plodovima voća kreće ili nalazi od 2-65% svježe mase.Voda – kod većine voćnih vrsta plodovi sadrže od 75-90% vode.Glukoza . Neorganske materije – voda. .jezgrastog egzokarp-ljuska. rafinoza i dr. gasovi (CO 2 . orah. jabuka 84-86%.Hemiceluloza . vitamini. Šećeri sa niskom molekularnom masom: . pektinske materije. . breskva oko 86%. .

zrenja i čuvanja plodova. Jabučne u jabuci od 0.3-0. Stepen zrelosti plodova se često vezuje za količinu organskih kisjelina – odnos ukupnih šećera i ukupnih kiselina u voćnim plodovima ima najviše jabučne i limunske. a u suvoj čak i do 70%. Predstavljaju važan izvor energije pri disanju ćelija. Avokado – 8-31% masti u svježoj masi ploda. ali su vrlo značajni za ljudsku ishranu – čovjeku organizam ne može da ih stvara – poznate su posledice u slučaju nedostatka C.5%. Jesu bitne komponente za gradju ćelije – jedro i citoplazme. Organske kiseline imaju važnu ulogu u metabolizmu plodova. a u groždju vinske kisjeline. . Imaju važnu zaštitnu funkciju kutikularnog sloja i gradju ćelijskih membrana. u krušci 0.Organske kisjeline – uglavnom se nalaze u ćelijskom soku slobodne ili u vidu soli. Orah – oko 60% svježe mase. Vitamina u biljkama ima u vrlo malim količinama.Vitamini – učestvuju u biohemijskim procesima razmjene materija u biljkama. . E i vitamina B kompleksa. Limunske kiseline kod citrusa imamo 3-5%.3-2% svježe mase – orah.. badem. Masline – 15-35% ulja u svježoj masi ploda.9%. učestvuju i u gradji enzima koji su vrlo aktivni u procesu metabolizma za vrijeme rasta. A. 3. 6 . lješnik 12-18%.1 do 0. 2. razvoja.Lipidi – ima ih manje od 1% svježe mase kod većine plodova – neki od izuzetaka su plodovi: 1.Proteini – kod većine voćnih vrsta se nalaze u količini od 0. .

. Makroelementi – K. Cu. Količina K i Ca. Mg.Protopektin. Kod malog broja voćnih vrsta kao što su crni trn. Fe i 2. višnje. kod citrusa 30-50 mg. .5% pektina. crno groždje. trešnje. S.Tanini – javljaju se kod pojedinih voćnih plodova u vrlo malim količinama koje se izražavaju u 10 ili 100 djelovima procenata. na primjer utiče direktno na kvalitet i čuvanje plodova. berskva. ima ih nešto više pa čak i do 2%. . Plodovi većine voćnih vrsta (jabuka. 7 .Mineralne materije predstavljaju: 1. Mn. Ca. . Mo. crne ribizle 150-350 mg. aktinidije 116-930 mg. svježe mase. Co. . U voćnim plodovima se nalaze u pokožici.Grupa žutih pigmenata – karotenoidi – . Sadržaj ostalih vitamina u voćnim plodovima je znatno skromnije zastupljen. .Antocijani – jagoda. U zidovima ćelije zrelih plodova nalazi se u prosjeku 0. kruška. Stvaraju se postepeno u toku zrenja da bi pred kraj zrenja počelo naglo nakupljanje pigmenata. pektinska kisjelilna. Mikroelementi – B. P.Količina vitamina C varira – kod jabuke ga ima od 1-27 mg na 100 g.Aroma voćnih plodova – je subjektivni osjećaj koji se doživljava mirisanjem. banana) zrenjem gube hlorofil. Najprijatniju aromu plodovi imaju u fazi konzumne zrelosti.Pektinske materije – ulaze u sastav primarnog ćelijskog zida i srednje lamele tkiva viših biljaka. a dok su plodovi mladi i zeleni ima ih u parenhimu ploda. rastvorljivi pektin. malina. mušmula. Zn. .Biljni pigmenti – nalaze se u hloroplastima koji se nazivaju “fabrikom” za asorbovanje svjetlosne energije pomoću koje se obavlja proces fotosinteze. nalaze se u ćelijama soka i daju mu različitu boju.

Komponente arome se nalaze u plodovima u vrlo malim količinama, obično manje od 100 ppm. U voćnim plodovima je otkriveno više od 200 komponenata arome. - Aromatična jedinjenja nijesu samo esteri nego i laktoni, kisjeline, alkohol, aldehidi, ketoni, eteri, acetali, karbomili, ugljovodonici.

8

PROMJENE NA VOĆNIM PLODOVIMA U TOKU ZRENJA Intenzitet zrenja - Poznavanje disanja ćelija uopšte i karakteristika intenziteta disanja od posebnog je značaja za čuvanje plodova. - U procesu zrenja intenzitet disanja se mijenja i obično se predstavlja karakterističnom krivom. - Intenzitet disanja se obično izražava: a) u milimetrima izlučenog ugljen-dioksida (CO 2 ) po kg na čas, ili b) u miligramima CO 2 na 1 kg suve mase za 24 časa, ii c) količinom usvojenog kiseonika (O 2 ). - Najveći intenzitet disanja je u zelenim plodovima, a sa sazrijevanjem on se smanjuje. - U početku zrenja javlja se ponovo porast intenziteta disanja, koji se naziva klimakterijski uspon disanja. - Po postizanju klilmakterijskog maksimuma disanja intenzitet disanja ponovo opada, da bi se na kraju javilo nepravilno disanje u periodu koji se naziva period starenja ili selescencije. - Zavisno od toga dali se disanje obavlja po gore pomenutom toku ili ne voćne plodove dijelimo na: 1. Klimakterijsko – jabuka, kajsija, avokado, banana, smokva, šljiva, i 2. Neklimakterijsko – trešnja, višnja, groždje, limun, ananas, jagoda i dr. - Poznavanje vrijednosti parametara intenziteta disanja je značajno radi praćenja fiziološke starosti plodova i drugih promjena za vrijeme zrenja.

9

- Usporavanjem pojava klimakterijskog maksimuma odnosno smanjenjem intenziteta disanja može se značajno produžiti životni vijek odnosno dužina plodova. - Intenzitet disanja se usporava sniženom: • temperaturom (Vant Hofovom zakonu) i • povećanjem količine ugljen dioksida, odnosno smanjenjem količine kiseonika. - Visoke doze CO 2 mogu da izazovu fiziološka oštećenja. - Maksimalna količina CO 2 zavisno od voćne vrste i sorte može da bude od 1-10%. - Kratka primjena visokih koncentracija CO 2 ne mora da ostavi štetne posledice, a može vrlo povoljno da djeluje na brzo sniženje intenziteta disanja na početku perioda čuvanja. ULOGA ETILENA U ZRENJU PLODOVA - Etilen (C 2 H 4 ) je posebno značajna materija koja nastaje u procesu intenzivnog disanja plodova u vrijeme njihovog zernja kada se oslobadjaju isparljive materije. - Ubrzava zrenja plodova, povećava aktivnost hidrolitičkih enzima (celuloza i pektinoza), ubrzava stvaranje aromatičnih materija u plodu itd. - Povećanjem temperature ili temperaturnim stresovima izaziva se promjena u metabolizmu koja ubrzava produkciju etilena. - Etilen je jedan od najznačajnijih gasoviti biljni regulator u fiziologiji zrenja poslije berbe.

TRANSFORMACIJA UGLJENIH HIDRATA - Ugljeni hidrati se iz lišća transportuju u plodove u obliku prostih šećera (saharoza, rafinoza, heptuloza). - Dio ugljenih hidrata se utroši za energetske potrebe i sintezu drugih materija, a dio se dopunjuje u plodovima u vidu rezervnih materija kao što je skrob.
10

- U toku procesa zrenja skrob se hidrolizuje enzimima u proste šećere (saharozu, glukozu, fruktozu) i tek tada plodovi postaju jestivi. - Glukoza i fruktoza se aktivno uključuju u proces disanja i lagano dolazi do njihove razgradnje. - Kod jabuke i kruške u početku ima više glukoze nego fruktoze, a u vrijeme dozrijevanja i kasnije poslije berbe taj odnos je obrnut. - Količina saharoze u vrijeme zrenja je velika kod plodova breskve, kajsije, i njena koncentracija raste za vrijeme zrenja. Kod jabuke i kruške količina saharoze se povećava sve do berbe. U groždju je vrlo malo i maksimum dosiježe u vrijeme zrenja, kod pomorandže je obrnuto, u zrelim plodovima je najmanja koncentracija. KOLIČINA PEKTINA - Razgradnja polimera ugljenih hidrata, kao što su hemiceluloza i pektinske materije, slabe mehaničku građu i snagu držanja među ćelijama, plodovi postaju sočniji i ukusniji, - U poslednjoj fazi razgradnje dolazi do dezintegracije strukture plodova, brašnavljenja i raspada, - Kod jabuke i kruške sa poodmaklom zrelošću opada i čvrstina parenhima plodova, ali i ukuna količina pektina, - Breskva Redhaven sadrži kao čvrsta zelena 1270, čvrsta zrela 800 i sočna 740 mg ukupnih pektina, čija se količina u toku zrenja i čuvanja smanjuje. KOLIČINA UKUPNIH KISJELINA - Zavisno od voćne vrste količina ukupnih kisjelina se mijenja za vrijeme rasta plodova, - Tako na primjer, groždje i jabuke imaju maksimum kisjelina na početku zrenja, a kasnije se sa sazrijevanjem količina smanjuje, - Dinamika promjene količine ukupnih kisjelina zavisi od uslova u kojima se voće čuva. Dokazano je da se njihova količina znatno manje mijenja pri čuvanju plodova u kontrolisanoj (KA) atmosferi nego u normalnoj (NA). Zbog toga su plodovi iste sorte čluvani KA mnogo bogatiji ukupnim kisjelinama i boljeg kvaliteta nego oni čuvani u NA.

11

celuloze i hemiceluloze. . njihov oblik i turgor u ćelijama.Zavisnost čvrstine od količine i odnosa pojedinih pektina je posebno velika nakon berbe i u toku čuvanja.Za vrijeme intenzivnog rasta čvrstina plodova mijenja se više pod uticajem porasta ćelija nego pod uticajem promjena u sastavu pektina. Opadanje čvrstine u tom slučaju zavisi uglavnom od prelaska nerastvorljivih u rastvorljivi pektin. KOLIČINA PROTEINA . .Berbi voća obično prethodi period u kome u plodu nastaju mnogobrojne korisne promjene koje povećavaju kvalitet plodova za jelo ili preradu. . 12 .Neposredno pred berbu dolazi do brže promjene čvrstine plodova zbog promjena u količini i formi pektina i promjena u sastavu ćelijskog sadržaja. količine šećera.Proteini koji su sastavljeni od različitih amino kiselina obično ne odredjuju jestivi kvalitet voća i njihov ukus.Čvrstina plodova zrenjem konstantno opada.U zavisnosti od čvrstine plodova je i tačka biopopuštanja ili uboja i tačka cijepanja pokožice. . Ovo zavisi od sastava ćelijskih zidova i količine pektina. Kod citrusa ostaje bijela i u punoj zrelosti. postaje mrka ili crna. AROMATIČNE MATERIJE . Ona se može mijenjati i u toku dana. .Kod jabuke ona u fiziološkoj. .ČVRSTINA PARENHIMA PLODA . . veličina ćelije. organskih kisjelina i drugih sastojaka ploda doprinose boljem kvalitetu i upotrebnoj vrijednosti. BOJA SJEMENKE . tehnološkoj ili konzumnoj zrelosti.Jedna od tih promjena je i sinteza i izlučivanje isparljivih (aromatičnih) materija koje pored šećera.Mnoga ispitivanja ukazuju na činjenicu da je dominantna karakteristika porasta metabolitičke aktivnosti u vrijeme klimakterijuma sinteza novih proteina.Kod nezrelih plodova većine voćnih vrsta sjemenjače su bijele boje.

hlorofil počinje da se razgrađuje.Količina pigmenata pokrovne boje se obično najitenzivnije povećava nekoliko nedelja prije i u toku same berbe (jabuka. Zelena boja potiče od pigmenata hlorofila od kojih su najzastupljeniji hlorofil a i b. ishrane. onda već postoji formiran sloj za odvajanje koji se naziva Apscisni sloj. . pa čak i sortu.U toku zrenja plodova brzo se mijenja lakoća odvajanja ploda od grane odnosno peteljke.Kod Jonatana i Ajdareda crvena boja je cijenjena sortna osobina pa se često sa berbom čeka da se nakupi maksimalna količina antocijana. Količina hlorofila zavisi od sorte.Nekoliko nedelja prije berbe.Lakoća odvajanja izražava se silom otkidanja u njutnima (N). rodnosti itd. bujnosti. kruška). . Kada se plodovi odvajaju sa lakoćom. a postepeno se pojavljuju maskirani karotenoidi i ksantofili koji pokožici daju svjetlije nijanse.Karakteristična intenzivna aroma se kod većine voćnih vrsta javlja te u konzumnoj zrelosti ploda.Osnovna boja pokožice ploda se vrlo sporo mijenja do pred samu berbu. 13 . .Prerano ubrani plodovi poslije iskladištenja mogu da dobiju žutu boju.Antocijani su pigmenti koji daju intenzivnu boju koja često maskira hlorofile i karotenoide. . . ali je karakteristična za svaku voćnu vrstu.Razgradnja hlorofila je znatno brža u plodovima na stablu i čuvanim na otvorenom nego u plodovima u hladnjači. . . ODVAJANJE PLODOVA . BOJA PLODA .Pored maskiranih karotenoida pri gubljenju hlorofila dolazi i do sinteze novih karotenoida. . koji se nalaze u pokožici ploda u odnosu 3:1. .I plodovi dunje ili breskve ako su prerano ubrani takodje nemaju tipičnu aromu. ali sa vrlo slabo izraženom aromom (Viljamovka)..Količina ovih aromatskih materija je vrlo mala. .

Smatra se da je četiri nedelje prije konzumne zrelosti plodova jabuke. . ovaj sloj već formiran. 14 ..Apscisni sloj se sastoji od ćelija sa stanjenim zidovima koje prekidaju anatomsku vezu sa granom. slično je i kod plodova kruške.

).Da bi se spriječile posljedice prerane odnosno prekasne berbe u praksi se najčešće koriste metode za dugoročnu i kratkotrajnu prognozu. jagoda. I – Dugoročno se vrijeme berbe može prognozirati: a) Na osnovu broja dana od punog cvjetanja do berbe.) b) Čvrstine parenhima (mezokarpa) ploda (jabuka. banana i sl. . malina). kruška aktinidija i dr. kruška. b) Na osnovu broja dana od T stanja plodova do berbe i c) Sume temperatura u periodu od punog cvjetanja do berbe. breskva.Posebno je značajna zato što od stepena zrelosti plodova i tehnologije berbe i čuvanja plodova do potrošnje u mnogome zavisi i finansijski rezultat proizvodnje voća. II – Metode kratkoročne prognoze a) Na osnovu jodno-skrobnog testa (jabuka. . kruška i sl. višnja. kruška. . METODE ODREĐIVANJA VREMENA BERBE . d) Lakoće odvajanja ploda od grane ili peteljke (jabuka.ODREDJIVANJE VREMENA (ROKA) BERBE .Zato je neophodno imati dovoljan broj tehnologa-voćara sa visokim nivoom obučenosti.) c) Promjena osnovne i dopunske boje pokožice ploda (jabuka. .Uzorci se moraju uzati za svaki voćni zasad posebno • Za starije zasade voća • Za mladje zasade voća 15 . zatim način berbe i manipulacija plodova.Na kvalitet i trajanje plodova najviše utiče vrijeme i brzina berbe.Posebno je važno pravilno uzimanje uzoraka za odredjivanje vremena berbe. ljetnje sorte jabuke) f) Oblika presjeka ploda (banana).Berba voća je jedna od tehnoloških mjera u nizu mjera do konačne realizacije voćnih plodova. e) Organoleptičke ocjene (grožđe. . kajsija.

ali i od različite ocjene vremena punog cvjetanja i zrelosti. zasniva se na utvrdjivanju broj dana od T stanja plodova do berbe. a mogu da variraju kod zimskih sorti jabuka. STADIJUM T . 16 . BROJ DANA OD PUNOG CVJETANJA DO BERBE .Od breskve oko 70 plodova. u uslovima Vojvodine. na primjer za 5-10 dana. .Predstavlja nešto bolji metod za dugoročnu prognozu vremena berbe od prethodnog.• Za zasade na različitim podlogama • Za zasade na različitim položajima .Metoda koja može da se koristi u svakom rejonu kao relativno stabilna za odredjivanje vremena berbe. ponekad do 15 dana.U svakom zasadu od svake sorte jabuke i kruške uzima se po 30-50 plodova iz raznih zona krune. . dovoljno je i po 30 plodova po klasi. a sorta Zlatni delišest oko 145 dana poslije punog cvjetanja.Prema Fedorovu (1981) u Francuskoj se Jonatan bere nakon 140-150 dana. . takodje iz raznih zona krune. a ukoliko su plodovi klasirani. .Broj dana od punog cvjetanja do berbe zavisi od klimatskih prilika i agrotehnike.Cvjetanje i berba se prate u višegodišnjem periodu na 20 istih stabala. a za Z. delišes 140-154 dana. • Primarna faza – vrijeme od punog cvjetanja do stadijuma T. promjenljiva je i zavisi od vremenskih prilika.Neophodno je navesti vrijednosti za svaku sortu. .Sorta Jonatan se bere na 140. . . a Zlatni delišes 145-150 dana od punog cvjetanja.Za uslove Slovenije navode se podaci da se Jonatan bere poslije punog cvjetanja 131-145.

. . pa se poslije nekoliko minuta daje ocjena na osnovu petostepene skale (1-5). • 5 – crno plava boja – zeleni plodovi • 4 – neobojena površina oko sjemene kože – početak zrenja • 3 – prosvjetljavanje na tamnoj osnovi cijelog presjeka parenhima ploda – tamnoplavo obojen samo pod pokožicom – optimalna faza zrelosti za dugotrajnije čuvanje. za Jonatan 115-120 dana. SUMA TEMPERATURA OD PUNOG CVJETANJA DO BERBE . JODNO-SKROBNI TEST . krušaka i drugog voća nije našao širu primjenu u praksi.Ova promjena se može kvalitativno pratiti uz primjenu 0. a za Ajdared oko 120 dana. • 1 – neznatno potamnjivanje ispod pokožice ili potpuno svijetao presjek – konzumna zrelost.Ovaj pokazatelj za odredjivanje vremena berbe jabuka. • 2 – tamno obojene samo pod pokožicom i neznatnog dijela parenhima – plodovi pogodni za kraće čuvanje i prevoz.Poprečno li uzduž presječen plod jabuke ili kruške tretira se rastvorom uz pomoć pumpice za raspršavanje ili potapanjem. a za Ajdared i Gloster oko 130 dana.Glavni razlog za neprihvatanje ove metode je činjenica da rast plodova često ne teče proporcionalno povećanju temperature. • Prema nekim autorima sekundarna faza (od stadijuma T do berbe) traje za Zlatni delišes 119-122 dana. . 17 .Skrob se kao rezervna materija u vrijeme zernja voćnih plodova (u većini slučajeva) vrlo brzo razgradjuje.5-1%-nog vodenog rastvora joda u kalijum-jodidu.• Sekundarna faza koja predstavlja vrijeme od T-stadijuma do optimalnog vremena za berbu. Za sortu Džonagold ovaj period iznosi 120 dana.

.Prema mnogim iskustvima ovaj metod može da da dobre rezultate u odredjivanju vremena berbe jabuka. – Mogu biti ručni i stoni. – Obično se uzima 30-50 plodova i na svakom se mjeri sila na dva mjesta zavisno od toga da li su manje ili više obojeni.U literaturi se srijeću i drugi načini korišćenja jodno-skrobnog testa. . Čvrstina parenhima ploda . . bresaka i šljiva odnosno o granicama u okviru kojih ona treba da se nalazi kod plodova namijenjenih za dugotrajnije čuvanje i prevoz na veća odstojanja.Penetrometar je aparat koji služi za mjerenje čvrstine parenhima ploda. .O čvrstini ploda kao pokazatelja zrelosti voćnih plodova postoje različita mišljenja. a nije dovoljno pouzdan za druge voćne vrste – koristi se za utvrdjivanje konzumne zrelosti. Promjene osnovne i dopunske boje pokožice i ploda .Dok Ministarstvo poljoprivrede i šumarstva Italije daje praktično preporuke o potrebnoj čvrstini jabuka. krušaka.Plodove za mjerenje treba uzimati sa raznih stabala i različitog položaja u kruni. i to na osnovu ocjene površine pokrivene plavom bojom u procentima ili na osnovu dvetostepene i desetostepene skale. 18 . na osnovu iskustva.5. Ocjena uz pomoć tablica boja mnogo je pouzdanija. .Neki autori smatraju da se ovaj pokazatelj zrelosti može koristiti samo kao pokazatelj “najmanje dozvoljene vrijednosti” za uskladištenje plodova jabuka i krušaka. . ali i uz pomoć tablica boja.Promjena osnovne boje pokožice ploda može da se prati vizuelno.5-3. .U praksi se optimalnim vremenom berbe za dugotrajnije skladištenje smatraju ocjene 2.Drugi autori navode da se ovaj pokazatelj zrelosti plodova jabuka može koristiti samo uz primjenu ostalih pokazatelja..

.U uslovima hladnije klime parenhim ploda sazrijeva nekoliko nedelja pošto su sjemenke dobile mrku boju.8 – 30 N. malina. vremena berbe i drugih faktora.8 – 22. . a za odvajanje peteljke od ploda 8. Izuzetak predstavlja sorta Jonatan.6 N. kupina i drugog voća. . srednje i teško odvajanje i na osnovu toga donosi sud o stanju zrelosti.Treba naglasiti da u savremenim mašinama za klasiranje plodova postoje ugrađeni uređaji koji sortiraju na primjer jabuku i limun. sorte. . na osnovu intenziteta boje.Kod Zlatnog delišesa je na primjer korišćena skala boja horticultural color chart koja se sastoji od pet različitih nijansi boja od zelene do žute.Sila odvajanja zavisi od vrste.Ukoliko na ubranim plodovima jabuke nedostaje 30% peteljki plodovi su zeleni i ne treba ih brati.Sila otkidanja predstavlja vrlo značajan metod i za berbu višanja. pa je s toga treba ustanoviti za svaku vrstu. . . Lakoća odvajanja plodova . .U praksi se lakoća odvajanja obično ocjenjuje (ne mjeri) sa lako.Slične tablice boja mogu da se koriste kod kruške Viljamovke i banane. sortu i lokalitet.Neke sorte jabuke (Zlatni delišes) se u Zapadnoj Francuskoj bere kada su 70-80% sjemenke mrko obojene.Sila potrebna za odvajanje peteljke ploda od grane za veći broj sorti jabuke iznosi u prosjeku od 7. čija je sjemenjača od prvog ranog termina berbe mrka.. 19 . Boja sjemenjače .Prema nekim autorima kod skoro svih sorti zimskih jabuka pri ranim terminima berbe sjemenjača je bijela. Zrenjem plodova sjemenke postaju tamnije. .

Količina rastvorljive suve materije odredjuje se raučnim refraktometrom i izražava se u %. citrusi i sl. ukus.Oblik ploda u nekih voćnih vrsta može da posluži kao jedan od važnih indikatora zrelosti ploda. izlgled mesa.Plodovi banane se beru u stadijumu ¾ zrelosti. može da posluži kao orijentacija za početak praćenja zrelosti pomoću drugih metoda. .67 za jabučnu kisjelinu. . 0.U nekim voćnim vrstama vrijeme berbe se odredjuje i na osnovu količine rastvorljivih suvih materija ili šećera.Na osnovu ove ocjene može se odrediti prije svega potpuna. tako da se obično razlikuju pet karakterističnih stadijuma zrelosti.Kod banane tokom procesa zrenja.Oblik ploda .Vrijednosti se izražavaju u g/l tako što se utrošak baze množi sa koeficijentom 0.Količina ukupnih kisjelina određuje se u profiltriranom soku koji je razblažen vodom. REFRAKTOMETARSKI INDEKS .Kod nekih voćnih vrsta (jabuka. . . neutralizacijom sa 0.1 mol/dm3 NaOH u prisustvu indikatora fenolftaleina do promjene boje ili uz pomoć ph-metra do neutralizacije. Organoleptička ocjena . . 20 . aroma i slično. . Količina ukupnih kisjelina . odnosno konzumna zrelost. odnosno njihovog odnosa sa kisjelinama.96 za limunsku itd. oblik ploda se mijenja.U praksi se najpovoljnije vrijeme berbe još uvijek oderdjuje na osnovu organoleptičke ocjene – boja.) može se koristiti kao pokazatelj stanja zrelosti i količina ukupnih kisjelina ili njihov odnos prema suvim materijama ili ukupnim šećerima. . breskva.Za odredjivanje tehnološke zrelosti (za duže čuvanje) ova metoda nije dovoljno pouzdana.

Porast prečnika ploda kod jabuke i kruške 20 dana prije berbe može da iznosi i 1%.Pri suviše kasnoj berbi često je otpadanje najljepših plodova. što znači da je prosječna masa plodova u takvim slučajevima znatno manja.Oslobađanje etilena i disanje su vrlo reprezentativni pokazatelji fiziološkog stanja plodova. 21 .U prerano ubranim plodovima kutikula je nedovoljno formirana i sa tanjom voštanom prevlakom. .1 ppm na 1 ppm ili više.1-0. površina im je relativno veća u odnosu na masu pa je i gubitak vode transpiracijom znatno veći (zeleni plodovi – Zlatnog delišesa izuzetno brzo smežuravaju).Prerano ubrani plodovi nemaju dovoljno izgrađenu pokožicu. dakle.Osnovna boja pokožice je suviše zelena i nema pokrovne boje kod perano ubranih plodova.Prerano ubrani plodovi smokve su neupotrebljivi.Plodovi većine voćnih vrsta rastu sa manjim ili većim intenzitetom sve do dostizanja fiziološke zrelosti. kao što su jonatanove pjege i staklavost ploda jabuke jesu najčešće posledica prekasne berbe. Posledice prekasne berbe . odnosno stanja zrelosti plodova. često su trpki i bez karakterističnog ukusa. . . a kod jabuke su podložniji pojavi gorkih pjega. .Oslobađanje etilena .Pojava fizioloških oboljenja.Preranom berbom se. .Neki autori smatraju da je pogodan momenat za berbu plodova jabuka ako se u njima količina etilena poveća sa 0. Posledice prerane berbe .5% dnevno.Ova metoda se u Velikoj Britaniji koristi u praktične svrhe radi odredjivanja vremena berbe. a pred samu berbu 0. . . . .Plodovi nemaju tipičnu aromu. . znatno smanjuje prinos.

Zrenje plodova znatnog broja voćnih vrsta (jabuka.Na ovaj način se dobijaju plodovi ujednačenog kvaliteta i mnogo su pogodniji za lagerovanje i preradu. Berba u dvije i više faza . .Položaj – Plodovi iste sorte na većoj nadmorskoj visini sazrijevaju kasnije. . kupinu 5-7 puta jer plodovi ove voćne vrste ne sazrijevaju u isto vrijeme. a postoje velike razlike u krupnoći plodova. jagodu 3-5. 22 . naročito ako je rod obilan.) dosta je rastegnuto. kruška. . . breskva. a za vrijeme čuvanja su manji gubici.Prekasno ubrani plodovi su suviše meki i loše transportabilnosti. .Smatra se da plodovi iste sorte na svakih 100 m povećane nadmorske visine sazrijevaju 4-6 dana kasnije. kupina i sl.Kvalitet voćnih plodova najviše zavisi od: a) Ekoloških uslova b) Agro i pomo-tehničkih mjera c) Bioloških osobina sorte . . bolje i duže se čuvaju plodovi sa teških zemljišta.Pri berbi zimskih sorti jabuka u više faza prva berba je za dugo čuvanje. a treća za direktnu prodaju (bez čuvanja). .Gljivična oboljenja se javljaju mnogo intenzivnije za vrijeme čuvanja kasno ubranih plodova.Bresku treba brati u više navrata (3-4). Faktori koji utiču na kvalitet i trajnost plodova .Klima – Temperatura i padavine imaju najveći uticaj na kvalitet plodova i njihovu sposobnost da se duže čuvaju. .. a sposobnost da se duže čuvaju je smanjena. Zbog toga se plodovi često beru u više faza. jagoda. druga za kraće.Kod jabuke se preporučuje berba u dva navrata.Zemljište – Na lakšim (pjeskovitim) zemljištima plodovi jabuke ranije sazrijevaju nego na teškim.

Preobilno đubrenje azotom otežava utvrdjivanje najpovljnijeg vremena berbe.Plodovi sa voćaka na južnim ekspozicijama ranije sazrijevaju i jače su obojeni nego plodovi na sjevernim ekspozicijama.Previsoke doze azota i kalijuma doprinose dobijanju krupnijih plodova.Kalcijum utiče na povećanje čvrstine plodova jabuke. ali moramo voditi računa da ova mjera dovodi do oskudnog usvajanja kalcijuma u plodovima. . . jer se veći dio zadržava u listovima. .Proređivanje plodova – Krupnoća plodova značajno utiče na kvalitet i čuvanje plodova. . .Navodnjavanje – Ujednačeno i umjereno snadbijevanje stabala vodom utiče vrlo pozitivno na kvalitet plodova. . na smanjenje truljenja pri skladištenju. smanjuje otpornost na posmeđivanje pokožice i parenhima i izaziva gorke pjege. . .Pravilnim formiranjem krune plodovi su dobro osunčani i ispoljavaju punu boju i karakterističnu aromu i ukus.Optimalne količine Ca i K značajno povećavaju čvrstinu ploda i smanjuju pojavu fizioloških oboljenja. posmedjivanje plodova i drugo..Pod uticajem velikih vodenih površina ubrzava se sazrijevanje i poboljšava kvalitet. 23 . . . količinu suve materije i čvrstinu parenhima ploda. smanjuje formiranje dopunske boje.Najbolje se čuvaju plodovi srednje krupnoće sa stabla u punom rodu. .Plodovi jabuke na dvogodišnjim granama su najkvalitetniji – imaju veću masu ploda bolje su obojeni čak i 30-40% od onih koji su na 4-5 godina starim granama. trule itd.Plodovi sa mladih stabala ili starijih stabala koja su rodila malo najbolje i najduže se mogu čuvati. .Đubrenje – Od vrste i količine đubriva zavisi kvalitet voćnih plodova.Kalcijum kao što smo naveli ima izuzetno veliki značaj u proizvodnji kvalitetnih plodova jabuka i plodova drugih voćnih vrsta. pucanje plodova. .Ako je veći odnos listova prema plodu od 50:1 javlja se nedostatak kalcijuma. . . sprečava pojavu gorkih pjega.Rezidba – Veličina plodova zavisi od starosti grane na kojima se nalaze.Kasno i obilno navodnjavanje umanjuje kvalitet plodova slično kao i kasno djubrenje azotom. Poznato je da plodovi sa nedovoljnim sadržajem kalcijuma nijesu dobri za čuvanje. . . često se na njima javljaju gorke pjege.Velike količine azota i kalijuma smanjuju kvalitet i dužinu čuvanja plodova.

nesazreo i sitan.Osvijetljenost – Zavisi u dobroj mjeri od sorte i podloge. što znači otežava njihovo čuvanje. - BERBA VOĆA I GROŽĐA . Obilnost roda – Plodovi sa stabala koja su prerodila često su neujednačene veličine i zrelosti.Od posebnog su značaja način i brzina berbe kao i manipulacija plodovima do mjesta čuvanja ili skladištenja. Izdržljivost plodova u prevozu je takođe različita kod pojedinih sorti. . Blagovremeno ubrani plodovi sa stabala na slabo bujnim podlogama odlično se čuvaju.Zaštita – Od pravilne zaštite takodje zavisi kvalitet i trajnost plodova.Berba je jedna u nizu tehnoloških mjera od kojih u dobroj mjeri zavisi kvalitet i trajanje plodova. Biološki faktori Sorta – Kvalitet i trajnost plodova su različiti i kod sorti iste voćne vrste. što je ispod minimuma za obavljanje fotosinteze i razvijanje boje pa plodovi nijesu pogodni za čuvanje. oblika krune i drugih faktora..Često je osvijetljenost manja od 1000 luksa u kruni bujnih sorti jabuke na bujnim podlogama. . . Starost stabla – Ima značajan uticaj na kvalitet plodova. 24 . Plodovi sa slabo bujnih podloga su zbog dobre osvijetljenosti po pravilu bolje obojeni i imaju više suve materije nego plodovi sa bujnijih podloga. . Plodovi srednje krupnoće sa stabala koja su u punom rodu i daju umjeren prinos najpogodnijii su za dugo čuvanje. Plodovi sa stabala na podlogama M9 i M27 treba brati ranije 8-10 dana u odnosu na plodove sa stabala na sejancu ili podlozi A2. nedovoljno obojen. Podloga – Značajno utiče na kvalitet plodova.Oblik krune – Mala dobro osvijetljena kruna ima plodove boljeg kvaliteta nego velika kruna u kojoj je veliki broj plodova zasijenjen. posebno ako se svi plodovi beru odjednom.

.Da bi se povećala produktivnost berbe sitnog voća manje anbalažne jedinice se slažu u veće. dunje. . kupina) za stonu upotrebu se bere ručno. Ručna berba u jabučare (holondeze) i manipulisanje njima bez palete daje po pravilu loše rezultate. a ove na palete.Način berbe zavisi uglavnom od namjene voćnih plodova – upotreba u svježem stanju ili za prerađivačku industriju. Polumehanizovana berba . .Savremene platforme i mašine za polumehanizovanu berbu obično imaju i 25 - - .Obavlja se pomoću raznih platformi na kojima ili pored kojih se nalazi odgovarajući broj berača.Način i tehnika berbe . Za branje jabuke. mandarine i pomorandže i sličnog voća najpogodnije su kengur i slične torbe koje se prazne na dnu. Treba znati da je ovo najskuplji način berbe. posebno ako se beru plodovi sorti osjetljivih na udar. direktno u ambalažne jedinice u kojima se isporučuje kupcima. . jagoda.Šljiva za stonu upotrebu bere se ručno. sa peteljkom i nedurnitim pepeljkom u ambalažne jedinice u kojima se isporučuju kupcu. zato posebnu pažnju treba obratiti da se priprema za berbu i sami tok berbe što bolje organizuje. Sitno voće (malina.Ručna berba – najčešći način berbe kada je u pitanju voće koje je za stonu upotrebu.

. .Već se duže vrijeme za proizvodne svrhe koriste mašine za potpuno mehanizovanu berbu šljive. a) Razvoj industrije za preradu voća. U gustim zasadima jabuke u državama Zapadne Evrope često se koriste i mašine za polumehanizovanu berbu Pluc-o-Trac. . lješnika.Da bi se voćke brale mehanizovano. Mehanizovana berba .U SAD se mahanizovano beru i jabuka. c) Stalni nedostaci radne snage. Sve su razlozi za uvođenje mehanizovane berbe kod nekih voćnih vrsta i na rad usavršavanju mašina za berbu stonog grožđa. oraha. Polumehanizovanom berbom i pokretnim platformama učinak je znatno veći čak kod nekih voćnih vrsta i više od 50% (kod jagode).Zemljište treba biti nivelisano.Posada ili grupa od 3-4 radnika koja je na beraču za pojedine voćne vrste zamijeni 20-30 berača na klasičan način. uzgojni oblik stabla mora biti prilagođen berbi određenom mašinom. . Samohodne platforme za berbu stonog voća koriste se naročito u klasičnim zasadima u kojima su stabla visoka i berba otežana. kajsija i druge voćne vrste namijenjene industrijskoj preradi. Tada se koriste platforme sa više nivoa na kojima su rasporedjeni berači koji beru plodove na odredjenom dijelu krune. kupine.U modernom voćarstvu je sve češća potpuna mehanizovana berba voćnih plodova. ananasa i sl.Da bi se olakšalo odvajanje ploda od peteljki ili peteljke od grane. grožđa. višnje. breskva. b) Visoki troškovi berbe.- sistem transportera za prenos plodova u boks palete. maline. . koriste se biljni regulatori kao što je ETREL kojim se na primjer kod 26 . .

Treba znati da su mašine za mehanizovanu berbu jako skupe pa zato treba imati velike površine voćnih zasada i to sa sistemima uzgoja i oblikom krune prilagodjenim za ovu vrstu berbe.Kod crne i crvene ribizle. Da bi se obavila mehanizovana berba oraha. ETREL ubrzava zrenje i olakšava mehanizovanu berbu (smanjuje se sila kojom se plodovi drže na peteljci ili grani). lješnika. Satbla se tresu tresačima 2-4 puta.Koncentracija koja se najčešće koristi za višnju i trešnju je 0. I orah se u mnogim zasadima u SAD-u i nekim djelovima Italije i Francuske beru mehanizovano. a berba se obavlja u dvije faze: a) Tresenje tresačima. kruške i sličnog voća takodje se mogu sakupljati mehanizovano jer je to voće koje je namijenjeno isključivo preradi. 27 .025-0. Prema podacima iz SAD-a mehanizovana berba je jeftinija za oko 40%.U SAD-u mehanizovano se obere oko 98% plodova višnje. . .Kvalitet mehanizovano ubranih plodova može biti čak bolji nego onih koji se beru ručno.Mehanizovano se plodovi beru u bok palete. badema i slično zemljište se održava u jalovog ugara. ETREL nema rezidualnog dejstva. b) Sakupljanje specijalnim mašinama u boks palete. .Opali plodovi jabuke. već samo potencira stvaranje etilena i apscisnog sloja izmedju ploda i peteljke ili peteljke i grane. Mehanizovano ubrane plodove treba preraditi u što kraćem roku. . . Pred berbu se zemlja valja da bi površina bila potpuno ravna. Prosječan učnika berača višnje je 25-40 stabala na sat. .- - višnje i trešnje vrši tretiranje 7-14 dana prije berbe.Pored višnje u SAD-u se mahanizovano ubere i veći dio trešnje namijenjen industrijskoj preradi. Koncentarciju ETRELA treba odrediti za svaku sortu u svakom lokalitetu. . . maline i kupine žbunovi moraju biti formirani tako da se mašine nesmetano kreću pri berbi (u vidu špalira sa odredjenom visinom).10 %.

a kažiprst se podmetne ispod spojnog mjesta peteljke ploda sa granom pa se plod blago uvrne i odvoji. badem i kesten se najčešće beru trešenjem (motkama) kada plodovi ispadaju dobri iz klapne. Bere se u kengur torbe. Voćne plodove po pravilu treba brati po lijepom vremenu i izbjegavati berbu vlažnih plodova (poslije kiše i po rosi). Jagoda se bere sa peteljkom uz pomoć makaza. Šljiva se za stonu upotrebu takodje bere sa peteljkom. sem ako su plodovi namijenjeni preradi. Orah. Maline i kupine se beru bez peteljke i u toku berbe se klasiraju. Berba može biti tako organizovana da se direktno u voćnjaku plodovi odmah klasiraju ili se probiranom berbom ustvari klasiraju.Posebno se mora voditi računa o vremenu sazrijevanja pojedinih vrsta i sorti voćaka. 28 - - - - . a ove se prazne u duboke letvorice ili boks palete i nose na klasiranje. a drugom odsječe peteljka. Plodovi mogu da se beru redom i naknadno klasiraju u salama za klasiranje i sortiranje. tako da plod ostane bez nje. oštećeni i natruli plodovi – slično je i kod jagode i ribizle. Pri mehanizovanoj berbi tresu se nešto ranije i plodovi se kupe odmah jer se tako obezbjeđuje bolji kvalitet. kofica koje imaju narezane “češljeve”. posebno kada je riječ o robi namijenjenoj izvozu. a zatim se kupe u džakove i suše. Aktinidija se bere tako što se plod jednom rukom pridrži. prezreli. Breskve se beru tako što se cio plod obuhvati kako se nebi gnječili ili oštetili noktima. odbace se zeleni. Tehnika berbe Plodovi jabuke i kruške beru se tako što se obuhvate cijelom šakom. Višnje i trešnje se za stonu upotrebu obavezno beru sa peteljkom. Berbu jagodastih voćnih vrsta treba izbjegavati po visokim temperaturama. Borovnica se bere relativno brzo pomoću specijalnih kantica. U SAD-u se koriste mašine za berbu borovnice u plantažnim zasadima. Ribizle se beru sa cijelim grozdićima otkidanjem peteljke palcem i kažiprstom pri osnovi. a za preradu je poželjno da budu bez peteljke. ali se na njoj mora sačuvati pepeljak. Dunja se odvaja od grane bez peteljke.. lješnik. Organizacija iznošenja je uslovljena tehnologijom berbe.

Mehanizovano. pa se propali plodovi odvajaju na posebne pokretne trake. . kao i krupnoći plodova koji se sortiraju. Mehanizovano sortiranje – Povećana proizvodnja voća i potreba za njegovo brzo i jeftinije sortiranje dovela je do stvaranja mašina koje su potpomognute moćmim softvrskim programima i drugom elektronskom opremom. Radnicima je potrebno obezbijediti da se mogu udobno namjestiti kako bi se što je moguće manje umarali. . jer su plodovi jako osjetljivi na često dodirivanje.SORTIRANjE Sortiranje plodova se može raditi: . Tako se radi sortiranje plodova jagode. Za ovakav vid sortiranja je neophodno obezbijediti radni prostor za radnu snagu. Najjednostavnije mašine koje mogu da obavljaju ovu operaciju rade na principu valjaka koji su međusobno na različitoj udaljenosti. Ovakvo sortiranje je samo po 29 . dok krupniji nastavljaju dalje po istom principu.Ručno.Ovo je najstariji ali i danas kod nekih voćnih vrsta jedini način sortiranja plodova. Potrebna količina svjetlosti se određuje na osnovu osvjetljenosti objekta. koja mora biti obučena za predviđeni posao. efikasne i učinkovite u ovoj operaciji. Razmak između valjaka određuje koji je prečnik ploda predviđen za tu klasu. Sitnije voće iziskuje veći broj radnika. kao i starosti radne snage. odmah na mjestu berbe. Radni prostor mora biti dobro osvijetljen. Obim radne snage se određuje na osnovu količine voća koja se mora sortirati. a površine na kojima se radi moraju biti u „mat“ boji kako ne bi „blještale“.Kombinovano Ručno sortiranje . a povremeno se mijenjaju na radnim operacijama kako bi se izbjegla monotonija.

Pojedine mašine mogu da na kraju pakuju sortirane plodove. mašine koje obavljaju ove operacije nisu u mogućnosti da prepoznaju oštećene. Najčešće se radi o sortirnicama koje plodove odvajaju po boji. veličini i obliku. Najčećše radnici stoje sa strane sortirne linije i ručno izbacuju plodove koji po nekom od kriterijuma ne zadovoljava standarde. Naime. Razmaci između kalibracionih valjaka se mogu podešavati. pa je korekturna uloga radnika neophodna. koje su potuno automatizovane i vrše sortiranje po više parametara. dok se masa posebno određuje prelaskom plodova preko posebnih senzora. Ovo omogućavaju posebno napravljeni softverski programi koji pomoću slike ploda iz više pozicija sortiraju plodove po boji i obliku. 30 .jednom parametru – dimenziji prečnika ploda. Kombinovano sortiranje – Predstavlja najčešći vid sortiranja. tako da se mašine mogu koristiti za više voćnih vrsta. Razvijene zemlje koriste posebno napravljene sortirnice. gdje se praktično kombinuju mašinsko i ručno sortiranje. bolesne ili sa nekim defektom plodove. tako da je dovoljan jedan radnik koji samo nadgleda sistem.

. kupine).Osnovna uloga ambalaže je da se u nju voće obere. hladnjaču ili tržište. .AMBALAŽA ZA VOĆE . . nepovoljnih ekoloških uticaja na voćne plodove itd. . .Dobra i kvalitetna ambalaža predstavlja zaštitu od: mehaničkih oštećenja.Ona omogućava da se očuva kvalitet voća i istakne njegova prirodna ljepota kako bi se na tržištu ostvarila što bolja cijena. kao i ukusu potrošača.Kvalitet i atraktivnost ambalaže su od izuzetnog značaja za očuvanje i realizaciju plodova.Pakovanje voća u standardizovanu i kvalitetnu ambalažu omogućava isticanje kvaliteta plodova i uspješnog plasmana na stranim tržištima na kojima su visoki kriterijumi u pogledu standarda ambalaže i kvalitetu plodova.Korišćenjem kvalitetne i odgovarajuće ambalaže smanjuju se gubici u toku prometa i znatno duže održava kvalitet plodova. Glavne karakteristike ambalaže 31 .Čest je slučaj da se istom ambalažom ostvaruju obije uloge (kod berbe jagode.Ambalaža za voće treba da bude standardizovana i prilagodjena osobinama voćnih plodova.Nastoji se da plodove većine voćnih vrsta nakon berbe pripremaju i pakuju u malu ambalažu raznih vrsta – jagodasto i koštičavo voće. . jer je voće značajan artikal medjunarodnog prometa. maline. . . transportuje do sortirnice. može po potrebi da se u njoj čuva i prodaje u maloprodaji. ekonomično uskladištenje i uspješna prodaja. . .Korišćenjem odgovarajuće ambalaže i mehanizovanom manipulacijom može se obezbijediti vrlo efikasan (brz) prevoz. uslovima prevoza i čuvanja.Ambalažu možemo uslovno podijeliti na ambalažu za berbu i ambalažu za pakovanje voća za maloprodaju. raznih kontaminacija.

Vrste ambalaže za voće .Ambalaža od drveta se ne boji osim oznake. s tim što zadnje vrijeme postoji tendencija sve veće upotrebe kartona. dovoljno čvrsta. Ambalaža od drveta . .Od drveta se pravi najrazličitija ambalaža: boks palete. da ističe prirodnu ljepotu plodova. . razne plitke letvarice korpice od pletenog pruća itd.Za izradu ambalaže koriste se različiti materijali: drvo. b) Da uspješno štiti plodove voća od mehaničkih oštećenja. Ambalaža od kartona 32 . da se može slagati u visinu. f) Da se na njoj mogu štampati i lijepiti oznake o proizvodu. tekstil. plastične mase. g) Poželjno je da bude što manje plastike iz ekoloških razloga. karton. paprine salvete. c) Bez mirisa. letvarice – jabučari. celofanski omoti i drugo.Osnovne karakteristike ambalaže za voće a) Da je izradjena od lakog materijala. a najbolje je koristiti što više celuloze (razne vrste kartona i drvo). staklo i metal.Drvo se još uvijek najviše koristi za pravljenje ambalaže.Koriste se i pomoćni materijali kojima se doprinosi dobrom izgledu voća – plastični ulošci.Dimenzije i oblik ambalaže treba da bude usklađen sa osobinama plodova.. . d) Da je prozračna. . svijetla i dovoljno čvrsta da sačuva plodove prilikom prevoza i čuvanja. koje moraju biti na spoljnoj strani ambalaže. e) Da se može racionalno koristiti u paletnom i kontejnerskom sistemu.Težina ambalaže treba da bude u granicama od 4-5% težine upakovanih proizvoda. . . razne trake od celofana.Ambalaža treba da je od lakog drveta kako bi se smanjili troškovi transporta i olakšalo manipulisanje.Pomenuta ambalaža treba da je čista. unutra glatka i čista. .

Zavisno od tipa kartona i vrste voća kutije treba da su perforirane da bi kroz otvore vazduh normalno strujao. a) b) c) Kartonska ambalaža ima i nedostatke: Manje je čvrstine nego drvena. kutijice za pakovanje sitnog voća od 100-1000 g. . klasične kartonske kutije za pakovanje 10-12 kg.Karton za ambalažu mora biti dovoljno čvrst i po potrebi vodootporan. Slabije provjetravanje.Najčešće se upotrebljavaju plitke i otvorene kartonske kutije. b) Plastični jabučari.Ambalaža od kartona poslednjih decenija se sve više upotrebljava u medjunarodnom prometu voća i groždja. d) Gajbe za groždje. a vrlo često i za pakovanje i promet povrća. b) Laka – pogodna za transport c) Dobra zaštita plodova od kontaminacije.Čvrstina kartonske ambalaže poboljšava se pojačavanjem uglova kartona ili plastikom. 33 . c) Holondeze. . kese. Ambalaža od plastične mase . e) Mrežaste vreće i vrećice.Osnovni razlozi za to su: a) Što je atraktivna.. d) Pogodna za štampanje. male posude itd.Od plastičnih masa se prave najrazličitije vrste ambalaže: a) Boks palete. . U transportu mora biti pažljivije tretirana. . .

Boks paletama se za 20% više iskorišćava skladišni prostor nego ako se u njega smještaju jabučari na podnim paletama.U voćarskoj proizvodnji se ova ambalaža vrlo rijetko koristi osim za jezgre oraha koje se recimo u Kaliforniji (SAD) prodaju u vakumiranim limenkama ili staklenim posudama neto mase 100-200 g. breskvu i citrus iznosi oko 60 cm. . Najčešće dimenzije su 1000 x 10000 mm.Paleta je drvena. tako da se sa njom lako mašinski manipuliše.Paletizacija je posebno značajna u međunarodnom prometu voća. . . . a spolja 75 cm. 34 . plastična ili metalna podloga na koju se slaže odgovarajuća roba u amblaži na mjestu proizvodnje i pripreme. Paletizacija i palete . što je posebno značajno za jezgrasto voće.U ovakvoj ambalaži plodovi nijesu dovoljno zaštićeni od oštećenja pa njima treba pažljivo rukovati. Ambalaža od stakla i metala .Paletizacijom se broj ručnih operacija smanjuje na najmanju mjeru.Dubina boks paleta zavisi od vrste voća i za jabuku.Zbog lakše manipulacije ne preporučuju se pakovanja teža od 20-25 kg.Kvalitet voćnih plodova se mnogo bolje očuva nego što je to slučaj pri ručnoj manipulaciji sa manjim jedinicama. . ubrzava se manipulacija voćem. .U njoj je dobra aeracija. . .Tekstilna ambalaža treba da bude tako napravljena da se može lako dezinfikovati i eventualno prati.Ambalaža od tekstilnih vlakana . . 800 mm x 1000 mm i 1200 mm x 1600 mm. vrećice za jabuke II klase i sl.Smanjuju se troškovi i naravno postižu bolji finansijski rezultati. .Ambalaža može da se pravi od prirodnih ili vještačkih tekstilnih vlakana ili njihovim kombinovanjem. krušku. . .Od tekstilne industrije ambalaže najčešće se koriste vreće (za jezgrasto voće u ljusci).Postoje međunarodni standardi dimenzija paleta.

.Po voćnjaku i iz voćnjaka plodovi se pervoze transportnim platformama i traktorskim prikolicama. b) Spoljašnji – na većim i manjim rastojanjima van voćnjaka i skladišta.U nizu tehnoloških postupaka od berbe do upotrebe transport voća ima vrlo značajnu ulogu. Vagoni hladjeni ledom. ali moramo voditi računa da su troškovi što manji. Plodovi koji se brzo kvare prevoze se avionom.U osnovi razlikujemo dvije vrste transporta: a) Unutrašnji (interni) unutar voćnjaka – vinograda i na rastojanjima do 2 km. Transport voća i grožđa .. .Preporučuje se da dubina unutrašnjosti boks paleta ne bude veća od 45 cm. . azotom. a) b) c) Pri prevozu željeznicom mogu se koristiti: Obični vagoni sa prirodnom ventilacijom. jagoda iz Teksasa ili Kalifornije prevoze se u Saudijsku Arabiju ili u Njemačku).Treba prevoziti i brzo i u što većoj mjeri sačuvati kvaltiet plodova. kamionima hladnjačama i brodovima. ugljen-dioksidom. Vagoni sa uređajima za održavanje stalnog režima. .Na dužim relacijama voće se prevozi železnicom. posebno kada je riječ o dužim linijama (napr. najčešće običnim vozilima ili kamionima hladnjačama. 35 .Voće i grožđe treba da se preveze do skladišta.Na manjim relacijama zbog efikasnosti (brzine) koristi se pretežno drumski prevoz. . hladnjača ili potrošača u približno istom stanju u kakvom je bilo kada je ubrano. .

).Za bananu. Australija – SAD i sl.Kod njih se značajno mijenja sastav gasova (smanjuje se količina O 2 . hlađeni kontejneri za duži transport kvarljivog voća (napr. banane.U novije vrijeme koriste se takz. OBJEKTI ZA ČUVANJE VOĆA I GROŽĐA . u brodskim komorama ne smije biti temperatura ispod 12oC jer u protivnom dolazi do nepoželjnih promjena na plodovima.Voće u svježem stanju može se čuvati u hladnjačama sa normalnom i kontrolisanom atmosferom pod smanjenim ili povećanim pritiskom.Voće se još uvijek najčešće čuva u hladnjačama sa normalnom atmosferom (21% O2 . . ..03 CO 2 i 78% N 2 ). . linija Australija – Evropa.Standarna težina praznog kontejnera je oko 2.U ovakvim slučajevima uglavnom koriste se avioni koji imaju uređaje za hlađenje ili se koristi CO 2 u vidu suvog leda ili snijega. . .5 t.Za ovakve prevoze se koriste brodovi koji imaju hlađeni prostor u kome se može održavati odgovarajući režim. a povećava CO 2 i dr. a prenosi oko 20 tona robe. 36 . vrlo visoka. . Cijena ovako prevezenih plodova je sasvim prirodno. .Hladnjače sa kontrolisanom atmosferom predstavljaju savremeni način čuvanja kojim se obezbjedjuje veća trajnost i bolji kvalitet plodova.) najčešće se prevoze brodovima. ananas itd. podrumi i slični građevinski objekti). pa se snižavanjem temperature i povećanjem koncentracije CO 2 usporava kvarenje plodova. .Tropsko i suptropsko voće (agrumi. 0. . kao i u običnim skladištima (adaptirani magacini.) radi produženja upotrebe plodova.Poseban vid savremenog prevoza su kontejneri i trans-kontejneri koji se prevoze vodenim putem kombinovano sa željezničkim i drumskim saobraćajem.

a osjetljivo koštičavo voće nekoliko nedelja. beton i sl.Da su prostorije međusobno dobro povezane. . . ..Da bi se omogućilo kontrolisanje i održavanje pomenutih faktora. Blizina potrošačkih centara i proizvodnih pogona. potrebno je da objekti – hladnjače budu izgradjeni na odgovarajući način. . .Hladnjača sa normalnom atmosferom .Od voćnih vrsta najduže se mogu čuvati jabuke i kruške (6-7 mjeseci) dok se svježe. otprema i manipulacija robom – smatra se da je najpogodniji pravougaoni objekat. a u novije vrijeme se primjenjuju poliuretanski paneli koji se 37 . relativna vlažnost (RV) i cirkulacija i obnavljanje vazduha. .U hladnjačama sa normalnom atmosferom (NA) regulišu se (t). .U takvim hladnjačama voće se može duže čuvati pod optimalnim i nepromenljivom temperaturom i pri pogodnoj vlažnosti i redovnom obnavljanju vazduha.Objekti mogu biti izgrađeni od klasičnog materijala kao što su opeka. Građevinska svojstva skladišta .Da izmedju zidova i tavanica i tavana postoji izolirajući prazan prostor.Da su svi zidovi termički dobro izolovani.Za dobro funkcionisanje i što bolje i racionalnije korišćenje rashladnog skladišta važno je: a) b) c) d) Mjesto – lokacija (zbog sastava u zemljištu). jagodasto voće može čuvati nekoliko dana. Čistoća (ispravnost) vazduha.Skladišta ili hladnjače za čuvanje voća treba da su objedinjena u kompaktne blokove radi što manjeg kontakta površina sa spoljašnjom sredinom. Blizina magistralnih puteva i željeznice.Hladnjače treba tako izgraditi da se omogući nesmetana doprema. . .

Više decenija unazad ekonomski naprednije zemlje. a najvažniji su: .Čuvanjem plodova u KA manji je kalo. 38 . . biološki procesi u plodovima su svedeni na najmanju mjeru.0 m). relativna vlažnost O 2 i CO 2 u atmosferi regulisani.U uslovima gdje su temperatura. sa razvijenom voćarskom proizvodnjom i SAD montirale su opremu koja je svojom funkcijom omogućila da se čuvanje voća produži za 2-4 mjeseca više nego u normalnoj atmosferi. .Plodovi po iskladištenju iz KA su jedri i odaju utisak da su tek ubrani.CO 2 takodje utiče da se neki mikroorganizmi slabije razvijaju. a optimalna visina radi primjene paletizacije (u prizemnim objektima ( 6.Tako su stvoreni uslovi da se voće troši ravnomjernije u toku godine. na primjer. .namjena hladnjače i . .količina voća koja će se lagerovati u rashladnim komorama. jer su transpiracija i respiracija usporeniji nego kod plodova koji su čuvani u NA.U KA je manje i nekih fizioloških oboljenja plodova. jabuke i kruške mogu trošiti skoro sve do pristizanja tog voća iz nove berbe.Kvalitet plodova po iskladištenju znatno se razlikuje od kvaliteta plodova čuvanih u normalnoj atmosferi (NA). a na prodajnom mjestu bolje podnose promijenjene uslove sredine i manje se kvare.Veličina i kapacitet rashladnog prostora zavisi od više faktora. .Smatra se da je optimalna veličina rashladnih komora 300-700 t zapremine. Hladnjače sa kontrolisanom atmosferom . .Metodom čuvanja u KA omogućeno je da se.Takvi plodovi sporije stare nego u hladnjačama koje imaju regulisanu samo temperaturu i relativnu vlažnost. . .postavljaju na izgradjenu konstrukciju rashladnih komora i drugih prostorija. .5-7. . .

Njime se rešavaju problemi – ili znatno ublažavaju vezani za kvarljivost voća i sezonski karakter potrošnje.Plodovi se čuvaju u središtima proizvodnje ili u središtima potrošnje. Čuvanje voća .Stoga je veoma važno da se poznaju porijeklo i uslovi u kojima su proizvedeni voćni plodovi. kojima treba prilagoditi i uslove i dužinu čuvanja. 39 .Čuvanje voća predstavlja predposlednju fazu u tehnologiji proizvodnje voća. . .Voće se čuva radi pripreme za direktnu isporuku ili radi postizanja bolje cijene i umanjenja pritiska na tržište uskladištavanjem viškova proizvoda u vrijeme berbe.Prilikom čuvanja voća javljaju se i problemi koji su uslovljeni biološkim procesima u plodovima. . tehnologijom gajenja i ekološkim uslovima u kojima su proizvedeni..Na ovaj način se obezđedjuje i ravnomjerno snadbijevanje velikih potrošačkih centara. . prednost treba uvijek davati čuvanju u središtu potrošnje.Sve ovo čini da se plodovi iz KA mogu bolje plasirati na tržištu i da se zbog smanjenog kala i kvarenja postiže bolji ekonomski efekat.Ukoliko se duže čuva. . . .

zavisno od sorte.ČUVANJE JABUČASTOG VOĆA Jabuka Plodovi jabuke u pogledu čuvanja spadaju u manje osjetljivo voće.Za čuvanje jabuka u hladnjačama preporučuje se temperatura od 0oC do 5oC. . . .Za dugotrajno čuvanje jabuka važno je da se temperatura plodova po unošenju u komoru što brže snizi.Na kvalitet čuvanja plodova i pojavu pojedinih fizioloških i gljivičnih oboljenja mogu da utiču i prethodni tretmani fungicidima.Za različite sorte jabuka potrebni su i različiti uslovi čuvanja. .5oC. . 2% CO 2 i 3% O 2 ili manje od 1% CO 2 i 2% O 2 . antioksidantima i sl.Za čuvanje su najpogodniji plodovi sorti Zlatni delišes. 40 . .Sastav vazduha u komorama sa KA najčešće se tako reguliše da bude za 2 do 4% CO 2 . . Melroze i sl. Glaster. Jonatan.Izmedju pojedinih sorti postoje razlike u mogućnostima čuvanja zavisno od: a) karakteristike sorte b) lokaliteta gajenja c) klime i agrotehnike . . 92% relativne vlažnosti vazduha u NA. . Džonagold. 92 relativne vlažnosti vazduha. redje više i 2 do 3% 0 2 . reona.Plodovi jabuke za 4 dana držanja na 20oC skraćuje mogućnost čuvanja za mjesec dana. . mada su često i za plodove iste sorte proizvedene u različitim rejonima neophodni različiti uslovi za čuvanje.Za duže čuvanje dolaze u obzir samo plodovi ekstra i prve klase s odličnim osobinama.Sorte koje nijesu osjetljive na niske temperature čuvaju se na 0oC. Ajdared. Greni smit. biljnim hormonima. . Jonagolda i Elstara može se vršiti na 1oC. Glostera. agrotehnike i sl. ove sorte se najčešće i čuvaju.Suviše lagano smanjenje temperature i povećanje količine CO 2 a smanjenje količine O 2 u komorama sa KA može značajno da umanji efekte čuvanja. a osjetljive se čuvaju na temperaturi od 2. Mucu. odnosno u KA na 1.Čuvanje više sorti jabuka zajedno na primjer Zlatni delišesa.4oC.

suštinske razlike u pogledu režima čuvanja kao kod jabuke. jer već i sadržaj utiče na ubrzanje zrenja.Međutim. . . s obzirom na mogućnost dužeg čuvanja.U KA komorama se mora spriječiti nekontrolisan prodor svježeg vazduha a uredjajima se održava odredjen sastav vazduha.200 ppm. sorte koje sazrijevaju sa viljamovkom i poslije nje. a njihova upotreba u svježem stanju. . . Zlatni delišes pa Gloster. Koncentracij etilena treba da bude od 1. Kruška .Tehnologija čuvanja plodova kruške u hladnjačama znatno se razlikuje od tehnologije čuvanja plodova jabuka .Prema Biondiju. 41 . zahvaljujući čuvanju u hladnjačama. produžava se za neke sorte i do kraja maja iduće godine.Relativna vlažnost vazduha u komorama u kojima se čuvaju jabuke obično je 90-92% sa variranjem od 3%. između samih sorti ne postoje tako značajne. relativne vlažnosti vazduha i koncentracije O 2 i CO 2 .Stvaranje etilena u plodovima jabuka zavisi od dužine i uslova čuvanja. i u hladnjači obično dostiže maksimum krajem decembra i početkom januara. .Pri iskladištavanju prvo treba u takvim slučajevima iskladištavati Elstar. Jonagold.Velika vlažnost vazduha može bito razlog za povećanu opasnost od fizioloških i gljivčnih oboljenja. sorte koje sazrijevaju prije viljamovke 2. f) naknadno dozrijevanje po završenom čuvanju g) priprema za tržište prema karakteristikama sorti a) b) c) d) e) .. sorte kruške se mogu podijeliti na dvije grupe: 1.Osnovni momenti na koje treba obratiti pažnju pri berbi. . skladištenju i pripremi kruške za tržište jesu: pravilno određivanje momenta berbe berba bez mehaničkog oštećenja i lomljenja peteljki brz prevoz u hladnjaču tretmani protiv gljivičnih oboljenja na stablu brzo dovođenje na optimalan skladišni režim temeprature.Berba plodova kruške počinje u junu.

na 90% vlažnosti 2.Broj dana od završetka berbe do uskladištenja treba da bude što manji jer se zbog stajanja plodova jedan dan na temperaturi od 20oC vrijeme čuvanja skraćuje za 1 nedjelju.Da bi se problemi sveli na najmanju moguću mjeru. čuvaju se 8 nedjelja kraće.Dužina perioda čuvanja i pojava truleži zavisi od toga koliko su dana plodovi proveli na temperaturi od 20-24oC. . . ako stoje četiri dana.prehladivanju plodova . pa su kruške podložnije pojavi gljivičnih oboljenja . i sorte koje dobro podnose veću koncentraciju 5-7% CO 2 pa i do 10% CO 2 podnosi krasanka.dozrijevanju plodova i .. . treb apokloniti veliku pažnju: .Kod kruške su procesi zrenja na višim temperaturama brži nego kod jabuka.Kratkotrajno čuvanje plodova kruške na 0oC često omogućuje ujednačenije sazrijevanje plodova na primjer viljamovke za industrijsku preradu.Posebno je značajno održavanje relativne vlažnosti vazduha – Plodovi Viljamovke čuvani na 0oC i relativnoj vlažnosti vazduha od 85% poslije četiri mjeseca čuvanja prirodno izgube 4.Drugu grupu predstavljaju sorte koje su pogodne za kraće ili duže čuvanje od 3-8 mjeseci.dezinfekciji komora i uredjaja u skladištu . 42 . . srednje osjetljive 3-5% CO 2 .Vlo je važno da se plodovi poslije berbe brzo unesu u skladište sa optimalnim uslovima za čuvanje.vrmenu berbe . . .4% i na 95% vlažnosti 0. .Osim toga treba imati u vidu i prirodnu sposobnost sorti krušaka za čuvanje. . .Sorte iz prve grupe sem u izuzetnim slučajevima čuvaju se samo interventno ili kada se beru ranije.5% mase.prethodnom tretmanu protiv fizioloških oboljenja . kolika je u vrijeme berbe.odredjivanju i održavanju optimalnog režima skladištenja .pakovanju i transportu. da bi ubrzano dozrele radi ranije realizacije.7%.Veliki broj sorti različito podnosi visoku koncentraciju CO 2 – tako se svrstavaju u osjetljive na koncentraciju CO 2 2-3%.

Vrijeme berbe plodova dunje. . .Najčešće se vrijeme plodova dunje odredjuje po boji pokožice.Za vrijeme čuvanja dunje javljaju se fiziološka i gljivična oboljenja. . 43 .Prema navodima većeg broja autora. tavan) mogu čuvati do početka januara. meka trulež itd. transport i čuvanje.Pošto se dunja bere uglavnom kasno (do kraja oktobra) plodovi se u dobro provjetrenim prostorijama (podrum. gorke pjege. . što pojednostavljuje berbu. kao i kod drugih moćnih vrsta presudno utiče na kvalitet i tehnološka svojstva plodova.DUNJA . garaža. . plodovi dunje se čuvaju oko 3 mjeseca na temperaturi od 0-2oC i relativnoj vlažnosti vazduha od 90%. lakoći odvajanja plodova od grane i boje sjemenjače. .Plodovi većine sorti dunje nemaju pravu peteljku i beru se bez nje. šupa.Iskustva govore da se dunja dobro čuva na temperaturi od 0oC i vlažnosti vaduha od 90%. Najčešće su to: unutrašnje tamnjenje.

Čuvaju se potpuno zdravi plodovi koji još nijesu omekšali. Red Haven – 45-58 N/cm2 itd.5-5. Čuvanje može potrajati 2-6 nedelja.Za transport na duža rastojanja i čuvanje u hladnjači breskva se obično bere prema osnovnoj boji pokožice ploda. . na –1 do 0oC.9 kg/cm). . . . Kajsija .ČUVANJE KOŠTIČAVOG VOĆA Breskva .Odredjivanje vremena berbe breskve dosta je delikatno i nije toliko objektivno kao kod jabuke i kruške.Prema italijanskim istraživačima sorta Halle bere se pri čvrstini mesa 4548 N/cm2 (4.Sorte breskve za industrijsku preradu obično se beru trešenjem pri čvrstini ploda 62-71 N/cm2.Breskva se čuva na –1 do 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 90% u hladnjačama sa NA do 4 nedelje.Ukoliko se breskve beru u punoj zrelosti mogu se čuvati najduže 2-3 nedelje. U KA se čuvaju do 6 nedelja. Elberta 49-62 N/cm2.U zavisnosti od sorte.Kajsija se čuva samo interventno. redje prema čvrstini mezokarpa. Što se duže čuvaju pogoršava se kvalitet plodova. bljutavi i nastaje tamnjenje mesa oko koštice. . 44 . ali su skoro zreli.Sorte osjetljive na niske temperature čuvati na 0oC do 1oC. . do prerade ili isporuke. Relativna vlažnost vazduha treba da bude oko 85%.Najpovoljnija temperatura varira od sorte do sorte i kreće se u intervalu od 0 do 3oC.Predugo čuvanje plodova breskve postaju brašnjavi. 3-5% CO 2 i 1-2% O 2 . stanja zrelosti i uslova. . . i to od 1 do 6 nedelja.Breskve se čuvaju kraće vrijeme i to samo interventno. . . .

10% CO 2 i 10% O 2 . . na ovoj temperaturi boja plodova postaje intenzivnija. od 1-5 nedelja na –1 do 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 90-95%. čvrstine mesa ploda.U toku čuvanja plodova šljive pojavljuje se posmeđivanje mesa ploda i nakon dužeg čuvanja šljive vrlo brzo gube kisjelinu i postaju brašnjave.Sorta Stenlej je najboljeg kvaliteta ako se čuva do 40 dana na 0oC. . Šljiva .Nakon čuvanja plodovi se mogu na 15 do 20oC. pošto plodovi većine sorte neujednačeno sazrijevaju.U kontrolisanim uslovima šljive se čuvaju na istoj temperaturi i pri 3-5% CO 2 i najmanje 3% O 2 . . 45 . smekšavanje plodova i njihovo prezrijevanje. odnosa šećera i kisjeline i dr. . a čvrstina manja.Čuvanje u hladnjačama sa KA je bolje zbog boljeg kvaliteta plodova nakon iskladištenja. ali i od zrelosti plodova. . ali dovoljno čvrste.Na temperaturi od –1oC može doći do pojave fizioloških oboljenja ili izmrzavanja. broja dana od punog cvjetanja do berbe. smanjuju gubici mase. .Prehlađivanjem plodova kajsije slično kao i kod breskve period čuvanja se značajno produžava.Dužina čuvanja plodova šljive zavisi od uslova i sorte.Vrijeme berbe se odredjuje na osnovu boje pokožice. . a u normalnoj atmosferi najbolji kvalitet se na temperaturi od 0oC. šljive se mogu čuvati u zavisnosti od sorte. Beru se u 2-3 navrata. Poslije završenog čuvanja plodovi dozrijevaju na 10-15oC. uz odredjene korekcije prema sortnim osobinama. .Najpovoljnija temperatura u većini slučajeva je oko +1oC.Šljive namijenjene čuvanju moraju biti dobro obojene. . .Prema navodima većeg broja autora.. Istovremeno se smanjuje pojava gljivičnih oboljenja.

može se desiti da sve peteljke sa plodova otpadnu. . .). 10% CO i 2-5% O2. . za razliku od onih koji se beru za brzu prodaju i potrošnju.Za čuvanje su pogodnije sorte sa tamno obojenim plodovima čvrstog mesa nego sorte sa svijetlom bojom plodova koje često poslije iskladištenja gube boju i ne koriste se za stonu upotrebu. Čuvanje jagodastog voća .5oC.Plodovi jagodastog voća u svježem stanju se po pravilu (sem grožđa) ne čuvaju duže u hladnjačama.Trešnja i višnja . . pa ih treba što prije smjestiti u optimalnim uslovima za čuvanje. Jagoda .Višnje se mogu čuvati do 3 nedelje u KA na –1 do 0oC.Zrelost plodova trešnje i višnje se odredjuje na osnovu boje pokožice. kupina) do nekoliko nedelja (crvena i crna ribizla. . količine suve materije. . . . 5% CO 2 i 3% O2. malina.Plodovi se mogu čuvati 10-14 dana na –1oC do 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 85-95%.Ukoliko se trešnje čuvaju u uslovima niske vlažnosti vazduha.Plodove jagode koji će se čuvati treba brati dok su čvršći.U KA trešnje se mogu čuvati 20-25 dana na –0. organoleptički i dr.Izuzetno se zbog organizacionih problema i plasmana na tržištu mogu čuvati od nekoliko dana (jagoda.Trešnja se čuva samo interventno dok se prilike na tržištu ne poboljšaju ili ako ne mogu da se u roku od 3-5 dana prerade ukupne količine. sile odvajanja peteljke od grane ili ploda. borovnica za preradu i sl. .U ubranim plodovima jagode proces disanja je intenzivniji i oni brzo prezrijevaju.Pred iskladištenja plodova teršanja i višanja treba povećati temperaturu na 10-12oC da bi se spriječila kondenzacija vode na plodovima. 46 . pa zato trešnje i u najpovoljnijim uslovima ne treba čuvati duže od 7 do 8 dana.

.Nakon iskladištenja temperaturu jagoda treba postepeno povećavati da nebi došlo do kondenzacije vode i nagle pojave gljivičnih oboljenja. Crvena i crna ribizla . Tačka mržnjenja plodova je oko –1oC.Plodovi ovih voćnih vrsta se čuvaju takodje kratko.Interventno se prema većini autora može čuvati 3-4 dana. Isti režim se preporučuje prilikom transporta na duže relacije. čašični listići počinju da venu. Phytophtora sp.6oC do 0oC i relativnoj vlažnosti vazduha od 85-95%.Što plodovi duže stoje sve više se pogoršava kvalitet tako da se za stonu upotrebu mogu čuvati najduže 10 dana (crvena ribizla).Za preradu se može čuvati u smrznutom stanju. .).5-0oC uz relativnu vlažnost vazduha 90-95%. Kupina se čuva veoma kratko ne duže od 3-4 dana.Za vrijeme čuvanja jagoda mijenja se boja i plodovi gube svježinu.Malina je vrlo plodložna brzom truljenju. do isporuke. .Plodovi se čuvaju 3-5 nedelja na –0.. .Čuva se obično na –0. Kupina . . .Za malinu važe pravila čuvanja kao za jagodu.5 do 00C i relativnoj vlažnosti 90%. a javljaju se i gljivična oboljenja (Botritis sp. . a u KA do 10% CO 2 i 1-2% O 2 najduže 10 dana. Malina .Za transport se preporučuje rashlađivanje plodova na 5oC i povećanje koncentracije CO na 10-15 % u kamionu hladnjači. postaju tamniji. . i Rhizopus sp.Većina autora je mišljenja da se plodovi jagoda najbolje čuvaju na 0oC i relativnoj vlažnosti od 90% ali ne duže od 5 dana. ali plodove poslije iskladištenja do prodaje treba držati u rashladnim vitrinama. Plodovi moraju biti neoštećeni i zdravi.Po Mišiću malina se može čuvati 10-14 dana na temperaturi od –0. . . 47 .Kupine se beru čim se peteljke počnu lako odvajati od ploda. početka industrijske prerade ili zamrzavanja.Najbolji režim je 6-8oC u trajanju 15-20 sati. . Dužim čuvanjem smanjuje se količina vitamina C. a duže samo plodovi za industrijsku preradu. .

.Oslobodjena vlažnost iz grožđa u pakovanju izaziva sporu ali kontinuiranu emisiju SO 2 koja traje nekoliko nedelja. .Generatori se stavljaju (u obliku kesa ili ploča) u pakovanja grožđa obmotana polietilenskom folijom. Dužina čuvanja je od 10-15 dana. Čuvanje grožđa . . .Za vrijeme čuvanja borovnice smanjuje se količina ukupnih kisjelina.Plodove borovnice u skladištu najčešće ugrožava Botritis sp. . . Borovnica .5 do 0oC i relativnoj vlažnosti vazduha 90-95%.Plodovi koji se čuvaju moraju biti potpuno zdravi.Groždje se čuva na –1 do 0oC do 2 mjeseca. . .Najčešće se konzervira (kao i ribizla) smrzavanjem. .Dužina čuvanja groždja zavisi dobrim dijelom od karakteristika sorti i varira u vrlo širokim granicama od 1 do 6 mjeseci. . . a zreli na 3oC.Na velikim svjetskim tržnicama voća sve češće se srijeću pakovanja iz Čilea i Argentine i nekih drugih zemalja u kojima se grožđe čuva kraće vrijeme i na sobnoj temperaturi. 48 . a čuvaju se samo zreli plodovi.Ogrozd se čuva isto kao ribizla. inače brzo i masovno stradaju od gljivičnih oboljenja.Ogrozd .Za duže čuvanje se u principu koriste pozne sorte rastresitog grozda i krupnijih bobica. a primjenom fungicida ovaj period se može produžiti i do 6 mjeseci.U ovim pakovanjima niske doze SO 2 održavaju se pomoću generatora (čvrsti ili tečni SO 2 ) ovim generatorima se održava od 1 do 5 ppm SO 2 . . a zreli samo do 7 dana.Borovnice se mogu čuvati od 2 do 5 nedelja na –0.Zeleni plodovi se čuvaju na 0oC. .Peteljke grozdova i bobice sklone su smežuravanju te se u komorama mora održavati relativna vlažnost vazduha od 90-95%.Plodovi borovnice za kraće vrijeme dobro se čuvaju u kontrolisanoj atmosferi sa povećanjem koncentracije CO 2 ( i do 50%) i smanjenjem koncentracije O (i do 1%). Zeleni plodovi najduže 3-4 nedelje.

U toku čuvanja grožđa najčešće se pojavljuju gljivična oboljenja kao što su siva i mrka plesni (Botritis Cinerea i Botritis Porium sp.. .Grožđe se može čuvati u kontrolisanoj atmosferi na –1oC.U toku čuvanja može doći do sušenja peteljki već nakon gubitka 2-3% mase. 49 . dok se bobice vidno smežuravaju pri gubitku 4% mase.Kvalitet grožđa iz ovakvih pakovanja je neuporedivo bolji nego iz običnih pakovanja jer je izgled grožđa mnogo ljepši.). 2-3% CO 2 i 2% O 2 . grozdovi izgledaju svježi. . .

Plodove oraha treba odvojiti od klapne ako se ona nije odvojila pri padu sa stabla. .). pa se pali plodovi prikupljaju mašinama ka sredini međurednog prostora i dalje mašinski skupljaju iz redova i nose na doradu. . . a pojedini se oštećuju i bere se dio nezrelih plodova koje kasnije napadaju plesni.Nakon berbe orasi se odmah kupe i nose na pranje u cilindričnim žičanim bubnjevima u kojima se dopunski čiste mlazom vode u trajanju 2-3 minuta.U hladnijim krajevima plodovi se beru mehanizovano blagim tresenjem stabla u 3 do 4 navrata.Plodovi oraha prirodno sazrijevaju u periodu dužem od dva mjeseca. .Najbolje je orahe sušiti upotrebom dehidratora.Oprani plodovi oraha se odmah suše radi uklanjanja suvišne vlage iz ljuske i jezgre.Orasi se beru trešenjem pomoću motki i mehanizovano.Prvi znaci zrenja plodova su pucanje klapne i zrenje jezgra. . .ČUVANJE JEZGRASTOG VOĆA Orah (Juglans regia L.) .Nakon sušenje orasi se podvrgavaju tretmanu bijeljenja ljuske u 2%-nom rastvoru NaOH.Ako se plodovi beru mlaćenjem dugim motkama često se ne oberu svi plodovi. U hladnijim predjelima orah sazrijeva sporije. 1-2%-noj sonoj kiselini ii sumporisanjem. . . Francuska itd. Otresanje ponoviti 3-4 puta. a u toplijim krajevima stabla se obično ranije i snažnije tresu. . 50 .Kada se plodovi beru na ovaj način treba početi od sredine ka periferiji krune kako bi se što manje grančica polomilo.Plodovi se beru protresanjem debla ili grana. .Mehanizovano se plodovi beru u razvijenim voćarskim zemljama u kojima se orah gaji na industrijski način (Kalifornija-SAD. .Kvalitet plodova se određuje prema odnosu jezgre i težine ploda. izgledu i boji sjemenjače i krupnoći jezgre. a ljuska im se teško odvaja i teško izbjeljuje. . pomoću tresača. .

. Pekan (Carya pecan) . Badem (Amigdalus communis) . a preostali tresenjem lako ispadaju iz njih.5oC i relativnoj vlažnosti vazduha oko 80%.) .Nasušeni orasi se čuvaju na temperaturi oko 0oC i relativnoj vlažnosti oko 70%. .Nakon bijeljenja orasi se dosušuju u velikim boks paletama u jakoj struji vazduha da bi se oduzela voda obsorbovana u toku bijeljenja. a u NA uslovima na 1oC i relativnoj vlažnosti vazduha 60%. bez užegnuća i posmeđivanja. . Lješnik (Corylus avellana L.Suvi orasi u ljusci čuvaju se na 1-4oC i oko 75% relativne vlažnosti vazduha oko godinu dana bez užeglosti.Plodovi pekana se čuvaju na 0. Ako se čuva kraće vrijeme onda je to na 2. .. a ako su vlažniji – na nižoj temperaturi.5oC oko godinu dana. u atmosferi azota sa ispod 1% O 2 ili u vakumiranim konzervama na 0oC.8 do 4. . dok se na –15oC čuvaju do dvije godine.U KA sa približno 100% N 2 mogu se čuvati i do dvije godine. 51 . .Mogu se uspješno čuvati i godinu dana na –3 do 0oC i relativnoj vlažnosti 65-75%.Plodovi lijeske se beru kada je većina dostigla punu zrelost odnosno kada veći broj plodova ispada iz omotača ploda na zemlju.Plodovi se čuvaju na 0 do 5oC i vlažnosti vazduha oko 80%.Badem u ljusci može se čuvati 10-12 mjeseci na 0 do 7oC i vlažnosti vazduha 75-90%. u takvom slučaju treba tako rasporediti vreće da je cirkulacija vazduha izmedju njih što bolja. .Jezgro se može uspješno čuvati na 0oC.Prema navodima više autora orah se vrlo dobro čuva u hladnjači na temperaturi od 2oC i relativnoj vlažnosti vazduha 70-75% ako je vlažnost ploda oko 4%.

Prosušeni i u džakove upakovani plodovi čuvaju se na 0 do 4oC i relativnoj vlažnosti 80-90%.Vrijeme berbe ima značajan uticaj na oganoleptičke osobine i mogućnost čuvanja plodova. . Voće toplijih krajeva Aktinidija – Kiwi (Actinidia chinensis) . . .Prirodni gubitak težine kestena pri niskoj relativnoj vlažnosti vazduha može da bude 3 do 12%.U hladnijim krajevima plodovi se moraju obrati prije prvih mrazeva nezavisno od stanja zrelosti. . . indeks zrelosti (izražen kao odnos suve materije i kisjeline) oko 4 i čvstina mjerena penetrometrom 29-39 N/cm2 (3-4 kg/cm2). .Vrijeme berbe se najčešće određuje na osnovu količine suve materije.Plodove terba brati kada su dostigli fiziološku zrelost jer se tada mogu duže čuvati i zadržavati dobar kvalitet do kraja čuvanja.Prema podacima nekih autora pitomi kesten se može čuvati na 0oC i 70% vlažnosti vazduha 8-12 mejseci. 52 .Kesten (Castanea sativa) . a nakon berbe je potrebno prehladjenje na 0-4oC u trajanju 8-24 časa. .Kesten se bere tresenjem u vrijeme kada plodovi lako ispadaju iz omotača ploda. . . . ukupnih kisjelina i čvrstine mesa ploda. 10% CO 2 i 10% O 2 i relativnoj vlažnosti vazduha 80%. .Plod je u konzumnoj zrelosti kada se površina može ugnuti pod prstima.U kontrolisanoj atmosferi kesten se može čuvati na 0oC. odnosno kada su plodovi počeli da omekšavaju.Prema Goriniju plodovi su dostigli fiziološku zrelost kada je količina suve materije veća od 10%.Plodove kestena ne treba čuvati u debelom sloju.Prije berbe je potrebno izvršiti tretmane protiv Botritis cinerea. a pri vrlo niskoj relativnoj vlažnosti vazduha i veći.

optimalna temperatura za čuvanje je 0 do 6oC. . U stanju ¾ pune zrelosti presjek ploda je skoro okrugao. 53 .Vazduh u komorama treba prečišćavati i obnavljati svakodnevno da bi se spriječilo nagomilavanje isparljivih materija (prije svega etilena).Pri čuvanju treba voditi računa da vlažnost vazduha bude 95%.Banane se čuvaju u istim uslovima kao i za vrijeme transporta. treba da su u optimalnom stanju zrelosti. aktinidija može čuvati 5 mjeseci. Prehlađenjem plodova može se produžiti čuvanje i poboljšati kvalitet. ppm. a u KA sa 5-8% CO 2 i 4% O 2 3-4 nedelje. Međutim. one se beru obično 20-30 dana ranije. odnosno oblik poprečnog presjeka ploda.Relativna vlažnost u komorama prilikom transporta treba da je oko 90-95%. čuvaju na temperaturi –0.Plodovi aktinidije se prema Prateli i sar. Prevoz ovako čuvanih banana može trajati 2-3 nedelje.Plodovi aktinidije mogu se čuvati 2-6 mjeseci.5 do 0oC u KA sa 2% O 2 i 5% CO 2 .Plodovi skladišteni u KA su imali trajnost poslije čuvanja 11-12 dana.. . U atmosferi sa 3% CO2 i 3% O 2 čuva se na –0.Za sortu Gros Michel preporučuje se 12oC u stanju takozvane ¾ pune zrelosti. Banana (Musa sapientium) . .Za vrijeme čuvanja pri niskoj relativnoj vlažnosti vazduha može nastati prirodni gubitak mase i do 10% i omekšavanje plodova.3 vol. uz dovodjenje količine etilena na nivo ne više od 0. .2-0. Sorta Lakatan zahtijeva temperaturu od 14.Računa se da je za dostizanje pune razvijenosti ploda potrebno oko 120 dana od punog cvjetanja do berbe.Kao drugi kriterijum koristi se razvijenost ploda. . a relativna vlažnost vazduha 9095%.5oC i to u mesu ploda.Prevoz banana je brodovima sa komorama u kojima se mogu održavati najpovoljniji uslovi temperature za pojedine sorte. . uz kontrolu etilena provjetravanjem i obnavljanjem vazduha.Banane se u komorama hladnjača čuvaju na 13-14oC 12 do 14 dana. Pod ovakvim uslovima se prema ovim autorima. .00C. . . . .5 do 0. .Da bi plodovi mogli da se dobro čuvaju i da poslije dozrijevanja budu dobrog kvaliteta.

Limun .Najčešća oboljenja plodova u skladištu su truljenje i fiziološka oboljenja plodova. istoj vlažnosti. onda je temperatura 3-4oC. .Pomoradže se mogu čuvati do 5 mjeseci na 5-8oC i vlažnost vazduha 85-95%. a kada se isporuče onda se čuvaju samo do prodaje. kako bi spriječili pojavu i širenje fizioloških i gljivičnih oboljenja. .Pravilo je da se limuni duže čuvaju u zemljama gdje se proizvode. . . temperatura se mora podići na 14-15oC. da li su tretirani nekim od fungicida i dali su imali prije uskladištenja voštanu skramu. . a do 2 mjeseca na 6-7oC. fiziološkog stanja plodova i dr. Pomorandža .Nakon skladištenja često je potrebno dozrijevanje limuna.Dužina čuvanja i kvalitet plodova poslije čuvanja zavisi od kvaliteta ubranih plodova. 50% O 2 i 0-1% CO 2 . sorte. . .Ako ih terba čuvati 2-5 nedelja.Normalno zreli plodovi se u komorama lakše čuvaju. a ako se žele čuvati više mjeseci.U tu svrhu se plodovi drže 5-7 dana na 12-13oC u atmosferi sa 5% etilena i relativnoj vlažnosti vazduha 80-90% ili oko 60 sati na 25-26oC sa 1-2% ppm etilena. Na zelene plodove nepovoljno utiču niske temperature (oko 0oC). .Mandarine se mogu čuvati 20-30 dana na 4oC i relativnoj vlažnosti vazduha 80-85%. uslovi čuvanja zavise u dobroj mjeri od porijekla.Limun koji će se dugo čuvati treba da bude zelene boje. 54 . žuti plodovi su manje pogodni za čuvanje jer lakše stradaju od fizioloških i gljivičnih oboljenja.Zeleni plodovi se mogu čuvati 2 nedelje do 6 mjeseci na 7-15oC i relativnoj vlažnosti vazduha 80-90%. . Мandarina .Plodove mandarine prije uskladištenja treba tretirati nekim fungicidnim preparatom koji nije štetan po ljudsko zdravlje. .Limun lako prima strane mirise pa treba voditi računa da se u komori sa njim ne nalaze druge vrste robe.

kako za berbu tako i za pakovanje i transport. . što zavisi od sorte. Zato treba brati isključivo zrele plodove.Pomorandže se dozrijevaju na 25-26oC.Najpogodniji uslovi za duže čuvanje plodova su temperatura 68oC i relativna vlažnost vazduha izmedju 85 i 90%. bez dodirivanja plodova. nezreli plodovi ne mogu čuvanjem sazreti. Plodove smokve za stonu upotrebu treba brati još dok imaju čvrstu pokožicu. Ubrani. klimatskih karakteristika te godine. Plodovi smokve sazrijevaju od kraja juna do kraja oktobra. plodove smokve treba brati pažljivo rukom i obavezno s peteljkom. što se može ocijeniti odoka. . Bilo za stonu upotrebu. Berba smokava se obavlja kada plodovi sazru. SMOKVA Ficus carica L. Smokva ima vrlo osjetljive plodove. pak.. zemljišta i drugog. bilo za sušenje ili industrijsku preradu. berba se obavlja u više navrata. Plodovi smokava namijenjeni za sušenje klasiraju se po stepenu zrelosti i 55 . S obzirom da plodovi u iste sorte ne sazrijevaju istovremevo. u atmosferi sa 50% O 2 i 12% etilena u trajanju od 50-60 sati. najbolje je plodove brati onda kada se počnu smežuravati na drvetu. Ocjenjivanje se vrši na osnovu veličine ploda izgleda pokožice i nijanse boje. položaja. Trešenjem se mogu brati samo plodovi smokava koji će se iskorišćavati za ishranu stoke. Obrane smokve se stavljaju u plitke gajbice.Nezavisno od temperature na kojoj se plodovi čuvaju treba obezbijediti dovoljan dotok svježeg vazduha. Za sušenje.

U okviru priprema za sušenje obavlja se sortiranje.Osim uslova koje sušena smokva mora da ispunjava u prometu. Sušenje se obavlja u sušnicama.  II kvalitet . a zatim se pakuju i šalju na tržište. s tom razlikom što je potrebno pobliže odrediti koje se sorte mogu uzimati za sušenje.krupnoći. porijekla i sorte. Zdrave plodove pakovati u ambalažu u kojoj će se otpremiti na tržište. U svaku jedinicu pakovanja treba stavljati smokve iste berbe.  I kvalitet . odnosno najviše 70 (sorta rezavica).Sušene smokve II kvaliteta mogu poticati i od manje tipičnih sorti za sušenje. a osobito da se plodovima fiksira boja. što osigurava svjetliju boju mesa ploda. morenje. Za sušenje je predviđen isti kriterijum kao i pri izboru smokava za stonu upotrebu. Inače. Pri tom sve oštećene. još pri berbi treba sortirati. potapanje u slan krečni rastvor radi poboljšanja boje. sušene smokve I kvaliteta moraju imati svijetlomrku boju. prezrele i plodove sa drugim manama treba izdvojiti.Sušene smokve ekstra kvaliteta moraju imati ujednačenu slamastožutu boju i veličinu plodova takvu da u kilogramu sušenih smokava ima najviše 90 komada (sorta zamorčica). Zavisno od toga da li se plodovi klasiraju za stonu upotrebu ili za sušenje. kao i manje poznatih sorti smokava. Sumorisanje se izvodi iz više razloga. treba ih pakovati i isporučivati u plitkim letvaricama i podesnim korpama i voditi računa da se ne gnječe ili na drugi način mehanički povređuju. kao i dezinfekciju. Po završetku sušenja. s obzirom da ne podnose prepakivanje. U jedinici pakovanja toleriše se do 5% plodova sa mrljama i ožiljcima. izazivanja manjih naprslina i omekšavanja plodova. Veličina plodova mora biti takva da u kilogramu sušenih smokava može biti najviše 140 56 . na temperaturi od 65 do 75 0C u trajanju od 3 do 7 časova. tj. i to od 3 do 7 časova.  Ekstra kvalitet . postupak je različit. Pošto su zreli plodovi smokve mekani i osjetljivi. a veličina plodova mora biti takva da u kilogramu sušenih smokava ima najviše 110 komada (sorta zamorčica) odnosno najviše 90 komada (sorta rezavica). Zatim se obavlja sumporisanje u komorama. dobro je da smokve odleže izvjesno vrijeme radi kondicioniranja. Ovako pripremljeni plodovi suše se na suncu ili u sušnicama. Za stonu upotrebu plodove smokve. a zatim se naslažu u jednom sloju na ljese i sumporištu. Sušene smokve bi trebalo pakovati kao: ekstra kvalitet. I kvalitet i II kvalitet. suve smokve ovog kvaliteta moraju ispunjavati sve navedene uslove za sušenu smokvu.

250 i 500 grama najčešće kao ambalažni materijal koristi celofan i dekorativni materijal. Smatra se da se smokve mogu održati u ispravnom stanju do mjesec dana. Sušena (suva) smokva se čuva u hladnoj. Ovakva pakovanja iziskuju i odgovarajuću transportnu ambalažu do prodajnog mjesta (sanduci. i uz slabu cirkulaciju vazduha. od 85 do 90%. ako treba da se smokve očuvaju izvjesno vrijeme moraju se skladištiti u hladnjači.U jedinici pakovanja toleriše se do 10% plodova sa mrljama i ožiljcima. kisele. Međutim. zaštićenoj od neposrednog uticaja sunčevih zraka i mraza. Veće količine suvih smokava pakuju se u vreće od natron-hartije. tekstilne vreće od rijetkog tkanja i sličnu ambalažu. vlaženja.). Smokve treba zaštiti od zagrijevanja. na temperaturi od 0. suvoj. U septembru može se smatrati da plodovi nijesu potpuno zreli ali ako se oberu 57 . kao i plodove sa drugim manama. Temperatura u prostorijama u kojima se smještaju osušene smokve mora biti u granicama između 5 0C i 20 0C. Sorte sa žutim plodovima obično sazrijevaju ranije od onih sa crvenim plodovima. U prodaji na malo smokve treba kontrolisati i odbaciti sve jače povrijeđene.komada. ŠIPAK (NAR) Punica granatum Vrijeme berbe zavisi od sorte koja se gaji. uz relativnu vlažnost vazduha. Kisjele sorte kasnije od onih slatkih. te ih treba odmah nakon berbe i sortiranja otpremiti na tržište. a pri tom se za sitna pakovanja od 125. dobro provjetrenoj prostoriji.da se ne bi povrijeđivale. Sušene smokve se pakuju u različiti materijal. kartonske kutije i sl. prašine i sličnog i pažljivo ih zahvatiti pri usluživanju potrošača . već onaj ko stavlja robu u promet određuje najviše tražene veličine pakovanja i koristi materijal za pakovanje. Kod čuvanja svježih plodova smokava ne podnose uskladištenje pod običnim uslovima. jer kasnije plodovi pucaju zbog prekomjerne vlažnosti. a relativna vlažnost najviše 85%. Propisi ne određuju veličinu pakovanja i vrstu ambalažnog materijala. U jedinici pakovanja moraju biti smokve istog porijekla i sorte. koji obezbjeđuje očuvanje kvaliteta i svojstava ovog proizvoda. bez namirnica koje bi mogle štetno da utiču na kvalitet ovog osušenog voća.5 0C do 0 0C. Prodaji treba izlagati samo one količine koje se mogu u toku dana prodati. U nekim krajevima preporučuje se berba plodova krajem septembra.

55% 58 . Ovdje bi trebalo otpočeti sa berbom tek krajem septembra za rane sorte.sunčanih dana i izlože dva dana suncu. produžuje da sazrijeva i u hladnom skladištu. Nakon branja plodovi se klasiraju po veličini. Neka stabla održavaju plod do zime i nikada ne pokazuju pucanje plodova. gde će se čuvati pri povoljnim uslovima. S obzirom na opštu pojavu pucanja plodova. 12. plodovi postižu veći stepen zrelosti i mogu da se čuvaju do pola zime i više. održaće se za mesec dana. Pošto su obrani. oni se moraju kod većine sorti brati prije potpune zrelosti. postaje tanja. Plodovi ubrani suviše rano. Ne samo što on tu sazrijeva već mu se i kvalitet poboljšava. Jedan način da se plodovi sačuvaju od kvara jeste da se oni beru prije kiše. Plodovi ubrani2-6 oktobra imali su šećera . počev od momenta kada plodovi počnu da dobijaju žuto-narandžastu boju počekom oktobra pa sve do kraja novembra kada oni počnu da gnjile na drvetu. ako se ostave na hladnom i suvom mestu. opna tegumenta postaje nježnija. mada kora gubi svoj žarki sjaj. Kora se smežura. dok one poznije treba brati polovinom oktobra pa i kasnije ukoliko vladaju povoljni klimatski uslovi za sazrijevalje plodova. zatim omotaju hartijom i slože u sanduk u kome se šupljine napune peskom pa sanduk zatvori poklopcem. jer kada padnu kiše. plod šipka može da podnese izvjesne povrede. Ustanovljeno je da se šećer nalazi u plodovima počev od jula i da se njegova količina postepeno povećava do decembra. obavijaju se hartijom i pakuju u sanduke.za vrijeme vedrih . Šipak je vrsta voća koja pošto dostigne izvjestan stepen zrelosti. a nikako da se plodovi rukom kidaju. plodovi se nešto smanjuju. JAPANSKA JABUKA – KAKI Diospyros kaki Plodovi japanskih jabuka mogu se brati u jednom dosta dugom periodu vremena. ukus postaje finiji i vinastiji. ali ovo ništa ne škodi kvalitetu i ukusu. Berba plodova sa drveta treba da se vrši uvijek nožem ili makazama što je još bolje i brže. imaju sladak ali opor ukus i kao takvi su niže vrijednosti. Zbog njegove debele kore. mnogi od njih pucaju i na taj način postaju nepodesni za transport. žilavija i čvršća. na 0º do 2ºC uz relativnu vlažnost vazduha 85-95% od pet do šest-mjeseci.

Pri određivanju vremena berbe treba uzeti u obzir osim količine šećera u plodovima i sortu. koji se obično mogu jesti pri samoj berbi. 140-190 gr. Berba plodova treba da se vrši makazama i vrlo pažljivo vodeći računa da se pokožica ne povrijedi što utiče na sposobnost dužeg čuvanja plodova." " 25 oktobra " " 14. Iz ovih korpi plodovi se preručuju u veće korpe za transport do skladišta.47% " " 16 novembra " " 16. od berbe do zrelosti za potrašnju može proći čitav mjesec dana.31% " " 2 novembra " " 15. Primjer klasiranja plodava na 4 klase: I II III IV klasa klasa klasa klasa plodovi mase 250-350 gr. takodje poboljšavaju svoje organoleptičke osobine ako se drže izvjesno (kraće) vrijeme u skladištu. a često puta i neupotrebljivi. Kod plodova koji se razvijaju putem partenokarpije i koji se ne mogu jesti pri berbi. Plodovi dobijeni normalnom oplodnjom. kojom prilikom se vrši otstranjivanje oštećenih plodova.82% Iz navedenog pregleda se jasno vidi da sadržaj šećera u plodovima stalno raste do decembra. Ubrani plodovi treba pažljivo da se slažu u plitke korpe obložene mekom materijom. veličinu i žućkastu boju. postati dobri za potrošnju kada ugnjile. Čuvanje u skladištu treba da bude tako da se ubrani plodovi potpuno suvi. Najčešće se polažu na slamu koja dobro služi za ovu svrhu. nego onda kada spoljni znaci plodova dozvoljavaju da se ocijeni. u većini slučajeva plodovi se mogu jesti već pri samoj berbi. ne dobijaju željene organoleptičke osobine za potrošnju. Rano ubrani plodovi ne ugnjile. tako da leže na rozeti koju obrazuju ostaci čašičinih listića i da se međusobno ne dodiruju. dok kod plodova koji su se razvili putem normalnog oplođavanja. da li se plod može jesti odmah pri berbi ili mora odležati izvjesno vrijeme dok ne ugnjili. poređaju u jednom sloju na materiji koja upija vlagu. 190-250 gr. kao i grupu kojoj sorta pripada tj. Plodovi prve klase pakuju se u sandučiće u jednom sloju. ili ako ugnjile. druge i treće klase u 2 -3 sloja. Berbu ne treba početi odmah čim su pojedini pladovi dostigli odgovarajući stepen šećera. Još bolja je 59 . a četvrte klase pakuju se u rifuzu. Sortiranje i klasiranje plodova vrši se i kod japanskih jabuka. 90-140 gr. te su niskog kvaliteta. da će ubrani pladovi iako nejestivi pri berbi.

a pri većoj temperaturi sazrevanje nastupa još brže. 60 . gubi oporost. zbog čega su ove naročito cijenjene. Plodovi za sušenje treba da se beru kada su već dobili žutu boju ali su još čvrsti.pljeva od pirinča kako Japanci praktikuju ili strugovina od drveta. Na ovaj način plodovi gube trpkost za 1-2 dana. U Japanu se bave sušenjem plodova nekih sorti. a prvenstveno da bude prohladan i sa stalnom temperaturom da bi sazrijevanje teklo lagano i postepeno. Pri tome plodovi gube trpkost ali ostaju tvrdi. U Kini se primenjuje dimljenje plodova u zatvorenom sudu.5 oC kraće vrijeme mogu čuvati. Plodovi gube trpkost i ako se drže u toploj vodi na temperaturi od 30-40 oC za 12 časova. meso im postaje meko i sočno. Prostor za smeštaj treba da bude suv i da se može održavati u tami.5 oC 1 oC 2. dok se pri temperaturi od + 0. Za proizvodnju dima se obično upotrebljava tamjan.2 oC 148 210 63 189 210 63 89 158 51 98 170 30 44 106 28 Transport je u zelenom stanju jer potpuno zrele ne podnose transport. Dim se pušta kroz otvor na dnu suda. Na ovaj način se plodovi mogu sačuvati i poslije januara. U Kini plodove poređane u glinene sudove prelivaju sa 10 % kreča (krečnog mlijeka) gdje ih drže za vreme od 2-7 dana u zavisnosti od sorte i stepena zrelosti. Plodovi u ovakvom skladištu ukoliko sazrevaju dobijaju živocrvenu boju. Prema podacima Kaliforniske ogledne stanice plodovi se najduže mogu sačuvati u svežem stanju na temperaturi od + 1 oC. Vreme čuvanja japanskih jabuka u svežem stanju na raznim temperaturama prema podacima Kaliforniske ogledne stanice: Naziv sorte Hyakume Maru Hachiya Tane-nashi Tsur vrijeme čuvanja u danima 0. dobijajući vrlo sladak ukus. Osušeni plodovi podsećaju na suve smokve.

. a u našim uslovima u novembru. aktinidija (posebno sorta Hayward) čuva se najbolje na + 2oC. Prema našim zapažanjima. Aktinidija se bere kad dostigne fiziološku zrelost. Zrelost se ocjenjuje odoka: mesnati omotač puca i sjeme lako ispada. u običnom frižideru sorte Monty i Abbott mogu se čuvati oko šest mjeseci. imaju nedostatke u obliku i na pokožici i koji ne mogu da se prihvate u I klasi.  Plodovi I klase treba da su tipični za sortu i teži od 50g . insekata. ali se plod uvijek bere bez peteljke koja ostaje na grani (zbog preglednije rezidbe poslije otpadanja lišća).  Druga klasa uključuje plodove koji su sitni. U takvim uslovima ona ostaje nepromijenjena 5-6 mjeseci. Plodovi se pakuju u plitke kartonske ili drvene sandučiće u kojima su ulošci sa udubljenjima za svaki plod. a meso treba da je karakterističnog izgleda i ukusa. Dozvoljene su male dobro zarasle povrede na pokožici.AKTINIDIJA Actinidia chinensis Planch. a trešenjem zreli 61 . Nedostaci na plodu mogu da budu oštećenja od grada. pri relativnoj vlažnosti vazduha 95 %. Prema nekim literaturnim podacima. grana. Plodovi se klasiraju u I i II klasu. jer je tada najpovoljniji odnos ukupnih šećera i kiselina. Na Novom Zelandu plodovi aktinidije beru se u maju. ali zadovoljavaju minimalne zahtjeve u pogledu mesa. Ta zrelost obično dolazi od 10-40 dana prije konzumne zrelosti koja nastaje u vrijeme omekšavanja plodova. I u običnim skladištima aktinidija može očuvati sva svoja organoleptička i hemijka svojstva 3-4 mjeseca (osim sorte Bruno). Berba se obavlja rukom ili makaza.. BADEM (BAJAM) Amygdalus communis Zbag prirode plodova (suvi plodovi) berba badema se obavlja kada plodovi dostignu punu zrelost.

a najbolji dokaz su stabla koja se procjenjuju da imaju i više od 2000 godina (Bar. badem je podložan nepoželjnim promjenama u toku prometa. vremenskih uslova te godine. što je sortna osobina. suve i dobro provjetravane. ali i za preradu i potrošnju cijelih konzerviranih plodova (stone sorte). Badem namijenjen uskladištenju mora biti dobro očišćen od ostatka ljušture i drugih stranih primesa i osušen tako da sadrži do 10% vode. Ukoliko je badem vlažniji. Međutim. Badem treba čuvati u prostorijama koje su hladne. te se poslije ovoga mogu lako i dugo čuvati. Plodovi koji su namijenjeni za proizvodnju ulja se beru kada dostignu određenu boju i procenat ulja u plodovima.5 dana. Maslina je kultura koja se veoma dugo uzgaja na našim prostorima. očišćeni plodovi stavljaju se na posebne ljese. već u što tanjem sloju razasuti u prostoriji koja je suva i koja se provjetrava. Naša najpoznatija i najcijenjenija sorta Žutica se bere kada su plodovi počeli da mijenjaju boju (šarak). Badem se čuva upakovan u džakove ili drugoj podesnoj ambalaži. ili. Dobro osušeni badem može biti duže uskladišten. u sloju od 5 . Toplota i velika vlažnost vazduha u skladištu utiču nepovoljno na badem. odnosno uskladištenja. Smatra se da za čuvanje badema najbolje odgovara temperatura skladištenja od 8 oC do 10 oC i relativna vlažnost oko 75 %. Može se pokvariti i upljesnjiviti. utoliko je podložniji kvarenju i užeglosti. i kada 62 . što zavisi od sorte. a jezgre mogu da užegnu i postanu neupotrebljive za ishranu.6 cm. pa mogu užegnuti ako se ne čuvaju u hermetički zatvorenoj ambalaži. bilo ručno. i dr. da se prosuše. bilo specijalnom mašinom. Berba se izvodi obično trešenjem. Maslina se koristi najviše za dobijanje kvalitetnog ulja. podneblja. pa se ona mora odstraniti. Sušenje traje obično 3 . Maslina Olea europaea L. Tokom čuvanja bademu treba obezbijediti najbolje moguće uslove kako bi se očuvao kvalitet. položaja terena. s obzirom da svaka sjemenka nije oslobođena mesnatag dijela. Ovako. a plodovi zaštitili od nepoželjnih promjena. Na termin berbe utiče i značajnost napada maslinove muve. pri čemu plodovi izgube suvišnu vodu. koja ih štiti od vlaženja i nepovoljnog dejstva kiseonika iz vazduha kao prouzrokovača užeglosti ulja u njima. Period dozrijevanja badema traje od kraja juna da kraja septembra. u rasutom stanju.plodovi lako otpadaju. Mirovica). s obzirom na veliki sadržaj ulja. koja svojim ubodima značajno umanjuje kvalitet budućeg ulja. Jezgre badema postaju osjetljive ako se izlažu direktnoj toploti i svjetlosti. pak. Ako nije potpuno suv. ne treba ga pakovati.

Maslina se najčešće bere odgovarajućim tresačima sa teleskopskim nastavcima. a plodovi obavezno padaju na mreže. Osnovni zahtjev za proizvodnju ekstra kvalitetnog djevičanskog maslinovog ulja je da se plodovi odmah prerade.se već u plodu nakupilo najmanje oko 18 % ulja. plodove treba čuvati na temeparturi 7-10 0C. a za male količine postoji i oprema za „ ručno“ branje plodova. ali ne dugo jer dolazi do oksidativnih procesa. Može se na velikim plantažama koristiti i posebna mehanizacija. Stone sorte se beru kada dostignu određenu veličinu i kada je najpovoljniji odnos mase ploda i košpice (randman ploda). 63 . Ako je priliv plodova veći od kapaciteta prerade.

Kod vinskih sorti se momenat berbe najčešće određuje na osnovu sadržaja šećera. pH vrijednosti soka. i kašnjenje u berbi dovodi do prezrijevanja. . . ne postoji način da se nakanadnim dozrijevanjem poboljša ukus i slast bobica. miris i ukus. Vinske sorte se gdje god je to moguće beru mašinski. posebno za tu vrstu konstruisanim kombajnima. berba se obavlja kada se ispolje maksimalne crte ovih osobina. . U hemijskom sastavu soka dominiraju glukoza i fruktoza. gubitka rezervnih hranjivih materija.GROŽĐE (Vitis vinifera L. Grožđe spada u neklimakterične vrste pa mu intenzitet disanja ostaje manje više konstatntan. Ipak. zavisno od tipa sorte i namjene. sadržajem kiselina. njihovim međusobnim odnosom. Određivanje optimalnog termina berbe se vrši na nekoliko načina.Vinske sorte. i proizvodnju vina (vinske sorte).Stone sorte.) Uzgoj grožđa je istorijski vezan za rane početke čovječanstva i smatra se da je porijeklo ove vrste Mala Azija u prostoru između Crnog mora i Kaspijskog jezera.Sorte za sok. čiji je radni učinak veliki. najčešće određenih refraktometrom kao suva materija. dok se kod bijelih sorti gubi zelena boja i one dobijaju blijedo žućkastu boju. Grožđe dozrijeva na čokotu. Većinom se grožđe gaji za potrošnju u svježem stanju (stono grožđe). upotrebom za to konstruisanih makaza. kao i vinska i jabučna kiselina.Sorte za kandiranje.Sorte za sušenje (grožđice). Obzirom da grožđe nema rezervnih materija ugljenih hidrata (skrob). Danas se sve komercijalno gajene sorte mogu podijeliti prema namjeni upotrebe na pet grupa: . tj. . smežuravanja. Bobice crnih sorti postaju intenzivno tamnije. kao i promjena boje peteljke grozda. ovom se pridaje posebna pažnja kod određivanja stepena zrelosti. Sorte namijenjene za stonu potrošnju se beru isključivo ručno. organoleptičke osobine uz poznavanje željenog ukusa za datu sortu. najčešće korišteni metod je određivanja stepena zrelosti je sadržaj šećera u soku bobice. što su za berače vrlo jasni znaci stepena zrelosti. probirna berba u više navrata je neophodna. Pošto grozdovi sazrijevaju neravnomjerno. a najbolje imaju 64 . Zbog toga se mora voditi računa o terminu berbe koji mora biti u optimalnom stadijumu. Berba grožđa se obavlja ručno i mehanizovano. Pošto se kod stonog grožđa najviše cijene izgled. Ove makaze su različite izrade. Posebno su podesni promjena boje pokožice bobica i njihov sjaj. dok sok postaje koncentrovaniji.

Odmah se izvrši odstranjivanje svih oštećenih bobica. Danas se ova mjera najčešće primjenjuje upotrebom posebnih folija. Fumigacija sumpor dioksidom je vrlo važna mjera kojom se sprečava pojava gljivičnih oboljenja i smanjuje intenezitet disanja. čime se skoro udvostručava period u kojem se grožđe može čuvati. Ovo se obavezno izvodi makazama sa tupim vrhom. vodeći računa da ubrane grozdove lijepo složi kako bi estetski bili privlačni za potrošače. tamnjenje peteljke grozda i udvostručuje period u kojem se grožđe može čuvati. vodeći računa da se ne skine pepeljak sa bobica. Najčešće se izvodi u struju hladnog vazduha sa ciljem da se temperatura ubranih grozdova spusti na 4. Istovremeno se vrši i sortiranje prema klasama kvaliteta. napad gljivičnih oboljenja. Grožđe je veoma osjetljivo na povređivanje pokožice bobica. jer se time nanose štete koje ga čine nepodesnim za prodaju. na kojima se brzo razvijaju truležnice. Predhlađenje ubranog grožđa je jedna od krucijalnih operacija kojom se u značajnoj mjeri smanjuje intenzitet disanja. Berač potom slaže grozdove u gajbice u koje je najčešće postavljena papirna obloga. Ovime se značajno smanjuje mogućnost povređivanja ubranih plodova i smanjuju gubici.dodatnu oprugu kojom se obrani grozd zadrži u makazama. nezrelih bobica ili ostataka peteljke na kojima nema bobica tako da grozd vizuelno izgleda lijepo. 65 . tako da je njegovo ispadanje iz ruku berača onemogućeno.4 0C. pa se tokom berbe vodi računa da se ova operacija obavi što je moguće pažljivije. Berba grožđa običnim makazama podrazumijeva da se grozd pažljivo drži za peteljku rukom i onda se peteljka prekine makazama. Mora se izbjeći padanje grozdova na zemlju.generatora ovog gasa sa laganim otpuštanjem SO2.

Optimalna čvrstina ploda predstavlja jedan od hitnijih znakova dobrog kvaliteta – predispoziciju za dobro čuvanje. neophodno je uzeti uzorak na osnovu kojeg se utvrdjuje kvalitet. ne treba uskladištavati. rastresitog grozda i krupnih bobica. zeleni i žuti plodovi zajedno). što se tiče nedostatka peteljke. U komorama sa kontrolisanom atmosferom valja provjeriti zaptivanje vrata.B. kako bi se izbjeglo isušivanje bobica i peteljkovine. bez znakova fiziološkog oboljenja jer se tada mogu čuvati samo kraće vrijeme.041. Relativna vlažnost vazduha treba da se održava na nivou 90-95 %. ili oštećeni od insekata. uz upotrebu fungicida se ovaj period može produžiti i do 6 mjeseci. kod koje se toleriše i do 50% plodova bez peteljke. OSNOVNI PRINCIP USKLADIŠTENJA Prije unošenja plodova u komore treba pripremiti i provjeriti funkcionisanje svih uredjaja. Plodovi namijenjeni dužem čuvanju moraju biti u što ujednačenijem fiziološkom stanju i odgovarajućoj zrelosti (nikako. OCJENA I OZNAKE KVALITETA PLODOVA PRIJE USKLADIŠTENJA Staro pravilo skladištara je “od loše robe se ne može napraviti dobra”. Plodovi zaraženi gljivičnim oboljenjima. Prekrupne plodove iz mladih i slabo rodnih zasada valja skladištiti kratko vrijeme jer su podložniji pojavi fizioloških oboljenja nego umjereno krupni i sitni plodovi. ne čuvaju se u komorama. Kod jabuke je. do 2 mjeseca. Plodove koji ne zadovoljavaju osnovne kriterijume u pogledu krupnoće i boje ne treba uskladištavati. Zbog toga se prije uskladištenja mora korektno definisati kvalitet robe namijenjene čuvanju. aparate za regulisanje 66 . izuzetak sorta greni smit. Da bi se ocijenila pogodnost pojedinih količina voćnih plodova za čuvanje. uredjaje za snižavanje temperature. na primjer. a prema JUS-u E.Za dugotrajno čuvanje su podesne sorte pozne epohe dozrijevanja (zimsko bijelo). Ovo se radi na prijenim mjestima u hladnjačama pred samo uskladištenje. Mehanički oštećene i plodove većine sorti jabuka bez peteljke.8. ili sa slomljenom peteljkom na primjer kruške. Čuvanje u hladnim komorama je na -1 do 0 0C. Moraju biti zdravi.

U praksi često obezbjedjivanje optimalnih uslova za čuvanje jabuke i kruške traje 7-10 i više dana.sastava vazduha i kontrolu uslova čuvanja u komorama. pa izmedju njih ostaje malo prostora za strujanje vazduha. na podu se bijelim linijama ograniče takva polja i označe brojevima radi evidencije. I uredjaji u komorama treba da su dezinfikovani. Slaganje paleta sa jabučarima ili jabučara u paletne ramove znatno smanjuje produktivnost rada i usporava uskladištenje. ovo se često izvodi prskanjem zidova prskalicama. Stoga se osjetljivije vrste voća čuvaju u manjim komorama. a kod osjetljivog voća valja da je i kraće. a po potrebi se zidovi i tavanica premazuju ili kreče. Na ovaj način unošenje plodova traje kraće. Pri takvom punjenju se toplota pomoću mašina za hlađenje brže odvodi. što nepovoljno utiče na kvalitet plodova. 67 . ali treba voditi računa da su stabilne. U savremenim hladnjačama organizacija posla se zasniva na sistemu podnih paleta. a skladišni prostor se bolje koristi. Radi što bržeg obezbjeđenja optimalnog režima u poslednje vrijeme se praktikuje predhladjenje voćnih plodova. Boks palete se mogu slagati i do 8-9 m visine. a rastojanje između boks paleta pri slaganju iznosi 5-10 cm jer se time povećava brzina rada iako se prostor manje koristi. U skladištu valja ostaviti dovoljno prostora za kretanje radi kontrole kvaliteta plodova i uslova čuvanja. Raspored uskladištene robe treba da je takav da se eventualno plodovi mogu lako iznositi po posebnom redosledu. uz eventualno dodavanje dezinfekcionih sredstava. Ako se unose predhlađeni plodovi. Prije unošenja plodova u komore preporučuje se predhlađenje komore na – 1oC. paletnih ramova ili boks paleta. U komorama se ne smije osjećati nikakav miris. U istom prostoru stane 15-20% više plodova ako se koriste boks palete nego kada se koriste samo duboke letvarice – jabučari. najbolje je puniti jednu po jednu komoru. kao i radi uzimanja uzoraka plodova. Naslagane palete sa jabučarima treba još i “vezivati” i dobro učvrstiti. Punjenje komora i dostizanje optimalnih uslova čuvanja ne bi trebalo da traje duže od 48-96 sati. Zatim se temeljno pere pod komore. Ukoliko se u komoru unose plodovi različitih proizvođača ili različitih sorti. Prolazi se ostavljaju sredinom komore i u blizini zidova. Prije unošenja plodova dno boks paleta se očisti od zemlje ili biljnih ostataka. Pri uskladištenju se često praktikuje i istovremeno punjenje 2-3 komore da bi se plodovi što prije rashladili.

natrijum-hlorcijanurat. Ukoliko nijesmo sigurni u kvalitet uskladištenih plodova. Alternaria i dr. . ultrazvuk i dr.formola (dezinfekciono dejstvo čiji se neprijatan miris može ublažiti amonijumovim kvaternerima). tioksihlor i dr. decembra. .). Ukoliko se bere ponovo u istu 68 . . i da li i kada treba početi iznošenje plodova iz komora. januara. U skladištima postoji objektivna opasnost od kontaminacije proizvoda sporama. a u kontrolisanoj atmosferi ređe.Učestalost kontrole uskladištene robe zavisi od voćne vrste i uslova čuvanja. DEZINFEKCIJA AMBALAŽE. cijanovodonična kiselina i dr.amonijumovih kvaternera koji djeluju kao deterdženti. ali zahtijevaju specijalnu tehniku i opreznost pri primjeni (ozon. Osnovni izvori infekcije su sami proizvodi. . Skladišni prostor može da se dezinfikuje pomoću: hlora i hlornih preparata. . etilen-oksid. Pri tome se utvrdjuje i čvrstina plodova i daje organoleptička ocjena. itd.).gasova koji djeluju sterilizirajuće i antiseptično. halogenih proizvoda koji djeluju dezinfekciono putem oksidacije (Nahipohlorit ili Ca-hipohlorit. hloramin. elek-trostatičke snage. ultravioletni zraci. metil-bromid. a češće kontrolom kroz okno na vratima KA komora.joda i jodnih preparata (dejstvo slično dejstvu hlora). Najčešći prouzrokovači šteta u skladištima su Penicillium. obično krajem januara i krajem marta. vazduh i dr.ostalih agensa (toplota. Kontrolama se ustanovljava da li su i koje količine plodova ugrožene od fizioloških ili glivičnih oboljenja. dezinfekovati i osušiti. aparati za obezbjedjenje neophodnih uslova čuvanja. ove kontrole mogu biti i češće.). SREDSTAVA ZA BERBU I KOMORA ZA ČUVANJE Da bi se smanjio gubitak nastao pojavom parazitarnih oboljenja pri čuvanju u skladištu dezinfekcijom treba uništiti najštetnije mikroorganizme. ulaskom u komore. Kvalitet plodova jabuke koji se čuvaju u normalnoj atmosferi obično se kontroliše krajem novembra.. Rhizophus. Prije nego što se pristupi berbi treba posude ili torbe u koje će se brati voćni plodovi oprati. ali i ambalaža za berbu i čuvanje. Upotreba sredstava za dezinfekciju mora biti uskladjena sa propisima o njihovom korišćenju.

Za kontrolu i dodavanje dezinfekcionog sredstva može da se koristi dozator koji održava potrebnu količinu hlora u vodi. neophodno je da se one operu jakim mlazom vode i dezinfikuju. Plodovi se rashlađuju hladnom vodom temperature oko 0oC. Hlađenje plodova na ovaj način je mnogo brže jer je prenošenje toplote dodirom plodova i vode u poređenju sa vazduhom znatno brže. Na kraju mašine treba da bude postavljen uređaj za ispiranje plodova. ali se povećava mogućnost njihove infekcije. rashlađivanje hladnom vodom. rashlađivanje u vakuumu. Ova mjera je značajna za neke voćne vrste čiji se plodovi mogu brati u nešto zrelijem stanju nego obično. te je neophodno da se metalne površine premažu bojom na bazi vinila. Često se u razvijenim voćarskim zemljama na ambalaži nalazi odštampan natpis “predhlađeno voće”. što kupcu garantuje da je riječ o dobrom kvalitetu plodova (na primjer breskve). 69 . Kada se koriste jedinjenja hlora. Pored svega navedenog potrebno je da se izvrši dezinfekcija mašina kojima se plodovi klasiraju. na primjer u boks palete. u transportnim sredstvima. Koncentraciju treba održavati u toku rada mašina na konstantnom nivou. Spore gljiva u vodi koja nosi plodove moraju se uništavati solima hipohlorita (50 – 100 ppm) i dr. u tunelima za rashlađivanje i dr. U vodu se mogu dodati dezinfekciona sredstva. u specijalnim komorama koje imaju rashladne uređaje velikog kapaciteta. U principu razlikujemo nekoliko tehnika rashlađivanja: rashlađivanje vazduhom. čime se dobija bolji kvalitet. PREDHLAĐENJE VOĆA Često se radi održavanja kvaliteta ili postizanja boljeg kvaliteta voćni plodovi prije uskladištenja ili transporta na duže rastojanje predhlađuju.ambalažu. Ovo je posebno značajno pri hidromanipulaciji kojom se smanjuje mogućnost mehaničkog oštećivanja plodova. Plodovi se mogu rashlađivati vazduhom u običnim komorama za čuvanje voća. rashlađivanje tečnim azotom ili suvim ledom (CCh) Način na koji će se vršiti predhlađivanje zavisi od vrste voća i ambalaže u kojoj se nalazi. treba imati u vidu da je on agresivan.

Njime se postiže ujednačeno hlađenje proizvoda u ambalaži. dopunskih pigmenata vezanih za boju čuvanog ploda. Svaki artikal ima svoje optimalne uslove čuvanja. ili jednostavno CA. 70 . značajno se redukuje intenzitet disanja. Za ove procese je neophodna energija koja se oduzima od proizvoda i tako im se snižava temperatura. kao i usporavanje perioda raspadanja vitamina i kiselina u čuvanim plodovima. Manipulisanjem vrijednosti ovih parametara omogućava se stvaranje najoptimalnijih uslova neophodnih za produženje vijeka trajanja produkata kod kojih se odvija proces disanja. ali je relativno skup i treba ga koristiti ako se rashlađuju veće kolčiine proizvoda. Sveobuhvatno. Bilo smanjenjem kiseonika u komori. povrća i drugih artikala koji obavljaju proces disanja u dužem vremenskom periodu. aroma…). neophodno je usporiti prirodni proces sazrijevanja i dozrijevanja. CA bazira se na kontrolisanju temperature. sa redukcijom temperature u komori. Kontrolisana regulacija sastava atmosfere unutar izolovane komore naziva se Kontrolisana Atmosfera. na primjer. bez uticaja na kvalitet i organoleptička svojstva plodova (ukus. odlaganje pektinske hidrolize. stopiranje gubljenja hlorofila (zelene boje). CA (Kontrolisana Atmosfera) metoda čuvanja ploda upravo taj efekat može ostvariti. dobija se pojačan efekat na metabolizam voća i povrća redukcijom. ČUVANJE VOĆA U HLADNJAČAMA SA KONTROLISANOM ATMOSFEROM UVOD Da bi se ostvarilo čuvanje voća. U novije vrijeme hlađenje u vakuumu se kombinuje sa kontrolisanom atmosferom (na primjer agrumi).Rashlađivanje u vakuumu je moderan i vrlo efikasan način hlađenja nekih proizvoda. odnosno sublimaciji suvog leda. miris. PRINCIP RADA Voće čuvano u ovim uslovima ima redukovani metabolizam. Rashlađivanje tečnim azotom ili suvim ledom zasniva se na isparavanju tečnosti. Ovi načini hlađenja se mogu koristiti i za vrijeme transporta na duža rastojanja. vlažnosti i sastava gasova atmosfere. produkcije etilena. bilo povećanjem nivoa ugljen dioksida ili azota.

Više godina prije uvodjenja CA kod u našem okruženju ekonomski naprednije zemlje Evrope i SAD montirale su opremu koja je svojom funkcijom omogućila da se čuvanje voća produži za 2 do 4 mjeseca više nego u normalnoj atmosferi. Radi uspješnog funkcionisanja opreme. Istovremeno u komori nastaje jedan mali natpritisak. Zavisno od opremljenosti komore. a na prodajnom mjestu bolje podnose promijenjene uslove sredine i manje se kvare. Tako je stvoren uslov da se voće troši ravnomjernije u toku godine. Čuvanjem plodova u CA manji je kalo. temperatura se svodi na potrebnu vrijednost i smanjuje se pritisak. Termička izolacija. Metodom čuvanja u CA omogućeno je da se. Takvi plodovi sporije stare nego u hladnjačama koje imaju regulisanu samo temperaturu i relativnu vlažnost. na primjer. USLOVI ZA DOBRO FUNKCIONISANJE OPREME Za vrijeme čuvanja plodova procesi disanja u njima se nastavljaju. O 2 i CO 2 u atmosferi regulisani. – Prodiranjem spoljašnjeg toplog vazduha kroz zidove i tavanice raste temperatura vazduha u komori. 71 . Poslije termostatskog uključivanja rashladnih uređaja u komori. jabuke i kruške mogu trošiti skoro sve do pristizanja tog voća iz nove berbe. što je dovoljno za prodiranje spoljašnjeg toplog vazduha u komoru. a sa porastom temperature podstiče se disanje plodova. koji su čuvani u NA. komore za kontrolisanu atmosferu moraju ispunjavati sljedeće uslove: 1. biološki procesi u plodovima su svedeni na najmanju mjeru. Kvalitet plodova po iskladištenju znatno se razlikuje od kvaliteta plodova čuvanih u normalnoj atmosferi (NA). Prema tome. U uslovima gdje su temperatura. jer su transpiracija i respiracija usporeniji nego kod plodova. CO 2 takodje utiče da se neki mikroorganizmi slabije razvijaju. spoljni uticaj na procese koji se odigravaju u plodovima prilikom skladištenja biće veći ili manji. Temperatura u komori se reguliše termostatski. U CA je manje i nekih fizioloških oboljenja plodova. Plodovi po iskladištenju iz CA su jedri i odaju utisak da su tek ubrani. relativna vlažnost. Sve ovo čini da se plodovi iz CA mogu bolje plasirati na tržištu i da se zbog smanjenog kala i kvara postiže bolji ekonomski efekat. Iz toga proizilazi potreba da komoru treba tako izolovati da prodiranje toplote spolja sasvim neznatno utiče na stanje temperature vazduha u prostoriji. pritisak sa obje strane izolacije u komori se stalno mijenja.

Vlažnost vazduha u komorama takodje se mora regulisati pomoću hidrostata eventualno uz primjenu vodene pare. ventilator radi sa reduciranim brojem obrtaja. Regulisanje količine vazduha nije moguće ventilatorom koji radi jednostavnim uključivanjem i isključivanjem. Radi toga je potrebno da hladan vazduh ne cirkuliše samo oko naslaganog voća. Na ovaj način se sprečava difuzija vodene pare i vazduha sa obje strane izolacije komore i eliminiše se nekontrolisano prodiranje O 2 u kmoru. Cirkulacija vazduha u komori. U novije vrijeme na rashladna tijela u komorama ugrađuju se ventilatori sa dvobrzinskim elektromotorom. – Na komorama za CA pored termičke moramo ugraditi i hermetičku izolaciju. nego da prolazi i između plodova. Ovim se postiže ujednačena temperatura plodova i stanje zrelosti. Ako se obezbjedi da je komora nepropustljiva za pritisak. a količina CO 2 raste do jedne vrijednosti koja se ne smije prekoračiti. vodenu paru i gasove. Isključivo upotreba paleta omogućuje da vazduh cirkuliše pravilno po cijeloj komori. – Temperatura u komori mora se tačno regulisati i održavati u procesu čuvanja voća u hladnjači. a toplota nastala usljed disanja dovodi se cirkulacijom vazduha. tada plodovi koriste za disanje samo kiseonik iz atmosfere skladišta. – Unošenje voća u komore treba da bude paletizovano. 3. Temperatura u komorama se održava povremenim uključivanjem u rad kompletnog rashladnog uređaja sa osjetljivim termostatima koji imaju dozvoljenu diferenciju odstupanja. U komori treba da se održava visoka relativna vlažnost vazduha. pri čemu se količina O 2 smanjuje do najniže dopustive vrijednosti. Kratkotrajno obrtanje i duge pauze nepovoljno utiču na raspodjelu temperature i vlažnosti u komori. Ponovno uključivanje ventilatora na pun broj obrtaja je onda kad temperatura u komori dostigne gornju granicu. a višak CO 2 odstranjuje se pomoću skrubera. radi što manjih gubitaka 72 . Konstantno održavanje režima temperature relativne vlažnosti u komori. čime se obezbjeđuje trajan rad ventilatora. Hermetička izolacija. Potrebna količina O reguliše se doziranjem dovoda svježeg vazduha. Disanje voća se nastavlja i u skladištu. Pored termostatskog regulisanja temperature vazduha u komori potrebno je da se i količina vazduha može regulisati. ali kad nije u funkciji rashladno tijelo. Pravilno dimenzionisano rashladno tijelo – isparivač omogućuje da se izvrši izmjena toplote u vremenskom intervalu koji je ekonomski opravdan.2. 4.

vještačkog mijenjanja sastava atmosfere. Metodom ubrzanog. Kao konstantne veličine respiracije za jabuku mogu se uzeti sljedeće srednje vrijednosti: 73 . stanje zaptivenosti komore. Procesom prirodnog disanja plodova količina O 2 se postepeno smanjuje onako. stepen zrelosti plodova. Polazeći od toga da je disanje približno konstatna veličina na odredjenoj temperaturi. kako ga plodovi troše za svoje potrebe. Pri konstantnoj temperaturi u komori respiracija postaje približno konstantna. Nasuprot potrošnji O 2 plodovi oslobadjaju CO 2 u atmosferu komore. početna koncentracija O 2 u atmosferi komore. Svakako se mora voditi računa da ne dođe do prekoračenja odredđene granice vlažnosti. Na osnovu gornjih podataka može se odrediti način i vrijeme uspostavljanja CA. USPOSTAVLJANJE REŽIMA KONTROLISANE ATMOSFERE Za uspostavljanje CA od bitne je važnosti zavisnost intenziteta disanja plodova od temperature i promjene odnosa O 2 i CO 2 u atmosferi komore. količina plodova. mi možemo odrediti za koje vrijeme ćemo uspostaviti režim u komori prirodnim procesom respiracije plodova. Procesom prirodne respiracije – disanje plodova i 2. zapremina praznog prostora. koncentracija O 2 u atmosferi u procentima koju želimo postići.u težini plodova. sistem cirkulacije vazduha. temperatura komore. Kontrolisana atmosfera može se uspostaviti na dva načina: 1. jer se mogu stvoriti plijesni. Pored toga moraju se uzeti u obzir i sljedeći faktori za uspostavljanje režima atmosfere u komori: ukupna zapremina komore.

Azot u posudama nalazi se kao tečnost jer je komprimiran. Svaki od ovih uređaja ima materije za apsorpciju CO 2 . Kao apsorpciona sredstva najčešće se upotrebljavaju rastvori kalijum-karbonat (potaše). U komori u kojoj je uspostavljen režim postepeno počinje da se mijenja odnos O 2 i CO 2 tako što se količina O 2 smanjuje. Imajući u vidu štetnost veće količine CO 2 . a količina CO 2 povećava zbog respiracije plodova. 74 . metod za mjerenje sastava atmosfere pomoću “orsat” – aparata. količina O 2 će se povećati. Povećana količina CO 2 u komori odstranjuje se uređajima koji se nazivaju skruberi (dekarbonizatori. moramo svakodnevno kontrolisati količinu O 2 i CO 2 . b) uređajima – generatorima za stvaranje atmosfere. Na konstantnoj temperaturi i relativnoj vlažnosti respiracije plodova je približno konstantna veličina. etanol-amina i suve supstance kao što je aktivni ugalj. onda takav odnos treba održavati. natrijum-hidroksida.Temperatura u oC 0 1 2 3 CO 2 l/t ploda/24 č 15 18 21 25 Metoda ubrzanog (vještačkog) stvaranja atmosfere može se ostvariti: a) ubacivanjem inertnog azota u komoru u kojoj se nalazi voće i povrće. Isparavanjem tečnog azota i njegovim ubacivanjem u komoru. apsorberi). Količine O 2 i CO 2 mogu se mjeriti i uređajima na kojima se direktno očitavaju te količine u komori. zavisno od konstrukcije skrubera. Kad je u komori smanjena količina O 2 dovodjenjem vazduha iz spoljne atmosfere. nastalo povećanje zapremine istiskuje normalnu atmosferu u komori tako da se već prema količini azota procenat O 2 može svesti na željenu vrijednost. Najpouzdaniji je. ODRŽAVANJE REŽIMA KONTROLISANE ATMOSFERE Kad se u komori uspostavi režim kontrolisane atmosfere sa odnosom O 2 CO 2 kakav se želi za vrijeme čuvanja. i štetno dejstvo O 2 kad se njegova količina smanji ispod 1% ili 2% (u plodovima počiju anaerobni procesi).

). tamnozelenih i mrkih pjega koje ponekad porprime crnu boju. ali se manifestuje tek u skladištu. Staklavost ploda (Water core) Javlja se u mesu ploda u vidu staklastih polja. 75 . Gorke pjege se mogu izbjeći pravilnom ishranom. Izražen je posbno u sušnim godinama. rijetko kod kruške. dobrom obezbjeđenošću vodom. na plodovima se mogu uočiti razna fiziološka i mikrobiološka oboljenja. ispunjavajući prostor gdje je bio vazduh. Fiziološke bolesti se javljaju kao posljedica raznih metabolitičkih procesa. neblagovremena berba itd. Najčešće se javljaju kod vrsta koje mogu dugo da se čuvaju. Veličine su 1-5 mm.05% Ca ne treba skladištiti. Bolest se uočava kada se napravi presjek ploda. prskanjem preparatima sa CaCl 2 i Ca(NO 3 ) 2 i pravovremenom berbom. Javlja se kod jabuke. sa nekrotiranim parenhimskim ćelijama ispod pokožice ploda. nastaje u voćnjaku. a uzrokovana su nizom neadekvatnih postupaka tokom vegetacije (ishrana. S toga se smatra da plodove koji nemaju barem 0.FIZIOLOŠKA I MIKROBIOLOŠKA OBOLjENjA PLODOVA NASTALA TOKOM ČUVANjA Tokom skladištenja i čuvanja plodova. koji se unose u hladnjaču zajedno sa voćem ili ambalažom. Uzrok pojave bolesti je najvjerovatnije nedostatak Ca u plodu jabuke. kao i neadekvatnim uslovima čuvanja. Fiziološke bolesti porijeklom iz voćnjaka Gorke pjege (Bitter pit) Veoma česta bolest jabuke. Mikrobiološke bolesti su izazvane napadom raznih patogena. a vremenom se formiraju plutasta ulegnuća odumrlih ćelija koja imaju izraženo gorak ukus. Manifestuje se pojavom okruglih. a nastaju izlivanjem vode u intercelularne prostore. kao i neposredno nakon njihovog iznošenja iz skladišta.

I ovdje se preporučuje prskanje Ca preparatima i pravovremena berba. sa velikom lisnom površinom. Najveći broj autora vjeruje da je uzrok nedostatak Ca u dovoljnoj količini. Jonatanove pjege (Jonatan spot) Prvi put je uočena na plodovima sorte Jonatan. Javlja se u vidu manjih. N i Ca. krupni plodovi iz mlađih zasada su podložniji ovom oboljenju. za razliku od gorkih pjega ne razvija se dalje tokom čuvanja. po čemu je dobila i ime. Uzroci pojave bolesti nisu poznati. Slične su gorkim pjegama. Bolest ne umanjuje nutritivnu vrijednost ploda. više temperature čuvanja. najviše u dijelu čašice ploda. okruglih ili nepravilnih pjega (1-2 mm) na površini ploda. Unutrašnje plutaste pjege (Cork spot) Oboljenje se manifestuje uleglim pjegama svjetlozelene boje. a uočeno je da se javlja kao reakcija na nedostatak bora u zemljištu. Ovo je jedina bolest koja tokom čuvanja može iščeznuti. Kasna berba.Uzrok bolesti nije dokazan. pa se voda izliva u međućelijske prostore. Razvija se u voćnjaku. čvrste i mrke boje. samo za razliku od njih uvijek im se u centru nalazi lenticela. što izazaiva poremećaj sorbitola. Zone izumrlog tkiva su 76 . ali je uočeno da se javlja kod mladih i bujnih stabala. Važno je napomenuti da se bolest znatno više javlja kod kasne berbe. osim što kvari izgled i tržišnu vrijednost. koje su ispod pokožice plutaste. Mrke lenticelne pjege (Plara) Oboljenje se javlja u vidu smeđih površinskih pjega koje se formiraju oko lenticela. Pjege se mrke do crne boje. sušno ljeto. Na pojavu oboljenja utiču isti razlozi kao i na pojavu gorkih pjega. ali se zna u kojim uslovima se bolest manje ili više ispoljava.

Suzbijanje bolesti je isto kao i kod gorkih pjega. Bolesti koje nastaju u skladištima Posmeđivanje pokožice (Scald) Bolest se javlja tokom čuvanja ili iskladištenja plodova jabuke i rjeđe kruške. a naročito kod jabuke. agrotehničke mjere. smekšavanju i propadanju dijelova ili cijelog tkiva ploda. breskve i šljive. koje se mogu spojiti i prekriti veći dio ploda. čiji produkti razlaganja izazivaju propadanje tkiva u površinskoj zoni ploda i njegovo posmeđivanje. jonatana i greni smit. Starosno posmeđivanje nastaje kao posljedica predugog čuvanja plodova nakon berbe. Primjena 1MCP-a značajno smanjuje pojavu bolesti. utnule su i suve. Osim epidermisa. kod sorti iz grupe delišesa.na površini ploda. Na pojavu oboljenja značajno utiču: stepen zrelosti ploda. Manifestuje se posmeđivanjem pokožice ploda u obliku manjih ili većih nepravilnih mrlja. Ispoljava se u posmeđivanju pokožice. Kao najčešći uzrok se pominje oksidacija terpenskog ugljovodonika α-fernezena. vremenske prilike i uslovi čuvanja. Stoga hranjiva i tehnološka vrijednost ploda nije umanjena. Posmeđivanje (unutrašnje tamnjenje) mesa Unutrašnje tamnjenje plodova se može zapaziti kod svih vrsta koje se duže čuvaju u hadnjači. ali naročito se ispoljavaju dan dva po iznošenju iz skladišta. Obično se javlja na prezrelim plodovima sa simptomima sličnim običnim ožegotinama. zahvaćeno je i 5-6 slojeva hipodermalnog tkiva. Bolest se suzbija tretiranjem plodova antioksidantima (difenilamin i etosikvin).Posmeđivanje zelenih plodova .Starosno posmeđivanje Obično posmeđivanje se javlja tokom januara u skladištu i najčešće se ispoljava na zasjenjenoj strani ploda. Mogu se javiti još tokom čuvanja u komori. kruške. ali su umanjene organoleptičke osobine i tržišna vrijednost. 77 . Obično se razlikuju dva tipa ovog posmeđivanja: .

Bolest je posljedica čuvanja ploda duže od njegovog životnog potencijala. Bolest se često javlja tokom čuvanja jabuke i kruške. najčešće od januara i to posmeđivanje počinje u zoni 2-5 mm ispod površine pokožice ploda. Uzrok pojave bolesti je poremećaj metabolizma. 78 . čuvanjem u hladnjačama sa kontrolisanom atmosferom i pravovremenim iznošenjem iz skladišta. Bolest se može ublažiti pravovremenom berbom. kasne berbe ili čuvanja na visokim temperaturama. kao i poremećene razmjene materija. Najčešći uzrok je kasna berba. Posmeđenje oko sjemene kućice (Core flash) Oboljenje zahvata centarlni dio ploda. Veće disanje na početku skladištenja dovodi do jačeg ispoljavanja bolesti. pravilnim uskladištenjem i iskladištenjem ploda. blagovremenom berbom. Bolest se ispoljava smanjenjem tečne faze u plodovima kao i promjenama na zidovima ćelija (razlaganje protopektina u rastvorljivi pektin). U početnoj fazi bolest se ne uočava. odlaganje uskladištenja i sporo uspostavljanje povoljnog režima čuvanja. previsoke koncentracije CO 2 . nedostataka kiseonika. Tamnjenje najprije počinje u zoni oko sprovodnih sudova. a zatim se širi prema periferiji ploda. Starosno posmeđenje mesa (Senescent breakdown) Javlja se najprije u površinskom dijelu ploda i širi se dalje prema unutrašnjosti mesa ploda. Bolest je posljedica predugog čuvanja. Brašnjavost ploda (Mealy breakdown) Bolest se javlja kao rezultat dugog perioda čuvanja.Posmeđivanje zbog niskih temperatura (Internal brekdown) Bolest se javlja na plodovima koji su duže čuvani u hladnom skladištu (0—30C). Oko sjemene kućice se javljaju krugovi žućkaste i smeđe boje koji se šire prema sprovodnim sudovima. Bolest se može ublažiti dobrom obezbijeđenošću sa Ca.

nakon čega se mogu uočiti mrka udubljenja na kori plodova. Boja i intenzitet zavise od zrelosti plodova. Na poprečnom presjeku sok izlazi iz mesa ploda pod malim pritiskom. Oleoceloza (Oil spotting) Bolest se manifestuje pojavom manjih pjega mrke boje. nepravilnog oblika. i zrakastom posmeđivanju mesa od pokožice do sjemene kućice. 79 . koje mogu dostići dio 1 cm. Nastanak oboljenja je veći kod plodova koji su zeleni ubrani po kiši ili neposredno poslije kiše. Najbolji način za prevenciju nastanka oboljenja je da se plodovi po berbi drže na promajnom mjestu do tri dana kako bi se oslobodila veća količina eteričnih ulja iz tkiva kore. U slučaju smrzavanja plodova. ili su čuvani u uslovima visoke vlage. U slučaju jačeg smrzavanja i pokožica gubi prirodnu boju.Oštećenje ploda kao posljedica smrzavanja (Freezing injury breakdown) Ovo obljenje je je fiziološko oboljenje skladišta. Nastaje najčešće u uslovima čuvanja oko -10C ili ispod temperature smzavanja soka. iste treba odmrzavati postepeno. Bolest se manifestuje u vidu tamnih ulegnuća nepravilnog oblika. jer će tako manje tkiva biti oštećeno. Nastaju kao posljedica toksičnog djelovanja eteričnih ulja koja se oslobađaju iz najčešće zgnječene ili oštećene kore. Pjege na kori (Peteca) Ovo oboljenje je izazavano propadanjem unutrašnjeg bijelog dijela kore limuna. Plodovi koji su držani na 12-13 0C duže vrijeme pokazuju simptomeme mekih površinskih pjega promjera 1 cm. Preporuka za sprečavanje nastanka ovog oboljenja je česta aeracija skladišta i izbjegavanje čuvanja plodova na niskim temperaturama. Bolesti agruma Neparazitarne bolesti Meke površinske pjege (Cold pitting) Ovo oboljenje se najčešće javlja kod plodova limuna koji su čuvani duže vrijeme u neadekvatnom temperaturnom režimu. One mogu nastati i kod kraćeg čuvanja plodova limuna ne temperaturama blizu 00C.

Mandarina Odvajanje kore od mesa ploda Ovo je veoma karakteristična pojava za plodove mandarina koji su ubrani isuviše kasno. sa značajno smanjenim estetskim izgledom ploda. Bolest se jasno raspoznaje u unutrašnjosti ploda gdje su jasno uočljive šupljine u vršnoj zoni sprovodnih sudova. Gubitak slasti i arome je posljedica potrošenih rezervnih materija. Početni simptomi se javljaju na vršnom dijelu plodova koji prijevremeno poprimaju žućkastu boju. ovdje se ne radi o pravom „oboljenju“. a smatra se da je izazavana uticajem nekog od agroekoloških faktora još u voćnjaku. kvalitetu i naročito ukusu plodova. Pomorandža Nekroza oko peteljke (Ageing) Bolest se javlja na kori ploda u zoni peteljke. Uslovno rečeno. Ulegnuća na kori su u obliku mrlja mrke do kestenjaste boje. jer su ovi plodovi samo zbog neblagovremen berbe izgubili na masi. Parazitarna oboljenja 80 . nepravilnog oblika. pa je ovo efikasna nedestruktivna metoda kojom se lako mogu identifikovati plodovi koji nisu za duže čuvanje. Oboljeli plodovi plutaju u vodi sa apikalnim dijelom koji ne tone. Nasataje nakon izvjesnog vremena čuvanja plodova u hladnjači.Endokseroza Oboljenje nastaje još u zasadu i dosta podsjeća na gljivično oboljenje izazavano Alternariom spp. venući i smežuravajući se. Ovakvi plodovi se pod rukom jasno uočavaju sa vazdušastim slojem koji je između kore i mesa ploda zbog gubitka značajnog dijela vode.. obzirom da se ne javlja svake godine. mada je najviše objašnjenja vezano za vlažnost vazduha i zemljišta u zasadu. koja se znatno teže raspoznaje kod dozrelih žutih plodova. U šupljinama se nalazi viskozna tečnost koja zapuši sprovodne snopiće koji poprimaju rđastu boju. Uzročnik bolesti nije poznat.

koja mogu nastati i tokom manipulacije plodovima. posebno kroz sitne povrede na kori plodova. Jedno od najopasnijih obljenja 81 . plodovi koji više nisu zaštićeni unutrašnjim odbrambenim mehanizmima matične biljka mogu biti meta napada patogenih mikroorganizama.) Zelena plijesan Plava plijesan Trulež oko ose ploda (Steam and rot) Kao svaki proizvod koji je podložan kvarenju kako se približava termin njegove zrelosti. Uslov za pojavu ovih obojenja su najčešće i mikroskopska oštećenja na pokožici ploda. sklonost ka kvarenju je izražena i kod plodova agruma. kao i povoljnih uslova u komorama za čuvanje (visok nivo vlažnosti vazduha i relativno visoka temperatura čuvanja). Od oboljenja nastalih infekcijom gljivicama najčešće se javljaju: Zelena plijesan (Penicillium digitatum) Plava plijesan (Penicillium italicum) Bijela plijesan (Sclerotinia sclerotiorum) Siva plijesan (Botrytis cinerea) Smeđa trulež (Phytophtora spp.Parazitarna oboljenja nastaju infekcijom plodova nekim od mikroorganizama. Uzimajući u obzir visok nivo vlage i hranjivih materija u plodovima.

82 . Bolest izaziva gljivica Diaporte natalensis (citri). tretiranjem dozvoljenih fungicida prije unoda plodova u skladiđte (fumigacija). kao i izlaganje plodovima nekim vrstama zračenja. a kao dobra mjera se preporučuje odstaranjivenje čašice. Gljivica je stalno prisutna u voćnjaku. Navodi se da se bolest ne prenosi kontaktom. ali probleme pravi prodorom kroz čašicu dozrelog ploda. Za spriječavanje pojave ovih oboljenja se preporučuju sanitarne mjere.je i trulež sredine (ode) ploda. Za određene patogene se izuzetno korisnim pokazao o tretman toplom vodom u trajanju od nekoliko minuta.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->