GASNI ZAKONI

Fizičke veličine pomoću kojih odre ujemo stanje nekog gasa nazivamo osnovne veličine stanja, a to su: pritisak, temperatura i zapremina. Odnosi izme u pojedinih veličina stanja izraženi su gasnim zakonima. Gasni zakoni su izvedeni za idealne gasove, ali se mogu primeniti i na realne gasove, pri čemu je greška utoliko manja ukoliko se gas nalazi na višoj temperaturi i na nižem pritisku. Da bi se gas smatrao idealnim gasom, treba da ispunjava sledeće uslove: 1. Sile privlačenja izme u molekula gasa su zanemarljivog intenziteta. 2. Ukupna zapremina molekula gasa je zanemarljiva u odnosu na zapreminu koju gas zauzima. Bojl-Mariotov (Boyle-Mariotte) zakon Na konstantnoj temperaturi zapremina odre ene količine gasa obrnuto je srazmerna pritisku.

V1 p 2 = ⇒ p1 ⋅ V1 = p 2 ⋅ V2 ili p ⋅ V( n ,T ) = konst. (T = konst.; n = konst.) V2 p1
Šarlov (Charles) ili Gej-Lisakov (Gay-Lussac) zakon
Pod stalnim pritiskom zapremina odre ene količine gasa je direktno srazmerna apsolutnoj temperaturi.

V1 V2 V = ⇒ = konst. ili V( n , p ) = T ⋅ konst. T1 T2 T

( p = konst.; n = konst.)

Odnosno: Pri stalnoj zapremini pritisak odre ene količine gasa je direktno srazmeran apsolutnoj temperaturi. p1 p 2 p = ⇒ = konst. ili p ( n ,V ) = T ⋅ konst. T1 T2 T (V = konst.; n = konst.)

Oba ova zakona mogu se izraziti i na sledeći način: Pri stalnom pritisku zapremina odre ene količine gasa raste (ili opada) za 1/273,15 zapremine pri 273,15 K, kada temperatura raste (ili opada) za 1 K.
V = V0 + V0 ⋅t 273,15 ( p = konst.; n = konst.)

V = V0 (1 + α ⋅ t )

α = 1 273,15

1

⋅ n Zapremina jednog mola gasa naziva se molska zapremina.15 (V = konst.) p = p 0 (1 + α ⋅ t ) α = 1 273.zapremina gasa pri normalnim uslovima n .. n = konst.15 Gde je: p .4⋅10-3 m3/mol ili 22. pri normalnim uslovima (p0=101325 Pa.15 pritiska pri 273. = R T0 Gde je: 2 . to stanje se može predstaviti izrazom: p 0 ⋅ V0 = konst.Gde je: V .pritisak gasa pri temperaturi od 273.T ) = konst. T0 T1 T2 T Ako se jedan mol nekog gasa nalazi pri normalnim uslovima. T0=273.količina gasa Opšta jednačina gasnog stanja (jednačina stanja idealnog gasa) Klapejron-Mendeljejeva jednačina daje zavisnost pritiska. Molska zapremina (Vm) bilo kog gasa.15 K.15 K (00C) Avogadrov zakon Iste zapremine različitih gasova pri istoj temperaturi i istom pritisku sadrže isti broj molekula. kada temperatura raste (ili opada) za 1 K. sledi: V( p .4 dm3/mol.zapremina gasa pri temperaturi t0C V0 . Kako je broj molekula proporcionalan broju mola. temperature i zapremine odre ene količine gasa izrazom: p 0 ⋅ V0 p ⋅V p ⋅V p ⋅V = 1 1 = 2 2 ⇒ = konst.15 K (00C) Pri stalnoj zapremini pritisak odre ene količine gasa raste (ili opada) za 1/273. Vm = V0 n Gde je: V0 . p = p0 + p0 ⋅t 273.pritisak gasa pri temperaturi t0C p0 .zapremina gasa pri temperaturi od 273.15 K) je 22.

koristi se Klapejron-Mendeljejeva jednačina za bilo koju količinu gasa: p ⋅V = n ⋅ R ⋅T Brojna vrednost gasne konstante može se izračunati zamenom vrednosti za normalan pritisak. koji me usobno ne reaguju. pn .. kao i zapremine gasovitih proizvoda hemijske reakcije stoje u odnosu prostih celih brojeva.. p2. 3 . ukupan pritisak smeše gasova..parcijalni pritisci svakog pojedinog gasa Zakon o zapreminskim odnosima Pri istim fizičkim uslovima (p.314 Pa ⋅ m 3 ⋅ K −1 ⋅ mol −1 T0 273.ukupni pritisak gasne smeše p1..univerzalna gasna konstanta Za uslove različite od normalnih. jednak je zbiru parcijalnih pritisaka gasova koji ulaze u sastav smeše.R ..molekulska masa gasa važi: pV = m RT M Daltonov zakon parcijalnih pritisaka Prema zakonu parcijalnih pritisaka.masa gasa M ..T) zapremine gasova koji me usobno reaguju.4 ⋅ 10 −3 m 3 mol −1 = = 8... normalnu temperaturu i molsku zapreminu: R= p 0 ⋅ V0 101325Pa ⋅ 22. Parcijalnim pritiskom gasa u smeši naziva se pritisak koji bi vršio taj gas zauzimajući pri istim uslovima zapreminu ukupne smeše gasova.. + p n odnosno p = ∑ pi Gde je: p .15K Kako je: n= m M Gde je: m .. p = p1 + p 2 + .

5 dm3.5 Pa V2 8dm 3 2. Izračunati pod kojim će pritiskom zapremina gasa iznositi 0. Izračunati pritisak tog gasa ako se zapremina gasa pri istoj temperaturi smanji na 8 dm3.PRIMERI: 1. Pri konstantnoj temperaturi pritisak nekog gasa zapremine 20 dm3 iznosi 99975 Pa. Na normalnom pritisku od 101. V1 = 20dm 3 p1 = 99975 Pa p2 = ? T = const _______________ Bojl – Mariotov zakon p1 ⋅ V1 = p 2 ⋅ V2 p2 = p1 ⋅ V1 99975Pa ⋅ 20dm 3 = = 249937.325kPa p2 = ? V2 = 0. ako se njegova temperatura povisi na 400C. V1 = 1dm 3 p1 = 101.5dm 3 T1 = −20 o C T2 = 40 o C _______________ Opšta jednačina gasnog stanja p1 ⋅ V1 p 2 ⋅ V2 = = const. T1 T2 ⇒ p2 = p1 ⋅ V1 ⋅ T2 T1 ⋅ V2 4 .325 kPa i na temperaturi od -200C gas zauzima zapreminu od 1 dm3.

ukupni pritisak smeše gasova.47 ⋅ 10 −6 m 3 = 94. već predstavlja smešu kiseonika i vodene pare. p. i vodene pare. Prema tome.29 Pa 253K ⋅ 5 ⋅ 10 −4 m 3 3.6 ⋅ 10 3 Pa − 2813Pa = 103787 Pa Zapremina čistog kiseonika pri normalnim uslovima izračunava se na osnovu opšte jednačine gasnog stanja: T0 ⋅ p 1 ⋅ V1 p 0 ⋅ V0 p1 ⋅ V1 = ⇒ V0 = T0 T1 p 0 ⋅ T1 p1 = p (O2 ) = 103787 Pa V0 = 273K ⋅ 103787 Pa ⋅ 100 ⋅ 10 −6 m 3 = 94.6 kPa. da bi se izračunao pritisak čistog kiseonika.47cm 3 101325Pa ⋅ (23 + 273) K 4.325kPa = 101325Pa V1 = 1dm 3 = 10 −3 m 3 T2 = (40 + 273) K = 313K T1 = (−20 + 273) K = 253K V2 = 0. Prema ovom zakonu.Veličina stanja ključale vode i suve pare u zavisnosti od temperature” nalazi se podatak da na temperaturi od 23˚C napon vodene pare iznosi 2813 Pa.1 dm3? 5 . Izračunati zapreminu čistog kiseonika pri normalnim uslovima. Pritisak čistog kiseonika biće: p (O2 ) = p − p ( H 2 O) = 106. U menzuri zaronjenoj u vodu sa otvorom na dole sakupljeno je 100 cm3 kiseonika na temperaturi od 230C i pod pritiskom od 106.25 dm3 suvog vazduha koji se nalazi na pritisku od 100 kPa i temperaturi od 295 K..p1 = 101. potrebno je primeniti Daltonov zakon parcijalnih pritisaka. Na koju temperaturu treba ohladiti 0. u ovom slučaju kiseonika. p(O2).5dm 3 = 5 ⋅ 10 − 4 m 3 101325Pa ⋅ 10 −3 m 3 ⋅ 313K p2 = = 250709. p(H2O): p = p (O2 ) + p ( H 2 O) U tabeli . jednak je zbiru parcijalnih pritisaka gasova u smeši. Gas u datoj zapremini nije čist kiseonik. da bi vazduh na pritisku od 93 kPa zauzimao zapreminu od 0.

zapreminski udeo gasa u smeši 6 .1 ⋅ 10 −3 m 3 T2 = = = 109.molski udeo gasa u smeši Za idealne gasove važi: xi = ri ri .25 ⋅ 10 m 5.25dm 3 p1 = 100kPa T1 = 295K p 2 = 93kPa V2 = 0.74 K = −163.1dm 3 _____________ Opšta jednačina gasnog stanja p1 ⋅ V1 p 2 ⋅ V2 = = const. Izmešano je 4 dm3 ugljenik(IV)oksida i 6 dm3 etina.T2 = ? V1 = 0. izračunati pritisak svake komponente smeše. V (CO2 ) = 4dm 3 V (C 2 H 2 ) = 6dm 3 p = 98642Pa p (CO2 ) = ? p (C 2 H 2 ) = ? ________________ Daltonov zakon parcijalnih pritisaka p (CO2 ) = x(CO2 ) ⋅ p Gde je: xi . T1 T2 T1 ⋅ p 2 ⋅ V2 295K ⋅ 93 ⋅ 10 −3 Pa ⋅ 0.41o C 3 −3 3 p 1 ⋅ V1 100 ⋅ 10 Pa ⋅ 0. Ako su oba gasa bila pod pritiskom od 98642 Pa.

6 Pa Sastav smeše (%) = ? __________________ x(H2O) = p(H2O) 55986 Pa .2 Pa 6.6 Pa.82 kPa na 180C. U sudu iznad vode na temperaturi od 340C nalazi se 11. kolika će biti zapremina helijuma? V1 = 1246cm 3 p1 = 0. a temperatura gasa povisi na 530C. Ako se pritisak poveća na 1.8 Pa p (C 2 H 2 ) = 59185. Neka količina helijuma zauzima zapreminu od 1246 cm3 pod pritiskom od 0.82kPa T1 = 18 o C p 2 = 1.ri = Vi ΣVi V (CO2 ) 4dm 3 = = 0.32 = 94.4 ⋅ 98642 Pa = 39456.0532= 5.8 Pa p (C 2 H 2 ) = p − p (CO2 ) = 98642 Pa − 39456.2dm 3 p = 105307 Pa p ( H 2 O) = 5598. T = 34 o C V = 11.4 V (CO2 ) + V (C 2 H 2 ) 4dm 3 + 6dm 3 r (CO2 ) = p (CO2 ) = 0. = = 0.35kPa T2 = 53o V2 = ? ______________ Opšta jednačina gasnog stanja 7 .32 % p 105307 Pa x(O2 ) =100− x(H2O) =100− 5.68 % 7. Ako je pritisak vodene pare na toj temperaturi 5598.35 kPa.2 dm3 kiseonika u smeši sa vodenom parom pod pritiskom od 105307 Pa. izračunati sastav gasne smeše u procentima.

35kPa T1 T2 8.15) K 8 . a pritisak ostane nepromenjen? p1 = 1kPa T1 = 35 0 C V1 = 4.25 ⋅ 10 −3 m 3 = 4.5dm 3 T2 = 18 0 C p = const V2 = ? ____________ Gej-Lisakov zakon V1 V2 = T1 T2 ⇒ V2 = V1 ⋅ T2 4. Neka količina gasa pod pritiskom od 1 kPa na temperaturi od 350C zauzima zapreminu od 4. Kolika će biti zapremina te količine gasa ako se temperatura snizi na 180C.15) K = = 4.82kPa ⋅ 1246cm 3 ⋅ (53 + 273) K = = 847.86cm 3 ⇒ V2 = 1 1 2 = T1 ⋅ p 2 (18 + 273) K ⋅ 1.5 ⋅ 10 −3 m 3 ⋅ (18 + 273.p1 ⋅ V1 p 2 ⋅ V2 p ⋅V ⋅ T 0.5 dm3.25dm 3 T1 (35 + 273. Koju zapreminu će zauzimati azot na normalnim uslovima? V1 = 12dm 3 p1 = 15MPa T1 = 298K V0 = ? ____________ Opšta jednačina gasnog stanja T0 ⋅ p 1 ⋅ V1 p 0 ⋅ V0 p1 ⋅ V1 = ⇒ V0 = T0 T1 p 0 ⋅ T1 V0 = 273K ⋅ 15 ⋅ 10 6 Pa ⋅ 12 ⋅ 10 −3 m 3 = 1.627m 3 101325Pa ⋅ 298K 9. U čeličnom cilindru zapremine 12 dm3 nalazi se azot na pritisku od 15 MPa i temperaturi od 298 K.

pa je zbog toga uveden pojam relativne gustine gasa. ovaj način izračunavanja gustine gasa nije najpovoljniji jer ne predstavlja konstantnu veličinu.52. predstavlja odnos izme u mase i zapremine tog gasa na odre enom pritisku i temperaturi.08 g mol D= Pri normalnim uslovima jedan mol ovog gasa zauzima zapreminu od 22. odnosno mola. pri istim uslovima.RELATIVNA GUSTINA GASA Gustina nekog gasa. a njihove mase su proporcionalne molskim masama: m1 : m2 = M (1) : M (2 ) ⇒ D = PRIMER: 10. sadržavati jednak broj čestica. Relativna gustina nekog gasa u odnosu na vazduh iznosi 1. zauzima 11g tog gasa? M (1) M (2 ) D = 1. Pošto se zapremina gasa znatno menja pri promeni pritiska i temperature. 9 . prema Avogadrovom zakonu. Koju zapreminu. ρ.52 m(vazduh) M (vazduh) M (vazduh) = 29 g mol M ( gas ) = D ⋅ M (vazduh) = 1.relativna gustina gasa Pošto se radi o istim zapreminama. Relativna gustina gasova prestavlja odnos masa dva različita gasa istih zapremina koji se nalaze pri istim uslovima (pritisak i temperatura). dva gasa će.52 ⋅ 29 g mol = 44.4dm3. pri normalnim uslovima.52 m( gasa) = 11g V0 ( gasa) = ? ______________ m( gas) M ( gas) = = 1. m1 ρ m D= 1 = V = 1 ρ 2 m2 m2 V Gde je: D .

59dm 3 1mol 10 .2495mol : V0 ( gasa ) V0 ( gasa) = 22.2495mol = 5.4dm 3 ⋅ 0.4dm = 0.n= m M 11g 44.08 g 3 n( gas ) = = 0.2495mol ⇒ mol 1mol : 22.