GASNI ZAKONI

Fizičke veličine pomoću kojih odre ujemo stanje nekog gasa nazivamo osnovne veličine stanja, a to su: pritisak, temperatura i zapremina. Odnosi izme u pojedinih veličina stanja izraženi su gasnim zakonima. Gasni zakoni su izvedeni za idealne gasove, ali se mogu primeniti i na realne gasove, pri čemu je greška utoliko manja ukoliko se gas nalazi na višoj temperaturi i na nižem pritisku. Da bi se gas smatrao idealnim gasom, treba da ispunjava sledeće uslove: 1. Sile privlačenja izme u molekula gasa su zanemarljivog intenziteta. 2. Ukupna zapremina molekula gasa je zanemarljiva u odnosu na zapreminu koju gas zauzima. Bojl-Mariotov (Boyle-Mariotte) zakon Na konstantnoj temperaturi zapremina odre ene količine gasa obrnuto je srazmerna pritisku.

V1 p 2 = ⇒ p1 ⋅ V1 = p 2 ⋅ V2 ili p ⋅ V( n ,T ) = konst. (T = konst.; n = konst.) V2 p1
Šarlov (Charles) ili Gej-Lisakov (Gay-Lussac) zakon
Pod stalnim pritiskom zapremina odre ene količine gasa je direktno srazmerna apsolutnoj temperaturi.

V1 V2 V = ⇒ = konst. ili V( n , p ) = T ⋅ konst. T1 T2 T

( p = konst.; n = konst.)

Odnosno: Pri stalnoj zapremini pritisak odre ene količine gasa je direktno srazmeran apsolutnoj temperaturi. p1 p 2 p = ⇒ = konst. ili p ( n ,V ) = T ⋅ konst. T1 T2 T (V = konst.; n = konst.)

Oba ova zakona mogu se izraziti i na sledeći način: Pri stalnom pritisku zapremina odre ene količine gasa raste (ili opada) za 1/273,15 zapremine pri 273,15 K, kada temperatura raste (ili opada) za 1 K.
V = V0 + V0 ⋅t 273,15 ( p = konst.; n = konst.)

V = V0 (1 + α ⋅ t )

α = 1 273,15

1

zapremina gasa pri normalnim uslovima n .pritisak gasa pri temperaturi od 273. = R T0 Gde je: 2 .pritisak gasa pri temperaturi t0C p0 .zapremina gasa pri temperaturi od 273. T0 T1 T2 T Ako se jedan mol nekog gasa nalazi pri normalnim uslovima.15 pritiska pri 273.) p = p 0 (1 + α ⋅ t ) α = 1 273.15 K (00C) Pri stalnoj zapremini pritisak odre ene količine gasa raste (ili opada) za 1/273.15 K.zapremina gasa pri temperaturi t0C V0 . to stanje se može predstaviti izrazom: p 0 ⋅ V0 = konst.Gde je: V . kada temperatura raste (ili opada) za 1 K.15 K (00C) Avogadrov zakon Iste zapremine različitih gasova pri istoj temperaturi i istom pritisku sadrže isti broj molekula.15 (V = konst. Kako je broj molekula proporcionalan broju mola.4⋅10-3 m3/mol ili 22. Vm = V0 n Gde je: V0 . p = p0 + p0 ⋅t 273.4 dm3/mol. n = konst.T ) = konst.15 Gde je: p .15 K) je 22. ⋅ n Zapremina jednog mola gasa naziva se molska zapremina.količina gasa Opšta jednačina gasnog stanja (jednačina stanja idealnog gasa) Klapejron-Mendeljejeva jednačina daje zavisnost pritiska.. T0=273. temperature i zapremine odre ene količine gasa izrazom: p 0 ⋅ V0 p ⋅V p ⋅V p ⋅V = 1 1 = 2 2 ⇒ = konst. Molska zapremina (Vm) bilo kog gasa. pri normalnim uslovima (p0=101325 Pa. sledi: V( p .

314 Pa ⋅ m 3 ⋅ K −1 ⋅ mol −1 T0 273. koji me usobno ne reaguju.univerzalna gasna konstanta Za uslove različite od normalnih..ukupni pritisak gasne smeše p1..molekulska masa gasa važi: pV = m RT M Daltonov zakon parcijalnih pritisaka Prema zakonu parcijalnih pritisaka.. p2.R . koristi se Klapejron-Mendeljejeva jednačina za bilo koju količinu gasa: p ⋅V = n ⋅ R ⋅T Brojna vrednost gasne konstante može se izračunati zamenom vrednosti za normalan pritisak. 3 ... ukupan pritisak smeše gasova. p = p1 + p 2 + .masa gasa M ..T) zapremine gasova koji me usobno reaguju. kao i zapremine gasovitih proizvoda hemijske reakcije stoje u odnosu prostih celih brojeva. jednak je zbiru parcijalnih pritisaka gasova koji ulaze u sastav smeše. + p n odnosno p = ∑ pi Gde je: p . Parcijalnim pritiskom gasa u smeši naziva se pritisak koji bi vršio taj gas zauzimajući pri istim uslovima zapreminu ukupne smeše gasova....parcijalni pritisci svakog pojedinog gasa Zakon o zapreminskim odnosima Pri istim fizičkim uslovima (p. normalnu temperaturu i molsku zapreminu: R= p 0 ⋅ V0 101325Pa ⋅ 22.15K Kako je: n= m M Gde je: m .4 ⋅ 10 −3 m 3 mol −1 = = 8.. pn .

PRIMERI: 1. ako se njegova temperatura povisi na 400C. Pri konstantnoj temperaturi pritisak nekog gasa zapremine 20 dm3 iznosi 99975 Pa. V1 = 20dm 3 p1 = 99975 Pa p2 = ? T = const _______________ Bojl – Mariotov zakon p1 ⋅ V1 = p 2 ⋅ V2 p2 = p1 ⋅ V1 99975Pa ⋅ 20dm 3 = = 249937. V1 = 1dm 3 p1 = 101. Na normalnom pritisku od 101.5 Pa V2 8dm 3 2. Izračunati pod kojim će pritiskom zapremina gasa iznositi 0.325kPa p2 = ? V2 = 0. Izračunati pritisak tog gasa ako se zapremina gasa pri istoj temperaturi smanji na 8 dm3.5 dm3. T1 T2 ⇒ p2 = p1 ⋅ V1 ⋅ T2 T1 ⋅ V2 4 .5dm 3 T1 = −20 o C T2 = 40 o C _______________ Opšta jednačina gasnog stanja p1 ⋅ V1 p 2 ⋅ V2 = = const.325 kPa i na temperaturi od -200C gas zauzima zapreminu od 1 dm3.

Izračunati zapreminu čistog kiseonika pri normalnim uslovima.. jednak je zbiru parcijalnih pritisaka gasova u smeši. Gas u datoj zapremini nije čist kiseonik. ukupni pritisak smeše gasova. da bi se izračunao pritisak čistog kiseonika.25 dm3 suvog vazduha koji se nalazi na pritisku od 100 kPa i temperaturi od 295 K.47cm 3 101325Pa ⋅ (23 + 273) K 4.325kPa = 101325Pa V1 = 1dm 3 = 10 −3 m 3 T2 = (40 + 273) K = 313K T1 = (−20 + 273) K = 253K V2 = 0.1 dm3? 5 . Prema tome. p.6 ⋅ 10 3 Pa − 2813Pa = 103787 Pa Zapremina čistog kiseonika pri normalnim uslovima izračunava se na osnovu opšte jednačine gasnog stanja: T0 ⋅ p 1 ⋅ V1 p 0 ⋅ V0 p1 ⋅ V1 = ⇒ V0 = T0 T1 p 0 ⋅ T1 p1 = p (O2 ) = 103787 Pa V0 = 273K ⋅ 103787 Pa ⋅ 100 ⋅ 10 −6 m 3 = 94.29 Pa 253K ⋅ 5 ⋅ 10 −4 m 3 3. i vodene pare. da bi vazduh na pritisku od 93 kPa zauzimao zapreminu od 0. potrebno je primeniti Daltonov zakon parcijalnih pritisaka.Veličina stanja ključale vode i suve pare u zavisnosti od temperature” nalazi se podatak da na temperaturi od 23˚C napon vodene pare iznosi 2813 Pa.p1 = 101. Pritisak čistog kiseonika biće: p (O2 ) = p − p ( H 2 O) = 106.47 ⋅ 10 −6 m 3 = 94.6 kPa. već predstavlja smešu kiseonika i vodene pare. p(H2O): p = p (O2 ) + p ( H 2 O) U tabeli . u ovom slučaju kiseonika. Na koju temperaturu treba ohladiti 0. U menzuri zaronjenoj u vodu sa otvorom na dole sakupljeno je 100 cm3 kiseonika na temperaturi od 230C i pod pritiskom od 106. Prema ovom zakonu. p(O2).5dm 3 = 5 ⋅ 10 − 4 m 3 101325Pa ⋅ 10 −3 m 3 ⋅ 313K p2 = = 250709.

T1 T2 T1 ⋅ p 2 ⋅ V2 295K ⋅ 93 ⋅ 10 −3 Pa ⋅ 0.25 ⋅ 10 m 5.molski udeo gasa u smeši Za idealne gasove važi: xi = ri ri .74 K = −163.1dm 3 _____________ Opšta jednačina gasnog stanja p1 ⋅ V1 p 2 ⋅ V2 = = const. Ako su oba gasa bila pod pritiskom od 98642 Pa.T2 = ? V1 = 0. izračunati pritisak svake komponente smeše. Izmešano je 4 dm3 ugljenik(IV)oksida i 6 dm3 etina.zapreminski udeo gasa u smeši 6 .41o C 3 −3 3 p 1 ⋅ V1 100 ⋅ 10 Pa ⋅ 0.1 ⋅ 10 −3 m 3 T2 = = = 109.25dm 3 p1 = 100kPa T1 = 295K p 2 = 93kPa V2 = 0. V (CO2 ) = 4dm 3 V (C 2 H 2 ) = 6dm 3 p = 98642Pa p (CO2 ) = ? p (C 2 H 2 ) = ? ________________ Daltonov zakon parcijalnih pritisaka p (CO2 ) = x(CO2 ) ⋅ p Gde je: xi .

35 kPa.68 % 7. Ako se pritisak poveća na 1. izračunati sastav gasne smeše u procentima.32 % p 105307 Pa x(O2 ) =100− x(H2O) =100− 5.32 = 94.82 kPa na 180C. T = 34 o C V = 11. a temperatura gasa povisi na 530C.8 Pa p (C 2 H 2 ) = 59185. = = 0. Ako je pritisak vodene pare na toj temperaturi 5598. kolika će biti zapremina helijuma? V1 = 1246cm 3 p1 = 0.35kPa T2 = 53o V2 = ? ______________ Opšta jednačina gasnog stanja 7 .8 Pa p (C 2 H 2 ) = p − p (CO2 ) = 98642 Pa − 39456.ri = Vi ΣVi V (CO2 ) 4dm 3 = = 0.4 V (CO2 ) + V (C 2 H 2 ) 4dm 3 + 6dm 3 r (CO2 ) = p (CO2 ) = 0.2 dm3 kiseonika u smeši sa vodenom parom pod pritiskom od 105307 Pa. Neka količina helijuma zauzima zapreminu od 1246 cm3 pod pritiskom od 0.2 Pa 6.2dm 3 p = 105307 Pa p ( H 2 O) = 5598.0532= 5.6 Pa Sastav smeše (%) = ? __________________ x(H2O) = p(H2O) 55986 Pa .82kPa T1 = 18 o C p 2 = 1.6 Pa. U sudu iznad vode na temperaturi od 340C nalazi se 11.4 ⋅ 98642 Pa = 39456.

35kPa T1 T2 8. a pritisak ostane nepromenjen? p1 = 1kPa T1 = 35 0 C V1 = 4. Kolika će biti zapremina te količine gasa ako se temperatura snizi na 180C.86cm 3 ⇒ V2 = 1 1 2 = T1 ⋅ p 2 (18 + 273) K ⋅ 1.25 ⋅ 10 −3 m 3 = 4.627m 3 101325Pa ⋅ 298K 9.82kPa ⋅ 1246cm 3 ⋅ (53 + 273) K = = 847.5 ⋅ 10 −3 m 3 ⋅ (18 + 273.p1 ⋅ V1 p 2 ⋅ V2 p ⋅V ⋅ T 0.15) K 8 .5 dm3.25dm 3 T1 (35 + 273. Koju zapreminu će zauzimati azot na normalnim uslovima? V1 = 12dm 3 p1 = 15MPa T1 = 298K V0 = ? ____________ Opšta jednačina gasnog stanja T0 ⋅ p 1 ⋅ V1 p 0 ⋅ V0 p1 ⋅ V1 = ⇒ V0 = T0 T1 p 0 ⋅ T1 V0 = 273K ⋅ 15 ⋅ 10 6 Pa ⋅ 12 ⋅ 10 −3 m 3 = 1. U čeličnom cilindru zapremine 12 dm3 nalazi se azot na pritisku od 15 MPa i temperaturi od 298 K.5dm 3 T2 = 18 0 C p = const V2 = ? ____________ Gej-Lisakov zakon V1 V2 = T1 T2 ⇒ V2 = V1 ⋅ T2 4. Neka količina gasa pod pritiskom od 1 kPa na temperaturi od 350C zauzima zapreminu od 4.15) K = = 4.

pri normalnim uslovima. Relativna gustina nekog gasa u odnosu na vazduh iznosi 1. a njihove mase su proporcionalne molskim masama: m1 : m2 = M (1) : M (2 ) ⇒ D = PRIMER: 10. zauzima 11g tog gasa? M (1) M (2 ) D = 1. sadržavati jednak broj čestica. m1 ρ m D= 1 = V = 1 ρ 2 m2 m2 V Gde je: D . Pošto se zapremina gasa znatno menja pri promeni pritiska i temperature.relativna gustina gasa Pošto se radi o istim zapreminama. odnosno mola.RELATIVNA GUSTINA GASA Gustina nekog gasa.08 g mol D= Pri normalnim uslovima jedan mol ovog gasa zauzima zapreminu od 22.52 m(vazduh) M (vazduh) M (vazduh) = 29 g mol M ( gas ) = D ⋅ M (vazduh) = 1. predstavlja odnos izme u mase i zapremine tog gasa na odre enom pritisku i temperaturi. prema Avogadrovom zakonu. 9 .52. dva gasa će.4dm3. Koju zapreminu. pri istim uslovima. ovaj način izračunavanja gustine gasa nije najpovoljniji jer ne predstavlja konstantnu veličinu. Relativna gustina gasova prestavlja odnos masa dva različita gasa istih zapremina koji se nalaze pri istim uslovima (pritisak i temperatura). ρ. pa je zbog toga uveden pojam relativne gustine gasa.52 ⋅ 29 g mol = 44.52 m( gasa) = 11g V0 ( gasa) = ? ______________ m( gas) M ( gas) = = 1.

4dm 3 ⋅ 0.59dm 3 1mol 10 .2495mol ⇒ mol 1mol : 22.2495mol = 5.08 g 3 n( gas ) = = 0.2495mol : V0 ( gasa ) V0 ( gasa) = 22.4dm = 0.n= m M 11g 44.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful