GASNI ZAKONI

GASNI ZAKONI

Fizičke veličine pomoću kojih odre ujemo stanje nekog gasa nazivamo osnovne veličine stanja, a to su: pritisak, temperatura i zapremina. Odnosi izme u pojedinih veličina stanja izraženi su gasnim zakonima. Gasni zakoni su izvedeni za idealne gasove, ali se mogu primeniti i na realne gasove, pri čemu je greška utoliko manja ukoliko se gas nalazi na višoj temperaturi i na nižem pritisku. Da bi se gas smatrao idealnim gasom, treba da ispunjava sledeće uslove: 1. Sile privlačenja izme u molekula gasa su zanemarljivog intenziteta. 2. Ukupna zapremina molekula gasa je zanemarljiva u odnosu na zapreminu koju gas zauzima. Bojl-Mariotov (Boyle-Mariotte) zakon Na konstantnoj temperaturi zapremina odre ene količine gasa obrnuto je srazmerna pritisku.

V1 p 2 = ⇒ p1 ⋅ V1 = p 2 ⋅ V2 ili p ⋅ V( n ,T ) = konst. (T = konst.; n = konst.) V2 p1
Šarlov (Charles) ili Gej-Lisakov (Gay-Lussac) zakon
Pod stalnim pritiskom zapremina odre ene količine gasa je direktno srazmerna apsolutnoj temperaturi.

V1 V2 V = ⇒ = konst. ili V( n , p ) = T ⋅ konst. T1 T2 T

( p = konst.; n = konst.)

Odnosno: Pri stalnoj zapremini pritisak odre ene količine gasa je direktno srazmeran apsolutnoj temperaturi. p1 p 2 p = ⇒ = konst. ili p ( n ,V ) = T ⋅ konst. T1 T2 T (V = konst.; n = konst.)

Oba ova zakona mogu se izraziti i na sledeći način: Pri stalnom pritisku zapremina odre ene količine gasa raste (ili opada) za 1/273,15 zapremine pri 273,15 K, kada temperatura raste (ili opada) za 1 K.
V = V0 + V0 ⋅t 273,15 ( p = konst.; n = konst.)

V = V0 (1 + α ⋅ t )

α = 1 273,15

1

= R T0 Gde je: 2 .15 K (00C) Avogadrov zakon Iste zapremine različitih gasova pri istoj temperaturi i istom pritisku sadrže isti broj molekula. T0 T1 T2 T Ako se jedan mol nekog gasa nalazi pri normalnim uslovima.pritisak gasa pri temperaturi od 273.15 K.) p = p 0 (1 + α ⋅ t ) α = 1 273.zapremina gasa pri temperaturi t0C V0 . p = p0 + p0 ⋅t 273.15 K (00C) Pri stalnoj zapremini pritisak odre ene količine gasa raste (ili opada) za 1/273.Gde je: V .zapremina gasa pri temperaturi od 273.4 dm3/mol.pritisak gasa pri temperaturi t0C p0 .15 pritiska pri 273.. ⋅ n Zapremina jednog mola gasa naziva se molska zapremina.T ) = konst.4⋅10-3 m3/mol ili 22. kada temperatura raste (ili opada) za 1 K.15 Gde je: p . sledi: V( p . temperature i zapremine odre ene količine gasa izrazom: p 0 ⋅ V0 p ⋅V p ⋅V p ⋅V = 1 1 = 2 2 ⇒ = konst. Kako je broj molekula proporcionalan broju mola. pri normalnim uslovima (p0=101325 Pa. Molska zapremina (Vm) bilo kog gasa.15 K) je 22. Vm = V0 n Gde je: V0 . n = konst.zapremina gasa pri normalnim uslovima n . to stanje se može predstaviti izrazom: p 0 ⋅ V0 = konst.15 (V = konst.količina gasa Opšta jednačina gasnog stanja (jednačina stanja idealnog gasa) Klapejron-Mendeljejeva jednačina daje zavisnost pritiska. T0=273.

..molekulska masa gasa važi: pV = m RT M Daltonov zakon parcijalnih pritisaka Prema zakonu parcijalnih pritisaka.. + p n odnosno p = ∑ pi Gde je: p . ukupan pritisak smeše gasova.univerzalna gasna konstanta Za uslove različite od normalnih. kao i zapremine gasovitih proizvoda hemijske reakcije stoje u odnosu prostih celih brojeva. koristi se Klapejron-Mendeljejeva jednačina za bilo koju količinu gasa: p ⋅V = n ⋅ R ⋅T Brojna vrednost gasne konstante može se izračunati zamenom vrednosti za normalan pritisak. Parcijalnim pritiskom gasa u smeši naziva se pritisak koji bi vršio taj gas zauzimajući pri istim uslovima zapreminu ukupne smeše gasova.314 Pa ⋅ m 3 ⋅ K −1 ⋅ mol −1 T0 273.. p2.. pn . koji me usobno ne reaguju. normalnu temperaturu i molsku zapreminu: R= p 0 ⋅ V0 101325Pa ⋅ 22...R .ukupni pritisak gasne smeše p1.masa gasa M .4 ⋅ 10 −3 m 3 mol −1 = = 8.parcijalni pritisci svakog pojedinog gasa Zakon o zapreminskim odnosima Pri istim fizičkim uslovima (p.15K Kako je: n= m M Gde je: m ... jednak je zbiru parcijalnih pritisaka gasova koji ulaze u sastav smeše. p = p1 + p 2 + . 3 .T) zapremine gasova koji me usobno reaguju..

Na normalnom pritisku od 101. ako se njegova temperatura povisi na 400C.5 dm3. Izračunati pritisak tog gasa ako se zapremina gasa pri istoj temperaturi smanji na 8 dm3.PRIMERI: 1. T1 T2 ⇒ p2 = p1 ⋅ V1 ⋅ T2 T1 ⋅ V2 4 .5 Pa V2 8dm 3 2.325kPa p2 = ? V2 = 0. Izračunati pod kojim će pritiskom zapremina gasa iznositi 0.5dm 3 T1 = −20 o C T2 = 40 o C _______________ Opšta jednačina gasnog stanja p1 ⋅ V1 p 2 ⋅ V2 = = const. V1 = 1dm 3 p1 = 101.325 kPa i na temperaturi od -200C gas zauzima zapreminu od 1 dm3. V1 = 20dm 3 p1 = 99975 Pa p2 = ? T = const _______________ Bojl – Mariotov zakon p1 ⋅ V1 = p 2 ⋅ V2 p2 = p1 ⋅ V1 99975Pa ⋅ 20dm 3 = = 249937. Pri konstantnoj temperaturi pritisak nekog gasa zapremine 20 dm3 iznosi 99975 Pa.

47cm 3 101325Pa ⋅ (23 + 273) K 4. p. potrebno je primeniti Daltonov zakon parcijalnih pritisaka. p(H2O): p = p (O2 ) + p ( H 2 O) U tabeli . Prema tome. Izračunati zapreminu čistog kiseonika pri normalnim uslovima. da bi vazduh na pritisku od 93 kPa zauzimao zapreminu od 0. i vodene pare.47 ⋅ 10 −6 m 3 = 94. Gas u datoj zapremini nije čist kiseonik.p1 = 101. U menzuri zaronjenoj u vodu sa otvorom na dole sakupljeno je 100 cm3 kiseonika na temperaturi od 230C i pod pritiskom od 106. Prema ovom zakonu.5dm 3 = 5 ⋅ 10 − 4 m 3 101325Pa ⋅ 10 −3 m 3 ⋅ 313K p2 = = 250709. ukupni pritisak smeše gasova.325kPa = 101325Pa V1 = 1dm 3 = 10 −3 m 3 T2 = (40 + 273) K = 313K T1 = (−20 + 273) K = 253K V2 = 0. Na koju temperaturu treba ohladiti 0.6 kPa.1 dm3? 5 . u ovom slučaju kiseonika. p(O2). već predstavlja smešu kiseonika i vodene pare.29 Pa 253K ⋅ 5 ⋅ 10 −4 m 3 3. da bi se izračunao pritisak čistog kiseonika.Veličina stanja ključale vode i suve pare u zavisnosti od temperature” nalazi se podatak da na temperaturi od 23˚C napon vodene pare iznosi 2813 Pa.6 ⋅ 10 3 Pa − 2813Pa = 103787 Pa Zapremina čistog kiseonika pri normalnim uslovima izračunava se na osnovu opšte jednačine gasnog stanja: T0 ⋅ p 1 ⋅ V1 p 0 ⋅ V0 p1 ⋅ V1 = ⇒ V0 = T0 T1 p 0 ⋅ T1 p1 = p (O2 ) = 103787 Pa V0 = 273K ⋅ 103787 Pa ⋅ 100 ⋅ 10 −6 m 3 = 94. jednak je zbiru parcijalnih pritisaka gasova u smeši. Pritisak čistog kiseonika biće: p (O2 ) = p − p ( H 2 O) = 106..25 dm3 suvog vazduha koji se nalazi na pritisku od 100 kPa i temperaturi od 295 K.

T1 T2 T1 ⋅ p 2 ⋅ V2 295K ⋅ 93 ⋅ 10 −3 Pa ⋅ 0.25dm 3 p1 = 100kPa T1 = 295K p 2 = 93kPa V2 = 0.41o C 3 −3 3 p 1 ⋅ V1 100 ⋅ 10 Pa ⋅ 0.74 K = −163.T2 = ? V1 = 0.zapreminski udeo gasa u smeši 6 . izračunati pritisak svake komponente smeše. Izmešano je 4 dm3 ugljenik(IV)oksida i 6 dm3 etina.25 ⋅ 10 m 5.1 ⋅ 10 −3 m 3 T2 = = = 109. V (CO2 ) = 4dm 3 V (C 2 H 2 ) = 6dm 3 p = 98642Pa p (CO2 ) = ? p (C 2 H 2 ) = ? ________________ Daltonov zakon parcijalnih pritisaka p (CO2 ) = x(CO2 ) ⋅ p Gde je: xi .1dm 3 _____________ Opšta jednačina gasnog stanja p1 ⋅ V1 p 2 ⋅ V2 = = const. Ako su oba gasa bila pod pritiskom od 98642 Pa.molski udeo gasa u smeši Za idealne gasove važi: xi = ri ri .

U sudu iznad vode na temperaturi od 340C nalazi se 11.6 Pa. izračunati sastav gasne smeše u procentima.2 dm3 kiseonika u smeši sa vodenom parom pod pritiskom od 105307 Pa.35 kPa.4 V (CO2 ) + V (C 2 H 2 ) 4dm 3 + 6dm 3 r (CO2 ) = p (CO2 ) = 0. T = 34 o C V = 11.8 Pa p (C 2 H 2 ) = p − p (CO2 ) = 98642 Pa − 39456. kolika će biti zapremina helijuma? V1 = 1246cm 3 p1 = 0.35kPa T2 = 53o V2 = ? ______________ Opšta jednačina gasnog stanja 7 .4 ⋅ 98642 Pa = 39456. a temperatura gasa povisi na 530C.68 % 7.6 Pa Sastav smeše (%) = ? __________________ x(H2O) = p(H2O) 55986 Pa . Ako je pritisak vodene pare na toj temperaturi 5598. = = 0.32 = 94.ri = Vi ΣVi V (CO2 ) 4dm 3 = = 0.0532= 5.82kPa T1 = 18 o C p 2 = 1. Ako se pritisak poveća na 1.32 % p 105307 Pa x(O2 ) =100− x(H2O) =100− 5. Neka količina helijuma zauzima zapreminu od 1246 cm3 pod pritiskom od 0.2 Pa 6.82 kPa na 180C.2dm 3 p = 105307 Pa p ( H 2 O) = 5598.8 Pa p (C 2 H 2 ) = 59185.

Koju zapreminu će zauzimati azot na normalnim uslovima? V1 = 12dm 3 p1 = 15MPa T1 = 298K V0 = ? ____________ Opšta jednačina gasnog stanja T0 ⋅ p 1 ⋅ V1 p 0 ⋅ V0 p1 ⋅ V1 = ⇒ V0 = T0 T1 p 0 ⋅ T1 V0 = 273K ⋅ 15 ⋅ 10 6 Pa ⋅ 12 ⋅ 10 −3 m 3 = 1.p1 ⋅ V1 p 2 ⋅ V2 p ⋅V ⋅ T 0.86cm 3 ⇒ V2 = 1 1 2 = T1 ⋅ p 2 (18 + 273) K ⋅ 1.25 ⋅ 10 −3 m 3 = 4.627m 3 101325Pa ⋅ 298K 9.15) K 8 .25dm 3 T1 (35 + 273. U čeličnom cilindru zapremine 12 dm3 nalazi se azot na pritisku od 15 MPa i temperaturi od 298 K. Kolika će biti zapremina te količine gasa ako se temperatura snizi na 180C.5 ⋅ 10 −3 m 3 ⋅ (18 + 273.82kPa ⋅ 1246cm 3 ⋅ (53 + 273) K = = 847.5dm 3 T2 = 18 0 C p = const V2 = ? ____________ Gej-Lisakov zakon V1 V2 = T1 T2 ⇒ V2 = V1 ⋅ T2 4.15) K = = 4. Neka količina gasa pod pritiskom od 1 kPa na temperaturi od 350C zauzima zapreminu od 4. a pritisak ostane nepromenjen? p1 = 1kPa T1 = 35 0 C V1 = 4.35kPa T1 T2 8.5 dm3.

Relativna gustina gasova prestavlja odnos masa dva različita gasa istih zapremina koji se nalaze pri istim uslovima (pritisak i temperatura). ovaj način izračunavanja gustine gasa nije najpovoljniji jer ne predstavlja konstantnu veličinu. sadržavati jednak broj čestica.52. dva gasa će.52 ⋅ 29 g mol = 44. pri normalnim uslovima.RELATIVNA GUSTINA GASA Gustina nekog gasa. pa je zbog toga uveden pojam relativne gustine gasa.relativna gustina gasa Pošto se radi o istim zapreminama. prema Avogadrovom zakonu. Pošto se zapremina gasa znatno menja pri promeni pritiska i temperature. m1 ρ m D= 1 = V = 1 ρ 2 m2 m2 V Gde je: D . pri istim uslovima.52 m(vazduh) M (vazduh) M (vazduh) = 29 g mol M ( gas ) = D ⋅ M (vazduh) = 1. odnosno mola. ρ.08 g mol D= Pri normalnim uslovima jedan mol ovog gasa zauzima zapreminu od 22.52 m( gasa) = 11g V0 ( gasa) = ? ______________ m( gas) M ( gas) = = 1. a njihove mase su proporcionalne molskim masama: m1 : m2 = M (1) : M (2 ) ⇒ D = PRIMER: 10.4dm3. zauzima 11g tog gasa? M (1) M (2 ) D = 1. 9 . Relativna gustina nekog gasa u odnosu na vazduh iznosi 1. Koju zapreminu. predstavlja odnos izme u mase i zapremine tog gasa na odre enom pritisku i temperaturi.

2495mol = 5.08 g 3 n( gas ) = = 0.59dm 3 1mol 10 .n= m M 11g 44.2495mol : V0 ( gasa ) V0 ( gasa) = 22.2495mol ⇒ mol 1mol : 22.4dm 3 ⋅ 0.4dm = 0.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful