Takonomski Kriteriji u Sistematici Virusa

Univerzitet u Sarajevu Prirodno–matematički fakultet

Taksonomski kriteriji u sistematici virusa
Seminarski rad

Odsjek : Biologija Smjer : Biosistematika Predmet : Sistematika acelularnih oblika Mentor : prof. dr. sc. Anesa Jerković-Mujkić Studentica : Aida Mujagić - 248/B

Sarajevo, oktobar, 2010.
SADRŽAJ

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 13.1. 13.2. 13.3. 13.4. 13.5. 13.6. 13.7. 13.8. 13.9. 13.10 . 13.11 . 14. 15.

UVOD............................................................................................................................ Definicija virusa ........................................................................................................... Historija virologije ........................................................................................................ Opšte karakteristike virusa ........................................................................................... Simetrija virusnih čestica ............................................................................................. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule ................................................. Evolucija virusa ............................................................................................................ Klasifikacija virusa ....................................................................................................... Historija taksonomije virusa.......................................................................................... Sistemi klasifikacije virusa ........................................................................................... Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) .................................................. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa (ICTVdB) ........... Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa ............................................ Pravila klasifikacije i nomenklature virusa .................................................................. Ograničenja pri klasifikaciji ......................................................................................... Pravila o imenovanju taksona ....................................................................................... Pravila o vrstama .......................................................................................................... Pravila o rodu ............................................................................................................... Pravila o podfamiliji ..................................................................................................... Pravila o familiji ........................................................................................................... Pravila o redu ................................................................................................................ Viroidi ........................................................................................................................... Ostali podvirusni agensi ............................................................................................... Pravila za pravopis ....................................................................................................... Imenovanje virusa kriptogramom ................................................................................. Sažetak 8. Izvještaja ICTV ........................................................................................... LITERATURA PRILOG – ICTV 2009 Master Species List

vrlo je velik. Mononegavirales. 348 rodova. UVOD Broj virusa kao patogena ili „tihih putnika“ drugih organizama.1. 2290 vrsta i oko 4. Dakle. roda i vrste. Univerzalni sistem taksonomije virusa zasniva se na Linneovoj klasifikaciji na nivou reda. podfamilije. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa je odbor koji odobrava i organizira taksonomsku klasifikaciju virusa. te sadrži taksonomske podatke za preko 2. te poboljšanjem osjetljivosti i specifičnosti raznih tehnika istraživanja. Otkrivanjem novih niša za život. . U težnji da se stvori jedinstvena klasifikacija virusa. Taksonomija virusa se stalno mijenja. Picornavirales i Tymovirales). kriteriji u klasifikaciji koji vrijede za biljni i životinjski svijet. ne mogu se primjeniti u taksonomiji virusa. Vremenom je ona postala glavni referentni izvor i istraživački alat za taksonomiju virusa. 86 familija. godine Odbor osniva i vlastitu bazu podataka – ICTVdB. familije. 19 podfamilija.000 tipova koji su još neodređeni. Danas. pa sve do kompletne reorganizacije potaknute eksplozijom niza novih informacija. U aktuelnom 8. 1991. Oni su razvili univerzalnu taksonomsku shemu za viruse s ciljem da se opišu svi virusi živih organizama. Herpesvirales.ICTV). ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava. broj virusa se širi. Izvješću (2009. Nidovirales. Zbog specifičnih svojstava virusa (građe i aktivnosti).) ICTV klasifikacije i taksonomije. 1973. od bakterija do sisara.000 vrsta virusa. S ciljem da se omogući lakše praćenje istraživanja sistematskih i evolucijskih odnosa između virusa. u taksonomiji virusa trenutno postoji 6 redova. počev od trivijalnih promjena (korištenjem kurzive za pisanje imena vrsta). ustanovljeno je 6 redova (Caudovirales. godine osnovan je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (International Committee on Taxonomy of Viruses .

virusi se ubrajaju u živa bića. Među ljudskim i životinjskim virusima su osobito poznate boginje. Iako danas postoje brojne definicije virusa. nametnuti ćeliji domaćina svoju genetičku informaciju. slinavka. bjesnoća. To su živa bića koja su prostija od ćelija. Obzirom da sadrže nukleinsku kiselinu i proteine. Definicija virusa prema Fraenkel – Conrat (1988): Virusi su zarazni uzročnici (čestice) koji sadrže samo jedan tip nukleinske kiseline: DNA ili RNA. zbog čega se mogu koristiti enzimatskim kompleksom domaćina za svoje razmnožavanje. postoje brojni opisi bolesti koje su kolale drevnim civilizacijama. a korištenje ćelije domaćina čini ih striktnim unutarćelijskim parazitima. hepatitis. drugi primjeri su reljefi iz . godine. lipida i ugljikohidrata. Ta sposobnost da se razmnožavaju u živoj ćeliji i stvaraju sebi slično potomstvo čini ih živim bićima. zbog čega se često nazivaju i virusne čestice. žuta groznica. stoljeća. dalje. a napadaju i bakterije i druge mikroorganizme.2. šap. Nalaze se na najnižem stepenu organizacije živih sistema. virusi su sposobni svoju nukleinsku kiselinu prenositi od jednog do drugog domaćina. virus mozaika duhana tobaco mosaic virus (TMV). gripa. prehlada. Definicija virusa Virusi spadaju u grupu mikroorganizama acelularne građe. Međutim. dječija paraliza. viri = otrovna tvar. kod nekih virusa oko proteinskog omotača dolazi složeno građena ovojnica izgrađena od proteina. životinja i biljaka. a nauka okoja proučava viruse naziva se virologija. te tako postati latentni ili perzistentni: neki su od takvih virusa sposobni transformirati genom ćelije domaćina i ometati njezin kontrolni mehanizam rasta. SARS te mnoge druge bolesti. oni koriste žive ćelije i njihove metaboličke mehanizme za svoj rast i razmnožavanje. Naziv virus dolazi od latinske riječi virus. Pošto se sami ne mogu razmnožavati. Prvi virus. Historija virologije Virologija je dosta mlada naučna grana biologije. HIV-AIDS. Virusi uzrokuju mnoge bolesti kod čovjeka. Iz starih kineskih crteža opisana je bolest koja je ličila velikim boginjama. toksin. Bolesti uzrokovane virusima nazivaju se zajedničkim imenom viroze. sve one sadrže slijedeće karakteristike:  virusi sadrže 1 tip nukleinske kiseline (ili RNA ili DNA)  virusi se repliciraju unutar ćelije  virusi su obligatni paraziti 3. te uzrokovati tumore. otkriven je 1892. iako su virusi otkriveni tek krajem 19. sposobni su. neki virusi mogu svoju nukleinsku kiselinu ugraditi na više ili manje reverzibilan način u DNA domaćina. njihova je nukleinska kiselina umotana u proteinski omotač izgrađen od jednog ili nekoliko proteina.

otkrivačem virusa smatra se Martinus Williem Biejerinku (Bežernik). virusi su pogodni modeli u fundamentalnim . čiji su se simptomi dosta razlikovali od do tada poznatih gljivičnih bolesti biljaka. jer istraživači nisu imali predstavu o čemu se tu zapravo radi. Također. velike boginje. britanski liječnik Edward Jenner zapazio je da žene koje muzu krave često obolijevaju od blagog oblika boginja. To je ponavljao i došao do zaključka da u bolesnim biljkama duhana postoji nešto sitnije od bakterija. odnosno ne zadržavaju se na bakteriološkom filtru. Nakon nekoliko dana na listovima su se počeli pojavljivati simptomi. ne znajući da bolest uzrokuje virus. Početkom virologije smatra se 1892. muzačice su bile na neki način cijepljene ili vakcinirane blagim kravljim boginjama koje su uzrokovale imunost (otpornost) organizma na prave. Dimitrij Ivanovski. Prema ‚‚zapadnjačkim’’ knjigama. i došao je do zaključka da je u filtratu vjerovatno neka bakterija koja je uspjela proći kroz filter papir. p. Savremena istraživanja u virologiji su usko povezana sa razvojem tehnika molekularne biologije. Jenner je oboljelim osobama ucijepio sadržaj mjehurića iz ruke žene koja je imala kravlje boginje i na taj način ih zaštitio od velikih boginja. Ta bolest nije imala štetne posljedice za žene.godine dva naučnika su. zahvaljujući razvoju elektrosnkog mikroskopa. on je svoja istraživanja nastavio na istraživanja Ivanovskog. Ruska i sar. stoljeća za koje se utvrdilo da su virusnog porijekla. Majer je filtrirao sok zaraženih biljaka duhana kroz dvostruki filter papir. filtrira sok bolesnih biljaka i utrljava ih u listove zdravih biljaka. potvrdio ih i proširio. ) spominje bjesnoću pasa. Godine Louis Pasteur je načinio cjepivo protiv bjesnoće. holandski istraživač Bežerink izvodi iste pokuse i objavljuje da je otkrio novi tip infektivnog uzročnika – contagium vivum fluidum. stoljeću u Nizozemskoj su na cijeni bili tulipani koji su na laticama imali bijele ili žućkaste pruge (virus šarenila cvijeta tulipana). M. Stanley prvi put uspijeva dobiti virus u čistom stanju. godine. te nakon 2 godine objavio rezultate o uspješnoj zaštiti 20 osoba od te bolesti. otkrili bakteriofage. epidemija tipa velikih boginja uzrokovala je umiranje Osteka i na taj način su španci lakše osvojili Južnu Ameriku. Godine 1935. upoznat sa radovima Majera. U 16.n. ali je Jenner zapazio da su te žene bile kasnije zaštićene od velikih boginja koje su bile pogubne za čovjeka. Prvi napredak u zaštiti od virusnih bolesti učinjen je godinama prije otkrića uzročnika tih bolesti. krajem 19. Čaki i Aristotel (4. nezavisno jedan od drugog. i 1917. Postoje opisi biljnih bolesti iz 8. W.e. Godine 1939.-tog vijeka za uzročnika dječije paralize. Uzročnici su u prvi mah bili nazvani živi otrov. godine načinjeno je cjepivo protiv velikih boginja. Otkriće porculanskog filtra omogućilo je otkrivanje čestica koje se danas nazivaju virusi. Dakle. a to isto je ustanovljeno i početkom 20.starih egipatskih dinastija koji su oslikavali neke bolesti (dječiju paralizu). 1915. On je saopštio svoje rezultate u kojima je naveo da je otkrio „filtrabilnu infektivnost“. st. Budući da su jednostavno građeni. Jedan od mogućih uzroka propadanja rimskog carstva tumači se epidemijom ospica i velikih boginja. 1798.) otkrili su uzročnike odgovorne za bolesti slinavke i šapa. a u čast krave = vacca. Prvi čovjek koji je koristio porculanske filtre bio je Adolf Majer.tog vijeka postaje jasno da su i uzročnici slinavke i šapa filtrabilni. 1885. Gotovo stotinu godina prije Ivanovskijevog otkrića. načinili su prvi elektronsko-mikroskopski snimak TMV-a. i on je opisao mozaičnu bolest duhana. koje su sa kravljeg vimena prešle na ruke žena. Gljivice nije pronašao ni u filtratu ni u filter papiru. a nakon toga je ubrzo uslijedilo otkriće da u građi TMV-a osim proteina učestvuju i nukleinske kiseline. Iste godine kada je Ivanovski otkrio virus. Međutim. 1796. Loeffler i Froch (1898. postoji današnji naziv vakcina. godina. Također.

1898. a od animalnih virus slinavke i šapa promjera 20 nm. Danas je situacija takva da su bakteriofagi. animalni i humani virusi najbolje izučeni. Ivanovski u XIX vijeku. a koje nisu postojale za animalne ili biljne viruse. Tabela 1. 1939. Animalni i biljni virusi počeli su tek kasnije pomnije da se izučavaju. Najmanji virusi su biljni satelit virusa nekroze duhana promjera 17 nm. 1935. Otkriće otkriven prvi virus – virus mozaika duhana – TMV otkriven prvi životinjski virus – virus slinavke i šapa otkriven prvi virus čovjeka – virus žute groznice virusi mogu uzrokovati tumore – Nobelova nagrada otkriveni bakterijski virusi TMV dobiven u čistom stanju. 1902. ali je tek otkriće elektronskog mikroskopa omogućilo ispitivanje virusa i upoznavanje njihove građe. Njihove dimenzije kreću se od 20 – 300 nm. 4. Većina virusnih čestica mjeri se nm. 1915.otkrivena istraživanjem virusa). Otkrićem bakteriofaga počela je da se razvija virusologija iz nekoliko razloga . dok su biljni virusi ostali najmanje poznata grupa virusa. 1911. otkrivena mogućnost njegovog kristaliziranja – Nobelova nagrada otkriven sastav virusa (TMV) : protein i nukleinska kiselina – Nobelova nagrada virus (TMV) prvi put viđen elektronskim mikroskopom – Nobelova nagrada 1952. DNA je genetički materijal bakterijskog virusa i odgovorna je za infektivnost – Nobelova nagrada RNA je genetički materijal virusa TMV i odgovorna je za infektivnost u nekih RNA-virusa otkriven enzim koji prepisuje RNA u DNA (u suprotnom smjeru od onog za kojeg se smatralo da je jedini moguć) – kasnije je dokazano da to nije iznimka. Od biljnih virusa najveći su klosterovirusi dugi 2000 nm. 1970.bakterije se vrlo lako gaje i postoji niz metoda koje su omogućile studiranje bakteriofaga u bakterijama. Najvažnija otkrića u istraživanju virusa Godina 1892.biološkim istraživanjima (reverzna transkriptaza . Danas se dosta izučavaju virusi insekata sa idejom da se koriste u borbi protiv štetnih insekata. 1937. Virusi su vektori u genetičkom inžinjerstvu. ispitujući mozaičnu bolest duhana. a od animalnih najveći su pox virusi koji su na granici vidljivosti . Opšte karakteristike virusa Postojanje virusa otkrio je ruski botaničar D. takav se proces odvija i u ćelijama mnogih živih bića –Nobelova nagrada 1956.

svjetlosnog mikroskopa. Neki virusi mogu imati ovoj – peplos (envelope). Nukleinske kiseline virusa predstavljaju genom virusa. Slika 1. a različiti virusi sadrže u čestici različite iznose nukleinskih kiselina. Genom virusa su sve nukleinske kiseline sadržane unutar virusne čestice. Odnos veličina čestica virusa i bakterijske odnosno ljudske ćelije (eritrocita) To su aćelijski oblici građeni od proteinskog omotača – kapside i genetičkog materijala – genoma koji je upakovan unutar kapside. Genom je skup gena jednog organizma sadržanog u haploidnoj hromosomskoj garnituri. kod virusa dolazi samo jedna od njih. Genom virusa može biti dvolančana ili jednolančana DNA i RNA:     ds DNA (double stranded – dvolančana DNA) ss DNA (single stranded – jednolančana DNA) ds RNA (double stranded – dvolančana RNA) ss RNA (single stranded – jednolančana RNA) . Nukleinske kiseline su sastavni dio virusnih partikula. ili nukleinske kiseline upakovane u populaciji virusnih čestica. Za razliku od celularnih organizama. Virusne su komponente molekule sastavljene od vezanih atoma čije vrijednosti izražavamo molekulskom težinom. kod virusa i RNA može biti nosilac genetičke informacije. pa se razlikuju RNA–virusi i DNA–virusi. Dok se u ćelijskim organizmima nalaze uvijek obje vrste nukleinskih kiselina DNA i RNA.

Tipovi virusnog genoma dsDNA genom ssDNA genom Geminiviridae ssRNA genom većina biljnih virusa ima ss RNK genom: Bromoviridae. Drugi primjer je ss RNA virusa mozaika lucerke čiji je genom građen iz 4 odsječka.Orthomyxovir idae (virus gripa). Potyviridae. Comoviridae i dr. Herpesviridae. Retroviridae (virus leukemije HTLV I i HTLV II. podijeljen na 2 do 12 odsječaka. RNA+ nakon oslobađanja proteina kapside u ćeliji se veže za poliribosome i započinje sintezu ranih proteina tj. Φx 174 Q6 Genom virusa može biti cjelovita nukleinska kiselina koja može biti različitog oblika – linearna i cirkularna (prstenasta). virus šišavosti duhana u kojem su dva fragmenta genoma upakovana u posebne čestice.u iRNA tj. Posebno su interesantni RNA-DNA virusi zbog toga što posjeduju ili RNA kao genetički materijal. pa prema tome su i označene kao ss RNA+ . Tombusviridae. Najviše biljnih virusa ima RNA+. za aktiviranje genoma neophodan je enzim RNA transkritptaza ugrađen u kapsidi koji će omogućiti transkripciju RNA. . npr. Iridoviridae (virus insekata i vertebrata) T fagi i λ fagi Reoviridae animalni Parvoviridae (Picornavirus) Reoviridae bakteriof agi fd (produženi. RNA. tj. Paramyxoviridae (pneumovirusi. Genom virusa može biti i fragmentiran tj. Rhabdoviridae (virus bjesnila). virusi zaušnjaka.Tabela 2.– negativna. Adenoviridae. Papovaviridae. MS2 dsRNA genom biljni Caulimovirusi sa tipičnim članom – virus mozaika karfiola Poxviridae. osipa). ali se razmnožavaju preko DNA intermedijera. HIV). i takvi virusi se nazivaju multikomponentni virusi. Retrovirusi čine posebnu grupu virusa. U jednolančanih RNA virusa (ss RNA) genom se može u procesu replikacije dvojako ponašati. enzima koji će katalizirati sintezu virusnih genoma potomaka. te virus nuklearne polidroze (virus insekata). fleksibilni). ali se replikacija vrši preko RNA intermedijera. RNA+. Virusni genom je RNA+ kada se u procesu replikacije ponaša kao iRNA (informaciona RNA). influenca virus (kod njih postoji 8 segmenata RNA) ili reoviride (unutar jedne čestice ima 10 – 12 segmenata) ili segmenti mogu doći u posebnim česticama. Takvi virusi se zovu virusi sa podjeljenim genomom i kod njih segmenti mogu doći zajedno u jednoj čestici npr.pozitivna i ss RNA . a za infekciju je potreban kompletan genom.genom imaju oni virusi čiji je genom komplementaran informacionoj RNA. Prvu grupu nazivamo retrovirusi i oni imaju jednolančanu RNA kao genom. ili posjeduju DNA kao genetički materijal.

godine. ali različite sekvence. Građa virusa: a) virus građen samo od nukleokapside. primarna struktura mnogih virusa. 5 hidroksi – metil uracil. pa se takav genom naziva bipartitni (dvodijelni) genom. godine. koji se sastoji od 3596 nukleotida. virion nosi dvije kopije genoma. blizanci) koja ima dvije molekule DNA slične dužine. . umora i AIDS-a. Pripadaju im virsi koji su uzročnici najtežih bolesti. Sekvenca genoma virusa HIV prvi put je određena 1985. Drugu grupu čine hepadna virusi koji imaju dvolančanu DNA kao genetički materijal Danas je poznata nukleotidna sekvenca tj. a umjesto timina 5 – hidroksipenil uracil. a DNA II je duga 2724 nukleotida i svaka partikula blizanaca nosi samo jednu molekulu genoma. jedan nosi informaciju za A protein. Građa virusne čestice . Prvi puta je sekvenciran kopletan genom 1976. a od ostalih virusa se razlikuju po tome što pomoću vlastitog enzima svoju genetičku uputu prevode u DNA. Virusne nukleinske kiseline sadrže uobičajne baze (nukleotidi su građeni od purinske i pirimidinske baze. šećera riboze u RNA i dezoksirboze u DNA i ostataka fosforne kiseline). i to bakteriofaga MS2 . DNA I ima 2779 nukleotida. Interesantna je struktura jednolančanog genoma gemini virusa (tj. a neki bakteriofagi umjesto citozina imaju 5 – hidroksi metil citozin tj.viriona Slika 3. drugi gen za strukturni protein kapside. tj. Genom faga MS2 sadrži tri gena. tzv.Sadrže RNA. Predstavljena je sa dvije kopije ss RNA. a treći gen za RNA replikazu. „goli virus“. Slika 2. a nije poznato koja od njih je funkcionalna.

b) forma virusa sa ovojnicom .

Prema morfologiji kapside na osnovu elektronsko-mikrsokopskih pretraga virusi se mogu klasificirati u nekoliko morfoloških tipova:  produženi virusi (izometrični ili poliedrični). bjesnoće i HIV-a. što govori o ekonomici virusnog genoma (za večći broj proteina bio bi potreban i veći broj gena koje se ne bi mogli upakovati unutar kapside). poliedara. Kapsomere se međusobno spajaju u najraznovrsnije geometrijske oblike koji daju virusima izgled štapića. Polimorfni virusi pored kapside posjeduju i ovojnicu. Drugi dio proteina su virusni enzimi (funkcionalni enzimi). a mogu biti kruti ili fleksibilni. kristala itd. Primjer za produžene viruse sa ovojnicom jeste virus gripe ili influence ili ebola virus. virusi gripe. Mnogi virusi preko kapsida na svojoj površini imaju virusni omotač koji sadrži peptide i polisaharide.  polimorfni. closterovirus. Životinjski virusi prilikom izlaska iz inficirane ćelije dobijaju omotač od izmijenjenih ćelijskih membrana. Od izometričnih virusa treba spomenuti gemini viruse ili blizance čije se čestice javljaju u parovima. te znatne količine vode. U tvorbi kapside nema pomoći iz vana pa se proces njenog nastanka naziva samoudruživanje ili samosastavljanje (slično nastanku bakterijskog flageluma).  multikomponentni virusi. a neki i lipide. rota virus. U česticama biljnih virusa mogu se naći i anorganski i organski kationi. tu spadaju različiti virusi – HIV. kruta. a kod poliedričnih oblik pravilnog poliedra. Takvi su npr. dok su herpes virus ili HIV primjer za izometrične viruse sa ovojnicom. Složeniji virusi koji sadrže ovojnicu sadrže više vrsta proteina. koje mogu biti kopije jednog proteina ili kapsidu gradi uglavnom manji broj različitih proteina. kapsida izvanredno štiti virusni genom. dok ostatak od 60-95 % ide na proteine. specifično se povezuju tvoreći kapsidu. Zahvaljujući strukturi i organizaciji svojih podjedinica. Litički je onaj kod kojeg odmah nakon umnožavanja virusa dolazi do lize ćelije. Imaju litički i lizogeni ciklus. Obično im je genom dlDNA. metka. Jedan dio proteina izgrađuje kapsidu (građevni proteini) i određuju oblik virusa : kod produženih oblik valjka. Iz nje strše glikoproteinski izdanci kojima se virus prihvata za ćeliju primatelja. Kapsida je građena od proteinskih podjedinica = protomere. herpes virus. Oblik krutog štapića ima TMV ili bakteriofag MB. Građena je od kapsomera i nosilac je virusnih antigena.Za infekcioznost virusa značajna je kapsida – proteinska ljuska koja obavija nukleinsku kiselinu. Produženi virusi liče dugom štapiću. pomaže njegovom prenosu među ćelijama domaćina. a fleksibilnog štapića poti virusi ili npr. Jednom nastale protomere se udružuju međusobno tj. Kod lizogenog se . Nukleinska kiselina čini 5–40 % građe virusne čestice. a imaju pleomorfan oblik iz razloga što im ovojnica nije rigidna tj. U glavi se nalazi nukleinska kiselina koju ubacuju u bakterijsku ćeliju. Najčešće su građeni od glave i repa. Postoje produženi i izometrični.  kompleksno građeni virusi. rakete. no ima ih i građenih samo od glave tako da izgledaju kao izometrični virusi. nosilac je antigena. Izometrični (poliedrični) virusi su više ili manje loptastog oblika i njihove dimenzije mjere se prečnikom. Bakteriofagi su specifičnog oblika. U skupini komleksno građenih virusa spadaju neki bakteriofagi i pox virusi.

čiji je jedan kraj ravan a drugi zaobljen. a kod virusa sušenosti duhana dvije.kukleinska kiselina. spada među animalne viruse a ima oblik lepne. b) štapičasti. Rabdovirusi imaju poseban oblik . Virus mozaika lucerke u populaciji ima 5 tipova čestica. b-1 i b-2) pogled na građu kapside i srži i c i c-1) baciliformni. oblik puščanog zrna. d i d-1) izometrični (okruglasti oblici) i e) čestica geminivirusa od dvije spojene čestice. Bakteriofag . Slika 4. PP. NK. Do lize dolazi nakon dužeg vremena i to u određenim uslovima. Od multikomponentnih virusa poznat je virus mozaika lucerke i virus šuštavosti duhana.ciklusa genom faga ugrađuje u genom bakterije (profag) i replicira se s njim u diobama bakterijske ćelije. Vakcinija virusi je virus kravljih boginja. Osnovni oblici i građa biljnih virusa: a) nitasti. 4 baciloformne i jedna okrugla.proteinska podjedinica Slika 5.

 domaćin Opšta karakteristika parazita je da su njihovi domaćini biljke. sateliti virusa. pa čak dovesti i do fatalnih posljedica. propagativnim. Naprotiv. danas su poznati oblici građeni jednostavnije od virusa (viroidi. međutim virusi imaju samo jednu. životinje ili čovjek. Vrlo su jednostavne građe i dugo se mislilo da su najjednostavnije građeni patogeni.  strukturno Za razliku od njih. umnožavanje virusa. propagacija – multiplikacija. provodi se genetički progamiranom sintezom virusnih komponenti i njihovim udruživanjem. hemijskog sastava. hlamidije i mikoplazme.Iako su virusi obligatni paraziti slično nekim bakterijama kao što su rikecije. prioni).  fiziološki Virusi su paraziti koji nemaju vlastiti metabolizam. virusna nukleinska kiselina se oslobađa proteinskog omotača i koristeći ćelijski sintetički aparat sintetizira nove virusne partikule (prisiljava ćeliju domaćina). . domaćina i načina parazitizma. virusi su acelularni oblici i ne pripadaju prokariotima. Svi celularni organizmi imaju obje vrste nukleinskih kiselina. fiziološki. virusi svojim prisustvom mijenjaju metabolizam ćelije i usmjeravaju ga u pravcu sinteze sopstvenih virusnih partikula. međutim neki virusni patogeni biljaka razvijaju se na domaćinima i biljnog i životinjskog svijeta. virusne RNA. što predstavlja novi kvalitativni oblik parazitizma. Zbog opšte građe virusa uopšte je prihvaćen naziv za tijelo virusa – virusna čestica ili partikula. oni se od navedenih intracelularnih parazita bitno razlikuju u pogledu strukturne organizacije. Nakon prodiranja u ćeliju.  hemijski Virusi i po hemijskoj građi pokazuju osebujnost i razlikuju se od celularnih patogena. Parazitizam virusa je poistvojećen sa multiplikacijom virusa. odnosno cirkulatornim virusima. što može imati različite posljedice za ćeliju domaćina. Dok se mikroorganizmi razmnožavaju diobom ćelija. Takvi virusi nazivaju se perzistentnim.  parazitizam Svi intracelularni paraziti koriste ćeliju domaćina kao izvor potrebnih materija koje uključuju u sopstveni metabolizam i na taj način obezbjeđuju vlastite životne funkcije. tj. te ne mogu rasti i razmnožavati se kao ostali organizmi. ili RNA ili DNA.

TMV. Paramiksoviride. Simetrija virusa sa ovojnicom određuje se na osnovu nukleokapside koja se nalazi unutar ovojnice. Većina biljnih virusa ima takvu simetriju. Simetrija virusnih čestica Morfološka organizacija virusne čestice određena je strukturom njene kapside tj. Lipidi potiču od membrane ćelije domaćina dok glikoproteine kodira virusni genom. a kubične simetrije fam. triangulacijski broj koji označava koliko je manjih trokuta nastalo od izvornog trokuta. Prema obliku kapside. Ne postoje animalni virusi ove simetrije. čestica satelitskog virusa uz virus nekroze duhana koja ima 12 pentamera. Po obliku kapside virusi imaju poliedričnu formu. takve virusne čestice imaju valjkast ili cilindričan oblik. jedna kroz svih 12 vrhova 2. postero virusi. Mnogi virusi imaju kompleksnu ovojnicu koja okružuje nukleo–kapsidu. Kod takvih virusa površina viriona je sastavljena od 20 istostraničnih trogulova i ima 12 vrhova i 30 ivica. a da nemaju ovojnicu. druga kroz središte od 20 ravni trokuta 3. Retroviride u koju spada HIV. u najjednostavnijih kapsida su dovoljne 3 identične PP za izradu 1 trokuta. imaju spiralan raspored podjedinica kapside koje omotavaju centralno položenu nukleinsku kiselinu u obliku spirale (heliksa). treća sredinom svakog od 30 bridova (ivica) Rotacijom jednom od 3 ose simetrije slika ikozaiedra se pojavljuje redom 5. Viši stupnjevi organizacije ikozaiedra nastaju daljom diobom površinskog trokuta. npr. a kod 20 – straničnog 30 PP. to je tzv. Budući da proteinske molekule nemaju oblik istostraničnog trougla. 60 pomenutih protomera može se u kapsidi nekih virusa rasporediti tako da se po 5 njih skupi na svaku od 12 vrhova ikozaiedra. kroz drugu 3 i kroz treću 2 puta. Takvu građu ima npr. rasporedom njenih podjedinica. Rabdoviride. poti virusi i dr. Kubična simetrija se nalazi u poliedričnih virusa čije je kapsida izometrična. Postoje 2 tipa virusne simetrije:  spiralna i  kubična Virusi spiralne simetrije su produženi.5. . karla virusi. Proteinske ili strukturne podjedinice izometričnih virusa mogu se skupljati u veće tvorbe koje su sastavljene od više protomera i nazivaju se kapsomere – morfološke podjedinice. odnosno spiralni. Npr. Kompleksno građeni virusi bakteriofaga imaju glavu kubične. Najpoznatiji je ikozaiedar koji susrećemo kod životinjskih virusa (herpes virus). a rep spiralne simetrije. Ovojnica je građena od lipidnog dvosloja u koju su uloženi glikoproteidi. Kroz središte tog geometrijskog tijela mogu se povući 3 ose rotacijske simetrije: 1. U viruse sa ovojnicom spadaju poznati virusi iz familije Ortomiksoviride.

Predstavljaju infektivne čestice manje od virusa. Kubična simetrija virusne čestice Slika 7. Najpoznatiji je viroid vretenastog gomolja. Drugi tip patogena su prioni. god. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule Viroidi. Ne upravljaju sintezom proteina jer su suviše mali.Slika 6. ako se razrijediti u gotovo 2 miliona litara vode takva otopina ostaje infekciozna. Takvi proteini nalaze se u plasmamembrani normalnih ćelija i još uvijek im se . Otkrio ih je Stanley B. te im je on dao naziv viroid. god. Prioni su proteinske infektivne čestice. Prioni. Spiralna simetrija virusne čestice 6. Otkriveni su 1971. To su jednolančane kružne molekule RNA koje su infektivne i uzrokuju bolesti viših biljaka.. Prusiner 1996. to su glikoproteini koji mogu biti infektivni. Gole su jer ne posjeduju kapsidu. izračunato je da u 1g ukupne RNA. za šta je dobio Nobelovu nagradu. a otkrio ih je Diner koji je tvrdio da su viroidi čista RNA. koja je izolirana iz biljke inficirane viroidom. Viroidna RNA dosta je stabilna i neobično infekciozna.

Prioni su uzročnici bolesti ludih krava [bovine spongiform encephalopathy (BSE)].  Najzad. Odnos između satelitnog virusa i virusa pomagača (helper virusa) strogo je specifičan. Još interesantnija je pojava priona . neorganske prirode. To su satelitne RNA koje ne mogu stvarati vlastiti proteinski omotač več dolaze unutar kapside virusa pomagača npr. virusi predstavljaju regresivne oblike bakterija koje su izgubile ćelijsku građu uslijed dugotrajne prilagođenosti na parazitski način života u ćelijama živih bića. Sateliti virusa. Ovo tvrdnja se zasniva na činjenici da mnogi virusi obrazuju kristale. Danas. kratki segmenti RNA koji mogu da se repliciraju u živim ćelijama izazivajući oboljenja (npr. lutajući geni“ koji su izbjegli kontroli ćelije i počeli se autonomno razmnožavati. . tj. kakvu predstavljaju virusi. bez pomoći virusa pomagača. Najinteresantniji problem koji biologija pokušava da riješi je prelaz od neživog ka živom. zbog toga u prirodi uz njih uvijek dolazi virus pomagač. bolest češanja kod ovaca).ne zna uloga.viroidi. Prisutni su ćelijama nervnog tkiva i označeni su kao PrPc.  Po prvom gledištu virusi predstavljaju aćelijski oblik živih bića i označeni su zajedničkim imenom protobionti. Najpoznatiji je satelitni virus koji dolazi uz virus nekroze duhana. Neki biljni virusi ne mogu se razmnožavati samostalno. Danas se zna da postoje i prostije čestice od virusa . treće gledište svodi se na to da virusi uopšte ne pripadaju živim bićima. Satelitne RNA. 7. Zastupnici ovog gledišta smatraju ih potomcima prvobitnih organizama koji su se u davnoj prošlosti pojavili na Zemlji. Evolucija virusa Pitanje o porijeklu virusa i njihovoj prirodi je predmet mnogobrojnih istraživanja naučnika. Teorije o porijeklu virusa uglavnom se svode na tri osnovne koncepcije. njihova RNA dolazi u zasebnim česticama. slične mineralima.  Po drugom gledištu. najprivaćenija hipoteza o nastanku virusa je ta da su virusi nastali iz dijelova ćelije domaćina . Ova otkrića pomjeraju saznanja nauke i mijenjaju kriterijume o neživom i živom. u virusnim česticama su nađene strane ssRNK koje nisu dio virusnog genoma. One se također ne mogu samostalno replicirati.to su fragmenti nukleinske kiseline. već i u aćelijskom obliku organizacije.proteina male molekulske težine koji se samostalno razmnožavaju i izazivaju bolest ludih krava. Satelitni virusi se ne mogu samostalno razmnožavati. a oni koji uzrokuju bolest označeni su kao PrPsc (scscrapie). zatim nasljedne krojcfeld – jakobsonove bolesti (Creutzfeldt-Jakob disease) i mnogih drugih bolesti. satelitna RNA virusa mozaika krastavca. Postoji i druga vrsta satelita koja nema vlastitu kapsidu tj. Pojava kristalizacije naročito je karakteristična za sitne viruse. Nauka je do sada prikupila veliki broj dokaza koji potvrđuju shvatanje da se život može manifestovati ne samo u ćelijskom. ali mogu stvoriti vlastiti proteinski omotač. tj. tj.

U ranijim fazama taksonomije virusa. Bilo je klasifikacija prema vektoru. morfologija virusne čestice postaje najvažnija karakteristika za klasifikaciju virusa. npr. bila su glavna obilježja koja su se koristila za klasifikaciju virusa. morfologija virusne čestice i rezultati seroloških testova i dalje ostaju važni kriteriji za identifikaciju nepoznatih virusa. U nekim slučajevima. danas se teži tome da se upozna hemijska i genomska struktura virusne čestice. razlikovanje između japanskog encefalitis virusa. virus disajnog sistema itd. pa se tada koriste serološki testovi za razlikovanje blisko povezanih serotipova (npr. Stabilnost virusne čestice (uticaj promjene pH i temperature. kompleks simptoma bolesti koje izazivaju u svojim domaćinima. geografska distribucija. viruse životinja i viruse čovjeka.na jednostruko ili dvostruko lančanu. potom prema domaćinu: animalni. npr. u većini slučajeva pri svrstavanju virusa u specifične taksonomske kategorije. tj.  organizmima (ćelijama) u kojima parazitiraju . koksaki virusi – prema mjestu u SAD. TMV. U imenovanju virusa korišteni su neki termini koji opisuju osobine virusa npr.  patologiji. RNAtip nukleinske kiseline). retrovirusi – prema reverznoj trankriptazi. Sekvencioniranje genoma virusa se sve češće obavlja vrlo rano u identifikacijskim protokolima.  načinima prenosa. bakterijski virus ili prema ciljnim organskim sistemima : virus probavnog sistema. Danas. dopunjavala i još uvijek nije u potpunosti zadovoljavajuća. klasifikacija virusa se često mijenjala. jer je viruse teško grupisati samo po jednom kriterijumu. klasifikacije se najčešće vrše prema :  tipu nukleinske kiseline na RNA i DNA . kao i ekološki karakteri i prijenosnici virusa. izloženost otapalima lipida. tkivu i ćeliji. toga virus (toga – omotač).  tropizmu prema domaćinu. arbovirus (prenosioci arthropode). od najvažnijih patoloških simptoma. virus hepatitisa. biljni. viruse biljaka. naročito prema etru. virus mišje groznice. analiza sekvence ne može identificirati virusnu česticu do nivoa potrebnog za preciznu kliničku dijagnozu.  veličini i tipu simetrije. Otkrićem elektronskog mikroskopa i njegovom širokom primjenom. .  imunološkim svojstvima. kao i vektori koji ih prenose.8. Međutim. piko RNA (piko – mali. deterdžentima i sl. Virusi su se pokušavali svrstati u grupe na osnovu tipa bolesti npr. Biljni virusi najčešće dobijaju ime po biljci domaćinu i simptomima koje uzrokuju. također predstavljaju bitne kriterije za taksonomiju virusa. po – poliom. čak i u zemljama u razvoju. Naučna klasifikacija virusa je složen posao.) i njeni antigeni (određeni različitim serološkim metodama). klinička i patogena svojstava.na viruse bakterija (bakteriofagi). Klasifikacija virusa Za razliku od klasifikacije eukariota.  osjetljivosti na fizičke i hemijske faktore.  simptomatologiji. papova virus (od početnih riječi pa – papiloma. broju kapsomera i prisutnosti membrana. Murray Valley encefalitis virusa i West Nile virusa). va – vacuola). Iako je većina virusa vidljiva elektronskim mikroskopom.

Na primjer. Biljni virusi koji uzrokuju mozaike (npr. i (2) neadekvatan pregled podataka međunarodnih specijalnih grupa.-im i 1960. do 1930. Razlozi za ove i slične probleme su: (1) neadekvatna karakterizacija i opis virusa od strane onih koji su ih izolirali. god." Iako su prva proučavanja virusa počela na prijelazu stoljeća. patogeni virusi koji uzrokuju hepatitis (npr. u Moskvi je 1966. podfamilije -virinae. virus žute groznice i Rift Valley virus groznice).). 1954. virus hepatitisa B.).-im došlo je do eksplozije u otkrivanju novih virusa. 1950. grupe poxvirusa (Fenner i Burnet.). Mnogi virusi izolirani od ljudskih. Iako su danas . što je dovelo do potpune pomutnje u tadašnjoj klasifikaciji virusa. odbor je predložio klasifikaciju prema kojoj se virusi na temelju osobina svrstavaju u familije sa sufiksom -viridae. virus hepatitisa. 1959.. Tokom godina bilo je mnogo pogrešaka i duplikacija prilikom imenovanja i klasifikacije virusa. virus mozaika lucerne. a 1981.U nastojanju da se stvori jedinstvena taksonomija virusa. primarni kriteriji koji se koriste za razlikovanje redova. 1957. Beijerinck i Ivanovski (virus mozaika duhana). dobili različite nazive i samim tim i različita mjesta na listi virusa. To je potaknulo Bawden (1941. mjerena je samo jedna fizičko-hemijska karakteristika. te nekoliko grupa biljnih virusa sa virusnom česticom u obliku štapića ili niti (Brandes i Wetter. god. virus mozaika ljulja. te zajedničkim ekološkim karakteristikama i načinu prijenosa.) da viruse klasificira na osnovu zajedničkih osobina virusne čestice. virus hepatitisa C. osnovan Međunarodni odbor za nomenklaturu virusa. filtrabilna infektivnost virusnih čestica. Tada je već postalo jasno da je klasifikacija i nomenklatura virusa vrlo složen i zahtjevan posao. 1955. Bang i Burnet. Historija taksonomije virusa Najraniji eksperimenti koji uključuju viruse odvojili su viruse od drugih mikroba koji se mogu vidjeti svjetlosnim mikroskopom i koji se mogu uzgajati na prilično jednostavnim medijima. i većina proučavanja virusa bila je usredotočena na njihove sposobnosti da uzrokuju infekcije i bolesti. virus mozaika duhana). Među prvim taksonomskim grupama izgrađenim na toj osnovi bile su grupe herpesvirusa (Andrewes. god. Danas. životinjskih i biljnih uzoraka izolirani su u različitim laboratorijama. temeljla su se na zajedničkim svojstvima patogena. fizičkim i hemijskim osobinama. Loeffler i Frosch (slinavka i šapa virus) i Reed i Carroll (virus žute groznice) na kraju stoljeća. U 1950. Niti jedna druga fizička osobina nije mjerena u to vrijeme. rod -virus i vrste. Potaknuti velikom količinom informacija. nisu postojali dokazi o građi i sastavu virusne čestice. također su svrstani u istu grupu virusa "mozaik virusa. dakle.). Najranija nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa. nekoliko pojedinaca i odbori samostalno kreiraju napredne klasifikacijske sheme. virus mozaika cvjetače. familija i rodova virusa su slijedeći:  vrsta i organizacija virusnog genoma  strategija virusne replikacije  struktura viriona (virusne čestice) 9. označeni su jednim imenom "virusima hepatitisa". Još uvijek je veliki broj novootkrivenih virusa nesvrstanih zbog nepotpunih podataka o njihovim virološkim. zajedničkom tropizmu organizama. U eksperimentima koji su doveli do prvog otkrića virusa. grupe myxovirusa (Andrewes.

reda. . američki virolog David Baltimore (otkrio reverznu transkriptazu) svrstao je sve viruse u 6 grupa: 1. Robert W. simetrija (spiralna ili kubična). • • Virusi su grupisani prema njihovim zajedničkim svojstvima (ne svojstvima domaćina) hemijska i fizička svojstva (npr. godina) Prati Linneov sistem binarne nomenklature. 1970. prisustvo i odsustvo ovojnice itd. godina) S obzirom na način sinteze iRNA. virusi su podijeljeni u tri grupe unutar reda virales : • Grupa I : phaginae (napada bakterije) • Grupa II : phytophaginae (napada biljke) • Grupa III : zoophaginase (napada životinje) . jer pogreške mogu imati ozbiljnih posljedica. klase. 2. 5. nukleinske kiseline (DNA ili RNA). 10. 6. Sistemi klasifikacije virusa Holms-ov sistem klasifikacije (1948.takvi problemi rijetkost. a sve virusne nukleinske kiseline koje su joj komplementarne označene su znakom (-). Prema ovoj klasifikaciji. 3. . Horne i Paul Tournier koriste Linneov hijerarhijski sistem za klasifikaciju virusa. godina) Lwoff.Baltimore-ova klasifikacija (David Baltimor. ds DNA virusi ss DNA virusi ds RNA virusi RNA + RNA reverzno transkribirajući virusi Baltimore je iRNA označio kao (+)RNA. i dalje se klasifikaciji virusa pridaje posebna pažnja. familije.LHT sistem ili klasični sistem za klasifikaciju virusa (1962. Klasifikacija se temelji na nivou odjeljka. roda i vrste. 4.

većina biljnih virusa (-)jlRNA-virusi .npr. osobine virusne čestice se smatraju važnim kriterijem za podjelu odjeljaka na familije. simetriji kapside. samovoljno i monotetički.animalni virusi. dovela su do razvoja sistema univerzalne taksonomije u 1970. U tom sistemu. virus bjesnoće. klasifikacija virusa po ovoj shemi nije dijelila viruse na taksonomske grupe iznad familije. Takson vrsta u klasifikaciju virusa uveden je tokom 1990. ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava.Casjens-ov i Kings-ov klasifikacijski sistem (1975. beskičmenjaka i bakterija u jedan sistem.tim godimama. rekombinantne DNA u genom biljaka. Hijerarhijska podjela virusa na ove glavne taksonomske grupe. podjela je izvršena na osnovu više kriterija (politetički kriteriji). i rodove. podredove i familije. prisustvo omotnica. Ova rana nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa. Alternativni prijedlog 1966.npr. Već tada virologisti su osjećali potrebu za jedinstvenom. u Moskvi osnovao je Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV). Mnogi virolozi se nisu složili sa ovakvom podjelom. protiveći se samovolji u odlučivanju koje karakteristike virusne čestice trebaju imati relativnu važnost pri klasifikaciji virusa. ICTV ima šest pododbora.Međunarodni komitet za taksonomiju virusa . mozaika cvjetače (= dobar prirodni vektor za ubacivanje strane. Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV) postao je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) u 1973. geminivirus dlRNA-virusi. neki biljni virusi. a onda taj sistem odvojiti od ostalih bioloških grupa. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) Međunarodni kongres za mikrobiologiju 1966. dali su Gibbs i sar. biljaka. Prema univerzalnoj shemi ICTV-a. Horne i Tournier (1962. godina) Ovaj sistem klasifikacije virusa temelji se na četiri karakteristike virusa : nukleinske kiseline. Tvrdili su da se još uvijek nedovoljno zna o karakteristikama većine virusa da bi ovakva hijerahijska podjela bila prihvaćena. Danas. 45 studijskih grupa i preko 400 virologa. virus mozaika salate (+)jlRNA-virusi . Bilo je teško i sporo razvrstati stotine virusa izoliranih od ljudi. godina) 11. klase. npr. U početku. koja se vremenom mijenjala i održala sve do danas.ICTV = International Committee on Taxonomy of Viruses (1973. vir.retrovirusi (od biljnih samo virus mozaika cvjetače . neki biljni virusi jlRNA. redove. životinja.ova pojava postoji samo kod virusa. godini. temeljila se na tipu nukleinske kiseline. npr.-ih i tek tada je postalo jasnije da se familije i rodovi najbolje mogu definirati monotetički (ili na osnovu samo . gripe. Baltimore-ova klasifikacija virusa dlDNA-virusi. Lwoff. simetrija virusne čestice i mjesto pojavljivanja . u nekim slučajevima i na podfamilije. univerzalnom taksonomskom shemom virusa. Sistem je predstavljen korištenjem "kriptograma" (kodirani zapisi osam virusnih karakteristika).I: II: III: IV: V: VI: Slika 8.) su predložili sveobuhvatnu shemu za klasifikaciju virusa u pododjeljke. prisustvu ili odsustvu omotnice itd. jlDNA-virusi.

uključujući i vrste i subvirusne čestice. tabele. koji je usvojen kao svjetski standard za razmjenu podataka u taksnomiji. godine. uglavnom zbog nedostatka podataka. Osnovni principi nomenklature virusa su:  stabilnost  izbjegavanje ili odbijanje korištenja imena koja bi mogla dovesti do pogreške ili zabune  nepotrebno stvaranje imena Nomenklatura virusa i subvirusnih čestica je neovisna od ostalih bioloških nomenklatura i ima status „iznimke“ u predloženom Međunarodnom kodeksu bionomenklature (BioCode). U to vrijeme. vektorima koji ih prenose. od molekularnih svojstava. 1976. 86 familija. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) 1999. ICTV je objavio osam izvješća pod naslovom Klasifikacija i nomenklatura virusa (1971. a vrste politetički. 348 rodova i 2290 vrsta.). replikaciji nukleinskih kiselina. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa . ICTV je odobrio prve dvije familije i 24 rodova. domaćinima te geografskoj distribuciji. Posebnost ovog programa je mogućnost pohrane ogromnog broja različitih podataka (tekst.. a danas je bazirana na Sveučilištu Columbia. njihovom genomskom tipu. 12. 1991. ICTVdB koristi DELTA sistem (programski jezik za opisivanje taksonomije). 1982. Od tada. čime se omogućava praćenje novih informacija. .  da međunarodna zajednica virologa zajedno donosi taksonomske odluke. komentari i sl.. 2009. 16 grupa biljnih virusa su također imenovane. 2000. Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa Osnovni ciljevi Kodeksa klasifikacije i nomenklature ICTV su:  razviti međunarodno dogovorenu taksonomiju virusa. 1979.. Sistem i dalje sadrži stotine „neraspoređenih“ virusa... godine uveo je sistem decimalnih kodova i omogućio kompletnije identifikovanje i tačnije određivanje taksonomskog statusa virusa. Na sjednici u Meksiku 1970. bolestima koje izazivaju.nekoliko karakteristika). slike.) i prevod podataka za tradicionalna izvješća i web izdanja. 13. 1995.. Osmi izvještaj ICTV evidentirao je univerzalnu taksonomsku shemu virusa koja se sastoji od šest redova. Još jedna prednost ICTVdB je mogućnost on-line unosa podataka. ICTVdB se temelji prvenstveno na hemijskim karakteristikama virusa.  razviti međunarodno dogovorena imena za svojte virusa. 19 podfamilija.ICTVdB ICTVdB je osnovana na Australian National University. pa sve do geografske distribucije virusa i domaćina koje inficiraju..

Prilikom klasifikacije nije obavezno koristiti sve nivoe taksonomske hijerarhije. familija Paramyxoviridae. Vrsta može biti klasificirana kao „neraspoređen član“ familije. 13. rod i vrsta. pomoću nomenklature vrste. ali je neizvjesno u koji rod treba klasificirati vrstu. takson će biti priznat (utemeljen. Neke familije se zajedno klasificiraju u redove. Stabilna nomenklatura je jedan od glavnih ciljeva taksonomije. Pravila o imenovanju taksona Predložena imena za taksone su "validna" ako su u skladu s Pravilima utvrđenim kodeksom i ako se odnose na priznate taksone. te se promjena imena koje su prihvatili članovi Odbora razmatra samo u iznimnim okolnostima. ali za mnoge. rod Rubulavirus. 13. Nova imena taksona ne smiju se kreirati usvajanjem ličnog . Ograničenja pri klasifikaciji Tek kada je reprezentativni član virusa dovoljno dobro okarakteriziran i opisan u literaturi i nedvosmisleno se razlikuje od drugih sličnih svojti. red Mononegavirales. familije nisu nužno svrstane u podfamilije. Važećim imenom se smatra ono ime koje je objavljeno i povezano sa opisnim materijalom i koje zadovoljava pravila Kodeksa. Također. Univerzalni klasifikacijski sistem virusa raspoređen je u slijedeće taksonomske kategorije : red. imenovan). Ime taksona nema službeni status sve dok ga ne odobri Međunarodni komitet za taksonomiju virusa ( ICTV). podfamilija Paramyxovirinae.2.3. Prihvaćena imena se nalaze u "Indeksu imena" ICTV-a. Validna imena se smatraju "prihvaćenim imenima" ako su evidentirana kao međunarodno odobrena imena u 8. Pri imenovanju taksona i virusa nema prioriteta. 13. ili ako dođe do ozbiljnih sukoba s pravilima Kodeksa. Većina vrsta su razvrstane u rodove i većina rodova su svrstani u familije. ICTV izvještaju ili su naknadno postala "prihvaćena imena" glasovanjem članova Međunarodnog komiteta o odobrenju taksonomskog prijedloga. Ako je klasifikacija vrste u familiji jasna.1. ako rod nije otkriven (određen). Vrste koje nisu klasificirane u rodu su "neraspoređene" u familiji. Primjeri pune klasifikacije nekog negativnog soja RNA virusa su: . Primarna klasifikacija virusa je u vrste. Taksoni iznad vrste moraju biti odobreni prije nego im se dodijeli ime. rodovi koji nisu klasificirani u familiji imaju status "neraspoređen" (ponekad se nazivaju "plutajući"). familija. roda Tenuivirus. (2) vrsta Rice stripe virus. Pri osmišljavanju imena za nove svojte ne smiju se koristiti imena osoba. eksplicitno ili implicitno. Ovaj takson se koristi samo kada je potrebno riješiti neke složene hijerarhijske probleme. Pravila klasifikacije i nomenklature virusa Klasifikacija i nomenklatura virusa mora biti internacionalna i univerzalno se primijenjivati na sve viruse. takva vrsta se klasificira kao „neraspoređena“ vrsta te familije.Primjena imena taksona utvrđuje se.(1) vrsta Mumps virus. familija je najviši takson u upotrebi pri klasifikaciji virusa. podfamilija.

crtice. Na primjer. dok. Dok rod ne dobije ime. na osnovu prihvatljivosti za većinu virologa. vrši se na temelju zakona ili. takson može biti odobren. Imena vrsta ne smiju se sastojati samo od imena domaćina i riječi "virus". Brojevi. Ime vrste se može sastojati od nekoliko riječi.. goveđi adenovirus B itd. jer ih je lako pomiješati s odobrenim imenom. 13. ljudski herpes virus 2. a broj slogova treba svesti na najmanju moguću mjeru. Na primjer. Ako nije predloženo odgovarajuće ime za takson. eksponenti. slova ili njihova kombinacija. ako je potrebno. a ime roda Reovirus je skraćenica riječi "dišni. Imena vrsta obično obuhvataju više od jedne riječi. . Skraćenice čine imena slova i/ili kombinacije slova preuzetih iz složenica. dodajući formalni završetak svojte na ime osobe ili koristeći dio ličnog imena kao osnovu za stvaranje imena. kose crte i grčka slova ne smiju se koristiti u osmišljavanju novih imena. na primjer."R". nova vrsta se navodi kao provizorna (uslovna) vrsta u odgovarajućem rodu ili familiji. ako se takvi brojevi i slova već naširoko koriste. Novo odobrena imena ne smiju se ponavljati. virus nekroze duhana). Ukoliko je Pododbor ICTV nesiguran o taksonomskom statusu nove vrste ili o dodjeli nove vrste nekom rodu. pod uslovom da su te skraćenice značajne za određeno polje u virologiji. ne smiju se duplicirati sa već odobrenim imenima i moraju biti izabrana tako da nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi. imena biljnih virusa obično su konstruirana kao domaćin + simptom + "virus" (npr. „privremena imena“. na primjer. Ime roda Comovirus je skraćenica nastala od matične riječi "Co-" crni grah i od "-mo-" mozaika. Indeksi. nasuprot tome. virusi u familiji Bunyaviridae obično se imenuju po lokaciji na kojoj je virus pronađen + "virus" (npr. ljudski herpes virus 3 itd.trbušni tifus i "o" od "orphan".imena. Bunyamwera virus). Imena „uslovnih“ vrsta kao svojti. Postojeća imena vrsta kao što su goveđi adenovirus A. respiratorni". Zbunjenost može biti između imena vrste i roda koji završavaju na "virus". Nova imena se odabiru tako da ona nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi ili su se upotrebljavala u nedavnoj prošlosti. jer bi vrlo lako moglo doći do zamjene vrste i roda. Skraćenice mogu biti prihvaćene kao imena taksona.4. Kratka imena su poželjnija. Imena vrsta moraju biti osobita i ne smiju biti u obliku koji se lako može zamijeniti s imenima drugih taksona. postojanje roda Iridovirus znači da su oblici novih imena kao što su "irodovirus" ili "iridivirus" neprihvatljivi. opravdavaju upotrebu slijedećih brojeva u nizu.siroče". Postoje i tzv. Pravila o vrstama Vrsta virusa je definirana kao „politetička grupa virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. Imena kao što su "22" ili "A7" nisu prihvatljiva. mogu se koristiti prilikom imenovanja vrsta kao epitet vrsta. ova vrsta virusa ostaće označena kao "vrsta koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje". Imena za taksone trebaju biti jednostavna za korištenje i laka za pamćenje. Ime vrste mora osigurati odgovarajuću i jasnu identifikaciju vrste. ali se mora razlikovati od imena drugih taksona. a ime ostaje neriješeno sve dok ICTV ne predloži i prihvati prijedlog međunarodnog imena. Tako. odluka o tome koje ime će biti prihvaćeno. "e" od enteric". Ukoliko postoji više od jednog naziva za isti takson. vrsta virusa „koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje“ nalazi se u još uvijek „neimenovanom“ rodu familije Caulimoviridae. imenima koja su bila u upotrebi u nedavnoj prošlosti ili imenima vrsta koje su konačne. te i ljudski herpesvirus 1. rod kojem pripada vrsta "Omega virus" ne može se zvati "Omegavirus".

Ime reda sastoji se od jedne riječi koja završava na . Pravila o familiji Familija predstavlja grupu rodova (koji jesu ili nisu organizirani u podfamilije) koji dijele neke zajedničke karakteristike. a prva slova imena se kapitaliziraju. Ime roda označava jednu riječ koja završava na . 13. familija. sufiks "viroinae" za podfamilije (ako se ukaže potreba za ovim taksonom) i "-viroidae" za familije.. Viroidi Pravila koja se bave klasifikacijom virusa.10. Druge riječi se ne kapitaliziraju. 13. 13. primjenjuju se i na klasifikaciju viroida. a primjer nepravilnog oblika je „tobaco mosaic virus“. Primjer pravilno napisanog oblika je "Tobacco mosaic virus".. virales. Obzirom da su taksoni apstrakcije..13. Imena vrsta se pišu kurzivom i prvo slovo prve riječi velikim slovom.. Odobrenje novog roda mora biti popraćeno odobrenjem tipa vrste. Ime familije čini jedna riječ koja završava na . odnosno dijelovi lične imenice..5.7. virus. 13. Pravila o podfamiliji Podfamilije čine grupu rodova koji dijele neke zajedničke karakteristike. podfamilija i rodova virusa pišu se kurzivom. prihvaćena imena redova. Pravila za pravopis U službenom korištenju taksonomije.. Pravila o rodu Rod je grupa vrsta koje dijele neke zajedničke karakteristike. Pravila o redu Red čini grupa familija koje dijele neke zajedničke karakteristike. 13. kada se njihova imena formalno koriste.8. virinae. Takson se koristiti samo u slučaju kada je potrebno riješiti složene hijerarhijske probleme. Formalni nastavci za svojte viroida su riječ "viroid" za vrste.11. Ostali podvirusni agensi Sateliti i prioni nisu klasificirani kao virusi. 13... a pripada familiji Pospiviroidae. ali se proizvoljno dodijeljuju klasifikaciji. osim ako su u pitanju lične imenice. viridae.9. sufiks "-viroid" za rodove. Ime podfamilije čini jedna riječ koja završava na .6. pišu se isključivo italicom i . kada naučnici iz pojedinih podrčja to smatraju korisnim. Na primjer. viroid vretenastog gomolja svrstan je u rod Pospiviroid.

() – podatak je sumnjiv ili nepotvrđen. onda se za svaki tip čestice posebno navodi ova vrijednost. rod Morbillivirus. Gy . O . . Cl – kornjaši (Coleoptera).muhe (Diptera). Osobine virusa mogu se prikazati i kriptogramom pri čemu se dogovorenim kraticama prikazuju najbitnija svojstva pojedinih virusa.mrežaste.. Al . Di . [] -kriptogram se odnosi na jednu grupu virusa ...vrste vektora: Ac .oblik nukleokapside (NK + protein): iste oznake kao u 5 7 . I – beskralježnjaci. Fu – gljive (Fungi).nepoznato svojstvo virusa. Ap .. narodni naziv i kriptogram) virusi se imenuju prema simptomima i prema domaćinu (na engleskom jeziku) uz dodatak kriptograma. vernancular name and cryptogram.ako se dijelovi genoma nalaze u različitim česticama.izdužen sa zaokruženim krajevima.. TMV . U formalnoj upotrebi.lisne uši (Aphididae). Imenovanje kriptogramom Taksonomija virusa je veoma promjenljiva i zavisna od poznavanja genomskih karakteristika virusa. F – gljive. Cc -štitaste uši (Coccidae).. stjenice (Gymnocerata)..izdužen s nezaokruženim krajevima.virus nekroze duhana itd. 5 .sferičan (izometričan). S – cvjetnice. familija Herpesviridae .. P – paprati.kapitaliziranim slovima. V –kralježnjaci 8 . Si – buhe (Siphonoptera).kompleksna ili različita od gore navedenih 6 . 2 = dvolančana molekularna masa NK (u Daltonima = 106) % NK u infektivnoj čestici . Prema sistemu VAC (eng. Ne . B – bakterije. a odvojene su znakom "+". Ps . Značenje kriptograma: prema shemi: (1/2:3/4:5/6:7/8) Npr. 14.lisne buhe (Psyllidae). . vrsta Tobacco necrosis virus . rod Rhinovirus. M – fitoplazme. Ve . D = DNA broj lanaca NK: 1 = jednolančana. Th – tripsi (Thysanoptera).. X .vrste domaćina: A – aktinomicete.nematode (Nematoda).. U . imenu taksona treba da prethodi izraz za taksonomsku jedinicu.neki drugi vektori.štitasti moljci(Aleurodidae). * . Na primjer.Tobacco mosaic virus ( R/1:2/5:E/E:S/0 ) 1234vrsta NK: R = RNA. ispravan formalni opis različitih taksona je .prenošenje bez vektora (mehanički).grinje (Acarina).vanjski oblik virusne čestice: S . E .

(pod) familije ili reda virusa su taksonomski akti za koje je potrebno temeljno proučavanje i javna rasprava. biti dodijeljeni odgovarajućoj vrsti virusa. serotipove. Nidovirales i Mononegavirales.  Virusi (uključujući izolate virusa. ali nemaju priznato taksonomsko značenje. Umjesto toga.) trebaju. . dok su vrste virusa i viši taksoni apstraktni pojmovi nastali kao proizvodi racionalne misli i logike.)  U 7. vrste. rod i vrsta  Samo navedeni taksoni su priznati od strane ICTV. Izvještaja ICTV (2009. iako predstavlja važan koncept u taksonomiji virusa.  Sve vrste virusa moraju biti reprenzentirane sa najmanje jednim izoliratom virusa.  Hijerarhija priznatih taksona virusa je: (red). Slično tome je i pojam "kvazi-vrste" koja nema priznato taksonomsko značenje. itd. (re) imenovanje i (re) dodjela vrste. Relacija virus/vrsta time predstavlja liniju sučeljavanja između biologije i logike.15.  Neki rodovi su članovi priznatih podfamilija.) po prvi put je pojam vrste virusa opisan kao najniži takson u hijerarhiji virusnih taksona."Politetička grupa" predstavlja grupu čiji članovi imaju nekoliko zajedničkih svojstava. Nasuprot tome. i kao takve imaju definirane osobine koje su potrebne za članstvo. iako svi članovi te grupe ne moraju dijeliti određena zajednička svojstva. Nekoliko vrsta ostalo je neraspoređeno u svojim familijama. mnogi virusi su i dalje neraspoređeni. Drugim riječima. koji predstavljaju "univerzalne" grupe. " virusi predstavljaju politetičku grupu virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. u budućnosti oni se mogu ili pridružiti postojećim familijama ili će predstavljati novu familiju sa drugim neraspoređenim rodovima. podvrste. Vrste virusa razlikuju od viših taksona virusa.  Stvaranje ili eliminacija.  Sve podfamilije i većina rodova su članovi priznatih familija.  Gotovo sve vrste virusa su članovi priznatih rodova. Kao što je definirano u njemu. Obzirom da je veliki broj virusa još uvijek neadekvatno okarakteriziran. iako su jasno identificirani kao nova vrsta. imenovanje izolata virusa i njihova dodjela već postojećim vrstama ne smatra se taksonomskim aktom i stoga ne zahtijeva formalno ICTV odobrenje. (podfamilija). Sažetak 8. Neki rodovi još uvijek nisu dodijeljeni familijama. familija.  Neke familije su članovi slijedećih priznatih redova: Caudovirales. Ostale grupacije u posebnim okolnostima mogu biti korisne. članovi vrsta virusa su definirani konsenzusom zajedničkih svojstava grupe. sojeve. varijante. roda. Virusi su stvarni fizički subjekti koji su nastali kao proizvodi biološke evolucije i genetike. što dovodi do službenog odobrenja punopravnog članstva ICTV. Izvještaju lCTV (2000. kad god je to moguće.

To je neophodan okvir za daljnje istraživanje trenutno priznatih vrsta virusa i za identifikaciju i karakterizaciju novih virusa u nastajanju. bilo da su nastale kao posljedica prirodnog.  Broj priznatih svojti za svako taksonomsko izdanje: Godina 2009.njihovo imenovanje vrši se objavljivanjem rada u indeksiranim časopisima iz oblasti virologije. slučajnog ili namjernog širenja. 8. u kojem se opisuje dotični izolat. Univerzalna taksonomija virusa pruža klasifikacijske sheme koje su podržane na osnovu provjerenih podataka i koncenzusa stručnjaka. Ovakav način imenovanja odnosi se i na opis satelita virusa. agensa humanih spongiformnih encefalopatija (priona) i nekoliko vrsta virusa životinja i gljiva. . viroida. uključujući i viruse. Izvještaj Redovi Orders 6 5 3 Familije Families 87 82 73 Podfamilije Subfamilies 19 11 11 Rodovi Genera 348 307 289 Vrsta Species 2290 2083 1903  Pojava određivanja nukleotidne sekvence je izazvala revolucionarne promjene u biologiji i uvelike racionalizirala taksonomiju. 2008.

K.W. Pringle. http://en. (2004). Regenmortel M. 79. C. Martelli. (2004) Emerging Issues in Virus Taxonomy. DC. Scientific American 194(6): 42–47. R.wikipedia. 142:165-189.V. second edition. O.. B. NJ: Prentice Hall. Butler. Agronomski fakultet Sveučilišta u Zagrebu.. (2007) The Microbial World. 3rd ed.. 47–55. 1412). T. O. H.. C.. Fraenkel-Conrat. Jonathan G. J. Stanley. 10. Schmidt. No. C. (1994) Rebuilding a virus. A. and Use.. University of Wisconsin-Madison Department of Bacteriology. Englewood Cliffs. 76 No. Enquist. (Offprint No. (1981) Viroids. A. 1. (2006) Wood and Tree Fungi. Fauquet.LITERATURA Büchen-Osmond.gov/eid • Vol. & Klug. Protection.org/wiki/International_Committee_on_Taxonomy_of_Viruses http://www.wikipedia. J. Skalka. F. (2009) Biljna virologija i fitopatogene bakterije – skripta.J. Emerging Infectious Diseases • www. SpringerVerlag Berlin Heidelberg. Washington. (1998) Virus taxonomy – 1997.. R. A. Levy. G. Todar. (1978) The assembly of a virus.cdc. June (Offprint No. (Offprint No. Đermić. Virology. 1488). Biology. Principles of Virology. ASM Press.org/wiki/Virus http://en. Mayo. 649–657. 5. (1992) Classification and Nomenclature of Plant Viruses: State of the Art. Association of Applied Biologists. Journal of General Virology. E. pp. P. Mahy. Scientific American 239(5): 62–69. (2003) Geminivirus classification and nomenclature: progress and problems.ictvdb.org/ .. 9). (1994) Virology. Damage. Fraenkel-Conrat H. The American Phytopathological Society Plant Disease/Vol. (2003) Taxonomy and Classification of Viruses. Scientific American 244(1): 66–73. & Owens. H. R. M. Diener. P.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful