Univerzitet u Sarajevu Prirodno–matematički fakultet

Taksonomski kriteriji u sistematici virusa
Seminarski rad

Odsjek : Biologija Smjer : Biosistematika Predmet : Sistematika acelularnih oblika Mentor : prof. dr. sc. Anesa Jerković-Mujkić Studentica : Aida Mujagić - 248/B

Sarajevo, oktobar, 2010.
SADRŽAJ

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 13.1. 13.2. 13.3. 13.4. 13.5. 13.6. 13.7. 13.8. 13.9. 13.10 . 13.11 . 14. 15.

UVOD............................................................................................................................ Definicija virusa ........................................................................................................... Historija virologije ........................................................................................................ Opšte karakteristike virusa ........................................................................................... Simetrija virusnih čestica ............................................................................................. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule ................................................. Evolucija virusa ............................................................................................................ Klasifikacija virusa ....................................................................................................... Historija taksonomije virusa.......................................................................................... Sistemi klasifikacije virusa ........................................................................................... Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) .................................................. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa (ICTVdB) ........... Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa ............................................ Pravila klasifikacije i nomenklature virusa .................................................................. Ograničenja pri klasifikaciji ......................................................................................... Pravila o imenovanju taksona ....................................................................................... Pravila o vrstama .......................................................................................................... Pravila o rodu ............................................................................................................... Pravila o podfamiliji ..................................................................................................... Pravila o familiji ........................................................................................................... Pravila o redu ................................................................................................................ Viroidi ........................................................................................................................... Ostali podvirusni agensi ............................................................................................... Pravila za pravopis ....................................................................................................... Imenovanje virusa kriptogramom ................................................................................. Sažetak 8. Izvještaja ICTV ........................................................................................... LITERATURA PRILOG – ICTV 2009 Master Species List

000 vrsta virusa. Izvješću (2009. 348 rodova. vrlo je velik. Danas. 86 familija. te sadrži taksonomske podatke za preko 2. te poboljšanjem osjetljivosti i specifičnosti raznih tehnika istraživanja. ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava. godine osnovan je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (International Committee on Taxonomy of Viruses . podfamilije. kriteriji u klasifikaciji koji vrijede za biljni i životinjski svijet. počev od trivijalnih promjena (korištenjem kurzive za pisanje imena vrsta). familije.000 tipova koji su još neodređeni. Nidovirales. 19 podfamilija. U aktuelnom 8. S ciljem da se omogući lakše praćenje istraživanja sistematskih i evolucijskih odnosa između virusa. Univerzalni sistem taksonomije virusa zasniva se na Linneovoj klasifikaciji na nivou reda. ustanovljeno je 6 redova (Caudovirales. 1991. roda i vrste. . 2290 vrsta i oko 4.1. Herpesvirales. U težnji da se stvori jedinstvena klasifikacija virusa. u taksonomiji virusa trenutno postoji 6 redova. godine Odbor osniva i vlastitu bazu podataka – ICTVdB. Dakle. Oni su razvili univerzalnu taksonomsku shemu za viruse s ciljem da se opišu svi virusi živih organizama. Picornavirales i Tymovirales). Vremenom je ona postala glavni referentni izvor i istraživački alat za taksonomiju virusa. Zbog specifičnih svojstava virusa (građe i aktivnosti). od bakterija do sisara. pa sve do kompletne reorganizacije potaknute eksplozijom niza novih informacija.ICTV). Mononegavirales. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa je odbor koji odobrava i organizira taksonomsku klasifikaciju virusa. ne mogu se primjeniti u taksonomiji virusa. 1973. Taksonomija virusa se stalno mijenja. UVOD Broj virusa kao patogena ili „tihih putnika“ drugih organizama. broj virusa se širi.) ICTV klasifikacije i taksonomije. Otkrivanjem novih niša za život.

a nauka okoja proučava viruse naziva se virologija. HIV-AIDS. postoje brojni opisi bolesti koje su kolale drevnim civilizacijama. oni koriste žive ćelije i njihove metaboličke mehanizme za svoj rast i razmnožavanje. Definicija virusa prema Fraenkel – Conrat (1988): Virusi su zarazni uzročnici (čestice) koji sadrže samo jedan tip nukleinske kiseline: DNA ili RNA. stoljeća. a napadaju i bakterije i druge mikroorganizme. nametnuti ćeliji domaćina svoju genetičku informaciju. Pošto se sami ne mogu razmnožavati. Iako danas postoje brojne definicije virusa. te uzrokovati tumore. godine. toksin. virusi su sposobni svoju nukleinsku kiselinu prenositi od jednog do drugog domaćina. sve one sadrže slijedeće karakteristike:  virusi sadrže 1 tip nukleinske kiseline (ili RNA ili DNA)  virusi se repliciraju unutar ćelije  virusi su obligatni paraziti 3. bjesnoća. te tako postati latentni ili perzistentni: neki su od takvih virusa sposobni transformirati genom ćelije domaćina i ometati njezin kontrolni mehanizam rasta. Definicija virusa Virusi spadaju u grupu mikroorganizama acelularne građe. virus mozaika duhana tobaco mosaic virus (TMV). životinja i biljaka. Prvi virus. kod nekih virusa oko proteinskog omotača dolazi složeno građena ovojnica izgrađena od proteina. SARS te mnoge druge bolesti. lipida i ugljikohidrata. iako su virusi otkriveni tek krajem 19. Bolesti uzrokovane virusima nazivaju se zajedničkim imenom viroze. Iz starih kineskih crteža opisana je bolest koja je ličila velikim boginjama. sposobni su.2. zbog čega se često nazivaju i virusne čestice. Naziv virus dolazi od latinske riječi virus. dječija paraliza. Obzirom da sadrže nukleinsku kiselinu i proteine. zbog čega se mogu koristiti enzimatskim kompleksom domaćina za svoje razmnožavanje. Među ljudskim i životinjskim virusima su osobito poznate boginje. Virusi uzrokuju mnoge bolesti kod čovjeka. slinavka. šap. Historija virologije Virologija je dosta mlada naučna grana biologije. Ta sposobnost da se razmnožavaju u živoj ćeliji i stvaraju sebi slično potomstvo čini ih živim bićima. Međutim. gripa. prehlada. žuta groznica. drugi primjeri su reljefi iz . Nalaze se na najnižem stepenu organizacije živih sistema. a korištenje ćelije domaćina čini ih striktnim unutarćelijskim parazitima. otkriven je 1892. hepatitis. virusi se ubrajaju u živa bića. njihova je nukleinska kiselina umotana u proteinski omotač izgrađen od jednog ili nekoliko proteina. To su živa bića koja su prostija od ćelija. viri = otrovna tvar. neki virusi mogu svoju nukleinsku kiselinu ugraditi na više ili manje reverzibilan način u DNA domaćina. dalje.

on je svoja istraživanja nastavio na istraživanja Ivanovskog.e. godine. načinili su prvi elektronsko-mikroskopski snimak TMV-a. jer istraživači nisu imali predstavu o čemu se tu zapravo radi. te nakon 2 godine objavio rezultate o uspješnoj zaštiti 20 osoba od te bolesti. i došao je do zaključka da je u filtratu vjerovatno neka bakterija koja je uspjela proći kroz filter papir. Međutim. W.godine dva naučnika su. zahvaljujući razvoju elektrosnkog mikroskopa. potvrdio ih i proširio. muzačice su bile na neki način cijepljene ili vakcinirane blagim kravljim boginjama koje su uzrokovale imunost (otpornost) organizma na prave. Čaki i Aristotel (4. Jenner je oboljelim osobama ucijepio sadržaj mjehurića iz ruke žene koja je imala kravlje boginje i na taj način ih zaštitio od velikih boginja. Godine Louis Pasteur je načinio cjepivo protiv bjesnoće. i 1917.starih egipatskih dinastija koji su oslikavali neke bolesti (dječiju paralizu). britanski liječnik Edward Jenner zapazio je da žene koje muzu krave često obolijevaju od blagog oblika boginja. i on je opisao mozaičnu bolest duhana. postoji današnji naziv vakcina. Također. Savremena istraživanja u virologiji su usko povezana sa razvojem tehnika molekularne biologije. Dimitrij Ivanovski. a u čast krave = vacca. a to isto je ustanovljeno i početkom 20. ) spominje bjesnoću pasa. Postoje opisi biljnih bolesti iz 8. 1796. p. godina. Prema ‚‚zapadnjačkim’’ knjigama. velike boginje. 1885. koje su sa kravljeg vimena prešle na ruke žena.n. Također. godine načinjeno je cjepivo protiv velikih boginja. Ta bolest nije imala štetne posljedice za žene. To je ponavljao i došao do zaključka da u bolesnim biljkama duhana postoji nešto sitnije od bakterija. odnosno ne zadržavaju se na bakteriološkom filtru. Dakle. Godine 1939. Nakon nekoliko dana na listovima su se počeli pojavljivati simptomi. Gotovo stotinu godina prije Ivanovskijevog otkrića. otkrivačem virusa smatra se Martinus Williem Biejerinku (Bežernik). Budući da su jednostavno građeni. virusi su pogodni modeli u fundamentalnim . 1798. holandski istraživač Bežerink izvodi iste pokuse i objavljuje da je otkrio novi tip infektivnog uzročnika – contagium vivum fluidum. Majer je filtrirao sok zaraženih biljaka duhana kroz dvostruki filter papir. otkrili bakteriofage.tog vijeka postaje jasno da su i uzročnici slinavke i šapa filtrabilni. a nakon toga je ubrzo uslijedilo otkriće da u građi TMV-a osim proteina učestvuju i nukleinske kiseline.-tog vijeka za uzročnika dječije paralize. ali je Jenner zapazio da su te žene bile kasnije zaštićene od velikih boginja koje su bile pogubne za čovjeka. Prvi čovjek koji je koristio porculanske filtre bio je Adolf Majer. stoljeća za koje se utvrdilo da su virusnog porijekla. krajem 19. Otkriće porculanskog filtra omogućilo je otkrivanje čestica koje se danas nazivaju virusi. On je saopštio svoje rezultate u kojima je naveo da je otkrio „filtrabilnu infektivnost“. st. Uzročnici su u prvi mah bili nazvani živi otrov. čiji su se simptomi dosta razlikovali od do tada poznatih gljivičnih bolesti biljaka. Stanley prvi put uspijeva dobiti virus u čistom stanju. Gljivice nije pronašao ni u filtratu ni u filter papiru. ne znajući da bolest uzrokuje virus. Prvi napredak u zaštiti od virusnih bolesti učinjen je godinama prije otkrića uzročnika tih bolesti. upoznat sa radovima Majera. M. stoljeću u Nizozemskoj su na cijeni bili tulipani koji su na laticama imali bijele ili žućkaste pruge (virus šarenila cvijeta tulipana). U 16. nezavisno jedan od drugog. Iste godine kada je Ivanovski otkrio virus. epidemija tipa velikih boginja uzrokovala je umiranje Osteka i na taj način su španci lakše osvojili Južnu Ameriku. 1915.) otkrili su uzročnike odgovorne za bolesti slinavke i šapa. Početkom virologije smatra se 1892. Loeffler i Froch (1898. Jedan od mogućih uzroka propadanja rimskog carstva tumači se epidemijom ospica i velikih boginja. filtrira sok bolesnih biljaka i utrljava ih u listove zdravih biljaka. Godine 1935. Ruska i sar.

animalni i humani virusi najbolje izučeni. Opšte karakteristike virusa Postojanje virusa otkrio je ruski botaničar D. Otkrićem bakteriofaga počela je da se razvija virusologija iz nekoliko razloga . ispitujući mozaičnu bolest duhana. 1935. Danas je situacija takva da su bakteriofagi. a koje nisu postojale za animalne ili biljne viruse.otkrivena istraživanjem virusa). Animalni i biljni virusi počeli su tek kasnije pomnije da se izučavaju. 4. Ivanovski u XIX vijeku. Najmanji virusi su biljni satelit virusa nekroze duhana promjera 17 nm. Od biljnih virusa najveći su klosterovirusi dugi 2000 nm. 1911.bakterije se vrlo lako gaje i postoji niz metoda koje su omogućile studiranje bakteriofaga u bakterijama. takav se proces odvija i u ćelijama mnogih živih bića –Nobelova nagrada 1956. ali je tek otkriće elektronskog mikroskopa omogućilo ispitivanje virusa i upoznavanje njihove građe. Virusi su vektori u genetičkom inžinjerstvu. 1970. 1902. 1915. 1939. dok su biljni virusi ostali najmanje poznata grupa virusa. Tabela 1. Većina virusnih čestica mjeri se nm.biološkim istraživanjima (reverzna transkriptaza . Najvažnija otkrića u istraživanju virusa Godina 1892. Otkriće otkriven prvi virus – virus mozaika duhana – TMV otkriven prvi životinjski virus – virus slinavke i šapa otkriven prvi virus čovjeka – virus žute groznice virusi mogu uzrokovati tumore – Nobelova nagrada otkriveni bakterijski virusi TMV dobiven u čistom stanju. 1937. DNA je genetički materijal bakterijskog virusa i odgovorna je za infektivnost – Nobelova nagrada RNA je genetički materijal virusa TMV i odgovorna je za infektivnost u nekih RNA-virusa otkriven enzim koji prepisuje RNA u DNA (u suprotnom smjeru od onog za kojeg se smatralo da je jedini moguć) – kasnije je dokazano da to nije iznimka. Danas se dosta izučavaju virusi insekata sa idejom da se koriste u borbi protiv štetnih insekata. a od animalnih virus slinavke i šapa promjera 20 nm. a od animalnih najveći su pox virusi koji su na granici vidljivosti . otkrivena mogućnost njegovog kristaliziranja – Nobelova nagrada otkriven sastav virusa (TMV) : protein i nukleinska kiselina – Nobelova nagrada virus (TMV) prvi put viđen elektronskim mikroskopom – Nobelova nagrada 1952. 1898. Njihove dimenzije kreću se od 20 – 300 nm.

Genom virusa može biti dvolančana ili jednolančana DNA i RNA:     ds DNA (double stranded – dvolančana DNA) ss DNA (single stranded – jednolančana DNA) ds RNA (double stranded – dvolančana RNA) ss RNA (single stranded – jednolančana RNA) . Za razliku od celularnih organizama. Odnos veličina čestica virusa i bakterijske odnosno ljudske ćelije (eritrocita) To su aćelijski oblici građeni od proteinskog omotača – kapside i genetičkog materijala – genoma koji je upakovan unutar kapside. kod virusa i RNA može biti nosilac genetičke informacije. pa se razlikuju RNA–virusi i DNA–virusi. Genom virusa su sve nukleinske kiseline sadržane unutar virusne čestice. Genom je skup gena jednog organizma sadržanog u haploidnoj hromosomskoj garnituri. Virusne su komponente molekule sastavljene od vezanih atoma čije vrijednosti izražavamo molekulskom težinom. Slika 1. Nukleinske kiseline virusa predstavljaju genom virusa. Dok se u ćelijskim organizmima nalaze uvijek obje vrste nukleinskih kiselina DNA i RNA. Neki virusi mogu imati ovoj – peplos (envelope). kod virusa dolazi samo jedna od njih.svjetlosnog mikroskopa. Nukleinske kiseline su sastavni dio virusnih partikula. ili nukleinske kiseline upakovane u populaciji virusnih čestica. a različiti virusi sadrže u čestici različite iznose nukleinskih kiselina.

osipa). ali se razmnožavaju preko DNA intermedijera. Rhabdoviridae (virus bjesnila). npr. za aktiviranje genoma neophodan je enzim RNA transkritptaza ugrađen u kapsidi koji će omogućiti transkripciju RNA. tj. ili posjeduju DNA kao genetički materijal. Potyviridae. MS2 dsRNA genom biljni Caulimovirusi sa tipičnim članom – virus mozaika karfiola Poxviridae. virusi zaušnjaka.– negativna. Drugi primjer je ss RNA virusa mozaika lucerke čiji je genom građen iz 4 odsječka. i takvi virusi se nazivaju multikomponentni virusi. a za infekciju je potreban kompletan genom. RNA+. Najviše biljnih virusa ima RNA+. RNA+ nakon oslobađanja proteina kapside u ćeliji se veže za poliribosome i započinje sintezu ranih proteina tj. podijeljen na 2 do 12 odsječaka. enzima koji će katalizirati sintezu virusnih genoma potomaka. Retrovirusi čine posebnu grupu virusa. Virusni genom je RNA+ kada se u procesu replikacije ponaša kao iRNA (informaciona RNA). Papovaviridae. Tipovi virusnog genoma dsDNA genom ssDNA genom Geminiviridae ssRNA genom većina biljnih virusa ima ss RNK genom: Bromoviridae. fleksibilni). Prvu grupu nazivamo retrovirusi i oni imaju jednolančanu RNA kao genom.Orthomyxovir idae (virus gripa). Retroviridae (virus leukemije HTLV I i HTLV II.u iRNA tj.Tabela 2. U jednolančanih RNA virusa (ss RNA) genom se može u procesu replikacije dvojako ponašati. Comoviridae i dr.genom imaju oni virusi čiji je genom komplementaran informacionoj RNA. Adenoviridae. Φx 174 Q6 Genom virusa može biti cjelovita nukleinska kiselina koja može biti različitog oblika – linearna i cirkularna (prstenasta). ali se replikacija vrši preko RNA intermedijera. Takvi virusi se zovu virusi sa podjeljenim genomom i kod njih segmenti mogu doći zajedno u jednoj čestici npr. RNA. te virus nuklearne polidroze (virus insekata).pozitivna i ss RNA . HIV). Genom virusa može biti i fragmentiran tj. influenca virus (kod njih postoji 8 segmenata RNA) ili reoviride (unutar jedne čestice ima 10 – 12 segmenata) ili segmenti mogu doći u posebnim česticama. Herpesviridae. virus šišavosti duhana u kojem su dva fragmenta genoma upakovana u posebne čestice. Posebno su interesantni RNA-DNA virusi zbog toga što posjeduju ili RNA kao genetički materijal. . Tombusviridae. pa prema tome su i označene kao ss RNA+ . Iridoviridae (virus insekata i vertebrata) T fagi i λ fagi Reoviridae animalni Parvoviridae (Picornavirus) Reoviridae bakteriof agi fd (produženi. Paramyxoviridae (pneumovirusi.

a treći gen za RNA replikazu. koji se sastoji od 3596 nukleotida. šećera riboze u RNA i dezoksirboze u DNA i ostataka fosforne kiseline). Genom faga MS2 sadrži tri gena. 5 hidroksi – metil uracil. Drugu grupu čine hepadna virusi koji imaju dvolančanu DNA kao genetički materijal Danas je poznata nukleotidna sekvenca tj. godine. jedan nosi informaciju za A protein. Virusne nukleinske kiseline sadrže uobičajne baze (nukleotidi su građeni od purinske i pirimidinske baze. a DNA II je duga 2724 nukleotida i svaka partikula blizanaca nosi samo jednu molekulu genoma. primarna struktura mnogih virusa.viriona Slika 3. Pripadaju im virsi koji su uzročnici najtežih bolesti. tzv. Sekvenca genoma virusa HIV prvi put je određena 1985.Sadrže RNA. Građa virusne čestice . virion nosi dvije kopije genoma. a neki bakteriofagi umjesto citozina imaju 5 – hidroksi metil citozin tj. a od ostalih virusa se razlikuju po tome što pomoću vlastitog enzima svoju genetičku uputu prevode u DNA. godine. a nije poznato koja od njih je funkcionalna. ali različite sekvence. Slika 2. pa se takav genom naziva bipartitni (dvodijelni) genom. a umjesto timina 5 – hidroksipenil uracil. Prvi puta je sekvenciran kopletan genom 1976. Interesantna je struktura jednolančanog genoma gemini virusa (tj. i to bakteriofaga MS2 . „goli virus“. drugi gen za strukturni protein kapside. blizanci) koja ima dvije molekule DNA slične dužine. . DNA I ima 2779 nukleotida. Predstavljena je sa dvije kopije ss RNA. tj. Građa virusa: a) virus građen samo od nukleokapside. umora i AIDS-a.

b) forma virusa sa ovojnicom .

dok ostatak od 60-95 % ide na proteine. no ima ih i građenih samo od glave tako da izgledaju kao izometrični virusi. specifično se povezuju tvoreći kapsidu. Jednom nastale protomere se udružuju međusobno tj. kruta. tu spadaju različiti virusi – HIV. koje mogu biti kopije jednog proteina ili kapsidu gradi uglavnom manji broj različitih proteina. Izometrični (poliedrični) virusi su više ili manje loptastog oblika i njihove dimenzije mjere se prečnikom. closterovirus.Za infekcioznost virusa značajna je kapsida – proteinska ljuska koja obavija nukleinsku kiselinu. Kapsomere se međusobno spajaju u najraznovrsnije geometrijske oblike koji daju virusima izgled štapića. Takvi su npr. Prema morfologiji kapside na osnovu elektronsko-mikrsokopskih pretraga virusi se mogu klasificirati u nekoliko morfoloških tipova:  produženi virusi (izometrični ili poliedrični). te znatne količine vode. a fleksibilnog štapića poti virusi ili npr. Građena je od kapsomera i nosilac je virusnih antigena.  kompleksno građeni virusi. rota virus. Iz nje strše glikoproteinski izdanci kojima se virus prihvata za ćeliju primatelja. a kod poliedričnih oblik pravilnog poliedra. Životinjski virusi prilikom izlaska iz inficirane ćelije dobijaju omotač od izmijenjenih ćelijskih membrana. U glavi se nalazi nukleinska kiselina koju ubacuju u bakterijsku ćeliju. Jedan dio proteina izgrađuje kapsidu (građevni proteini) i određuju oblik virusa : kod produženih oblik valjka. Litički je onaj kod kojeg odmah nakon umnožavanja virusa dolazi do lize ćelije. rakete. Drugi dio proteina su virusni enzimi (funkcionalni enzimi). a neki i lipide. bjesnoće i HIV-a. kristala itd. Nukleinska kiselina čini 5–40 % građe virusne čestice. metka. U česticama biljnih virusa mogu se naći i anorganski i organski kationi. U tvorbi kapside nema pomoći iz vana pa se proces njenog nastanka naziva samoudruživanje ili samosastavljanje (slično nastanku bakterijskog flageluma). Zahvaljujući strukturi i organizaciji svojih podjedinica. a mogu biti kruti ili fleksibilni. Produženi virusi liče dugom štapiću. Složeniji virusi koji sadrže ovojnicu sadrže više vrsta proteina. herpes virus. pomaže njegovom prenosu među ćelijama domaćina.  polimorfni. Polimorfni virusi pored kapside posjeduju i ovojnicu.  multikomponentni virusi. Kod lizogenog se . Najčešće su građeni od glave i repa. Imaju litički i lizogeni ciklus. Postoje produženi i izometrični. virusi gripe. Primjer za produžene viruse sa ovojnicom jeste virus gripe ili influence ili ebola virus. a imaju pleomorfan oblik iz razloga što im ovojnica nije rigidna tj. Oblik krutog štapića ima TMV ili bakteriofag MB. Od izometričnih virusa treba spomenuti gemini viruse ili blizance čije se čestice javljaju u parovima. poliedara. Mnogi virusi preko kapsida na svojoj površini imaju virusni omotač koji sadrži peptide i polisaharide. Bakteriofagi su specifičnog oblika. nosilac je antigena. što govori o ekonomici virusnog genoma (za večći broj proteina bio bi potreban i veći broj gena koje se ne bi mogli upakovati unutar kapside). Kapsida je građena od proteinskih podjedinica = protomere. U skupini komleksno građenih virusa spadaju neki bakteriofagi i pox virusi. dok su herpes virus ili HIV primjer za izometrične viruse sa ovojnicom. Obično im je genom dlDNA. kapsida izvanredno štiti virusni genom.

Od multikomponentnih virusa poznat je virus mozaika lucerke i virus šuštavosti duhana. čiji je jedan kraj ravan a drugi zaobljen. Do lize dolazi nakon dužeg vremena i to u određenim uslovima. Osnovni oblici i građa biljnih virusa: a) nitasti. Vakcinija virusi je virus kravljih boginja. Slika 4.kukleinska kiselina. b) štapičasti.proteinska podjedinica Slika 5. PP. oblik puščanog zrna. Bakteriofag . Rabdovirusi imaju poseban oblik . d i d-1) izometrični (okruglasti oblici) i e) čestica geminivirusa od dvije spojene čestice. a kod virusa sušenosti duhana dvije. spada među animalne viruse a ima oblik lepne. b-1 i b-2) pogled na građu kapside i srži i c i c-1) baciliformni. Virus mozaika lucerke u populaciji ima 5 tipova čestica. NK. 4 baciloformne i jedna okrugla.ciklusa genom faga ugrađuje u genom bakterije (profag) i replicira se s njim u diobama bakterijske ćelije.

umnožavanje virusa.  hemijski Virusi i po hemijskoj građi pokazuju osebujnost i razlikuju se od celularnih patogena. . što može imati različite posljedice za ćeliju domaćina. Parazitizam virusa je poistvojećen sa multiplikacijom virusa. virusna nukleinska kiselina se oslobađa proteinskog omotača i koristeći ćelijski sintetički aparat sintetizira nove virusne partikule (prisiljava ćeliju domaćina).  parazitizam Svi intracelularni paraziti koriste ćeliju domaćina kao izvor potrebnih materija koje uključuju u sopstveni metabolizam i na taj način obezbjeđuju vlastite životne funkcije. međutim neki virusni patogeni biljaka razvijaju se na domaćinima i biljnog i životinjskog svijeta. životinje ili čovjek. oni se od navedenih intracelularnih parazita bitno razlikuju u pogledu strukturne organizacije.  domaćin Opšta karakteristika parazita je da su njihovi domaćini biljke. što predstavlja novi kvalitativni oblik parazitizma. virusne RNA. ili RNA ili DNA. hlamidije i mikoplazme. provodi se genetički progamiranom sintezom virusnih komponenti i njihovim udruživanjem. virusi su acelularni oblici i ne pripadaju prokariotima. Zbog opšte građe virusa uopšte je prihvaćen naziv za tijelo virusa – virusna čestica ili partikula. propagativnim. Nakon prodiranja u ćeliju. te ne mogu rasti i razmnožavati se kao ostali organizmi. hemijskog sastava. Takvi virusi nazivaju se perzistentnim. fiziološki. sateliti virusa. propagacija – multiplikacija. odnosno cirkulatornim virusima. domaćina i načina parazitizma. Dok se mikroorganizmi razmnožavaju diobom ćelija. Svi celularni organizmi imaju obje vrste nukleinskih kiselina. danas su poznati oblici građeni jednostavnije od virusa (viroidi. virusi svojim prisustvom mijenjaju metabolizam ćelije i usmjeravaju ga u pravcu sinteze sopstvenih virusnih partikula.  fiziološki Virusi su paraziti koji nemaju vlastiti metabolizam. Naprotiv. pa čak dovesti i do fatalnih posljedica. tj. Vrlo su jednostavne građe i dugo se mislilo da su najjednostavnije građeni patogeni. prioni). međutim virusi imaju samo jednu.  strukturno Za razliku od njih.Iako su virusi obligatni paraziti slično nekim bakterijama kao što su rikecije.

triangulacijski broj koji označava koliko je manjih trokuta nastalo od izvornog trokuta.5. Mnogi virusi imaju kompleksnu ovojnicu koja okružuje nukleo–kapsidu. Lipidi potiču od membrane ćelije domaćina dok glikoproteine kodira virusni genom. Kroz središte tog geometrijskog tijela mogu se povući 3 ose rotacijske simetrije: 1. Retroviride u koju spada HIV. a da nemaju ovojnicu. imaju spiralan raspored podjedinica kapside koje omotavaju centralno položenu nukleinsku kiselinu u obliku spirale (heliksa). Kubična simetrija se nalazi u poliedričnih virusa čije je kapsida izometrična. Najpoznatiji je ikozaiedar koji susrećemo kod životinjskih virusa (herpes virus). karla virusi. Postoje 2 tipa virusne simetrije:  spiralna i  kubična Virusi spiralne simetrije su produženi. U viruse sa ovojnicom spadaju poznati virusi iz familije Ortomiksoviride. a kubične simetrije fam. Viši stupnjevi organizacije ikozaiedra nastaju daljom diobom površinskog trokuta. to je tzv. čestica satelitskog virusa uz virus nekroze duhana koja ima 12 pentamera. 60 pomenutih protomera može se u kapsidi nekih virusa rasporediti tako da se po 5 njih skupi na svaku od 12 vrhova ikozaiedra. . Rabdoviride. Takvu građu ima npr. TMV. druga kroz središte od 20 ravni trokuta 3. Simetrija virusnih čestica Morfološka organizacija virusne čestice određena je strukturom njene kapside tj. poti virusi i dr. u najjednostavnijih kapsida su dovoljne 3 identične PP za izradu 1 trokuta. odnosno spiralni. Kompleksno građeni virusi bakteriofaga imaju glavu kubične. takve virusne čestice imaju valjkast ili cilindričan oblik. Paramiksoviride. Ovojnica je građena od lipidnog dvosloja u koju su uloženi glikoproteidi. Budući da proteinske molekule nemaju oblik istostraničnog trougla. Simetrija virusa sa ovojnicom određuje se na osnovu nukleokapside koja se nalazi unutar ovojnice. rasporedom njenih podjedinica. npr. Većina biljnih virusa ima takvu simetriju. Kod takvih virusa površina viriona je sastavljena od 20 istostraničnih trogulova i ima 12 vrhova i 30 ivica. Po obliku kapside virusi imaju poliedričnu formu. postero virusi. Ne postoje animalni virusi ove simetrije. jedna kroz svih 12 vrhova 2. Prema obliku kapside. kroz drugu 3 i kroz treću 2 puta. a rep spiralne simetrije. treća sredinom svakog od 30 bridova (ivica) Rotacijom jednom od 3 ose simetrije slika ikozaiedra se pojavljuje redom 5. Proteinske ili strukturne podjedinice izometričnih virusa mogu se skupljati u veće tvorbe koje su sastavljene od više protomera i nazivaju se kapsomere – morfološke podjedinice. a kod 20 – straničnog 30 PP. Npr.

te im je on dao naziv viroid. Otkriveni su 1971. ako se razrijediti u gotovo 2 miliona litara vode takva otopina ostaje infekciozna. izračunato je da u 1g ukupne RNA. Gole su jer ne posjeduju kapsidu. Takvi proteini nalaze se u plasmamembrani normalnih ćelija i još uvijek im se . Kubična simetrija virusne čestice Slika 7. Drugi tip patogena su prioni. Prioni. za šta je dobio Nobelovu nagradu. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule Viroidi.. god. koja je izolirana iz biljke inficirane viroidom. Predstavljaju infektivne čestice manje od virusa. god. To su jednolančane kružne molekule RNA koje su infektivne i uzrokuju bolesti viših biljaka. Prioni su proteinske infektivne čestice. Najpoznatiji je viroid vretenastog gomolja. Ne upravljaju sintezom proteina jer su suviše mali.Slika 6. Spiralna simetrija virusne čestice 6. a otkrio ih je Diner koji je tvrdio da su viroidi čista RNA. Viroidna RNA dosta je stabilna i neobično infekciozna. to su glikoproteini koji mogu biti infektivni. Prusiner 1996. Otkrio ih je Stanley B.

Odnos između satelitnog virusa i virusa pomagača (helper virusa) strogo je specifičan. To su satelitne RNA koje ne mogu stvarati vlastiti proteinski omotač več dolaze unutar kapside virusa pomagača npr.  Po drugom gledištu. Zastupnici ovog gledišta smatraju ih potomcima prvobitnih organizama koji su se u davnoj prošlosti pojavili na Zemlji. One se također ne mogu samostalno replicirati. u virusnim česticama su nađene strane ssRNK koje nisu dio virusnog genoma. bolest češanja kod ovaca). Prisutni su ćelijama nervnog tkiva i označeni su kao PrPc. Neki biljni virusi ne mogu se razmnožavati samostalno. Sateliti virusa. Teorije o porijeklu virusa uglavnom se svode na tri osnovne koncepcije.proteina male molekulske težine koji se samostalno razmnožavaju i izazivaju bolest ludih krava. Još interesantnija je pojava priona .viroidi. Satelitni virusi se ne mogu samostalno razmnožavati.  Po prvom gledištu virusi predstavljaju aćelijski oblik živih bića i označeni su zajedničkim imenom protobionti. neorganske prirode. . kratki segmenti RNA koji mogu da se repliciraju u živim ćelijama izazivajući oboljenja (npr. Prioni su uzročnici bolesti ludih krava [bovine spongiform encephalopathy (BSE)]. njihova RNA dolazi u zasebnim česticama. Satelitne RNA. zbog toga u prirodi uz njih uvijek dolazi virus pomagač. Najpoznatiji je satelitni virus koji dolazi uz virus nekroze duhana. tj. tj. najprivaćenija hipoteza o nastanku virusa je ta da su virusi nastali iz dijelova ćelije domaćina . virusi predstavljaju regresivne oblike bakterija koje su izgubile ćelijsku građu uslijed dugotrajne prilagođenosti na parazitski način života u ćelijama živih bića. a oni koji uzrokuju bolest označeni su kao PrPsc (scscrapie). zatim nasljedne krojcfeld – jakobsonove bolesti (Creutzfeldt-Jakob disease) i mnogih drugih bolesti. 7. bez pomoći virusa pomagača. Ova otkrića pomjeraju saznanja nauke i mijenjaju kriterijume o neživom i živom. Danas. slične mineralima. ali mogu stvoriti vlastiti proteinski omotač. Evolucija virusa Pitanje o porijeklu virusa i njihovoj prirodi je predmet mnogobrojnih istraživanja naučnika. treće gledište svodi se na to da virusi uopšte ne pripadaju živim bićima. kakvu predstavljaju virusi. satelitna RNA virusa mozaika krastavca. tj. Najinteresantniji problem koji biologija pokušava da riješi je prelaz od neživog ka živom. Nauka je do sada prikupila veliki broj dokaza koji potvrđuju shvatanje da se život može manifestovati ne samo u ćelijskom. Ovo tvrdnja se zasniva na činjenici da mnogi virusi obrazuju kristale.  Najzad.ne zna uloga. Pojava kristalizacije naročito je karakteristična za sitne viruse.to su fragmenti nukleinske kiseline. Danas se zna da postoje i prostije čestice od virusa . već i u aćelijskom obliku organizacije. Postoji i druga vrsta satelita koja nema vlastitu kapsidu tj. lutajući geni“ koji su izbjegli kontroli ćelije i počeli se autonomno razmnožavati.

čak i u zemljama u razvoju. Međutim. Otkrićem elektronskog mikroskopa i njegovom širokom primjenom.8. klasifikacije se najčešće vrše prema :  tipu nukleinske kiseline na RNA i DNA . Danas. Virusi su se pokušavali svrstati u grupe na osnovu tipa bolesti npr. TMV. analiza sekvence ne može identificirati virusnu česticu do nivoa potrebnog za preciznu kliničku dijagnozu. papova virus (od početnih riječi pa – papiloma. Bilo je klasifikacija prema vektoru.na jednostruko ili dvostruko lančanu. npr. viruse biljaka. tj. tkivu i ćeliji. virus disajnog sistema itd.) i njeni antigeni (određeni različitim serološkim metodama). bila su glavna obilježja koja su se koristila za klasifikaciju virusa. također predstavljaju bitne kriterije za taksonomiju virusa. potom prema domaćinu: animalni. po – poliom. virus hepatitisa. U ranijim fazama taksonomije virusa. Sekvencioniranje genoma virusa se sve češće obavlja vrlo rano u identifikacijskim protokolima. va – vacuola).  osjetljivosti na fizičke i hemijske faktore. dopunjavala i još uvijek nije u potpunosti zadovoljavajuća. koksaki virusi – prema mjestu u SAD. bakterijski virus ili prema ciljnim organskim sistemima : virus probavnog sistema.  tropizmu prema domaćinu.  imunološkim svojstvima. jer je viruse teško grupisati samo po jednom kriterijumu. viruse životinja i viruse čovjeka. piko RNA (piko – mali. u većini slučajeva pri svrstavanju virusa u specifične taksonomske kategorije. toga virus (toga – omotač).  patologiji. deterdžentima i sl. geografska distribucija.  simptomatologiji. virus mišje groznice. Murray Valley encefalitis virusa i West Nile virusa). npr. broju kapsomera i prisutnosti membrana.  veličini i tipu simetrije. U imenovanju virusa korišteni su neki termini koji opisuju osobine virusa npr.na viruse bakterija (bakteriofagi). Stabilnost virusne čestice (uticaj promjene pH i temperature. Klasifikacija virusa Za razliku od klasifikacije eukariota. pa se tada koriste serološki testovi za razlikovanje blisko povezanih serotipova (npr. morfologija virusne čestice postaje najvažnija karakteristika za klasifikaciju virusa. klasifikacija virusa se često mijenjala. Biljni virusi najčešće dobijaju ime po biljci domaćinu i simptomima koje uzrokuju. danas se teži tome da se upozna hemijska i genomska struktura virusne čestice.  načinima prenosa. razlikovanje između japanskog encefalitis virusa.  organizmima (ćelijama) u kojima parazitiraju . retrovirusi – prema reverznoj trankriptazi. Naučna klasifikacija virusa je složen posao. arbovirus (prenosioci arthropode). . morfologija virusne čestice i rezultati seroloških testova i dalje ostaju važni kriteriji za identifikaciju nepoznatih virusa. Iako je većina virusa vidljiva elektronskim mikroskopom. biljni. RNAtip nukleinske kiseline). klinička i patogena svojstava. kao i ekološki karakteri i prijenosnici virusa. izloženost otapalima lipida. kompleks simptoma bolesti koje izazivaju u svojim domaćinima. U nekim slučajevima. naročito prema etru. od najvažnijih patoloških simptoma. kao i vektori koji ih prenose.

primarni kriteriji koji se koriste za razlikovanje redova. familija i rodova virusa su slijedeći:  vrsta i organizacija virusnog genoma  strategija virusne replikacije  struktura viriona (virusne čestice) 9. patogeni virusi koji uzrokuju hepatitis (npr. Historija taksonomije virusa Najraniji eksperimenti koji uključuju viruse odvojili su viruse od drugih mikroba koji se mogu vidjeti svjetlosnim mikroskopom i koji se mogu uzgajati na prilično jednostavnim medijima. Tada je već postalo jasno da je klasifikacija i nomenklatura virusa vrlo složen i zahtjevan posao. u Moskvi je 1966. virus hepatitisa C. U eksperimentima koji su doveli do prvog otkrića virusa. god. Tokom godina bilo je mnogo pogrešaka i duplikacija prilikom imenovanja i klasifikacije virusa. dakle. Među prvim taksonomskim grupama izgrađenim na toj osnovi bile su grupe herpesvirusa (Andrewes. filtrabilna infektivnost virusnih čestica. grupe poxvirusa (Fenner i Burnet. virus hepatitisa B.). virus mozaika ljulja. a 1981. te nekoliko grupa biljnih virusa sa virusnom česticom u obliku štapića ili niti (Brandes i Wetter. Niti jedna druga fizička osobina nije mjerena u to vrijeme. U 1950. Najranija nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa. Biljni virusi koji uzrokuju mozaike (npr. god. odbor je predložio klasifikaciju prema kojoj se virusi na temelju osobina svrstavaju u familije sa sufiksom -viridae. nekoliko pojedinaca i odbori samostalno kreiraju napredne klasifikacijske sheme. 1950.-im i 1960. dobili različite nazive i samim tim i različita mjesta na listi virusa.). te zajedničkim ekološkim karakteristikama i načinu prijenosa. 1957. 1959. virus mozaika cvjetače. virus hepatitisa. Iako su danas . podfamilije -virinae. Mnogi virusi izolirani od ljudskih. 1955. također su svrstani u istu grupu virusa "mozaik virusa. zajedničkom tropizmu organizama. Danas. temeljla su se na zajedničkim svojstvima patogena. označeni su jednim imenom "virusima hepatitisa". do 1930. Još uvijek je veliki broj novootkrivenih virusa nesvrstanih zbog nepotpunih podataka o njihovim virološkim. što je dovelo do potpune pomutnje u tadašnjoj klasifikaciji virusa. Loeffler i Frosch (slinavka i šapa virus) i Reed i Carroll (virus žute groznice) na kraju stoljeća. virus mozaika duhana). rod -virus i vrste. Na primjer.) da viruse klasificira na osnovu zajedničkih osobina virusne čestice. god.U nastojanju da se stvori jedinstvena taksonomija virusa. nisu postojali dokazi o građi i sastavu virusne čestice. životinjskih i biljnih uzoraka izolirani su u različitim laboratorijama. virus žute groznice i Rift Valley virus groznice). virus mozaika lucerne. i većina proučavanja virusa bila je usredotočena na njihove sposobnosti da uzrokuju infekcije i bolesti." Iako su prva proučavanja virusa počela na prijelazu stoljeća. To je potaknulo Bawden (1941. i (2) neadekvatan pregled podataka međunarodnih specijalnih grupa. mjerena je samo jedna fizičko-hemijska karakteristika.).-im došlo je do eksplozije u otkrivanju novih virusa. Bang i Burnet. grupe myxovirusa (Andrewes. Potaknuti velikom količinom informacija.). osnovan Međunarodni odbor za nomenklaturu virusa.. 1954. fizičkim i hemijskim osobinama. Razlozi za ove i slične probleme su: (1) neadekvatna karakterizacija i opis virusa od strane onih koji su ih izolirali. Beijerinck i Ivanovski (virus mozaika duhana).

takvi problemi rijetkost. nukleinske kiseline (DNA ili RNA). prisustvo i odsustvo ovojnice itd. 10.Baltimore-ova klasifikacija (David Baltimor. godina) Lwoff. roda i vrste. Sistemi klasifikacije virusa Holms-ov sistem klasifikacije (1948. klase. 3.LHT sistem ili klasični sistem za klasifikaciju virusa (1962. i dalje se klasifikaciji virusa pridaje posebna pažnja. 6. godina) Prati Linneov sistem binarne nomenklature. a sve virusne nukleinske kiseline koje su joj komplementarne označene su znakom (-). simetrija (spiralna ili kubična). Klasifikacija se temelji na nivou odjeljka. . . 1970. Robert W. 4. reda. ds DNA virusi ss DNA virusi ds RNA virusi RNA + RNA reverzno transkribirajući virusi Baltimore je iRNA označio kao (+)RNA. jer pogreške mogu imati ozbiljnih posljedica. virusi su podijeljeni u tri grupe unutar reda virales : • Grupa I : phaginae (napada bakterije) • Grupa II : phytophaginae (napada biljke) • Grupa III : zoophaginase (napada životinje) . 5. • • Virusi su grupisani prema njihovim zajedničkim svojstvima (ne svojstvima domaćina) hemijska i fizička svojstva (npr. godina) S obzirom na način sinteze iRNA. američki virolog David Baltimore (otkrio reverznu transkriptazu) svrstao je sve viruse u 6 grupa: 1. familije. 2. Horne i Paul Tournier koriste Linneov hijerarhijski sistem za klasifikaciju virusa. Prema ovoj klasifikaciji.

i rodove. Alternativni prijedlog 1966. U početku. životinja. u Moskvi osnovao je Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV). Takson vrsta u klasifikaciju virusa uveden je tokom 1990. Lwoff. Danas. dovela su do razvoja sistema univerzalne taksonomije u 1970.animalni virusi. simetriji kapside. klase. godini. Bilo je teško i sporo razvrstati stotine virusa izoliranih od ljudi. redove.tim godimama. prisustvo omotnica. protiveći se samovolji u odlučivanju koje karakteristike virusne čestice trebaju imati relativnu važnost pri klasifikaciji virusa. podredove i familije. npr. koja se vremenom mijenjala i održala sve do danas. prisustvu ili odsustvu omotnice itd. npr. ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava. Prema univerzalnoj shemi ICTV-a. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) Međunarodni kongres za mikrobiologiju 1966. klasifikacija virusa po ovoj shemi nije dijelila viruse na taksonomske grupe iznad familije. jlDNA-virusi.retrovirusi (od biljnih samo virus mozaika cvjetače . beskičmenjaka i bakterija u jedan sistem. podjela je izvršena na osnovu više kriterija (politetički kriteriji). Mnogi virolozi se nisu složili sa ovakvom podjelom. univerzalnom taksonomskom shemom virusa. Tvrdili su da se još uvijek nedovoljno zna o karakteristikama većine virusa da bi ovakva hijerahijska podjela bila prihvaćena.većina biljnih virusa (-)jlRNA-virusi . temeljila se na tipu nukleinske kiseline.) su predložili sveobuhvatnu shemu za klasifikaciju virusa u pododjeljke. godina) 11. ICTV ima šest pododbora.npr. 45 studijskih grupa i preko 400 virologa. Hijerarhijska podjela virusa na ove glavne taksonomske grupe. u nekim slučajevima i na podfamilije. virus bjesnoće. Ova rana nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa. simetrija virusne čestice i mjesto pojavljivanja . Sistem je predstavljen korištenjem "kriptograma" (kodirani zapisi osam virusnih karakteristika). vir.I: II: III: IV: V: VI: Slika 8. mozaika cvjetače (= dobar prirodni vektor za ubacivanje strane. virus mozaika salate (+)jlRNA-virusi . Baltimore-ova klasifikacija virusa dlDNA-virusi. dali su Gibbs i sar. a onda taj sistem odvojiti od ostalih bioloških grupa. godina) Ovaj sistem klasifikacije virusa temelji se na četiri karakteristike virusa : nukleinske kiseline.Casjens-ov i Kings-ov klasifikacijski sistem (1975.npr.ICTV = International Committee on Taxonomy of Viruses (1973. geminivirus dlRNA-virusi. gripe. neki biljni virusi jlRNA. biljaka. neki biljni virusi. Horne i Tournier (1962. rekombinantne DNA u genom biljaka.Međunarodni komitet za taksonomiju virusa . osobine virusne čestice se smatraju važnim kriterijem za podjelu odjeljaka na familije. Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV) postao je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) u 1973. samovoljno i monotetički.-ih i tek tada je postalo jasnije da se familije i rodovi najbolje mogu definirati monotetički (ili na osnovu samo . U tom sistemu. Već tada virologisti su osjećali potrebu za jedinstvenom.ova pojava postoji samo kod virusa.

16 grupa biljnih virusa su također imenovane.. 2009. a vrste politetički. 348 rodova i 2290 vrsta. 2000. domaćinima te geografskoj distribuciji. 13. .. godine. komentari i sl.. a danas je bazirana na Sveučilištu Columbia. koji je usvojen kao svjetski standard za razmjenu podataka u taksnomiji. U to vrijeme. od molekularnih svojstava. ICTVdB se temelji prvenstveno na hemijskim karakteristikama virusa.  razviti međunarodno dogovorena imena za svojte virusa.. Osnovni principi nomenklature virusa su:  stabilnost  izbjegavanje ili odbijanje korištenja imena koja bi mogla dovesti do pogreške ili zabune  nepotrebno stvaranje imena Nomenklatura virusa i subvirusnih čestica je neovisna od ostalih bioloških nomenklatura i ima status „iznimke“ u predloženom Međunarodnom kodeksu bionomenklature (BioCode). Osmi izvještaj ICTV evidentirao je univerzalnu taksonomsku shemu virusa koja se sastoji od šest redova. čime se omogućava praćenje novih informacija. 1979. pa sve do geografske distribucije virusa i domaćina koje inficiraju. 12. 1995.  da međunarodna zajednica virologa zajedno donosi taksonomske odluke..nekoliko karakteristika). Od tada. vektorima koji ih prenose. uključujući i vrste i subvirusne čestice.. Na sjednici u Meksiku 1970. 1982. godine uveo je sistem decimalnih kodova i omogućio kompletnije identifikovanje i tačnije određivanje taksonomskog statusa virusa. ICTV je objavio osam izvješća pod naslovom Klasifikacija i nomenklatura virusa (1971. Sistem i dalje sadrži stotine „neraspoređenih“ virusa. Posebnost ovog programa je mogućnost pohrane ogromnog broja različitih podataka (tekst. 1991. 86 familija. slike. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) 1999. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa . Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa Osnovni ciljevi Kodeksa klasifikacije i nomenklature ICTV su:  razviti međunarodno dogovorenu taksonomiju virusa. replikaciji nukleinskih kiselina. 1976. tabele. ICTV je odobrio prve dvije familije i 24 rodova..). njihovom genomskom tipu.) i prevod podataka za tradicionalna izvješća i web izdanja. 19 podfamilija. uglavnom zbog nedostatka podataka.ICTVdB ICTVdB je osnovana na Australian National University. bolestima koje izazivaju. Još jedna prednost ICTVdB je mogućnost on-line unosa podataka. ICTVdB koristi DELTA sistem (programski jezik za opisivanje taksonomije).

ali je neizvjesno u koji rod treba klasificirati vrstu. podfamilija Paramyxovirinae. Stabilna nomenklatura je jedan od glavnih ciljeva taksonomije. 13. familija je najviši takson u upotrebi pri klasifikaciji virusa. Ako je klasifikacija vrste u familiji jasna. ali za mnoge. eksplicitno ili implicitno. Pri imenovanju taksona i virusa nema prioriteta. takson će biti priznat (utemeljen.3. ili ako dođe do ozbiljnih sukoba s pravilima Kodeksa.(1) vrsta Mumps virus. Primarna klasifikacija virusa je u vrste. rod i vrsta. pomoću nomenklature vrste. 13. Univerzalni klasifikacijski sistem virusa raspoređen je u slijedeće taksonomske kategorije : red. Prilikom klasifikacije nije obavezno koristiti sve nivoe taksonomske hijerarhije. rod Rubulavirus. Neke familije se zajedno klasificiraju u redove.1. Vrste koje nisu klasificirane u rodu su "neraspoređene" u familiji. ako rod nije otkriven (određen). rodovi koji nisu klasificirani u familiji imaju status "neraspoređen" (ponekad se nazivaju "plutajući"). podfamilija. Vrsta može biti klasificirana kao „neraspoređen član“ familije. te se promjena imena koje su prihvatili članovi Odbora razmatra samo u iznimnim okolnostima. Pravila klasifikacije i nomenklature virusa Klasifikacija i nomenklatura virusa mora biti internacionalna i univerzalno se primijenjivati na sve viruse. Većina vrsta su razvrstane u rodove i većina rodova su svrstani u familije. Nova imena taksona ne smiju se kreirati usvajanjem ličnog . roda Tenuivirus. red Mononegavirales.2. Također. Prihvaćena imena se nalaze u "Indeksu imena" ICTV-a. takva vrsta se klasificira kao „neraspoređena“ vrsta te familije. (2) vrsta Rice stripe virus. Važećim imenom se smatra ono ime koje je objavljeno i povezano sa opisnim materijalom i koje zadovoljava pravila Kodeksa. ICTV izvještaju ili su naknadno postala "prihvaćena imena" glasovanjem članova Međunarodnog komiteta o odobrenju taksonomskog prijedloga. imenovan).Primjena imena taksona utvrđuje se. Ime taksona nema službeni status sve dok ga ne odobri Međunarodni komitet za taksonomiju virusa ( ICTV). Ograničenja pri klasifikaciji Tek kada je reprezentativni član virusa dovoljno dobro okarakteriziran i opisan u literaturi i nedvosmisleno se razlikuje od drugih sličnih svojti. Validna imena se smatraju "prihvaćenim imenima" ako su evidentirana kao međunarodno odobrena imena u 8. Pravila o imenovanju taksona Predložena imena za taksone su "validna" ako su u skladu s Pravilima utvrđenim kodeksom i ako se odnose na priznate taksone. Taksoni iznad vrste moraju biti odobreni prije nego im se dodijeli ime. 13. Pri osmišljavanju imena za nove svojte ne smiju se koristiti imena osoba. Primjeri pune klasifikacije nekog negativnog soja RNA virusa su: . familija. Ovaj takson se koristi samo kada je potrebno riješiti neke složene hijerarhijske probleme. familije nisu nužno svrstane u podfamilije. familija Paramyxoviridae.

Indeksi. vrši se na temelju zakona ili. 13. Imena vrsta obično obuhvataju više od jedne riječi. imena biljnih virusa obično su konstruirana kao domaćin + simptom + "virus" (npr. Ime vrste mora osigurati odgovarajuću i jasnu identifikaciju vrste. Skraćenice čine imena slova i/ili kombinacije slova preuzetih iz složenica. goveđi adenovirus B itd. te i ljudski herpesvirus 1. nasuprot tome. ova vrsta virusa ostaće označena kao "vrsta koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje". Nova imena se odabiru tako da ona nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi ili su se upotrebljavala u nedavnoj prošlosti. ako je potrebno. Postoje i tzv. mogu se koristiti prilikom imenovanja vrsta kao epitet vrsta. jer ih je lako pomiješati s odobrenim imenom. dodajući formalni završetak svojte na ime osobe ili koristeći dio ličnog imena kao osnovu za stvaranje imena.imena. Pravila o vrstama Vrsta virusa je definirana kao „politetička grupa virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. Bunyamwera virus). slova ili njihova kombinacija.siroče". postojanje roda Iridovirus znači da su oblici novih imena kao što su "irodovirus" ili "iridivirus" neprihvatljivi. Ukoliko je Pododbor ICTV nesiguran o taksonomskom statusu nove vrste ili o dodjeli nove vrste nekom rodu. na osnovu prihvatljivosti za većinu virologa. pod uslovom da su te skraćenice značajne za određeno polje u virologiji. dok. "e" od enteric". ako se takvi brojevi i slova već naširoko koriste."R". „privremena imena“. Tako.trbušni tifus i "o" od "orphan". Skraćenice mogu biti prihvaćene kao imena taksona.. na primjer.4. nova vrsta se navodi kao provizorna (uslovna) vrsta u odgovarajućem rodu ili familiji. a broj slogova treba svesti na najmanju moguću mjeru. opravdavaju upotrebu slijedećih brojeva u nizu. Imena „uslovnih“ vrsta kao svojti. virusi u familiji Bunyaviridae obično se imenuju po lokaciji na kojoj je virus pronađen + "virus" (npr. Imena vrsta moraju biti osobita i ne smiju biti u obliku koji se lako može zamijeniti s imenima drugih taksona. rod kojem pripada vrsta "Omega virus" ne može se zvati "Omegavirus". Ime roda Comovirus je skraćenica nastala od matične riječi "Co-" crni grah i od "-mo-" mozaika. odluka o tome koje ime će biti prihvaćeno. virus nekroze duhana). Brojevi. ali se mora razlikovati od imena drugih taksona. eksponenti. Ukoliko postoji više od jednog naziva za isti takson. respiratorni". a ime ostaje neriješeno sve dok ICTV ne predloži i prihvati prijedlog međunarodnog imena. imenima koja su bila u upotrebi u nedavnoj prošlosti ili imenima vrsta koje su konačne. crtice. Ime vrste se može sastojati od nekoliko riječi. Na primjer. . Novo odobrena imena ne smiju se ponavljati. takson može biti odobren. ljudski herpes virus 2. Postojeća imena vrsta kao što su goveđi adenovirus A. Dok rod ne dobije ime. Na primjer. Ako nije predloženo odgovarajuće ime za takson. kose crte i grčka slova ne smiju se koristiti u osmišljavanju novih imena. jer bi vrlo lako moglo doći do zamjene vrste i roda. Imena kao što su "22" ili "A7" nisu prihvatljiva. Zbunjenost može biti između imena vrste i roda koji završavaju na "virus". ljudski herpes virus 3 itd. Kratka imena su poželjnija. ne smiju se duplicirati sa već odobrenim imenima i moraju biti izabrana tako da nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi. a ime roda Reovirus je skraćenica riječi "dišni. Imena vrsta ne smiju se sastojati samo od imena domaćina i riječi "virus". na primjer. Imena za taksone trebaju biti jednostavna za korištenje i laka za pamćenje. vrsta virusa „koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje“ nalazi se u još uvijek „neimenovanom“ rodu familije Caulimoviridae.

Ime podfamilije čini jedna riječ koja završava na . ali se proizvoljno dodijeljuju klasifikaciji.. Ostali podvirusni agensi Sateliti i prioni nisu klasificirani kao virusi. a primjer nepravilnog oblika je „tobaco mosaic virus“. primjenjuju se i na klasifikaciju viroida. Pravila za pravopis U službenom korištenju taksonomije. prihvaćena imena redova. Imena vrsta se pišu kurzivom i prvo slovo prve riječi velikim slovom.5. 13. Na primjer. Pravila o redu Red čini grupa familija koje dijele neke zajedničke karakteristike.10.. Obzirom da su taksoni apstrakcije. Druge riječi se ne kapitaliziraju. 13. a prva slova imena se kapitaliziraju.7.. Odobrenje novog roda mora biti popraćeno odobrenjem tipa vrste. virales.6. kada naučnici iz pojedinih podrčja to smatraju korisnim. viridae. odnosno dijelovi lične imenice. Pravila o podfamiliji Podfamilije čine grupu rodova koji dijele neke zajedničke karakteristike. Takson se koristiti samo u slučaju kada je potrebno riješiti složene hijerarhijske probleme... a pripada familiji Pospiviroidae. sufiks "viroinae" za podfamilije (ako se ukaže potreba za ovim taksonom) i "-viroidae" za familije. Pravila o rodu Rod je grupa vrsta koje dijele neke zajedničke karakteristike. virinae. 13. podfamilija i rodova virusa pišu se kurzivom. Viroidi Pravila koja se bave klasifikacijom virusa. Primjer pravilno napisanog oblika je "Tobacco mosaic virus". osim ako su u pitanju lične imenice. Ime roda označava jednu riječ koja završava na . 13. Ime reda sastoji se od jedne riječi koja završava na . Ime familije čini jedna riječ koja završava na . viroid vretenastog gomolja svrstan je u rod Pospiviroid. sufiks "-viroid" za rodove.11.. familija. 13. virus. pišu se isključivo italicom i .. Pravila o familiji Familija predstavlja grupu rodova (koji jesu ili nisu organizirani u podfamilije) koji dijele neke zajedničke karakteristike..13.8. kada se njihova imena formalno koriste. Formalni nastavci za svojte viroida su riječ "viroid" za vrste. 13.9.

S – cvjetnice. M – fitoplazme. vernancular name and cryptogram. I – beskralježnjaci. Ps . stjenice (Gymnocerata). rod Morbillivirus. Imenovanje kriptogramom Taksonomija virusa je veoma promjenljiva i zavisna od poznavanja genomskih karakteristika virusa. U . 14. Prema sistemu VAC (eng. F – gljive. P – paprati.vrste domaćina: A – aktinomicete.muhe (Diptera).vrste vektora: Ac . Cc -štitaste uši (Coccidae). imenu taksona treba da prethodi izraz za taksonomsku jedinicu. narodni naziv i kriptogram) virusi se imenuju prema simptomima i prema domaćinu (na engleskom jeziku) uz dodatak kriptograma.ako se dijelovi genoma nalaze u različitim česticama.virus nekroze duhana itd. vrsta Tobacco necrosis virus .izdužen sa zaokruženim krajevima. X . * .oblik nukleokapside (NK + protein): iste oznake kao u 5 7 . [] -kriptogram se odnosi na jednu grupu virusa . B – bakterije.. Si – buhe (Siphonoptera). Al .izdužen s nezaokruženim krajevima. 2 = dvolančana molekularna masa NK (u Daltonima = 106) % NK u infektivnoj čestici . familija Herpesviridae .. Na primjer.nematode (Nematoda). Fu – gljive (Fungi).nepoznato svojstvo virusa.prenošenje bez vektora (mehanički).Tobacco mosaic virus ( R/1:2/5:E/E:S/0 ) 1234vrsta NK: R = RNA.neki drugi vektori.mrežaste.grinje (Acarina). U formalnoj upotrebi..štitasti moljci(Aleurodidae). Th – tripsi (Thysanoptera). () – podatak je sumnjiv ili nepotvrđen. Cl – kornjaši (Coleoptera). V –kralježnjaci 8 . rod Rhinovirus. . Di . Gy . Ap ... onda se za svaki tip čestice posebno navodi ova vrijednost. . O .sferičan (izometričan). 5 .lisne buhe (Psyllidae).kompleksna ili različita od gore navedenih 6 . a odvojene su znakom "+".kapitaliziranim slovima.vanjski oblik virusne čestice: S .. D = DNA broj lanaca NK: 1 = jednolančana... TMV . Ve .lisne uši (Aphididae). ispravan formalni opis različitih taksona je . Ne . Značenje kriptograma: prema shemi: (1/2:3/4:5/6:7/8) Npr. Osobine virusa mogu se prikazati i kriptogramom pri čemu se dogovorenim kraticama prikazuju najbitnija svojstva pojedinih virusa... E .

 Neke familije su članovi slijedećih priznatih redova: Caudovirales. i kao takve imaju definirane osobine koje su potrebne za članstvo. Obzirom da je veliki broj virusa još uvijek neadekvatno okarakteriziran. (re) imenovanje i (re) dodjela vrste.  Stvaranje ili eliminacija. varijante.  Sve podfamilije i većina rodova su članovi priznatih familija.  Sve vrste virusa moraju biti reprenzentirane sa najmanje jednim izoliratom virusa.15. članovi vrsta virusa su definirani konsenzusom zajedničkih svojstava grupe. vrste. Virusi su stvarni fizički subjekti koji su nastali kao proizvodi biološke evolucije i genetike. rod i vrsta  Samo navedeni taksoni su priznati od strane ICTV.  Hijerarhija priznatih taksona virusa je: (red). iako predstavlja važan koncept u taksonomiji virusa. što dovodi do službenog odobrenja punopravnog članstva ICTV.)  U 7. kad god je to moguće. itd.  Gotovo sve vrste virusa su članovi priznatih rodova.  Neki rodovi su članovi priznatih podfamilija. Nasuprot tome. Umjesto toga. (podfamilija). koji predstavljaju "univerzalne" grupe. mnogi virusi su i dalje neraspoređeni. . u budućnosti oni se mogu ili pridružiti postojećim familijama ili će predstavljati novu familiju sa drugim neraspoređenim rodovima.) trebaju. Vrste virusa razlikuju od viših taksona virusa. " virusi predstavljaju politetičku grupu virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. Sažetak 8."Politetička grupa" predstavlja grupu čiji članovi imaju nekoliko zajedničkih svojstava. Drugim riječima. ali nemaju priznato taksonomsko značenje. familija. Neki rodovi još uvijek nisu dodijeljeni familijama. Slično tome je i pojam "kvazi-vrste" koja nema priznato taksonomsko značenje. Izvještaja ICTV (2009. sojeve. Ostale grupacije u posebnim okolnostima mogu biti korisne.  Virusi (uključujući izolate virusa. iako su jasno identificirani kao nova vrsta. roda. Nidovirales i Mononegavirales. (pod) familije ili reda virusa su taksonomski akti za koje je potrebno temeljno proučavanje i javna rasprava. Nekoliko vrsta ostalo je neraspoređeno u svojim familijama. Relacija virus/vrsta time predstavlja liniju sučeljavanja između biologije i logike. dok su vrste virusa i viši taksoni apstraktni pojmovi nastali kao proizvodi racionalne misli i logike. biti dodijeljeni odgovarajućoj vrsti virusa. iako svi članovi te grupe ne moraju dijeliti određena zajednička svojstva.) po prvi put je pojam vrste virusa opisan kao najniži takson u hijerarhiji virusnih taksona. serotipove. imenovanje izolata virusa i njihova dodjela već postojećim vrstama ne smatra se taksonomskim aktom i stoga ne zahtijeva formalno ICTV odobrenje. Izvještaju lCTV (2000. Kao što je definirano u njemu. podvrste.

Ovakav način imenovanja odnosi se i na opis satelita virusa. bilo da su nastale kao posljedica prirodnog.  Broj priznatih svojti za svako taksonomsko izdanje: Godina 2009.njihovo imenovanje vrši se objavljivanjem rada u indeksiranim časopisima iz oblasti virologije. agensa humanih spongiformnih encefalopatija (priona) i nekoliko vrsta virusa životinja i gljiva. To je neophodan okvir za daljnje istraživanje trenutno priznatih vrsta virusa i za identifikaciju i karakterizaciju novih virusa u nastajanju. . slučajnog ili namjernog širenja. 8. 2008. Univerzalna taksonomija virusa pruža klasifikacijske sheme koje su podržane na osnovu provjerenih podataka i koncenzusa stručnjaka. u kojem se opisuje dotični izolat. viroida. uključujući i viruse. Izvještaj Redovi Orders 6 5 3 Familije Families 87 82 73 Podfamilije Subfamilies 19 11 11 Rodovi Genera 348 307 289 Vrsta Species 2290 2083 1903  Pojava određivanja nukleotidne sekvence je izazvala revolucionarne promjene u biologiji i uvelike racionalizirala taksonomiju.

Enquist. & Klug.. DC.. M. (2007) The Microbial World.LITERATURA Büchen-Osmond. F. June (Offprint No. R. Schmidt. (1994) Virology. 76 No. 142:165-189. G. O. & Owens. Englewood Cliffs.V. C. (1978) The assembly of a virus. 649–657. H. B. Scientific American 239(5): 62–69.. Mahy. Washington. T.. Scientific American 244(1): 66–73. (2003) Geminivirus classification and nomenclature: progress and problems.. Todar. Protection. 1412). Virology. Emerging Infectious Diseases • www. Butler. (1992) Classification and Nomenclature of Plant Viruses: State of the Art. (2004) Emerging Issues in Virus Taxonomy. second edition.W.J. Association of Applied Biologists. K. 10. 9). R. 47–55. No. ASM Press. Jonathan G. Levy. 79. http://en. A. P. (1994) Rebuilding a virus. Damage. (1998) Virus taxonomy – 1997.org/wiki/Virus http://en. 1488).wikipedia..cdc. Đermić. P. Journal of General Virology. C. Diener.org/wiki/International_Committee_on_Taxonomy_of_Viruses http://www. A. Skalka. SpringerVerlag Berlin Heidelberg. H. E. Regenmortel M. (1981) Viroids. J. R.. and Use. NJ: Prentice Hall.gov/eid • Vol. (Offprint No. Biology. University of Wisconsin-Madison Department of Bacteriology. (2003) Taxonomy and Classification of Viruses. (2009) Biljna virologija i fitopatogene bakterije – skripta. Stanley. Fraenkel-Conrat H. Fraenkel-Conrat. Martelli. Principles of Virology. The American Phytopathological Society Plant Disease/Vol. A. 1.wikipedia. Mayo. Scientific American 194(6): 42–47. 3rd ed.org/ . C. Agronomski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. Fauquet. J. pp.. 5. (Offprint No. O. Pringle.ictvdb. (2004). (2006) Wood and Tree Fungi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful