P. 1
Takonomski Kriteriji u Sistematici Virusa

Takonomski Kriteriji u Sistematici Virusa

|Views: 1,474|Likes:
Published by idanajaso

More info:

Published by: idanajaso on Oct 26, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/06/2013

pdf

text

original

Univerzitet u Sarajevu Prirodno–matematički fakultet

Taksonomski kriteriji u sistematici virusa
Seminarski rad

Odsjek : Biologija Smjer : Biosistematika Predmet : Sistematika acelularnih oblika Mentor : prof. dr. sc. Anesa Jerković-Mujkić Studentica : Aida Mujagić - 248/B

Sarajevo, oktobar, 2010.
SADRŽAJ

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 13.1. 13.2. 13.3. 13.4. 13.5. 13.6. 13.7. 13.8. 13.9. 13.10 . 13.11 . 14. 15.

UVOD............................................................................................................................ Definicija virusa ........................................................................................................... Historija virologije ........................................................................................................ Opšte karakteristike virusa ........................................................................................... Simetrija virusnih čestica ............................................................................................. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule ................................................. Evolucija virusa ............................................................................................................ Klasifikacija virusa ....................................................................................................... Historija taksonomije virusa.......................................................................................... Sistemi klasifikacije virusa ........................................................................................... Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) .................................................. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa (ICTVdB) ........... Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa ............................................ Pravila klasifikacije i nomenklature virusa .................................................................. Ograničenja pri klasifikaciji ......................................................................................... Pravila o imenovanju taksona ....................................................................................... Pravila o vrstama .......................................................................................................... Pravila o rodu ............................................................................................................... Pravila o podfamiliji ..................................................................................................... Pravila o familiji ........................................................................................................... Pravila o redu ................................................................................................................ Viroidi ........................................................................................................................... Ostali podvirusni agensi ............................................................................................... Pravila za pravopis ....................................................................................................... Imenovanje virusa kriptogramom ................................................................................. Sažetak 8. Izvještaja ICTV ........................................................................................... LITERATURA PRILOG – ICTV 2009 Master Species List

pa sve do kompletne reorganizacije potaknute eksplozijom niza novih informacija. Vremenom je ona postala glavni referentni izvor i istraživački alat za taksonomiju virusa. S ciljem da se omogući lakše praćenje istraživanja sistematskih i evolucijskih odnosa između virusa. 86 familija. U težnji da se stvori jedinstvena klasifikacija virusa. Oni su razvili univerzalnu taksonomsku shemu za viruse s ciljem da se opišu svi virusi živih organizama. vrlo je velik. Nidovirales. broj virusa se širi. Zbog specifičnih svojstava virusa (građe i aktivnosti).) ICTV klasifikacije i taksonomije. 1973. 348 rodova. Izvješću (2009. godine osnovan je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (International Committee on Taxonomy of Viruses . Picornavirales i Tymovirales). kriteriji u klasifikaciji koji vrijede za biljni i životinjski svijet. ne mogu se primjeniti u taksonomiji virusa. od bakterija do sisara. ustanovljeno je 6 redova (Caudovirales. Mononegavirales. ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava. U aktuelnom 8. Univerzalni sistem taksonomije virusa zasniva se na Linneovoj klasifikaciji na nivou reda.ICTV). Herpesvirales. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa je odbor koji odobrava i organizira taksonomsku klasifikaciju virusa.1. godine Odbor osniva i vlastitu bazu podataka – ICTVdB. te sadrži taksonomske podatke za preko 2. u taksonomiji virusa trenutno postoji 6 redova.000 tipova koji su još neodređeni. 2290 vrsta i oko 4. podfamilije. roda i vrste. familije. Otkrivanjem novih niša za život. . te poboljšanjem osjetljivosti i specifičnosti raznih tehnika istraživanja. 19 podfamilija. Taksonomija virusa se stalno mijenja. Dakle. UVOD Broj virusa kao patogena ili „tihih putnika“ drugih organizama. 1991. počev od trivijalnih promjena (korištenjem kurzive za pisanje imena vrsta).000 vrsta virusa. Danas.

sve one sadrže slijedeće karakteristike:  virusi sadrže 1 tip nukleinske kiseline (ili RNA ili DNA)  virusi se repliciraju unutar ćelije  virusi su obligatni paraziti 3. HIV-AIDS. te uzrokovati tumore. Nalaze se na najnižem stepenu organizacije živih sistema. hepatitis. Prvi virus. te tako postati latentni ili perzistentni: neki su od takvih virusa sposobni transformirati genom ćelije domaćina i ometati njezin kontrolni mehanizam rasta. neki virusi mogu svoju nukleinsku kiselinu ugraditi na više ili manje reverzibilan način u DNA domaćina. Među ljudskim i životinjskim virusima su osobito poznate boginje. a napadaju i bakterije i druge mikroorganizme. virusi se ubrajaju u živa bića. viri = otrovna tvar. a korištenje ćelije domaćina čini ih striktnim unutarćelijskim parazitima. To su živa bića koja su prostija od ćelija. Ta sposobnost da se razmnožavaju u živoj ćeliji i stvaraju sebi slično potomstvo čini ih živim bićima. Definicija virusa Virusi spadaju u grupu mikroorganizama acelularne građe. njihova je nukleinska kiselina umotana u proteinski omotač izgrađen od jednog ili nekoliko proteina. Iz starih kineskih crteža opisana je bolest koja je ličila velikim boginjama. SARS te mnoge druge bolesti. Historija virologije Virologija je dosta mlada naučna grana biologije. drugi primjeri su reljefi iz . otkriven je 1892. dječija paraliza. oni koriste žive ćelije i njihove metaboličke mehanizme za svoj rast i razmnožavanje. dalje. nametnuti ćeliji domaćina svoju genetičku informaciju. zbog čega se često nazivaju i virusne čestice. postoje brojni opisi bolesti koje su kolale drevnim civilizacijama. godine. zbog čega se mogu koristiti enzimatskim kompleksom domaćina za svoje razmnožavanje.2. Bolesti uzrokovane virusima nazivaju se zajedničkim imenom viroze. Obzirom da sadrže nukleinsku kiselinu i proteine. gripa. Definicija virusa prema Fraenkel – Conrat (1988): Virusi su zarazni uzročnici (čestice) koji sadrže samo jedan tip nukleinske kiseline: DNA ili RNA. žuta groznica. životinja i biljaka. Međutim. sposobni su. slinavka. stoljeća. Naziv virus dolazi od latinske riječi virus. iako su virusi otkriveni tek krajem 19. Pošto se sami ne mogu razmnožavati. lipida i ugljikohidrata. toksin. virus mozaika duhana tobaco mosaic virus (TMV). a nauka okoja proučava viruse naziva se virologija. prehlada. bjesnoća. Virusi uzrokuju mnoge bolesti kod čovjeka. virusi su sposobni svoju nukleinsku kiselinu prenositi od jednog do drugog domaćina. šap. kod nekih virusa oko proteinskog omotača dolazi složeno građena ovojnica izgrađena od proteina. Iako danas postoje brojne definicije virusa.

W. britanski liječnik Edward Jenner zapazio je da žene koje muzu krave često obolijevaju od blagog oblika boginja.-tog vijeka za uzročnika dječije paralize. potvrdio ih i proširio. godina. Također. Nakon nekoliko dana na listovima su se počeli pojavljivati simptomi. Savremena istraživanja u virologiji su usko povezana sa razvojem tehnika molekularne biologije. M. Međutim. Jenner je oboljelim osobama ucijepio sadržaj mjehurića iz ruke žene koja je imala kravlje boginje i na taj način ih zaštitio od velikih boginja. Također. Jedan od mogućih uzroka propadanja rimskog carstva tumači se epidemijom ospica i velikih boginja. Uzročnici su u prvi mah bili nazvani živi otrov. stoljeću u Nizozemskoj su na cijeni bili tulipani koji su na laticama imali bijele ili žućkaste pruge (virus šarenila cvijeta tulipana). Godine 1939. virusi su pogodni modeli u fundamentalnim . epidemija tipa velikih boginja uzrokovala je umiranje Osteka i na taj način su španci lakše osvojili Južnu Ameriku. otkrivačem virusa smatra se Martinus Williem Biejerinku (Bežernik). Čaki i Aristotel (4. 1885. Početkom virologije smatra se 1892. čiji su se simptomi dosta razlikovali od do tada poznatih gljivičnih bolesti biljaka. p. krajem 19. te nakon 2 godine objavio rezultate o uspješnoj zaštiti 20 osoba od te bolesti. Dakle. a u čast krave = vacca. Loeffler i Froch (1898. stoljeća za koje se utvrdilo da su virusnog porijekla. Otkriće porculanskog filtra omogućilo je otkrivanje čestica koje se danas nazivaju virusi. postoji današnji naziv vakcina. koje su sa kravljeg vimena prešle na ruke žena. velike boginje. Ruska i sar. ) spominje bjesnoću pasa. U 16. i došao je do zaključka da je u filtratu vjerovatno neka bakterija koja je uspjela proći kroz filter papir. a nakon toga je ubrzo uslijedilo otkriće da u građi TMV-a osim proteina učestvuju i nukleinske kiseline. Godine 1935. načinili su prvi elektronsko-mikroskopski snimak TMV-a.e.tog vijeka postaje jasno da su i uzročnici slinavke i šapa filtrabilni. otkrili bakteriofage. godine. Stanley prvi put uspijeva dobiti virus u čistom stanju. Gotovo stotinu godina prije Ivanovskijevog otkrića. upoznat sa radovima Majera. i on je opisao mozaičnu bolest duhana. Gljivice nije pronašao ni u filtratu ni u filter papiru. Prvi čovjek koji je koristio porculanske filtre bio je Adolf Majer. st. jer istraživači nisu imali predstavu o čemu se tu zapravo radi. holandski istraživač Bežerink izvodi iste pokuse i objavljuje da je otkrio novi tip infektivnog uzročnika – contagium vivum fluidum. zahvaljujući razvoju elektrosnkog mikroskopa. To je ponavljao i došao do zaključka da u bolesnim biljkama duhana postoji nešto sitnije od bakterija.starih egipatskih dinastija koji su oslikavali neke bolesti (dječiju paralizu).godine dva naučnika su. Majer je filtrirao sok zaraženih biljaka duhana kroz dvostruki filter papir. 1796.n. godine načinjeno je cjepivo protiv velikih boginja. odnosno ne zadržavaju se na bakteriološkom filtru. on je svoja istraživanja nastavio na istraživanja Ivanovskog. Prema ‚‚zapadnjačkim’’ knjigama. Postoje opisi biljnih bolesti iz 8. ali je Jenner zapazio da su te žene bile kasnije zaštićene od velikih boginja koje su bile pogubne za čovjeka. muzačice su bile na neki način cijepljene ili vakcinirane blagim kravljim boginjama koje su uzrokovale imunost (otpornost) organizma na prave. Prvi napredak u zaštiti od virusnih bolesti učinjen je godinama prije otkrića uzročnika tih bolesti. ne znajući da bolest uzrokuje virus. Godine Louis Pasteur je načinio cjepivo protiv bjesnoće. i 1917. filtrira sok bolesnih biljaka i utrljava ih u listove zdravih biljaka. Dimitrij Ivanovski. On je saopštio svoje rezultate u kojima je naveo da je otkrio „filtrabilnu infektivnost“. Budući da su jednostavno građeni. Ta bolest nije imala štetne posljedice za žene. 1798. a to isto je ustanovljeno i početkom 20. nezavisno jedan od drugog. 1915.) otkrili su uzročnike odgovorne za bolesti slinavke i šapa. Iste godine kada je Ivanovski otkrio virus.

ispitujući mozaičnu bolest duhana. Animalni i biljni virusi počeli su tek kasnije pomnije da se izučavaju. Otkriće otkriven prvi virus – virus mozaika duhana – TMV otkriven prvi životinjski virus – virus slinavke i šapa otkriven prvi virus čovjeka – virus žute groznice virusi mogu uzrokovati tumore – Nobelova nagrada otkriveni bakterijski virusi TMV dobiven u čistom stanju. animalni i humani virusi najbolje izučeni. otkrivena mogućnost njegovog kristaliziranja – Nobelova nagrada otkriven sastav virusa (TMV) : protein i nukleinska kiselina – Nobelova nagrada virus (TMV) prvi put viđen elektronskim mikroskopom – Nobelova nagrada 1952. 1935. Danas se dosta izučavaju virusi insekata sa idejom da se koriste u borbi protiv štetnih insekata. Tabela 1. a od animalnih virus slinavke i šapa promjera 20 nm. 1937. Danas je situacija takva da su bakteriofagi. ali je tek otkriće elektronskog mikroskopa omogućilo ispitivanje virusa i upoznavanje njihove građe. Najvažnija otkrića u istraživanju virusa Godina 1892. 1939. 4. DNA je genetički materijal bakterijskog virusa i odgovorna je za infektivnost – Nobelova nagrada RNA je genetički materijal virusa TMV i odgovorna je za infektivnost u nekih RNA-virusa otkriven enzim koji prepisuje RNA u DNA (u suprotnom smjeru od onog za kojeg se smatralo da je jedini moguć) – kasnije je dokazano da to nije iznimka.biološkim istraživanjima (reverzna transkriptaza . Od biljnih virusa najveći su klosterovirusi dugi 2000 nm. Opšte karakteristike virusa Postojanje virusa otkrio je ruski botaničar D. takav se proces odvija i u ćelijama mnogih živih bića –Nobelova nagrada 1956. Virusi su vektori u genetičkom inžinjerstvu. 1898. Najmanji virusi su biljni satelit virusa nekroze duhana promjera 17 nm. Većina virusnih čestica mjeri se nm. Njihove dimenzije kreću se od 20 – 300 nm. a koje nisu postojale za animalne ili biljne viruse. 1970. dok su biljni virusi ostali najmanje poznata grupa virusa. 1915.bakterije se vrlo lako gaje i postoji niz metoda koje su omogućile studiranje bakteriofaga u bakterijama. 1911. 1902. Ivanovski u XIX vijeku. a od animalnih najveći su pox virusi koji su na granici vidljivosti . Otkrićem bakteriofaga počela je da se razvija virusologija iz nekoliko razloga .otkrivena istraživanjem virusa).

svjetlosnog mikroskopa. kod virusa i RNA može biti nosilac genetičke informacije. Genom virusa su sve nukleinske kiseline sadržane unutar virusne čestice. Neki virusi mogu imati ovoj – peplos (envelope). Dok se u ćelijskim organizmima nalaze uvijek obje vrste nukleinskih kiselina DNA i RNA. ili nukleinske kiseline upakovane u populaciji virusnih čestica. Virusne su komponente molekule sastavljene od vezanih atoma čije vrijednosti izražavamo molekulskom težinom. Genom je skup gena jednog organizma sadržanog u haploidnoj hromosomskoj garnituri. pa se razlikuju RNA–virusi i DNA–virusi. kod virusa dolazi samo jedna od njih. a različiti virusi sadrže u čestici različite iznose nukleinskih kiselina. Genom virusa može biti dvolančana ili jednolančana DNA i RNA:     ds DNA (double stranded – dvolančana DNA) ss DNA (single stranded – jednolančana DNA) ds RNA (double stranded – dvolančana RNA) ss RNA (single stranded – jednolančana RNA) . Odnos veličina čestica virusa i bakterijske odnosno ljudske ćelije (eritrocita) To su aćelijski oblici građeni od proteinskog omotača – kapside i genetičkog materijala – genoma koji je upakovan unutar kapside. Nukleinske kiseline virusa predstavljaju genom virusa. Za razliku od celularnih organizama. Nukleinske kiseline su sastavni dio virusnih partikula. Slika 1.

Tabela 2. RNA+.pozitivna i ss RNA . Tipovi virusnog genoma dsDNA genom ssDNA genom Geminiviridae ssRNA genom većina biljnih virusa ima ss RNK genom: Bromoviridae.genom imaju oni virusi čiji je genom komplementaran informacionoj RNA. Comoviridae i dr. HIV). Posebno su interesantni RNA-DNA virusi zbog toga što posjeduju ili RNA kao genetički materijal. Adenoviridae. Najviše biljnih virusa ima RNA+. te virus nuklearne polidroze (virus insekata). Φx 174 Q6 Genom virusa može biti cjelovita nukleinska kiselina koja može biti različitog oblika – linearna i cirkularna (prstenasta). virus šišavosti duhana u kojem su dva fragmenta genoma upakovana u posebne čestice. a za infekciju je potreban kompletan genom. Rhabdoviridae (virus bjesnila). tj. za aktiviranje genoma neophodan je enzim RNA transkritptaza ugrađen u kapsidi koji će omogućiti transkripciju RNA.– negativna. Retroviridae (virus leukemije HTLV I i HTLV II. ali se razmnožavaju preko DNA intermedijera. RNA. Takvi virusi se zovu virusi sa podjeljenim genomom i kod njih segmenti mogu doći zajedno u jednoj čestici npr. Potyviridae. MS2 dsRNA genom biljni Caulimovirusi sa tipičnim članom – virus mozaika karfiola Poxviridae. U jednolančanih RNA virusa (ss RNA) genom se može u procesu replikacije dvojako ponašati. Herpesviridae. Virusni genom je RNA+ kada se u procesu replikacije ponaša kao iRNA (informaciona RNA). Retrovirusi čine posebnu grupu virusa. Prvu grupu nazivamo retrovirusi i oni imaju jednolančanu RNA kao genom. Paramyxoviridae (pneumovirusi. Genom virusa može biti i fragmentiran tj. RNA+ nakon oslobađanja proteina kapside u ćeliji se veže za poliribosome i započinje sintezu ranih proteina tj. i takvi virusi se nazivaju multikomponentni virusi. pa prema tome su i označene kao ss RNA+ .Orthomyxovir idae (virus gripa). fleksibilni). npr. podijeljen na 2 do 12 odsječaka. ili posjeduju DNA kao genetički materijal. . virusi zaušnjaka. ali se replikacija vrši preko RNA intermedijera. influenca virus (kod njih postoji 8 segmenata RNA) ili reoviride (unutar jedne čestice ima 10 – 12 segmenata) ili segmenti mogu doći u posebnim česticama. osipa). enzima koji će katalizirati sintezu virusnih genoma potomaka. Tombusviridae. Papovaviridae.u iRNA tj. Drugi primjer je ss RNA virusa mozaika lucerke čiji je genom građen iz 4 odsječka. Iridoviridae (virus insekata i vertebrata) T fagi i λ fagi Reoviridae animalni Parvoviridae (Picornavirus) Reoviridae bakteriof agi fd (produženi.

. a nije poznato koja od njih je funkcionalna. DNA I ima 2779 nukleotida. a od ostalih virusa se razlikuju po tome što pomoću vlastitog enzima svoju genetičku uputu prevode u DNA. „goli virus“. a treći gen za RNA replikazu. umora i AIDS-a. a DNA II je duga 2724 nukleotida i svaka partikula blizanaca nosi samo jednu molekulu genoma. Predstavljena je sa dvije kopije ss RNA. a neki bakteriofagi umjesto citozina imaju 5 – hidroksi metil citozin tj. 5 hidroksi – metil uracil. i to bakteriofaga MS2 . primarna struktura mnogih virusa. pa se takav genom naziva bipartitni (dvodijelni) genom. blizanci) koja ima dvije molekule DNA slične dužine. Sekvenca genoma virusa HIV prvi put je određena 1985. koji se sastoji od 3596 nukleotida.viriona Slika 3. Prvi puta je sekvenciran kopletan genom 1976. Slika 2. Genom faga MS2 sadrži tri gena. virion nosi dvije kopije genoma. a umjesto timina 5 – hidroksipenil uracil. Građa virusa: a) virus građen samo od nukleokapside. Pripadaju im virsi koji su uzročnici najtežih bolesti. tzv. Interesantna je struktura jednolančanog genoma gemini virusa (tj. ali različite sekvence. godine. Drugu grupu čine hepadna virusi koji imaju dvolančanu DNA kao genetički materijal Danas je poznata nukleotidna sekvenca tj. šećera riboze u RNA i dezoksirboze u DNA i ostataka fosforne kiseline). jedan nosi informaciju za A protein. Virusne nukleinske kiseline sadrže uobičajne baze (nukleotidi su građeni od purinske i pirimidinske baze. tj. Građa virusne čestice .Sadrže RNA. godine. drugi gen za strukturni protein kapside.

b) forma virusa sa ovojnicom .

Životinjski virusi prilikom izlaska iz inficirane ćelije dobijaju omotač od izmijenjenih ćelijskih membrana. rota virus. pomaže njegovom prenosu među ćelijama domaćina. U glavi se nalazi nukleinska kiselina koju ubacuju u bakterijsku ćeliju. Jedan dio proteina izgrađuje kapsidu (građevni proteini) i određuju oblik virusa : kod produženih oblik valjka. Nukleinska kiselina čini 5–40 % građe virusne čestice. Primjer za produžene viruse sa ovojnicom jeste virus gripe ili influence ili ebola virus. Produženi virusi liče dugom štapiću. a fleksibilnog štapića poti virusi ili npr. Polimorfni virusi pored kapside posjeduju i ovojnicu. kapsida izvanredno štiti virusni genom. dok su herpes virus ili HIV primjer za izometrične viruse sa ovojnicom. Imaju litički i lizogeni ciklus. Kapsomere se međusobno spajaju u najraznovrsnije geometrijske oblike koji daju virusima izgled štapića. Složeniji virusi koji sadrže ovojnicu sadrže više vrsta proteina. kruta. U skupini komleksno građenih virusa spadaju neki bakteriofagi i pox virusi. te znatne količine vode. a kod poliedričnih oblik pravilnog poliedra.Za infekcioznost virusa značajna je kapsida – proteinska ljuska koja obavija nukleinsku kiselinu. tu spadaju različiti virusi – HIV.  multikomponentni virusi. koje mogu biti kopije jednog proteina ili kapsidu gradi uglavnom manji broj različitih proteina. specifično se povezuju tvoreći kapsidu. Takvi su npr. rakete. Građena je od kapsomera i nosilac je virusnih antigena. metka. Jednom nastale protomere se udružuju međusobno tj. Oblik krutog štapića ima TMV ili bakteriofag MB. Drugi dio proteina su virusni enzimi (funkcionalni enzimi). kristala itd. Litički je onaj kod kojeg odmah nakon umnožavanja virusa dolazi do lize ćelije. što govori o ekonomici virusnog genoma (za večći broj proteina bio bi potreban i veći broj gena koje se ne bi mogli upakovati unutar kapside). no ima ih i građenih samo od glave tako da izgledaju kao izometrični virusi. poliedara. a neki i lipide. a imaju pleomorfan oblik iz razloga što im ovojnica nije rigidna tj. U tvorbi kapside nema pomoći iz vana pa se proces njenog nastanka naziva samoudruživanje ili samosastavljanje (slično nastanku bakterijskog flageluma). Od izometričnih virusa treba spomenuti gemini viruse ili blizance čije se čestice javljaju u parovima. Mnogi virusi preko kapsida na svojoj površini imaju virusni omotač koji sadrži peptide i polisaharide. herpes virus. Zahvaljujući strukturi i organizaciji svojih podjedinica.  polimorfni. U česticama biljnih virusa mogu se naći i anorganski i organski kationi. closterovirus. Najčešće su građeni od glave i repa. Postoje produženi i izometrični. Kod lizogenog se . Bakteriofagi su specifičnog oblika. dok ostatak od 60-95 % ide na proteine. Izometrični (poliedrični) virusi su više ili manje loptastog oblika i njihove dimenzije mjere se prečnikom. a mogu biti kruti ili fleksibilni. nosilac je antigena. virusi gripe. Prema morfologiji kapside na osnovu elektronsko-mikrsokopskih pretraga virusi se mogu klasificirati u nekoliko morfoloških tipova:  produženi virusi (izometrični ili poliedrični). Obično im je genom dlDNA. Iz nje strše glikoproteinski izdanci kojima se virus prihvata za ćeliju primatelja. Kapsida je građena od proteinskih podjedinica = protomere.  kompleksno građeni virusi. bjesnoće i HIV-a.

Slika 4. Vakcinija virusi je virus kravljih boginja. b-1 i b-2) pogled na građu kapside i srži i c i c-1) baciliformni. čiji je jedan kraj ravan a drugi zaobljen. a kod virusa sušenosti duhana dvije. Od multikomponentnih virusa poznat je virus mozaika lucerke i virus šuštavosti duhana. Rabdovirusi imaju poseban oblik .proteinska podjedinica Slika 5. 4 baciloformne i jedna okrugla.ciklusa genom faga ugrađuje u genom bakterije (profag) i replicira se s njim u diobama bakterijske ćelije. spada među animalne viruse a ima oblik lepne. NK. b) štapičasti. Bakteriofag . d i d-1) izometrični (okruglasti oblici) i e) čestica geminivirusa od dvije spojene čestice. Virus mozaika lucerke u populaciji ima 5 tipova čestica. Osnovni oblici i građa biljnih virusa: a) nitasti.kukleinska kiselina. oblik puščanog zrna. Do lize dolazi nakon dužeg vremena i to u određenim uslovima. PP.

provodi se genetički progamiranom sintezom virusnih komponenti i njihovim udruživanjem. virusna nukleinska kiselina se oslobađa proteinskog omotača i koristeći ćelijski sintetički aparat sintetizira nove virusne partikule (prisiljava ćeliju domaćina). te ne mogu rasti i razmnožavati se kao ostali organizmi. hlamidije i mikoplazme. Svi celularni organizmi imaju obje vrste nukleinskih kiselina. Parazitizam virusa je poistvojećen sa multiplikacijom virusa. .  hemijski Virusi i po hemijskoj građi pokazuju osebujnost i razlikuju se od celularnih patogena.  strukturno Za razliku od njih. što predstavlja novi kvalitativni oblik parazitizma. sateliti virusa. Nakon prodiranja u ćeliju.  domaćin Opšta karakteristika parazita je da su njihovi domaćini biljke. životinje ili čovjek. prioni). danas su poznati oblici građeni jednostavnije od virusa (viroidi. umnožavanje virusa.Iako su virusi obligatni paraziti slično nekim bakterijama kao što su rikecije. fiziološki. Dok se mikroorganizmi razmnožavaju diobom ćelija. propagativnim. odnosno cirkulatornim virusima. međutim virusi imaju samo jednu. propagacija – multiplikacija. što može imati različite posljedice za ćeliju domaćina. virusi su acelularni oblici i ne pripadaju prokariotima. tj. Zbog opšte građe virusa uopšte je prihvaćen naziv za tijelo virusa – virusna čestica ili partikula. hemijskog sastava. međutim neki virusni patogeni biljaka razvijaju se na domaćinima i biljnog i životinjskog svijeta. Naprotiv. Vrlo su jednostavne građe i dugo se mislilo da su najjednostavnije građeni patogeni.  parazitizam Svi intracelularni paraziti koriste ćeliju domaćina kao izvor potrebnih materija koje uključuju u sopstveni metabolizam i na taj način obezbjeđuju vlastite životne funkcije. virusi svojim prisustvom mijenjaju metabolizam ćelije i usmjeravaju ga u pravcu sinteze sopstvenih virusnih partikula. Takvi virusi nazivaju se perzistentnim. pa čak dovesti i do fatalnih posljedica. domaćina i načina parazitizma.  fiziološki Virusi su paraziti koji nemaju vlastiti metabolizam. virusne RNA. ili RNA ili DNA. oni se od navedenih intracelularnih parazita bitno razlikuju u pogledu strukturne organizacije.

Mnogi virusi imaju kompleksnu ovojnicu koja okružuje nukleo–kapsidu. odnosno spiralni. Paramiksoviride. Simetrija virusa sa ovojnicom određuje se na osnovu nukleokapside koja se nalazi unutar ovojnice. karla virusi. Simetrija virusnih čestica Morfološka organizacija virusne čestice određena je strukturom njene kapside tj. imaju spiralan raspored podjedinica kapside koje omotavaju centralno položenu nukleinsku kiselinu u obliku spirale (heliksa). rasporedom njenih podjedinica. u najjednostavnijih kapsida su dovoljne 3 identične PP za izradu 1 trokuta.5. jedna kroz svih 12 vrhova 2. Većina biljnih virusa ima takvu simetriju. U viruse sa ovojnicom spadaju poznati virusi iz familije Ortomiksoviride. Npr. 60 pomenutih protomera može se u kapsidi nekih virusa rasporediti tako da se po 5 njih skupi na svaku od 12 vrhova ikozaiedra. Postoje 2 tipa virusne simetrije:  spiralna i  kubična Virusi spiralne simetrije su produženi. Rabdoviride. čestica satelitskog virusa uz virus nekroze duhana koja ima 12 pentamera. a kubične simetrije fam. Kompleksno građeni virusi bakteriofaga imaju glavu kubične. Kroz središte tog geometrijskog tijela mogu se povući 3 ose rotacijske simetrije: 1. Kubična simetrija se nalazi u poliedričnih virusa čije je kapsida izometrična. Retroviride u koju spada HIV. Ovojnica je građena od lipidnog dvosloja u koju su uloženi glikoproteidi. Lipidi potiču od membrane ćelije domaćina dok glikoproteine kodira virusni genom. Viši stupnjevi organizacije ikozaiedra nastaju daljom diobom površinskog trokuta. Kod takvih virusa površina viriona je sastavljena od 20 istostraničnih trogulova i ima 12 vrhova i 30 ivica. postero virusi. a da nemaju ovojnicu. Prema obliku kapside. Najpoznatiji je ikozaiedar koji susrećemo kod životinjskih virusa (herpes virus). a rep spiralne simetrije. . TMV. Ne postoje animalni virusi ove simetrije. Po obliku kapside virusi imaju poliedričnu formu. kroz drugu 3 i kroz treću 2 puta. Proteinske ili strukturne podjedinice izometričnih virusa mogu se skupljati u veće tvorbe koje su sastavljene od više protomera i nazivaju se kapsomere – morfološke podjedinice. a kod 20 – straničnog 30 PP. triangulacijski broj koji označava koliko je manjih trokuta nastalo od izvornog trokuta. poti virusi i dr. npr. druga kroz središte od 20 ravni trokuta 3. treća sredinom svakog od 30 bridova (ivica) Rotacijom jednom od 3 ose simetrije slika ikozaiedra se pojavljuje redom 5. Budući da proteinske molekule nemaju oblik istostraničnog trougla. to je tzv. Takvu građu ima npr. takve virusne čestice imaju valjkast ili cilindričan oblik.

. Viroidna RNA dosta je stabilna i neobično infekciozna. izračunato je da u 1g ukupne RNA. to su glikoproteini koji mogu biti infektivni. Prusiner 1996. Kubična simetrija virusne čestice Slika 7. Gole su jer ne posjeduju kapsidu. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule Viroidi. Spiralna simetrija virusne čestice 6.Slika 6. za šta je dobio Nobelovu nagradu. Drugi tip patogena su prioni. Prioni su proteinske infektivne čestice. god. Prioni. ako se razrijediti u gotovo 2 miliona litara vode takva otopina ostaje infekciozna. te im je on dao naziv viroid. Predstavljaju infektivne čestice manje od virusa. a otkrio ih je Diner koji je tvrdio da su viroidi čista RNA. Otkrio ih je Stanley B. To su jednolančane kružne molekule RNA koje su infektivne i uzrokuju bolesti viših biljaka. Takvi proteini nalaze se u plasmamembrani normalnih ćelija i još uvijek im se . god. Otkriveni su 1971. Najpoznatiji je viroid vretenastog gomolja. koja je izolirana iz biljke inficirane viroidom. Ne upravljaju sintezom proteina jer su suviše mali.

bolest češanja kod ovaca). 7. One se također ne mogu samostalno replicirati. neorganske prirode. Evolucija virusa Pitanje o porijeklu virusa i njihovoj prirodi je predmet mnogobrojnih istraživanja naučnika.viroidi. satelitna RNA virusa mozaika krastavca. To su satelitne RNA koje ne mogu stvarati vlastiti proteinski omotač več dolaze unutar kapside virusa pomagača npr. virusi predstavljaju regresivne oblike bakterija koje su izgubile ćelijsku građu uslijed dugotrajne prilagođenosti na parazitski način života u ćelijama živih bića. Sateliti virusa. tj. bez pomoći virusa pomagača.proteina male molekulske težine koji se samostalno razmnožavaju i izazivaju bolest ludih krava. zbog toga u prirodi uz njih uvijek dolazi virus pomagač. lutajući geni“ koji su izbjegli kontroli ćelije i počeli se autonomno razmnožavati. Najinteresantniji problem koji biologija pokušava da riješi je prelaz od neživog ka živom. Ova otkrića pomjeraju saznanja nauke i mijenjaju kriterijume o neživom i živom.to su fragmenti nukleinske kiseline. Ovo tvrdnja se zasniva na činjenici da mnogi virusi obrazuju kristale. Još interesantnija je pojava priona . a oni koji uzrokuju bolest označeni su kao PrPsc (scscrapie).  Po drugom gledištu. treće gledište svodi se na to da virusi uopšte ne pripadaju živim bićima. . Najpoznatiji je satelitni virus koji dolazi uz virus nekroze duhana. Nauka je do sada prikupila veliki broj dokaza koji potvrđuju shvatanje da se život može manifestovati ne samo u ćelijskom. ali mogu stvoriti vlastiti proteinski omotač. već i u aćelijskom obliku organizacije.  Najzad. Danas se zna da postoje i prostije čestice od virusa . Satelitne RNA. kakvu predstavljaju virusi. Odnos između satelitnog virusa i virusa pomagača (helper virusa) strogo je specifičan. Prisutni su ćelijama nervnog tkiva i označeni su kao PrPc. njihova RNA dolazi u zasebnim česticama. Teorije o porijeklu virusa uglavnom se svode na tri osnovne koncepcije.ne zna uloga. u virusnim česticama su nađene strane ssRNK koje nisu dio virusnog genoma. Zastupnici ovog gledišta smatraju ih potomcima prvobitnih organizama koji su se u davnoj prošlosti pojavili na Zemlji. tj.  Po prvom gledištu virusi predstavljaju aćelijski oblik živih bića i označeni su zajedničkim imenom protobionti. tj. Satelitni virusi se ne mogu samostalno razmnožavati. Danas. zatim nasljedne krojcfeld – jakobsonove bolesti (Creutzfeldt-Jakob disease) i mnogih drugih bolesti. Neki biljni virusi ne mogu se razmnožavati samostalno. slične mineralima. najprivaćenija hipoteza o nastanku virusa je ta da su virusi nastali iz dijelova ćelije domaćina . Postoji i druga vrsta satelita koja nema vlastitu kapsidu tj. Pojava kristalizacije naročito je karakteristična za sitne viruse. kratki segmenti RNA koji mogu da se repliciraju u živim ćelijama izazivajući oboljenja (npr. Prioni su uzročnici bolesti ludih krava [bovine spongiform encephalopathy (BSE)].

retrovirusi – prema reverznoj trankriptazi. dopunjavala i još uvijek nije u potpunosti zadovoljavajuća. va – vacuola). U imenovanju virusa korišteni su neki termini koji opisuju osobine virusa npr. od najvažnijih patoloških simptoma. potom prema domaćinu: animalni. Danas. tj. npr. kompleks simptoma bolesti koje izazivaju u svojim domaćinima.  simptomatologiji. koksaki virusi – prema mjestu u SAD. Iako je većina virusa vidljiva elektronskim mikroskopom. razlikovanje između japanskog encefalitis virusa. čak i u zemljama u razvoju. virus hepatitisa. Virusi su se pokušavali svrstati u grupe na osnovu tipa bolesti npr.  tropizmu prema domaćinu.  patologiji.na jednostruko ili dvostruko lančanu. geografska distribucija.  osjetljivosti na fizičke i hemijske faktore. kao i ekološki karakteri i prijenosnici virusa. Naučna klasifikacija virusa je složen posao. izloženost otapalima lipida. U nekim slučajevima. Sekvencioniranje genoma virusa se sve češće obavlja vrlo rano u identifikacijskim protokolima. . pa se tada koriste serološki testovi za razlikovanje blisko povezanih serotipova (npr. Murray Valley encefalitis virusa i West Nile virusa). bila su glavna obilježja koja su se koristila za klasifikaciju virusa.  imunološkim svojstvima. RNAtip nukleinske kiseline). TMV. npr. viruse biljaka. morfologija virusne čestice postaje najvažnija karakteristika za klasifikaciju virusa. jer je viruse teško grupisati samo po jednom kriterijumu. također predstavljaju bitne kriterije za taksonomiju virusa. arbovirus (prenosioci arthropode).  organizmima (ćelijama) u kojima parazitiraju . Biljni virusi najčešće dobijaju ime po biljci domaćinu i simptomima koje uzrokuju. virus mišje groznice. analiza sekvence ne može identificirati virusnu česticu do nivoa potrebnog za preciznu kliničku dijagnozu.8. morfologija virusne čestice i rezultati seroloških testova i dalje ostaju važni kriteriji za identifikaciju nepoznatih virusa. U ranijim fazama taksonomije virusa. klasifikacija virusa se često mijenjala. toga virus (toga – omotač). bakterijski virus ili prema ciljnim organskim sistemima : virus probavnog sistema.  načinima prenosa. klinička i patogena svojstava. biljni. Međutim. klasifikacije se najčešće vrše prema :  tipu nukleinske kiseline na RNA i DNA . po – poliom. broju kapsomera i prisutnosti membrana. Klasifikacija virusa Za razliku od klasifikacije eukariota.  veličini i tipu simetrije. deterdžentima i sl. danas se teži tome da se upozna hemijska i genomska struktura virusne čestice. Otkrićem elektronskog mikroskopa i njegovom širokom primjenom. Bilo je klasifikacija prema vektoru. viruse životinja i viruse čovjeka. piko RNA (piko – mali. naročito prema etru.na viruse bakterija (bakteriofagi). tkivu i ćeliji. Stabilnost virusne čestice (uticaj promjene pH i temperature.) i njeni antigeni (određeni različitim serološkim metodama). virus disajnog sistema itd. papova virus (od početnih riječi pa – papiloma. u većini slučajeva pri svrstavanju virusa u specifične taksonomske kategorije. kao i vektori koji ih prenose.

. Na primjer. nisu postojali dokazi o građi i sastavu virusne čestice. grupe myxovirusa (Andrewes. Danas. virus žute groznice i Rift Valley virus groznice). Biljni virusi koji uzrokuju mozaike (npr. U eksperimentima koji su doveli do prvog otkrića virusa.). Razlozi za ove i slične probleme su: (1) neadekvatna karakterizacija i opis virusa od strane onih koji su ih izolirali. familija i rodova virusa su slijedeći:  vrsta i organizacija virusnog genoma  strategija virusne replikacije  struktura viriona (virusne čestice) 9. virus hepatitisa C. fizičkim i hemijskim osobinama. virus mozaika lucerne. 1955. virus mozaika ljulja. god. u Moskvi je 1966. Mnogi virusi izolirani od ljudskih. 1957.) da viruse klasificira na osnovu zajedničkih osobina virusne čestice. također su svrstani u istu grupu virusa "mozaik virusa. označeni su jednim imenom "virusima hepatitisa". te nekoliko grupa biljnih virusa sa virusnom česticom u obliku štapića ili niti (Brandes i Wetter. god. grupe poxvirusa (Fenner i Burnet. Loeffler i Frosch (slinavka i šapa virus) i Reed i Carroll (virus žute groznice) na kraju stoljeća. Beijerinck i Ivanovski (virus mozaika duhana). rod -virus i vrste. Među prvim taksonomskim grupama izgrađenim na toj osnovi bile su grupe herpesvirusa (Andrewes.-im došlo je do eksplozije u otkrivanju novih virusa. Najranija nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa. što je dovelo do potpune pomutnje u tadašnjoj klasifikaciji virusa.). dakle. odbor je predložio klasifikaciju prema kojoj se virusi na temelju osobina svrstavaju u familije sa sufiksom -viridae. primarni kriteriji koji se koriste za razlikovanje redova. osnovan Međunarodni odbor za nomenklaturu virusa. 1959. podfamilije -virinae. Tokom godina bilo je mnogo pogrešaka i duplikacija prilikom imenovanja i klasifikacije virusa." Iako su prva proučavanja virusa počela na prijelazu stoljeća. virus mozaika duhana). zajedničkom tropizmu organizama. 1950. patogeni virusi koji uzrokuju hepatitis (npr. a 1981. životinjskih i biljnih uzoraka izolirani su u različitim laboratorijama. Bang i Burnet. virus mozaika cvjetače. To je potaknulo Bawden (1941.U nastojanju da se stvori jedinstvena taksonomija virusa. filtrabilna infektivnost virusnih čestica. do 1930. i (2) neadekvatan pregled podataka međunarodnih specijalnih grupa.).-im i 1960. nekoliko pojedinaca i odbori samostalno kreiraju napredne klasifikacijske sheme. virus hepatitisa. Historija taksonomije virusa Najraniji eksperimenti koji uključuju viruse odvojili su viruse od drugih mikroba koji se mogu vidjeti svjetlosnim mikroskopom i koji se mogu uzgajati na prilično jednostavnim medijima. god. Potaknuti velikom količinom informacija. Iako su danas .). virus hepatitisa B. i većina proučavanja virusa bila je usredotočena na njihove sposobnosti da uzrokuju infekcije i bolesti. dobili različite nazive i samim tim i različita mjesta na listi virusa. mjerena je samo jedna fizičko-hemijska karakteristika. 1954. Tada je već postalo jasno da je klasifikacija i nomenklatura virusa vrlo složen i zahtjevan posao. temeljla su se na zajedničkim svojstvima patogena. Niti jedna druga fizička osobina nije mjerena u to vrijeme. U 1950. Još uvijek je veliki broj novootkrivenih virusa nesvrstanih zbog nepotpunih podataka o njihovim virološkim. te zajedničkim ekološkim karakteristikama i načinu prijenosa.

a sve virusne nukleinske kiseline koje su joj komplementarne označene su znakom (-). 4.Baltimore-ova klasifikacija (David Baltimor. 5. klase. simetrija (spiralna ili kubična). 2. Klasifikacija se temelji na nivou odjeljka. . i dalje se klasifikaciji virusa pridaje posebna pažnja. Robert W. godina) S obzirom na način sinteze iRNA. • • Virusi su grupisani prema njihovim zajedničkim svojstvima (ne svojstvima domaćina) hemijska i fizička svojstva (npr. 6.takvi problemi rijetkost. jer pogreške mogu imati ozbiljnih posljedica. 3. godina) Prati Linneov sistem binarne nomenklature. godina) Lwoff. . ds DNA virusi ss DNA virusi ds RNA virusi RNA + RNA reverzno transkribirajući virusi Baltimore je iRNA označio kao (+)RNA. reda. prisustvo i odsustvo ovojnice itd. američki virolog David Baltimore (otkrio reverznu transkriptazu) svrstao je sve viruse u 6 grupa: 1. 1970. 10. roda i vrste. Prema ovoj klasifikaciji. Sistemi klasifikacije virusa Holms-ov sistem klasifikacije (1948. virusi su podijeljeni u tri grupe unutar reda virales : • Grupa I : phaginae (napada bakterije) • Grupa II : phytophaginae (napada biljke) • Grupa III : zoophaginase (napada životinje) . Horne i Paul Tournier koriste Linneov hijerarhijski sistem za klasifikaciju virusa. familije.LHT sistem ili klasični sistem za klasifikaciju virusa (1962. nukleinske kiseline (DNA ili RNA).

-ih i tek tada je postalo jasnije da se familije i rodovi najbolje mogu definirati monotetički (ili na osnovu samo . Tvrdili su da se još uvijek nedovoljno zna o karakteristikama većine virusa da bi ovakva hijerahijska podjela bila prihvaćena. Hijerarhijska podjela virusa na ove glavne taksonomske grupe. neki biljni virusi. Bilo je teško i sporo razvrstati stotine virusa izoliranih od ljudi. u nekim slučajevima i na podfamilije.I: II: III: IV: V: VI: Slika 8. prisustvu ili odsustvu omotnice itd. npr. samovoljno i monotetički. npr. virus mozaika salate (+)jlRNA-virusi . Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV) postao je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) u 1973. redove. Alternativni prijedlog 1966.većina biljnih virusa (-)jlRNA-virusi . podredove i familije.Međunarodni komitet za taksonomiju virusa . Sistem je predstavljen korištenjem "kriptograma" (kodirani zapisi osam virusnih karakteristika). virus bjesnoće. osobine virusne čestice se smatraju važnim kriterijem za podjelu odjeljaka na familije. simetriji kapside.retrovirusi (od biljnih samo virus mozaika cvjetače . prisustvo omotnica. biljaka. univerzalnom taksonomskom shemom virusa.npr. godina) 11. ICTV ima šest pododbora. 45 studijskih grupa i preko 400 virologa. podjela je izvršena na osnovu više kriterija (politetički kriteriji).npr. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) Međunarodni kongres za mikrobiologiju 1966. dali su Gibbs i sar. klasifikacija virusa po ovoj shemi nije dijelila viruse na taksonomske grupe iznad familije. Baltimore-ova klasifikacija virusa dlDNA-virusi. Prema univerzalnoj shemi ICTV-a. u Moskvi osnovao je Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV). klase.Casjens-ov i Kings-ov klasifikacijski sistem (1975. beskičmenjaka i bakterija u jedan sistem. životinja. U tom sistemu. Već tada virologisti su osjećali potrebu za jedinstvenom.ova pojava postoji samo kod virusa.animalni virusi. Lwoff. i rodove. Danas. temeljila se na tipu nukleinske kiseline. neki biljni virusi jlRNA. ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava. Horne i Tournier (1962. Mnogi virolozi se nisu složili sa ovakvom podjelom.) su predložili sveobuhvatnu shemu za klasifikaciju virusa u pododjeljke. koja se vremenom mijenjala i održala sve do danas. vir. rekombinantne DNA u genom biljaka. simetrija virusne čestice i mjesto pojavljivanja . godina) Ovaj sistem klasifikacije virusa temelji se na četiri karakteristike virusa : nukleinske kiseline.tim godimama. gripe. Takson vrsta u klasifikaciju virusa uveden je tokom 1990.ICTV = International Committee on Taxonomy of Viruses (1973. geminivirus dlRNA-virusi. a onda taj sistem odvojiti od ostalih bioloških grupa. U početku. Ova rana nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa. mozaika cvjetače (= dobar prirodni vektor za ubacivanje strane. godini. jlDNA-virusi. protiveći se samovolji u odlučivanju koje karakteristike virusne čestice trebaju imati relativnu važnost pri klasifikaciji virusa. dovela su do razvoja sistema univerzalne taksonomije u 1970.

Sistem i dalje sadrži stotine „neraspoređenih“ virusa. 2000. 19 podfamilija. koji je usvojen kao svjetski standard za razmjenu podataka u taksnomiji. čime se omogućava praćenje novih informacija.. godine uveo je sistem decimalnih kodova i omogućio kompletnije identifikovanje i tačnije određivanje taksonomskog statusa virusa. 1979. 1991. komentari i sl. 16 grupa biljnih virusa su također imenovane.nekoliko karakteristika). slike. Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa Osnovni ciljevi Kodeksa klasifikacije i nomenklature ICTV su:  razviti međunarodno dogovorenu taksonomiju virusa. Još jedna prednost ICTVdB je mogućnost on-line unosa podataka... 348 rodova i 2290 vrsta. ICTV je objavio osam izvješća pod naslovom Klasifikacija i nomenklatura virusa (1971. godine. Osnovni principi nomenklature virusa su:  stabilnost  izbjegavanje ili odbijanje korištenja imena koja bi mogla dovesti do pogreške ili zabune  nepotrebno stvaranje imena Nomenklatura virusa i subvirusnih čestica je neovisna od ostalih bioloških nomenklatura i ima status „iznimke“ u predloženom Međunarodnom kodeksu bionomenklature (BioCode). ICTVdB se temelji prvenstveno na hemijskim karakteristikama virusa.ICTVdB ICTVdB je osnovana na Australian National University. replikaciji nukleinskih kiselina. bolestima koje izazivaju. 2009. 1982. Posebnost ovog programa je mogućnost pohrane ogromnog broja različitih podataka (tekst. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa . vektorima koji ih prenose. uključujući i vrste i subvirusne čestice. Na sjednici u Meksiku 1970.. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) 1999. Osmi izvještaj ICTV evidentirao je univerzalnu taksonomsku shemu virusa koja se sastoji od šest redova. ICTVdB koristi DELTA sistem (programski jezik za opisivanje taksonomije). uglavnom zbog nedostatka podataka.. . 1976. 13.). pa sve do geografske distribucije virusa i domaćina koje inficiraju. a danas je bazirana na Sveučilištu Columbia.) i prevod podataka za tradicionalna izvješća i web izdanja. od molekularnih svojstava. 86 familija. Od tada. tabele. njihovom genomskom tipu. ICTV je odobrio prve dvije familije i 24 rodova. U to vrijeme.. domaćinima te geografskoj distribuciji. a vrste politetički. 12.. 1995.  da međunarodna zajednica virologa zajedno donosi taksonomske odluke.  razviti međunarodno dogovorena imena za svojte virusa.

Prilikom klasifikacije nije obavezno koristiti sve nivoe taksonomske hijerarhije. 13. 13. (2) vrsta Rice stripe virus. Taksoni iznad vrste moraju biti odobreni prije nego im se dodijeli ime. Validna imena se smatraju "prihvaćenim imenima" ako su evidentirana kao međunarodno odobrena imena u 8. pomoću nomenklature vrste. Nova imena taksona ne smiju se kreirati usvajanjem ličnog . familija Paramyxoviridae. rod i vrsta. imenovan). eksplicitno ili implicitno. ili ako dođe do ozbiljnih sukoba s pravilima Kodeksa. Primarna klasifikacija virusa je u vrste. Vrsta može biti klasificirana kao „neraspoređen član“ familije. Pravila o imenovanju taksona Predložena imena za taksone su "validna" ako su u skladu s Pravilima utvrđenim kodeksom i ako se odnose na priznate taksone. Ovaj takson se koristi samo kada je potrebno riješiti neke složene hijerarhijske probleme. red Mononegavirales. podfamilija. Također. ali za mnoge.3. takva vrsta se klasificira kao „neraspoređena“ vrsta te familije.1. roda Tenuivirus. Neke familije se zajedno klasificiraju u redove. Ograničenja pri klasifikaciji Tek kada je reprezentativni član virusa dovoljno dobro okarakteriziran i opisan u literaturi i nedvosmisleno se razlikuje od drugih sličnih svojti. Univerzalni klasifikacijski sistem virusa raspoređen je u slijedeće taksonomske kategorije : red. ali je neizvjesno u koji rod treba klasificirati vrstu. Stabilna nomenklatura je jedan od glavnih ciljeva taksonomije. te se promjena imena koje su prihvatili članovi Odbora razmatra samo u iznimnim okolnostima.(1) vrsta Mumps virus. Ime taksona nema službeni status sve dok ga ne odobri Međunarodni komitet za taksonomiju virusa ( ICTV). familija. Pri imenovanju taksona i virusa nema prioriteta. familija je najviši takson u upotrebi pri klasifikaciji virusa. Pravila klasifikacije i nomenklature virusa Klasifikacija i nomenklatura virusa mora biti internacionalna i univerzalno se primijenjivati na sve viruse. Ako je klasifikacija vrste u familiji jasna. ICTV izvještaju ili su naknadno postala "prihvaćena imena" glasovanjem članova Međunarodnog komiteta o odobrenju taksonomskog prijedloga.Primjena imena taksona utvrđuje se.2. familije nisu nužno svrstane u podfamilije. Važećim imenom se smatra ono ime koje je objavljeno i povezano sa opisnim materijalom i koje zadovoljava pravila Kodeksa. rodovi koji nisu klasificirani u familiji imaju status "neraspoređen" (ponekad se nazivaju "plutajući"). Pri osmišljavanju imena za nove svojte ne smiju se koristiti imena osoba. Vrste koje nisu klasificirane u rodu su "neraspoređene" u familiji. 13. rod Rubulavirus. Većina vrsta su razvrstane u rodove i većina rodova su svrstani u familije. Primjeri pune klasifikacije nekog negativnog soja RNA virusa su: . podfamilija Paramyxovirinae. ako rod nije otkriven (određen). takson će biti priznat (utemeljen. Prihvaćena imena se nalaze u "Indeksu imena" ICTV-a.

siroče". vrsta virusa „koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje“ nalazi se u još uvijek „neimenovanom“ rodu familije Caulimoviridae. virus nekroze duhana).imena. Na primjer. eksponenti. a ime ostaje neriješeno sve dok ICTV ne predloži i prihvati prijedlog međunarodnog imena. na osnovu prihvatljivosti za većinu virologa. slova ili njihova kombinacija. Imena „uslovnih“ vrsta kao svojti. Nova imena se odabiru tako da ona nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi ili su se upotrebljavala u nedavnoj prošlosti. ljudski herpes virus 3 itd. ako se takvi brojevi i slova već naširoko koriste. dok.trbušni tifus i "o" od "orphan". ljudski herpes virus 2. Dok rod ne dobije ime. jer bi vrlo lako moglo doći do zamjene vrste i roda. rod kojem pripada vrsta "Omega virus" ne može se zvati "Omegavirus". Imena vrsta obično obuhvataju više od jedne riječi.. a ime roda Reovirus je skraćenica riječi "dišni. na primjer. mogu se koristiti prilikom imenovanja vrsta kao epitet vrsta. Ime vrste mora osigurati odgovarajuću i jasnu identifikaciju vrste. . respiratorni". Zbunjenost može biti između imena vrste i roda koji završavaju na "virus". Imena vrsta moraju biti osobita i ne smiju biti u obliku koji se lako može zamijeniti s imenima drugih taksona. Postoje i tzv. takson može biti odobren. Ukoliko postoji više od jednog naziva za isti takson. pod uslovom da su te skraćenice značajne za određeno polje u virologiji. a broj slogova treba svesti na najmanju moguću mjeru."R". opravdavaju upotrebu slijedećih brojeva u nizu. Brojevi. Indeksi. Postojeća imena vrsta kao što su goveđi adenovirus A.4. "e" od enteric". Pravila o vrstama Vrsta virusa je definirana kao „politetička grupa virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. Ako nije predloženo odgovarajuće ime za takson. virusi u familiji Bunyaviridae obično se imenuju po lokaciji na kojoj je virus pronađen + "virus" (npr. na primjer. 13. Imena vrsta ne smiju se sastojati samo od imena domaćina i riječi "virus". Ukoliko je Pododbor ICTV nesiguran o taksonomskom statusu nove vrste ili o dodjeli nove vrste nekom rodu. nova vrsta se navodi kao provizorna (uslovna) vrsta u odgovarajućem rodu ili familiji. Imena kao što su "22" ili "A7" nisu prihvatljiva. ako je potrebno. imena biljnih virusa obično su konstruirana kao domaćin + simptom + "virus" (npr. Kratka imena su poželjnija. odluka o tome koje ime će biti prihvaćeno. Na primjer. dodajući formalni završetak svojte na ime osobe ili koristeći dio ličnog imena kao osnovu za stvaranje imena. Skraćenice čine imena slova i/ili kombinacije slova preuzetih iz složenica. kose crte i grčka slova ne smiju se koristiti u osmišljavanju novih imena. crtice. ali se mora razlikovati od imena drugih taksona. ova vrsta virusa ostaće označena kao "vrsta koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje". Ime roda Comovirus je skraćenica nastala od matične riječi "Co-" crni grah i od "-mo-" mozaika. goveđi adenovirus B itd. Imena za taksone trebaju biti jednostavna za korištenje i laka za pamćenje. nasuprot tome. Tako. te i ljudski herpesvirus 1. postojanje roda Iridovirus znači da su oblici novih imena kao što su "irodovirus" ili "iridivirus" neprihvatljivi. ne smiju se duplicirati sa već odobrenim imenima i moraju biti izabrana tako da nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi. vrši se na temelju zakona ili. Novo odobrena imena ne smiju se ponavljati. „privremena imena“. Bunyamwera virus). imenima koja su bila u upotrebi u nedavnoj prošlosti ili imenima vrsta koje su konačne. Skraćenice mogu biti prihvaćene kao imena taksona. jer ih je lako pomiješati s odobrenim imenom. Ime vrste se može sastojati od nekoliko riječi.

kada naučnici iz pojedinih podrčja to smatraju korisnim.7... Ime podfamilije čini jedna riječ koja završava na . familija. Pravila o familiji Familija predstavlja grupu rodova (koji jesu ili nisu organizirani u podfamilije) koji dijele neke zajedničke karakteristike.9. Takson se koristiti samo u slučaju kada je potrebno riješiti složene hijerarhijske probleme. odnosno dijelovi lične imenice. podfamilija i rodova virusa pišu se kurzivom. kada se njihova imena formalno koriste.. Pravila o podfamiliji Podfamilije čine grupu rodova koji dijele neke zajedničke karakteristike. 13.11. 13. virus. virinae. Imena vrsta se pišu kurzivom i prvo slovo prve riječi velikim slovom.13. Odobrenje novog roda mora biti popraćeno odobrenjem tipa vrste.10. Ime familije čini jedna riječ koja završava na . 13. Pravila o redu Red čini grupa familija koje dijele neke zajedničke karakteristike. Primjer pravilno napisanog oblika je "Tobacco mosaic virus". prihvaćena imena redova. sufiks "viroinae" za podfamilije (ako se ukaže potreba za ovim taksonom) i "-viroidae" za familije. osim ako su u pitanju lične imenice. Pravila za pravopis U službenom korištenju taksonomije.8. Obzirom da su taksoni apstrakcije. primjenjuju se i na klasifikaciju viroida. Pravila o rodu Rod je grupa vrsta koje dijele neke zajedničke karakteristike.. a pripada familiji Pospiviroidae. sufiks "-viroid" za rodove. Druge riječi se ne kapitaliziraju. ali se proizvoljno dodijeljuju klasifikaciji. 13. Formalni nastavci za svojte viroida su riječ "viroid" za vrste. Na primjer. 13. 13. virales. viridae. Viroidi Pravila koja se bave klasifikacijom virusa... pišu se isključivo italicom i . viroid vretenastog gomolja svrstan je u rod Pospiviroid..6. Ostali podvirusni agensi Sateliti i prioni nisu klasificirani kao virusi. Ime roda označava jednu riječ koja završava na .5.. a prva slova imena se kapitaliziraju. Ime reda sastoji se od jedne riječi koja završava na . a primjer nepravilnog oblika je „tobaco mosaic virus“.

Značenje kriptograma: prema shemi: (1/2:3/4:5/6:7/8) Npr. P – paprati. narodni naziv i kriptogram) virusi se imenuju prema simptomima i prema domaćinu (na engleskom jeziku) uz dodatak kriptograma. Cc -štitaste uši (Coccidae). imenu taksona treba da prethodi izraz za taksonomsku jedinicu. S – cvjetnice. rod Morbillivirus. U . ispravan formalni opis različitih taksona je .grinje (Acarina).izdužen s nezaokruženim krajevima. F – gljive.. familija Herpesviridae . * . () – podatak je sumnjiv ili nepotvrđen.ako se dijelovi genoma nalaze u različitim česticama. Osobine virusa mogu se prikazati i kriptogramom pri čemu se dogovorenim kraticama prikazuju najbitnija svojstva pojedinih virusa. O .virus nekroze duhana itd.izdužen sa zaokruženim krajevima. E . I – beskralježnjaci.lisne uši (Aphididae). stjenice (Gymnocerata)... X ... [] -kriptogram se odnosi na jednu grupu virusa . M – fitoplazme. 14. Th – tripsi (Thysanoptera)..vrste vektora: Ac . D = DNA broj lanaca NK: 1 = jednolančana. Ne . ... a odvojene su znakom "+".kompleksna ili različita od gore navedenih 6 . Ve ..prenošenje bez vektora (mehanički). 2 = dvolančana molekularna masa NK (u Daltonima = 106) % NK u infektivnoj čestici .vanjski oblik virusne čestice: S . 5 .muhe (Diptera). Gy .Tobacco mosaic virus ( R/1:2/5:E/E:S/0 ) 1234vrsta NK: R = RNA. Si – buhe (Siphonoptera). . Cl – kornjaši (Coleoptera)..štitasti moljci(Aleurodidae). Na primjer. Prema sistemu VAC (eng.kapitaliziranim slovima.sferičan (izometričan).nematode (Nematoda). TMV . Fu – gljive (Fungi).mrežaste. B – bakterije.vrste domaćina: A – aktinomicete. Imenovanje kriptogramom Taksonomija virusa je veoma promjenljiva i zavisna od poznavanja genomskih karakteristika virusa. Ps . rod Rhinovirus. onda se za svaki tip čestice posebno navodi ova vrijednost.lisne buhe (Psyllidae). vrsta Tobacco necrosis virus . vernancular name and cryptogram. U formalnoj upotrebi.nepoznato svojstvo virusa. V –kralježnjaci 8 . Ap . Di . Al .neki drugi vektori.oblik nukleokapside (NK + protein): iste oznake kao u 5 7 .

sojeve. iako su jasno identificirani kao nova vrsta.) trebaju. dok su vrste virusa i viši taksoni apstraktni pojmovi nastali kao proizvodi racionalne misli i logike."Politetička grupa" predstavlja grupu čiji članovi imaju nekoliko zajedničkih svojstava. mnogi virusi su i dalje neraspoređeni.  Hijerarhija priznatih taksona virusa je: (red). . Sažetak 8. Drugim riječima.  Stvaranje ili eliminacija. i kao takve imaju definirane osobine koje su potrebne za članstvo. biti dodijeljeni odgovarajućoj vrsti virusa. koji predstavljaju "univerzalne" grupe. Slično tome je i pojam "kvazi-vrste" koja nema priznato taksonomsko značenje.)  U 7. roda. vrste. " virusi predstavljaju politetičku grupu virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. Relacija virus/vrsta time predstavlja liniju sučeljavanja između biologije i logike. Nekoliko vrsta ostalo je neraspoređeno u svojim familijama. (re) imenovanje i (re) dodjela vrste.  Sve vrste virusa moraju biti reprenzentirane sa najmanje jednim izoliratom virusa. Izvještaju lCTV (2000.  Neki rodovi su članovi priznatih podfamilija. u budućnosti oni se mogu ili pridružiti postojećim familijama ili će predstavljati novu familiju sa drugim neraspoređenim rodovima. rod i vrsta  Samo navedeni taksoni su priznati od strane ICTV. Obzirom da je veliki broj virusa još uvijek neadekvatno okarakteriziran. (pod) familije ili reda virusa su taksonomski akti za koje je potrebno temeljno proučavanje i javna rasprava.  Virusi (uključujući izolate virusa. Nidovirales i Mononegavirales. što dovodi do službenog odobrenja punopravnog članstva ICTV. podvrste. familija. iako predstavlja važan koncept u taksonomiji virusa. Kao što je definirano u njemu.  Gotovo sve vrste virusa su članovi priznatih rodova.) po prvi put je pojam vrste virusa opisan kao najniži takson u hijerarhiji virusnih taksona. članovi vrsta virusa su definirani konsenzusom zajedničkih svojstava grupe. itd. Nasuprot tome. Ostale grupacije u posebnim okolnostima mogu biti korisne. Vrste virusa razlikuju od viših taksona virusa.15.  Sve podfamilije i većina rodova su članovi priznatih familija. (podfamilija). Virusi su stvarni fizički subjekti koji su nastali kao proizvodi biološke evolucije i genetike. serotipove. Neki rodovi još uvijek nisu dodijeljeni familijama. ali nemaju priznato taksonomsko značenje. Umjesto toga.  Neke familije su članovi slijedećih priznatih redova: Caudovirales. Izvještaja ICTV (2009. varijante. kad god je to moguće. imenovanje izolata virusa i njihova dodjela već postojećim vrstama ne smatra se taksonomskim aktom i stoga ne zahtijeva formalno ICTV odobrenje. iako svi članovi te grupe ne moraju dijeliti određena zajednička svojstva.

u kojem se opisuje dotični izolat. Univerzalna taksonomija virusa pruža klasifikacijske sheme koje su podržane na osnovu provjerenih podataka i koncenzusa stručnjaka. Izvještaj Redovi Orders 6 5 3 Familije Families 87 82 73 Podfamilije Subfamilies 19 11 11 Rodovi Genera 348 307 289 Vrsta Species 2290 2083 1903  Pojava određivanja nukleotidne sekvence je izazvala revolucionarne promjene u biologiji i uvelike racionalizirala taksonomiju. slučajnog ili namjernog širenja. uključujući i viruse.njihovo imenovanje vrši se objavljivanjem rada u indeksiranim časopisima iz oblasti virologije.  Broj priznatih svojti za svako taksonomsko izdanje: Godina 2009. agensa humanih spongiformnih encefalopatija (priona) i nekoliko vrsta virusa životinja i gljiva. Ovakav način imenovanja odnosi se i na opis satelita virusa. 8. bilo da su nastale kao posljedica prirodnog. 2008. viroida. To je neophodan okvir za daljnje istraživanje trenutno priznatih vrsta virusa i za identifikaciju i karakterizaciju novih virusa u nastajanju. .

R. & Owens. (1981) Viroids. A. 10. Virology. June (Offprint No. O. & Klug. (1994) Rebuilding a virus.wikipedia. Butler. No. G.. B. Emerging Infectious Diseases • www. 1412). second edition. DC. http://en.. Diener. (2009) Biljna virologija i fitopatogene bakterije – skripta. pp. Principles of Virology.ictvdb. Mayo. J. Jonathan G. H. (2004) Emerging Issues in Virus Taxonomy. Fraenkel-Conrat.gov/eid • Vol. SpringerVerlag Berlin Heidelberg. 47–55. 76 No. 79. Scientific American 244(1): 66–73. 9). Fauquet. Scientific American 194(6): 42–47. 1. Regenmortel M. ASM Press. Skalka. 649–657.J. (2006) Wood and Tree Fungi. (1992) Classification and Nomenclature of Plant Viruses: State of the Art. P. Englewood Cliffs. C. (2003) Geminivirus classification and nomenclature: progress and problems. Agronomski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. O.V. Pringle. Protection. Mahy. K. A. Association of Applied Biologists. Enquist. P. Fraenkel-Conrat H. R.. M. (Offprint No. F. (2003) Taxonomy and Classification of Viruses. Journal of General Virology.wikipedia. Levy. C. NJ: Prentice Hall.W.org/wiki/Virus http://en.cdc.. E.org/ . The American Phytopathological Society Plant Disease/Vol. H.org/wiki/International_Committee_on_Taxonomy_of_Viruses http://www. Scientific American 239(5): 62–69. C. A. Todar. 3rd ed.. and Use. 1488). (1978) The assembly of a virus. (Offprint No..LITERATURA Büchen-Osmond. Martelli. 142:165-189. (1998) Virus taxonomy – 1997.. Biology. Washington. J. (2007) The Microbial World. Schmidt. Damage. Stanley. T. Đermić. (2004).. University of Wisconsin-Madison Department of Bacteriology. 5. (1994) Virology. R.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->