Univerzitet u Sarajevu Prirodno–matematički fakultet

Taksonomski kriteriji u sistematici virusa
Seminarski rad

Odsjek : Biologija Smjer : Biosistematika Predmet : Sistematika acelularnih oblika Mentor : prof. dr. sc. Anesa Jerković-Mujkić Studentica : Aida Mujagić - 248/B

Sarajevo, oktobar, 2010.
SADRŽAJ

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 13.1. 13.2. 13.3. 13.4. 13.5. 13.6. 13.7. 13.8. 13.9. 13.10 . 13.11 . 14. 15.

UVOD............................................................................................................................ Definicija virusa ........................................................................................................... Historija virologije ........................................................................................................ Opšte karakteristike virusa ........................................................................................... Simetrija virusnih čestica ............................................................................................. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule ................................................. Evolucija virusa ............................................................................................................ Klasifikacija virusa ....................................................................................................... Historija taksonomije virusa.......................................................................................... Sistemi klasifikacije virusa ........................................................................................... Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) .................................................. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa (ICTVdB) ........... Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa ............................................ Pravila klasifikacije i nomenklature virusa .................................................................. Ograničenja pri klasifikaciji ......................................................................................... Pravila o imenovanju taksona ....................................................................................... Pravila o vrstama .......................................................................................................... Pravila o rodu ............................................................................................................... Pravila o podfamiliji ..................................................................................................... Pravila o familiji ........................................................................................................... Pravila o redu ................................................................................................................ Viroidi ........................................................................................................................... Ostali podvirusni agensi ............................................................................................... Pravila za pravopis ....................................................................................................... Imenovanje virusa kriptogramom ................................................................................. Sažetak 8. Izvještaja ICTV ........................................................................................... LITERATURA PRILOG – ICTV 2009 Master Species List

te poboljšanjem osjetljivosti i specifičnosti raznih tehnika istraživanja. U težnji da se stvori jedinstvena klasifikacija virusa. od bakterija do sisara. ustanovljeno je 6 redova (Caudovirales. ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava. počev od trivijalnih promjena (korištenjem kurzive za pisanje imena vrsta). 19 podfamilija. UVOD Broj virusa kao patogena ili „tihih putnika“ drugih organizama. Dakle.000 vrsta virusa. Herpesvirales.000 tipova koji su još neodređeni. roda i vrste. vrlo je velik.) ICTV klasifikacije i taksonomije. Oni su razvili univerzalnu taksonomsku shemu za viruse s ciljem da se opišu svi virusi živih organizama. Taksonomija virusa se stalno mijenja. Vremenom je ona postala glavni referentni izvor i istraživački alat za taksonomiju virusa. Zbog specifičnih svojstava virusa (građe i aktivnosti). 348 rodova. Nidovirales. te sadrži taksonomske podatke za preko 2. godine osnovan je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (International Committee on Taxonomy of Viruses . kriteriji u klasifikaciji koji vrijede za biljni i životinjski svijet. broj virusa se širi. Mononegavirales. S ciljem da se omogući lakše praćenje istraživanja sistematskih i evolucijskih odnosa između virusa. U aktuelnom 8. Univerzalni sistem taksonomije virusa zasniva se na Linneovoj klasifikaciji na nivou reda. podfamilije. Otkrivanjem novih niša za život. familije. ne mogu se primjeniti u taksonomiji virusa. 86 familija. .ICTV). Izvješću (2009. Danas. godine Odbor osniva i vlastitu bazu podataka – ICTVdB. 1991. 2290 vrsta i oko 4. pa sve do kompletne reorganizacije potaknute eksplozijom niza novih informacija. Picornavirales i Tymovirales). Međunarodni komitet za taksonomiju virusa je odbor koji odobrava i organizira taksonomsku klasifikaciju virusa. 1973.1. u taksonomiji virusa trenutno postoji 6 redova.

Pošto se sami ne mogu razmnožavati.2. Među ljudskim i životinjskim virusima su osobito poznate boginje. zbog čega se često nazivaju i virusne čestice. Ta sposobnost da se razmnožavaju u živoj ćeliji i stvaraju sebi slično potomstvo čini ih živim bićima. nametnuti ćeliji domaćina svoju genetičku informaciju. virusi su sposobni svoju nukleinsku kiselinu prenositi od jednog do drugog domaćina. Iako danas postoje brojne definicije virusa. postoje brojni opisi bolesti koje su kolale drevnim civilizacijama. Nalaze se na najnižem stepenu organizacije živih sistema. Prvi virus. Definicija virusa prema Fraenkel – Conrat (1988): Virusi su zarazni uzročnici (čestice) koji sadrže samo jedan tip nukleinske kiseline: DNA ili RNA. stoljeća. godine. Iz starih kineskih crteža opisana je bolest koja je ličila velikim boginjama. zbog čega se mogu koristiti enzimatskim kompleksom domaćina za svoje razmnožavanje. Obzirom da sadrže nukleinsku kiselinu i proteine. iako su virusi otkriveni tek krajem 19. šap. lipida i ugljikohidrata. toksin. Međutim. neki virusi mogu svoju nukleinsku kiselinu ugraditi na više ili manje reverzibilan način u DNA domaćina. Bolesti uzrokovane virusima nazivaju se zajedničkim imenom viroze. dalje. njihova je nukleinska kiselina umotana u proteinski omotač izgrađen od jednog ili nekoliko proteina. sposobni su. Virusi uzrokuju mnoge bolesti kod čovjeka. Historija virologije Virologija je dosta mlada naučna grana biologije. Naziv virus dolazi od latinske riječi virus. dječija paraliza. a korištenje ćelije domaćina čini ih striktnim unutarćelijskim parazitima. žuta groznica. hepatitis. te tako postati latentni ili perzistentni: neki su od takvih virusa sposobni transformirati genom ćelije domaćina i ometati njezin kontrolni mehanizam rasta. HIV-AIDS. te uzrokovati tumore. gripa. kod nekih virusa oko proteinskog omotača dolazi složeno građena ovojnica izgrađena od proteina. prehlada. sve one sadrže slijedeće karakteristike:  virusi sadrže 1 tip nukleinske kiseline (ili RNA ili DNA)  virusi se repliciraju unutar ćelije  virusi su obligatni paraziti 3. a napadaju i bakterije i druge mikroorganizme. otkriven je 1892. SARS te mnoge druge bolesti. drugi primjeri su reljefi iz . To su živa bića koja su prostija od ćelija. Definicija virusa Virusi spadaju u grupu mikroorganizama acelularne građe. slinavka. virus mozaika duhana tobaco mosaic virus (TMV). oni koriste žive ćelije i njihove metaboličke mehanizme za svoj rast i razmnožavanje. a nauka okoja proučava viruse naziva se virologija. bjesnoća. viri = otrovna tvar. virusi se ubrajaju u živa bića. životinja i biljaka.

Jedan od mogućih uzroka propadanja rimskog carstva tumači se epidemijom ospica i velikih boginja. To je ponavljao i došao do zaključka da u bolesnim biljkama duhana postoji nešto sitnije od bakterija. krajem 19. Savremena istraživanja u virologiji su usko povezana sa razvojem tehnika molekularne biologije. virusi su pogodni modeli u fundamentalnim . epidemija tipa velikih boginja uzrokovala je umiranje Osteka i na taj način su španci lakše osvojili Južnu Ameriku. Ruska i sar. Dakle. Dimitrij Ivanovski. velike boginje. i došao je do zaključka da je u filtratu vjerovatno neka bakterija koja je uspjela proći kroz filter papir. ali je Jenner zapazio da su te žene bile kasnije zaštićene od velikih boginja koje su bile pogubne za čovjeka. godine načinjeno je cjepivo protiv velikih boginja. Jenner je oboljelim osobama ucijepio sadržaj mjehurića iz ruke žene koja je imala kravlje boginje i na taj način ih zaštitio od velikih boginja. stoljeću u Nizozemskoj su na cijeni bili tulipani koji su na laticama imali bijele ili žućkaste pruge (virus šarenila cvijeta tulipana). On je saopštio svoje rezultate u kojima je naveo da je otkrio „filtrabilnu infektivnost“. zahvaljujući razvoju elektrosnkog mikroskopa. a nakon toga je ubrzo uslijedilo otkriće da u građi TMV-a osim proteina učestvuju i nukleinske kiseline. holandski istraživač Bežerink izvodi iste pokuse i objavljuje da je otkrio novi tip infektivnog uzročnika – contagium vivum fluidum. Čaki i Aristotel (4. te nakon 2 godine objavio rezultate o uspješnoj zaštiti 20 osoba od te bolesti. odnosno ne zadržavaju se na bakteriološkom filtru. Majer je filtrirao sok zaraženih biljaka duhana kroz dvostruki filter papir.e. Godine 1935. Iste godine kada je Ivanovski otkrio virus. i 1917. Prvi čovjek koji je koristio porculanske filtre bio je Adolf Majer. 1915. 1796. godine. st. 1885. Također. britanski liječnik Edward Jenner zapazio je da žene koje muzu krave često obolijevaju od blagog oblika boginja. a u čast krave = vacca. Gotovo stotinu godina prije Ivanovskijevog otkrića. Godine Louis Pasteur je načinio cjepivo protiv bjesnoće. postoji današnji naziv vakcina. Stanley prvi put uspijeva dobiti virus u čistom stanju. W. ) spominje bjesnoću pasa. filtrira sok bolesnih biljaka i utrljava ih u listove zdravih biljaka. čiji su se simptomi dosta razlikovali od do tada poznatih gljivičnih bolesti biljaka. Otkriće porculanskog filtra omogućilo je otkrivanje čestica koje se danas nazivaju virusi. Ta bolest nije imala štetne posljedice za žene. Početkom virologije smatra se 1892.tog vijeka postaje jasno da su i uzročnici slinavke i šapa filtrabilni.godine dva naučnika su. Budući da su jednostavno građeni. Prema ‚‚zapadnjačkim’’ knjigama. Gljivice nije pronašao ni u filtratu ni u filter papiru. Uzročnici su u prvi mah bili nazvani živi otrov. godina. muzačice su bile na neki način cijepljene ili vakcinirane blagim kravljim boginjama koje su uzrokovale imunost (otpornost) organizma na prave. Također.-tog vijeka za uzročnika dječije paralize.) otkrili su uzročnike odgovorne za bolesti slinavke i šapa. M. jer istraživači nisu imali predstavu o čemu se tu zapravo radi. koje su sa kravljeg vimena prešle na ruke žena. Prvi napredak u zaštiti od virusnih bolesti učinjen je godinama prije otkrića uzročnika tih bolesti. stoljeća za koje se utvrdilo da su virusnog porijekla. U 16. Godine 1939. p. on je svoja istraživanja nastavio na istraživanja Ivanovskog. nezavisno jedan od drugog. Međutim. ne znajući da bolest uzrokuje virus. Loeffler i Froch (1898.n. upoznat sa radovima Majera. potvrdio ih i proširio. Postoje opisi biljnih bolesti iz 8. i on je opisao mozaičnu bolest duhana. otkrili bakteriofage.starih egipatskih dinastija koji su oslikavali neke bolesti (dječiju paralizu). načinili su prvi elektronsko-mikroskopski snimak TMV-a. a to isto je ustanovljeno i početkom 20. 1798. otkrivačem virusa smatra se Martinus Williem Biejerinku (Bežernik). Nakon nekoliko dana na listovima su se počeli pojavljivati simptomi.

Otkrićem bakteriofaga počela je da se razvija virusologija iz nekoliko razloga . Danas se dosta izučavaju virusi insekata sa idejom da se koriste u borbi protiv štetnih insekata.otkrivena istraživanjem virusa). Otkriće otkriven prvi virus – virus mozaika duhana – TMV otkriven prvi životinjski virus – virus slinavke i šapa otkriven prvi virus čovjeka – virus žute groznice virusi mogu uzrokovati tumore – Nobelova nagrada otkriveni bakterijski virusi TMV dobiven u čistom stanju. Većina virusnih čestica mjeri se nm. Virusi su vektori u genetičkom inžinjerstvu. 1939. Animalni i biljni virusi počeli su tek kasnije pomnije da se izučavaju. otkrivena mogućnost njegovog kristaliziranja – Nobelova nagrada otkriven sastav virusa (TMV) : protein i nukleinska kiselina – Nobelova nagrada virus (TMV) prvi put viđen elektronskim mikroskopom – Nobelova nagrada 1952.biološkim istraživanjima (reverzna transkriptaza . Ivanovski u XIX vijeku. Opšte karakteristike virusa Postojanje virusa otkrio je ruski botaničar D. 1935. Njihove dimenzije kreću se od 20 – 300 nm. 4. 1970. Danas je situacija takva da su bakteriofagi. 1898. 1915. ali je tek otkriće elektronskog mikroskopa omogućilo ispitivanje virusa i upoznavanje njihove građe. Najvažnija otkrića u istraživanju virusa Godina 1892. DNA je genetički materijal bakterijskog virusa i odgovorna je za infektivnost – Nobelova nagrada RNA je genetički materijal virusa TMV i odgovorna je za infektivnost u nekih RNA-virusa otkriven enzim koji prepisuje RNA u DNA (u suprotnom smjeru od onog za kojeg se smatralo da je jedini moguć) – kasnije je dokazano da to nije iznimka. a koje nisu postojale za animalne ili biljne viruse. 1902. takav se proces odvija i u ćelijama mnogih živih bića –Nobelova nagrada 1956. ispitujući mozaičnu bolest duhana. 1911. dok su biljni virusi ostali najmanje poznata grupa virusa. 1937. Najmanji virusi su biljni satelit virusa nekroze duhana promjera 17 nm.bakterije se vrlo lako gaje i postoji niz metoda koje su omogućile studiranje bakteriofaga u bakterijama. animalni i humani virusi najbolje izučeni. a od animalnih virus slinavke i šapa promjera 20 nm. Od biljnih virusa najveći su klosterovirusi dugi 2000 nm. a od animalnih najveći su pox virusi koji su na granici vidljivosti . Tabela 1.

ili nukleinske kiseline upakovane u populaciji virusnih čestica. a različiti virusi sadrže u čestici različite iznose nukleinskih kiselina. pa se razlikuju RNA–virusi i DNA–virusi. Virusne su komponente molekule sastavljene od vezanih atoma čije vrijednosti izražavamo molekulskom težinom. Genom je skup gena jednog organizma sadržanog u haploidnoj hromosomskoj garnituri. Nukleinske kiseline su sastavni dio virusnih partikula. Odnos veličina čestica virusa i bakterijske odnosno ljudske ćelije (eritrocita) To su aćelijski oblici građeni od proteinskog omotača – kapside i genetičkog materijala – genoma koji je upakovan unutar kapside. kod virusa i RNA može biti nosilac genetičke informacije. Dok se u ćelijskim organizmima nalaze uvijek obje vrste nukleinskih kiselina DNA i RNA. Za razliku od celularnih organizama. Neki virusi mogu imati ovoj – peplos (envelope). Genom virusa su sve nukleinske kiseline sadržane unutar virusne čestice. Nukleinske kiseline virusa predstavljaju genom virusa. Genom virusa može biti dvolančana ili jednolančana DNA i RNA:     ds DNA (double stranded – dvolančana DNA) ss DNA (single stranded – jednolančana DNA) ds RNA (double stranded – dvolančana RNA) ss RNA (single stranded – jednolančana RNA) . kod virusa dolazi samo jedna od njih.svjetlosnog mikroskopa. Slika 1.

influenca virus (kod njih postoji 8 segmenata RNA) ili reoviride (unutar jedne čestice ima 10 – 12 segmenata) ili segmenti mogu doći u posebnim česticama. RNA+ nakon oslobađanja proteina kapside u ćeliji se veže za poliribosome i započinje sintezu ranih proteina tj. Drugi primjer je ss RNA virusa mozaika lucerke čiji je genom građen iz 4 odsječka. Comoviridae i dr. Φx 174 Q6 Genom virusa može biti cjelovita nukleinska kiselina koja može biti različitog oblika – linearna i cirkularna (prstenasta). Adenoviridae. enzima koji će katalizirati sintezu virusnih genoma potomaka. Takvi virusi se zovu virusi sa podjeljenim genomom i kod njih segmenti mogu doći zajedno u jednoj čestici npr. Retrovirusi čine posebnu grupu virusa. Tombusviridae.pozitivna i ss RNA . a za infekciju je potreban kompletan genom. Paramyxoviridae (pneumovirusi.Tabela 2. ali se replikacija vrši preko RNA intermedijera. fleksibilni). ali se razmnožavaju preko DNA intermedijera. MS2 dsRNA genom biljni Caulimovirusi sa tipičnim članom – virus mozaika karfiola Poxviridae. Rhabdoviridae (virus bjesnila). Najviše biljnih virusa ima RNA+.Orthomyxovir idae (virus gripa).genom imaju oni virusi čiji je genom komplementaran informacionoj RNA. Prvu grupu nazivamo retrovirusi i oni imaju jednolančanu RNA kao genom. Genom virusa može biti i fragmentiran tj. podijeljen na 2 do 12 odsječaka. U jednolančanih RNA virusa (ss RNA) genom se može u procesu replikacije dvojako ponašati. Retroviridae (virus leukemije HTLV I i HTLV II. osipa).– negativna. ili posjeduju DNA kao genetički materijal. RNA. Papovaviridae. . Potyviridae. virus šišavosti duhana u kojem su dva fragmenta genoma upakovana u posebne čestice. Iridoviridae (virus insekata i vertebrata) T fagi i λ fagi Reoviridae animalni Parvoviridae (Picornavirus) Reoviridae bakteriof agi fd (produženi. Herpesviridae. Tipovi virusnog genoma dsDNA genom ssDNA genom Geminiviridae ssRNA genom većina biljnih virusa ima ss RNK genom: Bromoviridae. te virus nuklearne polidroze (virus insekata). za aktiviranje genoma neophodan je enzim RNA transkritptaza ugrađen u kapsidi koji će omogućiti transkripciju RNA.u iRNA tj. i takvi virusi se nazivaju multikomponentni virusi. RNA+. HIV). pa prema tome su i označene kao ss RNA+ . Virusni genom je RNA+ kada se u procesu replikacije ponaša kao iRNA (informaciona RNA). npr. tj. Posebno su interesantni RNA-DNA virusi zbog toga što posjeduju ili RNA kao genetički materijal. virusi zaušnjaka.

koji se sastoji od 3596 nukleotida. virion nosi dvije kopije genoma. a neki bakteriofagi umjesto citozina imaju 5 – hidroksi metil citozin tj. primarna struktura mnogih virusa. ali različite sekvence. a nije poznato koja od njih je funkcionalna. blizanci) koja ima dvije molekule DNA slične dužine. umora i AIDS-a. a od ostalih virusa se razlikuju po tome što pomoću vlastitog enzima svoju genetičku uputu prevode u DNA. a DNA II je duga 2724 nukleotida i svaka partikula blizanaca nosi samo jednu molekulu genoma. Genom faga MS2 sadrži tri gena. Drugu grupu čine hepadna virusi koji imaju dvolančanu DNA kao genetički materijal Danas je poznata nukleotidna sekvenca tj. tj. tzv.Sadrže RNA. „goli virus“. Građa virusne čestice . Građa virusa: a) virus građen samo od nukleokapside. godine. Prvi puta je sekvenciran kopletan genom 1976. a treći gen za RNA replikazu. Pripadaju im virsi koji su uzročnici najtežih bolesti. Slika 2. jedan nosi informaciju za A protein. šećera riboze u RNA i dezoksirboze u DNA i ostataka fosforne kiseline).viriona Slika 3. Interesantna je struktura jednolančanog genoma gemini virusa (tj. Sekvenca genoma virusa HIV prvi put je određena 1985. pa se takav genom naziva bipartitni (dvodijelni) genom. i to bakteriofaga MS2 . Virusne nukleinske kiseline sadrže uobičajne baze (nukleotidi su građeni od purinske i pirimidinske baze. DNA I ima 2779 nukleotida. godine. Predstavljena je sa dvije kopije ss RNA. a umjesto timina 5 – hidroksipenil uracil. 5 hidroksi – metil uracil. . drugi gen za strukturni protein kapside.

b) forma virusa sa ovojnicom .

 multikomponentni virusi. virusi gripe. a neki i lipide. kapsida izvanredno štiti virusni genom. kruta. Jednom nastale protomere se udružuju međusobno tj. Zahvaljujući strukturi i organizaciji svojih podjedinica. Produženi virusi liče dugom štapiću. Polimorfni virusi pored kapside posjeduju i ovojnicu. što govori o ekonomici virusnog genoma (za večći broj proteina bio bi potreban i veći broj gena koje se ne bi mogli upakovati unutar kapside). a imaju pleomorfan oblik iz razloga što im ovojnica nije rigidna tj. Primjer za produžene viruse sa ovojnicom jeste virus gripe ili influence ili ebola virus. Oblik krutog štapića ima TMV ili bakteriofag MB. U česticama biljnih virusa mogu se naći i anorganski i organski kationi. Kapsomere se međusobno spajaju u najraznovrsnije geometrijske oblike koji daju virusima izgled štapića. Jedan dio proteina izgrađuje kapsidu (građevni proteini) i određuju oblik virusa : kod produženih oblik valjka. Obično im je genom dlDNA. U tvorbi kapside nema pomoći iz vana pa se proces njenog nastanka naziva samoudruživanje ili samosastavljanje (slično nastanku bakterijskog flageluma). te znatne količine vode. closterovirus. kristala itd. Postoje produženi i izometrični. Imaju litički i lizogeni ciklus. Od izometričnih virusa treba spomenuti gemini viruse ili blizance čije se čestice javljaju u parovima. Nukleinska kiselina čini 5–40 % građe virusne čestice.  kompleksno građeni virusi. a kod poliedričnih oblik pravilnog poliedra. Drugi dio proteina su virusni enzimi (funkcionalni enzimi). herpes virus. Izometrični (poliedrični) virusi su više ili manje loptastog oblika i njihove dimenzije mjere se prečnikom. Mnogi virusi preko kapsida na svojoj površini imaju virusni omotač koji sadrži peptide i polisaharide. Bakteriofagi su specifičnog oblika. rota virus. Prema morfologiji kapside na osnovu elektronsko-mikrsokopskih pretraga virusi se mogu klasificirati u nekoliko morfoloških tipova:  produženi virusi (izometrični ili poliedrični). bjesnoće i HIV-a. U skupini komleksno građenih virusa spadaju neki bakteriofagi i pox virusi. dok ostatak od 60-95 % ide na proteine. a fleksibilnog štapića poti virusi ili npr. Takvi su npr. Kapsida je građena od proteinskih podjedinica = protomere. Litički je onaj kod kojeg odmah nakon umnožavanja virusa dolazi do lize ćelije. Iz nje strše glikoproteinski izdanci kojima se virus prihvata za ćeliju primatelja. a mogu biti kruti ili fleksibilni. poliedara. koje mogu biti kopije jednog proteina ili kapsidu gradi uglavnom manji broj različitih proteina. specifično se povezuju tvoreći kapsidu. no ima ih i građenih samo od glave tako da izgledaju kao izometrični virusi. Građena je od kapsomera i nosilac je virusnih antigena.Za infekcioznost virusa značajna je kapsida – proteinska ljuska koja obavija nukleinsku kiselinu. rakete.  polimorfni. pomaže njegovom prenosu među ćelijama domaćina. nosilac je antigena. Životinjski virusi prilikom izlaska iz inficirane ćelije dobijaju omotač od izmijenjenih ćelijskih membrana. U glavi se nalazi nukleinska kiselina koju ubacuju u bakterijsku ćeliju. tu spadaju različiti virusi – HIV. Najčešće su građeni od glave i repa. dok su herpes virus ili HIV primjer za izometrične viruse sa ovojnicom. Kod lizogenog se . metka. Složeniji virusi koji sadrže ovojnicu sadrže više vrsta proteina.

oblik puščanog zrna. a kod virusa sušenosti duhana dvije. Vakcinija virusi je virus kravljih boginja. Virus mozaika lucerke u populaciji ima 5 tipova čestica. Bakteriofag . NK. Slika 4. d i d-1) izometrični (okruglasti oblici) i e) čestica geminivirusa od dvije spojene čestice.kukleinska kiselina. PP.proteinska podjedinica Slika 5. Od multikomponentnih virusa poznat je virus mozaika lucerke i virus šuštavosti duhana. Do lize dolazi nakon dužeg vremena i to u određenim uslovima. Rabdovirusi imaju poseban oblik .ciklusa genom faga ugrađuje u genom bakterije (profag) i replicira se s njim u diobama bakterijske ćelije. 4 baciloformne i jedna okrugla. b) štapičasti. Osnovni oblici i građa biljnih virusa: a) nitasti. čiji je jedan kraj ravan a drugi zaobljen. spada među animalne viruse a ima oblik lepne. b-1 i b-2) pogled na građu kapside i srži i c i c-1) baciliformni.

danas su poznati oblici građeni jednostavnije od virusa (viroidi. te ne mogu rasti i razmnožavati se kao ostali organizmi.  fiziološki Virusi su paraziti koji nemaju vlastiti metabolizam.  hemijski Virusi i po hemijskoj građi pokazuju osebujnost i razlikuju se od celularnih patogena. Zbog opšte građe virusa uopšte je prihvaćen naziv za tijelo virusa – virusna čestica ili partikula. Parazitizam virusa je poistvojećen sa multiplikacijom virusa. oni se od navedenih intracelularnih parazita bitno razlikuju u pogledu strukturne organizacije. međutim neki virusni patogeni biljaka razvijaju se na domaćinima i biljnog i životinjskog svijeta. što može imati različite posljedice za ćeliju domaćina. Dok se mikroorganizmi razmnožavaju diobom ćelija. Vrlo su jednostavne građe i dugo se mislilo da su najjednostavnije građeni patogeni. propagacija – multiplikacija. Takvi virusi nazivaju se perzistentnim. ili RNA ili DNA. životinje ili čovjek. . provodi se genetički progamiranom sintezom virusnih komponenti i njihovim udruživanjem. virusne RNA. odnosno cirkulatornim virusima. međutim virusi imaju samo jednu. fiziološki.Iako su virusi obligatni paraziti slično nekim bakterijama kao što su rikecije. Nakon prodiranja u ćeliju. umnožavanje virusa. propagativnim.  domaćin Opšta karakteristika parazita je da su njihovi domaćini biljke. sateliti virusa. virusna nukleinska kiselina se oslobađa proteinskog omotača i koristeći ćelijski sintetički aparat sintetizira nove virusne partikule (prisiljava ćeliju domaćina). Svi celularni organizmi imaju obje vrste nukleinskih kiselina. pa čak dovesti i do fatalnih posljedica. Naprotiv. tj. virusi su acelularni oblici i ne pripadaju prokariotima. što predstavlja novi kvalitativni oblik parazitizma. hlamidije i mikoplazme. prioni). domaćina i načina parazitizma. virusi svojim prisustvom mijenjaju metabolizam ćelije i usmjeravaju ga u pravcu sinteze sopstvenih virusnih partikula.  parazitizam Svi intracelularni paraziti koriste ćeliju domaćina kao izvor potrebnih materija koje uključuju u sopstveni metabolizam i na taj način obezbjeđuju vlastite životne funkcije. hemijskog sastava.  strukturno Za razliku od njih.

Simetrija virusa sa ovojnicom određuje se na osnovu nukleokapside koja se nalazi unutar ovojnice. Najpoznatiji je ikozaiedar koji susrećemo kod životinjskih virusa (herpes virus). takve virusne čestice imaju valjkast ili cilindričan oblik. a kod 20 – straničnog 30 PP. Ne postoje animalni virusi ove simetrije. npr. Retroviride u koju spada HIV. Paramiksoviride. Postoje 2 tipa virusne simetrije:  spiralna i  kubična Virusi spiralne simetrije su produženi. imaju spiralan raspored podjedinica kapside koje omotavaju centralno položenu nukleinsku kiselinu u obliku spirale (heliksa). druga kroz središte od 20 ravni trokuta 3. rasporedom njenih podjedinica. kroz drugu 3 i kroz treću 2 puta. Rabdoviride.5. jedna kroz svih 12 vrhova 2. triangulacijski broj koji označava koliko je manjih trokuta nastalo od izvornog trokuta. Viši stupnjevi organizacije ikozaiedra nastaju daljom diobom površinskog trokuta. Budući da proteinske molekule nemaju oblik istostraničnog trougla. TMV. 60 pomenutih protomera može se u kapsidi nekih virusa rasporediti tako da se po 5 njih skupi na svaku od 12 vrhova ikozaiedra. Ovojnica je građena od lipidnog dvosloja u koju su uloženi glikoproteidi. Simetrija virusnih čestica Morfološka organizacija virusne čestice određena je strukturom njene kapside tj. čestica satelitskog virusa uz virus nekroze duhana koja ima 12 pentamera. . Kubična simetrija se nalazi u poliedričnih virusa čije je kapsida izometrična. Mnogi virusi imaju kompleksnu ovojnicu koja okružuje nukleo–kapsidu. u najjednostavnijih kapsida su dovoljne 3 identične PP za izradu 1 trokuta. postero virusi. odnosno spiralni. a kubične simetrije fam. Kompleksno građeni virusi bakteriofaga imaju glavu kubične. U viruse sa ovojnicom spadaju poznati virusi iz familije Ortomiksoviride. Npr. a rep spiralne simetrije. Prema obliku kapside. Proteinske ili strukturne podjedinice izometričnih virusa mogu se skupljati u veće tvorbe koje su sastavljene od više protomera i nazivaju se kapsomere – morfološke podjedinice. Lipidi potiču od membrane ćelije domaćina dok glikoproteine kodira virusni genom. Kroz središte tog geometrijskog tijela mogu se povući 3 ose rotacijske simetrije: 1. karla virusi. Kod takvih virusa površina viriona je sastavljena od 20 istostraničnih trogulova i ima 12 vrhova i 30 ivica. treća sredinom svakog od 30 bridova (ivica) Rotacijom jednom od 3 ose simetrije slika ikozaiedra se pojavljuje redom 5. to je tzv. Većina biljnih virusa ima takvu simetriju. Po obliku kapside virusi imaju poliedričnu formu. Takvu građu ima npr. a da nemaju ovojnicu. poti virusi i dr.

god. koja je izolirana iz biljke inficirane viroidom. Prioni su proteinske infektivne čestice. Gole su jer ne posjeduju kapsidu. Najpoznatiji je viroid vretenastog gomolja. Viroidna RNA dosta je stabilna i neobično infekciozna. Prioni.. To su jednolančane kružne molekule RNA koje su infektivne i uzrokuju bolesti viših biljaka. za šta je dobio Nobelovu nagradu. Kubična simetrija virusne čestice Slika 7. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule Viroidi.Slika 6. Otkrio ih je Stanley B. ako se razrijediti u gotovo 2 miliona litara vode takva otopina ostaje infekciozna. Predstavljaju infektivne čestice manje od virusa. Drugi tip patogena su prioni. Otkriveni su 1971. Spiralna simetrija virusne čestice 6. Ne upravljaju sintezom proteina jer su suviše mali. te im je on dao naziv viroid. god. to su glikoproteini koji mogu biti infektivni. izračunato je da u 1g ukupne RNA. a otkrio ih je Diner koji je tvrdio da su viroidi čista RNA. Prusiner 1996. Takvi proteini nalaze se u plasmamembrani normalnih ćelija i još uvijek im se .

tj. One se također ne mogu samostalno replicirati. Satelitne RNA. Neki biljni virusi ne mogu se razmnožavati samostalno.viroidi. Danas. virusi predstavljaju regresivne oblike bakterija koje su izgubile ćelijsku građu uslijed dugotrajne prilagođenosti na parazitski način života u ćelijama živih bića. Evolucija virusa Pitanje o porijeklu virusa i njihovoj prirodi je predmet mnogobrojnih istraživanja naučnika. Prisutni su ćelijama nervnog tkiva i označeni su kao PrPc. u virusnim česticama su nađene strane ssRNK koje nisu dio virusnog genoma. zbog toga u prirodi uz njih uvijek dolazi virus pomagač. a oni koji uzrokuju bolest označeni su kao PrPsc (scscrapie). Teorije o porijeklu virusa uglavnom se svode na tri osnovne koncepcije.  Po prvom gledištu virusi predstavljaju aćelijski oblik živih bića i označeni su zajedničkim imenom protobionti. lutajući geni“ koji su izbjegli kontroli ćelije i počeli se autonomno razmnožavati. Nauka je do sada prikupila veliki broj dokaza koji potvrđuju shvatanje da se život može manifestovati ne samo u ćelijskom. Ovo tvrdnja se zasniva na činjenici da mnogi virusi obrazuju kristale. Pojava kristalizacije naročito je karakteristična za sitne viruse. kratki segmenti RNA koji mogu da se repliciraju u živim ćelijama izazivajući oboljenja (npr. već i u aćelijskom obliku organizacije. njihova RNA dolazi u zasebnim česticama. Još interesantnija je pojava priona . treće gledište svodi se na to da virusi uopšte ne pripadaju živim bićima. kakvu predstavljaju virusi. najprivaćenija hipoteza o nastanku virusa je ta da su virusi nastali iz dijelova ćelije domaćina . Ova otkrića pomjeraju saznanja nauke i mijenjaju kriterijume o neživom i živom. Sateliti virusa. To su satelitne RNA koje ne mogu stvarati vlastiti proteinski omotač več dolaze unutar kapside virusa pomagača npr. Satelitni virusi se ne mogu samostalno razmnožavati.  Po drugom gledištu. slične mineralima. ali mogu stvoriti vlastiti proteinski omotač. Danas se zna da postoje i prostije čestice od virusa . bolest češanja kod ovaca). . bez pomoći virusa pomagača. tj. Prioni su uzročnici bolesti ludih krava [bovine spongiform encephalopathy (BSE)].proteina male molekulske težine koji se samostalno razmnožavaju i izazivaju bolest ludih krava. Zastupnici ovog gledišta smatraju ih potomcima prvobitnih organizama koji su se u davnoj prošlosti pojavili na Zemlji.to su fragmenti nukleinske kiseline. neorganske prirode. Najinteresantniji problem koji biologija pokušava da riješi je prelaz od neživog ka živom.ne zna uloga.  Najzad. Najpoznatiji je satelitni virus koji dolazi uz virus nekroze duhana. zatim nasljedne krojcfeld – jakobsonove bolesti (Creutzfeldt-Jakob disease) i mnogih drugih bolesti. Postoji i druga vrsta satelita koja nema vlastitu kapsidu tj. satelitna RNA virusa mozaika krastavca. Odnos između satelitnog virusa i virusa pomagača (helper virusa) strogo je specifičan. tj. 7.

u većini slučajeva pri svrstavanju virusa u specifične taksonomske kategorije. geografska distribucija. virus hepatitisa. morfologija virusne čestice postaje najvažnija karakteristika za klasifikaciju virusa. pa se tada koriste serološki testovi za razlikovanje blisko povezanih serotipova (npr. kao i vektori koji ih prenose. također predstavljaju bitne kriterije za taksonomiju virusa. va – vacuola). virus disajnog sistema itd. Stabilnost virusne čestice (uticaj promjene pH i temperature. U nekim slučajevima. . tkivu i ćeliji. Klasifikacija virusa Za razliku od klasifikacije eukariota. jer je viruse teško grupisati samo po jednom kriterijumu. Sekvencioniranje genoma virusa se sve češće obavlja vrlo rano u identifikacijskim protokolima. bila su glavna obilježja koja su se koristila za klasifikaciju virusa. viruse biljaka. čak i u zemljama u razvoju. dopunjavala i još uvijek nije u potpunosti zadovoljavajuća. potom prema domaćinu: animalni. U ranijim fazama taksonomije virusa. toga virus (toga – omotač). npr. biljni. retrovirusi – prema reverznoj trankriptazi. izloženost otapalima lipida. koksaki virusi – prema mjestu u SAD. kompleks simptoma bolesti koje izazivaju u svojim domaćinima. klasifikacija virusa se često mijenjala. klasifikacije se najčešće vrše prema :  tipu nukleinske kiseline na RNA i DNA .na viruse bakterija (bakteriofagi). Naučna klasifikacija virusa je složen posao.  simptomatologiji. U imenovanju virusa korišteni su neki termini koji opisuju osobine virusa npr. po – poliom. arbovirus (prenosioci arthropode).) i njeni antigeni (određeni različitim serološkim metodama). deterdžentima i sl. Danas. danas se teži tome da se upozna hemijska i genomska struktura virusne čestice.8. razlikovanje između japanskog encefalitis virusa. morfologija virusne čestice i rezultati seroloških testova i dalje ostaju važni kriteriji za identifikaciju nepoznatih virusa. RNAtip nukleinske kiseline). piko RNA (piko – mali. viruse životinja i viruse čovjeka. kao i ekološki karakteri i prijenosnici virusa.  organizmima (ćelijama) u kojima parazitiraju . naročito prema etru. broju kapsomera i prisutnosti membrana.  imunološkim svojstvima.  načinima prenosa.  osjetljivosti na fizičke i hemijske faktore. od najvažnijih patoloških simptoma. Murray Valley encefalitis virusa i West Nile virusa). TMV.  tropizmu prema domaćinu. tj. Iako je većina virusa vidljiva elektronskim mikroskopom. klinička i patogena svojstava.na jednostruko ili dvostruko lančanu. virus mišje groznice. Otkrićem elektronskog mikroskopa i njegovom širokom primjenom. bakterijski virus ili prema ciljnim organskim sistemima : virus probavnog sistema. Biljni virusi najčešće dobijaju ime po biljci domaćinu i simptomima koje uzrokuju. Međutim.  veličini i tipu simetrije. Virusi su se pokušavali svrstati u grupe na osnovu tipa bolesti npr. Bilo je klasifikacija prema vektoru. papova virus (od početnih riječi pa – papiloma. npr.  patologiji. analiza sekvence ne može identificirati virusnu česticu do nivoa potrebnog za preciznu kliničku dijagnozu.

i većina proučavanja virusa bila je usredotočena na njihove sposobnosti da uzrokuju infekcije i bolesti. Historija taksonomije virusa Najraniji eksperimenti koji uključuju viruse odvojili su viruse od drugih mikroba koji se mogu vidjeti svjetlosnim mikroskopom i koji se mogu uzgajati na prilično jednostavnim medijima. U eksperimentima koji su doveli do prvog otkrića virusa.-im došlo je do eksplozije u otkrivanju novih virusa. što je dovelo do potpune pomutnje u tadašnjoj klasifikaciji virusa." Iako su prva proučavanja virusa počela na prijelazu stoljeća. do 1930. Tokom godina bilo je mnogo pogrešaka i duplikacija prilikom imenovanja i klasifikacije virusa. virus mozaika lucerne. Mnogi virusi izolirani od ljudskih. temeljla su se na zajedničkim svojstvima patogena. god. 1957. Iako su danas . Potaknuti velikom količinom informacija. 1955. životinjskih i biljnih uzoraka izolirani su u različitim laboratorijama. 1959. Najranija nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa. Na primjer. primarni kriteriji koji se koriste za razlikovanje redova. virus mozaika duhana).) da viruse klasificira na osnovu zajedničkih osobina virusne čestice.). U 1950. i (2) neadekvatan pregled podataka međunarodnih specijalnih grupa. grupe myxovirusa (Andrewes.). filtrabilna infektivnost virusnih čestica. familija i rodova virusa su slijedeći:  vrsta i organizacija virusnog genoma  strategija virusne replikacije  struktura viriona (virusne čestice) 9. mjerena je samo jedna fizičko-hemijska karakteristika.-im i 1960. virus hepatitisa C. patogeni virusi koji uzrokuju hepatitis (npr.). nisu postojali dokazi o građi i sastavu virusne čestice. dobili različite nazive i samim tim i različita mjesta na listi virusa. zajedničkom tropizmu organizama. Beijerinck i Ivanovski (virus mozaika duhana). Razlozi za ove i slične probleme su: (1) neadekvatna karakterizacija i opis virusa od strane onih koji su ih izolirali. Niti jedna druga fizička osobina nije mjerena u to vrijeme. te nekoliko grupa biljnih virusa sa virusnom česticom u obliku štapića ili niti (Brandes i Wetter. Među prvim taksonomskim grupama izgrađenim na toj osnovi bile su grupe herpesvirusa (Andrewes.. u Moskvi je 1966. 1954. virus žute groznice i Rift Valley virus groznice). označeni su jednim imenom "virusima hepatitisa". Bang i Burnet. također su svrstani u istu grupu virusa "mozaik virusa. god. virus hepatitisa. virus hepatitisa B. dakle. Tada je već postalo jasno da je klasifikacija i nomenklatura virusa vrlo složen i zahtjevan posao.U nastojanju da se stvori jedinstvena taksonomija virusa. fizičkim i hemijskim osobinama. virus mozaika ljulja. grupe poxvirusa (Fenner i Burnet. rod -virus i vrste. Još uvijek je veliki broj novootkrivenih virusa nesvrstanih zbog nepotpunih podataka o njihovim virološkim. god. osnovan Međunarodni odbor za nomenklaturu virusa.). nekoliko pojedinaca i odbori samostalno kreiraju napredne klasifikacijske sheme. te zajedničkim ekološkim karakteristikama i načinu prijenosa. a 1981. Loeffler i Frosch (slinavka i šapa virus) i Reed i Carroll (virus žute groznice) na kraju stoljeća. 1950. virus mozaika cvjetače. odbor je predložio klasifikaciju prema kojoj se virusi na temelju osobina svrstavaju u familije sa sufiksom -viridae. Biljni virusi koji uzrokuju mozaike (npr. podfamilije -virinae. To je potaknulo Bawden (1941. Danas.

ds DNA virusi ss DNA virusi ds RNA virusi RNA + RNA reverzno transkribirajući virusi Baltimore je iRNA označio kao (+)RNA.LHT sistem ili klasični sistem za klasifikaciju virusa (1962. simetrija (spiralna ili kubična).takvi problemi rijetkost. nukleinske kiseline (DNA ili RNA). 1970. američki virolog David Baltimore (otkrio reverznu transkriptazu) svrstao je sve viruse u 6 grupa: 1. Horne i Paul Tournier koriste Linneov hijerarhijski sistem za klasifikaciju virusa. roda i vrste. .Baltimore-ova klasifikacija (David Baltimor. familije. 2. Klasifikacija se temelji na nivou odjeljka. 10. 5. Robert W. godina) Prati Linneov sistem binarne nomenklature. jer pogreške mogu imati ozbiljnih posljedica. reda. virusi su podijeljeni u tri grupe unutar reda virales : • Grupa I : phaginae (napada bakterije) • Grupa II : phytophaginae (napada biljke) • Grupa III : zoophaginase (napada životinje) . a sve virusne nukleinske kiseline koje su joj komplementarne označene su znakom (-). 4. godina) Lwoff. 3. i dalje se klasifikaciji virusa pridaje posebna pažnja. godina) S obzirom na način sinteze iRNA. . • • Virusi su grupisani prema njihovim zajedničkim svojstvima (ne svojstvima domaćina) hemijska i fizička svojstva (npr. Prema ovoj klasifikaciji. Sistemi klasifikacije virusa Holms-ov sistem klasifikacije (1948. prisustvo i odsustvo ovojnice itd. 6. klase.

Već tada virologisti su osjećali potrebu za jedinstvenom. gripe. U početku. osobine virusne čestice se smatraju važnim kriterijem za podjelu odjeljaka na familije. dali su Gibbs i sar. ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava. beskičmenjaka i bakterija u jedan sistem. Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV) postao je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) u 1973.ICTV = International Committee on Taxonomy of Viruses (1973. godina) Ovaj sistem klasifikacije virusa temelji se na četiri karakteristike virusa : nukleinske kiseline. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) Međunarodni kongres za mikrobiologiju 1966.Međunarodni komitet za taksonomiju virusa . jlDNA-virusi.npr. samovoljno i monotetički. U tom sistemu. koja se vremenom mijenjala i održala sve do danas. Danas. Ova rana nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa. Takson vrsta u klasifikaciju virusa uveden je tokom 1990. neki biljni virusi jlRNA. 45 studijskih grupa i preko 400 virologa. geminivirus dlRNA-virusi. godini. Alternativni prijedlog 1966. npr. i rodove. ICTV ima šest pododbora. Horne i Tournier (1962.-ih i tek tada je postalo jasnije da se familije i rodovi najbolje mogu definirati monotetički (ili na osnovu samo . Hijerarhijska podjela virusa na ove glavne taksonomske grupe. godina) 11. simetriji kapside. dovela su do razvoja sistema univerzalne taksonomije u 1970. rekombinantne DNA u genom biljaka. Sistem je predstavljen korištenjem "kriptograma" (kodirani zapisi osam virusnih karakteristika). Baltimore-ova klasifikacija virusa dlDNA-virusi.animalni virusi. životinja. univerzalnom taksonomskom shemom virusa. Mnogi virolozi se nisu složili sa ovakvom podjelom. podredove i familije.npr.) su predložili sveobuhvatnu shemu za klasifikaciju virusa u pododjeljke.tim godimama. Bilo je teško i sporo razvrstati stotine virusa izoliranih od ljudi. mozaika cvjetače (= dobar prirodni vektor za ubacivanje strane. vir.Casjens-ov i Kings-ov klasifikacijski sistem (1975.retrovirusi (od biljnih samo virus mozaika cvjetače . virus mozaika salate (+)jlRNA-virusi . prisustvu ili odsustvu omotnice itd. a onda taj sistem odvojiti od ostalih bioloških grupa.ova pojava postoji samo kod virusa. Lwoff. Prema univerzalnoj shemi ICTV-a. virus bjesnoće. temeljila se na tipu nukleinske kiseline. prisustvo omotnica. npr. u Moskvi osnovao je Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV). protiveći se samovolji u odlučivanju koje karakteristike virusne čestice trebaju imati relativnu važnost pri klasifikaciji virusa.većina biljnih virusa (-)jlRNA-virusi . Tvrdili su da se još uvijek nedovoljno zna o karakteristikama većine virusa da bi ovakva hijerahijska podjela bila prihvaćena. podjela je izvršena na osnovu više kriterija (politetički kriteriji). u nekim slučajevima i na podfamilije. klasifikacija virusa po ovoj shemi nije dijelila viruse na taksonomske grupe iznad familije.I: II: III: IV: V: VI: Slika 8. biljaka. klase. simetrija virusne čestice i mjesto pojavljivanja . redove. neki biljni virusi.

od molekularnih svojstava. 86 familija. uglavnom zbog nedostatka podataka. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) 1999. pa sve do geografske distribucije virusa i domaćina koje inficiraju.. ICTVdB se temelji prvenstveno na hemijskim karakteristikama virusa. vektorima koji ih prenose.. 1976.) i prevod podataka za tradicionalna izvješća i web izdanja. tabele. . 2000. godine uveo je sistem decimalnih kodova i omogućio kompletnije identifikovanje i tačnije određivanje taksonomskog statusa virusa. 348 rodova i 2290 vrsta. čime se omogućava praćenje novih informacija. slike. Sistem i dalje sadrži stotine „neraspoređenih“ virusa. Osnovni principi nomenklature virusa su:  stabilnost  izbjegavanje ili odbijanje korištenja imena koja bi mogla dovesti do pogreške ili zabune  nepotrebno stvaranje imena Nomenklatura virusa i subvirusnih čestica je neovisna od ostalih bioloških nomenklatura i ima status „iznimke“ u predloženom Međunarodnom kodeksu bionomenklature (BioCode). 1982.ICTVdB ICTVdB je osnovana na Australian National University. Na sjednici u Meksiku 1970. U to vrijeme.. 12. ICTVdB koristi DELTA sistem (programski jezik za opisivanje taksonomije).  razviti međunarodno dogovorena imena za svojte virusa.  da međunarodna zajednica virologa zajedno donosi taksonomske odluke.. Od tada. ICTV je objavio osam izvješća pod naslovom Klasifikacija i nomenklatura virusa (1971. godine. a vrste politetički. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa . Posebnost ovog programa je mogućnost pohrane ogromnog broja različitih podataka (tekst. 19 podfamilija.). replikaciji nukleinskih kiselina. Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa Osnovni ciljevi Kodeksa klasifikacije i nomenklature ICTV su:  razviti međunarodno dogovorenu taksonomiju virusa.. 13. domaćinima te geografskoj distribuciji. Još jedna prednost ICTVdB je mogućnost on-line unosa podataka. njihovom genomskom tipu. ICTV je odobrio prve dvije familije i 24 rodova. uključujući i vrste i subvirusne čestice. komentari i sl.nekoliko karakteristika). 1995. koji je usvojen kao svjetski standard za razmjenu podataka u taksnomiji. 16 grupa biljnih virusa su također imenovane.. bolestima koje izazivaju. 1991.. 1979. 2009. a danas je bazirana na Sveučilištu Columbia. Osmi izvještaj ICTV evidentirao je univerzalnu taksonomsku shemu virusa koja se sastoji od šest redova.

familije nisu nužno svrstane u podfamilije. familija je najviši takson u upotrebi pri klasifikaciji virusa. podfamilija Paramyxovirinae. 13.(1) vrsta Mumps virus. Univerzalni klasifikacijski sistem virusa raspoređen je u slijedeće taksonomske kategorije : red. rod Rubulavirus. (2) vrsta Rice stripe virus. red Mononegavirales.1.2. pomoću nomenklature vrste. ako rod nije otkriven (određen). Prilikom klasifikacije nije obavezno koristiti sve nivoe taksonomske hijerarhije. Ovaj takson se koristi samo kada je potrebno riješiti neke složene hijerarhijske probleme. Stabilna nomenklatura je jedan od glavnih ciljeva taksonomije. ali je neizvjesno u koji rod treba klasificirati vrstu. Pri osmišljavanju imena za nove svojte ne smiju se koristiti imena osoba. Također. Validna imena se smatraju "prihvaćenim imenima" ako su evidentirana kao međunarodno odobrena imena u 8. Pravila klasifikacije i nomenklature virusa Klasifikacija i nomenklatura virusa mora biti internacionalna i univerzalno se primijenjivati na sve viruse. Pravila o imenovanju taksona Predložena imena za taksone su "validna" ako su u skladu s Pravilima utvrđenim kodeksom i ako se odnose na priznate taksone. ili ako dođe do ozbiljnih sukoba s pravilima Kodeksa. Ako je klasifikacija vrste u familiji jasna. takva vrsta se klasificira kao „neraspoređena“ vrsta te familije. eksplicitno ili implicitno. Primarna klasifikacija virusa je u vrste. ali za mnoge. Vrsta može biti klasificirana kao „neraspoređen član“ familije. Većina vrsta su razvrstane u rodove i većina rodova su svrstani u familije. imenovan). Važećim imenom se smatra ono ime koje je objavljeno i povezano sa opisnim materijalom i koje zadovoljava pravila Kodeksa. Taksoni iznad vrste moraju biti odobreni prije nego im se dodijeli ime. takson će biti priznat (utemeljen. familija Paramyxoviridae. Ograničenja pri klasifikaciji Tek kada je reprezentativni član virusa dovoljno dobro okarakteriziran i opisan u literaturi i nedvosmisleno se razlikuje od drugih sličnih svojti. roda Tenuivirus. 13. Nova imena taksona ne smiju se kreirati usvajanjem ličnog . Primjeri pune klasifikacije nekog negativnog soja RNA virusa su: .Primjena imena taksona utvrđuje se. ICTV izvještaju ili su naknadno postala "prihvaćena imena" glasovanjem članova Međunarodnog komiteta o odobrenju taksonomskog prijedloga. Prihvaćena imena se nalaze u "Indeksu imena" ICTV-a. podfamilija. rodovi koji nisu klasificirani u familiji imaju status "neraspoređen" (ponekad se nazivaju "plutajući"). Neke familije se zajedno klasificiraju u redove. Vrste koje nisu klasificirane u rodu su "neraspoređene" u familiji. familija. Pri imenovanju taksona i virusa nema prioriteta. rod i vrsta.3. 13. Ime taksona nema službeni status sve dok ga ne odobri Međunarodni komitet za taksonomiju virusa ( ICTV). te se promjena imena koje su prihvatili članovi Odbora razmatra samo u iznimnim okolnostima.

Na primjer. imena biljnih virusa obično su konstruirana kao domaćin + simptom + "virus" (npr. jer ih je lako pomiješati s odobrenim imenom. Postoje i tzv. Bunyamwera virus). na osnovu prihvatljivosti za većinu virologa. Zbunjenost može biti između imena vrste i roda koji završavaju na "virus".4. Imena vrsta ne smiju se sastojati samo od imena domaćina i riječi "virus". ako se takvi brojevi i slova već naširoko koriste. eksponenti. 13. Pravila o vrstama Vrsta virusa je definirana kao „politetička grupa virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. na primjer. ako je potrebno. Na primjer. respiratorni". Dok rod ne dobije ime. Ime roda Comovirus je skraćenica nastala od matične riječi "Co-" crni grah i od "-mo-" mozaika. "e" od enteric". kose crte i grčka slova ne smiju se koristiti u osmišljavanju novih imena. Skraćenice mogu biti prihvaćene kao imena taksona. ljudski herpes virus 2. vrši se na temelju zakona ili. Ako nije predloženo odgovarajuće ime za takson. nova vrsta se navodi kao provizorna (uslovna) vrsta u odgovarajućem rodu ili familiji.trbušni tifus i "o" od "orphan". . ali se mora razlikovati od imena drugih taksona. a broj slogova treba svesti na najmanju moguću mjeru. rod kojem pripada vrsta "Omega virus" ne može se zvati "Omegavirus". Imena vrsta moraju biti osobita i ne smiju biti u obliku koji se lako može zamijeniti s imenima drugih taksona. Brojevi. na primjer. Postojeća imena vrsta kao što su goveđi adenovirus A. goveđi adenovirus B itd. dodajući formalni završetak svojte na ime osobe ili koristeći dio ličnog imena kao osnovu za stvaranje imena. „privremena imena“. mogu se koristiti prilikom imenovanja vrsta kao epitet vrsta. Indeksi.siroče".. Ukoliko je Pododbor ICTV nesiguran o taksonomskom statusu nove vrste ili o dodjeli nove vrste nekom rodu. jer bi vrlo lako moglo doći do zamjene vrste i roda. Imena za taksone trebaju biti jednostavna za korištenje i laka za pamćenje.imena. postojanje roda Iridovirus znači da su oblici novih imena kao što su "irodovirus" ili "iridivirus" neprihvatljivi. Imena vrsta obično obuhvataju više od jedne riječi. ne smiju se duplicirati sa već odobrenim imenima i moraju biti izabrana tako da nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi. Ime vrste mora osigurati odgovarajuću i jasnu identifikaciju vrste. virusi u familiji Bunyaviridae obično se imenuju po lokaciji na kojoj je virus pronađen + "virus" (npr. vrsta virusa „koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje“ nalazi se u još uvijek „neimenovanom“ rodu familije Caulimoviridae. Imena „uslovnih“ vrsta kao svojti. opravdavaju upotrebu slijedećih brojeva u nizu. Tako. Skraćenice čine imena slova i/ili kombinacije slova preuzetih iz složenica. dok. odluka o tome koje ime će biti prihvaćeno. virus nekroze duhana). imenima koja su bila u upotrebi u nedavnoj prošlosti ili imenima vrsta koje su konačne. slova ili njihova kombinacija. pod uslovom da su te skraćenice značajne za određeno polje u virologiji. Ime vrste se može sastojati od nekoliko riječi. ljudski herpes virus 3 itd."R". nasuprot tome. ova vrsta virusa ostaće označena kao "vrsta koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje". Ukoliko postoji više od jednog naziva za isti takson. a ime ostaje neriješeno sve dok ICTV ne predloži i prihvati prijedlog međunarodnog imena. crtice. Novo odobrena imena ne smiju se ponavljati. a ime roda Reovirus je skraćenica riječi "dišni. Kratka imena su poželjnija. Nova imena se odabiru tako da ona nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi ili su se upotrebljavala u nedavnoj prošlosti. te i ljudski herpesvirus 1. takson može biti odobren. Imena kao što su "22" ili "A7" nisu prihvatljiva.

7. Obzirom da su taksoni apstrakcije. 13.. a primjer nepravilnog oblika je „tobaco mosaic virus“. Ime familije čini jedna riječ koja završava na . Ime podfamilije čini jedna riječ koja završava na . Imena vrsta se pišu kurzivom i prvo slovo prve riječi velikim slovom. Druge riječi se ne kapitaliziraju.. sufiks "viroinae" za podfamilije (ako se ukaže potreba za ovim taksonom) i "-viroidae" za familije. viroid vretenastog gomolja svrstan je u rod Pospiviroid. osim ako su u pitanju lične imenice. a prva slova imena se kapitaliziraju. virus. odnosno dijelovi lične imenice... Pravila o redu Red čini grupa familija koje dijele neke zajedničke karakteristike. Ime roda označava jednu riječ koja završava na ..6..9. Pravila za pravopis U službenom korištenju taksonomije. sufiks "-viroid" za rodove. virinae. podfamilija i rodova virusa pišu se kurzivom. Pravila o familiji Familija predstavlja grupu rodova (koji jesu ili nisu organizirani u podfamilije) koji dijele neke zajedničke karakteristike. 13. viridae. 13. Na primjer.5..8. Ime reda sastoji se od jedne riječi koja završava na . Primjer pravilno napisanog oblika je "Tobacco mosaic virus". Viroidi Pravila koja se bave klasifikacijom virusa. Odobrenje novog roda mora biti popraćeno odobrenjem tipa vrste. Takson se koristiti samo u slučaju kada je potrebno riješiti složene hijerarhijske probleme. pišu se isključivo italicom i . kada se njihova imena formalno koriste. 13. virales. a pripada familiji Pospiviroidae. familija.11. kada naučnici iz pojedinih podrčja to smatraju korisnim..10. Pravila o podfamiliji Podfamilije čine grupu rodova koji dijele neke zajedničke karakteristike. 13.13. Ostali podvirusni agensi Sateliti i prioni nisu klasificirani kao virusi. prihvaćena imena redova. primjenjuju se i na klasifikaciju viroida. Formalni nastavci za svojte viroida su riječ "viroid" za vrste. 13. ali se proizvoljno dodijeljuju klasifikaciji. Pravila o rodu Rod je grupa vrsta koje dijele neke zajedničke karakteristike.

rod Rhinovirus.kapitaliziranim slovima.. imenu taksona treba da prethodi izraz za taksonomsku jedinicu. 14.neki drugi vektori.grinje (Acarina).nematode (Nematoda). 5 . B – bakterije.štitasti moljci(Aleurodidae). U formalnoj upotrebi. Gy .virus nekroze duhana itd..sferičan (izometričan). ispravan formalni opis različitih taksona je . Cl – kornjaši (Coleoptera).kompleksna ili različita od gore navedenih 6 .oblik nukleokapside (NK + protein): iste oznake kao u 5 7 . narodni naziv i kriptogram) virusi se imenuju prema simptomima i prema domaćinu (na engleskom jeziku) uz dodatak kriptograma. TMV .izdužen sa zaokruženim krajevima. Fu – gljive (Fungi). Cc -štitaste uši (Coccidae). [] -kriptogram se odnosi na jednu grupu virusa . X . () – podatak je sumnjiv ili nepotvrđen. a odvojene su znakom "+". D = DNA broj lanaca NK: 1 = jednolančana.. Ps . Th – tripsi (Thysanoptera). familija Herpesviridae .prenošenje bez vektora (mehanički).vanjski oblik virusne čestice: S .izdužen s nezaokruženim krajevima. vernancular name and cryptogram.muhe (Diptera). I – beskralježnjaci.vrste domaćina: A – aktinomicete. . S – cvjetnice... Di .ako se dijelovi genoma nalaze u različitim česticama.nepoznato svojstvo virusa. P – paprati.. Ap . Al . Ne . U . V –kralježnjaci 8 . onda se za svaki tip čestice posebno navodi ova vrijednost.lisne buhe (Psyllidae).. Ve . Si – buhe (Siphonoptera).vrste vektora: Ac . M – fitoplazme. vrsta Tobacco necrosis virus .mrežaste. E . 2 = dvolančana molekularna masa NK (u Daltonima = 106) % NK u infektivnoj čestici . Na primjer. O . stjenice (Gymnocerata). .Tobacco mosaic virus ( R/1:2/5:E/E:S/0 ) 1234vrsta NK: R = RNA. Prema sistemu VAC (eng...lisne uši (Aphididae). Osobine virusa mogu se prikazati i kriptogramom pri čemu se dogovorenim kraticama prikazuju najbitnija svojstva pojedinih virusa. rod Morbillivirus. Značenje kriptograma: prema shemi: (1/2:3/4:5/6:7/8) Npr. Imenovanje kriptogramom Taksonomija virusa je veoma promjenljiva i zavisna od poznavanja genomskih karakteristika virusa. F – gljive. * ..

) po prvi put je pojam vrste virusa opisan kao najniži takson u hijerarhiji virusnih taksona. Nekoliko vrsta ostalo je neraspoređeno u svojim familijama. u budućnosti oni se mogu ili pridružiti postojećim familijama ili će predstavljati novu familiju sa drugim neraspoređenim rodovima. Izvještaja ICTV (2009.  Sve podfamilije i većina rodova su članovi priznatih familija. (pod) familije ili reda virusa su taksonomski akti za koje je potrebno temeljno proučavanje i javna rasprava. Relacija virus/vrsta time predstavlja liniju sučeljavanja između biologije i logike. Obzirom da je veliki broj virusa još uvijek neadekvatno okarakteriziran. . dok su vrste virusa i viši taksoni apstraktni pojmovi nastali kao proizvodi racionalne misli i logike. vrste. familija. Virusi su stvarni fizički subjekti koji su nastali kao proizvodi biološke evolucije i genetike. " virusi predstavljaju politetičku grupu virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. i kao takve imaju definirane osobine koje su potrebne za članstvo."Politetička grupa" predstavlja grupu čiji članovi imaju nekoliko zajedničkih svojstava. Neki rodovi još uvijek nisu dodijeljeni familijama. iako svi članovi te grupe ne moraju dijeliti određena zajednička svojstva.  Stvaranje ili eliminacija.  Sve vrste virusa moraju biti reprenzentirane sa najmanje jednim izoliratom virusa.  Neki rodovi su članovi priznatih podfamilija. Slično tome je i pojam "kvazi-vrste" koja nema priznato taksonomsko značenje.  Gotovo sve vrste virusa su članovi priznatih rodova. biti dodijeljeni odgovarajućoj vrsti virusa. koji predstavljaju "univerzalne" grupe. podvrste. Kao što je definirano u njemu. (podfamilija). (re) imenovanje i (re) dodjela vrste. Ostale grupacije u posebnim okolnostima mogu biti korisne. iako predstavlja važan koncept u taksonomiji virusa.  Neke familije su članovi slijedećih priznatih redova: Caudovirales. roda. članovi vrsta virusa su definirani konsenzusom zajedničkih svojstava grupe. mnogi virusi su i dalje neraspoređeni. ali nemaju priznato taksonomsko značenje.  Hijerarhija priznatih taksona virusa je: (red). serotipove.) trebaju. Nidovirales i Mononegavirales.15. iako su jasno identificirani kao nova vrsta.)  U 7. sojeve. kad god je to moguće. itd. Drugim riječima. Sažetak 8. Izvještaju lCTV (2000. rod i vrsta  Samo navedeni taksoni su priznati od strane ICTV. varijante. Vrste virusa razlikuju od viših taksona virusa. Nasuprot tome. imenovanje izolata virusa i njihova dodjela već postojećim vrstama ne smatra se taksonomskim aktom i stoga ne zahtijeva formalno ICTV odobrenje.  Virusi (uključujući izolate virusa. Umjesto toga. što dovodi do službenog odobrenja punopravnog članstva ICTV.

bilo da su nastale kao posljedica prirodnog. Izvještaj Redovi Orders 6 5 3 Familije Families 87 82 73 Podfamilije Subfamilies 19 11 11 Rodovi Genera 348 307 289 Vrsta Species 2290 2083 1903  Pojava određivanja nukleotidne sekvence je izazvala revolucionarne promjene u biologiji i uvelike racionalizirala taksonomiju. Ovakav način imenovanja odnosi se i na opis satelita virusa.njihovo imenovanje vrši se objavljivanjem rada u indeksiranim časopisima iz oblasti virologije. u kojem se opisuje dotični izolat. viroida. uključujući i viruse. 2008. slučajnog ili namjernog širenja. agensa humanih spongiformnih encefalopatija (priona) i nekoliko vrsta virusa životinja i gljiva. Univerzalna taksonomija virusa pruža klasifikacijske sheme koje su podržane na osnovu provjerenih podataka i koncenzusa stručnjaka.  Broj priznatih svojti za svako taksonomsko izdanje: Godina 2009. To je neophodan okvir za daljnje istraživanje trenutno priznatih vrsta virusa i za identifikaciju i karakterizaciju novih virusa u nastajanju. . 8.

. P. M. A. Scientific American 194(6): 42–47. K. second edition. C. (Offprint No. Association of Applied Biologists. R. 10. Jonathan G. (2007) The Microbial World. F. B. Levy. Emerging Infectious Diseases • www. The American Phytopathological Society Plant Disease/Vol. 9). 79. Todar. (1998) Virus taxonomy – 1997. pp. (1994) Virology. C. A. Englewood Cliffs. (1992) Classification and Nomenclature of Plant Viruses: State of the Art. (2009) Biljna virologija i fitopatogene bakterije – skripta.org/wiki/International_Committee_on_Taxonomy_of_Viruses http://www. (2003) Taxonomy and Classification of Viruses. Virology. H.J. No.. Fraenkel-Conrat. Scientific American 239(5): 62–69.wikipedia. 47–55. NJ: Prentice Hall. (1994) Rebuilding a virus. (2006) Wood and Tree Fungi. 5. June (Offprint No. Biology. http://en. Đermić..gov/eid • Vol.. P. Fauquet. ASM Press.. 649–657. Agronomski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. Journal of General Virology. University of Wisconsin-Madison Department of Bacteriology. Schmidt. R. T. 1. Damage. Diener.LITERATURA Büchen-Osmond. Fraenkel-Conrat H. 3rd ed. & Owens. Butler.W.. (2004) Emerging Issues in Virus Taxonomy.ictvdb. 76 No. 1488). SpringerVerlag Berlin Heidelberg. E. Enquist. Stanley.V. A. Protection. (Offprint No. H. R. 1412).. O. (1978) The assembly of a virus. Regenmortel M. Mayo. & Klug.cdc.org/ . 142:165-189. Mahy.org/wiki/Virus http://en. O.. Scientific American 244(1): 66–73. and Use. Washington. Pringle.wikipedia. DC. (2004). J. G. C. Principles of Virology. Martelli. (1981) Viroids. (2003) Geminivirus classification and nomenclature: progress and problems. J. Skalka.