Univerzitet u Sarajevu Prirodno–matematički fakultet

Taksonomski kriteriji u sistematici virusa
Seminarski rad

Odsjek : Biologija Smjer : Biosistematika Predmet : Sistematika acelularnih oblika Mentor : prof. dr. sc. Anesa Jerković-Mujkić Studentica : Aida Mujagić - 248/B

Sarajevo, oktobar, 2010.
SADRŽAJ

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 13.1. 13.2. 13.3. 13.4. 13.5. 13.6. 13.7. 13.8. 13.9. 13.10 . 13.11 . 14. 15.

UVOD............................................................................................................................ Definicija virusa ........................................................................................................... Historija virologije ........................................................................................................ Opšte karakteristike virusa ........................................................................................... Simetrija virusnih čestica ............................................................................................. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule ................................................. Evolucija virusa ............................................................................................................ Klasifikacija virusa ....................................................................................................... Historija taksonomije virusa.......................................................................................... Sistemi klasifikacije virusa ........................................................................................... Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) .................................................. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa (ICTVdB) ........... Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa ............................................ Pravila klasifikacije i nomenklature virusa .................................................................. Ograničenja pri klasifikaciji ......................................................................................... Pravila o imenovanju taksona ....................................................................................... Pravila o vrstama .......................................................................................................... Pravila o rodu ............................................................................................................... Pravila o podfamiliji ..................................................................................................... Pravila o familiji ........................................................................................................... Pravila o redu ................................................................................................................ Viroidi ........................................................................................................................... Ostali podvirusni agensi ............................................................................................... Pravila za pravopis ....................................................................................................... Imenovanje virusa kriptogramom ................................................................................. Sažetak 8. Izvještaja ICTV ........................................................................................... LITERATURA PRILOG – ICTV 2009 Master Species List

S ciljem da se omogući lakše praćenje istraživanja sistematskih i evolucijskih odnosa između virusa. Mononegavirales.ICTV). roda i vrste. Nidovirales. . Zbog specifičnih svojstava virusa (građe i aktivnosti). pa sve do kompletne reorganizacije potaknute eksplozijom niza novih informacija. godine osnovan je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (International Committee on Taxonomy of Viruses . te poboljšanjem osjetljivosti i specifičnosti raznih tehnika istraživanja. podfamilije. 2290 vrsta i oko 4. Picornavirales i Tymovirales). broj virusa se širi. 1973. vrlo je velik. 86 familija. ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava. 1991. ne mogu se primjeniti u taksonomiji virusa.000 tipova koji su još neodređeni. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa je odbor koji odobrava i organizira taksonomsku klasifikaciju virusa. Izvješću (2009. Danas. u taksonomiji virusa trenutno postoji 6 redova. počev od trivijalnih promjena (korištenjem kurzive za pisanje imena vrsta). Taksonomija virusa se stalno mijenja. od bakterija do sisara.000 vrsta virusa. kriteriji u klasifikaciji koji vrijede za biljni i životinjski svijet. familije. U aktuelnom 8. Oni su razvili univerzalnu taksonomsku shemu za viruse s ciljem da se opišu svi virusi živih organizama. 348 rodova. godine Odbor osniva i vlastitu bazu podataka – ICTVdB.1. U težnji da se stvori jedinstvena klasifikacija virusa. 19 podfamilija. Herpesvirales. te sadrži taksonomske podatke za preko 2. Univerzalni sistem taksonomije virusa zasniva se na Linneovoj klasifikaciji na nivou reda. Otkrivanjem novih niša za život. ustanovljeno je 6 redova (Caudovirales. Dakle.) ICTV klasifikacije i taksonomije. Vremenom je ona postala glavni referentni izvor i istraživački alat za taksonomiju virusa. UVOD Broj virusa kao patogena ili „tihih putnika“ drugih organizama.

Među ljudskim i životinjskim virusima su osobito poznate boginje. Iako danas postoje brojne definicije virusa. gripa. nametnuti ćeliji domaćina svoju genetičku informaciju. slinavka. HIV-AIDS. a korištenje ćelije domaćina čini ih striktnim unutarćelijskim parazitima. Bolesti uzrokovane virusima nazivaju se zajedničkim imenom viroze. njihova je nukleinska kiselina umotana u proteinski omotač izgrađen od jednog ili nekoliko proteina. oni koriste žive ćelije i njihove metaboličke mehanizme za svoj rast i razmnožavanje. zbog čega se mogu koristiti enzimatskim kompleksom domaćina za svoje razmnožavanje. Ta sposobnost da se razmnožavaju u živoj ćeliji i stvaraju sebi slično potomstvo čini ih živim bićima. Međutim. Prvi virus. kod nekih virusa oko proteinskog omotača dolazi složeno građena ovojnica izgrađena od proteina. te tako postati latentni ili perzistentni: neki su od takvih virusa sposobni transformirati genom ćelije domaćina i ometati njezin kontrolni mehanizam rasta. neki virusi mogu svoju nukleinsku kiselinu ugraditi na više ili manje reverzibilan način u DNA domaćina. Naziv virus dolazi od latinske riječi virus. lipida i ugljikohidrata. a napadaju i bakterije i druge mikroorganizme. drugi primjeri su reljefi iz . virus mozaika duhana tobaco mosaic virus (TMV). te uzrokovati tumore. virusi se ubrajaju u živa bića. stoljeća. SARS te mnoge druge bolesti. Definicija virusa prema Fraenkel – Conrat (1988): Virusi su zarazni uzročnici (čestice) koji sadrže samo jedan tip nukleinske kiseline: DNA ili RNA.2. Historija virologije Virologija je dosta mlada naučna grana biologije. Pošto se sami ne mogu razmnožavati. dalje. dječija paraliza. bjesnoća. šap. hepatitis. virusi su sposobni svoju nukleinsku kiselinu prenositi od jednog do drugog domaćina. sve one sadrže slijedeće karakteristike:  virusi sadrže 1 tip nukleinske kiseline (ili RNA ili DNA)  virusi se repliciraju unutar ćelije  virusi su obligatni paraziti 3. To su živa bića koja su prostija od ćelija. postoje brojni opisi bolesti koje su kolale drevnim civilizacijama. godine. Iz starih kineskih crteža opisana je bolest koja je ličila velikim boginjama. iako su virusi otkriveni tek krajem 19. Virusi uzrokuju mnoge bolesti kod čovjeka. toksin. prehlada. otkriven je 1892. Definicija virusa Virusi spadaju u grupu mikroorganizama acelularne građe. viri = otrovna tvar. žuta groznica. Obzirom da sadrže nukleinsku kiselinu i proteine. životinja i biljaka. zbog čega se često nazivaju i virusne čestice. Nalaze se na najnižem stepenu organizacije živih sistema. a nauka okoja proučava viruse naziva se virologija. sposobni su.

n. godina. i 1917. Također. Godine 1935. Čaki i Aristotel (4. filtrira sok bolesnih biljaka i utrljava ih u listove zdravih biljaka. 1798. ne znajući da bolest uzrokuje virus.) otkrili su uzročnike odgovorne za bolesti slinavke i šapa. 1796. načinili su prvi elektronsko-mikroskopski snimak TMV-a. Početkom virologije smatra se 1892. W. Ta bolest nije imala štetne posljedice za žene. velike boginje. otkrivačem virusa smatra se Martinus Williem Biejerinku (Bežernik). Jenner je oboljelim osobama ucijepio sadržaj mjehurića iz ruke žene koja je imala kravlje boginje i na taj način ih zaštitio od velikih boginja. a to isto je ustanovljeno i početkom 20. Loeffler i Froch (1898. zahvaljujući razvoju elektrosnkog mikroskopa.starih egipatskih dinastija koji su oslikavali neke bolesti (dječiju paralizu). Ruska i sar. Savremena istraživanja u virologiji su usko povezana sa razvojem tehnika molekularne biologije. a u čast krave = vacca. epidemija tipa velikih boginja uzrokovala je umiranje Osteka i na taj način su španci lakše osvojili Južnu Ameriku. Gotovo stotinu godina prije Ivanovskijevog otkrića. godine. Gljivice nije pronašao ni u filtratu ni u filter papiru. ali je Jenner zapazio da su te žene bile kasnije zaštićene od velikih boginja koje su bile pogubne za čovjeka. postoji današnji naziv vakcina. potvrdio ih i proširio. Nakon nekoliko dana na listovima su se počeli pojavljivati simptomi. Također. stoljeću u Nizozemskoj su na cijeni bili tulipani koji su na laticama imali bijele ili žućkaste pruge (virus šarenila cvijeta tulipana). upoznat sa radovima Majera. p.tog vijeka postaje jasno da su i uzročnici slinavke i šapa filtrabilni. 1885. Stanley prvi put uspijeva dobiti virus u čistom stanju. Godine 1939. 1915. a nakon toga je ubrzo uslijedilo otkriće da u građi TMV-a osim proteina učestvuju i nukleinske kiseline. Postoje opisi biljnih bolesti iz 8. Budući da su jednostavno građeni. Jedan od mogućih uzroka propadanja rimskog carstva tumači se epidemijom ospica i velikih boginja. M. holandski istraživač Bežerink izvodi iste pokuse i objavljuje da je otkrio novi tip infektivnog uzročnika – contagium vivum fluidum. Otkriće porculanskog filtra omogućilo je otkrivanje čestica koje se danas nazivaju virusi. st. virusi su pogodni modeli u fundamentalnim . Prvi napredak u zaštiti od virusnih bolesti učinjen je godinama prije otkrića uzročnika tih bolesti. krajem 19. U 16. stoljeća za koje se utvrdilo da su virusnog porijekla. Dakle. jer istraživači nisu imali predstavu o čemu se tu zapravo radi. Dimitrij Ivanovski. britanski liječnik Edward Jenner zapazio je da žene koje muzu krave često obolijevaju od blagog oblika boginja. Uzročnici su u prvi mah bili nazvani živi otrov. i on je opisao mozaičnu bolest duhana. To je ponavljao i došao do zaključka da u bolesnim biljkama duhana postoji nešto sitnije od bakterija. odnosno ne zadržavaju se na bakteriološkom filtru. koje su sa kravljeg vimena prešle na ruke žena. Prvi čovjek koji je koristio porculanske filtre bio je Adolf Majer. On je saopštio svoje rezultate u kojima je naveo da je otkrio „filtrabilnu infektivnost“. Međutim. Iste godine kada je Ivanovski otkrio virus. Prema ‚‚zapadnjačkim’’ knjigama. Majer je filtrirao sok zaraženih biljaka duhana kroz dvostruki filter papir. i došao je do zaključka da je u filtratu vjerovatno neka bakterija koja je uspjela proći kroz filter papir. ) spominje bjesnoću pasa. te nakon 2 godine objavio rezultate o uspješnoj zaštiti 20 osoba od te bolesti. muzačice su bile na neki način cijepljene ili vakcinirane blagim kravljim boginjama koje su uzrokovale imunost (otpornost) organizma na prave.e. nezavisno jedan od drugog. Godine Louis Pasteur je načinio cjepivo protiv bjesnoće.-tog vijeka za uzročnika dječije paralize. čiji su se simptomi dosta razlikovali od do tada poznatih gljivičnih bolesti biljaka.godine dva naučnika su. otkrili bakteriofage. godine načinjeno je cjepivo protiv velikih boginja. on je svoja istraživanja nastavio na istraživanja Ivanovskog.

Najmanji virusi su biljni satelit virusa nekroze duhana promjera 17 nm. 4. 1935. 1915. 1939. a od animalnih najveći su pox virusi koji su na granici vidljivosti . a od animalnih virus slinavke i šapa promjera 20 nm. Otkrićem bakteriofaga počela je da se razvija virusologija iz nekoliko razloga . ispitujući mozaičnu bolest duhana. DNA je genetički materijal bakterijskog virusa i odgovorna je za infektivnost – Nobelova nagrada RNA je genetički materijal virusa TMV i odgovorna je za infektivnost u nekih RNA-virusa otkriven enzim koji prepisuje RNA u DNA (u suprotnom smjeru od onog za kojeg se smatralo da je jedini moguć) – kasnije je dokazano da to nije iznimka. animalni i humani virusi najbolje izučeni. a koje nisu postojale za animalne ili biljne viruse. Opšte karakteristike virusa Postojanje virusa otkrio je ruski botaničar D. otkrivena mogućnost njegovog kristaliziranja – Nobelova nagrada otkriven sastav virusa (TMV) : protein i nukleinska kiselina – Nobelova nagrada virus (TMV) prvi put viđen elektronskim mikroskopom – Nobelova nagrada 1952. Najvažnija otkrića u istraživanju virusa Godina 1892. 1937. Danas je situacija takva da su bakteriofagi.bakterije se vrlo lako gaje i postoji niz metoda koje su omogućile studiranje bakteriofaga u bakterijama. Njihove dimenzije kreću se od 20 – 300 nm. Virusi su vektori u genetičkom inžinjerstvu.biološkim istraživanjima (reverzna transkriptaza . Danas se dosta izučavaju virusi insekata sa idejom da se koriste u borbi protiv štetnih insekata. Otkriće otkriven prvi virus – virus mozaika duhana – TMV otkriven prvi životinjski virus – virus slinavke i šapa otkriven prvi virus čovjeka – virus žute groznice virusi mogu uzrokovati tumore – Nobelova nagrada otkriveni bakterijski virusi TMV dobiven u čistom stanju. 1970. Tabela 1. 1902. Animalni i biljni virusi počeli su tek kasnije pomnije da se izučavaju. Ivanovski u XIX vijeku. Od biljnih virusa najveći su klosterovirusi dugi 2000 nm. 1898. dok su biljni virusi ostali najmanje poznata grupa virusa. ali je tek otkriće elektronskog mikroskopa omogućilo ispitivanje virusa i upoznavanje njihove građe.otkrivena istraživanjem virusa). takav se proces odvija i u ćelijama mnogih živih bića –Nobelova nagrada 1956. 1911. Većina virusnih čestica mjeri se nm.

Neki virusi mogu imati ovoj – peplos (envelope). Odnos veličina čestica virusa i bakterijske odnosno ljudske ćelije (eritrocita) To su aćelijski oblici građeni od proteinskog omotača – kapside i genetičkog materijala – genoma koji je upakovan unutar kapside. Nukleinske kiseline su sastavni dio virusnih partikula. a različiti virusi sadrže u čestici različite iznose nukleinskih kiselina. pa se razlikuju RNA–virusi i DNA–virusi. Genom je skup gena jednog organizma sadržanog u haploidnoj hromosomskoj garnituri. kod virusa dolazi samo jedna od njih. kod virusa i RNA može biti nosilac genetičke informacije. Genom virusa su sve nukleinske kiseline sadržane unutar virusne čestice. Dok se u ćelijskim organizmima nalaze uvijek obje vrste nukleinskih kiselina DNA i RNA.svjetlosnog mikroskopa. Genom virusa može biti dvolančana ili jednolančana DNA i RNA:     ds DNA (double stranded – dvolančana DNA) ss DNA (single stranded – jednolančana DNA) ds RNA (double stranded – dvolančana RNA) ss RNA (single stranded – jednolančana RNA) . Nukleinske kiseline virusa predstavljaju genom virusa. ili nukleinske kiseline upakovane u populaciji virusnih čestica. Slika 1. Za razliku od celularnih organizama. Virusne su komponente molekule sastavljene od vezanih atoma čije vrijednosti izražavamo molekulskom težinom.

npr. Φx 174 Q6 Genom virusa može biti cjelovita nukleinska kiselina koja može biti različitog oblika – linearna i cirkularna (prstenasta).Tabela 2. osipa). Retrovirusi čine posebnu grupu virusa. HIV). RNA. enzima koji će katalizirati sintezu virusnih genoma potomaka. pa prema tome su i označene kao ss RNA+ . Najviše biljnih virusa ima RNA+. za aktiviranje genoma neophodan je enzim RNA transkritptaza ugrađen u kapsidi koji će omogućiti transkripciju RNA. virusi zaušnjaka. Tombusviridae. Iridoviridae (virus insekata i vertebrata) T fagi i λ fagi Reoviridae animalni Parvoviridae (Picornavirus) Reoviridae bakteriof agi fd (produženi. Takvi virusi se zovu virusi sa podjeljenim genomom i kod njih segmenti mogu doći zajedno u jednoj čestici npr. a za infekciju je potreban kompletan genom. Adenoviridae. ali se razmnožavaju preko DNA intermedijera.u iRNA tj. Retroviridae (virus leukemije HTLV I i HTLV II. Comoviridae i dr. Tipovi virusnog genoma dsDNA genom ssDNA genom Geminiviridae ssRNA genom većina biljnih virusa ima ss RNK genom: Bromoviridae. Genom virusa može biti i fragmentiran tj. Potyviridae. Prvu grupu nazivamo retrovirusi i oni imaju jednolančanu RNA kao genom. Papovaviridae. Drugi primjer je ss RNA virusa mozaika lucerke čiji je genom građen iz 4 odsječka. fleksibilni). Virusni genom je RNA+ kada se u procesu replikacije ponaša kao iRNA (informaciona RNA). Herpesviridae.pozitivna i ss RNA .Orthomyxovir idae (virus gripa). te virus nuklearne polidroze (virus insekata). U jednolančanih RNA virusa (ss RNA) genom se može u procesu replikacije dvojako ponašati. virus šišavosti duhana u kojem su dva fragmenta genoma upakovana u posebne čestice. influenca virus (kod njih postoji 8 segmenata RNA) ili reoviride (unutar jedne čestice ima 10 – 12 segmenata) ili segmenti mogu doći u posebnim česticama. ili posjeduju DNA kao genetički materijal. ali se replikacija vrši preko RNA intermedijera. Paramyxoviridae (pneumovirusi. podijeljen na 2 do 12 odsječaka. RNA+.genom imaju oni virusi čiji je genom komplementaran informacionoj RNA. tj. i takvi virusi se nazivaju multikomponentni virusi. MS2 dsRNA genom biljni Caulimovirusi sa tipičnim članom – virus mozaika karfiola Poxviridae. Rhabdoviridae (virus bjesnila). . RNA+ nakon oslobađanja proteina kapside u ćeliji se veže za poliribosome i započinje sintezu ranih proteina tj.– negativna. Posebno su interesantni RNA-DNA virusi zbog toga što posjeduju ili RNA kao genetički materijal.

a DNA II je duga 2724 nukleotida i svaka partikula blizanaca nosi samo jednu molekulu genoma. Interesantna je struktura jednolančanog genoma gemini virusa (tj. Virusne nukleinske kiseline sadrže uobičajne baze (nukleotidi su građeni od purinske i pirimidinske baze. Pripadaju im virsi koji su uzročnici najtežih bolesti. Genom faga MS2 sadrži tri gena.Sadrže RNA. primarna struktura mnogih virusa. DNA I ima 2779 nukleotida. i to bakteriofaga MS2 . Prvi puta je sekvenciran kopletan genom 1976. Drugu grupu čine hepadna virusi koji imaju dvolančanu DNA kao genetički materijal Danas je poznata nukleotidna sekvenca tj. . Slika 2. ali različite sekvence. blizanci) koja ima dvije molekule DNA slične dužine. 5 hidroksi – metil uracil. a neki bakteriofagi umjesto citozina imaju 5 – hidroksi metil citozin tj. tj. koji se sastoji od 3596 nukleotida. a nije poznato koja od njih je funkcionalna. a od ostalih virusa se razlikuju po tome što pomoću vlastitog enzima svoju genetičku uputu prevode u DNA. Sekvenca genoma virusa HIV prvi put je određena 1985. Građa virusa: a) virus građen samo od nukleokapside. godine. pa se takav genom naziva bipartitni (dvodijelni) genom. Građa virusne čestice . „goli virus“. a umjesto timina 5 – hidroksipenil uracil. umora i AIDS-a. drugi gen za strukturni protein kapside.viriona Slika 3. godine. jedan nosi informaciju za A protein. tzv. virion nosi dvije kopije genoma. Predstavljena je sa dvije kopije ss RNA. a treći gen za RNA replikazu. šećera riboze u RNA i dezoksirboze u DNA i ostataka fosforne kiseline).

b) forma virusa sa ovojnicom .

te znatne količine vode. Prema morfologiji kapside na osnovu elektronsko-mikrsokopskih pretraga virusi se mogu klasificirati u nekoliko morfoloških tipova:  produženi virusi (izometrični ili poliedrični).  kompleksno građeni virusi. koje mogu biti kopije jednog proteina ili kapsidu gradi uglavnom manji broj različitih proteina. Od izometričnih virusa treba spomenuti gemini viruse ili blizance čije se čestice javljaju u parovima. kapsida izvanredno štiti virusni genom. Primjer za produžene viruse sa ovojnicom jeste virus gripe ili influence ili ebola virus. kristala itd. poliedara. Kapsida je građena od proteinskih podjedinica = protomere.  multikomponentni virusi. Najčešće su građeni od glave i repa. Drugi dio proteina su virusni enzimi (funkcionalni enzimi). Postoje produženi i izometrični. Složeniji virusi koji sadrže ovojnicu sadrže više vrsta proteina. Kapsomere se međusobno spajaju u najraznovrsnije geometrijske oblike koji daju virusima izgled štapića. bjesnoće i HIV-a. Nukleinska kiselina čini 5–40 % građe virusne čestice. rakete. Zahvaljujući strukturi i organizaciji svojih podjedinica. tu spadaju različiti virusi – HIV. a imaju pleomorfan oblik iz razloga što im ovojnica nije rigidna tj. a mogu biti kruti ili fleksibilni. Imaju litički i lizogeni ciklus.  polimorfni. Kod lizogenog se . nosilac je antigena. Mnogi virusi preko kapsida na svojoj površini imaju virusni omotač koji sadrži peptide i polisaharide.Za infekcioznost virusa značajna je kapsida – proteinska ljuska koja obavija nukleinsku kiselinu. kruta. Oblik krutog štapića ima TMV ili bakteriofag MB. metka. a fleksibilnog štapića poti virusi ili npr. Građena je od kapsomera i nosilac je virusnih antigena. Litički je onaj kod kojeg odmah nakon umnožavanja virusa dolazi do lize ćelije. U glavi se nalazi nukleinska kiselina koju ubacuju u bakterijsku ćeliju. U tvorbi kapside nema pomoći iz vana pa se proces njenog nastanka naziva samoudruživanje ili samosastavljanje (slično nastanku bakterijskog flageluma). Iz nje strše glikoproteinski izdanci kojima se virus prihvata za ćeliju primatelja. no ima ih i građenih samo od glave tako da izgledaju kao izometrični virusi. U česticama biljnih virusa mogu se naći i anorganski i organski kationi. a kod poliedričnih oblik pravilnog poliedra. a neki i lipide. U skupini komleksno građenih virusa spadaju neki bakteriofagi i pox virusi. Obično im je genom dlDNA. Polimorfni virusi pored kapside posjeduju i ovojnicu. Jednom nastale protomere se udružuju međusobno tj. Takvi su npr. Životinjski virusi prilikom izlaska iz inficirane ćelije dobijaju omotač od izmijenjenih ćelijskih membrana. Jedan dio proteina izgrađuje kapsidu (građevni proteini) i određuju oblik virusa : kod produženih oblik valjka. herpes virus. virusi gripe. specifično se povezuju tvoreći kapsidu. Izometrični (poliedrični) virusi su više ili manje loptastog oblika i njihove dimenzije mjere se prečnikom. dok ostatak od 60-95 % ide na proteine. Bakteriofagi su specifičnog oblika. rota virus. dok su herpes virus ili HIV primjer za izometrične viruse sa ovojnicom. Produženi virusi liče dugom štapiću. closterovirus. što govori o ekonomici virusnog genoma (za večći broj proteina bio bi potreban i veći broj gena koje se ne bi mogli upakovati unutar kapside). pomaže njegovom prenosu među ćelijama domaćina.

Do lize dolazi nakon dužeg vremena i to u određenim uslovima. čiji je jedan kraj ravan a drugi zaobljen. b) štapičasti. Slika 4. 4 baciloformne i jedna okrugla.proteinska podjedinica Slika 5. d i d-1) izometrični (okruglasti oblici) i e) čestica geminivirusa od dvije spojene čestice. Bakteriofag . PP. oblik puščanog zrna. NK. Osnovni oblici i građa biljnih virusa: a) nitasti. b-1 i b-2) pogled na građu kapside i srži i c i c-1) baciliformni.kukleinska kiselina. Virus mozaika lucerke u populaciji ima 5 tipova čestica. Rabdovirusi imaju poseban oblik . a kod virusa sušenosti duhana dvije.ciklusa genom faga ugrađuje u genom bakterije (profag) i replicira se s njim u diobama bakterijske ćelije. spada među animalne viruse a ima oblik lepne. Od multikomponentnih virusa poznat je virus mozaika lucerke i virus šuštavosti duhana. Vakcinija virusi je virus kravljih boginja.

životinje ili čovjek.  hemijski Virusi i po hemijskoj građi pokazuju osebujnost i razlikuju se od celularnih patogena. virusne RNA. oni se od navedenih intracelularnih parazita bitno razlikuju u pogledu strukturne organizacije. međutim virusi imaju samo jednu.  parazitizam Svi intracelularni paraziti koriste ćeliju domaćina kao izvor potrebnih materija koje uključuju u sopstveni metabolizam i na taj način obezbjeđuju vlastite životne funkcije. Takvi virusi nazivaju se perzistentnim. pa čak dovesti i do fatalnih posljedica. Zbog opšte građe virusa uopšte je prihvaćen naziv za tijelo virusa – virusna čestica ili partikula.  fiziološki Virusi su paraziti koji nemaju vlastiti metabolizam. hemijskog sastava. međutim neki virusni patogeni biljaka razvijaju se na domaćinima i biljnog i životinjskog svijeta. . virusi su acelularni oblici i ne pripadaju prokariotima. Parazitizam virusa je poistvojećen sa multiplikacijom virusa. danas su poznati oblici građeni jednostavnije od virusa (viroidi. domaćina i načina parazitizma. tj. propagacija – multiplikacija. što predstavlja novi kvalitativni oblik parazitizma. sateliti virusa. virusi svojim prisustvom mijenjaju metabolizam ćelije i usmjeravaju ga u pravcu sinteze sopstvenih virusnih partikula. odnosno cirkulatornim virusima. prioni). te ne mogu rasti i razmnožavati se kao ostali organizmi.Iako su virusi obligatni paraziti slično nekim bakterijama kao što su rikecije. propagativnim. umnožavanje virusa. hlamidije i mikoplazme. fiziološki.  domaćin Opšta karakteristika parazita je da su njihovi domaćini biljke.  strukturno Za razliku od njih. Nakon prodiranja u ćeliju. Svi celularni organizmi imaju obje vrste nukleinskih kiselina. Vrlo su jednostavne građe i dugo se mislilo da su najjednostavnije građeni patogeni. virusna nukleinska kiselina se oslobađa proteinskog omotača i koristeći ćelijski sintetički aparat sintetizira nove virusne partikule (prisiljava ćeliju domaćina). ili RNA ili DNA. Naprotiv. što može imati različite posljedice za ćeliju domaćina. provodi se genetički progamiranom sintezom virusnih komponenti i njihovim udruživanjem. Dok se mikroorganizmi razmnožavaju diobom ćelija.

postero virusi. Najpoznatiji je ikozaiedar koji susrećemo kod životinjskih virusa (herpes virus). imaju spiralan raspored podjedinica kapside koje omotavaju centralno položenu nukleinsku kiselinu u obliku spirale (heliksa). jedna kroz svih 12 vrhova 2. odnosno spiralni. treća sredinom svakog od 30 bridova (ivica) Rotacijom jednom od 3 ose simetrije slika ikozaiedra se pojavljuje redom 5. Budući da proteinske molekule nemaju oblik istostraničnog trougla. kroz drugu 3 i kroz treću 2 puta. Retroviride u koju spada HIV. u najjednostavnijih kapsida su dovoljne 3 identične PP za izradu 1 trokuta. Simetrija virusa sa ovojnicom određuje se na osnovu nukleokapside koja se nalazi unutar ovojnice. Proteinske ili strukturne podjedinice izometričnih virusa mogu se skupljati u veće tvorbe koje su sastavljene od više protomera i nazivaju se kapsomere – morfološke podjedinice. Simetrija virusnih čestica Morfološka organizacija virusne čestice određena je strukturom njene kapside tj. Ne postoje animalni virusi ove simetrije. a rep spiralne simetrije. U viruse sa ovojnicom spadaju poznati virusi iz familije Ortomiksoviride. a da nemaju ovojnicu. takve virusne čestice imaju valjkast ili cilindričan oblik. to je tzv. druga kroz središte od 20 ravni trokuta 3. Npr. 60 pomenutih protomera može se u kapsidi nekih virusa rasporediti tako da se po 5 njih skupi na svaku od 12 vrhova ikozaiedra. Mnogi virusi imaju kompleksnu ovojnicu koja okružuje nukleo–kapsidu. Rabdoviride. Viši stupnjevi organizacije ikozaiedra nastaju daljom diobom površinskog trokuta. Takvu građu ima npr. Prema obliku kapside. . a kod 20 – straničnog 30 PP. npr. Lipidi potiču od membrane ćelije domaćina dok glikoproteine kodira virusni genom. Paramiksoviride. Kod takvih virusa površina viriona je sastavljena od 20 istostraničnih trogulova i ima 12 vrhova i 30 ivica. a kubične simetrije fam. triangulacijski broj koji označava koliko je manjih trokuta nastalo od izvornog trokuta. Po obliku kapside virusi imaju poliedričnu formu. čestica satelitskog virusa uz virus nekroze duhana koja ima 12 pentamera. TMV. Ovojnica je građena od lipidnog dvosloja u koju su uloženi glikoproteidi.5. karla virusi. poti virusi i dr. Kompleksno građeni virusi bakteriofaga imaju glavu kubične. Većina biljnih virusa ima takvu simetriju. Postoje 2 tipa virusne simetrije:  spiralna i  kubična Virusi spiralne simetrije su produženi. rasporedom njenih podjedinica. Kroz središte tog geometrijskog tijela mogu se povući 3 ose rotacijske simetrije: 1. Kubična simetrija se nalazi u poliedričnih virusa čije je kapsida izometrična.

Otkriveni su 1971. Prusiner 1996. koja je izolirana iz biljke inficirane viroidom.. god. Prioni su proteinske infektivne čestice. izračunato je da u 1g ukupne RNA. za šta je dobio Nobelovu nagradu. Prioni. Otkrio ih je Stanley B. Viroidna RNA dosta je stabilna i neobično infekciozna.Slika 6. Spiralna simetrija virusne čestice 6. Gole su jer ne posjeduju kapsidu. Najpoznatiji je viroid vretenastog gomolja. Ne upravljaju sintezom proteina jer su suviše mali. Subviralni patogeni – subviralne infektivne molekule Viroidi. god. Kubična simetrija virusne čestice Slika 7. To su jednolančane kružne molekule RNA koje su infektivne i uzrokuju bolesti viših biljaka. ako se razrijediti u gotovo 2 miliona litara vode takva otopina ostaje infekciozna. Drugi tip patogena su prioni. a otkrio ih je Diner koji je tvrdio da su viroidi čista RNA. to su glikoproteini koji mogu biti infektivni. Predstavljaju infektivne čestice manje od virusa. Takvi proteini nalaze se u plasmamembrani normalnih ćelija i još uvijek im se . te im je on dao naziv viroid.

bolest češanja kod ovaca). a oni koji uzrokuju bolest označeni su kao PrPsc (scscrapie). bez pomoći virusa pomagača. Danas se zna da postoje i prostije čestice od virusa . Najinteresantniji problem koji biologija pokušava da riješi je prelaz od neživog ka živom.proteina male molekulske težine koji se samostalno razmnožavaju i izazivaju bolest ludih krava. lutajući geni“ koji su izbjegli kontroli ćelije i počeli se autonomno razmnožavati. slične mineralima. 7.  Po prvom gledištu virusi predstavljaju aćelijski oblik živih bića i označeni su zajedničkim imenom protobionti. Zastupnici ovog gledišta smatraju ih potomcima prvobitnih organizama koji su se u davnoj prošlosti pojavili na Zemlji. Odnos između satelitnog virusa i virusa pomagača (helper virusa) strogo je specifičan. Satelitne RNA. njihova RNA dolazi u zasebnim česticama. kakvu predstavljaju virusi. Neki biljni virusi ne mogu se razmnožavati samostalno.to su fragmenti nukleinske kiseline. neorganske prirode. najprivaćenija hipoteza o nastanku virusa je ta da su virusi nastali iz dijelova ćelije domaćina . treće gledište svodi se na to da virusi uopšte ne pripadaju živim bićima.viroidi. ali mogu stvoriti vlastiti proteinski omotač. već i u aćelijskom obliku organizacije. tj.ne zna uloga. Sateliti virusa. satelitna RNA virusa mozaika krastavca. Nauka je do sada prikupila veliki broj dokaza koji potvrđuju shvatanje da se život može manifestovati ne samo u ćelijskom. Ovo tvrdnja se zasniva na činjenici da mnogi virusi obrazuju kristale. To su satelitne RNA koje ne mogu stvarati vlastiti proteinski omotač več dolaze unutar kapside virusa pomagača npr. Pojava kristalizacije naročito je karakteristična za sitne viruse. zbog toga u prirodi uz njih uvijek dolazi virus pomagač. tj. Prioni su uzročnici bolesti ludih krava [bovine spongiform encephalopathy (BSE)]. Evolucija virusa Pitanje o porijeklu virusa i njihovoj prirodi je predmet mnogobrojnih istraživanja naučnika. Najpoznatiji je satelitni virus koji dolazi uz virus nekroze duhana. u virusnim česticama su nađene strane ssRNK koje nisu dio virusnog genoma. Danas. . kratki segmenti RNA koji mogu da se repliciraju u živim ćelijama izazivajući oboljenja (npr. Satelitni virusi se ne mogu samostalno razmnožavati. tj. Ova otkrića pomjeraju saznanja nauke i mijenjaju kriterijume o neživom i živom.  Po drugom gledištu. virusi predstavljaju regresivne oblike bakterija koje su izgubile ćelijsku građu uslijed dugotrajne prilagođenosti na parazitski način života u ćelijama živih bića. zatim nasljedne krojcfeld – jakobsonove bolesti (Creutzfeldt-Jakob disease) i mnogih drugih bolesti. Prisutni su ćelijama nervnog tkiva i označeni su kao PrPc. One se također ne mogu samostalno replicirati. Teorije o porijeklu virusa uglavnom se svode na tri osnovne koncepcije. Postoji i druga vrsta satelita koja nema vlastitu kapsidu tj. Još interesantnija je pojava priona .  Najzad.

kompleks simptoma bolesti koje izazivaju u svojim domaćinima. biljni. viruse biljaka. kao i ekološki karakteri i prijenosnici virusa. klasifikacije se najčešće vrše prema :  tipu nukleinske kiseline na RNA i DNA . klasifikacija virusa se često mijenjala.  načinima prenosa. geografska distribucija. Međutim. va – vacuola).  tropizmu prema domaćinu. također predstavljaju bitne kriterije za taksonomiju virusa. npr. arbovirus (prenosioci arthropode). u većini slučajeva pri svrstavanju virusa u specifične taksonomske kategorije. Naučna klasifikacija virusa je složen posao. piko RNA (piko – mali. potom prema domaćinu: animalni. Murray Valley encefalitis virusa i West Nile virusa). morfologija virusne čestice i rezultati seroloških testova i dalje ostaju važni kriteriji za identifikaciju nepoznatih virusa. U ranijim fazama taksonomije virusa. Biljni virusi najčešće dobijaju ime po biljci domaćinu i simptomima koje uzrokuju. koksaki virusi – prema mjestu u SAD. deterdžentima i sl. RNAtip nukleinske kiseline). Bilo je klasifikacija prema vektoru. broju kapsomera i prisutnosti membrana. od najvažnijih patoloških simptoma. virus mišje groznice. viruse životinja i viruse čovjeka. po – poliom. morfologija virusne čestice postaje najvažnija karakteristika za klasifikaciju virusa. Virusi su se pokušavali svrstati u grupe na osnovu tipa bolesti npr.  organizmima (ćelijama) u kojima parazitiraju . Danas. izloženost otapalima lipida. tkivu i ćeliji. retrovirusi – prema reverznoj trankriptazi. danas se teži tome da se upozna hemijska i genomska struktura virusne čestice. bakterijski virus ili prema ciljnim organskim sistemima : virus probavnog sistema.  simptomatologiji. razlikovanje između japanskog encefalitis virusa.  osjetljivosti na fizičke i hemijske faktore. naročito prema etru. Iako je većina virusa vidljiva elektronskim mikroskopom. kao i vektori koji ih prenose.  imunološkim svojstvima.na jednostruko ili dvostruko lančanu. bila su glavna obilježja koja su se koristila za klasifikaciju virusa. U imenovanju virusa korišteni su neki termini koji opisuju osobine virusa npr. Sekvencioniranje genoma virusa se sve češće obavlja vrlo rano u identifikacijskim protokolima. dopunjavala i još uvijek nije u potpunosti zadovoljavajuća. TMV.) i njeni antigeni (određeni različitim serološkim metodama).8. pa se tada koriste serološki testovi za razlikovanje blisko povezanih serotipova (npr.  veličini i tipu simetrije. toga virus (toga – omotač). Otkrićem elektronskog mikroskopa i njegovom širokom primjenom. analiza sekvence ne može identificirati virusnu česticu do nivoa potrebnog za preciznu kliničku dijagnozu.na viruse bakterija (bakteriofagi). Stabilnost virusne čestice (uticaj promjene pH i temperature. tj. virus hepatitisa. klinička i patogena svojstava. virus disajnog sistema itd. papova virus (od početnih riječi pa – papiloma. .  patologiji. npr. U nekim slučajevima. Klasifikacija virusa Za razliku od klasifikacije eukariota. jer je viruse teško grupisati samo po jednom kriterijumu. čak i u zemljama u razvoju.

dobili različite nazive i samim tim i različita mjesta na listi virusa. Historija taksonomije virusa Najraniji eksperimenti koji uključuju viruse odvojili su viruse od drugih mikroba koji se mogu vidjeti svjetlosnim mikroskopom i koji se mogu uzgajati na prilično jednostavnim medijima. virus mozaika cvjetače.-im došlo je do eksplozije u otkrivanju novih virusa. virus hepatitisa. Tada je već postalo jasno da je klasifikacija i nomenklatura virusa vrlo složen i zahtjevan posao. u Moskvi je 1966. 1954. što je dovelo do potpune pomutnje u tadašnjoj klasifikaciji virusa. god. do 1930.) da viruse klasificira na osnovu zajedničkih osobina virusne čestice. te nekoliko grupa biljnih virusa sa virusnom česticom u obliku štapića ili niti (Brandes i Wetter. i većina proučavanja virusa bila je usredotočena na njihove sposobnosti da uzrokuju infekcije i bolesti.U nastojanju da se stvori jedinstvena taksonomija virusa. god. i (2) neadekvatan pregled podataka međunarodnih specijalnih grupa. a 1981. Tokom godina bilo je mnogo pogrešaka i duplikacija prilikom imenovanja i klasifikacije virusa. nisu postojali dokazi o građi i sastavu virusne čestice." Iako su prva proučavanja virusa počela na prijelazu stoljeća. Bang i Burnet. grupe myxovirusa (Andrewes. Još uvijek je veliki broj novootkrivenih virusa nesvrstanih zbog nepotpunih podataka o njihovim virološkim. virus mozaika duhana). U eksperimentima koji su doveli do prvog otkrića virusa. Iako su danas . virus žute groznice i Rift Valley virus groznice). grupe poxvirusa (Fenner i Burnet.). temeljla su se na zajedničkim svojstvima patogena. dakle. rod -virus i vrste. Potaknuti velikom količinom informacija. 1950. 1957. Loeffler i Frosch (slinavka i šapa virus) i Reed i Carroll (virus žute groznice) na kraju stoljeća. virus hepatitisa B. 1955. god. Na primjer. primarni kriteriji koji se koriste za razlikovanje redova. Razlozi za ove i slične probleme su: (1) neadekvatna karakterizacija i opis virusa od strane onih koji su ih izolirali. nekoliko pojedinaca i odbori samostalno kreiraju napredne klasifikacijske sheme. Najranija nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa.). U 1950.). zajedničkom tropizmu organizama. 1959. virus mozaika lucerne. To je potaknulo Bawden (1941. virus hepatitisa C. virus mozaika ljulja.). Biljni virusi koji uzrokuju mozaike (npr. te zajedničkim ekološkim karakteristikama i načinu prijenosa. označeni su jednim imenom "virusima hepatitisa". osnovan Međunarodni odbor za nomenklaturu virusa. mjerena je samo jedna fizičko-hemijska karakteristika. Niti jedna druga fizička osobina nije mjerena u to vrijeme. odbor je predložio klasifikaciju prema kojoj se virusi na temelju osobina svrstavaju u familije sa sufiksom -viridae. životinjskih i biljnih uzoraka izolirani su u različitim laboratorijama. Mnogi virusi izolirani od ljudskih. filtrabilna infektivnost virusnih čestica. patogeni virusi koji uzrokuju hepatitis (npr. familija i rodova virusa su slijedeći:  vrsta i organizacija virusnog genoma  strategija virusne replikacije  struktura viriona (virusne čestice) 9. također su svrstani u istu grupu virusa "mozaik virusa. fizičkim i hemijskim osobinama.-im i 1960. Danas. podfamilije -virinae. Među prvim taksonomskim grupama izgrađenim na toj osnovi bile su grupe herpesvirusa (Andrewes.. Beijerinck i Ivanovski (virus mozaika duhana).

ds DNA virusi ss DNA virusi ds RNA virusi RNA + RNA reverzno transkribirajući virusi Baltimore je iRNA označio kao (+)RNA. godina) Prati Linneov sistem binarne nomenklature. 2. 5. 4. Sistemi klasifikacije virusa Holms-ov sistem klasifikacije (1948. Horne i Paul Tournier koriste Linneov hijerarhijski sistem za klasifikaciju virusa. familije. klase. 6. virusi su podijeljeni u tri grupe unutar reda virales : • Grupa I : phaginae (napada bakterije) • Grupa II : phytophaginae (napada biljke) • Grupa III : zoophaginase (napada životinje) .Baltimore-ova klasifikacija (David Baltimor. 10. . • • Virusi su grupisani prema njihovim zajedničkim svojstvima (ne svojstvima domaćina) hemijska i fizička svojstva (npr. nukleinske kiseline (DNA ili RNA). Prema ovoj klasifikaciji. Robert W. . roda i vrste. jer pogreške mogu imati ozbiljnih posljedica. simetrija (spiralna ili kubična).takvi problemi rijetkost. i dalje se klasifikaciji virusa pridaje posebna pažnja. godina) Lwoff. prisustvo i odsustvo ovojnice itd.LHT sistem ili klasični sistem za klasifikaciju virusa (1962. a sve virusne nukleinske kiseline koje su joj komplementarne označene su znakom (-). američki virolog David Baltimore (otkrio reverznu transkriptazu) svrstao je sve viruse u 6 grupa: 1. 1970. 3. Klasifikacija se temelji na nivou odjeljka. reda. godina) S obzirom na način sinteze iRNA.

jlDNA-virusi. Mnogi virolozi se nisu složili sa ovakvom podjelom. osobine virusne čestice se smatraju važnim kriterijem za podjelu odjeljaka na familije. prisustvu ili odsustvu omotnice itd. geminivirus dlRNA-virusi. koja se vremenom mijenjala i održala sve do danas. u nekim slučajevima i na podfamilije.) su predložili sveobuhvatnu shemu za klasifikaciju virusa u pododjeljke. prisustvo omotnica. 45 studijskih grupa i preko 400 virologa. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) Međunarodni kongres za mikrobiologiju 1966. temeljila se na tipu nukleinske kiseline. Sistem je predstavljen korištenjem "kriptograma" (kodirani zapisi osam virusnih karakteristika). neki biljni virusi jlRNA.npr. Hijerarhijska podjela virusa na ove glavne taksonomske grupe. rekombinantne DNA u genom biljaka.-ih i tek tada je postalo jasnije da se familije i rodovi najbolje mogu definirati monotetički (ili na osnovu samo . protiveći se samovolji u odlučivanju koje karakteristike virusne čestice trebaju imati relativnu važnost pri klasifikaciji virusa. godina) 11. vir. klase. mozaika cvjetače (= dobar prirodni vektor za ubacivanje strane.ICTV = International Committee on Taxonomy of Viruses (1973.ova pojava postoji samo kod virusa. gripe. simetrija virusne čestice i mjesto pojavljivanja . Lwoff. virus bjesnoće. dali su Gibbs i sar. Horne i Tournier (1962. Tvrdili su da se još uvijek nedovoljno zna o karakteristikama većine virusa da bi ovakva hijerahijska podjela bila prihvaćena. godina) Ovaj sistem klasifikacije virusa temelji se na četiri karakteristike virusa : nukleinske kiseline. životinja. ICTV ima šest pododbora.I: II: III: IV: V: VI: Slika 8. npr. beskičmenjaka i bakterija u jedan sistem. Baltimore-ova klasifikacija virusa dlDNA-virusi.tim godimama. Već tada virologisti su osjećali potrebu za jedinstvenom. Alternativni prijedlog 1966. podredove i familije. Danas.retrovirusi (od biljnih samo virus mozaika cvjetače . klasifikacija virusa po ovoj shemi nije dijelila viruse na taksonomske grupe iznad familije. Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV) postao je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) u 1973. redove. simetriji kapside. samovoljno i monotetički.animalni virusi. virus mozaika salate (+)jlRNA-virusi .Međunarodni komitet za taksonomiju virusa . npr. biljaka. dovela su do razvoja sistema univerzalne taksonomije u 1970. u Moskvi osnovao je Međunarodni komitet za nomenklaturu virusa (ICNV). neki biljni virusi. ICTV djeluje pod pokroviteljstvom Odjela za virologiju Međunarodne unije mikrobioloških društava. podjela je izvršena na osnovu više kriterija (politetički kriteriji). U tom sistemu. U početku.Casjens-ov i Kings-ov klasifikacijski sistem (1975.većina biljnih virusa (-)jlRNA-virusi . godini. a onda taj sistem odvojiti od ostalih bioloških grupa. Ova rana nastojanja da se izvrši klasifikacija virusa. univerzalnom taksonomskom shemom virusa. i rodove. Prema univerzalnoj shemi ICTV-a. Bilo je teško i sporo razvrstati stotine virusa izoliranih od ljudi.npr. Takson vrsta u klasifikaciju virusa uveden je tokom 1990.

tabele. Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) 1999.) i prevod podataka za tradicionalna izvješća i web izdanja. replikaciji nukleinskih kiselina. a vrste politetički. a danas je bazirana na Sveučilištu Columbia. od molekularnih svojstava. 1991. godine. godine uveo je sistem decimalnih kodova i omogućio kompletnije identifikovanje i tačnije određivanje taksonomskog statusa virusa.ICTVdB ICTVdB je osnovana na Australian National University. Međunarodni kodeks klasifikacije i nomenklature virusa Osnovni ciljevi Kodeksa klasifikacije i nomenklature ICTV su:  razviti međunarodno dogovorenu taksonomiju virusa.. ICTVdB koristi DELTA sistem (programski jezik za opisivanje taksonomije). Od tada.. Sistem i dalje sadrži stotine „neraspoređenih“ virusa. ICTV je odobrio prve dvije familije i 24 rodova. 348 rodova i 2290 vrsta. bolestima koje izazivaju. 19 podfamilija. .  razviti međunarodno dogovorena imena za svojte virusa.. uglavnom zbog nedostatka podataka.). ICTV je objavio osam izvješća pod naslovom Klasifikacija i nomenklatura virusa (1971. njihovom genomskom tipu.. 1976. pa sve do geografske distribucije virusa i domaćina koje inficiraju.. 16 grupa biljnih virusa su također imenovane.. U to vrijeme. Posebnost ovog programa je mogućnost pohrane ogromnog broja različitih podataka (tekst. slike. 1982. Još jedna prednost ICTVdB je mogućnost on-line unosa podataka. 86 familija. komentari i sl. 1979. čime se omogućava praćenje novih informacija. Osmi izvještaj ICTV evidentirao je univerzalnu taksonomsku shemu virusa koja se sastoji od šest redova. Međunarodna baza podataka za taksonomiju i klasifikaciju virusa .  da međunarodna zajednica virologa zajedno donosi taksonomske odluke.nekoliko karakteristika). vektorima koji ih prenose. 1995. 2000. 13. 12. ICTVdB se temelji prvenstveno na hemijskim karakteristikama virusa.. domaćinima te geografskoj distribuciji. 2009. Osnovni principi nomenklature virusa su:  stabilnost  izbjegavanje ili odbijanje korištenja imena koja bi mogla dovesti do pogreške ili zabune  nepotrebno stvaranje imena Nomenklatura virusa i subvirusnih čestica je neovisna od ostalih bioloških nomenklatura i ima status „iznimke“ u predloženom Međunarodnom kodeksu bionomenklature (BioCode). koji je usvojen kao svjetski standard za razmjenu podataka u taksnomiji. Na sjednici u Meksiku 1970. uključujući i vrste i subvirusne čestice.

Stabilna nomenklatura je jedan od glavnih ciljeva taksonomije. Vrsta može biti klasificirana kao „neraspoređen član“ familije. podfamilija. imenovan). familija. Ime taksona nema službeni status sve dok ga ne odobri Međunarodni komitet za taksonomiju virusa ( ICTV). Primarna klasifikacija virusa je u vrste.(1) vrsta Mumps virus. podfamilija Paramyxovirinae. eksplicitno ili implicitno. ako rod nije otkriven (određen). takva vrsta se klasificira kao „neraspoređena“ vrsta te familije. Vrste koje nisu klasificirane u rodu su "neraspoređene" u familiji. pomoću nomenklature vrste. Pri imenovanju taksona i virusa nema prioriteta. ali je neizvjesno u koji rod treba klasificirati vrstu. Ako je klasifikacija vrste u familiji jasna.Primjena imena taksona utvrđuje se. Neke familije se zajedno klasificiraju u redove. Univerzalni klasifikacijski sistem virusa raspoređen je u slijedeće taksonomske kategorije : red.1.3. rodovi koji nisu klasificirani u familiji imaju status "neraspoređen" (ponekad se nazivaju "plutajući"). Većina vrsta su razvrstane u rodove i većina rodova su svrstani u familije. Pravila o imenovanju taksona Predložena imena za taksone su "validna" ako su u skladu s Pravilima utvrđenim kodeksom i ako se odnose na priznate taksone. Važećim imenom se smatra ono ime koje je objavljeno i povezano sa opisnim materijalom i koje zadovoljava pravila Kodeksa.2. Pri osmišljavanju imena za nove svojte ne smiju se koristiti imena osoba. 13. red Mononegavirales. 13. (2) vrsta Rice stripe virus. Prilikom klasifikacije nije obavezno koristiti sve nivoe taksonomske hijerarhije. roda Tenuivirus. Ovaj takson se koristi samo kada je potrebno riješiti neke složene hijerarhijske probleme. Pravila klasifikacije i nomenklature virusa Klasifikacija i nomenklatura virusa mora biti internacionalna i univerzalno se primijenjivati na sve viruse. Primjeri pune klasifikacije nekog negativnog soja RNA virusa su: . ili ako dođe do ozbiljnih sukoba s pravilima Kodeksa. familija Paramyxoviridae. ICTV izvještaju ili su naknadno postala "prihvaćena imena" glasovanjem članova Međunarodnog komiteta o odobrenju taksonomskog prijedloga. Prihvaćena imena se nalaze u "Indeksu imena" ICTV-a. takson će biti priznat (utemeljen. Taksoni iznad vrste moraju biti odobreni prije nego im se dodijeli ime. Ograničenja pri klasifikaciji Tek kada je reprezentativni član virusa dovoljno dobro okarakteriziran i opisan u literaturi i nedvosmisleno se razlikuje od drugih sličnih svojti. te se promjena imena koje su prihvatili članovi Odbora razmatra samo u iznimnim okolnostima. Također. ali za mnoge. familija je najviši takson u upotrebi pri klasifikaciji virusa. rod i vrsta. familije nisu nužno svrstane u podfamilije. Nova imena taksona ne smiju se kreirati usvajanjem ličnog . rod Rubulavirus. Validna imena se smatraju "prihvaćenim imenima" ako su evidentirana kao međunarodno odobrena imena u 8. 13.

Kratka imena su poželjnija. kose crte i grčka slova ne smiju se koristiti u osmišljavanju novih imena. ne smiju se duplicirati sa već odobrenim imenima i moraju biti izabrana tako da nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi. Ukoliko postoji više od jednog naziva za isti takson. nova vrsta se navodi kao provizorna (uslovna) vrsta u odgovarajućem rodu ili familiji. "e" od enteric". Pravila o vrstama Vrsta virusa je definirana kao „politetička grupa virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. crtice."R". vrši se na temelju zakona ili. a ime ostaje neriješeno sve dok ICTV ne predloži i prihvati prijedlog međunarodnog imena. slova ili njihova kombinacija.. na primjer. Ime vrste se može sastojati od nekoliko riječi. dok. Skraćenice mogu biti prihvaćene kao imena taksona. Postojeća imena vrsta kao što su goveđi adenovirus A. ako se takvi brojevi i slova već naširoko koriste.4. vrsta virusa „koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje“ nalazi se u još uvijek „neimenovanom“ rodu familije Caulimoviridae. eksponenti.imena. na osnovu prihvatljivosti za većinu virologa. Bunyamwera virus). jer ih je lako pomiješati s odobrenim imenom. ljudski herpes virus 3 itd. Imena „uslovnih“ vrsta kao svojti. Dok rod ne dobije ime. Imena vrsta obično obuhvataju više od jedne riječi. jer bi vrlo lako moglo doći do zamjene vrste i roda. Skraćenice čine imena slova i/ili kombinacije slova preuzetih iz složenica. ova vrsta virusa ostaće označena kao "vrsta koja izaziva hlorotične pjege na listovima soje". Imena vrsta ne smiju se sastojati samo od imena domaćina i riječi "virus". goveđi adenovirus B itd. Na primjer. virusi u familiji Bunyaviridae obično se imenuju po lokaciji na kojoj je virus pronađen + "virus" (npr. odluka o tome koje ime će biti prihvaćeno. dodajući formalni završetak svojte na ime osobe ili koristeći dio ličnog imena kao osnovu za stvaranje imena. Ako nije predloženo odgovarajuće ime za takson. a ime roda Reovirus je skraćenica riječi "dišni. na primjer. Ime roda Comovirus je skraćenica nastala od matične riječi "Co-" crni grah i od "-mo-" mozaika. Ukoliko je Pododbor ICTV nesiguran o taksonomskom statusu nove vrste ili o dodjeli nove vrste nekom rodu. mogu se koristiti prilikom imenovanja vrsta kao epitet vrsta. opravdavaju upotrebu slijedećih brojeva u nizu. a broj slogova treba svesti na najmanju moguću mjeru. rod kojem pripada vrsta "Omega virus" ne može se zvati "Omegavirus". Ime vrste mora osigurati odgovarajuću i jasnu identifikaciju vrste. ako je potrebno. Brojevi.siroče". Imena kao što su "22" ili "A7" nisu prihvatljiva. . postojanje roda Iridovirus znači da su oblici novih imena kao što su "irodovirus" ili "iridivirus" neprihvatljivi. ljudski herpes virus 2. Imena vrsta moraju biti osobita i ne smiju biti u obliku koji se lako može zamijeniti s imenima drugih taksona. Imena za taksone trebaju biti jednostavna za korištenje i laka za pamćenje. Zbunjenost može biti između imena vrste i roda koji završavaju na "virus". imena biljnih virusa obično su konstruirana kao domaćin + simptom + "virus" (npr. pod uslovom da su te skraćenice značajne za određeno polje u virologiji. Indeksi. respiratorni". ali se mora razlikovati od imena drugih taksona. Na primjer. Nova imena se odabiru tako da ona nisu blisko slična imenima koja su trenutno u upotrebi ili su se upotrebljavala u nedavnoj prošlosti. virus nekroze duhana). 13. imenima koja su bila u upotrebi u nedavnoj prošlosti ili imenima vrsta koje su konačne. te i ljudski herpesvirus 1. nasuprot tome. Tako. Postoje i tzv.trbušni tifus i "o" od "orphan". „privremena imena“. takson može biti odobren. Novo odobrena imena ne smiju se ponavljati.

Imena vrsta se pišu kurzivom i prvo slovo prve riječi velikim slovom. 13. viridae. Pravila za pravopis U službenom korištenju taksonomije.. virinae. Ime familije čini jedna riječ koja završava na . kada naučnici iz pojedinih podrčja to smatraju korisnim. Ostali podvirusni agensi Sateliti i prioni nisu klasificirani kao virusi.. Viroidi Pravila koja se bave klasifikacijom virusa. 13... a prva slova imena se kapitaliziraju. 13. virales.. Takson se koristiti samo u slučaju kada je potrebno riješiti složene hijerarhijske probleme. Ime roda označava jednu riječ koja završava na . familija. virus.. viroid vretenastog gomolja svrstan je u rod Pospiviroid.11. a pripada familiji Pospiviroidae.13. Druge riječi se ne kapitaliziraju.. Pravila o familiji Familija predstavlja grupu rodova (koji jesu ili nisu organizirani u podfamilije) koji dijele neke zajedničke karakteristike. Obzirom da su taksoni apstrakcije. Ime podfamilije čini jedna riječ koja završava na . osim ako su u pitanju lične imenice. Pravila o redu Red čini grupa familija koje dijele neke zajedničke karakteristike. Ime reda sastoji se od jedne riječi koja završava na . a primjer nepravilnog oblika je „tobaco mosaic virus“. Odobrenje novog roda mora biti popraćeno odobrenjem tipa vrste. sufiks "-viroid" za rodove. ali se proizvoljno dodijeljuju klasifikaciji. pišu se isključivo italicom i . podfamilija i rodova virusa pišu se kurzivom. 13. Na primjer. kada se njihova imena formalno koriste. 13.9.6. Pravila o podfamiliji Podfamilije čine grupu rodova koji dijele neke zajedničke karakteristike. Primjer pravilno napisanog oblika je "Tobacco mosaic virus". prihvaćena imena redova.10. primjenjuju se i na klasifikaciju viroida.5. sufiks "viroinae" za podfamilije (ako se ukaže potreba za ovim taksonom) i "-viroidae" za familije. Pravila o rodu Rod je grupa vrsta koje dijele neke zajedničke karakteristike. odnosno dijelovi lične imenice. 13.7.8. Formalni nastavci za svojte viroida su riječ "viroid" za vrste..

Cc -štitaste uši (Coccidae). Si – buhe (Siphonoptera)..grinje (Acarina).izdužen sa zaokruženim krajevima. S – cvjetnice. F – gljive.. onda se za svaki tip čestice posebno navodi ova vrijednost. TMV .prenošenje bez vektora (mehanički).oblik nukleokapside (NK + protein): iste oznake kao u 5 7 . Značenje kriptograma: prema shemi: (1/2:3/4:5/6:7/8) Npr.ako se dijelovi genoma nalaze u različitim česticama. imenu taksona treba da prethodi izraz za taksonomsku jedinicu. 2 = dvolančana molekularna masa NK (u Daltonima = 106) % NK u infektivnoj čestici .sferičan (izometričan).nepoznato svojstvo virusa. Osobine virusa mogu se prikazati i kriptogramom pri čemu se dogovorenim kraticama prikazuju najbitnija svojstva pojedinih virusa. Ne . Cl – kornjaši (Coleoptera).vanjski oblik virusne čestice: S . Imenovanje kriptogramom Taksonomija virusa je veoma promjenljiva i zavisna od poznavanja genomskih karakteristika virusa. P – paprati. familija Herpesviridae .. Di . Fu – gljive (Fungi).neki drugi vektori. E . Al .vrste vektora: Ac . M – fitoplazme. vernancular name and cryptogram. () – podatak je sumnjiv ili nepotvrđen..virus nekroze duhana itd. 5 . narodni naziv i kriptogram) virusi se imenuju prema simptomima i prema domaćinu (na engleskom jeziku) uz dodatak kriptograma.Tobacco mosaic virus ( R/1:2/5:E/E:S/0 ) 1234vrsta NK: R = RNA. U . a odvojene su znakom "+".. Gy . U formalnoj upotrebi. stjenice (Gymnocerata). .štitasti moljci(Aleurodidae). Ap . . Ps .vrste domaćina: A – aktinomicete. Th – tripsi (Thysanoptera).mrežaste... [] -kriptogram se odnosi na jednu grupu virusa . O .. * . 14.kapitaliziranim slovima.nematode (Nematoda).lisne uši (Aphididae). ispravan formalni opis različitih taksona je .. I – beskralježnjaci. Na primjer. rod Morbillivirus. B – bakterije.. rod Rhinovirus. Ve .kompleksna ili različita od gore navedenih 6 .izdužen s nezaokruženim krajevima. vrsta Tobacco necrosis virus . X . D = DNA broj lanaca NK: 1 = jednolančana. Prema sistemu VAC (eng.muhe (Diptera).lisne buhe (Psyllidae). V –kralježnjaci 8 .

Obzirom da je veliki broj virusa još uvijek neadekvatno okarakteriziran.  Neke familije su članovi slijedećih priznatih redova: Caudovirales. (podfamilija). Vrste virusa razlikuju od viših taksona virusa. vrste. Kao što je definirano u njemu. Neki rodovi još uvijek nisu dodijeljeni familijama. kad god je to moguće. serotipove.  Neki rodovi su članovi priznatih podfamilija.) po prvi put je pojam vrste virusa opisan kao najniži takson u hijerarhiji virusnih taksona. " virusi predstavljaju politetičku grupu virusa koja ima sposobnost replikacije loze i zauzima posebnu ekološku nišu“. Nekoliko vrsta ostalo je neraspoređeno u svojim familijama. (re) imenovanje i (re) dodjela vrste. Virusi su stvarni fizički subjekti koji su nastali kao proizvodi biološke evolucije i genetike. imenovanje izolata virusa i njihova dodjela već postojećim vrstama ne smatra se taksonomskim aktom i stoga ne zahtijeva formalno ICTV odobrenje. iako predstavlja važan koncept u taksonomiji virusa. sojeve.  Virusi (uključujući izolate virusa.15.  Sve podfamilije i većina rodova su članovi priznatih familija."Politetička grupa" predstavlja grupu čiji članovi imaju nekoliko zajedničkih svojstava. mnogi virusi su i dalje neraspoređeni. Umjesto toga. biti dodijeljeni odgovarajućoj vrsti virusa. iako svi članovi te grupe ne moraju dijeliti određena zajednička svojstva. Izvještaju lCTV (2000. ali nemaju priznato taksonomsko značenje. (pod) familije ili reda virusa su taksonomski akti za koje je potrebno temeljno proučavanje i javna rasprava.  Stvaranje ili eliminacija. Slično tome je i pojam "kvazi-vrste" koja nema priznato taksonomsko značenje. Drugim riječima. rod i vrsta  Samo navedeni taksoni su priznati od strane ICTV. varijante. Nasuprot tome. podvrste. dok su vrste virusa i viši taksoni apstraktni pojmovi nastali kao proizvodi racionalne misli i logike.)  U 7. koji predstavljaju "univerzalne" grupe. što dovodi do službenog odobrenja punopravnog članstva ICTV. iako su jasno identificirani kao nova vrsta. i kao takve imaju definirane osobine koje su potrebne za članstvo. Relacija virus/vrsta time predstavlja liniju sučeljavanja između biologije i logike.  Hijerarhija priznatih taksona virusa je: (red). u budućnosti oni se mogu ili pridružiti postojećim familijama ili će predstavljati novu familiju sa drugim neraspoređenim rodovima.  Gotovo sve vrste virusa su članovi priznatih rodova. itd. . familija. Izvještaja ICTV (2009. Nidovirales i Mononegavirales. Ostale grupacije u posebnim okolnostima mogu biti korisne. članovi vrsta virusa su definirani konsenzusom zajedničkih svojstava grupe.) trebaju.  Sve vrste virusa moraju biti reprenzentirane sa najmanje jednim izoliratom virusa. roda. Sažetak 8.

. 2008. 8. u kojem se opisuje dotični izolat. agensa humanih spongiformnih encefalopatija (priona) i nekoliko vrsta virusa životinja i gljiva. slučajnog ili namjernog širenja. viroida. Izvještaj Redovi Orders 6 5 3 Familije Families 87 82 73 Podfamilije Subfamilies 19 11 11 Rodovi Genera 348 307 289 Vrsta Species 2290 2083 1903  Pojava određivanja nukleotidne sekvence je izazvala revolucionarne promjene u biologiji i uvelike racionalizirala taksonomiju. uključujući i viruse. To je neophodan okvir za daljnje istraživanje trenutno priznatih vrsta virusa i za identifikaciju i karakterizaciju novih virusa u nastajanju. bilo da su nastale kao posljedica prirodnog. Ovakav način imenovanja odnosi se i na opis satelita virusa.  Broj priznatih svojti za svako taksonomsko izdanje: Godina 2009.njihovo imenovanje vrši se objavljivanjem rada u indeksiranim časopisima iz oblasti virologije. Univerzalna taksonomija virusa pruža klasifikacijske sheme koje su podržane na osnovu provjerenih podataka i koncenzusa stručnjaka.

Stanley. 1.org/ . Principles of Virology.wikipedia. Scientific American 194(6): 42–47. R. Regenmortel M. (2007) The Microbial World. The American Phytopathological Society Plant Disease/Vol. 1488).. Jonathan G. (2003) Geminivirus classification and nomenclature: progress and problems. E. Mahy. R. Association of Applied Biologists.. K. A. Pringle. and Use. University of Wisconsin-Madison Department of Bacteriology.. Mayo.org/wiki/International_Committee_on_Taxonomy_of_Viruses http://www. 142:165-189. Diener.. Agronomski fakultet Sveučilišta u Zagrebu.. P.gov/eid • Vol. 9). & Owens. 649–657. No. Damage. M. Biology. R. C. H.J. (1994) Virology. Virology. Fauquet. (1978) The assembly of a virus. Fraenkel-Conrat H.. Butler. F. (2009) Biljna virologija i fitopatogene bakterije – skripta. (2004) Emerging Issues in Virus Taxonomy. Englewood Cliffs. (1981) Viroids. Martelli. C. SpringerVerlag Berlin Heidelberg. Journal of General Virology. C. Đermić. A. Enquist. (1994) Rebuilding a virus.V. NJ: Prentice Hall. P. 76 No. Schmidt. 5.W. Fraenkel-Conrat. Todar. Skalka.ictvdb. (2003) Taxonomy and Classification of Viruses. Washington. pp. 79. 1412). H.. A. DC.cdc. (2004). 47–55. J. (1992) Classification and Nomenclature of Plant Viruses: State of the Art.wikipedia. Emerging Infectious Diseases • www.LITERATURA Büchen-Osmond. (Offprint No. (2006) Wood and Tree Fungi. http://en. J.org/wiki/Virus http://en. T. & Klug. (Offprint No. ASM Press. Scientific American 244(1): 66–73. 3rd ed. 10.. O. Scientific American 239(5): 62–69. O. second edition. (1998) Virus taxonomy – 1997. G. Levy. B. June (Offprint No. Protection.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful