P. 1
fundiranje arh. objekata

fundiranje arh. objekata

|Views: 184|Likes:
Published by Mala Od Planine

More info:

Published by: Mala Od Planine on Feb 14, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/26/2012

pdf

text

original

Sections

  • I. OSNOVNI POJMOVI O TLU
  • 1. POREKLO TLA
  • 2. KLASIFIKACIJA TLA
  • 3. STRUKTURA TLA
  • 4. FIZIČKE OSOBINE TLA
  • 5. MEHANIČKE OSOBINE TLA
  • 5.1. Vodopropustljivost
  • 5.2. Otpornost tla
  • 5.3. Deformabilnost tla
  • 6. GRANIČNI PRITISCI NA TLO
  • 7. DOZVOLJENI PRITISCI NA TLO
  • 8. RASPROSTIRANJE PRITISKA PO DUBINI
  • Slika 7. Rasprostiranje pritiska po dubini
  • 9. AKTIVNI ZEMLJANI PRITISAK
  • 10. PASIVNI OTPOR TLA
  • II. OSNOVNI TIPOVI TEMELJA
  • 1. TRAKASTI TEMELJI
  • 1.1. Trakasti temelj od nearmiranog betona
  • Slika 12. Trakasti temelj od nearmiranog betona
  • 1.2. Trakasti temelj od armiranog betona
  • 2. TEMELJNA KONTRA GREDA
  • 2.1. Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede
  • 3. TEMELJNA KONTRA PLOČA
  • 4.TEMELJI SAMCI
  • 4.1. Primer dimenzionisanja temelja samca
  • 5. ŠIPOVI
  • 5.1. Drveni šipovi
  • 5.2. Čelični šipovi
  • 5.3. Šipovi od nearmiranog i armiranog betona
  • 5.3.1. Prefabrikovani šipovi
  • 5.3.2. Šipovi izvedeni na samom terenu
  • 5.3.3. Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja
  • 5.4. NAČIN POSTAVLJANJA ŠIPOVA
  • 5.5. PRORAČUN NOSIVOSTI ŠIPA
  • Slika 51. Proračun nosivosti šipa
  • 5.6. Određivanje sila u šipovima
  • III. POTPORNI ZIDOVI
  • 1. Primer dimenzionosanja potpornog zida
  • 2. Uticaj podzemne vode na potporni zid
  • 3. Uticaj kohezije tla na potporni zid
  • IV. ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA
  • 1. Obezbeđenje rovova
  • 2. Dijafragme
  • 2.1. Primer određivanja uticaja na dijafragmu
  • 3. Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem
  • V. PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI
  • 1. Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljeice tla
  • VI. KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA
  • 1. MEĐUSOBNA POVEZANOST TEMELJA
  • 2. TEMELJENJE NA ISTOJ I RAZLIČITIM KOTAMA
  • 3. ZAŠTITA ARMATURE TEMELJA
  • 4. MINIMALNA DUBINA FUNDIRANJA
  • 5. NAČIN IZVOĐENJA POTPORNIH ZIDOVA
  • VII. GEOMEHANIČKI ELABORAT
  • VIII. LITERATURA

FUNDIRANJE

ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE - PRVO POGLAVLJE
Prof. dr Milan Gli{i}
Beograd, 2004

Prof. dr Milan Glišić














FUNDIRANJE ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE - PRVO POGLAVLJE


















Beograd, 2004


FUNDIRANJE ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE – PRVO POGLAVLJE

Dr Milan Glišić, dipl.ing.arh.
vanredni profesor Arhitektonskog fakulteta
Univerziteta u Beogradu



Recenzenti:
Prof. dr Milan Lazić, dipl. ing. arh.
Akademik prof. dr Vojislav Kujundžić, dipl.ing.arh.



Izdavači:
Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu
i
Orion Art, Beograd

Direktor
Nadežda Kovačević
Glavni i odgovorni urednik
Dragorad Kovačević


ISBN 86-80095-66-4

Štampa
Bakar, Bor

Tiraž 300 primeraka



__________________________________________________________________________

Naslovna strana:
Fundiranje objekta na uglu ulica 27. marta i Đušine u Beogradu
Autori:
Mr. Selimir Lelović, dipl.građ.ing, Vojislava Popović, dipl.ing.arh.
Mr. Nenad Šekularac, dipl.ing.arh. i Mr. Dejan Vasović, dipl.ing.arh.
Dizajn korica: Miloš Dimčić, stud. arh. i Goran Radulović stud. arh.
PREDGOVOR

Projektovanje fundamenata arhitektonskih objekta je oblast inžinjerskog
konstrukterstva koje zahteva multidisciplinarni pristup. Neophodno je
poznavanje geomehaničkih svojstava tla, postupke dimenzionisanja
armirano betonskih konstruktivnih elemenata, interakciju tla i konstrukcije
temelja i tehnologije izvođenja radova u tlu.

Ovom knjigom obuhvaćene su oblasti fizičkih i mehaničkih osobina tla,
načina dimenzionisanja plitkih i dubokih temelja, tehnologije izvođenja
pojednih vrsta temelja i konstruktivne pojedinosti koje su neophodne za
praksu. Pored teorijskih postavki i objašnjenja pojedinih oblasti dati su
numerički primeri, kao i preporuke vezane za pojedine specifične probleme
prilikom projektovanja i izvođenja temeljnih konstrukcija.

Ovaj udžbenik sadrži celokupnu materiju iz nastavnog programa
obrazovanja studenata arhitekture na beogradskom Arhitektonskom
fakultetu na predmetima u okviru osnovne nastave (Betonske konstrukcije) i
u okviru izborne grupe predmeta Konstruktivni sistemi (Fundiranje
arhitektonskih objekata). Smatram da ova kniga može poslužiti i mladim
inžinjerima i arhitektima kao svojevrsni priručnik prilikom projektovanja
fundamenata arhitektonskih objekata.

Podnaslov ovog rukopisa glasi "Betonske konstrukcije – prvo poglavlje".
Razlog za ovo je sadržan u činjenici da autor priprema za izdavanje još dva
poglavlja iz oblasti betonskih konstrukcija. To su "Projektovanje armirano
betonskih konstrukcija arhitektonskih objekata" i "Sanacije, rakonstrukcije i
adaptacije arhitektonskih objekata".

Veliku zahvalnost dugujem prof. dr Milanu Laziću, dipl.ing.arh. i
akademiku prof. dr Vojislavu Kujundžiću, dipl.ing.arh. za detaljno izvršenu
recenziju rukopisa, sugestijama, savetima i pomoći da ovaj udžbenik bude
objavljen.
Zahvaljujem se asistentu pripravniku Aleksandri Nenadović, dipl.ing.arh.
na pomoći prilikom izrade numeričkih primera dimenzionisanja. Dugujem
zahvalnost Zagorki Komad, dipl.ing.geol. koja mi je pomogla ustupanjem
geomehaničkog elaborata koji je prikazan u ovoj knjizi.
Na kraju želim da istaknem strpljenje i razumevanje kojim je moja supruga
Sanja pratila rad na ovoj knjizi i da joj na tome zahvalim.

U Beogradu, marta 2004. godine Autor

SADRŽAJ

I. OSNOVNI POJMOVI O TLU .................................................................1
1. Poreklo tla ...................................................................................1
2. Klasifikacija tla ...........................................................................1
3. Struktura tla ................................................................................2
4. Fizičke osobine tla ......................................................................2
5. Mehaničke osobine tla ................................................................5
5.1. Vodopropustljivost ..............................................................5
5.2. Otpornost tla ........................................................................5
5.3. Deformabilnost tla ...............................................................6
6. Granični pritisci na tlo ................................................................6
7. Dozvoljeni pritisci na tlo ............................................................8
8. Rasprostiranje pritiska po dubini ................................................9
9. Aktivni zemljani pritisak ...........................................................11
10. Pasivni otpor tla .........................................................................14

II. OSNOVNI TIPOVI TEMELJA ............................................................15
1. Trakasti temelji .........................................................................16
1.1. Trakasti temelj od nearmiranog betona ..............................16
1.1.1. Primer dimenzionisanja trakastog
temelja od nearmiranog betona ......................................18
1.2. Trakasti temelj od armiranog betona .................................20
1.2.1. Primer dimenzionisanja trakastog
temelja od armiranog betona ……………………….......22
2. Temeljna kontra greda ……………………………..…………26
2.1. Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede …...……...29
3. Temeljna kontra ploča ...............................................................42
4. Temelji samci ……………………………………………....…45
4.1. Primer dimenzionisanja temelja samca …………………..47
3.2. Primer određivanja napona u tlu za ekscentrično
opterećen temelj samac ......................................................57
5. Šipovi ........................................................................................60
5.1. Drveni šipovi ......................................................................61
5.2. Čelični šipovi .....................................................................63
5.3. Šipovi od nearmiranog i armiranog betona .......................63
5.3.1. Prefabrikovani šipovi ............................................63
5.3.2. Šipovi izvedeni na samom terenu .........................65
5.3.3. Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja ..........67
5.4. Način postavljanja šipova ..................................................68
5.5. Proračun nosivosti šipa ......................................................70
5.5.1. Primer određivanja nosivosti šipa
tipa ″Frenki″ ……………………………………………72
5.6. Određivanje sila u šipovima ………………………...……73

III. POTPORNI ZIDOVI ………………………………………………...76
1. Primer dimenzionisanja potpornog zida ……………………...79
2. Uticaj podzemne vode na potporni zid ……..………………...88
3. Uticaj kohezije tla na potporni zid ............................................89

IV. ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA ..........................................................91
1. Obezbeđenje rovova ..................................................................91
2. Dijafragme .................................................................................92
2.1. Primer određivanja uticaja na dijafragmu ..........................94
3. Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem .....95

V. PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI .............98
1. Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljice tla .........100
2. Uporedni prikaz rezultata proračuna po pretpostavci
nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti
tla, i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi ........................101

VI. KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA........ ..............103
1. Međusobna povezanost temelja ..............................................103
2. Temeljenje na istoj i različitim kotama ..................................104
3. Zaštita armature temelja .........................................................106
4. Minimalna dubina fundiranja .................................................107
5. Način izvođenja potpornih zidova .........................................107

VII. GEOMEHANIČKI ELABORAT ....................................................110

VIII. LITERATURA ...............................................................................114



- 1 -
I. OSNOVNI POJMOVI O TLU

1. POREKLO TLA

Zemljina kora je nastala hlađenjem magme od koje su formirane
stenske mase. Tokom milijardi godina dolazi do fizičkog i
hemijskog raspadanja stenskih masa, što ima za posledicu
stvaranje rastresitih naslaga zemljine kore koje nazivamo tlom.
Zavisno od mesta nastanka i načina transporta raspadnutog
materijala, tlo se može podeliti u sledeće grupe:

a/ Eluvijalno tlo - nastaje na mestu svog prvobitnog postanka. Iz
njega su ispirane sitnije čestice erozivnim dejstvom vode.
b/ Deluvijalno tlo - materijal je transportovan planinskim potocima i
taložen na blagim padinama. Ovo tlo je heterogenog sastava.
c/ Aluvijalno tlo - materijal je transportovan na rekama na velike
udaljenosti i taložen u dolinama.
d/ Glacijalno tlo - nastaje drobljenjem stena prilikom kretanja
lednika.
e/ Eolsko tlo - materijal je transportovan vetrom na velike udaljenosti
(peščane dine i lesne zaravni).
f/ Marinsko tlo - nastaje taloženjem u moru materijala donešenog
vodenim tokovima.

2. KLASIFIKACIJA TLA

Tlo se satoji od zrna i čestica različitih veličina, koji formiraju
granularni skelet tla. Prema krupnoći frakcija od kojih se sastoji, tlo
se deli na:

- nekoherentna tla (drobina, obluci, šljunak i pesak)
- koherentna tla (prašina, glina i koloidi).


1a. Homogene podloge 1b. Slojevite podloge 1c. Heterogene podloge

Slika 1. Vrste podloga


- 2 -
Međusobni položaj tla može biti raznovrstan, i zato je teško napraviti
preciznu klasifikaciju prirodnih podloga. Osnovna podela mođe se
izvršiti na:
- homogene podloge (Slika 1a), gde je zastupljena samo jedna vrsta
tla;
- slojevite podloge (Slika1b), gde su različite vrste tla postavljene u
približno paralelnim slojevima;
- heterogene podloge (Slika 1c), gde različite vrste tla zauzimaju
međusobno nepravilne položaje.


3. STRUKTURA TLA

Tlo je formirano od zrna i čestica, i pora između njih. Pore mogu biti
ispunjene vodom, vazduhom ili vodenom parom. Nekoherentna tla
mogu biti rastresita (Slika 2a) ili dobro složena (Slika 2b i 2c).


a. b. c.

Slika 2. Šematski prikaz struture tla

Poroznost tla je manja što je zastupljeno više različitih frakcija.


4. FIZIČKE OSOBINE TLA

Fizičke karakteristike određuju stanje u kom se tlo nalazi. Osnovne
karakteristike se određuju ispitivanjem uzoraka u laboratoriji, a
izvedene osobine se određuju računskim putem iz osnovnih.

Ako posmatramo prizmu tla (Slika 3) i uvedemo sledeće oznake:
V - ukupna zapremina uzorka;
V
s
- zapremina čestica granularnog skeleta;
V
p
- zapremina pora;
V
w
- zapremina vode u porama;
G
s
- težina čestica granularnog skeleta;

- 3 -
G
w
- težina vode koja se nalazi u porama, i
G - ukupna težina uzorka,

onda je

Jedinična (zapreminska) težina granularnog skeleta tla:
Vs
Gs
s
= γ (1)
U tabeli I date su približne vrednosti jedininčih težina granularnog
skeleta tla γ
s


Tabela I. Vrednosti jediničnih težina granularnog skeleta

Vrsta materijala
γ
s
(kN/m
3)
.
šljunak 25,5 - 26,5
pesak 25,5 - 26,5
les 26,5 - 27,0
glina 27,0 - 28,0

Jedinična (zapreminska) težina tla u prirodnom stanju glasi:
V
G
= γ (2)
Vlažnost tla, koja se izražava u procentima je:
s
w
G
G
w= (3)

W
Wq
Wt
Wx

Slika 3. Šematski prikaz prizme tla
Poroznost tla - je odnos zapremine pora prema ukupnoj zapremini
uzorka tla:

G
G G
V V
V
n
s
s s
s p
p

⋅ ⋅

-
=
+
=
γ
γ γ
(4)

- 4 -
Koeficijent poroznosti tla e je odnos zapremine pora prema
zapremini granularnog skeleta


n
n
V n V
V n
V
V
e
s
p
- 1
=
-
= =


(5)

Za vrednosti e<0.6 smatra se da je podloga dobra za fundiranje
objekata. Kod peskovitih podloga gde je e>0.8 i glinovitih podloga
gde je e>1.0 mora se izvršiti poboljšanje građevinskog tla.


2/1
o
2.o
x
2/1
2/1

Slika 4. Šematski prikaz uzorka tla

Ako posmatramo uzorak tla oblika kocke stranice 1.0 (Slika 4), tada
je:

Jedinična (zapreminska) težina tla u apsolutno suvom stanju (γ
d
)
) - 1 ( = n
s d
⋅ γ γ (6)
Jedinična (zapreminska) težina tla u prirodnom stanju (γ )
d s
w n γ γ γ + ) - 1 ( = ⋅ ⋅ (7)
) + 1 ( ) - 1 ( = w n
s
⋅ ⋅ γ γ (8)
Jedinična (zapreminska) težina tla pod vodom ( ′ γ )
) - 1 ( ) - ( = n
w s
⋅ ′ γ γ γ (9)
gde je γ
w
- jedinična (zapreminska) težina vode

Jedinična (zapreminska) težina vodom potpuno zasićenog tla(γ
z
)

w s z
n n γ γ γ ⋅ ⋅ + ) - 1 ( = (10)




- 5 -
5. MEHANIČKE OSOBINE TLA

5.1. Vodopropustljivost

Propustljivost vode kroz tlo meri se koeficijentom vodopropustljivosti
(k), koji predstavlja brzinu kretanja vode kroz tlo.

5.2. Otpornost tla

Narušavanje stabilnosti u tlu nastaje kao posedica smicanja, i
manifestuje se klizanjem jednog dela tla u odnosu na drugi deo.
Ako su u nekoj tački tla tangencijalni naponi smicanja veći od
otpornosti na smicanje, doći će do klizanja između čestica tla.
Otpornost na smicanje, izražena preko ukupnih napona (Slika 5a),
prema Coulombovom (*) izrazu je

ϕ σ τ tg c
n n
⋅ + = (11)





















Slika 5. Grafički prikaz slučajeva otpornosti tla na smicanje

______________________________________________________
(*) Dr. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I

- 6 -
gde je
σ
n
- normalni napon koji deluje u ravni napona
n τ

c - specifična kohezija
tgϕ - konstanta proporcionalnosti koja izražava linearnu zavisnost
smičućeg napona τ
n
i normalnog napona σ
n
.

Granični slučajevi izraza (11) nastaju kada ne postoji kohezija (Slika
5b), kod peska i šljunka, odnosno kada ne postoji trenje između
čestica (Slika 5c), kod vodom zasićenih glina.

5.3. Deformabilnost tla

Deformabilnost tla uslovljena je elastičnošću granularnog skeleta
tla, promenom poroznosti i promenom vlažnosti .

Dinamičko opterećenje izaziva znatna sleganja temelja na
nekoherentnom tlu, a relativno mala na koherentnom. Dugotrajna
opterećenja, obrnuto, izazivaju velika sleganja temelja na
koherentnom tlu, a mala na nekoherentnom tlu.

U zavisnosti od vremena trajanja opterećenja tla deformacije mogu
biti: trenutne, koje nastaju istovremeno sa promenom naponskog
stanja, i dugotrajne, koje se odvijaju u funkciji vremena koje je
proteklo od trenutka nanošenja opterećenja. Deformacije
nekoherentnog i koherentnog tla male vlažnosti nemaju izraženo
vremensko trajanje, dok kod koherentnog tla velike vlažnosti,
naročito ako je tlo zasićeno vodom, deformacije se obavljaju u
dugom vremenskom periodu i zavise od brzine istiskivanja vode iz
pora tla.

6. GRANIČNI PRITISCI NA TLO

Granični pritisak na tlo je maksimalni pritisak temelja na tlo pri
kome dolazi do proloma u tlu. Vrednost graničnog pritiska na tlo
može se odrediti prema empiriskom izrazu, koji je postavio
Terzaghi (*):

γ
γ γ N B 0,4 + N D + N c B/L) 0,3 + (1 = P
q f c gr
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ (12)
______________________________________________________
(*) Dr. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I

- 7 -
gde su

B - širina osnove stope temelja;
L - dužina osnove stope temelja;
c - kohezija tla;
D
f
- dubina fundiranja;
N
c
, N
q
i Nγ - faktori nosivosti u funkciji ugla unutrašnjeg trenja, koji
se mogu odrediti na osnovu grafikona datog na slici 6.

Slika 6. Grafički prikaz faktora N
c
, Nq i Nγ

prema Terzaghiju


Vrednosti N
c
, N
q
i Nγ zavise od ugla unutrašnjeg trenja tla i iznose
N
q
= tg
2
(45
o
+ ϕ / 2) ⋅ e
π⋅tgϕ
(13)
N
c
= (N
q
- 1) ⋅ ctg ϕ (14)
N
r
= 1.8 (N
q
- 1) ⋅ tg ϕ (15)

- 8 -
7. DOZVOLJENI PRITISCI NA TLO

Dozvoljen pritisak na tlo, odnosno dozvoljeni napon u tlu, određuje
se iz odnosa graničnog pritiska na tlo i koeficijenta sigurnosti


s
gr
dozv
z
F
P
=
.
σ
(16)

Koeficijent sigurnost, prema našim propisima (*), kreće se u
granicama 3 2
s
≤ ≤
F
, zavisno od vrste objekta i pouzdanosti
podataka na osnovu kojih se određuje vrednost graničnog pritiska na
tlo.

I pored činjenice da u svakom pojedinačnom slučaju podaci iz
geomehaničkog elaborata daju vrednosti dozvoljenoh pritisaka na
tlo, ovde se daje tabelarni pregled (Tabela II) približnih vrednosti
nosivosti tla prema prof. Kasagrandeu (**) a koji su bili definisani
standardom DIN 1054.

Tabela II. Približne vrednosti dozvoljenih nosivosti tla

Vrsta tla MPa
1. Vezana tla (ilovača, glina, laporac):
a. kašasta konzistencija 0,00
b. mekana (lako gnječiva) 0,04
c. tvrda (teško gnječiva) 0,08
d. polučvrsta 0,15
e. čvrsta 0,30
2. Zbijena nevezana tla
a. sitni i srednji pesak veličine do 1 mm. 0,20
b. krupan pesak veličine zrna 1 do 3 mm. 0,30
c. šljunkovit pesak sa sadržajem šljunka najmanje 1/3 i
šljunak sa veličinom zrna do 70 mm.
0,40

Vrednosti, date u ovoj tabeli, su orijentacione i ovde su prikazane sa
ciljem da se shvati red veličine dozvoljenih napona pojedinih vrsta
tla.
______________________________________________________
(*) Pravilnik o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata
(**) Kasagrande: GEOMEHANIKA OMOGUĆUJE UŠTEDU

- 9 -
8. RASPROSTIRANJE PRITISKA PO DUBINI

Pritisak temelja na tlo, neposredno u temeljnoj spojnici, rasprostire
se po dubini u funkciji ugla unutrašnjeg trenja ϕ. Whitlow (*) u
praktičnim proračunima usvaja vrednost ugla ϕ=30
o
.

Ako su ′ b i ′′ b širine dva temelja (Slika 7) opterećenih istim
ravnomernim opterećenjem p
o
, pritisak po dubini, z, bez uticaja
sopstvene težine tla iznosi:
ϕ tg z
b
b
p
p
z
2

'
'
0
'
⋅ ⋅ +

=
(17)

ϕ tg z
b
b
p
p
z
2

"
"
0
"
⋅ ⋅ +

=
(18)



Slika 7. Rasprostiranje pritiska po dubini

kako je ′′ b > ′ b , to je:
' , ,
' '
'
; 1
z z
z
z
p p
p
p
> < (19)

Odnosno, na određenoj dubini ispod temelja pritisci u tlu su veći kod
širih temelja, a za isti pritisak u temeljnoj spojnici.
______________________________________________________
(*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS

- 10 -
Obzirom na rasprosiranje pritisaka po dubini, prilikom konstruisanja
temelja, mora se voditi računa o njihovoj međusobnoj udaljenosti.
Kada su temelji na međusobno malom odstojanju (Slika 8) može
doći do superponiranja pritisaka u tlu, i do prekoračenja dozvoljenih
pritisaka u tlu i pored toga što se oni nalaze u granicama
dozvoljenih pritisaka na nivou temeljnih spojnica.




Slika 8. Superponiranje pritisaka u tlu

Promena napona pritska u tlu zavisi i od zapreminske težine tla
(Slika 9). Napon u tlu, u temeljnoj spojnici, je

0 , 1
0

= =
b
P
F
P
p
(20)
gde je P sila koja deluje u temeljnoj spojnici, a F je površina temeljne
stope.

Slika 9. Promena napona pritska u tlu u zavisnosti od zapreminske težine tla

- 11 -
Na dubini h napon pritiska je u funkciji ugla ϕ i težine tla iznad
posmatranog nivoa
z
tg z b
b
p
p
h

2

0
⋅ +
⋅ ⋅ +

= γ
ϕ
(21)
odnosno
) (
) ( 2
0
D
D
p
p
f
f
h
h
tg h b
b
− ⋅ +
⋅ − ⋅ +

= γ
ϕ
(22)

9. AKTIVNI ZEMLJANI PRITISAK

U slučajevima kada se projektuje kaskadno oblikovan teren, ili
ukopana konstrukcija, vrši se zasecanje tla. Tako profilisan teren nije
u stanju da samostalno stoji i da ne dođe do obrušavanja, kao
posledice savlađivanja unutrašnjeg trenja između čestica tla. Pritisak
zemlje koji bi doveo do obrušavanja naziva se zemljani pritisak. On
se prihvata potpornim konstrukcijama.

Intenzitet aktivnog zemljanog pritiska (Slika 10) određuje se iz
uslova da se tlo iza potporne konstrukcije nalazi u stanju granične
ravnoteže, da ne postoji trenje između potpornog zida i tla iza zida,
i da je teren na vrhu zida horizontalan.

Slika 10. Određivanje aktivnog zemljanog pritiska


- 12 -
Vertikalni napon na dubini z je

z P
2
⋅ + = γ σ (23)
Horizontalni napon, prema Rankinovoj teoriji (*), na istoj dubini je:

a
tg
)
2
(
45 2
0
2
2 1
λ
ϕ
σ σ σ
⋅ = − ⋅ =
(24)

gde je
a
λ - koeficijent horizontalnog zemljanog pritiska

) 2 ( = a
45
tg
0
2
ϕ λ −
(25)

Za ovako određene funkcije promene vrednosti napona
1 σ
i
2 σ
,
dobijamo vrednosti horizontalnih pritisaka u karakterističnim
nivoima (po jedinici površine) izraženih u kN/m
2


0
p p a = ⋅ λ (26)
z
p p z a = + ⋅ ⋅ ( ) γ λ (27)
h
p p h a = + ⋅ ⋅ ( ) γ λ (28)

Tada je ukupna horizontalna sila pritiska

H h
p p
h
=
+

0
2

(29)

koja deluje u težištu površine dijagrama horizontalnih pritisaka

s
h
p p
p p
h
h
= ⋅
⋅ +
+ 3
2
0
0

(30)


U slučaju kada postoje dva sloja tla, sa različitim karakteristikama
tada se moraju uzeti u obzir koeficijenti horizontalnog zemljanog
pritiska, a zavisno od toga u kom sloju se vrši proračun pritiska
(Slika 11).

______________________________________________________
(*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS

- 13 -

Slika 11. Određivanje aktivnog zemljanog pritiska u slučaju dva sloja tla
sa različitim karakteristikama

Vrednosti koeficijenata horizontalnih zemljanih pritisaka za slojeve I i
II su
) 2 (
1
0
2
1 a 45
ϕ
λ
− =
tg
(31)
) 2 (
2
0
2
2 a 45
ϕ
λ
− =
tg
(32)
Horizontalni pritisci u karakterističnim nivoima su

1 a
0

λ
⋅ = p
p
(33)

λ
γ
1 a 1
1
1
) ( ⋅ ⋅ + =
h
p
p
(34)

λ
γ
2 a 1
1
2
) ( ⋅ ⋅ + =
h
p
p
(35)

λ
γ γ
a2 2
2
1
1
3
) ( ⋅ ⋅ + ⋅ + =
h h
p
p
(36)

Horizontalna sila pritiska sloja I je
1
0 1
1
2
H
p p
h
=
+


(37)
koja deluje na udaljenju
1
1 0 1
0 1
3
2
s
h
p p
p p
= ⋅
⋅ +
+
(38)
Horizontalna sila pritiska sloja II je:
2
2 3
2
2
H
p p
h
=
+

(39)
koja deluje na udaljenju
2
2 2 3
2 3
3
2
s
h
p p
p p
= ⋅
⋅ +
+
(40)

- 14 -
Ukupna horizontalna sila pritiska

ΣH H H
= +
1 2
(41)
koja deluje na udaljenju

s
H s h H s
H
=
⋅ + + ⋅
1 1 2 2 2
( )
Σ
(42)
Sa ovako određenim vrednostima horizontalnog zemljanog pritiska
vrši se dimenzionisanje potporne konstrukcije, odnosno potpornog
zida, koja prima te uticaje.


10. PASIVNI OTPOR TLA

Pasivni otpor tla javlja se kod konstrukcija koje prouzrokuju
deformacije usmerene ka tlu. On predstavlja granični otpor koji se
može suprostaviti prinudnom pomeranju potporne konstrukcije
prema tlu. Deformacija mora biti toliko velika da aktivira unutrašnji
otpor tla.
Pasivni napon tla dat je izrazom
p
tg
λ
ϕ
σ σ σ
)
2
(
45 2
0
2
2 1
⋅ = + ⋅ =
(43)
gde je
p
λ - koeficijent pasivnog horizontalnog zemljanog pritiska
) 2 ( = p
45
tg
0
2
ϕ λ +
(44)
Za ovako određene funkcije promene napona vrednosti napona
1 σ
i
2 σ
, dobijamo vrednosti horizontalnih otpora tla u
karakterističnim nivoima (po jedinici površine):

p p
p

0
λ ⋅ =
(45)

p h p
p
h
) ( λ γ ⋅ ⋅ + =
(46)
Tada je ukupna horizontalna sila pasivnog otpora tla:
H h
p p
h
=
+

0
2
(47)
Kao što se iz izloženog može videti postupak određivanja pasivnog
otpora tla analogan je postupku određivanja aktivnog zemljanog
pritiska, s tom razlikom što u izrazima za određivanje koeficijenta
horizontalnog pritiska umesto znaka "-" pojavljuje znak "+" (izrazi 24,
25, 43 i 44).



- 15 -
II. OSNOVNI TIPOVI TEMELJA

Temelj je jedan od najvažnijih elemenata konstrukcije objekta. Preko
temelja se opterećenje od objekta prenosi na tlo, pri čemu se mora
obezbediti stabilnost tla, a deformacija temelja treba da bude u
dozvoljenim granicama u zavisnosti od naponskoog stanja u
konstrukciji objekta i eksploatacionim potrebama objekta.

Osnovna podela vrste fundiranja je na plitke i duboke temelje.

Plitki temelji prenose opterećenje od objekta na tlo preko kontaktne
površine između temelja i tla. U ovu grupu temelja spadaju:
- trakasti temelji (nearmirani i armirani);
- temeljne kontra grede (postavljene u jednom ili dva ortogonalna
pravca, kada formiraju temljni roštilj);
- temeljne kontra ploče;
- temelji samci.

Duboki temelji prenose opterećenje objekta na tlo preko kontaktne
površine između temelja i tla, kao i preko bočnih strana temelja. Kod
ovih temelja odnos visine H prema širini temelja B je jednak ili veći
od četiri.
4 ≥
B
H


U ovu grupu temelja spadaju:
- šipovi;
- dijafragme;
- bunari;
- kesoni.











- 16 -


1. TRAKASTI TEMELJI

Trakasti temelji se postavljaju ispod nosivih zidova (zidanih opekom
ili od armiranog betona). Određivanje dimenzija temelja vrši se iz
uslova nosivosti tla (širina temelja - B) i uslova nosivosti betonskog
preseka na savijanje (visina temelja - H).


1.1. Trakasti temelj od nearmiranog betona

Širina temelja (Slika 12) određuje se iz uslova dozvoljenih napona:

z
t F
σ
=
ΣV
(48)

gde je ΣV zbir svih vertikalnih sila koje deluju na temeljnu spojnicu, a
F
t
površina temeljne spojnice (F
t
=B ⋅ 1.00). Tada je
B
V
=
Σ
z dozv.
σ
(49)

Slika 12. Trakasti temelj od nearmiranog betona


- 17 -
Visina stope temelja određuje se iz uslova dozvoljenih napona
zatezanja od savijanja na konzolnom prepustu.
Moment savijanja u preseku c-c za vrednost napona tla u temeljnoj
spojnici, izazvanog vertikalnim opterećenjem biće

2
2 '
c
M
z
c

=
σ
(50)
gde je
'
z
σ reaktivno opterećenja tla od sile V koja deluje u zidu
B
V
z
=
'
σ , bez uticaja težine tla iznad stope, sopstvene težine stope i
korisnog opterećenja p.

Otporni moment preseka c-c je:
c
W
=
⋅ 1 00
6
2
,
H
(51)
Kada u izraz za određivanje napona zatezanja u betonu izazvanog
savijanjem
bz
c
c
M
W
σ
=
(52)

unesemo jednačine 50 i 51, dobijamo izraz kojim se određuje visina
stope od nearmiranog betona u funkciji veličine slobodnog prepusta
dužine "c", napona u temeljnoj spojnici i dozvoljenog naprezanja na
zatezanje u betonu izazvanog savijanjem

σ
σ
bz
'
z
3
c = H


(53)

U tabeli III date su vrednosti dozvoljenih napona zatezanja u betonu
izazvanih savijanjem.

Tabela III. Vrednosti dozvoljenih napona zatezanja u betonu
izazvanih savijanjem

MB (MPa) 10 15 20 30 40
σbz (MPa)
0,20

0,35

0,50

0,80

1,00




- 18 -
1.1.1. Primer dimenzionisanja trakastog temelja od nearmiranog
betona

Za date podatke izvršiti dimenzionisanje trakastog temelja od
nearmiranog beton (Slika 13).

Podaci:
Vertikalna sila u zidu neposredno iznad temelja - V= 100 kN/m
1

Debljina zida - dz= 25 cm
Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu - p=5.0 kN/m
2

Dozvoljeno naprezanje tla -
z dozv.
σ
= 0.12 MPa
Dubina fundiranja - D
f
= 1.00 m
Zapreminska težina tla - γ = 18.0 kN/m
3

Marka betona - MB 20



Slika 13. Primer trakastog temelja od nearmiranog betona

Prvo se odredi približna širina stope B. Obzirom da je nepoznata
dimenzija stope, pa time i njena sopstvena težina, težina tla iznad
stope i opterećenja poda u širini stope, to treba proračun početi sa

- 19 -
pretpostavkom da je ukupna sila koja deluje u temeljnoj spojnici ΣV
veća za određeni procnat u odnosu na silu V koja deluje u zidu.
Teško je odrediti za svaki poseban slučaj za koliki procenat treba
povećati silu V. U ovom primeru taj procenat uvećanja usvojen je
25% od sile V. Kasnijim proračunom, ako se ova pretpostavka
pokaže ne tačnom moraju se izmeniti dimenzije stope temelja.

04 . 1
12 . 0
10 100 25 . 1 V 25 . 1
V
= B
3
dozv z dozv z
=
⋅ ⋅
=

=


σ σ
m

Usvojeno: B = 1.05 m

Dimenzija konzolnog prepusta iznosi

c = (B-dz)/2 = (1.05-0.25)/2 = 0.40 m

Reaktivno opterećenje koje deluje tako da savija konzolni prepust
dužine "c"
MPa
z
095 . 0
05 . 1
10 100
3
'
=

=

σ
pa je visina H
0.30 =
5 . 0
0.095 3
0,40 =
3
c = H
bz
'
z
⋅ ⋅
σ
σ
m

Usvojeno: H = 0.35 m

Za ovako usvojene dimenzije izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu
na nivou temeljne spojnice.

Kontrola napona za usvojene dimenzije
Analiza opterećenja:
- vertikalna sila V = 100.00 kN/m
1

- opterećenje od zemlje iznad stope
(1.05-0.25) ⋅0.65⋅18.0 = 9.36 "
- sopstvena težina stope
1.05⋅0.35⋅24.0 = 8.82 "
- opterećenje od poda
(1.05-0.25) ⋅5.0 = 4.00 "
Ukupno opterećenje ΣV = 122.18 kN/m
1



- 20 -
Stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice iznosi

00 , 1 05 , 1
10
18 , 122
3


=


=
σ

2-11 C
W
tuw/ {


!NQb NQb
ep{w/ { tuw/ {
12 , 0 116 , 0 =
σ
〈 =
σ


Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljene vrednosti.

Sada se odredi stvarni napona zatezanja u betonu.

Reaktivno opterećenje od vertikalne sile, V je

3
n lO
2/11 C
W
> r 24 . 95
00 . 1 05 . 1
00 . 100
=

=



Moment savijanja u preseku c-c

kNm 26 . 7
2
4 . 0 24 . 95
2
c q
M
2 2
c
=

=

=

Otporni moment preseka c-c

3
2 2
c
m 0204 . 0
6
00 . 1 35 . 0
6
00 . 1 H
W =

=

=

Stvarni napon zatezanja u betonu

MPa 50 . 0 MPa 373 . 0
0204 . 0
10 x 62 , 7
M
3
=
σ
< = = =
σ

c{/
d
d
tuw/ c{
X


Znači da je napon zatezanja u betonu u granicama dozvoljenih
vrednosti.

1.2. Trakasti temelj od armiranog betona

Širina temelja (Slika 14) određuje se istim postupkom kao i kod
temelja od nearmiranog betona (izraz 48).


- 21 -

Slika 14. Trakasti temelj od armiranog betona

Visina stope određuje se prema izrazima za visinu preseka armirano
betonskih preseka opterećenih momentom savijanja u preseku c-c.

Reaktivno opterećenje tla od vertikalne sile V je
B
V
Z
=
'
σ (54)
i izaziva moment savijanja u preseku c-c

2

c
M
2
'
z
c

=
σ

c sr kr
M M ⋅ =ν (55)

gde je
kr
M kritični moment koji se dobija množenjem stvarnog
momenta M
c
koeficijentom sigurnosti ν
sr
.

Tada je statička visina preseka
1,00
r = h
Mkr
kr

(56)

odnosno visina stope
H= h + a (57)
Zategnuta armatura u preseku bice

k
z
vi
kr
a
M
F
h ⋅ ⋅
=
σ
(58)

- 22 -

Kontrola napona u tlu
Po usvajanju konačnih dimenzija temelja vrši se kotrola napona u tlu,
u nivou temeljne spojnice. Stvarni napon u tlu ne sme da prekorači
dozvoljene napone.
z stv. z dozv.
V
B 1, 00
σ σ
=


Σ
(59)


1.2.1. Primer dimenzionisanja trakastog temelja od armiranog
betona

Za date podatke izvršiti dimenzionisanja trakastog temelja od
armiranog betona (Slika 15).

Podaci:
Vertikalna sila u zidu neposredno iznad temelja - V= 220 kN/m
1

Debljina zida - dz= 15 cm.
Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu - p=10.0 kN/m
2

Dozvoljeno naprezanje tla - σ
z dozv.
= 0.18 MPa
Dubina fundiranja - D
f
= 1.30 m
Zapreminska težina tla - γ= 18.5 kN/m
3

Marka betona - MB 20
Kvalitet čelika - GA 240/360

Prvo se odredi približna širina stope B, sa pretpostavkom, kao kod
trakastog temelja od nearmiranog betona, da je sopstvena težina
stope, zemlje iznad stope i poda u širini stope 25% od sile V
52 . 1
18 . 0
10 220 25 . 1 25 . 1
3
=
⋅ ⋅
=

= =


zdozv
zdozv
V
V
B
σ
σ
m

Usvojeno: B = 1.55 m

Tada je dužina prepusta "c"

c = (B-dz)/2 = (1.55-0.15)/2 = 0.70 m

Minimalna visina se usvaja H = 0.35 m
1


- 23 -


Slika 15. Primer trakastog temelja od armiranog betona

Za ovako usvojene dimenzije izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu
na nivou temeljne spojnice.

Kontrola napona za usvojene dimenzije

Analiza opterećenja:
- vertikalna sila V = 220.00 kN/m
1

- sopstvena težina stope
(1.55⋅0.15+(1.55+0.25) ⋅0.5⋅0.20) ⋅25.0
0.4125⋅25.0 = 10.31 "
- opterećenje od zemlje iznad stope
(1.55⋅1.30-0.4125-0.15⋅ (1.3-0.35) = 27.01 "
- opterećenje od poda
(1.55-0.15) ⋅10.0 = 14.00 "
Ukupno opterećenje ΣV = 271.32 kN/m
1



- 24 -
Tada stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice iznosi
175 . 0
00 . 1 55 . 1
10 32 . 271
00 . 1
3
=


=

=


B
V
zstv
σ MPa

σ
z stv.
= 0.175 MPa < σ
z dozv.
= 0.18 MPa

Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljene vrednosti.

Po određivanju napona u tlu pristupa se određivanju potrebne
armature za prijem momenata savijanja konzolnog dela.

Reaktivno opterećenje tla koje izaziva moment savijanja konzolnog
prepusta dužine "c" iznosi

94 . 141
00 . 1 55 . 1
00 . 220
00 . 1
'
=

=

=
B
V
z
σ kN/m
2


Tada moment u preseku c-c iznosi

77 . 34
2
70 . 0 94 . 141
2
2 2 '
=

=

=
c
M
z
c
σ
kNm
Kritični moment po teoriji graničnih stanja je

q
p 8 . 1 g 6 . 1
M M M
sr
p p g g kr
⋅ + ⋅
= υ
⋅ υ + ⋅ υ =

za pretpostavljeno

2
m / kN 12 g ≈ i
2
/ 2 m kN p =
sr
υ iznosi
63 . 1
14
2 8 . 1 12 6 . 1
sr
=
⋅ + ⋅
= υ
kritični moment savijanja iznosi

c sr kr
M M ⋅ υ =
67 . 56 77 . 34 63 . 1 = ⋅ =
kr
M kNm


- 25 -
Za zadani kvalitet betona MB 20 i armature GA 240/360 i usvojenu
minimalnu visinu H cm
min
= 35 , odredi se statička visina preseka h.

h = H - a = 35.0 - 3.0 = 32.0 sm
(zaštitni sloj je minimum 2 cm. kod temeljnih ploča)

tada je
344 . 1
00 . 1
10 67 . 56
32 . 0
b
M
h
r
3
kr
kr
=

= =



r
kr
= 1 344 . ⇒ ‰ 10 =
a
ε ; ‰ 05 . 1 =
b
ε ; k
z
= 0 9665 .
Potrebna površina aramature je
63 . 7 10 63 . 7
32 . 0 9665 . 0 240
10 67 . 56
2 4
3
= ⋅ =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=


m
h k
M
F
z vi
kr
a
pot
σ
cm
2


za usvojen profil ∅10 ( ′ = f cm
a
0 79
2
. ) razmak armature je

t
f
F
cm
a
a
=

⋅ = ⋅ = 100
0 79
7 63
100 10 354
.
.
.

Usvojena je glavna armatura ∅10 / 10

Podeona armatura iznosi
F F cm
a a
pod
= ⋅ = ⋅ = 0 2 0 2 7 63 1 526
2
. . . .

za usvojen profil∅6 ( ′ = f cm
a
0 28
2
. ), razmak armature je

t
f
F
cm
a
a
=

⋅ = ⋅ = 100
0 28
1 526
100 18 348
.
.
.

Usvojena je podeona armatura ∅6/16.5






- 26 -
2. TEMELJNA KONTRA GREDA

Temeljne kontra grede postavljaju se ispod više stubova u nizu, i u
statičkom smislu prestavljaju kontinualni nosač opterećen
reaktivnim opterećenjem od tla (Slika16). Dimenzije se određuju iz
uslova nosivosti tla (širina temelja - B i dužina temelja - L) i uslova
nosivosti betonskog preseka na savijanje i smicanje (visina
konzolne ploče - H, širina grede - b, i visina grede - D) (Slika17).




Slika 16. Statički sistem kontra grede


Slika 17. Poprečni presek kontra grede

- 27 -
Uslov ravnomernosti raspodele napona u tlu, na nivou temeljne
spojnice, je da položaj rezultante sila, R, od sila u stubovima, P(i),
gde je i=1,2,...,n (n - broj stubova), koji se oslanjaju na kontra gredu
bude na sredini dužine temelja, L. Momenti i transverzalne sile po
nosaču određuju se iz uslova ravnoteže sila za svaki karakterističan
presek (ΣM i ΣT) i to na mestu stubova i u poljima za maksimalne
momente.

Pre kontrole dilatacija i određivanja potrebne armature neophodno
je izvršiti kontrolu naprezanja tla u temeljnoj spojnici, za usvojene
dimenzije temelja.

σ σ
z
t
z
stv dozv
V
F
= ≤

, gde je
(60)
stv
z
σ
- stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice;
dozv
z
σ
- dozvoljen napon u tlu;

ΣV - zbir svih vertikalnih sila koje deluju na površinu
temeljne spojnice;
F
t
- površina temeljne spojnice.

Reaktivno opterećenje konzolne ploče iznosi

L B
R
q

= (60.1)
U najvećem broju slučajeva, iz tehnoloških razloga, temeljne kontra
grede imaju konstantnu širinu B po celoj svojoj dužini. Tada je
reaktivno opterećenje po gredi ravnomerno i iznosi

L
R
B q q = ⋅ = ' (60.2)
U slučajevima kada zbog nemogućnosti postizanja jednake dužine
kontragrede sa obe strane rezultante sila, mora se izvesti
trapezoidna osnova temeljne ploče. U tom slučaju širine temeljne
ploče određuju se iz uslova da se rezultanta sila R nalazi u težištu
trapezoidne osnove temeljne ploče (Slika 18).
To znači da mora biti ispunjen uslov


2 1
2 2 1
3 2 1
) ( 2 1
B B
B B L
P P
b a P a P
e
+
⋅ +
⋅ =
+
+ ⋅ + ⋅
= (60.3)

- 28 -

Slika 18. Temeljna kontra greda sa promenljivom širinom konzolne ploče

U ovom slučaju reaktivno opterećenje konzolne ploče iznosi

2
) 2 1 ( L B B
R
q
⋅ +
= (60.4)
Tada je reaktivno opterećenje po gredi linearno promenljivo u funkciji
širine konzolne ploče (Slika 19).

Slika 19. Reaktivno opterećenje po gredi u slučaju promenljive širine konzole ploče

Vrednosti
'
1
q i
'
2
q iznose

1
'
1
B q q ⋅ = i
2
'
2
B q q ⋅ = (60.5)

- 29 -

2.1. Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede

Za date podatke izvršiti dimenzionisanje temeljne kontra grede (Slika
20).

Podaci:
Rasponi između stubova: l
1
=6.00 m, l
2
=8.00 m
Kod stuba 1 prepust je ograničen na a=2.00 m
Sile u stubovima neposredno iznad temelja:
P
1
=1500 kN, P
2
=2500 kN, P
3
=2000 kN
Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu - p=10 kN/m
2

Dimenzije poprečnih preseka stubova su 45/45 cm.
Dozvoljen napon u tlu na koti fundiranja - σ
zdozv.
=0.25 MPa
Dubina fundiranja - D
f
=1.40 m
Zapreminska masa tla - γ=18.0 kN/m
3
MB 30, RA 400/500

Slika 20. Statička šema kontragrede


Prvo se odredi položaj rezultante vertikalnih sila R

Rezultanta sila je

6000 2000 2500 1500
3 2 1
= + + = + + = =

P P P P R
i
kN

- 30 -
Odstojanje rezultante vertikalnih sila R od tačke A iznosi

( )
R
e P
e
i i
∑ ⋅
=
17 . 9
2000 2500 1500
0 . 16 2000 0 . 8 2500 0 . 2 1500
=
+ +
⋅ + ⋅ + ⋅
= e m

Tada je ukupna dužina temeljne grede

34 . 18 17 . 9 2 2 = ⋅ = ⋅ = e L m

odnosno dužina prepusta "x"

( ) ( ) 34 . 2 00 . 8 00 . 6 00 . 2 34 . 18
2 1
= + + − = + + − = l l a L x m

Površina temeljne stope F
t
određuje se iz uslova dozvoljenih napona
u tlu. Obzirom da nisu poznate dimenzije poprečnog preseka
temelja, tla iznad temelja i podne površine koja se nalazi iznad
temeljne grede, odnosno stvarno opterećenje na tlo to se usvaja
pretpostavka da je masa navedenih opterećenja 25% od ukupne sile
R. U slučaju da usvojena predpostavka nije tačna mora se izvršiti
ponovno usvajanje dimenzija poprečnog preseka temeljne
kontragrede.

0 . 30
25 . 0
10 6000 25 . 1
3
=
⋅ ⋅
= =

dozv
z
t
R
F
σ
m
2


Odnosno širina temeljne stope je

64 . 1
34 . 18
0 . 30
= = =
L
F
B
t
m

Usvojeno: B=1.65 m

Usvojena visina prepusta stope: H=0.35 m

Preporuka je da se visina grede usvoji prema sledećem izrazu

8
max
l
D ≈


- 31 -
odnosno

00 . 1
8
00 . 8
= = D m

Usvojeno D=1.00 m



Slika 21. Poprečni presek kroz kontragredu

Kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice

Analiza opterećenja
- ΣP(i) = 6000.00 kN
- sopstvena težina stope
18.34⋅(0.55⋅1.00+2⋅ (0.35+0.15) ⋅0.5⋅0.55) ⋅25
15.13⋅25 = 378.26 "
- težina tla iznad temelja
(1.40⋅1.65⋅18.34-15.34) ⋅18.0 = 490.24 "
- težina poda
1.65⋅18.34⋅10.0 = 302.61 "
Ukupno opterećenje - ΣV = 7171.11 kN

- 32 -
Stvarni napon u tlu iznosi
25 . 0 24 . 0
34 . 18 65 . 1
10 11 . 7171
3
= < =


=

dozv stv
z z
MPa σ σ MPa

Napon u tlu je u granicama dozvoljene vrednosti.

Postupak dimenzionisanja

Konzolna ploča

Dimenzionisanje se vrši u svemu kao kod trakastog temelja od
armiranog betona.

Reaktivno opterećenje od tla

28 . 198
34 . 18 65 . 1
6000
=

=

=

L B
P
q
i
kN/m
2


Moment savijanja u preseku c-c je
99 . 29
2
55 . 0 28 . 198
2
2 2
=

=

=
c q
M
c
kNm
Kritični moment u preseku c-c je
88 . 48 99 . 29 63 . 1 = ⋅ = ⋅ =
c sr kr
M M υ kNm

Određivanje potrebne armature za MB 30 i RA 400/500

h=H-a=35.0-3.0=32.0 cm

447 . 1
00 . 1
10 88 . 48
32 . 0
b
M
h
r
3
kr
kr
=

= =



447 . 1 r
kr
= ⇒ ‰ 10 =
a
ε ; 776 . 0
b
= ε ‰; 97 . 0 k
z
=

2 2 4 2
3
z vi
kr
a
cm 9 . 3 m 10 9 . 3 m 00039 . 0
32 . 0 975 . 0 400
10 88 . 48
h k
M
F
pot
= ⋅ = =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅ σ
=




- 33 -
za ∅8 (f
a
'=0.50 cm
2
), razmak glavne armature
cm 75 . 12 100
9 . 3
5 . 0
100
F
f
t
a
a
= ⋅ = ⋅

= usvojeno: R∅8/12.5

Podeona armatura: F F cm
a a
pod
= ⋅ = ⋅ = 0 2 0 2 3 9 0 784
2
. . . .
za ∅8 (fa'=0.50 cm
2
), razmak podeone armature

t
f
F
cm
a
a
=

⋅ = ⋅ = 100
0 5
0 784
100 63 775
.
.
. usvojeno: R∅8/30

Greda

Momenti i transverzalne sile određuju se iz uslova ΣM i ΣT za svaki
karakterističan presek.

Računsko reaktivno opterećenje po kontragredi iznosi

q'=ΣP(i)/L=6000/18.34=327.15 kN/m

Transverzalne sile:

T
11
=q' ⋅ a=327.15⋅2.00=654.30 kN
T
12
=T
1l
-P
1
=654.30-1500.0= - 845.70 kN
T
21
=T
12
-q'⋅l
1
= - 845.70+327.15⋅6.00=1117.20 kN
T
23
=T
21
-P
2
=1117.20-2500.0=-1382.80 kN
T
32
=T
23
+q'⋅l
2
=-1382.80+327.15⋅8.00=1234.40 kN
T
3d
=T
32
-P
3
=1234.40-2000.0=-765.53 kN

Momenti savijanja:

M
1
=-q' ⋅ a
2
/2=-327.15⋅2.0
2
/2=-654.30 kNm
M
3
=-q' ⋅ x
2
/2=-327.15⋅2.34
2
/2=-895.67 kNm
M
2
=(-q'⋅(a+l
1
)
2
/2)+P
1
⋅l
1

M
2
=(-327.15⋅(2.00+6.00)
2
)/2+1500.00⋅6.00=-1468.80 kNm



- 34 -
x
1
=T
12
/q'=845.70/327.15=2.58 m
M
I
=(-q'⋅(a+x
1
)
2
)/2+P
1
⋅ x
1

M
I
=(-327.15⋅(2.00+2.58)
2
)/2+1500.00⋅2.58 =438.78 kNm

x
2
=T
32
=1234.40/327.15=3.77 m
M
II
=(-q'⋅(x
2
+x)
2
)/2+P3 ⋅ x
2

M
II
=(-327.15⋅(3.77+2.34)
2
)/2+2000.00⋅3.77=1433.40 kN

Slika 22. Dijagram transferzalnih sila i momanata savijanja kontra grede

Statička visina preseka je

h=D-a=100.00-6.00=94.00 cm

za ‰ 5 . 3 , ‰ 10 = =
b a
ε ε , r
kr
= 0 510 .

Nosivost jednostruko armiranog preseka je
kNm 1868 MN 868 . 1 55 . 0
510 . 0
94 . 0
b
r
h
M
0
2
kr
kr
b
= = ⋅
|
.
|

\
|
= ⋅
|
|
.
|

\
|
=

- 35 -
Oclonac 1

2 2
3
1
3
0
1
1 1
3 . 30 00303 . 0
94 . 0 9355 . 0 400
10 5 . 1066
9355 . 0 %; 05 . 2 %; 10 675 . 0
675 . 0
55 . 0
10 5 . 1066
94 . 0
5 . 1066 3 . 654 63 . 1
cm m
h k
M
F
k r
b
M
h
r
kNm kNm M M
z vi
kr
a
z b a kr
kr
kr
sr
kr
pot
= =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=
= = = ⇒ =
=

= =
= ⋅ = ⋅ =


σ
ε
υ
ε


usvojeno 7R∅25 (34.36 cm
2
)

Oslonac 2

( ) ( )
( ) ( )
( )
56 . 70 007056 . 0 001461 . 0 005595 . 0
04 . 0 94 . 0 400
10 144 . 526
94 . 0 892 . 0 400
10 1868
61 . 14 001461 . 0
04 . 0 94 . 0 400
10 144 . 526
892 . 0 , ‰ 5 . 3 , ‰ 10
144 . 526 1868 4 . 2394
1868 4 . 2394 8 . 1468 63 . 1
2 2 2 2
3 3
2 2
2 2
3
2
2
2 2
2 2
2 1
2
cm m m m F
F
a h
M
h k
M
a h
M
z
M
F F F
m m
a h
M
F F
k M M
kNm kNm kNm M M M
kNm M kNm kNm M M
a
a
vi
kr
z vi
kr
b
vi
kr
vi
kr
b
a a a
vi
kr
a a
z b a
kr kr
b
kr
b
kr kr
kr
b sr
kr
= = + =
− ⋅

+
⋅ ⋅

=
′ − ⋅

+
⋅ ⋅
=
′ − ⋅

+

= + =
= =
− ⋅

=
′ − ⋅

= = ′
= = = ⇒ ∆ >
= − = − = ∆
= > = ⋅ = ⋅ =
− −

σ σ σ σ
σ
υ
ε ε

2
a
cm 56 . 70 F = - ukupna zategnuta armatura

usvojeno 15R∅25 (73.64 cm
2
)


2
a
cm 61 . 14 F = ′ - ukupna pritisnuta armatura
usvojeno 3R∅25 (14.73 cm
2
)

- 36 -

Oslonac 3

2 2
3
3
3
0
3
3 3
38 . 42 004238 . 0
94 . 0 916 . 0 400
10 94 . 1459
916 . 0 ; ‰ 7 . 2 ; ‰ 10 577 . 0
577 . 0
55 . 0
10 94 . 1459
94 . 0
1868 94 . 1459 67 . 895 63 . 1
cm m
h k
M
F
k r
b
M
h
r
kNm M kNm kNm M M
z vi
kr
a
z b a kr
kr
kr
kr
b sr
kr
pot
= =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=
= = = ⇒ =
=

= =
= < = ⋅ = ⋅ =


σ
ε
υ
ε


usvojeno 9R∅25 (44.18 cm
2
)

Polje I
( )
m 65 . 1 b b
m 65 . 1 B b
l 8 . 0 l m 75 . 1 6 8 . 0 25 . 0 55 . 0 l 25 . 0 b b
m 55 . 5 25 . 0 20 55 . 0
2
15 35
20 55 . 0 dp 20 b b
3 p p
3 p
0 0 0 2 p
sr 0 1 p
min
= =
= = λ =
⋅ = = ⋅ ⋅ + = ⋅ + =
= ⋅ + =
+
⋅ + = ⋅ + =
!


Za usvojene dimenzije grede vrši se ispitivanje preseka u polju kao
"T" preseka.

kNm 2 . 715 kNm 78 . 438 63 . 1 M M
I sr
kr
I
= ⋅ = ⋅ υ =
Prva pretpostavka:
p
d x <
Neutralna osa je u ploči te se nosač i u polju tretira kao pravougaoni
presek širine bp.
cm d cm cm h s x
s k r
b
M
h
r
p kr kr
z b a kr
p
kr
I
kr
15 768 . 6 94 072 . 0
072 . 0 ; 9745 . 0 ; ‰ 78 . 0 ; ‰ 10 428 . 1
428 . 1
65 . 1
10 2 . 715
94 . 0
min
3
= < = ⋅ = ⋅ =
= = = = ⇒ =
=

= =

ε ε

- 37 -
Pretpostavka
p
d x < je tačna.
2 2
3
z vi
kr
I
a
cm 5 . 19 m 00195 . 0
94 . 0 9745 . 0 400
10 2 . 715
h k
M
F = =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅ σ
=



usvojeno 4R∅25 (19.64 cm
2
)
povijeno 2R∅25

Polje II

cm d cm cm h s x
s k
r d x
kNm kNm M M
m b
p kr kr
kr z b a
kr p
II sr
kr
II
p
15 97 . 12 94 138 . 0
138 . 0 ; 950 . 0 ; ‰ 6 . 1 ; ‰ 10
79 . 0
65 . 1
10 44 . 2336
94 . 0
442 . 2336 4 . 1433 63 . 1
65 . 1
min
3
= < = ⋅ = ⋅ =
= = = = ⇒
⇒ =

= ⇒ <
= ⋅ = ⋅ =
=

ε ε
υ


Pretpostavka x<dp je tačna.

2 2
3
a
cm 4 . 65 m 00654 . 0
94 . 0 950 . 0 400
10 442 . 2336
F = =
⋅ ⋅

=



usvojeno 14R∅25 (68.73 cm
2
)
povijeno 9R∅25

Kontrola glavnih kosih zatežućih napona kod oslonca 2 prema
osloncu 3

Transverzalna sila kod oslonca 2 je

T
23
=1382.80 kN

Granična vrednost transverzalne sile, tj. merodavna transverzalna
sila iznosi

T
u,23
=T
mu,23

sr
⋅T
23
=1.63⋅1382.80 kN=2253.96 kN

- 38 -
Prema članu 95 pravilnika BAB87 (*), transverzalne sile, u oblasti
oslonca, mogu da se umanje za iznos
u u
q d 75 . 0
2
c
T ⋅
|
.
|

\
|
+ = ∆
gde je
c - širina oslonca, d - visina preseka, q
u
- granično opterećenje
kN 25 . 533 15 . 327 63 . 1 q q
sr u
= ⋅ = ′ ⋅ υ =
kN 92 . 519 25 . 533 975 . 0 25 . 533 0 . 1 75 . 0
2
45 . 0
q d 75 . 0
2
c
T
u u
= ⋅ = ⋅
|
.
|

\
|
⋅ + = ⋅
|
.
|

\
|
+ = ∆
kN 04 . 1734 92 . 519 96 . 2253 T T
r , 23 , mu r , 23 , u
= − = =
Odstojanje nulte tačake transverzalne sile od ose oslonaca iznosi:
m 226 . 4
25 . 533
96 . 2253
q
T
x
u
23 , u
23 , 0
= = =
Računski (nominalni) naponi smicanja
MPa 726 . 3
94 . 0 9 . 0 55 . 0
734 . 1
z b
T
r , 23 , u
r , 23 , n
=
⋅ ⋅
=

= τ

Za MB 30 τ
r
=1.1 Mpa


r
=3.3 MPa < MPa 726 . 3
23 , n
= τ < 5τ
r
=5.5 Mpa




Slika 23. Dijagram τ napona
__________________________________________________________________
(*) Pravilnik o tehničkim normativima za beton i armirani beton, 1987

- 39 -
Na delu nosača gde je ispunjen ovaj uslov beton ne učestvuje u
prijemu uticaja od transverzalne sile i tada je T
bu
= 0 ; T
Ru
= T
mu
,
odnosno celokupne zatežuće napone prima armatura. Na ostalom
delu nosača gde je τ
n
< 3τ
r
, deo transverzalne sile T
mu
se prema
jednačini
z b ) 3 (
2
1
T
n r bu
⋅ ⋅ τ − τ =
poverava betonu.

Mesto gde je τ
n
=


r
:
T
3τr
= 3τ
r
⋅ b ⋅ z = 3.3 ⋅ 0.55 ⋅ 0.9 ⋅ 0.94 = 1.535 MN= 1535 kN
m 34 . 1
25 . 533
0 . 1535 96 . 2253
x
r
3
=

=
τ

Mesto gde je τ
n
=

τ
r
:
T
τr
= τ
r
⋅ b ⋅ z = 1.1 ⋅ 0.55 ⋅ 0.9 ⋅ 0.94 =0.512 MN = 512.00 kN
m 26 . 3
25 . 533
0 . 512 96 . 2253
x
r
=

=
τ

Na delu od x
τr
- x
3τr
=3.26 - 1.34 =1.92 m, tj. na delu gde je
τ
n
<


r
, treba izvršiti redukciju poprečne sile (deo sile se poverava
betonu).

Horizontalna sila veze H
v
:
( ) | |
( )
| |
MN H
b
x x
b d c x
b d H
r n
r r
r
r n
vu
r
r n
n vu
984 . 3
742 . 1 705 . 0 537 . 1 55 . 0
2
92 . 1 3 . 3
55 . 0 975 . 0 34 . 1
2
3 . 3 726 . 3
55 . 0 726 . 3 0 . 1 75 . 0
2
3
75 . 0 2 /
2
3
75 . 0
3 , 23 ,
3
3
23 ,
23 , 3 , 23 ,
=
+ + = ⋅

+ ⋅ − ⋅
+
+ ⋅ ⋅ ⋅ =
= ⋅
− ⋅ ⋅
+ ⋅ ⋅ + − ⋅
⋅ +
+ ⋅ ⋅ ⋅ =
τ τ
τ τ
τ
τ τ
τ
τ τ
τ
f
f


Iz polja je povijeno nad oslonac 9R∅25 (44.18 cm
2
).

- 40 -
Voditi računa da se armatura povija iz gornje zone preseka polja u
donju zonu preseka kod oslonca.

Sila koju primaju povijeni profili iznosi
H
vkg
=44.181⋅10
-4
⋅400⋅ 2 =2.499 MN

Preostali deo nose uzengije:

H
vuz
=3.984 - 2.499 = 1.485 MN

2 2
vi
vuz
uz
cm 37 m 0037 . 0
400
485 . 1 H
F = = =
σ
=
λ
23
= x
τr
- c/2 = 3.26- 0.225=3.035=303.5cm

U odnosu na prečnik glavne armature R∅25 usvojene su dvosečne
uzengije R∅10 (a
u
′=0.79cm
2
).

Razmak uzengija iznosi
cm 9 . 12 m 129 . 0 035 . 3
37
79 . 0 2
F
a m
t
23
uz
u
23 , uz
= = ⋅

= λ ⋅
′ ⋅
=


Ukoliko se dobije t
uz,potr
≤10 cm treba usvojiti četvorosečne uzengije
m=4 (mint
uz
=10 cm).

Maksimalno rastojanje uzengija max t
uz
na dužini osiguranja λ iznosi
max t
uz(λ)

¦
)
¦
`
¹
¦
¹
¦
´
¦
cm 25
b
2 / h
tj. max t
uz(λ)

¦
)
¦
`
¹
¦
¹
¦
´
¦ =
cm 25
55
47 2 / 94
≤ 25 cm

Usvojeno kod oslonca 2 prema osloncu 3:
dvosečne uzengije U.R∅10/12.5 na dužini λ=312.5 cm

Na preostalom delu nosača, gde je τ
n

r
,usvaja se minimalna
(konstruktivna) poprečna armatura, odnosno uzengije U.R∅10/25

*Napomena:
Postupak obezbeđenja od glavnih kosih zatežućih napona sprovodi
se kod svih ostalih karakterističnih preseka (levo i desno od tačaka
1, 2 i 3) analogno ovde sprovedenom postupku.

- 41 -
Na slikama 24. i 25. date su šeme armiranja kontra grede u
poprečnom i podužnom preseku.

Slika 24. Šema armiranja poprečnog preseka

Slika 25. Šematski prikaz usvojene armature u podužnom preseku







- 42 -

3. TEMELJNA KONTRA PLOČA

Temeljna kontra ploča primenjuje se u sledećim slučajevima:
- kada trakasti temelji, kontra grede ili temelji samci ne mogu, u
granicama dozvoljenih napona u tlu, da prenesu opterećenje
objekta na tlo, odnosno kada su dimenzije tih temelja tolike da
obuhvataju veći deo osnove objekta;
- kada je jedna ili više etaža objekata ispod nivoa podzemnih
voda, pa je potrebno primiti hidrostatički potisak vode i
istovremeno postaviti hidroizolaciju.

Postoje više načina projektovanja temeljnih kontra ploča (Slika 26).

Temeljna kontra ploča prima reaktivno opterećenje od tla
prouzrokovano od vertikalnih slila u konstrukciji objekta. Ploče mogu
biti sistema proste grede, kontinualne ploče, krstato armirane ploče,
kada opterećenje prenosi do stubova i zidova preko temeljnih greda
(Slika 26a i 26b), ili pečukarste konstrukcije (Slika 26c).

Temeljna rebra mogu se postavljati sa gornje ili donje strane ploče.
Postavljanje temeljnih greda ispod ploče je ekonomski isplatljivije jer
ima manje radova iskopa tla, ali ovaj način onemogućava
postavljanja instalacija kanaliacije. Zato, kada je potrebno izvesti
instalacioni razvod u nivou temeljne konstukcije, temeljne grede
postavljaju se iznad ploče, pa se prostor između poda i ploče koristi
za instalacioni razvod.

Proračun temeljne kontra ploče radi se u svemu isto kao i proračun
ploča tavanica, stim da je opterećenje ploče jednako količniku svih
vertikalnih sila i površine temeljne ploče (q' = ΣV/F
tploče
) i deluje
suprotno od opterećenja tavanica.

Kontra ploče se u statičkom smislu tretiraju kao ploče koje nose u
jednom ili dva pravca, zavisno od odnosa raspona i položaja kontra
greda.

- 43 -

Slika 26. Sistemi temeljnih kontraploča





- 44 -


Slika 27. Aksonometrijski prikaz kontra ploče sa opterećenjem

Na slici 27. dat je aksonometrijski prikaz kontra ploče sa
opterećenjem u stubovima i reaktivnim opterećenjem tla koje deluje
na ploču.












- 45 -
4.TEMELJI SAMCI

Temelj samac (soliter) postavlja se ispod stuba, i prima sve
statičke i dinamičke uticaje koji deluju na stub (Slika 28). Dimenzije
temelja se određuju iz uslova nosivosti tla (širina - B i dužina -A) i
uslova prodora stuba kroz stopu temelja (visina - H). Proračun
armature u zategnutom delu poprečnog preseka određuje se
prema momentima savijanja koje prouzrokuje reaktivno
opterećenje tla, koje je izazvano silom u stubu. Usvaja se
pretpostavka da je konstrukcija stope temelja nedeformabilna,
odnosno da su naponi u tlu jednaki ispod cele površine temeljne
stope.


Slika 28. Temelj samac

Pre određivanja potrebne armature, neophodno je izvršiti kontrolu
naprezanja tla u temeljnoj spojnici, za usvojene dimenzije temelja.
σ σ
z
t
z
stv dozv
V
F
= ≤

(61)
Oblici stope temelja zavise od oblika preseka stuba, tako da mogu
biti kvadratni, pravougaoni, kružni ili poligonalni, kao i međusobnog
položaja stubova i pravca delovanja dominantnih sila koje
opterećuju temelj. Uzimajući u obzir kako se vrši rasprostiranje
pritisaka po dubini tla (izrazi 17, 18. i 19.), za vertikalno dejstvo sila

- 46 -
u temeljima optimalano je da odnos stranica osnove temelja bude u
funkciji jednakog odstojanja između temelja (Slika 29). Ako se
nastoji da armatura temelja bude jednaka u oba ortogonalna pravca
tada prepusti c treba da budu jednaki (Slika 30).


Slika 29. Određivanje optimalnih odnosa strana temelja u funkciji raspona stubova

Slika 30. Odnos strana temelja u funkciji jednakih prepusta c u oba pravca

U slučajevima kada u jednom ortogonalnom pravcu momenti ili
horizontalne sile imaju dominantne vrednosti, neophodno je
povećati stranicu u čijem pravcu deluju ti uticaji. Time se povećava
otporni moment osnove temelja u pravacu delovanja tih sila. Na slici

- 47 -
31. dat je šematski prikaz delovanja horizontalne sile, Hx, u pravcu x
ose, i momenta, My, koji deluje oko y ose, a u ravni V-x. Da bi se
umanjili naponi u tlu izazvani ekscentričnim opterećenjem,
neophodno je da otporni moment osnove temelja oko y ose bude
veći od otpornog momenta osnove temelja oko x ose, odnosno
W
y
>W
x
, što znači da je A>B.

Slika 31. Odnos strana temelja u funkciji dominantnih uticaja na temelj


4.1. Primer dimenzionisanja temelja samca

Za date podatke izvršiti dimenzionisanje temelja samca.

Podaci:
Vertikalna sila u stubu ...................................................... V=1200 kN
Dimenzije stuba …………………………………………. a/b=60/40 cm.
Odnos širine i dužine osnove temelja ........................................ 1/1.5
Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu ......... p=10kN/m
2

Dozvoljen napon u tlu na koti fundiranja ...............σ
zdozv.
=0.22 MPa
Zapreminska masa tla …………………………………… γ=18.5 kN/m
3

Kvalitet betona i čelika ……………………………. MB 30, GA 240/360

Postupak proračuna počinje sa odredeđivanjem približnih dimenzija
stope. Kako se unapred ne znaju dimenzije stope kao i zapremina tla
iznad stope, to se ne može pouzdano znati kolika je ukupna sila koja
deluje na nivou temeljene spojnice. Zato se za određivanje osnove

- 48 -
stope vertikalna sila koja deluje u stubu uvećava za određen
procenat.
U ovom primeru usvojeno je povećane sile u stubu za 25%.

Potrebna približna površina osnove stope iznosi
m
A
B
m F A
A A
A B A F
m F
t t
t
132 . 2
5 . 1
198 . 3
5 . 1
198 . 3 82 . 6 5 . 1 5 . 1
5 . 1 5 . 1
82 . 6
22 . 0
10 00 . 1200 25 . 1
2
2
3
= = =
= ⋅ = ⋅ = ⇒ = ⋅ = ⋅ =
=
⋅ ⋅
=


Usvojeno je A/B=3.20/2.15 m

Stvarna površina stope je
2
88 . 6 15 . 2 20 . 3 m F
stv
t
= ⋅ =
Izvrši se usvajanje visine stope temelja pa se po tom vrši kontrola
napona smicanja u betonu od uticaja vertikalne sile V.

Usvajanje visine stope H vrši se po eksperimentalnom obrascu
( )
m
b a
V
H
r
78 , 0
8 , 0 1 , 1 ) 4 , 0 6 , 0 ( 2
20 , 1
8 , 0 2
=
⋅ ⋅ + ⋅
=
⋅ ⋅ + ⋅
=
τ

gde su a i b dimezije preseka stuba,
r
τ dozvoljen napon smicanja
betona i 0,8 je korektivni koeficijent.

Usvojeno je H=80,0 cm.

Za ovu usvojenu vrednost izvrši se kontrola stvarnih napona
smicanja (Slika 32).

Kako je dozvoljen napon smicanja

kp
kp
r
d h
d q V
⋅ ⋅
⋅ ⋅ −
=
π
π
τ
) 4 / (
2

gde je:

V –- sila u stubu;
q –- reaktivno opterećenje tla;

- 49 -
d
kp
- dimenzija kritičnog preseka ( h d d
kp
+ = za kružni presek,
odnosno h b a d
kp
+ ⋅ = 13 , 1 za pravougaoni presek dimenzija
stranica a i b)

h - statička visina preseka


Slika 32. Određivanje kritičnog preseka d
kp


to je
m d
kp
434 , 0 03 , 0 40 , 0 60 , 0 13 , 1 = + ⋅ ⋅ =
2 / 174 , 0
88 , 6
20 , 1
m kN q = =
MPa
r
10 , 1
434 , 0 77 , 0
) 4 / 434 , 0 ( 174 , 0 2 , 1
2
=
⋅ ⋅
⋅ ⋅ −
=
π
π
τ

Tabela IV. Dozvoljni naponi smicanja u betonu

MB

15

20

30

40

50

60
τ
r(MPa)
0.6 0.8 1.1 1.3 1.5 1.6


- 50 -
( )
m H 80 . 0
6 . 0 25 . 1 4 . 0 6 . 0 2
10 00 . 1200
3
=
⋅ ⋅ + ⋅

=



Zadovoljava usvojena visina H=0.80 m

U slučajevima kada je ograničena visina stope H, a naponi smicanja
prekoračuju dozvoljene vrednosti, tada deo sile V koji se ne može
preneti smičućim naponima prihvata kosom armaturom F
ak
.

Ako je V
b
deo sile koji prima beton tada je razlika koju treba da primi
kosa armatura (Slika 33)

b
V V V − = ∆

pa je potrebno dodati kosu armaturu pod uglom od 45
o
koja treba da
primi silu V ∆ .
vi
o
ak
V
F
σ
45 cos

=


Slika 33. Prikaz postavljanja kose armature



- 51 -


Slika 34. Usvojene dimenzije temelja

Kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice

Za usvojene dimenzije temelja (Slika 34) izvrši se kontrola stvarnog
napona u tlu na nivou temeljne spojnice.

Analiza opterećenja:

- V (vertikalna sila u stubu) = 1200.00 kN
- sopstvena težina stope
|2.15⋅3.2⋅0.2+0.6/3⋅ (2.15⋅3.2+0.5⋅0.7+
+ ( ) ( ) 7 . 0 5 . 0 2 . 3 15 . 2 ⋅ ⋅ ⋅ )|⋅25
3.132⋅25 = 78.31 "
- težina zemlje iznad stope
(2.15⋅3.2⋅1.3-3.132-0.4⋅0.6⋅0.5) ⋅18.5 = 107.52 "
- težina poda
(2.15⋅3.2-0.4⋅0.6) ⋅10 = 66.40 "
Ukupno opterećenje ∑V = 1452.23 kN



- 52 -
MPa MPa
stv
z
22 . 0 211 . 0
88 . 6
10 23 . 1452
3
< =

=

σ

Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljenog.

Određivanje potrebne armature (Slika 35)



Slika 35. Šema opterećenja temeljne stope za određivanje momenata savijanja


Određivanje potrebne armature:

Reaktivno opterećenje od sile V iznosi
42 . 174
88 . 6
00 . 1200
ˆ = = =
t
F
V
q kN/m
2

Presek c-c

Površina na kojoj deluje sila Q
c



- 53 -
( ) ( )
66 . 1 3 . 1
2
4 . 0 15 . 2
2
= ⋅
+
= ⋅
+
= c
b B
F
c
m
2

Sila Q
c
je jednaka je proizvodu reaktivnog opterećenja qˆ i površine
F
c
.


54 . 289 42 . 174 66 . 1 ˆ = ⋅ = ⋅ = q F Q
c c
kN

Položaj sile Q
c
je u težištu površine trapezoida.

80 . 0
4 . 0 15 . 2
4 . 0 15 . 2 2
3
3 . 1 2
3
=
+
+ ⋅
⋅ =
+
+
⋅ =
b B
b B c
e
c
m

Moment M
c
je moment sile Q
c
u odnosu na ravan preseka c’-c

63 . 231 80 . 0 54 . 289 = ⋅ = ⋅ =
c c c
e Q M kNm

Statička visina preseka iznosi

h
c
=H-a=80.00-3.00=77.00 cm

Za MB 30 i GA 240/360 pristupa se određivanju potrebne armature.

Po određivanju kritičnog momenta određuje se potrebna armatura.

Kritični moment savijanja u preseku c-c dobija se kada se moment
M
c
pomnoži sa koeficijentom sigurnosti
sr
ν

2 2
3
3
64 . 21 002164 . 0
77 . 0 944 . 0 240
10 55 . 377
944 . 0 , ‰ 8 . 1 ; ‰ 10 887 . 0
887 . 0
1 . 0 4 . 0
10 55 . 377
77 . 0
05 . 0 2
55 . 377 63 . 231 63 . 1
cm m
h k
M
F
k r
b
M
h
r
kNm kNm M M
z vi
kr
c
ac
z b a kr
kr
c
c
kr
c sr
kr
c
= =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=
= = = ⇒ =
=
+

=
⋅ +
=
= ⋅ = ⋅ =


σ
ε
υ
ε




- 54 -
F
ac
je ukupna potrebna površina armature za presek c-c.

Po jednom metru širine preseka:
065 . 10
15 . 2
64 . 21
'
= = =
B
F
F
ac
ac
cm
2
/m
1


za usvojenu armaturu ∅12 površine
2
13 . 1 cm f
a
= ′ razmak t je
cm
F
f
t
a
a
22 . 11 100
065 . 10
13 . 1
100 = ⋅ = ⋅

=
Usvojeno ∅12/10


Presek d-d

Analogno predhodnom postupku sledi

kNm M
m
a A
a A d
e
kN q F Q
m d
a A
F
d
d
d d
d
57 . 156 54 . 0 97 . 289
54 . 0
6 . 0 2 . 3
6 . 0 2 . 3 2
3
875 . 0 2
3
97 . 289 42 . 174 663 . 1
663 . 1 875 . 0
2
6 . 0 2 . 3
2
2
= ⋅ =
=
+
+ ⋅
⋅ =
+
+
⋅ =
= ⋅ = ⋅ =
= ⋅
+
= ⋅
+
=


Statička visina preseka je manja za dve polovine prečnika armature
u c i d pravcu (2x∅/2), zbog nemogućnosti da se armatura c i d
pravca postavi u istu ravan, tako da je, pod pretpostavkom da su
prečnici armature maksimalne vrednosti 20 mm.

h
d
=h
c
-∅=77.00-2.00=75.00 cm

za MB 30 GA 240/360

- 55 -
2
2
'
2 2
3
3
594 . 4
2 . 3
7 . 14
7 . 14 00147 . 0
75 . 0 9635 . 0 240
10 21 . 255
9635 . 0 , ‰ 15 . 1 ; ‰ 10 242 . 1
242 . 1
1 . 0 6 . 0
10 21 . 255
75 . 0
05 . 0 2
21 . 255 57 . 156 63 . 1
cm
cm
A
F
F
cm m
h k
M
F
k r
a
M
h
r
kNm M M
ad
ad
z vi
kr
d
ad
z b a kr
kr
d
d
kr
d sr
kr
d
= = =
= =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=
= = = ⇒ =
=
+

=
⋅ +
=
= ⋅ = ⋅ =


σ
ε
υ
ε
za usvojenu armaturu ∅8 površine
2
5 . 0 cm f
a
= ′ razmak t je
cm
F
f
t
a
a
88 . 10 100
594 . 4
5 . 0
100 = ⋅ = ⋅

=
Usvojeno ∅8/10

Slika 36. Skica usvojene armature temelja samca


- 56 -
Obzirom da temelj nije apsolutno krut već da je deformabilan to se
momenti savijanja raspodeljuju tako da su uticaji momenata
savijanja veći u središnjem delu temelja i da opadaju ka ivicama
temelja. Prema raspodeli momenata savijanja to se i armatura
raspoređuje prema intenzitetima momenata. Pojedini autori (Löser i
Winterkorn(*)) dali su predloge za raspodelu usvojene armature.

Ovde se daje rešenje koje je sa praktične strane optimalno i zasniva
se na predlozima navedenih autora (Slika 37).

Treba imati u vidu činjenicu da usvajanje ovakve raspodele ima
svoju opravdanost kada je H B ⋅ ≥ 4 .



Slika 37. Raspodela armature kod deformabilnih temelja samaca





______________________________________________________
(*) Dr. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I

- 57 -
4.2. Primer određivanja napona u tlu za ekscentrično opterećen
temelj samac

Za temelj datih dimenzija i uticaja (Slika 38) koji deluju na njega
ispitati napone u karakterističnim tačkama temeljne spojnice.


Slika 38. Skica temelja iz primera 4.2.



- 58 -
Podaci:

Dimenzije temelja: A=4.00 m; B=2.00 m; H=0.80 m
Zapreminska težina stope temelja γ=25 kN/m
3

Uticaji koji deluju u tački "c":
Vertikalna sila V=450.00 kN
U ravni "V-x" horizontalna sila Hx=25.00 kN
moment savijanja My=30.00 kNm
U ravni "V-y": horizontalna sila Hy=10.00 kN
moment savijanja Mx=15.00 kNm
Kordinate tačke "c", u ravni "x-y", su x=-0.50 m; y=0
Dozvoljen napon σ
zdozv.
=0.12 MPa

Rešenje

Svi uticaji se redukuju na temeljnu spojnicu.

Težina stope iznosi kN 00 . 160 25 8 . 0 0 . 2 0 . 4 G = ⋅ ⋅ ⋅ =

Ukupna vertikalna sila koja deluje u težištu osnove stope temelja

∑V=V+G=450.00+160.00=610.00 kN

Ukupni moment sila u odnosu na težišnu osu x
t
osnove stope
temelja

kNm 00 . 23 00 . 15 8 . 0 00 . 10 M H H M
x y x
t
= + ⋅ = + ⋅ =

Ukupni moment sila u odnosu na težišnu osu y
t
osnove stope
temelja

kNm 00 . 175 00 . 30 8 . 0 00 . 25 5 . 0 00 . 450 M H H 5 . 0 V M
y x y
t
− = + ⋅ + ⋅ − = + ⋅ + ⋅ − =

Površina osnove temeljne spojnice je F m
t
= ⋅ = 4 00 2 00 8 00
2
. . .

Otporni momenti osnove temeljne spojnice iznosi
3
2
y
3
2
x
m 33 . 5
6
00 . 4 00 . 2
W
m 67 . 2
6
00 . 4 00 . 2
W
=

=
=

=


- 59 -
Naponi u karakterističnim tačkama su
y
y
x
x
t
i
W
M
W
M
F
V
t t
± ±

= σ
gde je i=1,2,3,4

MPa 1176 . 0
33 . 5
10 00 . 175
67 . 2
10 00 . 23
00 . 8
10 00 . 610
3 3 3
1
=

+

+

=
− − −
σ
MPa 1004 . 0
33 . 5
10 00 . 175
67 . 2
10 00 . 23
00 . 8
10 00 . 610
3 3 3
2
=

+



=
− − −
σ
MPa 0344 . 0
33 . 5
10 00 . 175
67 . 2
10 00 . 23
00 . 8
10 00 . 610
3 3 3
3
=





=
− − −
σ
MPa 0516 . 0
33 . 5
10 00 . 175
67 . 2
10 00 . 23
00 . 8
10 00 . 610
3 3 3
4
=



+

=
− − −
σ

max σ = σ
1
=0.1176 MPa < σ
zdozv.
=0.12 MPa

Naponi su u granicama dozvoljenih.



Slika 39. Dijagram napona u temeljnoj spojnici


- 60 -

5. ŠIPOVI

Šipovi su takva konstrukcija temelja (Slika 40) koja uticaje od objekta
prenose na tlo putem trenja između šipa i tla, po njegovom omotaču,
i pritiska na tlo na njegovom vrha.
Šip je takav konstruktivni element čija je dužina znatno veća od
dimenzija poprečnog preseka, i na njemu razlikujemo "vrh" koji se
nalazi na njegovom donjem kraju, i "glavu" koja se nalazi na njgovom
suprotnom kraju.

Sila od konstrukcije objekta (zida ili stuba) prenosi se na jedan ili
više šipova putem armirano betonskog veznog elementa koji se
naziva "jastuk". Jastuk ima ulogu, osim da prenese silu sa objekta na
šip, da poveže šipove kako bi solidarno primili pripadajuću silu.

Slika 40. Šematski prikaz šipa

Materijali od kojih se mogu izvoditi šipovi su raznovrsni (Slika 41):
drvo (a), čelik (b), nearmirani beton (d) i armirani beton (c i e).

- 61 -


Slika 41. Vrste šipova


5.1. Drveni šipovi

Drveni šipovi (Slika 42) najčešće se izvode od bora, smreke ili jele.
Dužine su do 20 metara. Ređe se koriste tvrda drva, kao hrast ili
bukva. Njihove dužine su do 15 metara.

Vrh šipa ojačava se "kapom" od čeličnog lima radi lakšeg probijanja
tla i sprečavanja da zašiljen vrh drveta ne otupi tom prilikom. Glava
šipa ojačava se prstenovima od čeličnih traka iz razloga da se drvo
ne raspukne usled siline udaranja malja po šipu.



- 62 -


Slika 42. Drveni šip

Ovi šipovi izvode se pobijanjem pomoću malja i makare (Slika 43).

Makara je uređaj koji drži šip u predviđenom položaju i vrši njegovo
pobijanje putem učestalog podizanja i puštanja malja na glavu šipa.

Drveni šipovi, obzirom na proces truljenja drveta u vlažnom tlu,
koriste se za privremene objekte. Ovo je i najveći nedostatak ovih
šipova.

Najčešće se koriste na šumskim terenima.

Slika 43. Nabijanje šipa u tlo

- 63 -

5.2. Čelični šipovi

Čelični šipovi (Slika 44) izvode se od profila raznih oblika poprečnog
preseka. Dužina su do 35 metara.


Slika 44. Čelični šip

Vrh šipa se izvodi zakošen kao bi se mogao laškše pobijati u tlo.

Ovi šipovi se pobijaju pomoću makare, kako je objašnjeno kod
drvenih šipova. Primenjuju se kod privremenih objekata gde su
velike sila (do 900 kN) koje treba preneti na tlo.

Nedostatak njihove primene je što su podložni koroziji i imaju veliku
cenu u odnosu na druge vrste šipova.


5.3. Šipovi od nearmiranog i armiranog betona

Šipovi od nearmiranog i armiranog betona najčešće su korišćeni u
praksi. Prema načinu izvođenja dele se na prefabrikovane i izvedene
na samom terenu.

5.3.1. Prefabrikovani šipovi

Prefabrikovani šipovi (Slika 45) redovno su armirani.

- 64 -

Slika 45. Prefabrikovan armirano betonski šip

Duzina su do 20 metara. Poprečni presek je kvadratan, jer je veća
površina omotača kvadratnog preseka od kružnog preseka iste
površine poprečnog preseka.

Armatura šipa proračunava se za dve faze:
- za prijem aksijalne sile od objekta (faza eksploatacije);
- za prijem momenata savijanja koji nastaju tokom vađenja šipa iz
kalupa, manipulisanja i transporta (faza transporta), gde su
dominantni momenti savijanja (Slika 46).

Slika 46. Statička šema šipa u fazi manipulisanja i transporta

- 65 -
Uzengije kod ovih šipova izvode se spiralnog oblika, s tim da su
progušćene kod glave i vrha šipa zbog povećanih uticaja izazvanih
koncentracijom opterećenja tih elemenata šipa od udaranja malja
odnosno probijanja tla. Vrh šipa ojačan je "papučom" od čeličnog
lima.

Ovi šipovi koriste se na gradilištima gde se želi njihovo brzo
izvođenje, s tim da se pre otpočinjanja radova šipovi proizvedu u
fabrici betona.

5.3.2. Šipovi izvedeni na samom terenu

Šipovi izvedeni na samom terenu mogu biti nearmirani (Slika 41d) i
armirani (Slika 41e). Po načinu izvođenja mogu biti izvedni
postupkom utiskivanja u tlo i bušenjem.

Sistem utiskivanja u tlo (Slika 46) izvodi se pomoću makare koja
podizanjem i spuštanjem malja potiskuje u tlo čeličnu cev koja je do
jedne trećine visine napunjena peskom. Prilikom udara malja u
pesak, obzirom da se stvaraju horizotalne sile od peska na čeličnu
cev, to cev, zajedno sa peščanim čepom, prodire kroz tlo. Ovim
načinom stvara se kružni otvor projektovane dubine. Po dostizanju
projektovane dubine čelična cev se fiksira tako da se onemogući
vertikalno pomeranje i sa nekoliko naknadnih udaraca malja u
šljunčni čep formira se proširenje na vrhu šipa. Po završetku ovog
postupka čelična cev se izvlači.

Slika 46. Postupak izvođenja šipa utiskivanjem čelične cevi u tlo

- 66 -
U slučaju da je šip armiran, u otvor u tlu postavlja se unapred
postavljen armaturni koš. Po tom se vrši betoniranje. Ovaj sistem
šipova u praksi je poznat pod imenom "Franki šipovi".

Nedostatak primene ovog postupka je u tome što udari malja
izazivaju potrese tla, što nije preporučljivo raditi na lokacijama koje
su blizu postojećih objekata, posebno ako nisu otporni na
horizontalne uticaje. Ovo se posebno odnosi na zidane objekte koji
nisu obezbeđeni za prijem propisanih seizmičkih uticaja.

U ovim slučajevima bušenje rupa za šip izvodi se pomoću svrdla
prečnika koji odgovaraju prečniku šipa (Slika 47). Postupak
armiranja i betoniranja šipa je u svemu isti kao kod sistema
utiskivanja.


Slika 47. Postupak izvođenja šipa bušenjem tla









- 67 -
5.3.3. Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja

Pored napred navedenih tipova šipova, postoje i šipovi koji se koriste
za povećanje nosivosti temelja postojećih objekata prilikom
nadogradnje. Ovaj sistem šipova poznat je u našoj praksi pod
imenom "Mega" šip (Slika 48).

Slika 48." Mega" šip

Mega šip sastoji se od segmenata dužine oko jednog metra, s tim da
je prvi segment, koji je vrh šipa, zašiljen i ojačan čeličnim limom, u
svemu kao kod betonskog prefabrikovanog šipa. Segmenti se
međusobno povezuju čeličnim "trnovima" kako bi se prilikom
izvođenja sprečilo bočno smicanje susednih elemenata.

Ova vrsta šipova izvodi se na sledeći način. Ispod postojećeg
trakastog temelja, iskopa se tlo za pristup radnika i opreme, a širine
oko 1,5 metara. Postave se hidraulična presa koja se razupire na
postojeći temelj putem valjanih čeličnih profila i na prvi segment šipa.

- 68 -
Stvaranjem pritiska u presi ona potiskuje prvi element do dubine
njegove dužine. Po tom postavlja se drugi element i postupak se
ponavlja.
Međusobno se šipovi povezuju armirano betonskim serklažom.

Prilikom izvođenja ove vrste šipova veoma je važno voditi računa o
kontroli projektovanog pritiska u hidrauličnoj pumpi, kako se ne bi
dogodilo da šip u slučaju prekoračenja projektovane sile izvrši
odizanje temelja i zida, što bi za posledicu imalo njihovo oštećenje.
Po izvođenju šipa prostor između šipa i temelja se podbetonira.
Zatim se prelazi na sledeći šip, tako da se niz šipova izvodi
sukcesivno jer nije moguće potkopati u isto vreme temelj po celoj
njegovoj dužini.

Ovde treba napomenuti da se ova vrsta šipova ne može primenjivati
za poduhvatanje postojećih objekata prilikom izvođenja temeljnih
jama susednih objekata jer isti nemaju mogućnost prijema
horizontalnih potisaka tla. U tim slučajevima koriste se čelični šipovi.
Postupak je u svemu isti kao i kod betonskih „"Mega" šipa s tim da
se čelični šipovi izvode od cevastih profila koji se nastavljaju
međusobnim varenjem. Tako formirani šipovi, obzirom da po celoj
svojoj dužini imaju nastavke koji su vareni, mogu da prime
horizontalne potiske tla ispod postojećeg objekta i da time obezbede
temeljnu jamu.

5.4. NAČIN POSTAVLJANJA ŠIPOVA

Osnovni princip postavljanja šipova je da se sila od stuba ili zida
prenese ravnomerno na dva ili više šipova, pri čemu se nastoji da se
izbegne ekscentrično unošenje sile u šipove. Šipovi se postavljaju u
grupe, koje su međusobno povezane jastukom (Slika 49).

Elemet koji prenosi sile stubova i zidova na šipove ("jastuk")
proračunava se na uticaje momenata savijanja i prijem glavnih kosih
zatežućih napona.

Šipovi se mogu postavljati i pod uglom u slučajevima kada postoje
dominantne horizontalne sile i momenti koje ne mogu primiti samo
verikalno postavljeni šipovi (Slika 50).



- 69 -

Slika 49. Načini postavljanje šipova u grupe



Slika 50. Način postavljanja šipova pod uglom


- 70 -

5.5. PRORAČUN NOSIVOSTI ŠIPA

Nosivost šipa, prema Whitlow-u (*), (Slika 51) proračunava se prema
nosivosti šipa na pritisak na vrhu (S

) i nosivosti šipa trenjam po
omotaču šipa (S
o
), tako da je nosivost šipa data izrazom

S = S

+ S
o
(62)


Slika 51. Proračun nosivosti šipa

Nosivost vrha šipa izračunava se tako da se prvo odredi dozvoljen
napon na koti vrha šipa

 σ

= σ
02
+ f ‚ g (63)
gde je
g = γ
2
‚ h
2
+ γ1 ‚ (h
1
+ D
f
- 2,00) (64)

σ
02
je nosivost na dubini 2,0 metra, D
f
je dubina fundiranja, f je
koeficijent koji zavisi od vrste tla kako je dato u tabeli V.

Tabela V. Vrenosti koeficijenta f

Vrsta tla f
Nevezani šljunak 2,5
Peskovite gline 2,0
Gline 1,5
Les 1,0
______________________________________________________
(*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS

- 71 -
a h
1
i h
2
su visine slojeva tla u kojem se nalazi šip, odnosno γ
1
i γ
2
su
zapreminske težine odgovarajućeg tla.

Tada je nosivost vrha šipa

S

= 2 ‚ F ‚ σ

(65)

gde je F poprečni presek šipa.

Nosivost šipa trenjem po omotaču data je izrazom

S
o
= 1,2 ‚ (O ‚ h
1
‚ t
1
+ O ‚ h
2
‚ t
2
) (66)

gde je O obim poprečnog preseka šipa, a t
1
i t
2
su dozvoljeni naponi
trenja između šipa i tla, i kreću se u granicama od 0,01 do 0,04 MPa,
zavisno od vrste tla i materijala og kojeg je napravljen šip.

Šipovi koji svojim vrhom ne dosežu nosivo tlo nose samo trenjem
između omotača i tla (Slika 52A), i oni se u praksi nazivaju "lebdeći"
šipovi.



Slika 52.

Oni šipovi koji svojim vrhom ulaze u nosivo tlo nose trenjem između
omotača i tla, i pritiskom vrha na tlo (Slika 52B). U praksi ovakvi
šipovi nazivaju se "oslonjeni".




- 72 -
5.5.1. Primer određivanja nosivosti šipa tipa "Franki":


Slika 53. Šematski prikaz "Frenki" šipa

Za zadate podatke, a prema skici datoj na slici 53, odrediti nosivost
šipa:
Df = 3,00 m
1

Ø
šipa
=50 cm.
f = 1,50
σ
02
= 0,12 MPa
h
1
= 8,00 m
1
, γ
1
= 18,00 kN/m
3
, t
1
= 0,02 MPa
h
2
= 4,00 m
1
, γ
2
= 19,50 kN/m
3
, t
2
= 0,03 MPa

Prvo se odredi vrednost g.

g = 19,50 · 4,00 + 18,00 · (8,00 + 3,00 - 2,00) = 240,00 kN

Dopušteni napon na koti vrha šipa iznosi

σ

= 0,12 + 1,50 · 240,00E-3 = 0,48 MPa

tako da je nosivost vrha šipa

S

= 2 · (3,14 · 0,50
2
/ 4) · 0,48 = 0,188 MN

Kako je obim šipa

O = 0,50 · 3,14 = 1,57 m
1



- 73 -
to je nosivost šipa po omotaču

So = 1,2 · (1,57 · 8,0 · 0,02 + 1,57 · 4,00 · 0,03) = 0,528 MN

Ukupna nosivost šipa je

S = S

+ S
o
= 0,188 + 0,528 = 0,716 MN


5.6. Određivanje sila u šipovima

Kada su vertikalni šipovi, međusobno povezani jednim armirano
betonskim jastukom, opterećeni vertikalnom silom a pri tom je
horizontalna sila mala, što je najčešći slučaj kod fundiranja
arhitektonskih objekta, šipovi se postavljau simetrično u odnosu na
vertikalnu silu (Slika 54).

Slika 54. Način rasporeda šipova

- 74 -
Cilj ovoga je da se vertikalna sila ravnomerno rasporedi po svim
šipovima. U tom slučaju ukupna sila V sa ravnomerno deli na svaki
vertikalni šip pa je sila S u svakom šipu
n
G V
S
+
= (67)
gde je G sila od mase armirano betonskog jastuka, a n je broj
šipova.

Horizontala sila H deli se ravnomerno na sve šipove
n
H
H
s
= (68)
U praksi dolazi do odstupanja prilikom postavljanja šipova, ili se
pojedini šipovi ne izvedu, odnosno dogodi se lom šipa tokom
izvođenja. U tim slučajevima moraju se odrediti vrednosti sila u svim
šipovima obzirom na eksentricitet sile V na težište izvedenih šipova
(Slika 55).


Slika 55. Određivanje sila u ekscentrično izvedenim šipovima



- 75 -
Verikalna sila V na udaljenjima
t
x
e i
t
y
e od težišta šipova može se
zameniti silom koja deluje u težištu T i odgovarajućim momentima

t
y x
e V M ⋅ = (69)
oko x ose i
t
x y
e V M ⋅ = (70)
oko y ose.

Primenjujući izraze za određivanje težišta površine, momenta
inercije i napona u pojedinim tačkama preseka izloženog
eksentričnom pritisku, a obzirom da su površine poprečnih preseka
šipova jednake, to površinu jednog šipa možemo prikazati 1 =
s
F .
Tada je položaj težišta T je određen izrazima
n
e
x
xt
i
t
Σ
= (71)
i
n
e
y
yt
i
t
Σ
= (72)
gde su
xt
i
e i
yt
i
e udaljenja težišta šipova od referentnih osa Y i X, a n
je ukupan broj šipova.

Sila u i - tom šipu iznosi
( ) ( )
x
i
x
i
y
y
i
y
i
x
i
e
e
M
e
e
M
n
V
S ⋅
Σ
± ⋅
Σ
±
Σ
=
2 2
(73)
) ,...., 3 , 2 , 1 ( n i =
gde su
x
i
e i
y
i
e udaljenja težišta i - tog šipa od tačke težišta T.











- 76 -

III. POTPORNI ZIDOVI

Potporni zidovi su konstrukcije koje prihvataju aktivni zemljani
pritisak, na mestima gde su projektovane kaskade ili useci u terenu.
Dimenzionisanje zidova vrši se iz uslova dozvoljenih napona u tlu,
stabilnosti na klizanje i stabilnosti na preturanje.

Određivanje napona u tlu

Naponi u tlu određuju se za zbirne uticaje momenata i vertikalnih sila
koji deluju u tezištu spojnice T (Slika 56). Za zbirni moment M i
vertikalnu silu V, naponi u vlaknima 1 i 2 su :

. .
1
dozv z
W
M
F
V
σ σ ≤ + = (78)
0
2
≥ − =
W
M
F
V
σ (79)
gde je s H M ⋅ = moment sile H u odnosu na težište temeljne
spojnice T, F površina temeljne spojnice, i W otporni moment
temeljne spojnice.

Za određivanje zemljanog pritiska vidi poglavlje I-9., izrazi od 23 do
42.

Slika 56. Šematski prikaz potpornog zida

- 77 -
U slučaju kad je σ
2
<0 (Slika 57), odnosno kada spojnica beton-tlo
ne može da primi napone zatezanja, mora se odrediti širina stope
koja na celoj površini trpi napone pritiska. Ova širina se određuje iz
uslova isključenja zone zatezanja. Polozaj sile V određen je
izrazom

V
M
e = (80)
Odstojanje od ivice jezgra preseka do maksimalno pritisnute ivice
preseka je
e
B
c − =
2
(81)

Slika 57. Kontrola napona u slučajevima pojave napona zatezanja u temeljnoj
spojnici

pa je širina aktivnog preseka koji prima pritiske, pri naponu σ2=0,
jednaka 3⋅ c, odnosno sila je na ivici jezgra preseka. Kako su u, tom
slučaju, članovi sa desne strane jednakosti 79. međusobno jednaki,
to je
dozv
z
c
V
σ σ ≤

⋅ =
3
2 max
1
(82)

Stabilnost na klizanje

Stabilnost na klizanje je određena iz uslova da je koeficijent klizanja

k
H
tg V
n
k


=
ϕ
(83)

- 78 -
gde je k - dozvoljeni koeficijent sigurnosti na klizanje a ϕ je ugao
unutrašnjeg trenja tla.

Vrednosti dozvoljenog koeficijenta sigurnosti na klizanje k zavise od
vrste tla i opterećenja

k = 1.5 (1.8) - za peskovito i šljunkovito tlo;
k = 2.0 (2.5) - za glinovito tlo.

Navedene vrednosti važe za ukupno dejstvo svih sila, uključujući i
seizmičko dejstvo, a vrednosti u zagradama važe samo za dejstvo
glavnih opterećenja.

Stabilnost na preturanje

Stabilnost na preturanje određuje se iz uslova da ne dođe do
preturanja oko tačke 1, odnosno najisturenije tačke poprečnog
preseka zida. Koeficijent stabilnosti na preturanje dat je izrazom

5 . 1 ≥ =
p
p
M
s
M
n (84)

gde je M
p
moment preturanja, odnosno moment svih sila koje deluju
tako da teže da preture zid oko tačke 1, a M
s
je moment stabilnosti,
odnosno moment svih sila koje deluju tako da spreče preturanje oko
te
tačke.














- 79 -
1. Primer dimenzionosanja potpornog zida

Za dati potporni zid i navedene podatke (Slika 58), izvršiti kontrolu
nosivosti potpornog zida.

Slika 58. Primer potpornog zida

Podaci:
h
k
= 2.50 m - slobodna visina zida
D
f
= 1.00 m - dubina fundiranja

- 80 -
γ = 18.0 kN/m
2
- zapreminska tezina tla
p = 5.0 kN/m
2
- korisno opterćenje na tlu
σ
zdozv.
= 0.14 MPa - dozvoljeno naprezanje u tlu
ϕ= 30° - ugao unutrašnjeg trenja
n
k
= 1.8 - dozvoljen koeficijent stabilnosti na klizanje
n
p
= 1.5 - dozvoljen koeficijent stabilnosti na preturanje
MB 20
GA 240/360

Prvo određujemo koeficijent aktivnog zemljanog pritiska
λ a = tg
2
·(45°-30°/2) = 0.333


Slika 59. Uticaji na potporni zid

Horizontalni pritisci u karakterističnim nivoima su

p
o
= 5.0 ⋅ 0.333 = 1.665 kN/m

p
1
= (5.0+18.0 ⋅ 3.50) ⋅ 0.333 = 22.644 kN/m

Sila horizontalnog pritiska H
1
iznosi

H
1
= (1.665+22.644) ⋅ 0.5 ⋅ 3.50 = 42.54 kN

Položaj sile H
1
nalazi se u težištu dijagrama horizontalnih sila
pritisaka

s
1
= (3.50/3) ⋅ (2 ⋅ 1.665+22.644)/(1.665+22.644) = 1.25 m

- 81 -
Horizontalna sila pritiska H
2
se određuje analogno prethodno
navednom postupku

p2 = 18.0 ⋅ 1.0 ⋅ 0.333 = 5.994 kN/m

H2 = (5.994 ⋅ 1.0)/2 = 2.997 kN

s
2
= 1.0/3 = 0.333 m

Tada je ukupna horizotala sila koja deluje na potporni zid

ΣH = H
1
- H
2
= 42.54 - 2.997 = 39.54 kN

Moment horizontalnih sila u odnosu na ravan temeljne spojnice je

M
h
= 42.54 ⋅ 1.25 - 2.997 ⋅ 0.333 = 52.18 kNm

Za pretpostavljene dimenzije potpornog zida, određuju se vertikalne
sile:

V1 = 1.80 ⋅ 0.40 ⋅ 25.0 = 18.00 kN
V2 = 0.30 ⋅ 3.10 ⋅ 25.0 = 23.25 kN
V3 = 1.10 ⋅ 3.10 ⋅ 18.0 = 61.38 kN
V4 = 0.40 ⋅ 0.60 ⋅ 18.0 = 4.32 kN
V5 = 1.10 ⋅ 5.0 = 5.50 kN
ΣV =112.45 kN

Kontrola stabilnosti na klizanje

Koeficijent sigurnosti na klizanje je

5 . 1 64 . 1
54 . 39
30 45 . 112
≥ =

=
o
tg
n
k


Ukoliko je koeficijent sigurnosti na klizanje manji od dozvoljenog,
mora se korigovati geometrija stope.To se može postići formiranjem
zakošenja u ravni temeljne spojnice ili povećanjem širine stope što
nije ekonomično obzirom na povećanje utroška materijala za
potporni zid.

Način obezbeđenja od klizanja potpornog zida zakošenjem u ravni
temeljne spojnice dat je na slici 60.

- 82 -

Slika 60. Zakošenje temeljne spojnice

Zakošenje temeljne spojnice izvodi se tako da rezultanta svih
vertikalnih i horizontalnih sila R deluje pod uglom od 90
o
na tu kosu
ravan.

2 2
V H R + = (85)

pa je tada ugao nagiba ravni temeljne spojnice


V
H
arctg ⋅ = α (86)
Kontrola stabilnosti na preturanje

Moment preturanja u odnosu na tačku 1 je

M
p
= 42.54 ⋅ 1.25 = 53.18 kNm

Moment stabilnosti u odnosu na tačku 1 je

M
s
= 2.997 ⋅ 0.333+18.00 ⋅ 0.90+23.25 ⋅ 0.55+61.38 ⋅ 1.25+4.32 ⋅
0.20+5.50 ⋅ 1.25

M
s
= 114.45 kNm

- 83 -
Koeficijent stabilnosti na preturanje je
5 . 1 15 . 2
18 . 53
45 . 114
≥ = =
p
n

Kontrola naprezanja u tlu

Kontrola naprezanja u tlu na nivou temeljne spojnice vrši se u
odnosu na težište preseka 1-2.
Moment savijanja u odnosu na težište preseka je

M
t
= M
h
+ ΣV
(i)
x e
(i)
, i=1,2,3,4,5
gde je e
(i)
odstojanje i-te sile V
(i)
od težišta preseka T.

M
t
= 52.18+23.25 ⋅ 0.35-61.38 ⋅ 0.35+4.32 ⋅ 0.70-5.50 ⋅ 0.35
M
t
= 39.94 kNm

Površina stope temelja je

F = 1.00 ⋅ 1.80 = 1.80 m
2


Otporni moment stope temelja iznosi

W = 1.00 ⋅ 1.80
2
/6 = 0.54 m
3


Tada su naponi u tačkama 1 i 2 (Slika 61)
σ
1
= 112.45 ⋅ 10
-3
/1.80 + 39.94 ⋅ 10
-3
/0.54 = 0.137 MPa < σ
zdozv.

σ
2
= 112.45 ⋅ 10
-3
/1.80 - 39.94 ⋅ 10
-3
/0.54 = -0.0115 MPa < 0


Slika 61. Dijagram napona u tlu

- 84 -
Kako je σ
2
< 0 to se koriguje širina stope temelja koja prima samo
pritiske.


Slika 62. Dijagram napona u tlu sa isključenim naponom zatezanja

Ekscentricitet vertikalne sile iznosi

e = 39.94/112.45 = 0.36 m

gde je c udaljenje sile od ivice preseka

c = 0.90-0.36 = 0.54 m

Obzirom da je dimenzija jezgra preseka B/3 to za slučaj kada je sila
na ivici jezgra preseka maksimalni napon je

MPa MPa
c
V
dozv
z
14 . 0 139 . 0
0 . 1 54 . 0 3
10 45 . 112
2
3
2 max
3
1
= < =
⋅ ⋅

⋅ =

⋅ =

σ σ

Zaključak: potporni zid, usvojenih dimenzija, zadovoljava sva tri
merodavna parametra.


Prema odredbama Pravilnika o tehničkim normativima za temeljenje
građevinskih objekata (član 64) napon u tlu se određuje iz uslova da
ekscentrično postavljena sila deluje centrično u težištu dela površine
temeljne spojnice (Slika 63).




- 85 -


Slika 63. Određivanje napona u tlu prema Pravilniku o tehničkim normativima za
temeljenje građevinskih objekata

Tada je napon u tlu za širinu stope (2 á c) koja prima silu V u svom
težištu
MPa MPa
c
V
dozv
z z
14 . 0 104 . 0
54 . 0 2
10 45 . 112
2
max
3
= < =


=

=

σ σ

Napominje se da postupak sa kontrolom maksimalnih ivičnih
naprezanja u tlu u odnosu na propisima datog postupka daje stvarno
stanje napona pa time i podatak o realnom sleganju ivice temelja
koje je u funkciju napona u tlu.

Određivanje potrebne armature u zidu u spojnici c-c

Pritisak zemlje meraodavan za spojnicu c-c iznosi

p
3
= (5.00+3.10 ⋅ 18.0) ⋅ 0.333 = 20.246 kN/m

pa je merodavna sila

H
3
= (1.665+20.246) ⋅ 0.5 ⋅ 3.10 = 33.96 kN

koja deliuje na udaljenju od preseka c-c

s
3
= (3.10/3) ⋅ (2 ⋅ 1.665+20.246)/(1.665+20.246) = 1.111 m


- 86 -

Analogno napred navedenom postupku

p
4
= 0.60 ⋅ 18.0 ⋅ 0.333= 3.596 kN/m

H
4
= 3.596 ⋅ 0.60 ⋅ 0.5 = 1.08 kN

s
4
= 0.60/3 = 0.20 m

Moment u preseku c-c je

M
c
= 33.96 ⋅ 1.111-1.08 ⋅ 0.20 = 37.48 kNm

Za pretpostavljenu debljinu zida 30.0 cm. određuje se potrebna
armatura (veliki ekscentricitet).

d
z
=30cm h=30.0-3.0=27.0cm

kNm M M
c sr
kr
c
09 . 61 48 . 37 63 . 1 = ⋅ = ⋅ = υ

kN V
kr
89 . 37 25 . 23 63 . 1 = ⋅ =
m
V
M
e
kr
kr
c
61 . 1
89 . 37
09 . 61
= = =

m a d e e
e V M
z kr a
a kr
kr
a
73 . 1 03 . 0 3 . 0 5 . 0 61 . 1 5 . 0 = − ⋅ + = − ⋅ + =
⋅ =


MNm kNm M
kr
a
06555 . 0 55 . 65 73 . 1 89 . 37 = = ⋅ =

Za MB 20 i GA 240/360 εa=10‰, εb=3.5‰ ⇒ 618 . 0 =
kr
r
MNm M MNm b
r
h
M
kr
a
kr
kr
b
06555 . 0 19 . 0 0 . 1
618 . 0
27 . 0
2
2
= > = ⋅
|
.
|

\
|
= ⋅
|
|
.
|

\
|
=

Presek će biti jednostruko armiran.

- 87 -
9555 . 0 ; ‰ 42 . 1 ; ‰ 10 054 . 1
054 . 1
0 . 1
10 55 . 65
27 . 0
3
= = = ⇒ =
=

= =

z b a kr
kr
a
kr
k r
b
M
h
r
ε ε

2 2 2
3 3
02 . 9 578 . 1 6 . 10
240
10 89 . 37
27 . 0 9555 . 0 240
10 55 . 65
cm cm cm F
V
h k
M
F
a
vi
kr
z vi
kr
a
a
= − =


⋅ ⋅

= −
⋅ ⋅
=
− −
σ σ
za ∅12
2
13 . 1 cm f
a
= ′
cm
F
f
t
a
a
52 . 12 100
02 . 9
13 . 1
100 = ⋅ = ⋅

= usvojeno ∅12/12.5
2
804 . 1 02 . 9 2 . 0 2 . 0 cm F F
a a
pod
= ⋅ = ⋅ =
za ∅6
2
28 . 0 cm f
a
= ′
cm
F
f
t
a
a
52 . 15 100
804 . 1
28 . 0
100 = ⋅ = ⋅

= usvojeno ∅6/15

Šematski raspored potrebne armature dat je na slici 64.


Slika 64. Šematski prikaz rasporeda potrebne armature

Napominje se da se na spoljnoj površini zida usvaja konstruktivna
armatura ∅6/20, u oba ortogonalna pravca. Cilj ove armature je da
primi napone zatezanja u betonu, koji se javljaju usled velikih
temperaturnih promena kojima je izložen zid u spoljnom prostoru

- 88 -
(Slika 65). Na istoj slici dat je prikaz usvojene armature koja je data
sprovedenim proračunom.


Slika 65. Način armiranja potpornog zida

2. Uticaj podzemne vode na potporni zid

U slučajevima kada u tlu iza potpornog zida postoji prisustvo
podzemnih voda tada se ukupna horizontala sila koja potiskuje zid
povećava za vrednost horizontalnog potiska vode (Slika 66).



Slika 66. Uticaj podzemen vode na potporni zid


- 89 -
Kako je intenzitet potiska vode p
w
jednak visini h
w
to je potisak vode
na potpornu konstrukciju
2
w w
w
p h
H

= (87)
i deluje na visini
3
w
w
h
s = (88)

pa je moment sile u odnosu na temeljnu spojnicu

w w w
s H M ⋅ = (89)

Ovi uticaji se superponiraju sa aktivnim pritiskom tla koji je određen
izrazima 29 i 30. Tada je ukupna horizontalna sila koja deluje na
potporni zid


w
H H H H + − =
2 1
(90)

Odnosno merodavni moment iznosi


w w
s H s H s H M ⋅ + ⋅ − ⋅ =
2 2 1 1
(91)

O ovoj pojavi treba vodi računa jer ako se potporni zid projektuje bez
uticaja podzemne vode a tokom eksplaotacije dodje do pojave
podzemnih voda, povećanje potisaka od podzemne vode može
dovesti do rušenja potporne konstrukcije.

Sprečavanje stvaranja prisustva podzemnih voda može se
najednostavnije postićii postavljanjem drenažnih otvora u zidu kako
bi se omogućilo dreniranje vode u tlu iza potpornog zida, odnosno
smanjila visina nivoa podzemnih voda. Način za drenažu tla iza
potpornog zida dat je u poglavlju Konstruktivnii detalji.

3. Uticaj kohezije tla na potporni zid

Kada tlo poseduje koheziju c tada uticaj kohezije smanjuje aktivni
zemljani pritisak na potporni zid (Slika 67).


- 90 -

Slika 66. Uticaj kohezije tla na potporni zid

Horizontalni uticaj kohezije iznosi
c c
s c H ⋅ = (92)
Tada je momet koji je rezultat sila kohezije
c c c
s H M ⋅ = (93)
gde
2
c
c
h
s = (94)
Ukupna horizontala sila koja deluje na potporni zid iznosi
c
H H H H − − =
2 1
(95)
Odnosno merodavni momet iznosi
c c
s H s H s H M ⋅ − ⋅ − ⋅ =
2 2 1 1
(96)

Iz navedenih izraza uočljivo je da kohezija tla može znatno smanjiti
uticaje na potporni zid pa time se mogu reducirati njegove dimenzije.
Napominje se da u praksi treba biti veoma oprezan sa uzimanjem
kohezije u proračun uticaja na potporne konstrukcije, posebno u tlu
koje se sastoji od gline ili lesa. Naime, naknadnim provlažavanjem
tla koje se može pojaviti tokom eksploatacije konstrukcije vrednost
intenziteta kohezije opada. U tim slučajevima stabilnost potpornog
zida je ugrožena jer vrednosti H
c
i M
c
postaju beznačajno male u
izrazima 95. i 96. što za posledicu ima znatno povećanje uticaja na
potpornu konstrukciju a za koje nije kontrolisana.




- 91 -

IV. ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA

Prilikom iskopa temeljnih jama za izvođenje temelja objekta koju su
projektovani na kotama nižim od fundiranja suseda, ulice ili okolnog
terena, neophodno je, u fazi izrade temelja, izvršiti njeno
obezbeđenje kako ne bi došlo do obrušavanja zasečene zemlje.

Postoje više načina za obezbeđenje temeljnih jama. Ovde su data
neka od rešenja koji se koriste u praksi.

1. Obezbeđenje rovova

Rovovi se izvode radi postavljanja instalacionih razvoda u tlu.
Slobodna visina rova bez obezbeđenje moguće je izvesti do visine
od 1,5 m
1
jer do te visine eventualno obrušavanja tla ne može
ugroziti radnike u jami.

Za sve zaseke u tlu koje ima malu vrednost kohezije mora se izvršiti
obezbeđenje i to posebno sa stanovišta bezbednosti radnika u rovu.

Slika 66. Dijagram napona pritiska tla za dubine do 5,0 m
1


Za dubine do D = 5,0 m
1
, shodno odredbama Pravilnika o tehničkim
normativima za temeljenje građevinskih objekata (član 137) može se

- 92 -
usvojiti pojednostavljena šema potisaka tla kako je dato na slici 66,
gde je

D – dubina iskopa
λa = ) 2 / 45 (
0 2
ϕ − ⋅ tg - koeficijent horizontalnog zemljanog pritiska
γ - zapreminska masa tla
c - kohezija
ϕ - ugao otpornosti protiv smicanja

a D p λ γ ⋅ ⋅ ⋅ = 8 , 0

Po dobijanju dijagrama pritisaka tla, dimenzionise se konstrukcija
obezbeđenja temeljne jame. Ta konstrukcija može biti od drvene
građe ili od čeličnih profila.

2. Dijafragme

Dijafragame su takve konstrukcije koje svojim ukljestenjem u tlo
ispod kote iskopa formiraju sistem konzole koja nosi horizontalne
potiske tla i time obezbeđuju temeljnu jamu.

Postoji više metoda za proračun stabilnosti ove konstrukcije i
presečnih sila. Ovde se daje rešenje autora Roja Whitlow-a (Slika
67).

Slika 67. Određivanje uticaja na dijafragmu

- 93 -
Aktivni pritisak tla je

2
) (
2
1
d H a Pa + ⋅ ⋅ ⋅ = γ λ (97)
gde je

) 2 / 45 (
0 2
ϕ λ − =

tg a

γ - zapreminska masa tla

Pasivni otpor tla je
2
2
1
d p Pp ⋅ ⋅ ⋅ = γ λ (98)
gde je

) 2 / 45 (
0 2
ϕ λ + =

tg p

Za uslov da je suma momenat u tački C jednaka nuli

ΣM
c
=0 (99)

uz uvođenja faktora sigurnosti F=2, moment savijanja u tački C je

) (
3
1
3
1
0 d H P
F
d P
M
a
p
c
+ ⋅ ⋅ =

⋅ = = Σ (100)

3 3
) (
6
1
6
1
d H a F d a + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ ⋅ γ λ γ λ (101)
Kada se jednačina reši po d

3 2 3
) ( d H a F d + ⋅ ⋅ = λ
(102)
tada je dubina ukopavanja dijafragme

1 ) (
3
1
2

=
F
p
H
d
λ
(103)

- 94 -
Preporuka, na osnovu eksperimentalnih istraživanja, je da se ova
vrednost poveća za 20%, pa bi ukupna dubina ukopavanja
dijafragme bila
d D
s
⋅ = 2 . 1 (104)
Maksimalni moment savijanja na dijafragmi biće na mestu z
s
ispod
tačke B gde je suma transverzalnih sila nula

2 2
) (
2
1
/
2
1
s s
z H a F z p + ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ ⋅ γ λ γ λ (105)

2 2 2
) (
s s
z H a F z + ⋅ ⋅ = λ (106)
tada je
1 −
=
F
p
H
z
s
λ
(107)
Maksimalni moment je
F z p z H a M
s s
/
6
1
) (
6
1
3 3
. max
⋅ ⋅ ⋅ − + ⋅ ⋅ ⋅ = γ λ γ λ (108)

Kako dijafragme mogu biti projektovane kao armirano betonske
konstrukcije ili od profilisanih čeličnih limova, to se prema momentu
savijanja datom u izrazu 108. vrši njihovo dimenzionisanje.

2.1. Primer određivanja uticaja na dijafragmu

Za dijafragmu datu na slici 67. i zadate sledeće podatke:
H = 6,00 m1
γ = 18,00 kN/m3
ϕ= 30 (ugao unutrašnjeg trenja tla)

F = 2
odrediti dubinu ukopavanja dijafragme kao i maksimalni momnet
savijanja.

Koeficijent aktivnog pritiska tla je
333 . 0 ) 2 / 30 45 (
0 2
= − =

tg a λ
Koeficjient pasivnog otpora tla je
000 . 3 ) 2 / 30 45 (
0 2
= + =

tg p λ


- 95 -
Dubina ukopavanja dijafragme iznosi
1
3
1
2
23 . 9
1 )
2
00 . 3
(
00 . 6
m d =

=
ova vrednost se povećava za 20% pa je ukupna dubina ukopavanja

1
08 . 11 23 . 9 2 . 1 m d
s
= ⋅ =

Mesto maksimalnog momenta je
1
35 . 5
1
2
00 . 3
00 . 6
m z
s
=

=

Maksimalni moment savijanja dijafragme iznosi

kNm M 59 . 771 2 / 35 . 5 0 . 18 00 . 3
6
1
) 35 . 5 00 . 6 ( 0 . 18 333 . 0
6
1
3 3
. max
= ⋅ ⋅ ⋅ − + ⋅ ⋅ ⋅ =


3. Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem

Dijafragme se mogu razupirati međusobno ako to omogućava
geometrija jame (Slika 68).

Slika 68. Razupiranje dijafragmi

- 96 -
Na mestima gde postoji mogućnost postavljanja horizontalnih zatega
izvodi se prihvatanje dijafragmi zategama koje se ankeruju u
ankerne blokove (Slika 69) i u vertikalne privremene šipove (Slika
70).

Slika 69. Ankerovanje dijafragmi u ankerne blokove



Slika 70. Ankerovanje dijafragmi za šipove

Kod velikih visina iskopa temeljnih jama koriste se sistemi
prednapregnutih zatega koji se ankeruju u tlo putem injektiranja
betona u zonu ankerovanja. Ovaj sistem omogućava otkop temeljne

- 97 -
jame u više koraka tako da je tokom svih faza iskopa obezbeđena
stabilnost tla (Slika 71).

Slika 71. Ankerovanje dijafragmi pomoću prednapregnutih zatega

Kod ovog načina ankerovanja buše se otvori u tlu u koje se
postavljau kablovi za prednaprezanje i injektiraju sitnozrnim
betonom. Po ostvarivanju proračunate marke injektiranog betona vrši
se utezanje kablova čime se postiže stabilnost dijafragme.

Prihvatanjem dijafragmi putem razupiranja ili ankerovanjem u
gornjim delovima, obzirom na promenu statičke šeme, smanjuju se
momenti savijanja u poprečnom preseku dijafragme, kao i dubina
ukopavanja.














- 98 -

V. PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI

Obzirom na deformabilnost tla i činjenice da temeljna konstrukcija
nije apsolutna kruta, to se uzimajući u obzir interakciju tla i temeljne
konstrukcije prilikom proračuna presečnih sila u temeljnoj konstrukciji
i deformacija tla dobijaju rezultati različiti od onih kada se
proračunava sa usvojenom pretpostavkom da je temeljna
konstrukcija apsolutno kruta i da se napon u tlu linearno raspoređuje.

Ova metoda proračuna zasniva se na kompatibilosti deformacija
temeljne konstrukcije i tla u funkciji njihovih deformacionih
karakteristika. Postupak se praktično svodi na proračun temeljne
kostrukcije opterećene silama od objekta oslonjenom na nizu
elastičnih oslonaca. Ovaj proračun se u praksi sprovodi nekim od
kompjuterskih programa kao što su STAAD, SAP i Radimpex.
Temeljna konstrukcija se oslanja na tlo koje je simulirano elastičnim
osloncima (Slika 72).


Slika 72. Simulacija elastičnih oslonaca tla

Temeljna konstrukcija ima svoje karakteristike preseka (moment
inercije i površinu poprečnog preseka) i modul elastičnosti (Eb).
Elastični oslonci definisani su koeficijentom posteljice tla, koji
pretstavlja odnos stvarnog napona u tlu,
. stv
z
σ , i istovremene
deformacije, odnosno sleganja, tla, s.


s
k
stv
z
.
σ
= (109)

- 99 -
Da bi se rešio ovaj izraz potrebno je odrediti sleganje tla za stvarnu
vrednost napona
. stv
z
σ .

Za vrednost modula stišljivosti tla M
s
i Poasonov koeficijent tla ν
odredi se modul elastićnosti tla E
o
|
|
.
|

\
|


− ⋅ =
ν
ν
1
2
1
2
s o
M E (110)
Poasonov koeficijent tla zavisi od vrste tla i dat je u tabeli VI

Tabela VI. Vrenosti posaonovog koeficijenta za pojedine vrste tla

Tlo ν
Šljunak 0.25
Pesak 0.30
Prašina 0.35
Glina 0.40

Sleganje temelja s iznosi
( )
k
F E
p
s
o


⋅ −
=
2
1 ν
(111)
gde je p dodatni pritisak u tlu od objekta umanjen za težinu
iskopanog tla
F D p
f
stv
z
⋅ ⋅ − = ) (
.
γ σ (112)
U ovom izrazu γ je zapreminska masa tla,
f
D je dubina fundiranja
odnosno visina iskopanog tla i F je površina temelja.

Koeficijent k je odnos dimenzija osnove temelja (dužine L i širine B)
čija je vrednost data u tabeli VII.

Tabela VII. Vrednosti koeficijenta k za odnose dimenzja temelja L-B
L/B k
1 0.88
2 0.86
3 0.83
4 0.80
5 0.77




- 100 -
1. Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljeice tla

Za zadate vrednosti
M
s
= 9000 MPa
. stv
z
σ = 0.09 MPa
Vrsta tla: glina
Dimenzije temelja: L = 21.00 m
1
, B = 7.00 m
1

D
f
= 3.00 m
1

Zapreminska težina tla: g = 18.50 kN/m
3

odrediti koeficijent posteljice tla.

Prvo se odredi modul elastičnost M
s
tla s tim da je ν = 0,4 za
glinovito tlo.
MPa E
o
4200
4 . 0 1
4 . 0 2
1 9000
2
=
|
|
.
|

\
|


− ⋅ =
Površina temelja je
2
00 . 147 00 . 7 00 . 21 m F = ⋅ =

Dodatni pritisak na tlo umanjen za težinu iskopanog tla iznosi

kN p 50 . 5071 00 . 147 ) 00 . 3 5 . 18 0 . 90 ( = ⋅ ⋅ − =

Sleganje iznosi

( )
. 00 . 6 006 . 0 83 . 0
00 . 147 4200
50 . 5071 4 . 0 1
1
2
mm m s = = ⋅

⋅ −
=

Tada je vrednost koeficijenta posteljice tla

3
/ 15000 1000
006 . 0
09 . 0
m kN k = ⋅ =










- 101 -
2. Uporedni prikaz rezultata proračuna po pretpostavci
nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla, i
temelja fundiranog na elastičnoj podlozi

Za skicu temelja datog na slici 72. sa datim vrednostima sila P =
360.00 kN, raspona l = 8.0 m1, dimenzija poprečnog preseka temelja
b/d = 100/60 cm., MB 30, napona u temeljnoj spojnici σ = 0.09 MPa i
koeficijenta posteljice tla k = 15000 kN/m
3
, dati su uporedni rezultati
proračuna po pretpostavci nedeformabilnog temelja i bez uticaja
deformabilnosti tla, i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi.

Na slici 73. dati su rezultati proračuna po pretpostavci
nedoformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla.
1 2
I
8
360 360
90
[dT]
(kN)
3
6
0
.
0
3
6
0
.
0
[dM]
(kNm)
7
2
0
.
0
f Y
(cm)
0
.
8
9

Slika 73. Rezultati proračuna po pretpostavci nedeformabilog temelja

Rezultati proračuna koji je rađen uzimajući u obzir deformacione
karakteristike tla i temelja prikazani su na slici 74.

- 102 -

Dijagram momenata savijanja (kNm)

Dijagram napona u tlu (kN/m2)

Dijagram sleganja tla – deformacije temelja (mm.)

Slika 74. Rezultati proračuna po metodi fundiranja na elastičnoj podlozi

Upoređujući rezultate proračuna uočljive su sledeće razlike:
- Moment savijanja u temelju je za 21% manji u kada se
proračunava po metodi fundiranja na elastičnoj podlozi.
- Naponi u tlu za slučaj proračuna metodom fundiranja na
elastičnoj podlozi nisu ravnomerni po celoj dužini temelja već
su veći ispod sila P a manji na sredini raspona. Ovo je
sasvim logično obzirom da su u proračunu uzete
deformacione karakteristike tla i temelja.
- Sleganje tla, odnosno deformacija temelja, za slučaj
proračuna metodom fundiranja na elastičnoj podlozi su veća
ispod sila a manja na sredini raspona.

Iz napred navedenog može se zaključiti da primena metode
proračuna temelja na elastičnoj podlozi u odnosu na proračun
temelja kao nedeformabilne konstrukcije daje manje momente
savijanja u temeljnoj konstrukciji pa time i ekonomičniji utrošak
armature u temelju, i realan raspored napona u temeljnoj spojnici
kao i deformacije temeljne konstrukcije.

- 103 -

VI. KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA

Prilikom projektovanja i izvođenja temeljnih konstrukcija neophodno
je voditi računa o određenim principima i detaljima koji su propisani
Pravilnikom o normativima za temeljenje građevinskih objekata
(Službeni list SFRJ, br.:15/89) i Pravilnikom o tehničkim normativima
za izgradnju objekata visokogradnje u seizmičkim područjima
(Službeni list SFRJ, od 25.02.1981. godine).

1. MEĐUSOBNA POVEZANOST TEMELJA

Temelji moraju biti međusobno povezani veznim gredama u oba
ortogonalna pravca (Slika 75).


Slika 75. Način povezivanja temelja


- 104 -
Vezne grede se usvajaju kao konstruktivni elementi približnih
dimenzija 40/40 cm. sa minimalno propisanim procentom armiranja.
Njihova uloga je dvostruka - da spreče međusobno razmicanje
temelja i da smanje diferencijalna sleganja susednih temelja.

2. TEMELJENJE NA ISTOJ I RAZLIČITIM KOTAMA

Treba težiti da temelji objekta budu fundirani na istoj dubini. Razlog
za ovo je sadržan u činjenici da temelji fundirani na višoj koti
prouzrokuju horizntalne pritiske tla koji se prenose na konstrukciju
objekta koja je na nižoj koti fundirana.

Kako ovo nije uvek moguće ostvariti, bilo zbog projektantskih
zahteva ili prirodnog nagiba terena, tada se vrši postepeno
kaskadiranje temelja (Slika 76).


Slika 76. Kaskadiranje temelja

U ovakvim sluajevima denivelisanje temelja se izvodi u kaskadama
odnosa visine prema dužini 1/2, odnosno u praksi 50/100 cm.

Na ovaj nain vrši se kaskadiranje kako trakastih temelja, tako i
veznih greda i kontra ploča.

U slučajevima fundiranja uz, postojeće, susedne objekte obaveza je
da se temelji novog objekta izvedu na dubini fundiranja susednog
objekta. Tu postoje dva slučaja:

- 105 -
a/ Temelj suseda je dublje fundiran od potrebne kote fundiranja
novog objekta (Slika 77). Tada se temelj novog objekta mora spustiti
na kotu fundiranja susednog objekta.


Slika 77. Slučaj fundiranja kada je postojeći temelj dublje fundiran od
novoprojektovanog

b/ Temelj suseda je pliće fundiran od potrebne kote fundiranja novog
objekta (Slika 78). Tada se vrši spuštanje temelja suseda na kotu
fundiranja temelja novog objekta. Ova operacija se radi pre
izvođenja novog objekta.

Slika 78. Slučaj fundiranja kada je postojeći temelj pliće fundiran od
novoprojektovanog


- 106 -
Spuštanje postojećeg temelja na projektovanu kotu izvodi se putem
podbetoniranja istog. Da bi se izvelo podbetoniranje, potrebno je
prvo izvršiti iskop ispod temelja, pa potom betonirati prostor ispod
temelja. Da bi se obezbedio dobar kontakt između postojećeg
temelja i podbetoniranog dela, potrebno je donju površinu
postojećeg temelja dobro očistiti od zemlje, a da bi umanjili efekte
skupljanja betona deo prostora visine oko 25 cm. ispod postojećeg
temelja betonira se betonom sa malim vodocementnim faktorom
(beton "vlažan kao zemlja"). Ovaj sloj betona ugrađuje se nabijanjem
pomoću drvenih oblica ili vibratorom.

Kako nije moguće izvršiti podbetoniranje temelja odjednom po celoj
njegovoj dužini, jer bi se ugrozila stabilnost objekta, to se postupak
iskopa zemlje i podbetoniranje vrši u lamelama duzine 1,0 do 1,2
metra, sa preskokom ("u šah poretku"), kako je prikazanona slici 78.
Ovim načinom se sprečavaju deformacije postojećeg temelja i zida
iznad njega.

3. ZAŠTITA ARMATURE TEMELJA

Prilikom izvođenja armiranih temelja neophodno je da armatura bude
postavljena na istu podlogu. To podrazumeva da se ne sme
postavljati armatura direktno na tlo kao što su glina, peskovita glina i
les, jer zaprljana armatura ne može ostvariti atheziju sa betonom.
Zato se ili izvodi sloj "mršavog" betona (beton čvrstoće MB5 do
MB10) debljine 5 cm. na koji se postavlja armatura (Slika 79), ili se,
u slučajevim postavljanja tampon sloja šljunka armatura postavlja
direktno na šlunak (Slika 80).


Slika 79. Izvođenje temelja na sloju betona male čvrstoće

- 107 -


Slika 80. Izvođenje temelja na tampon sloju šljunka

4. MINIMALNA DUBINA FUNDIRANJA

Minimalna dubina fundiranja uslovljena je sa dva parametra:
- oslanjanje temalja na nosivo tlo;
- dubina mržnjenja tla.

Temelji se moraju postaviti tako da zadovolje oba navedena uslova.

Često pri samoj površini tla nalaze se slojevi sa organskim
primesama, koje su podložne truljenju. U ovim slučajevima
temeljenje se obavlja na dubini ispod ovih slojeva.

Dubina mržnjenja tla zavisi od lokalnih klimatskih uslova. Temelji se
moraju postaviti na dubinu 10 do 20 cm. veću od dubine smrzavanja
tla. U suprotnom voda koja se nalazi u porama tla, prilikom
mržnjenja menja zapreminu pa time dolazi do promene uslova
oslanja temelja na tlo i do razaranja samog tla.

U našim klimatskim prilikama preporuka je da se objekat fundira na
dubini od najmanje 80,0 cm.

5. NAČIN IZVOĐENJA POTPORNIH ZIDOVA

Potporni zidovi se izvode u segmentima, odnosno dužinama od 4.00
do 5.00 metara (Slika 81). Razlozi za ovaj način izvođenja je
sadržan u sledećim činjenicama:

- 108 -
- Prilikom iskopa, odnosno zasecanja tla, većih dužina
potrebno je obezbediti da se ceo zasečeni front zemlje ne
obruši;
- Obzirom da ovakvim načinom izvođenja elementi potpornog
zida su međusobno dilatirani, time je sprečen negativni efekat
uticaja temperaturnih dilatacija koje na većim dužinama
poprečni presek zida ne može da prihvati pa bi došlo do
pojave prslina u zidu.

Slika 81. Postupak izvođenja potpornih zidova po fazama

Ovaj način izvođenja potpornih zidova u praksi naziva se "izvođenje
u kampadama".

Kod potpornih zidova potrebno je voditi računa i o sledećim detaljima
(Slika 82).

Slika 82. Detalj izvođenja potpornog zida

- 109 -
Prednju, vidnu, stranu zida treba izvesti sa otklonom od vertikale za
5 do 10 cm. Ovo treba učiniti iz dva razloga:
- Obzirom da su naponi u temeljnoj spojnici veći u tački 1 nego
u tački 2, to će i sleganja tla biti veče u tački 1. Iz tog razloga
može doći do delimične rotacije potpornog zida pa se
predviđenim otklonom sprečava mogućnost da zid zauzme
položaj sa negativnim otklonom.
- U slučaju kada je zid izveden tako da je prednja strana zida
apsolutno vertikalna i da nema nikakvog otklona, u tom
slučaju, a posebno kod većih visina zida, pojavljuje se
neprijatan psihološki efekat kod ljudi koji se nalaze ispred
zida.

Da bi se sprečila pojava podzemnih voda iza potpornog zida i time
se povećala sila pritiska na zid koji bi mogao da ugrozi stabilnost
zida, posebno ako zid nije računat na pritisak od podzemne vode,
izvode se otvori za dreniranje vode iza zida. Ti otvori se postavljaju
na međusobnom razmaku od 1.00 do 1.20 m
1
. Poprečni presek
otvora je oko 5.00 cm. U praksi ovi otvori se nazivaju "barbakane".

U cilju da se obezbedi pouzdano dreniranje tla iza zida prvo se
nasipa sloj krupnozrnog šljunka, zatim se nasipa sloj sitnozrnog
šljunka i na kraju sloj tla koje je uzeto iz samoniklog tla prilikom
iskopa.


















- 110 -

VII. GEOMEHANIČKI ELABORAT

Ovo poglavlje obuhvata objašnjenja šta projektant konstrukcije
dostavlja inženjeru geomehanike i koje podatke dobija u
geomehaničkom elaboratu a neophodni su za korektni projekat i
proračun fundiranja objekta.



Slika 83. Situaciona podloga sa prikazanim bušotinama

- 111 -
Projektant dostavlja geomehaničaru osnovu objekta na situacionom
planu (Slika 83), presek kroz objekat (Slika 84) gde je definisana
kota planiranog fundiranja objekta, spratnost, konstruktivni sistem i
opterećenje od objekta.

TAVAN
IIII SPRAT
II SPRAT
I SPRAT
IV SPRAT
PODRUM

Slika 84. Presek kroz objekat sa prikazom slojeva tla

Na osnovu datih podataka inženjer geomehanike vrši ispitivanje tla
na kojem će se obaviti fundiranje objekta. Na licu mesta se rade
istražene bušotine i jame. Tom prilikom uzimaju se uzorci tla. Na
osnovu uzoraka tla određuju se dubine pojedinih slojeva tla, njihov
međusobni položaj, geomehaničke karakteristike svakog sloja tla i
nivo podzemnih voda (*).


______________________________________________________
(*) Podaci uzeti iz Geomehaničkog elaborata preduzeća Omni Projekt, Beograd

- 112 -

Slika 85. Prikaz nalaza uzoraka uzetih iz bušotine

- 113 -
Dubina ispitivanja tla određena je sledećim izrazom

100
B p
D

= (113)

Gde je D dubina ispitivanja izražena u metrima, p prosečno
specifično opterećenje u temeljnoj spojnici izraženo u kN/m
2
i B
širina objekta pri dnu temelja izražena u metrima.

U geomehaničkom elaboratu za svaku bušotinu daju se navedeni
podaci sa opisom svakog sloja tla (Slika 85).

Takođe, daju se preseci kroz istražne bušotine iz kojih se vide
dubine i međusobni položaj slojeva tla (Slika 84).

U okviru geomehaničkog elaborata projektant konstrukcije objekta
dobija sledeće podatke:

1. Saglasnost geomehanišara da se fundiranje obavi u
predviđenom sloju ili sugestiju da se fundiranje izvrši u
nekom drugom sloju ako je to neophodno.
2. Sugestiju geomehaničara za način fundiranja i eventualne
intervencije u tlu ako se za njih ukaže potreba, kao što je
zamena tla na primer.
3. Geomehaničke karakteriske tla kao što su modul stišljivosti
M
s
, ugao unutrašnjeg trenja ϕ, vrednost kohezije c, jedinična
zapremiska težina tla γ, dozvoljena nosivost tla
. dozv
z
σ ,
predviđeno ukupno sleganje objekta s i razliku sleganja
pojedinih tačaka temelja po dužini objekta odnosno
diferencijalna sleganja ∆s.

Svi navedeni podaci predstavljaju podlogu za projetovanje i
dimenzionisanje temelja predmetnog objekta.








- 114 -

VIII. LITERATURA


Stevanović Stevan: Fundiranje I, Naučna knjiga, Beograd, 1989

Whitlow Roy: Basic Soil Mechanics, Longman, New York, 1989

Vujičić Čedomir: Fundiranje I, Naučna knjiga, Beograd, 1985

Vujičić Čedomir: Fundiranje II, Naučna knjiga, Beograd, 1991

Todorović Tiosav: Osnovi geotehnike u bujičarstvu, Univerzitet u Beogradu,
Beograd, 1991

Bowles J.E.: Foundation Analysis and Design, Mc Graw-Hill Book Co.,
New York, 1970

Leonhardt F.: Forlesungen uber Massivbau, Dritter Teil, Berlin, 1977

Dimitrijević Milorad: Osnovi mehanike tla, AS 0.3.7, Arhitektonski fakultet,
Beograd, 1974

Kasagrande L.: Geomehanika omogućuje uštedu, Građevinska knjiga,
Beograd, 1955

Pravilnik o normativima za temeljenje građevinskih
objekata, Službeni list SFRJ, br.:15, 1989

Pravilnik o tehničkim normativima za izgradnju objekata
visokogradnje u seizmičkim područjima, Službeni list
SFRJ, 25.02.1981

Pravilnik o tehničkim normativima za beton i armirani
beton, Službeni list SFRJ, br.: 11, 1987


Prof. dr Milan Gli{i} , dipl.ing.arh., ro |en je u
Beogradu 1949. godine. U svojoj dugogodi{njoj
praksi radio je na izradi projekata konstrukcija
arhitektonskih objekata, izvo|enju i nadzoru
radova, a dvadeset pet godina u ~estvujeu nastavi
na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u
Beogradu na Katedri za statiku konstrukcija.
Poslednjih petnaest godina dr`i predavanja na
predmetima : Betonske konstrukcije, Fundiranje
arhitektonskih objekata i Konstruisanje skloni{ta.

Prof. dr Milan Glišić

FUNDIRANJE ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE - PRVO POGLAVLJE

Beograd, 2004

FUNDIRANJE ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE – PRVO POGLAVLJE

Dr Milan Glišić, dipl.ing.arh. vanredni profesor Arhitektonskog fakulteta Univerziteta u Beogradu

Recenzenti: Prof. dr Milan Lazić, dipl. ing. arh. Akademik prof. dr Vojislav Kujundžić, dipl.ing.arh.

Izdavači: Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu i Orion Art, Beograd Direktor Nadežda Kovačević Glavni i odgovorni urednik Dragorad Kovačević ISBN 86-80095-66-4 Štampa Bakar, Bor Tiraž 300 primeraka

__________________________________________________________________________ Naslovna strana: Fundiranje objekta na uglu ulica 27. marta i Đušine u Beogradu Autori: Mr. Selimir Lelović, dipl.građ.ing, Vojislava Popović, dipl.ing.arh. Mr. Nenad Šekularac, dipl.ing.arh. i Mr. Dejan Vasović, dipl.ing.arh. Dizajn korica: Miloš Dimčić, stud. arh. i Goran Radulović stud. arh.

Razlog za ovo je sadržan u činjenici da autor priprema za izdavanje još dva poglavlja iz oblasti betonskih konstrukcija.ing. tehnologije izvođenja pojednih vrsta temelja i konstruktivne pojedinosti koje su neophodne za praksu.arh. Ovom knjigom obuhvaćene su oblasti fizičkih i mehaničkih osobina tla.ing. koja mi je pomogla ustupanjem geomehaničkog elaborata koji je prikazan u ovoj knjizi. za detaljno izvršenu recenziju rukopisa. načina dimenzionisanja plitkih i dubokih temelja. Na kraju želim da istaknem strpljenje i razumevanje kojim je moja supruga Sanja pratila rad na ovoj knjizi i da joj na tome zahvalim. marta 2004. U Beogradu. sugestijama. Neophodno je poznavanje geomehaničkih svojstava tla.arh. dipl.geol.PREDGOVOR Projektovanje fundamenata arhitektonskih objekta je oblast inžinjerskog konstrukterstva koje zahteva multidisciplinarni pristup. i akademiku prof. rakonstrukcije i adaptacije arhitektonskih objekata". dipl. postupke dimenzionisanja armirano betonskih konstruktivnih elemenata. Dugujem zahvalnost Zagorki Komad. dr Vojislavu Kujundžiću. Smatram da ova kniga može poslužiti i mladim inžinjerima i arhitektima kao svojevrsni priručnik prilikom projektovanja fundamenata arhitektonskih objekata.ing. dipl. Zahvaljujem se asistentu pripravniku Aleksandri Nenadović. Podnaslov ovog rukopisa glasi "Betonske konstrukcije – prvo poglavlje".arh. To su "Projektovanje armirano betonskih konstrukcija arhitektonskih objekata" i "Sanacije.ing. kao i preporuke vezane za pojedine specifične probleme prilikom projektovanja i izvođenja temeljnih konstrukcija. interakciju tla i konstrukcije temelja i tehnologije izvođenja radova u tlu. Ovaj udžbenik sadrži celokupnu materiju iz nastavnog programa obrazovanja studenata arhitekture na beogradskom Arhitektonskom fakultetu na predmetima u okviru osnovne nastave (Betonske konstrukcije) i u okviru izborne grupe predmeta Konstruktivni sistemi (Fundiranje arhitektonskih objekata). Pored teorijskih postavki i objašnjenja pojedinih oblasti dati su numerički primeri. godine Autor . dipl. savetima i pomoći da ovaj udžbenik bude objavljen. Veliku zahvalnost dugujem prof. dr Milanu Laziću. na pomoći prilikom izrade numeričkih primera dimenzionisanja.

.............…………26 2.... OSNOVNI POJMOVI O TLU .............…45 4.............57 5....................................... Granični pritisci na tlo .....22 2......5 5..2...........................1............... OSNOVNI TIPOVI TEMELJA ....... Otpornost tla ...........................11 10..............................16 1................................................ Mehaničke osobine tla ..... Čelični šipovi ...........................................................................63 5.........................4...42 4..........2 4.................... Dozvoljeni pritisci na tlo .....1........3..................……....68 .....20 1...............1.................. Temeljna kontra greda ……………………………............ Trakasti temelj od armiranog betona ... Šipovi .........1 3....................3............ Trakasti temelji ..................................................... Deformabilnost tla ....................................3.. Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja ...2....1.2........... Primer određivanja napona u tlu za ekscentrično opterećen temelj samac ........................................8 8................................................................................... Aktivni zemljani pritisak ................................ Temeljna kontra ploča ......3...1.............. Rasprostiranje pritiska po dubini ...................... Primer dimenzionisanja trakastog temelja od nearmiranog betona ................. Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede ….......60 5..............................1 2.......................... Prefabrikovani šipovi .............................2 5.....................29 3........6 7.............................................6 6......................... Način postavljanja šipova ................................1....3........................................18 1.......................... Struktura tla .................................. Drveni šipovi ................................................SADRŽAJ I............................... Pasivni otpor tla ..........9 9.............. Šipovi od nearmiranog i armiranog betona ................................................................ Temelji samci ……………………………………………........... Fizičke osobine tla ...........................1 1..................63 5...5 5......2............... Trakasti temelj od nearmiranog betona .... Poreklo tla ......... Vodopropustljivost ..............14 II..............16 1.. Primer dimenzionisanja temelja samca ………………….........65 5.47 3....................3................................................................. Šipovi izvedeni na samom terenu .. Klasifikacija tla ..........1.................................... Primer dimenzionisanja trakastog temelja od armiranog betona ………………………...........15 1............1...63 5..................................................2........67 5.........1.....5 5...................................61 5.......2...

........103 2....................... Primer određivanja nosivosti šipa tipa ″Frenki″ ……………………………………………72 5.................................................... Proračun nosivosti šipa .........107 5............110 VIII............. Uticaj podzemne vode na potporni zid …….........91 1....................6....................5.................................……73 III...................................................5...................... Temeljenje na istoj i različitim kotama ............91 2.............. Određivanje sila u šipovima ……………………….........................................104 3..... Uporedni prikaz rezultata proračuna po pretpostavci nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla.............101 VI.................. Međusobna povezanost temelja ................. Primer dimenzionisanja potpornog zida ……………………..92 2....1.....................94 3...........................76 1. Način izvođenja potpornih zidova ........... Minimalna dubina fundiranja .........79 2.88 3.........................98 1....100 2. ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA ..95 V.... i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi . Zaštita armature temelja ..................... Obezbeđenje rovova ......... Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljice tla ..........106 4... POTPORNI ZIDOVI ………………………………………………..... Primer određivanja uticaja na dijafragmu .....………………............................................107 VII............1.................... Uticaj kohezije tla na potporni zid ...................... PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI ... GEOMEHANIČKI ELABORAT ...... ..114 ....89 IV........103 1.......5.............................................. Dijafragme ................................. LITERATURA ............................... KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA.....70 5. Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem ..

nastaje na mestu svog prvobitnog postanka. tlo se može podeliti u sledeće grupe: a/ Eluvijalno tlo .I. Vrste podloga 1c.nastaje drobljenjem stena prilikom kretanja lednika.1 - . šljunak i pesak) koherentna tla (prašina. POREKLO TLA Zemljina kora je nastala hlađenjem magme od koje su formirane stenske mase. Prema krupnoći frakcija od kojih se sastoji. tlo se deli na: nekoherentna tla (drobina. Zavisno od mesta nastanka i načina transporta raspadnutog materijala. Slojevite podloge Slika 1. Ovo tlo je heterogenog sastava.materijal je transportovan planinskim potocima i taložen na blagim padinama. b/ Deluvijalno tlo . 2.nastaje taloženjem u moru materijala donešenog vodenim tokovima. Homogene podloge 1b. f/ Marinsko tlo . Heterogene podloge . e/ Eolsko tlo . Iz njega su ispirane sitnije čestice erozivnim dejstvom vode. što ima za posledicu stvaranje rastresitih naslaga zemljine kore koje nazivamo tlom. d/ Glacijalno tlo . obluci. c/ Aluvijalno tlo . OSNOVNI POJMOVI O TLU 1.materijal je transportovan na rekama na velike udaljenosti i taložen u dolinama. Tokom milijardi godina dolazi do fizičkog i hemijskog raspadanja stenskih masa. 1a.materijal je transportovan vetrom na velike udaljenosti (peščane dine i lesne zaravni). glina i koloidi). koji formiraju granularni skelet tla. KLASIFIKACIJA TLA Tlo se satoji od zrna i čestica različitih veličina.

Osnovne karakteristike se određuju ispitivanjem uzoraka u laboratoriji. .težina čestica granularnog skeleta. . 3. STRUKTURA TLA Tlo je formirano od zrna i čestica. Pore mogu biti ispunjene vodom.Međusobni položaj tla može biti raznovrstan.zapremina čestica granularnog skeleta.homogene podloge (Slika 1a). vazduhom ili vodenom parom. Osnovna podela mođe se izvršiti na: . . i pora između njih.2 - .slojevite podloge (Slika1b). Poroznost tla je manja što je zastupljeno više različitih frakcija. gde su različite vrste tla postavljene u približno paralelnim slojevima. gde različite vrste tla zauzimaju međusobno nepravilne položaje. . Slika 2.heterogene podloge (Slika 1c). FIZIČKE OSOBINE TLA Fizičke karakteristike određuju stanje u kom se tlo nalazi. 4. a izvedene osobine se određuju računskim putem iz osnovnih. .zapremina vode u porama. Nekoherentna tla mogu biti rastresita (Slika 2a) ili dobro složena (Slika 2b i 2c). i zato je teško napraviti preciznu klasifikaciju prirodnih podloga.ukupna zapremina uzorka. . Šematski prikaz struture tla c. . a. b. V Vs Vp Vw Gs Ako posmatramo prizmu tla (Slika 3) i uvedemo sledeće oznake: . gde je zastupljena samo jedna vrsta tla.zapremina pora.

Gw G . Vrednosti jediničnih težina granularnog skeleta Vrsta materijala šljunak pesak les glina γs(kN/m3).5 .je odnos zapremine pora prema ukupnoj zapremini uzorka tla: n = Vp V p + Vs = γ s ⋅ G .ukupna težina uzorka. onda je Jedinična (zapreminska) težina granularnog skeleta tla: γs = Gs Vs (1) U tabeli I date su približne vrednosti jedininčih težina granularnog skeleta tla γ s Tabela I.5 .5 25.26. Šematski prikaz prizme tla Poroznost tla . koja se izražava u procentima je: (3) Wx Wq W Wt Slika 3.5 26.γ ⋅ Gs γ s ⋅G .26. 25.27.28.0 27.0 Jedinična (zapreminska) težina tla u prirodnom stanju glasi: γ= w= G V Gw Gs (2) Vlažnost tla.3 - (4) .0 .težina vode koja se nalazi u porama. i .5 .

Šematski prikaz uzorka tla Ako posmatramo uzorak tla oblika kocke stranice 1.n) + n ⋅ γ w (10) γ = γ s ⋅ (1 .n) .jedinična (zapreminska) težina vode Jedinična (zapreminska) težina vodom potpuno zasićenog tla( γ z ) γ z = γ s ⋅ (1 .n) (6) (7) (8) (9) Jedinična (zapreminska) težina tla pod vodom ( γ ′ ) gde je γ w . tada je: Jedinična (zapreminska) težina tla u apsolutno suvom stanju ( γ d ) Jedinična (zapreminska) težina tla u prirodnom stanju ( γ ) γ d = γ s ⋅ (1 . o 2/1 2.n ⋅V 1 . Kod peskovitih podloga gde je e>0.4 - .0 (Slika 4).6 smatra se da je podloga dobra za fundiranje objekata.n) ⋅ (1 + w) γ ′ = (γ s .γ w ) ⋅ (1 .n (5) Za vrednosti e<0.Koeficijent poroznosti tla e je odnos zapremine pora prema zapremini granularnog skeleta e= Vp Vs = n ⋅V n = V .8 i glinovitih podloga gde je e>1.o x 2/1 2/1 Slika 4.0 mora se izvršiti poboljšanje građevinskog tla.n) + w ⋅ γ d γ = γ s ⋅ (1 .

izražena preko ukupnih napona (Slika 5a). 5. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I .1. Otpornost na smicanje. i manifestuje se klizanjem jednog dela tla u odnosu na drugi deo.2. koji predstavlja brzinu kretanja vode kroz tlo. MEHANIČKE OSOBINE TLA 5. prema Coulombovom (*) izrazu je τ n = c + σ n ⋅ tgϕ (11) Slika 5. Otpornost tla Narušavanje stabilnosti u tlu nastaje kao posedica smicanja. Ako su u nekoj tački tla tangencijalni naponi smicanja veći od otpornosti na smicanje.5.5 - . Vodopropustljivost Propustljivost vode kroz tlo meri se koeficijentom vodopropustljivosti (k). Grafički prikaz slučajeva otpornosti tla na smicanje ______________________________________________________ (*) Dr. doći će do klizanja između čestica tla.

gde je

σn

c

tgϕ

- normalni napon koji deluje u ravni napona n - specifična kohezija - konstanta proporcionalnosti koja izražava linearnu zavisnost smičućeg napona τ n i normalnog napona σ n .

τ

Granični slučajevi izraza (11) nastaju kada ne postoji kohezija (Slika 5b), kod peska i šljunka, odnosno kada ne postoji trenje između čestica (Slika 5c), kod vodom zasićenih glina. 5.3. Deformabilnost tla Deformabilnost tla uslovljena je elastičnošću granularnog skeleta tla, promenom poroznosti i promenom vlažnosti . Dinamičko opterećenje izaziva znatna sleganja temelja na nekoherentnom tlu, a relativno mala na koherentnom. Dugotrajna opterećenja, obrnuto, izazivaju velika sleganja temelja na koherentnom tlu, a mala na nekoherentnom tlu. U zavisnosti od vremena trajanja opterećenja tla deformacije mogu biti: trenutne, koje nastaju istovremeno sa promenom naponskog stanja, i dugotrajne, koje se odvijaju u funkciji vremena koje je proteklo od trenutka nanošenja opterećenja. Deformacije nekoherentnog i koherentnog tla male vlažnosti nemaju izraženo vremensko trajanje, dok kod koherentnog tla velike vlažnosti, naročito ako je tlo zasićeno vodom, deformacije se obavljaju u dugom vremenskom periodu i zavise od brzine istiskivanja vode iz pora tla. 6. GRANIČNI PRITISCI NA TLO Granični pritisak na tlo je maksimalni pritisak temelja na tlo pri kome dolazi do proloma u tlu. Vrednost graničnog pritiska na tlo može se odrediti prema empiriskom izrazu, koji je postavio Terzaghi (*): (12) Pgr = (1 + 0,3 ⋅ B/L) ⋅ c ⋅ N c + γ ⋅ D f ⋅ N q + 0,4 ⋅ γ ⋅ B ⋅ N γ ______________________________________________________
(*) Dr. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I

- 6 -

gde su B - širina osnove stope temelja; L - dužina osnove stope temelja; c - kohezija tla; Df - dubina fundiranja; Nc, Nq i N γ - faktori nosivosti u funkciji ugla unutrašnjeg trenja, koji se mogu odrediti na osnovu grafikona datog na slici 6.

Slika 6. Grafički prikaz faktora Nc , Nq i N γ prema Terzaghiju

Vrednosti Nc, Nq i N γ zavise od ugla unutrašnjeg trenja tla i iznose Nq = tg2 (45o + ϕ / 2) ⋅ eπ⋅tgϕ Nc = (Nq - 1) ⋅ ctg ϕ Nr = 1.8 (Nq - 1) ⋅ tg ϕ (13) (14) (15)

- 7 -

7. DOZVOLJENI PRITISCI NA TLO Dozvoljen pritisak na tlo, odnosno dozvoljeni napon u tlu, određuje se iz odnosa graničnog pritiska na tlo i koeficijenta sigurnosti

σ zdozv. =

Pgr Fs

(16)

Koeficijent sigurnost, prema našim propisima (*), kreće se u granicama 2 ≤ F s ≤ 3 , zavisno od vrste objekta i pouzdanosti podataka na osnovu kojih se određuje vrednost graničnog pritiska na tlo. I pored činjenice da u svakom pojedinačnom slučaju podaci iz geomehaničkog elaborata daju vrednosti dozvoljenoh pritisaka na tlo, ovde se daje tabelarni pregled (Tabela II) približnih vrednosti nosivosti tla prema prof. Kasagrandeu (**) a koji su bili definisani standardom DIN 1054.
Tabela II. Približne vrednosti dozvoljenih nosivosti tla

Vrsta tla 1. Vezana tla (ilovača, glina, laporac): a. kašasta konzistencija b. mekana (lako gnječiva) c. tvrda (teško gnječiva) d. polučvrsta e. čvrsta 2. Zbijena nevezana tla a. sitni i srednji pesak veličine do 1 mm. b. krupan pesak veličine zrna 1 do 3 mm. c. šljunkovit pesak sa sadržajem šljunka najmanje 1/3 i šljunak sa veličinom zrna do 70 mm.

MPa 0,00 0,04 0,08 0,15 0,30 0,20 0,30 0,40

Vrednosti, date u ovoj tabeli, su orijentacione i ovde su prikazane sa ciljem da se shvati red veličine dozvoljenih napona pojedinih vrsta tla. ______________________________________________________
(*) Pravilnik o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata (**) Kasagrande: GEOMEHANIKA OMOGUĆUJE UŠTEDU

- 8 -

Whitlow (*) u praktičnim proračunima usvaja vrednost ugla ϕ=30o. a za isti pritisak u temeljnoj spojnici. z. ' < 1. neposredno u temeljnoj spojnici.8. pritisak po dubini.9 - . ______________________________________________________ (*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS . RASPROSTIRANJE PRITISKA PO DUBINI Pritisak temelja na tlo. rasprostire se po dubini u funkciji ugla unutrašnjeg trenja ϕ. bez uticaja sopstvene težine tla iznosi: ' p0 ⋅ b ' (17) = p " z z b + 2 ⋅ z ⋅ tgϕ p ⋅b 0 " " ' p = (18) b + 2 ⋅ z ⋅ tgϕ Slika 7. Rasprostiranje pritiska po dubini kako je b ′′ > b ′ . > p z '' pz (19) Odnosno. na određenoj dubini ispod temelja pritisci u tlu su veći kod širih temelja. p z. Ako su b ′ i b ′′ širine dva temelja (Slika 7) opterećenih istim ravnomernim opterećenjem po . to je: ' pz .

Slika 9.0 (20) gde je P sila koja deluje u temeljnoj spojnici. mora se voditi računa o njihovoj međusobnoj udaljenosti. prilikom konstruisanja temelja.Obzirom na rasprosiranje pritisaka po dubini. Superponiranje pritisaka u tlu Promena napona pritska u tlu zavisi i od zapreminske težine tla (Slika 9). Promena napona pritska u tlu u zavisnosti od zapreminske težine tla . Kada su temelji na međusobno malom odstojanju (Slika 8) može doći do superponiranja pritisaka u tlu. Slika 8. je p 0 = P P = F b ⋅ 1.10 - . Napon u tlu. u temeljnoj spojnici. a F je površina temeljne stope. i do prekoračenja dozvoljenih pritisaka u tlu i pored toga što se oni nalaze u granicama dozvoljenih pritisaka na nivou temeljnih spojnica.

da ne postoji trenje između potpornog zida i tla iza zida. Slika 10. On se prihvata potpornim konstrukcijama. ili ukopana konstrukcija. AKTIVNI ZEMLJANI PRITISAK U slučajevima kada se projektuje kaskadno oblikovan teren. kao posledice savlađivanja unutrašnjeg trenja između čestica tla. Pritisak zemlje koji bi doveo do obrušavanja naziva se zemljani pritisak. i da je teren na vrhu zida horizontalan.11 - . vrši se zasecanje tla. Određivanje aktivnog zemljanog pritiska . Tako profilisan teren nije u stanju da samostalno stoji i da ne dođe do obrušavanja. Intenzitet aktivnog zemljanog pritiska (Slika 10) određuje se iz uslova da se tlo iza potporne konstrukcije nalazi u stanju granične ravnoteže.Na dubini h napon pritiska je u funkciji ugla ϕ i težine tla iznad posmatranog nivoa p odnosno h = p p ⋅b 0 ⋅b b + 2 ⋅ z ⋅ tgϕ +γ ⋅z (21) p h = b + 2 ⋅ (h − D f ) ⋅ tgϕ 0 + γ ⋅ (h − D f ) (22) 9.

na istoj dubini je: σ2 = P + γ ⋅ z =σ ⋅ 2 σ gde je λ a 1 2 tg (45 − ϕ 2 ) = σ 0 2 ⋅λ a (24) . sa različitim karakteristikama tada se moraju uzeti u obzir koeficijenti horizontalnog zemljanog pritiska. a zavisno od toga u kom sloju se vrši proračun pritiska (Slika 11).12 - .koeficijent horizontalnog zemljanog pritiska λ a = tg (45 − ϕ 2) 0 2 (25) Za ovako određene funkcije promene vrednosti napona i . 1 2 dobijamo vrednosti horizontalnih pritisaka u karakterističnim nivoima (po jedinici površine) izraženih u kN/m2 σ σ p0 = p ⋅ λ a pz = ( p + γ ⋅ z) ⋅ λ a ph = ( p + γ ⋅ h ) ⋅ λ a Tada je ukupna horizontalna sila pritiska H= (26) (27) (28) p 0 + ph 2 ⋅ h (29) koja deluje u težištu površine dijagrama horizontalnih pritisaka s= h 2 ⋅ p 0 + ph ⋅ 3 p 0 + ph (30) U slučaju kada postoje dva sloja tla.Vertikalni napon na dubini z je (23) Horizontalni napon. prema Rankinovoj teoriji (*). ______________________________________________________ (*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS .

Slika 11. Određivanje aktivnog zemljanog pritiska u slučaju dva sloja tla sa različitim karakteristikama Vrednosti koeficijenata horizontalnih zemljanih pritisaka za slojeve I i II su 2 0 (31) λ = tg (45 − ϕ 2) a1 1 λ a2 = tg (45 − ϕ 2) 2 0 2 (32) (33) Horizontalni pritisci u karakterističnim nivoima su p 0 = p ⋅λ a1 p = ( p +γ ⋅h )⋅λ p = ( p +γ ⋅h )⋅λ p = (p +γ ⋅h +γ ⋅h )⋅λ 1 1 1 a1 (34) (35) a2 2 1 1 a2 3 1 1 2 2 (36) Horizontalna sila pritiska sloja I je H1 = koja deluje na udaljenju p 0 + p1 2 ⋅h 1 (37) s1 = Horizontalna sila pritiska sloja II je: h 1 ⋅ 2 ⋅ p 0 + p1 3 p 0 + p1 p 2 + p3 2 ⋅h2 (38) H2 = koja deluje na udaljenju (39) (40) s2 = h 2 ⋅ 2 ⋅ p 2 + p3 3 p 2 + p3 .13 - .

. dobijamo vrednosti horizontalnih otpora tla u 1 2 karakterističnim nivoima (po jedinici površine): (45) p0 = p ⋅ λ p σ σ p h = ( p + γ ⋅ h) ⋅ λ p (46) Tada je ukupna horizontalna sila pasivnog otpora tla: p + ph (47) H= 0 ⋅ h 2 Kao što se iz izloženog može videti postupak određivanja pasivnog otpora tla analogan je postupku određivanja aktivnog zemljanog pritiska. PASIVNI OTPOR TLA Pasivni otpor tla javlja se kod konstrukcija koje prouzrokuju deformacije usmerene ka tlu. 25. On predstavlja granični otpor koji se može suprostaviti prinudnom pomeranju potporne konstrukcije prema tlu. s tom razlikom što u izrazima za određivanje koeficijenta horizontalnog pritiska umesto znaka "-" pojavljuje znak "+" (izrazi 24. 10. 43 i 44).koeficijent pasivnog horizontalnog zemljanog pritiska λ p = tg (45 + ϕ 2) 0 2 2 2 (44) Za ovako određene funkcije promene napona vrednosti napona i . Deformacija mora biti toliko velika da aktivira unutrašnji otpor tla. Pasivni napon tla dat je izrazom 2 0 (43) σ = σ ⋅ tg (45 + ϕ ) = σ ⋅ λp 1 2 gde je λ p . odnosno potpornog zida.14 - . koja prima te uticaje.Ukupna horizontalna sila pritiska ΣH koja deluje na udaljenju s= = H1 + H 2 (41) (42) H 1 ⋅ ( s1 + h 2 ) + H 2 ⋅ s2 ΣH Sa ovako određenim vrednostima horizontalnog zemljanog pritiska vrši se dimenzionisanje potporne konstrukcije.

U ovu grupu temelja spadaju: . kada formiraju temljni roštilj).dijafragme. Kod ovih temelja odnos visine H prema širini temelja B je jednak ili veći od četiri. . .temelji samci. OSNOVNI TIPOVI TEMELJA Temelj je jedan od najvažnijih elemenata konstrukcije objekta. .temeljne kontra grede (postavljene u jednom ili dva ortogonalna pravca.temeljne kontra ploče.šipovi. kao i preko bočnih strana temelja. Osnovna podela vrste fundiranja je na plitke i duboke temelje.trakasti temelji (nearmirani i armirani). . .kesoni. a deformacija temelja treba da bude u dozvoljenim granicama u zavisnosti od naponskoog stanja u konstrukciji objekta i eksploatacionim potrebama objekta. . pri čemu se mora obezbediti stabilnost tla.II.15 - . . Preko temelja se opterećenje od objekta prenosi na tlo. Plitki temelji prenose opterećenje od objekta na tlo preko kontaktne površine između temelja i tla. H ≥4 B U ovu grupu temelja spadaju: .bunari. Duboki temelji prenose opterećenje objekta na tlo preko kontaktne površine između temelja i tla.

1. a Ft površina temeljne spojnice (Ft=B ⋅ 1.1.H).1. Određivanje dimenzija temelja vrši se iz uslova nosivosti tla (širina temelja .B) i uslova nosivosti betonskog preseka na savijanje (visina temelja . TRAKASTI TEMELJI Trakasti temelji se postavljaju ispod nosivih zidova (zidanih opekom ili od armiranog betona). Trakasti temelj od nearmiranog betona . Tada je ΣV (49) B= σ z dozv. Trakasti temelj od nearmiranog betona Širina temelja (Slika 12) određuje se iz uslova dozvoljenih napona: σz = ΣV Ft (48) gde je ΣV zbir svih vertikalnih sila koje deluju na temeljnu spojnicu. Slika 12.16 - .00).

Visina stope temelja određuje se iz uslova dozvoljenih napona zatezanja od savijanja na konzolnom prepustu.50 30 0. 00 ⋅ H 2 (51) Wc= 6 Kada u izraz za određivanje napona zatezanja u betonu izazvanog savijanjem σ bz = Mc Wc (52) unesemo jednačine 50 i 51.17 - .20 15 0.35 20 0. dobijamo izraz kojim se određuje visina stope od nearmiranog betona u funkciji veličine slobodnog prepusta dužine "c". Vrednosti dozvoljenih napona zatezanja u betonu izazvanih savijanjem MB (MPa) σbz (MPa) 10 0.80 40 1. Tabela III. napona u temeljnoj spojnici i dozvoljenog naprezanja na zatezanje u betonu izazvanog savijanjem H = c⋅ 3 ⋅ σ z' σ (53) bz U tabeli III date su vrednosti dozvoljenih napona zatezanja u betonu izazvanih savijanjem. Otporni moment preseka c-c je: 1. izazvanog vertikalnim opterećenjem biće Mc = σ z' ⋅ c 2 2 (50) ' gde je σ z reaktivno opterećenja tla od sile V koja deluje u zidu σ z' = V . bez uticaja težine tla iznad stope. sopstvene težine stope i B korisnog opterećenja p. Moment savijanja u preseku c-c za vrednost napona tla u temeljnoj spojnici.00 .

18 - .00 m Zapreminska težina tla γ = 18.0 kN/m2 Dozvoljeno naprezanje tla σ z dozv. Primer dimenzionisanja trakastog temelja od nearmiranog betona Za date podatke izvršiti dimenzionisanje trakastog temelja od nearmiranog beton (Slika 13). pa time i njena sopstvena težina.p=5. težina tla iznad stope i opterećenja poda u širini stope. Podaci: Vertikalna sila u zidu neposredno iznad temelja V= 100 kN/m1 Debljina zida dz= 25 cm Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu .1. = 0.1. to treba proračun početi sa .0 kN/m3 Marka betona MB 20 Slika 13. Primer trakastog temelja od nearmiranog betona Prvo se odredi približna širina stope B.1. Obzirom da je nepoznata dimenzija stope.12 MPa Dubina fundiranja Df= 1.

U ovom primeru taj procenat uvećanja usvojen je 25% od sile V.25 ⋅ V σ = z dozv 1.82 " = 4.25) ⋅5.00 kN/m1 = 9. B= σ ∑V z dozv = 1.35⋅24.05 3 ⋅ σ z' = 0.095 = 0.05-0.36 " = 8.0 .05 m Dimenzija konzolnog prepusta iznosi c = (B-dz)/2 = (1.vertikalna sila .40 3 ⋅ 0.00 " ΣV = 122.25 ⋅ 100 ⋅ 10 −3 = 1.05⋅0.05-0.05-0.5 pa je visina H H=c σ bz Usvojeno: H = 0.0 Ukupno opterećenje V = 100. ako se ova pretpostavka pokaže ne tačnom moraju se izmeniti dimenzije stope temelja.pretpostavkom da je ukupna sila koja deluje u temeljnoj spojnici ΣV veća za određeni procnat u odnosu na silu V koja deluje u zidu.35 m Za ovako usvojene dimenzije izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice.25)/2 = 0.30 m 0.18 kN/m1 .0 .095MPa 1. Teško je odrediti za svaki poseban slučaj za koliki procenat treba povećati silu V. Kasnijim proračunom.19 - .04 m 0.25) ⋅0.opterećenje od poda (1. Kontrola napona za usvojene dimenzije Analiza opterećenja: .12 Usvojeno: B = 1.opterećenje od zemlje iznad stope (1.sopstvena težina stope 1.65⋅18.40 m Reaktivno opterećenje koje deluje tako da savija konzolni prepust dužine "c" σ z' = 100 ⋅ 10 −3 = 0.

05 ⋅ 1.12!NQb Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljene vrednosti.2.373MPa < σ !c{/ = 0. .35 2 ⋅ 1. Reaktivno opterećenje od vertikalne sile.20 - . Sada se odredi stvarni napona zatezanja u betonu. Trakasti temelj od armiranog betona Širina temelja (Slika 14) određuje se istim postupkom kao i kod temelja od nearmiranog betona (izraz 48). 1.00 0.116!NQb!〈!σ !{!ep{w/ = 0.18 ⋅ 10 −3 ∑W = C ⋅2-11 1.50MPa 0.05 ⋅ 1.24 ⋅ 0.00 = = 0.62 x10 = = 0.4 2 = = 7.00 σ !{!tuw/ = 0.0204 X !d Znači da je napon zatezanja u betonu u granicama dozvoljenih vrednosti.Stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice iznosi σ !{!tuw/ = 122 .00 Moment savijanja u preseku c-c Mc = q ⋅ c 2 95. V je r> W 100.26 kNm 2 2 Otporni moment preseka c-c Wc = H 2 ⋅ 1.00 = = 95.0204 m 3 6 6 Stvarni napon zatezanja u betonu σ !c{!tuw/ = −3 M !d 7.24 lO n 3 C ⋅ 2/11 1.

21 - M kr .00 (56) odnosno visina stope H= h + a Zategnuta armatura u preseku bice (57) (58) F a = σ ⋅ kz ⋅ h vi .Slika 14. Trakasti temelj od armiranog betona Visina stope određuje se prema izrazima za visinu preseka armirano betonskih preseka opterećenih momentom savijanja u preseku c-c. Tada je statička visina preseka h = rkr ⋅ M kr 1. Reaktivno opterećenje tla od vertikalne sile V je ' σZ = V B (54) i izaziva moment savijanja u preseku c-c M c = σ z' ⋅ c 2 2 ⇒ M kr = ν sr ⋅ M c (55) gde je M kr kritični moment koji se dobija množenjem stvarnog momenta Mc koeficijentom sigurnosti νsr.

Primer dimenzionisanja trakastog temelja od armiranog betona Za date podatke izvršiti dimenzionisanja trakastog temelja od armiranog betona (Slika 15). Podaci: Vertikalna sila u zidu neposredno iznad temelja V= 220 kN/m1 Debljina zida dz= 15 cm.25 ⋅ V σ = zdozv zdozv 1.52 m 0. da je sopstvena težina stope. u nivou temeljne spojnice. 00 ≤ σ z dozv.1. = B ⋅ 1. ΣV (59) σ z stv. Stvarni napon u tlu ne sme da prekorači dozvoljene napone. zemlje iznad stope i poda u širini stope 25% od sile V B= σ ∑V = 1. sa pretpostavkom.18 Usvojeno: B = 1.15)/2 = 0. 1.25 ⋅ 220 ⋅ 10 −3 = 1.5 kN/m3 Zapreminska težina tla Marka betona MB 20 Kvalitet čelika GA 240/360 Prvo se odredi približna širina stope B.0 kN/m2 Dozvoljeno naprezanje tla σz dozv.55 m Tada je dužina prepusta "c" c = (B-dz)/2 = (1.22 - .2.p=10.= 0.18 MPa Dubina fundiranja Df= 1.70 m Minimalna visina se usvaja H = 0. kao kod trakastog temelja od nearmiranog betona. Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu .Kontrola napona u tlu Po usvajanju konačnih dimenzija temelja vrši se kotrola napona u tlu.30 m γ= 18.35 m1 .55-0.

55-0.0 Ukupno opterećenje 1 V = 220.15⋅ (1.55+0.00 kN/m = 10.opterećenje od zemlje iznad stope (1.15+(1.35) .30-0.0 .25) ⋅0. Primer trakastog temelja od armiranog betona Za ovako usvojene dimenzije izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice.vertikalna sila .Slika 15.31 " = 27.32 kN/m 1 .4125-0.sopstvena težina stope (1.55⋅1.00 " ΣV = 271.01 " = 14.23 - . Kontrola napona za usvojene dimenzije Analiza opterećenja: .15) ⋅10.3-0.55⋅0.opterećenje od poda (1.0 0.4125⋅25.20) ⋅25.5⋅0.

63 14 kritični moment savijanja iznosi M kr = υsr ⋅ M c M kr = 1.= 0.= 0.00 ∑V = 271.6 ⋅ g + 1.94 ⋅ 0.32 ⋅ 10 −3 = 0.55 ⋅ 1.94 kN/m2 B ⋅ 1.77 = 56.00 1. Reaktivno opterećenje tla koje izaziva moment savijanja konzolnog prepusta dužine "c" iznosi σ z' = 220.175 MPa < σz dozv.55 ⋅ 1.18 MPa Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljene vrednosti. Po određivanju napona u tlu pristupa se određivanju potrebne armature za prijem momenata savijanja konzolnog dela.8 ⋅ p q za pretpostavljeno g ≈ 12 kN / m 2 i p = 2kN / m 2 υ sr iznosi 1.8 ⋅ 2 υ sr = = 1.00 σz stv.175 MPa 1.24 - .77 kNm 2 Kritični moment po teoriji graničnih stanja je M kr = υ g ⋅ M g + υ p ⋅ M p υ sr = 1.63 ⋅ 34.6 ⋅ 12 + 1.67 kNm .70 2 = 34.00 Tada moment u preseku c-c iznosi Mc = σ z' ⋅ c 2 2 = 141.Tada stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice iznosi σ zstv = B ⋅ 1.00 V = = 141.

0 .0 sm (zaštitni sloj je minimum 2 cm. 9665 Potrebna površina aramature je Fa pot M kr 56. 344 ⇒ ε a = 10‰ .25 - . 79 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 10 .3.63 ⋅ 10 − 4 m 2 = 7. razmak armature je ′ t= fa ′ 0 .05‰ .67 ⋅ 10 −3 = = = 7.32 56.67 ⋅ 10 − 3 1. 28 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 18 . h = H .63 cm2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 240 ⋅ 0. kod temeljnih ploča) tada je rkr = h M kr b = 0. ε b = 1. 526 cm 2 za usvojen profil∅6 ( fa = 0 . 354 cm Fa 7 . 526 Usvojena je podeona armatura ∅6/16.0 = 32. 63 Usvojena je glavna armatura ∅10 / 10 Podeona armatura iznosi F a pod = 0 .Za zadani kvalitet betona MB 20 i armature GA 240/360 i usvojenu minimalnu visinu H min = 35 cm . 63 = 1. k z = 0. 2 ⋅ 7 .9665 ⋅ 0.a = 35.5 . 79 cm 2 ) razmak armature je ′ t= fa ′ 0 .00 = 1. 2 ⋅ F a = 0 .32 za usvojen profil ∅10 ( fa = 0 .344 r kr = 1. odredi se statička visina preseka h. 28 cm 2 ). 348 cm Fa 1.

Statički sistem kontra grede Slika 17.D) (Slika17).H. i visina grede . Poprečni presek kontra grede .L) i uslova nosivosti betonskog preseka na savijanje i smicanje (visina konzolne ploče . širina grede . Dimenzije se određuju iz uslova nosivosti tla (širina temelja .B i dužina temelja .2.b. Slika 16. i u statičkom smislu prestavljaju kontinualni nosač opterećen reaktivnim opterećenjem od tla (Slika16). TEMELJNA KONTRA GREDA Temeljne kontra grede postavljaju se ispod više stubova u nizu.26 - .

P(i).zbir svih vertikalnih sila koje deluju na površinu temeljne spojnice. temeljne kontra grede imaju konstantnu širinu B po celoj svojoj dužini. je da položaj rezultante sila. Tada je reaktivno opterećenje po gredi ravnomerno i iznosi q' = q ⋅ B = R L (60.1) U najvećem broju slučajeva...27 - (60. gde je i=1. na nivou temeljne spojnice.2.n (n . To znači da mora biti ispunjen uslov e= P1 ⋅ a + P 2 ⋅ (a + b) L B1 + 2 ⋅ B 2 = ⋅ P1 + P 2 3 B1 + B 2 . . za usvojene dimenzije temelja.3) . Pre kontrole dilatacija i određivanja potrebne armature neophodno je izvršiti kontrolu naprezanja tla u temeljnoj spojnici.broj stubova). U tom slučaju širine temeljne ploče određuju se iz uslova da se rezultanta sila R nalazi u težištu trapezoidne osnove temeljne ploče (Slika 18). mora se izvesti trapezoidna osnova temeljne ploče. Momenti i transverzalne sile po nosaču određuju se iz uslova ravnoteže sila za svaki karakterističan presek (ΣM i ΣT) i to na mestu stubova i u poljima za maksimalne momente. gde je (60) σz ΣV Ft stv .Uslov ravnomernosti raspodele napona u tlu. σ z stv = ∑V Ft ≤ σ zdozv .dozvoljen napon u tlu. R.stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice. od sila u stubovima. .površina temeljne spojnice.. L. σz dozv Reaktivno opterećenje konzolne ploče iznosi q= R B⋅L (60.. koji se oslanjaju na kontra gredu bude na sredini dužine temelja. iz tehnoloških razloga.2) U slučajevima kada zbog nemogućnosti postizanja jednake dužine kontragrede sa obe strane rezultante sila. .

5) . Temeljna kontra greda sa promenljivom širinom konzolne ploče U ovom slučaju reaktivno opterećenje konzolne ploče iznosi q= Tada je reaktivno opterećenje po gredi linearno promenljivo u funkciji širine konzolne ploče (Slika 19). R ( B1 + B 2) ⋅ L 2 (60.28 - .Slika 18. Reaktivno opterećenje po gredi u slučaju promenljive širine konzole ploče ' Vrednosti q1' i q 2 iznose ' q1' = q ⋅ B1 i q 2 = q ⋅ B2 (60.4) Slika 19.

Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede Za date podatke izvršiti dimenzionisanje temeljne kontra grede (Slika 20). P2=2500 kN.00 m. Dozvoljen napon u tlu na koti fundiranja .25 MPa Dubina fundiranja .2.00 m Sile u stubovima neposredno iznad temelja: P1=1500 kN.Df=1.40 m Zapreminska masa tla . RA 400/500 Slika 20.00 m Kod stuba 1 prepust je ograničen na a=2. Statička šema kontragrede Prvo se odredi položaj rezultante vertikalnih sila R Rezultanta sila je R = ∑ Pi = P1 + P2 + P3 = 1500 + 2500 + 2000 = 6000 kN .p=10 kN/m2 Dimenzije poprečnih preseka stubova su 45/45 cm. Podaci: Rasponi između stubova: l1=6.=0.σzdozv.1.γ=18. P3=2000 kN Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu .29 - . l2=8.0 kN/m3 MB 30.

Odstojanje rezultante vertikalnih sila R od tačke A iznosi e= ∑ (Pi ⋅ e i ) R e= 1500 ⋅ 2. Ft = R σz = dozv 1. odnosno stvarno opterećenje na tlo to se usvaja pretpostavka da je masa navedenih opterećenja 25% od ukupne sile R.0 + 2000 ⋅ 16.34 − (2.34 Usvojeno: B=1.35 m Preporuka je da se visina grede usvoji prema sledećem izrazu D≈ l max 8 .00 + 8.0 + 2500 ⋅ 8.34 m Površina temeljne stope Ft određuje se iz uslova dozvoljenih napona u tlu.0 m2 0.0 = = 1.00 + 6. tla iznad temelja i podne površine koja se nalazi iznad temeljne grede.30 - .17 m 1500 + 2500 + 2000 Tada je ukupna dužina temeljne grede L = 2 ⋅ e = 2 ⋅ 9.64 m L 18.17 = 18. Obzirom da nisu poznate dimenzije poprečnog preseka temelja.00 ) = 2.34 m odnosno dužina prepusta "x" x = L − (a + l1 + l 2 ) = 18.25 Odnosno širina temeljne stope je B= Ft 30.25 ⋅ 6000 ⋅ 10 −3 = 30. U slučaju da usvojena predpostavka nije tačna mora se izvršiti ponovno usvajanje dimenzija poprečnog preseka temeljne kontragrede.0 = 9.65 m Usvojena visina prepusta stope: H=0.

34⋅(0.11 kN .težina tla iznad temelja (1.5⋅0.35+0.ΣV .težina poda 1. Poprečni presek kroz kontragredu Kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice Analiza opterećenja .26 " = 490.sopstvena težina stope 18.0 Ukupno opterećenje .55⋅1.34⋅10.34) ⋅18.00 = 1.65⋅18.00 kN = 378.40⋅1.61 " = 7171.ΣP(i) .0 .65⋅18.24 " = 302.34-15.odnosno D= 8.15) ⋅0.31 - = 6000.00 m 8 Usvojeno D=1.00+2⋅ (0.55) ⋅25 15.00 m Slika 21.13⋅25 .

25 MPa 1.88 kNm Određivanje potrebne armature za MB 30 i RA 400/500 h=H-a=35.0-3.0=32.63 ⋅ 29.99 = 48.32 - .Stvarni napon u tlu iznosi σz = stv 7171.28 kN/m2 1. ε b = 0.97 Fa pot = M kr 48.55 2 = = 29.0 cm rkr = h = M kr b 0.00039m 2 = 3. Reaktivno opterećenje od tla q= ∑P i B⋅L = 6000 = 198. Postupak dimenzionisanja Konzolna ploča Dimenzionisanje se vrši u svemu kao kod trakastog temelja od armiranog betona.24MPa < σ zdozv = 0.65 ⋅ 18.88 ⋅ 10 −3 = = 0.9 ⋅ 10 − 4 m 2 = 3.32 .34 Napon u tlu je u granicama dozvoljene vrednosti.65 ⋅ 18.32 48.776 ‰.9cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 400 ⋅ 0.99 kNm 2 2 Kritični moment u preseku c-c je M kr = υ sr ⋅ M c = 1. k z = 0.88 ⋅ 10 − 3 1.447 ⇒ ε a = 10‰ .34 Moment savijanja u preseku c-c je Mc = q ⋅ c 2 198.28 ⋅ 0.975 ⋅ 0.11 ⋅ 10 −3 = 0.00 = 1.447 rkr = 1.

845.za ∅8 (fa'=0.75cm usvojeno: R∅8/12.00=1234. razmak podeone armature t= fa ′ 0.15⋅(2.30-1500.80+327.15⋅6.30 kNm 2 M =-q' ⋅ x /2=-327.15⋅2.0 /2=-654.53 kN Momenti savijanja: M1=-q' ⋅ a /2=-327.80 kN T32=T23+q'⋅l2=-1382.00) )/2+1500. razmak glavne armature f′ 0 .5 t = a ⋅ 100 = ⋅ 100 = 12.34=327.40-2000.15⋅2.0= .15⋅8.342/2=-895.00+6.50 cm2).00=-1468. Računsko reaktivno opterećenje po kontragredi iznosi q'=ΣP(i)/L=6000/18.0=-765.70+327. 784 usvojeno: R∅8/30 Greda Momenti i transverzalne sile određuju se iz uslova ΣM i ΣT za svaki karakterističan presek.40 kN T3d=T32-P3=1234.30 kN T12=T1l-P1=654.70 kN T21=T12-q'⋅l1= . 784 cm 2 za ∅8 (fa'=0. 9 = 0 .00⋅6.9 Podeona armatura: F a pod = 0 .80 kNm 2 .5 Fa 3 . 2 ⋅ F a = 0 .33 - .00=654.00=1117.20 kN T23=T21-P2=1117. 775 cm Fa 0 .50 cm2).67 kNm 3 2 2 M2=(-q'⋅(a+l1) /2)+P1⋅l1 2 M2=(-327.15⋅2.20-2500.15 kN/m Transverzalne sile: T11=q' ⋅ a=327.0=-1382. 2 ⋅ 3. 5 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 63.845.

Dijagram transferzalnih sila i momanata savijanja kontra grede Statička visina preseka je h=D-a=100.510   .55 = 1.00⋅3. ε b = 3.15=3.70/327.58) )/2+1500.00-6.868MN = 1868 kNm   0.77=1433.78 kNm x2=T32=1234.58 =438.58 m M =(-q'⋅(a+x )2)/2+P1 ⋅ x I 1 MI=(-327.77+2.00⋅2.15⋅(3.34) )/2+2000.15=2.34 2 Nosivost jednostruko armiranog preseka je M kr b  h = r  kr .00+2. r kr = 0 .94   ⋅ b0 =    ⋅ 0.5‰ .00=94. 510  0.40/327.77 m MII=(-q'⋅(x2+x) )/2+P3 ⋅ x2 2 1 2 MII=(-327.x1=T12/q'=845.40 kN 2 Slika 22.00 cm za ε a = 10‰.15⋅(2.

007056m 2 = 70.94 1066.ukupna pritisnuta armatura usvojeno 3R∅25 (14.94 − 0.63 ⋅ 654.144 ⋅ 10 −3 = = 0.94 − 0.64 cm2) ′ Fa = 14.3kNm = 1066. ε b = 2.36 cm2) usvojeno 7R∅25 Oslonac 2 kr M 2 = υ sr ⋅ M 2 = 1.61cm 2 .9355 ⋅ 0.55 = 0.5kNm rkr = h M b0 kr 1 = 0.4kNm − 1868kNm = 526.8kNm = 2394.73 cm2) .892 Fa′ = Fa2 = kr ∆M 2 526. k z = 0.ukupna zategnuta armatura usvojeno 15R∅25 (73.5 ⋅ 10 −3 = = = 0.675 ⇒ ε a = 10%.00303m 2 = 30.001461m 2 = 0.4kNm > M bkr = 1868kNm kr kr ∆M 2 = M 2 − M bkr = 2394.56cm 2 Fa = 70.675 rkr = 0.001461m 2 = 14.5‰.61m 2 ′) 400 ⋅ (0.94 400 ⋅ (0.5 ⋅ 10 −3 0.05%.892 ⋅ 0.9355 Fa pot M 1kr 1066.144kNm kr M bkr > ∆M 2 ⇒ ε a = 10‰.04 ) σ vi ⋅ (h − a kr kr M bkr M bkr ∆M 2 ∆M 2 + = + σ vi ⋅ z σ vi ⋅ (h − a ′) σ vi ⋅ k z ⋅ h σ vi ⋅ (h − a ′) Fa = Fa1 + Fa2 = Fa = 1868 ⋅ 10 −3 526.35 - .3cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 400 ⋅ 0.04 ) Fa = 0.94 (34.56cm 2 .005595m 2 + 0. k z = 0. ε b = 3.63 ⋅ 1468.144 ⋅ 10 −3 + 400 ⋅ 0.Oclonac 1 M 1kr = υ sr ⋅ M 1 = 1.

25 ⋅ l 0 = 0.7‰.577 ⇒ ε a = 10‰ .55 + 0.8 ⋅ 6 = 1. s = 0.78kNm = 715.004238m 2 = 42.65m 35 + 15 = 0.78‰.55 = 0.94kNm < M bkr = 1868kNm rkr = h M b0 kr 3 = 0. k z = 0.577 rkr = 0.55m 2 = b 0 + 0.25 ⋅ 0.63 ⋅ 895.916 Fa pot M 3kr 1459.2 kNm Prva pretpostavka: x < d p Neutralna osa je u ploči te se nosač i u polju tretira kao pravougaoni presek širine bp.Oslonac 3 M 3kr = υ sr ⋅ M 3 = 1.9745.25 = 5. ε b = 2.072 x kr = s kr ⋅ h = 0. rkr = h M Ikr bp = 0.8 ⋅ l )! Za usvojene dimenzije grede vrši se ispitivanje preseka u polju kao "T" preseka.38cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 400 ⋅ 0.94 usvojeno 9R∅25 (44.18 cm2) Polje I b p1 = b 0 + 20 ⋅ dp sr = 0.916 ⋅ 0.55 + 20 ⋅ 0.67kNm = 1459.65m b p min = b p 3 = 1.428 rkr = 1.768cm < d pmin = 15cm .94 715.072 ⋅ 94cm = 6.94 ⋅ 10 −3 = = = 0.65 = 1.2 ⋅ 10 −3 1.75m (l 0 = 0.63 ⋅ 438.36 - . ε b = 0. kr M I = υsr ⋅ M I = 1. k z = 0.94 1459.94 ⋅ 10 −3 0.55 + 20 ⋅ bp2 b p 3 = λ = B = 1.428 ⇒ ε a = 10‰.

4kNm = 2336.4 cm 2 400 ⋅ 0.23=νsr⋅T23=1. merodavna transverzalna sila iznosi Tu.00654 m 2 = 65.5cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 400 ⋅ 0.80 kN Granična vrednost transverzalne sile.63⋅1382.80 kN=2253. tj.97cm < d p min = 15cm Pretpostavka x<dp je tačna.138 ⋅ 94cm = 12.79 ⇒ 2336.6‰.73 cm2) povijeno 9R∅25 Kontrola glavnih kosih zatežućih napona kod oslonca 2 prema osloncu 3 Transverzalna sila kod oslonca 2 je T23=1382.94 xkr = skr ⋅ h = 0.94 usvojeno 4R∅25 povijeno 2R∅25 Polje II (19.138 0.Pretpostavka x < d p je tačna. skr = 0.37 - .9745 ⋅ 0.00195m 2 = 19.96 kN .63 ⋅ 1433.950 ⋅ 0. Fa = kr MI 715.65m kr M II = υ sr ⋅ M II = 1.ε b = 1.64 cm2) bp = 1.950.23=Tmu. k z = 0.44 ⋅ 10 − 3 1. Fa = 2336.442kNm x < d p ⇒ rkr = ⇒ εa = 0.94 usvojeno 14R∅25 (68.65 = 10‰.2 ⋅ 10 −3 = = 0.442 ⋅ 10 −3 = 0.

63 ⋅ 327.975 ⋅ 533. r = = 3.75d  ⋅ q u 2  gde je c .45 c + 0.94 Za MB 30 τr=1.širina oslonca.04 kN Odstojanje nulte tačake transverzalne sile od ose oslonaca iznosi: T 2253.25 = 0.3 MPa < τ n .23.25 Računski (nominalni) naponi smicanja T 1.75 ⋅ 1. r = Tmu .23. 1987 .92 kN ∆Tu =  + 0. mogu da se umanje za iznos c  ∆Tu =  + 0.92 = 1734.1 Mpa 3τr=3. Dijagram τ napona __________________________________________________________________ (*) Pravilnik o tehničkim normativima za beton i armirani beton. d .23.23 = u .23.15 = 533. u oblasti oslonca.Prema članu 95 pravilnika BAB87 (*).9 ⋅ 0.38 - .0  ⋅ 533. 23 = 3.23 = = 4.25 = 519.granično opterećenje q u = υsr ⋅ q ′ = 1.96 x 0 .visina preseka.25kN    0.734 τ n . qu.75d  ⋅ q u =     2 2 Tu .55 ⋅ 0.726MPa < 5τr=5.5 Mpa Slika 23. r = u .226 m qu 533.726MPa b⋅z 0. transverzalne sile.96 − 519. r = 2253.

34 =1.96 − 1535.726 ⋅ 0.984MN Iz polja je povijeno nad oslonac 9R∅25 (44. deo transverzalne sile Tmu se prema jednačini 1 Tbu = ( 3τ r − τ n ) ⋅ b ⋅ z 2 poverava betonu. TRu= Tmu .1 ⋅ 0.975]⋅ 0.0 = 3. Horizontalna sila veze Hv : H vu.3 ⋅1.92 m. 23.x3τr =3.3 ⋅ [1. 23 + 3 ⋅τ r ⋅ x3τ r − (c / 2 + 0.55 ⋅ 0. 23 ⋅ b + τ n.26 .705 + 1.55 + 2 3. Na ostalom delu nosača gde je τn < 3τr . treba izvršiti redukciju poprečne sile (deo sile se poverava betonu).25 xτ r = 2253.τ n f3τ r = 0.0 ⋅ 3.25 Na delu od xτr .55 + [ ] ( ) 3. .Na delu nosača gde je ispunjen ovaj uslov beton ne učestvuje u prijemu uticaja od transverzalne sile i tada je Tbu= 0 .9 ⋅ 0.75 ⋅ d ) ⋅ b + 2 3 ⋅τ r ⋅ xτ r − x3τ r ⋅b = 2 = 0.94 = 1.726 + 3. na delu gde je τn< 3τr .75 ⋅1.92 ⋅ 0.34 − 0.535 MN= 1535 kN x 3τr = Mesto gde je τn= τr: Tτr = τr ⋅ b ⋅ z = 1.26m 533.1.00 kN 2253.18 cm2).34 m 533.9 ⋅ 0.96 − 512.512 MN = 512. odnosno celokupne zatežuće napone prima armatura.537 + 0.75 ⋅ d ⋅τ n.3 ⋅ 0.0 = 1. Mesto gde je τn= 3τr: T3τr = 3τr ⋅ b ⋅ z = 3.55 ⋅ 0.55 = 1.τ n f3τ r = 3.94 =0. 23.39 - .742 2 H vu. tj.

5cm F uz = U odnosu na prečnik glavne armature R∅25 usvojene su dvosečne uzengije R∅10 (au′=0.129m = 12.usvaja se minimalna (konstruktivna) poprečna armatura.23 = m ⋅ a′ 2 ⋅ 0.9cm Fuz 37 Ukoliko se dobije tuz.R∅10/12.181⋅10-4⋅400⋅ 2 =2. .5 cm Na preostalom delu nosača.26.0.035=303.485 MN H vuz 1. 2 i 3) analogno ovde sprovedenom postupku.Voditi računa da se armatura povija iz gornje zone preseka polja u donju zonu preseka kod oslonca.5 na dužini λ=312. max tuz(λ) ≤ 55  ≤ 25 cm 25cm  25cm      Usvojeno kod oslonca 2 prema osloncu 3: dvosečne uzengije U.2. Maksimalno rastojanje uzengija max tuz na dužini osiguranja λ iznosi h / 2  94 / 2 = 47      max tuz(λ) ≤  b  tj.79cm2). Sila koju primaju povijeni profili iznosi Hvkg=44. odnosno uzengije U.485 = = 0.79 u ⋅ λ 23 = ⋅ 3.035 = 0.499 = 1.0037 m 2 = 37cm 2 σ vi 400 λ23 = xτr .984 .c/2 = 3.499 MN Preostali deo nose uzengije: Hvuz=3.225=3.40 - . gde je τn<τr .R∅10/25 *Napomena: Postupak obezbeđenja od glavnih kosih zatežućih napona sprovodi se kod svih ostalih karakterističnih preseka (levo i desno od tačaka 1.potr ≤ 10 cm treba usvojiti četvorosečne uzengije m=4 (mintuz=10 cm). Razmak uzengija iznosi t uz .

date su šeme armiranja kontra grede u poprečnom i podužnom preseku. Šematski prikaz usvojene armature u podužnom preseku . i 25.Na slikama 24. Slika 24. Šema armiranja poprečnog preseka Slika 25.41 - .

TEMELJNA KONTRA PLOČA Temeljna kontra ploča primenjuje se u sledećim slučajevima: . . Zato. temeljne grede postavljaju se iznad ploče. stim da je opterećenje ploče jednako količniku svih vertikalnih sila i površine temeljne ploče (q' = ΣV/Ftploče) i deluje suprotno od opterećenja tavanica. kada opterećenje prenosi do stubova i zidova preko temeljnih greda (Slika 26a i 26b). Temeljna rebra mogu se postavljati sa gornje ili donje strane ploče. Kontra ploče se u statičkom smislu tretiraju kao ploče koje nose u jednom ili dva pravca. ali ovaj način onemogućava postavljanja instalacija kanaliacije. krstato armirane ploče.3. u granicama dozvoljenih napona u tlu. da prenesu opterećenje objekta na tlo. pa je potrebno primiti hidrostatički potisak vode i istovremeno postaviti hidroizolaciju. ili pečukarste konstrukcije (Slika 26c). kontra grede ili temelji samci ne mogu. kontinualne ploče. Temeljna kontra ploča prima reaktivno opterećenje od tla prouzrokovano od vertikalnih slila u konstrukciji objekta.42 - . Proračun temeljne kontra ploče radi se u svemu isto kao i proračun ploča tavanica. odnosno kada su dimenzije tih temelja tolike da obuhvataju veći deo osnove objekta. pa se prostor između poda i ploče koristi za instalacioni razvod. . Postoje više načina projektovanja temeljnih kontra ploča (Slika 26). zavisno od odnosa raspona i položaja kontra greda. Ploče mogu biti sistema proste grede. Postavljanje temeljnih greda ispod ploče je ekonomski isplatljivije jer ima manje radova iskopa tla.kada je jedna ili više etaža objekata ispod nivoa podzemnih voda.kada trakasti temelji. kada je potrebno izvesti instalacioni razvod u nivou temeljne konstukcije.

Slika 26. Sistemi temeljnih kontraploča .43 - .

Slika 27. Aksonometrijski prikaz kontra ploče sa opterećenjem Na slici 27. . dat je aksonometrijski prikaz kontra ploče sa opterećenjem u stubovima i reaktivnim opterećenjem tla koje deluje na ploču.44 - .

tako da mogu biti kvadratni. Uzimajući u obzir kako se vrši rasprostiranje pritisaka po dubini tla (izrazi 17. za usvojene dimenzije temelja. Temelj samac Pre određivanja potrebne armature. pravougaoni. Dimenzije temelja se određuju iz uslova nosivosti tla (širina . Proračun armature u zategnutom delu poprečnog preseka određuje se prema momentima savijanja koje prouzrokuje reaktivno opterećenje tla.).TEMELJI SAMCI Temelj samac (soliter) postavlja se ispod stuba. koje je izazvano silom u stubu.4. i prima sve statičke i dinamičke uticaje koji deluju na stub (Slika 28). odnosno da su naponi u tlu jednaki ispod cele površine temeljne stope. kružni ili poligonalni. neophodno je izvršiti kontrolu naprezanja tla u temeljnoj spojnici.H).B i dužina -A) i uslova prodora stuba kroz stopu temelja (visina . σ z stv = ∑V ≤ σ zdozv Ft (61) Oblici stope temelja zavise od oblika preseka stuba. 18. za vertikalno dejstvo sila . i 19. Usvaja se pretpostavka da je konstrukcija stope temelja nedeformabilna. Slika 28. kao i međusobnog položaja stubova i pravca delovanja dominantnih sila koje opterećuju temelj.45 - .

neophodno je povećati stranicu u čijem pravcu deluju ti uticaji. Time se povećava otporni moment osnove temelja u pravacu delovanja tih sila.u temeljima optimalano je da odnos stranica osnove temelja bude u funkciji jednakog odstojanja između temelja (Slika 29). Određivanje optimalnih odnosa strana temelja u funkciji raspona stubova Slika 30. Odnos strana temelja u funkciji jednakih prepusta c u oba pravca U slučajevima kada u jednom ortogonalnom pravcu momenti ili horizontalne sile imaju dominantne vrednosti. Ako se nastoji da armatura temelja bude jednaka u oba ortogonalna pravca tada prepusti c treba da budu jednaki (Slika 30). Na slici . Slika 29.46 - .

. u pravcu x ose.=0.. Odnos širine i dužine osnove temelja .31. Odnos strana temelja u funkciji dominantnih uticaja na temelj 4.. Primer dimenzionisanja temelja samca Za date podatke izvršiti dimenzionisanje temelja samca............... koji deluje oko y ose. 1/1... V=1200 kN Dimenzije stuba …………………………………………..........5 2 Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu ... Kako se unapred ne znaju dimenzije stope kao i zapremina tla iznad stope. Slika 31..47 - .......1..... odnosno Wy>Wx.... Zato se za određivanje osnove . što znači da je A>B...... MB 30..... a u ravni V-x... neophodno je da otporni moment osnove temelja oko y ose bude veći od otpornog momenta osnove temelja oko x ose....5 kN/m Kvalitet betona i čelika …………………………….........σzdozv...... Da bi se umanjili naponi u tlu izazvani ekscentričnim opterećenjem.. i momenta.. a/b=60/40 cm.. GA 240/360 Postupak proračuna počinje sa odredeđivanjem približnih dimenzija stope...... Podaci: Vertikalna sila u stubu ..... p=10kN/m Dozvoljen napon u tlu na koti fundiranja ............. My..... to se ne može pouzdano znati kolika je ukupna sila koja deluje na nivou temeljene spojnice.. Hx.22 MPa 3 Zapreminska masa tla …………………………………… γ=18............... dat je šematski prikaz delovanja horizontalne sile.

88m 2 Izvrši se usvajanje visine stope temelja pa se po tom vrši kontrola napona smicanja u betonu od uticaja vertikalne sile V.82m 2 0.5 ⋅ Ft = 1. U ovom primeru usvojeno je povećane sile u stubu za 25%.132m 1. τ r dozvoljen napon smicanja betona i 0.20/2.1 ⋅ 0.5 1.stope vertikalna sila koja deluje u stubu uvećava za određen procenat.0 cm.15 m Stvarna površina stope je 1. Za ovu usvojenu vrednost izvrši se kontrola stvarnih napona smicanja (Slika 32).15 = 6.4) ⋅ 1.82 = 3.5 Ft stv = 3. Usvajanje visine stope H vrši se po eksperimentalnom obrascu H= V 1.6 + 0.8 gde su a i b dimezije preseka stuba.5 ⋅ 6. q –. Kako je dozvoljen napon smicanja τr = 2 V − q ⋅ (π ⋅ d kp / 4) h ⋅ π ⋅ d kp gde je: V –. Usvojeno je H=80.5 1.8 je korektivni koeficijent.25 ⋅ 1200.198 B= = = 2.78m 2 ⋅ (a + b ) ⋅τ r ⋅ 0. .reaktivno opterećenje tla.22 A A2 Ft = A ⋅ B = A ⋅ = ⇒ A = 1.48 - .5 A 3. Potrebna približna površina osnove stope iznosi Usvojeno je A/B=3.00 ⋅ 10 −3 Ft = = 6.20 ⋅ 2.8 2 ⋅ (0.198m 1.sila u stubu.20 = = 0.

statička visina preseka Slika 32.2 − 0.13 a ⋅ b + h za pravougaoni presek dimenzija stranica a i b) h .10 MPa 0.77 ⋅ π ⋅ 0.6 τr = τr(MPa) .1 40 1.49 - .8 30 1.dkp .dimenzija kritičnog preseka ( d kp = d + h za kružni presek.40 + 0.434m q= 1.13 ⋅ 0. Određivanje kritičnog preseka dkp to je d kp = 1.434 Tabela IV.03 = 0.5 60 1.88 1.6 20 0.60 ⋅ 0.174kN / m2 6.174 ⋅ (π ⋅ 0. odnosno d kp = 1.434 2 / 4) = 1.20 = 0. Dozvoljni naponi smicanja u betonu MB 15 0.3 50 1.

6 + 0.80m 2 ⋅ (0.80 m U slučajevima kada je ograničena visina stope H.50 - . Prikaz postavljanja kose armature . tada deo sile V koji se ne može preneti smičućim naponima prihvata kosom armaturom Fak.25 ⋅ 0.4 ) ⋅ 1. Ako je Vb deo sile koji prima beton tada je razlika koju treba da primi kosa armatura (Slika 33) ∆V = V − Vb pa je potrebno dodati kosu armaturu pod uglom od 45o koja treba da primi silu ∆V . a naponi smicanja prekoračuju dozvoljene vrednosti.00 ⋅ 10 −3 = 0.H = 1200.6 Zadovoljava usvojena visina H=0. ∆V o Fak = cos 45 σ vi Slika 33.

2+0.31 " = 107.15⋅3.6) ⋅10 Ukupno opterećenje ∑V = 1200.4⋅0.5 ⋅ 0.132-0. Analiza opterećenja: .15⋅3.52 " = 66.6⋅0.4⋅0.00 kN = 78.23 kN .15⋅3.težina poda (2.2 ) ⋅ (0.5⋅0.2⋅1.2⋅0.5 .Slika 34.132⋅25 .2+0.15 ⋅ 3.2-0.6/3⋅ (2.40 " = 1452.V (vertikalna sila u stubu) .sopstvena težina stope [2.15⋅3.51 - . Usvojene dimenzije temelja Kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice Za usvojene dimenzije temelja (Slika 34) izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice.težina zemlje iznad stope (2.7 ) )]⋅25 3.7+ + (2.3-3.5) ⋅18.

σz = stv 1452.52 - . Šema opterećenja temeljne stope za određivanje momenata savijanja Određivanje potrebne armature: Reaktivno opterećenje od sile V iznosi ˆ q= V 1200.211MPa < 0.22MPa 6. Određivanje potrebne armature (Slika 35) Slika 35.88 Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljenog.00 = = 174.88 Ft Presek c-c Površina na kojoj deluje sila Qc .42 kN/m2 6.23 ⋅ 10 −3 = 0.

63 ⋅ 231.64cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 240 ⋅ 0.15 + 0.944 ⋅ 0.42 = 289.4) ⋅ 1.55 ⋅10 −3 b + 2 ⋅ 0.54 ⋅ 0.66 ⋅ 174. ε b = 1.05 0.3 2 ⋅ 2.15 + 0.00-3.55kNm rkr = = 0.63kNm = 377.80 = 231. Kritični moment savijanja u preseku c-c dobija se kada se moment Mc pomnoži sa koeficijentom sigurnosti ν sr M ckr = υ sr ⋅ M c = 1.1 rkr = 0.4 + 0.4 Moment Mc je moment sile Qc u odnosu na ravan preseka c’-c M c = Qc ⋅ ec = 289.66 2 2 m2 ˆ Sila Qc je jednaka je proizvodu reaktivnog opterećenja q i površine Fc .15 + 0.54 kN Položaj sile Qc je u težištu površine trapezoida.53 - .80 m = ⋅ ⋅ 3 B+b 3 2.55 ⋅10 −3 = = 0.4 = 0.77 . ˆ Qc = Fc ⋅ q = 1. ec = c 2 B + b 1.3 = 1.00 cm Za MB 30 i GA 240/360 pristupa se određivanju potrebne armature. Po određivanju kritičnog momenta određuje se potrebna armatura.887 ⇒ ε a = 10‰.887 M ckr 377.00=77.63 kNm Statička visina preseka iznosi hc=H-a=80. k z = 0.944 Fac = M ckr 377.002164m 2 = 21.8‰.Fc = (B + b ) ⋅ c = (2.77 hc = 0.

875 2 ⋅ 3.22cm Fa 10.00-2.6 M d = 289.13 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 11.065 cm2/m1 B 2.13cm 2 razmak t je t= f a′ 1.15 za usvojenu armaturu ∅12 površine f a′ = 1.2 + 0.Fac je ukupna potrebna površina armature za presek c-c.97 ⋅ 0. pod pretpostavkom da su prečnici armature maksimalne vrednosti 20 mm.2 + 0. tako da je.663 ⋅ 174.42 = 289.57kNm Statička visina preseka je manja za dve polovine prečnika armature u c i d pravcu (2x∅/2). hd=hc-∅=77.875 = 1.54 - .663m 2 2 2 Qd = Fd ⋅ q = 1. Po jednom metru širine preseka: ' Fac = Fac 21.97kN Fd = ed = d 2 A + a 0. zbog nemogućnosti da se armatura c i d pravca postavi u istu ravan.00 cm za MB 30 GA 240/360 .6 A+a ⋅d = ⋅ 0.54m 3 A+a 3 3.54 = 156.6 ⋅ = ⋅ = 0.64 = = 10.2 + 0.00=75.065 Usvojeno ∅12/10 Presek d-d Analogno predhodnom postupku sledi 3.

594 Usvojeno ∅8/10 Slika 36.63 ⋅ 156.21 ⋅ 10 −3 0.1 a + 2 ⋅ 0.9635 Fad kr Md 255.242 ⇒ ε a = 10‰.6 + 0.kr M d = υ sr ⋅ M d = 1.7cm 2 = = 4.5 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 10.5cm 2 razmak t je t= f a′ 0 .55 - .21 ⋅ 10 −3 = = = 0.75 hd = 0.88cm Fa 4.21kNm rkr = = 1.00147m 2 = 14.05 rkr = 1.57 = 255.242 kr Md 255.75 ' Fad = Fad 14. k z = 0.9635 ⋅ 0.15‰.7cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 240 ⋅ 0. Skica usvojene armature temelja samca .594cm 2 A 3.2 za usvojenu armaturu ∅8 površine f a′ = 0. ε b = 1.

56 - .Obzirom da temelj nije apsolutno krut već da je deformabilan to se momenti savijanja raspodeljuju tako da su uticaji momenata savijanja veći u središnjem delu temelja i da opadaju ka ivicama temelja. Raspodela armature kod deformabilnih temelja samaca ______________________________________________________ (*) Dr. Treba imati u vidu činjenicu da usvajanje ovakve raspodele ima svoju opravdanost kada je B ≥ 4 ⋅ H . Prema raspodeli momenata savijanja to se i armatura raspoređuje prema intenzitetima momenata. Pojedini autori (Löser i Winterkorn(*)) dali su predloge za raspodelu usvojene armature. Ovde se daje rešenje koje je sa praktične strane optimalno i zasniva se na predlozima navedenih autora (Slika 37). Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I . Slika 37.

Primer određivanja napona u tlu za ekscentrično opterećen temelj samac Za temelj datih dimenzija i uticaja (Slika 38) koji deluju na njega ispitati napone u karakterističnim tačkama temeljne spojnice.57 - .2.2.4. Slika 38. . Skica temelja iz primera 4.

12 MPa Rešenje Svi uticaji se redukuju na temeljnu spojnicu.00 kN moment savijanja My=30.00 = 23.00 ⋅ 0.00+160. y=0 Dozvoljen napon σzdozv. 00 = 8 .00 kNm Ukupni moment sila u odnosu na težišnu osu yt osnove stope temelja M y t = − V ⋅ 0.00 kN moment savijanja Mx=15. 00 m 2 Otporni momenti osnove temeljne spojnice iznosi 2.00 kN Ukupna vertikalna sila koja deluje u težištu osnove stope temelja ∑V=V+G=450. B=2.00 kN U ravni "V-x" horizontalna sila Hx=25.80 m 3 γ=25 kN/m Zapreminska težina stope temelja Uticaji koji deluju u tački "c": Vertikalna sila V=450.00 kNm U ravni "V-y": horizontalna sila Hy=10.00 = −175.00 Wx = = 2. H=0.5 + 25.0 ⋅ 2.00=610.5 + H x ⋅ H + M y = −450. u ravni "x-y".8 + 15.00 ⋅ 0.00 ⋅ 4.8 ⋅ 25 = 160. su x=-0.50 m.00 m.67 m 3 6 2.00 kNm Površina osnove temeljne spojnice je F t = 4 .58 - .00 ⋅ 0.00 kN Ukupni moment sila u odnosu na težišnu osu xt osnove stope temelja M x t = H y ⋅ H + M x = 10.=0.00 2 Wy = = 5.00 m.00 kNm Kordinate tačke "c". 00 ⋅ 2 .Podaci: Dimenzije temelja: A=4.33m 3 6 .00 2 ⋅ 4.0 ⋅ 0. Težina stope iznosi G = 4.8 + 30.

−3 610.800 ⋅10 − 23.67 5.0067 + 175.0344 MPa −3 ⋅10 −3 00 ⋅ −3 σ 4 = 610.00 ⋅10 −3 23.4 610.3310 = 0.00 2. Slika 39.59 - .3.00 ⋅10−3 175.33 = 0.00 ⋅ 10 −3 175.00 2.1176MPa 1 8.00 ⋅10 −3 + + = 0.=0.1004MPa .12 MPa Naponi su u granicama dozvoljenih.33 −3 ⋅10−3 00 ⋅ −3 σ 2 = 610.5.1176 MPa < σzdozv.800 ⋅10 + 23.00 ⋅ 10 23.3310 = 0. σ = max σ = σ1=0.00 ⋅ 10 −3 σ 3 = 8.0067 − 175.Naponi u karakterističnim tačkama su ∑ V M xt M yt σi = ± ± Ft Wx Wy gde je i=1. Dijagram napona u temeljnoj spojnici .2.67 − 5.00 2.0516MPa .5.00 − 2.

da poveže šipove kako bi solidarno primili pripadajuću silu. . i "glavu" koja se nalazi na njgovom suprotnom kraju.5. Jastuk ima ulogu. Šematski prikaz šipa Materijali od kojih se mogu izvoditi šipovi su raznovrsni (Slika 41): drvo (a). Slika 40. Šip je takav konstruktivni element čija je dužina znatno veća od dimenzija poprečnog preseka. po njegovom omotaču. i pritiska na tlo na njegovom vrha. čelik (b).60 - . i na njemu razlikujemo "vrh" koji se nalazi na njegovom donjem kraju. Sila od konstrukcije objekta (zida ili stuba) prenosi se na jedan ili više šipova putem armirano betonskog veznog elementa koji se naziva "jastuk". ŠIPOVI Šipovi su takva konstrukcija temelja (Slika 40) koja uticaje od objekta prenose na tlo putem trenja između šipa i tla. osim da prenese silu sa objekta na šip. nearmirani beton (d) i armirani beton (c i e).

smreke ili jele. Ređe se koriste tvrda drva. . Glava šipa ojačava se prstenovima od čeličnih traka iz razloga da se drvo ne raspukne usled siline udaranja malja po šipu.Slika 41.61 - . Njihove dužine su do 15 metara. kao hrast ili bukva. Vrh šipa ojačava se "kapom" od čeličnog lima radi lakšeg probijanja tla i sprečavanja da zašiljen vrh drveta ne otupi tom prilikom. Vrste šipova 5.1. Drveni šipovi Drveni šipovi (Slika 42) najčešće se izvode od bora. Dužine su do 20 metara.

Slika 43. Najčešće se koriste na šumskim terenima.62 - . obzirom na proces truljenja drveta u vlažnom tlu. Drveni šip Ovi šipovi izvode se pobijanjem pomoću malja i makare (Slika 43). Makara je uređaj koji drži šip u predviđenom položaju i vrši njegovo pobijanje putem učestalog podizanja i puštanja malja na glavu šipa. Nabijanje šipa u tlo . Ovo je i najveći nedostatak ovih šipova. koriste se za privremene objekte. Drveni šipovi.Slika 42.

63 - . Prefabrikovani šipovi Prefabrikovani šipovi (Slika 45) redovno su armirani. Dužina su do 35 metara.2.3. Slika 44. Prema načinu izvođenja dele se na prefabrikovane i izvedene na samom terenu. Šipovi od nearmiranog i armiranog betona Šipovi od nearmiranog i armiranog betona najčešće su korišćeni u praksi.5.1. Čelični šip Vrh šipa se izvodi zakošen kao bi se mogao laškše pobijati u tlo. . 5. Primenjuju se kod privremenih objekata gde su velike sila (do 900 kN) koje treba preneti na tlo. Ovi šipovi se pobijaju pomoću makare.3. 5. kako je objašnjeno kod drvenih šipova. Nedostatak njihove primene je što su podložni koroziji i imaju veliku cenu u odnosu na druge vrste šipova. Čelični šipovi Čelični šipovi (Slika 44) izvode se od profila raznih oblika poprečnog preseka.

Slika 45. Prefabrikovan armirano betonski šip

Duzina su do 20 metara. Poprečni presek je kvadratan, jer je veća površina omotača kvadratnog preseka od kružnog preseka iste površine poprečnog preseka. Armatura šipa proračunava se za dve faze: - za prijem aksijalne sile od objekta (faza eksploatacije); - za prijem momenata savijanja koji nastaju tokom vađenja šipa iz kalupa, manipulisanja i transporta (faza transporta), gde su dominantni momenti savijanja (Slika 46).

Slika 46. Statička šema šipa u fazi manipulisanja i transporta

- 64 -

Uzengije kod ovih šipova izvode se spiralnog oblika, s tim da su progušćene kod glave i vrha šipa zbog povećanih uticaja izazvanih koncentracijom opterećenja tih elemenata šipa od udaranja malja odnosno probijanja tla. Vrh šipa ojačan je "papučom" od čeličnog lima. Ovi šipovi koriste se na gradilištima gde se želi njihovo brzo izvođenje, s tim da se pre otpočinjanja radova šipovi proizvedu u fabrici betona. 5.3.2. Šipovi izvedeni na samom terenu Šipovi izvedeni na samom terenu mogu biti nearmirani (Slika 41d) i armirani (Slika 41e). Po načinu izvođenja mogu biti izvedni postupkom utiskivanja u tlo i bušenjem. Sistem utiskivanja u tlo (Slika 46) izvodi se pomoću makare koja podizanjem i spuštanjem malja potiskuje u tlo čeličnu cev koja je do jedne trećine visine napunjena peskom. Prilikom udara malja u pesak, obzirom da se stvaraju horizotalne sile od peska na čeličnu cev, to cev, zajedno sa peščanim čepom, prodire kroz tlo. Ovim načinom stvara se kružni otvor projektovane dubine. Po dostizanju projektovane dubine čelična cev se fiksira tako da se onemogući vertikalno pomeranje i sa nekoliko naknadnih udaraca malja u šljunčni čep formira se proširenje na vrhu šipa. Po završetku ovog postupka čelična cev se izvlači.

Slika 46. Postupak izvođenja šipa utiskivanjem čelične cevi u tlo

- 65 -

U slučaju da je šip armiran, u otvor u tlu postavlja se unapred postavljen armaturni koš. Po tom se vrši betoniranje. Ovaj sistem šipova u praksi je poznat pod imenom "Franki šipovi". Nedostatak primene ovog postupka je u tome što udari malja izazivaju potrese tla, što nije preporučljivo raditi na lokacijama koje su blizu postojećih objekata, posebno ako nisu otporni na horizontalne uticaje. Ovo se posebno odnosi na zidane objekte koji nisu obezbeđeni za prijem propisanih seizmičkih uticaja. U ovim slučajevima bušenje rupa za šip izvodi se pomoću svrdla prečnika koji odgovaraju prečniku šipa (Slika 47). Postupak armiranja i betoniranja šipa je u svemu isti kao kod sistema utiskivanja.

Slika 47. Postupak izvođenja šipa bušenjem tla

- 66 -

3.5 metara. Ovaj sistem šipova poznat je u našoj praksi pod imenom "Mega" šip (Slika 48).3.5.67 - . . Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja Pored napred navedenih tipova šipova. zašiljen i ojačan čeličnim limom. iskopa se tlo za pristup radnika i opreme. Ova vrsta šipova izvodi se na sledeći način. a širine oko 1. koji je vrh šipa. Postave se hidraulična presa koja se razupire na postojeći temelj putem valjanih čeličnih profila i na prvi segment šipa. s tim da je prvi segment. Ispod postojećeg trakastog temelja. postoje i šipovi koji se koriste za povećanje nosivosti temelja postojećih objekata prilikom nadogradnje." Mega" šip Mega šip sastoji se od segmenata dužine oko jednog metra. Slika 48. u svemu kao kod betonskog prefabrikovanog šipa. Segmenti se međusobno povezuju čeličnim "trnovima" kako bi se prilikom izvođenja sprečilo bočno smicanje susednih elemenata.

Ovde treba napomenuti da se ova vrsta šipova ne može primenjivati za poduhvatanje postojećih objekata prilikom izvođenja temeljnih jama susednih objekata jer isti nemaju mogućnost prijema horizontalnih potisaka tla. mogu da prime horizontalne potiske tla ispod postojećeg objekta i da time obezbede temeljnu jamu.4. NAČIN POSTAVLJANJA ŠIPOVA Osnovni princip postavljanja šipova je da se sila od stuba ili zida prenese ravnomerno na dva ili više šipova. U tim slučajevima koriste se čelični šipovi. Po tom postavlja se drugi element i postupak se ponavlja. Postupak je u svemu isti kao i kod betonskih „"Mega" šipa s tim da se čelični šipovi izvode od cevastih profila koji se nastavljaju međusobnim varenjem. Tako formirani šipovi. Zatim se prelazi na sledeći šip. . kako se ne bi dogodilo da šip u slučaju prekoračenja projektovane sile izvrši odizanje temelja i zida. Međusobno se šipovi povezuju armirano betonskim serklažom. Šipovi se postavljaju u grupe. obzirom da po celoj svojoj dužini imaju nastavke koji su vareni. 5.Stvaranjem pritiska u presi ona potiskuje prvi element do dubine njegove dužine. što bi za posledicu imalo njihovo oštećenje. Elemet koji prenosi sile stubova i zidova na šipove ("jastuk") proračunava se na uticaje momenata savijanja i prijem glavnih kosih zatežućih napona. Prilikom izvođenja ove vrste šipova veoma je važno voditi računa o kontroli projektovanog pritiska u hidrauličnoj pumpi. koje su međusobno povezane jastukom (Slika 49). Po izvođenju šipa prostor između šipa i temelja se podbetonira. Šipovi se mogu postavljati i pod uglom u slučajevima kada postoje dominantne horizontalne sile i momenti koje ne mogu primiti samo verikalno postavljeni šipovi (Slika 50).68 - . pri čemu se nastoji da se izbegne ekscentrično unošenje sile u šipove. tako da se niz šipova izvodi sukcesivno jer nije moguće potkopati u isto vreme temelj po celoj njegovoj dužini.

69 - . Načini postavljanje šipova u grupe Slika 50. Način postavljanja šipova pod uglom .Slika 49.

0 Gline 1.5. (Slika 51) proračunava se prema nosivosti šipa na pritisak na vrhu (Svš) i nosivosti šipa trenjam po omotaču šipa (So).5 Les 1. Df je dubina fundiranja.5 Peskovite gline 2. prema Whitlow-u (*). tako da je nosivost šipa data izrazom S = Svš + So (62) Slika 51.00) (63) (64) σ02 je nosivost na dubini 2. PRORAČUN NOSIVOSTI ŠIPA Nosivost šipa. Tabela V.2. f je koeficijent koji zavisi od vrste tla kako je dato u tabeli V.0 metra.5. Proračun nosivosti šipa Nosivost vrha šipa izračunava se tako da se prvo odredi dozvoljen napon na koti vrha šipa  gde je σvš = σ02 + f g g = γ2 h2 + γ1 (h1 + Df .70 - . Vrenosti koeficijenta f Vrsta tla f Nevezani šljunak 2.0 ______________________________________________________ (*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS .

i pritiskom vrha na tlo (Slika 52B). Oni šipovi koji svojim vrhom ulaze u nosivo tlo nose trenjem između omotača i tla. odnosno γ1 i γ2 su zapreminske težine odgovarajućeg tla.71 - . i oni se u praksi nazivaju "lebdeći" šipovi. U praksi ovakvi šipovi nazivaju se "oslonjeni". Tada je nosivost vrha šipa Svš = 2 F σvš gde je F poprečni presek šipa. i kreću se u granicama od 0. . Šipovi koji svojim vrhom ne dosežu nosivo tlo nose samo trenjem između omotača i tla (Slika 52A).04 MPa.2 (O h1 t1 + O h2 t2) (66) (65) gde je O obim poprečnog preseka šipa.a h1 i h2 su visine slojeva tla u kojem se nalazi šip. Nosivost šipa trenjem po omotaču data je izrazom So = 1. Slika 52.01 do 0. a t1 i t2 su dozvoljeni naponi trenja između šipa i tla. zavisno od vrste tla i materijala og kojeg je napravljen šip.

5.57 m1 .502 / 4) · 0.00 m1 Øšipa=50 cm.1. odrediti nosivost šipa: Df = 3.00 + 3.50 σ02 = 0.48 = 0.00 · (8. t2 = 0.00 m1.50 kN/m3. f = 1.00 kN/m3.00) = 240. Šematski prikaz "Frenki" šipa Za zadate podatke. a prema skici datoj na slici 53. γ1 = 18.50 · 3. t1 = 0.12 + 1.02 MPa h2 = 4.188 MN Kako je obim šipa O = 0. Primer određivanja nosivosti šipa tipa "Franki": Slika 53.12 MPa h1 = 8.2.14 = 1.72 - .00 + 18.00 m1.5.50 · 4.00 kN Dopušteni napon na koti vrha šipa iznosi σvš = 0.48 MPa tako da je nosivost vrha šipa Svš = 2 · (3. g = 19. γ2 = 19.03 MPa Prvo se odredi vrednost g.14 · 0.00E-3 = 0.50 · 240.00 .

716 MN 5.02 + 1. Slika 54. šipovi se postavljau simetrično u odnosu na vertikalnu silu (Slika 54).2 · (1.188 + 0. Određivanje sila u šipovima Kada su vertikalni šipovi.0 · 0.6.528 = 0.528 MN Ukupna nosivost šipa je S = Svš + So = 0.03) = 0.73 - . opterećeni vertikalnom silom a pri tom je horizontalna sila mala. Način rasporeda šipova .57 · 8.00 · 0. što je najčešći slučaj kod fundiranja arhitektonskih objekta. međusobno povezani jednim armirano betonskim jastukom.to je nosivost šipa po omotaču So = 1.57 · 4.

U tim slučajevima moraju se odrediti vrednosti sila u svim šipovima obzirom na eksentricitet sile V na težište izvedenih šipova (Slika 55). U tom slučaju ukupna sila V sa ravnomerno deli na svaki vertikalni šip pa je sila S u svakom šipu S= V +G n (67) gde je G sila od mase armirano betonskog jastuka.Cilj ovoga je da se vertikalna sila ravnomerno rasporedi po svim šipovima.74 - . Slika 55. ili se pojedini šipovi ne izvedu. odnosno dogodi se lom šipa tokom izvođenja. Određivanje sila u ekscentrično izvedenim šipovima . Horizontala sila H deli se ravnomerno na sve šipove Hs = H n (68) U praksi dolazi do odstupanja prilikom postavljanja šipova. a n je broj šipova.

2... Tada je položaj težišta T je određen izrazima Σeixt xt = n i (71) yt = Σeiyt n (72) gde su eixt i eiyt udaljenja težišta šipova od referentnih osa Y i X. momenta inercije i napona u pojedinim tačkama preseka izloženog eksentričnom pritisku. a n je ukupan broj šipova. .. Primenjujući izraze za određivanje težišta površine. to površinu jednog šipa možemo prikazati Fs = 1 .t Verikalna sila V na udaljenjima e x i e ty od težišta šipova može se zameniti silom koja deluje u težištu T i odgovarajućim momentima M x = V ⋅ e ty oko x ose i t M y = V ⋅ ex (69) (70) oko y ose.. a obzirom da su površine poprečnih preseka šipova jednake.3.tog šipa od tačke težišta T.75 - . Sila u i .tom šipu iznosi Si = x i y i My Mx ΣV ± ⋅ eiy ± ⋅ eix x 2 y 2 n Σ ei Σ ei ( ) ( ) (73) (i = 1. n) gde su e i e udaljenja težišta i ..

Za određivanje zemljanog pritiska vidi poglavlje I-9. Šematski prikaz potpornog zida . na mestima gde su projektovane kaskade ili useci u terenu. F površina temeljne spojnice. Za zbirni moment M i vertikalnu silu V. stabilnosti na klizanje i stabilnosti na preturanje. i W otporni moment temeljne spojnice.III. izrazi od 23 do 42. Dimenzionisanje zidova vrši se iz uslova dozvoljenih napona u tlu.dozv.. Određivanje napona u tlu Naponi u tlu određuju se za zbirne uticaje momenata i vertikalnih sila koji deluju u tezištu spojnice T (Slika 56). F W V M = − ≥0 F W = (78) (79) Slika 56. naponi u vlaknima 1 i 2 su : σ σ 1 2 gde je M = H ⋅ s moment sile H u odnosu na težište temeljne spojnice T. POTPORNI ZIDOVI Potporni zidovi su konstrukcije koje prihvataju aktivni zemljani pritisak. V M + ≤σ z.76 - .

U slučaju kad je σ2<0 (Slika 57). odnosno kada spojnica beton-tlo ne može da primi napone zatezanja. Kontrola napona u slučajevima pojave napona zatezanja u temeljnoj spojnici pa je širina aktivnog preseka koji prima pritiske. Polozaj sile V određen je izrazom e= M V B −e 2 (80) Odstojanje od ivice jezgra preseka do maksimalno pritisnute ivice preseka je c= (81) Slika 57. pri naponu σ2=0. međusobno jednaki. mora se odrediti širina stope koja na celoj površini trpi napone pritiska. članovi sa desne strane jednakosti 79. Kako su u. jednaka 3 ⋅ c . Ova širina se određuje iz uslova isključenja zone zatezanja. odnosno sila je na ivici jezgra preseka.77 - . to je maxσ 1 = 2 ⋅ V ≤ σ zdozv 3⋅ c (82) Stabilnost na klizanje Stabilnost na klizanje je određena iz uslova da je koeficijent klizanja nk = V ⋅ tgϕ ≥k H (83) . tom slučaju.

za peskovito i šljunkovito tlo. . odnosno najisturenije tačke poprečnog preseka zida.5) .8) . a Ms je moment stabilnosti. Navedene vrednosti važe za ukupno dejstvo svih sila. odnosno moment svih sila koje deluju tako da spreče preturanje oko te tačke. uključujući i seizmičko dejstvo.5 (84) gde je Mp moment preturanja.5 (1. Stabilnost na preturanje Stabilnost na preturanje određuje se iz uslova da ne dođe do preturanja oko tačke 1. a vrednosti u zagradama važe samo za dejstvo glavnih opterećenja.0 (2.gde je k .dozvoljeni koeficijent sigurnosti na klizanje a ϕ je ugao unutrašnjeg trenja tla. Vrednosti dozvoljenog koeficijenta sigurnosti na klizanje k zavise od vrste tla i opterećenja k = 1. odnosno moment svih sila koje deluju tako da teže da preture zid oko tačke 1. k = 2.za glinovito tlo. Koeficijent stabilnosti na preturanje dat je izrazom np = M Mp s ≥ 1.78 - .

Slika 58. izvršiti kontrolu nosivosti potpornog zida.50 m .dubina fundiranja .00 m . Primer potpornog zida Podaci: hk = 2. Primer dimenzionosanja potpornog zida Za dati potporni zid i navedene podatke (Slika 58).79 - .slobodna visina zida Df = 1.1.

665+22.644)/(1.0 ⋅ 0.zapreminska tezina tla p = 5.5 .0 kN/m2 .80 - .333 = 1.5 ⋅ 3.korisno opterćenje na tlu σzdozv.25 m . = 0.665 kN/m p1 = (5.dozvoljen koeficijent stabilnosti na klizanje np = 1.0 ⋅ 3.644) ⋅ 0.0 kN/m2 .γ = 18.8 .644 kN/m Sila horizontalnog pritiska H1 iznosi H1 = (1.ugao unutrašnjeg trenja nk = 1.333 Slika 59.50) ⋅ 0.665+22.50 = 42. Uticaji na potporni zid Horizontalni pritisci u karakterističnim nivoima su po = 5.dozvoljeno naprezanje u tlu ϕ= 30° .dozvoljen koeficijent stabilnosti na preturanje MB 20 GA 240/360 Prvo određujemo koeficijent aktivnog zemljanog pritiska λ a = tg2·(45°-30°/2) = 0.644) = 1.54 kN Položaj sile H1 nalazi se u težištu dijagrama horizontalnih sila pritisaka s1 = (3.14 MPa .333 = 22.0+18.50/3) ⋅ (2 ⋅ 1.665+22.

0 = 61.30 ⋅ 3.10 ⋅ 5.0)/2 = 2.81 - .60 ⋅ 18.10 ⋅ 25.997 = 39.Horizontalna sila pritiska H2 se određuje analogno prethodno navednom postupku p2 = 18.38 kN V4 = 0.0/3 = 0.0 = 23.64 ≥ 1.40 ⋅ 25.333 = 5.54 ⋅ 1. određuju se vertikalne sile: V1 = 1.80 ⋅ 0.0 ⋅ 1.00 kN V2 = 0.18 kNm Za pretpostavljene dimenzije potpornog zida.994 kN/m H2 = (5. Način obezbeđenja od klizanja potpornog zida zakošenjem u ravni temeljne spojnice dat je na slici 60.0 = 5.40 ⋅ 0.10 ⋅ 3.333 = 52.10 ⋅ 18.997 kN s2 = 1.994 ⋅ 1.2.0 ⋅ 0.54 kN Moment horizontalnih sila u odnosu na ravan temeljne spojnice je Mh = 42. .54 .997 ⋅ 0.25 .25 kN V3 = 1.5 39. mora se korigovati geometrija stope.32 kN V5 = 1.2.333 m Tada je ukupna horizotala sila koja deluje na potporni zid ΣH = H1 .50 kN ΣV =112.54 Ukoliko je koeficijent sigurnosti na klizanje manji od dozvoljenog.0 = 4.45 kN Kontrola stabilnosti na klizanje Koeficijent sigurnosti na klizanje je 112.45 ⋅ tg 30 o nk = = 1.0 = 18.To se može postići formiranjem zakošenja u ravni temeljne spojnice ili povećanjem širine stope što nije ekonomično obzirom na povećanje utroška materijala za potporni zid.H2 = 42.

55+61. R = H 2 +V 2 pa je tada ugao nagiba ravni temeljne spojnice (85) α = arctg ⋅ Kontrola stabilnosti na preturanje H V (86) Moment preturanja u odnosu na tačku 1 je Mp = 42.82 - .25 = 53.32 ⋅ 0.45 kNm .18 kNm Moment stabilnosti u odnosu na tačku 1 je Ms = 2.54 ⋅ 1.20+5.00 ⋅ 0.Slika 60.25+4.25 Ms = 114.50 ⋅ 1.997 ⋅ 0.25 ⋅ 0.333+18.90+23. Zakošenje temeljne spojnice Zakošenje temeljne spojnice izvodi se tako da rezultanta svih vertikalnih i horizontalnih sila R deluje pod uglom od 90o na tu kosu ravan.38 ⋅ 1.

Koeficijent stabilnosti na preturanje je

np =

114.45 = 2.15 ≥ 1.5 53.18

Kontrola naprezanja u tlu Kontrola naprezanja u tlu na nivou temeljne spojnice vrši se u odnosu na težište preseka 1-2. Moment savijanja u odnosu na težište preseka je Mt = Mh + ΣV(i) x e(i), i=1,2,3,4,5 gde je e(i) odstojanje i-te sile V(i) od težišta preseka T. Mt = 52.18+23.25 ⋅ 0.35-61.38 ⋅ 0.35+4.32 ⋅ 0.70-5.50 ⋅ 0.35 Mt = 39.94 kNm Površina stope temelja je F = 1.00 ⋅ 1.80 = 1.80 m2 Otporni moment stope temelja iznosi W = 1.00 ⋅ 1.802/6 = 0.54 m3 Tada su naponi u tačkama 1 i 2 (Slika 61) σ1 = 112.45 ⋅ 10-3/1.80 + 39.94 ⋅ 10-3/0.54 = 0.137 MPa < σzdozv. σ2 = 112.45 ⋅ 10-3/1.80 - 39.94 ⋅ 10-3/0.54 = -0.0115 MPa < 0

Slika 61. Dijagram napona u tlu

- 83 -

Kako je σ2 < 0 to se koriguje širina stope temelja koja prima samo pritiske.

Slika 62. Dijagram napona u tlu sa isključenim naponom zatezanja

Ekscentricitet vertikalne sile iznosi e = 39.94/112.45 = 0.36 m gde je c udaljenje sile od ivice preseka c = 0.90-0.36 = 0.54 m Obzirom da je dimenzija jezgra preseka B/3 to za slučaj kada je sila na ivici jezgra preseka maksimalni napon je

maxσ 1 = 2 ⋅

V 112.45 ⋅ 10 −3 = 2⋅ = 0.139 MPa < σ zdozv = 0.14MPa 3⋅c 3 ⋅ 0.54 ⋅ 1.0
tri

Zaključak: potporni zid, usvojenih dimenzija, zadovoljava sva merodavna parametra.

Prema odredbama Pravilnika o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata (član 64) napon u tlu se određuje iz uslova da ekscentrično postavljena sila deluje centrično u težištu dela površine temeljne spojnice (Slika 63).

- 84 -

Slika 63. Određivanje napona u tlu prema Pravilniku o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata

Tada je napon u tlu za širinu stope (2 á c) koja prima silu V u svom težištu

maxσ z

112.45 ⋅ 10 −3 V = = = 0.104MPa < σ zdozv = 0.14 MPa 2⋅c 2 ⋅ 0.54

Napominje se da postupak sa kontrolom maksimalnih ivičnih naprezanja u tlu u odnosu na propisima datog postupka daje stvarno stanje napona pa time i podatak o realnom sleganju ivice temelja koje je u funkciju napona u tlu. Određivanje potrebne armature u zidu u spojnici c-c Pritisak zemlje meraodavan za spojnicu c-c iznosi p3 = (5.00+3.10 ⋅ 18.0) ⋅ 0.333 = 20.246 kN/m pa je merodavna sila H3 = (1.665+20.246) ⋅ 0.5 ⋅ 3.10 = 33.96 kN koja deliuje na udaljenju od preseka c-c s3 = (3.10/3) ⋅ (2 ⋅ 1.665+20.246)/(1.665+20.246) = 1.111 m

- 85 -

618    2 2 Presek će biti jednostruko armiran.55kNm = 0.60 ⋅ 0.618 M kr b  h = r  kr  0.20 = 37.48 = 61.0 cm.596 ⋅ 0.61m Vkr 37.09 = = 1.08 ⋅ 0. .73m kr M a = 37. dz=30cm h=30.0 = 0.89kN e= M ckr 61. εb=3.73 = 65.27  kr  ⋅b =    ⋅ 1.08 kN s4 = 0.Analogno napred navedenom postupku p4 = 0.09kNm Vkr = 1.0-3.86 - .0cm M ckr = υ sr ⋅ M c = 1.596 kN/m H4 = 3.19MNm > M a = 0.60 ⋅ 18.20 m Moment u preseku c-c je Mc = 33.111-1.63 ⋅ 23.48 kNm Za pretpostavljenu debljinu zida 30.06555MNm Za MB 20 i GA 240/360 εa=10‰.96 ⋅ 1.03 = 1.5 ⋅ 0.5‰ ⇒ rkr = 0.5 = 1.60/3 = 0.89 ⋅ 1. određuje se potrebna armatura (veliki ekscentricitet).63 ⋅ 37.3 − 0.0=27.61 + 0.25 = 37.333= 3.06555MNm  0.0 ⋅ 0.89 kr M a = Vkr ⋅ ea ea = ekr + 0.5 ⋅ d z − a = 1.

55 ⋅ 10 −3 37. k z = 0. Cilj ove armature je da primi napone zatezanja u betonu.87 - .52cm Fa 1.27 Fa = 10.2 ⋅ 9.52cm Fa 9.rkr = = 1.5 Fa pod = 0. u oba ortogonalna pravca. Šematski prikaz rasporeda potrebne armature Napominje se da se na spoljnoj površini zida usvaja konstruktivna armatura ∅6/20. Slika 64.2 ⋅ Fa = 0.9555 Fa = kr Ma V 65.42‰.804cm 2 za ∅6 f a′ = 0.804 usvojeno ∅6/15 Šematski raspored potrebne armature dat je na slici 64.6cm 2 − 1.054 ⇒ ε a = 10‰.0 b rkr = 1.28 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 15.9555 ⋅ 0.02 usvojeno ∅12/12.89 ⋅ 10 −3 − kr = − σ vi ⋅ k z ⋅ h σ vi 240 ⋅ 0.13cm 2 t= f a′ 1. koji se javljaju usled velikih temperaturnih promena kojima je izložen zid u spoljnom prostoru .02cm 2 za ∅12 f a′ = 1.28cm 2 t= f a′ 0.13 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 12.02 = 1.054 kr Ma 65.55 ⋅ 10 −3 1.578cm 2 = 9. ε b = 1.27 240 h = 0.

Na istoj slici dat je prikaz usvojene armature koja je data sprovedenim proračunom. Slika 66. Uticaj podzemne vode na potporni zid U slučajevima kada u tlu iza potpornog zida postoji prisustvo podzemnih voda tada se ukupna horizontala sila koja potiskuje zid povećava za vrednost horizontalnog potiska vode (Slika 66). Način armiranja potpornog zida 2. Slika 65. Uticaj podzemen vode na potporni zid .88 - .(Slika 65).

.Kako je intenzitet potiska vode pw jednak visini hw to je potisak vode na potpornu konstrukciju Hw = i deluje na visini hw ⋅ p w 2 (87) sw = hw 3 (88) pa je moment sile u odnosu na temeljnu spojnicu M w = H w ⋅ sw (89) Ovi uticaji se superponiraju sa aktivnim pritiskom tla koji je određen izrazima 29 i 30.89 - . Uticaj kohezije tla na potporni zid Kada tlo poseduje koheziju c tada uticaj kohezije smanjuje aktivni zemljani pritisak na potporni zid (Slika 67). odnosno smanjila visina nivoa podzemnih voda. 3. Način za drenažu tla iza potpornog zida dat je u poglavlju Konstruktivnii detalji. Tada je ukupna horizontalna sila koja deluje na potporni zid H = H1 − H 2 + H w Odnosno merodavni moment iznosi (90) M = H 1 ⋅ s1 − H 2 ⋅ s 2 + H w ⋅ s w (91) O ovoj pojavi treba vodi računa jer ako se potporni zid projektuje bez uticaja podzemne vode a tokom eksplaotacije dodje do pojave podzemnih voda. povećanje potisaka od podzemne vode može dovesti do rušenja potporne konstrukcije. Sprečavanje stvaranja prisustva podzemnih voda može se najednostavnije postićii postavljanjem drenažnih otvora u zidu kako bi se omogućilo dreniranje vode u tlu iza potpornog zida.

posebno u tlu koje se sastoji od gline ili lesa. Uticaj kohezije tla na potporni zid Horizontalni uticaj kohezije iznosi H c = c ⋅ sc Tada je momet koji je rezultat sila kohezije (92) (93) (94) (95) (96) M c = H c ⋅ sc gde sc = hc 2 Ukupna horizontala sila koja deluje na potporni zid iznosi H = H1 − H 2 − H c Odnosno merodavni momet iznosi M = H 1 ⋅ s1 − H 2 ⋅ s 2 − H c ⋅ s c Iz navedenih izraza uočljivo je da kohezija tla može znatno smanjiti uticaje na potporni zid pa time se mogu reducirati njegove dimenzije. i 96. U tim slučajevima stabilnost potpornog zida je ugrožena jer vrednosti Hc i Mc postaju beznačajno male u izrazima 95. . naknadnim provlažavanjem tla koje se može pojaviti tokom eksploatacije konstrukcije vrednost intenziteta kohezije opada. što za posledicu ima znatno povećanje uticaja na potpornu konstrukciju a za koje nije kontrolisana.Slika 66. Napominje se da u praksi treba biti veoma oprezan sa uzimanjem kohezije u proračun uticaja na potporne konstrukcije. Naime.90 - .

Postoje više načina za obezbeđenje temeljnih jama.91 - .0 m1 Za dubine do D = 5. Slika 66. 1. Za sve zaseke u tlu koje ima malu vrednost kohezije mora se izvršiti obezbeđenje i to posebno sa stanovišta bezbednosti radnika u rovu.5 m1 jer do te visine eventualno obrušavanja tla ne može ugroziti radnike u jami. Slobodna visina rova bez obezbeđenje moguće je izvesti do visine od 1. ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA Prilikom iskopa temeljnih jama za izvođenje temelja objekta koju su projektovani na kotama nižim od fundiranja suseda. izvršiti njeno obezbeđenje kako ne bi došlo do obrušavanja zasečene zemlje. neophodno je. Obezbeđenje rovova Rovovi se izvode radi postavljanja instalacionih razvoda u tlu. shodno odredbama Pravilnika o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata (član 137) može se . ulice ili okolnog terena. Dijagram napona pritiska tla za dubine do 5.IV. Ovde su data neka od rešenja koji se koriste u praksi. u fazi izrade temelja.0 m1.

Slika 67. Postoji više metoda za proračun stabilnosti ove konstrukcije i presečnih sila.usvojiti pojednostavljena šema potisaka tla kako je dato na slici 66.kohezija ϕ . 2.ugao otpornosti protiv smicanja p = 0. dimenzionise se konstrukcija obezbeđenja temeljne jame.zapreminska masa tla c . gde je D – dubina iskopa λa = tg 2 ⋅ (45 0 − ϕ / 2) . Ovde se daje rešenje autora Roja Whitlow-a (Slika 67).koeficijent horizontalnog zemljanog pritiska γ .92 - . Dijafragme Dijafragame su takve konstrukcije koje svojim ukljestenjem u tlo ispod kote iskopa formiraju sistem konzole koja nosi horizontalne potiske tla i time obezbeđuju temeljnu jamu. Ta konstrukcija može biti od drvene građe ili od čeličnih profila. Određivanje uticaja na dijafragmu .8 ⋅ γ ⋅ D ⋅ λa Po dobijanju dijagrama pritisaka tla.

zapreminska masa tla Pasivni otpor tla je Pp = gde je 1 ⋅ λp ⋅ γ ⋅ d 2 2 (98) λp = tg 2⋅ (45 0 + ϕ / 2) Za uslov da je suma momenat u tački C jednaka nuli ΣMc=0 (99) uz uvođenja faktora sigurnosti F=2.93 - .Aktivni pritisak tla je Pa = gde je 1 ⋅ λa ⋅ γ ⋅ ( H + d ) 2 2 (97) λa = tg 2⋅ (45 0 − ϕ / 2) γ . moment savijanja u tački C je ΣM c = 0 = 1 Pp ⋅ d 1 ⋅ = ⋅ Pa ⋅ ( H + d ) 3 F 3 (100) 1 1 ⋅ λa ⋅ γ ⋅ d 3 = ⋅ F ⋅ λ a ⋅ γ ⋅ ( H + d ) 3 6 6 Kada se jednačina reši po d (101) d 3 = F ⋅ λa 2 ⋅ ( H + d ) 3 (102) tada je dubina ukopavanja dijafragme d= ( H λp 2 F ) −1 1 3 (103) .

pa bi ukupna dubina ukopavanja dijafragme bila Ds = 1.000 . vrši njihovo dimenzionisanje.1.333 Koeficjient pasivnog otpora tla je λp = tg 2⋅ (45 0 + 30 / 2) = 3.00 kN/m3 ϕ= 30 (ugao unutrašnjeg trenja tla) F=2 odrediti dubinu ukopavanja dijafragme kao i maksimalni momnet savijanja. je da se ova vrednost poveća za 20%. = 1 1 ⋅ λa ⋅ γ ⋅ ( H + z s ) 3 − ⋅ λp ⋅ γ ⋅ z s3 / F 6 6 (108) Kako dijafragme mogu biti projektovane kao armirano betonske konstrukcije ili od profilisanih čeličnih limova. to se prema momentu savijanja datom u izrazu 108.2 ⋅ d (104) Maksimalni moment savijanja na dijafragmi biće na mestu zs ispod tačke B gde je suma transverzalnih sila nula 1 1 ⋅ λp ⋅ γ ⋅ z s2 / F = ⋅ λa ⋅ γ ⋅ ( H + z s ) 2 2 2 z s2 = F ⋅ λa 2 ⋅ ( H + z s ) 2 tada je (105) (106) (107) zs = H λp F −1 Maksimalni moment je M max .00 m1 γ = 18. na osnovu eksperimentalnih istraživanja.Preporuka.94 - . i zadate sledeće podatke: H = 6. Primer određivanja uticaja na dijafragmu Za dijafragmu datu na slici 67. 2. Koeficijent aktivnog pritiska tla je λa = tg 2⋅ (45 0 − 30 / 2) = 0.

23m1 ova vrednost se povećava za 20% pa je ukupna dubina ukopavanja d s = 1.23 = 11.35m1 3.0 ⋅ 5.35) 3 − ⋅ 3.00 + 5.00 = 5.00 −1 2 Maksimalni moment savijanja dijafragme iznosi M max .08m1 Mesto maksimalnog momenta je zs = 6.0 ⋅ (6.00 3.2 ⋅ 9. = 1 1 ⋅ 0. Razupiranje dijafragmi .59kNm 6 6 3.95 - .Dubina ukopavanja dijafragme iznosi d= ( 6.35 3 / 2 = 771.00 ) −1 2 2 1 3 = 9. Slika 68.00 ⋅ 18. Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem Dijafragme se mogu razupirati međusobno ako to omogućava geometrija jame (Slika 68).333 ⋅ 18.

Na mestima gde postoji mogućnost postavljanja horizontalnih zatega izvodi se prihvatanje dijafragmi zategama koje se ankeruju u ankerne blokove (Slika 69) i u vertikalne privremene šipove (Slika 70). Slika 69. Ovaj sistem omogućava otkop temeljne . Ankerovanje dijafragmi za šipove Kod velikih visina iskopa temeljnih jama koriste se sistemi prednapregnutih zatega koji se ankeruju u tlo putem injektiranja betona u zonu ankerovanja.96 - . Ankerovanje dijafragmi u ankerne blokove Slika 70.

97 - . Slika 71. Prihvatanjem dijafragmi putem razupiranja ili ankerovanjem u gornjim delovima. smanjuju se momenti savijanja u poprečnom preseku dijafragme. kao i dubina ukopavanja. . Ankerovanje dijafragmi pomoću prednapregnutih zatega Kod ovog načina ankerovanja buše se otvori u tlu u koje se postavljau kablovi za prednaprezanje i injektiraju sitnozrnim betonom. obzirom na promenu statičke šeme.jame u više koraka tako da je tokom svih faza iskopa obezbeđena stabilnost tla (Slika 71). Po ostvarivanju proračunate marke injektiranog betona vrši se utezanje kablova čime se postiže stabilnost dijafragme.

Elastični oslonci definisani su koeficijentom posteljice tla. tla. s. koji pretstavlja odnos stvarnog napona u tlu. Ova metoda proračuna zasniva se na kompatibilosti deformacija temeljne konstrukcije i tla u funkciji njihovih deformacionih karakteristika. SAP i Radimpex. to se uzimajući u obzir interakciju tla i temeljne konstrukcije prilikom proračuna presečnih sila u temeljnoj konstrukciji i deformacija tla dobijaju rezultati različiti od onih kada se proračunava sa usvojenom pretpostavkom da je temeljna konstrukcija apsolutno kruta i da se napon u tlu linearno raspoređuje. Temeljna konstrukcija se oslanja na tlo koje je simulirano elastičnim osloncima (Slika 72). Ovaj proračun se u praksi sprovodi nekim od kompjuterskih programa kao što su STAAD. k= σ zstv. . σ zstv. s . odnosno sleganja. Postupak se praktično svodi na proračun temeljne kostrukcije opterećene silama od objekta oslonjenom na nizu elastičnih oslonaca.98 - (109) . Slika 72. Simulacija elastičnih oslonaca tla Temeljna konstrukcija ima svoje karakteristike preseka (moment inercije i površinu poprečnog preseka) i modul elastičnosti (Eb). PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI Obzirom na deformabilnost tla i činjenice da temeljna konstrukcija nije apsolutna kruta.V. i istovremene deformacije.

25 0. Koeficijent k je odnos dimenzija osnove temelja (dužine L i širine B) čija je vrednost data u tabeli VII. .40 s= (1 −ν )⋅ p ⋅ k 2 Eo ⋅ F (111) gde je p dodatni pritisak u tlu od objekta umanjen za težinu iskopanog tla p = (σ zstv. Vrednosti koeficijenta k za odnose dimenzja temelja L-B L/B 1 2 3 4 5 k 0.88 0. Tabela VII.77 .35 0.99 - . Za vrednost modula stišljivosti tla Ms i Poasonov koeficijent tla ν odredi se modul elastićnosti tla Eo  2 ⋅ν 2 E o = M s ⋅ 1 −  1 −ν      (110) Poasonov koeficijent tla zavisi od vrste tla i dat je u tabeli VI Tabela VI. Vrenosti posaonovog koeficijenta za pojedine vrste tla Tlo Šljunak Pesak Prašina Glina Sleganje temelja s iznosi ν 0.80 0. D f je dubina fundiranja odnosno visina iskopanog tla i F je površina temelja.30 0.83 0.Da bi se rešio ovaj izraz potrebno je odrediti sleganje tla za stvarnu vrednost napona σ zstv. − γ ⋅ D f ) ⋅ F (112) U ovom izrazu γ je zapreminska masa tla.86 0.

00mm.4 )⋅ 5071. = 0.09 ⋅ 1000 = 15000kN / m 3 0.50 ⋅ 0.4 2 E o = 9000 ⋅ 1 −   1 − 0 . Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljeice tla Za zadate vrednosti Ms = 9000 MPa σ zstv.00 = 147.4 za glinovito tlo.00 m1 Df = 3.83 = 0. Tada je vrednost koeficijenta posteljice tla k= 0.  2 ⋅ 0 .00 m1 Zapreminska težina tla: g = 18.00m 2 Dodatni pritisak na tlo umanjen za težinu iskopanog tla iznosi p = (90. B = 7.5 ⋅ 3.006 . Prvo se odredi modul elastičnost Ms tla s tim da je ν = 0.00 ⋅ 7.50 kN/m3 odrediti koeficijent posteljice tla.4 Površina temelja je   = 4200 MPa   F = 21.09 MPa Vrsta tla: glina Dimenzije temelja: L = 21.006m 2 1 4200 ⋅ 147.0 − 18.1.00) ⋅ 147.00 = 5071.00 m1.00 = 6.100 - .50kN Sleganje iznosi s= (1 − 0.

napona u temeljnoj spojnici σ = 0.0 .0 m1.00 kN. dati su uporedni rezultati proračuna po pretpostavci nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla. 90 360 1 I 8 360 2 [dT] (kN) 360. . sa datim vrednostima sila P = 360.101 - 0. Na slici 73. i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi..2.89 720. raspona l = 8. MB 30. Uporedni prikaz rezultata proračuna po pretpostavci nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla.09 MPa i koeficijenta posteljice tla k = 15000 kN/m3.0 (kNm) [dM] (cm) fY Slika 73.0 360. i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi Za skicu temelja datog na slici 72. dati su rezultati proračuna po pretpostavci nedoformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla. Rezultati proračuna po pretpostavci nedeformabilog temelja Rezultati proračuna koji je rađen uzimajući u obzir deformacione karakteristike tla i temelja prikazani su na slici 74. dimenzija poprečnog preseka temelja b/d = 100/60 cm.

.Sleganje tla. za slučaj proračuna metodom fundiranja na elastičnoj podlozi su veća ispod sila a manja na sredini raspona.Dijagram momenata savijanja (kNm) Dijagram napona u tlu (kN/m2) Dijagram sleganja tla – deformacije temelja (mm. Rezultati proračuna po metodi fundiranja na elastičnoj podlozi Upoređujući rezultate proračuna uočljive su sledeće razlike: .) Slika 74. i realan raspored napona u temeljnoj spojnici kao i deformacije temeljne konstrukcije. . Iz napred navedenog može se zaključiti da primena metode proračuna temelja na elastičnoj podlozi u odnosu na proračun temelja kao nedeformabilne konstrukcije daje manje momente savijanja u temeljnoj konstrukciji pa time i ekonomičniji utrošak armature u temelju.Moment savijanja u temelju je za 21% manji u kada se proračunava po metodi fundiranja na elastičnoj podlozi.102 - . odnosno deformacija temelja. Ovo je sasvim logično obzirom da su u proračunu uzete deformacione karakteristike tla i temelja. .Naponi u tlu za slučaj proračuna metodom fundiranja na elastičnoj podlozi nisu ravnomerni po celoj dužini temelja već su veći ispod sila P a manji na sredini raspona.

1.1981.:15/89) i Pravilnikom o tehničkim normativima za izgradnju objekata visokogradnje u seizmičkim područjima (Službeni list SFRJ. br. KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA Prilikom projektovanja i izvođenja temeljnih konstrukcija neophodno je voditi računa o određenim principima i detaljima koji su propisani Pravilnikom o normativima za temeljenje građevinskih objekata (Službeni list SFRJ. Način povezivanja temelja . od 25.103 - . Slika 75.02. godine).VI. MEĐUSOBNA POVEZANOST TEMELJA Temelji moraju biti međusobno povezani veznim gredama u oba ortogonalna pravca (Slika 75).

bilo zbog projektantskih zahteva ili prirodnog nagiba terena. tada se vrši postepeno kaskadiranje temelja (Slika 76). U slučajevima fundiranja uz. postojeće. Tu postoje dva slučaja: . Kaskadiranje temelja U ovakvim sluajevima denivelisanje temelja se izvodi u kaskadama odnosa visine prema dužini 1/2. 2.104 - . susedne objekte obaveza je da se temelji novog objekta izvedu na dubini fundiranja susednog objekta. odnosno u praksi 50/100 cm. sa minimalno propisanim procentom armiranja. Njihova uloga je dvostruka . Slika 76.Vezne grede se usvajaju kao konstruktivni elementi približnih dimenzija 40/40 cm. Razlog za ovo je sadržan u činjenici da temelji fundirani na višoj koti prouzrokuju horizntalne pritiske tla koji se prenose na konstrukciju objekta koja je na nižoj koti fundirana. tako i veznih greda i kontra ploča. Na ovaj nain vrši se kaskadiranje kako trakastih temelja. Kako ovo nije uvek moguće ostvariti.da spreče međusobno razmicanje temelja i da smanje diferencijalna sleganja susednih temelja. TEMELJENJE NA ISTOJ I RAZLIČITIM KOTAMA Treba težiti da temelji objekta budu fundirani na istoj dubini.

Tada se vrši spuštanje temelja suseda na kotu fundiranja temelja novog objekta. Slučaj fundiranja kada je postojeći temelj pliće fundiran od novoprojektovanog .105 - . Slučaj fundiranja kada je postojeći temelj dublje fundiran od novoprojektovanog b/ Temelj suseda je pliće fundiran od potrebne kote fundiranja novog objekta (Slika 78). Ova operacija se radi pre izvođenja novog objekta. Tada se temelj novog objekta mora spustiti na kotu fundiranja susednog objekta. Slika 77.a/ Temelj suseda je dublje fundiran od potrebne kote fundiranja novog objekta (Slika 77). Slika 78.

Da bi se izvelo podbetoniranje. ZAŠTITA ARMATURE TEMELJA Prilikom izvođenja armiranih temelja neophodno je da armatura bude postavljena na istu podlogu.2 metra. Kako nije moguće izvršiti podbetoniranje temelja odjednom po celoj njegovoj dužini. to se postupak iskopa zemlje i podbetoniranje vrši u lamelama duzine 1. kako je prikazanona slici 78. Ovim načinom se sprečavaju deformacije postojećeg temelja i zida iznad njega. u slučajevim postavljanja tampon sloja šljunka armatura postavlja direktno na šlunak (Slika 80). na koji se postavlja armatura (Slika 79). ispod postojećeg temelja betonira se betonom sa malim vodocementnim faktorom (beton "vlažan kao zemlja").106 - . ili se. sa preskokom ("u šah poretku"). jer zaprljana armatura ne može ostvariti atheziju sa betonom. jer bi se ugrozila stabilnost objekta.0 do 1. Ovaj sloj betona ugrađuje se nabijanjem pomoću drvenih oblica ili vibratorom. peskovita glina i les. To podrazumeva da se ne sme postavljati armatura direktno na tlo kao što su glina. a da bi umanjili efekte skupljanja betona deo prostora visine oko 25 cm. pa potom betonirati prostor ispod temelja. 3. Slika 79.Spuštanje postojećeg temelja na projektovanu kotu izvodi se putem podbetoniranja istog. potrebno je prvo izvršiti iskop ispod temelja. Da bi se obezbedio dobar kontakt između postojećeg temelja i podbetoniranog dela. Izvođenje temelja na sloju betona male čvrstoće . Zato se ili izvodi sloj "mršavog" betona (beton čvrstoće MB5 do MB10) debljine 5 cm. potrebno je donju površinu postojećeg temelja dobro očistiti od zemlje.

5. Izvođenje temelja na tampon sloju šljunka 4. MINIMALNA DUBINA FUNDIRANJA Minimalna dubina fundiranja uslovljena je sa dva parametra: . Često pri samoj površini tla nalaze se slojevi sa organskim primesama. Temelji se moraju postaviti na dubinu 10 do 20 cm. U suprotnom voda koja se nalazi u porama tla. koje su podložne truljenju.Slika 80.0 cm. odnosno dužinama od 4. . Temelji se moraju postaviti tako da zadovolje oba navedena uslova. Razlozi za ovaj način izvođenja je sadržan u sledećim činjenicama: . Dubina mržnjenja tla zavisi od lokalnih klimatskih uslova. veću od dubine smrzavanja tla.oslanjanje temalja na nosivo tlo.107 - . U našim klimatskim prilikama preporuka je da se objekat fundira na dubini od najmanje 80.00 metara (Slika 81). NAČIN IZVOĐENJA POTPORNIH ZIDOVA Potporni zidovi se izvode u segmentima. U ovim slučajevima temeljenje se obavlja na dubini ispod ovih slojeva.dubina mržnjenja tla. prilikom mržnjenja menja zapreminu pa time dolazi do promene uslova oslanja temelja na tlo i do razaranja samog tla.00 do 5.

odnosno zasecanja tla. Slika 81. Kod potpornih zidova potrebno je voditi računa i o sledećim detaljima (Slika 82).108 - . Postupak izvođenja potpornih zidova po fazama Ovaj način izvođenja potpornih zidova u praksi naziva se "izvođenje u kampadama".- Prilikom iskopa. Obzirom da ovakvim načinom izvođenja elementi potpornog zida su međusobno dilatirani. većih dužina potrebno je obezbediti da se ceo zasečeni front zemlje ne obruši. time je sprečen negativni efekat uticaja temperaturnih dilatacija koje na većim dužinama poprečni presek zida ne može da prihvati pa bi došlo do pojave prslina u zidu. Detalj izvođenja potpornog zida . Slika 82.

pojavljuje se neprijatan psihološki efekat kod ljudi koji se nalaze ispred zida.00 do 1. zatim se nasipa sloj sitnozrnog šljunka i na kraju sloj tla koje je uzeto iz samoniklog tla prilikom iskopa. Iz tog razloga može doći do delimične rotacije potpornog zida pa se predviđenim otklonom sprečava mogućnost da zid zauzme položaj sa negativnim otklonom. vidnu. stranu zida treba izvesti sa otklonom od vertikale za 5 do 10 cm. u tom slučaju. posebno ako zid nije računat na pritisak od podzemne vode.Prednju.109 - . izvode se otvori za dreniranje vode iza zida. Poprečni presek otvora je oko 5. to će i sleganja tla biti veče u tački 1. a posebno kod većih visina zida.00 cm. Ovo treba učiniti iz dva razloga: Obzirom da su naponi u temeljnoj spojnici veći u tački 1 nego u tački 2. Ti otvori se postavljaju na međusobnom razmaku od 1. U praksi ovi otvori se nazivaju "barbakane". . Da bi se sprečila pojava podzemnih voda iza potpornog zida i time se povećala sila pritiska na zid koji bi mogao da ugrozi stabilnost zida. U slučaju kada je zid izveden tako da je prednja strana zida apsolutno vertikalna i da nema nikakvog otklona.20 m1. U cilju da se obezbedi pouzdano dreniranje tla iza zida prvo se nasipa sloj krupnozrnog šljunka.

VII. Situaciona podloga sa prikazanim bušotinama . GEOMEHANIČKI ELABORAT Ovo poglavlje obuhvata objašnjenja šta projektant konstrukcije dostavlja inženjeru geomehanike i koje podatke dobija u geomehaničkom elaboratu a neophodni su za korektni projekat i proračun fundiranja objekta.110 - . Slika 83.

njihov međusobni položaj.Projektant dostavlja geomehaničaru osnovu objekta na situacionom planu (Slika 83). Na licu mesta se rade istražene bušotine i jame. spratnost. geomehaničke karakteristike svakog sloja tla i nivo podzemnih voda (*). presek kroz objekat (Slika 84) gde je definisana kota planiranog fundiranja objekta. ______________________________________________________ (*) Podaci uzeti iz Geomehaničkog elaborata preduzeća Omni Projekt. Beograd . Presek kroz objekat sa prikazom slojeva tla Na osnovu datih podataka inženjer geomehanike vrši ispitivanje tla na kojem će se obaviti fundiranje objekta. Tom prilikom uzimaju se uzorci tla. Na osnovu uzoraka tla određuju se dubine pojedinih slojeva tla. konstruktivni sistem i opterećenje od objekta. TAVAN IV SPRAT IIII SPRAT II SPRAT I SPRAT PODRUM Slika 84.111 - .

112 - . Prikaz nalaza uzoraka uzetih iz bušotine .Slika 85.

predviđeno ukupno sleganje objekta s i razliku sleganja pojedinih tačaka temelja po dužini objekta odnosno diferencijalna sleganja ∆ s. . Sugestiju geomehaničara za način fundiranja i eventualne intervencije u tlu ako se za njih ukaže potreba. Svi navedeni podaci predstavljaju podlogu za projetovanje i dimenzionisanje temelja predmetnog objekta. . dozvoljena nosivost tla σ zdozv. 2. Saglasnost geomehanišara da se fundiranje obavi u predviđenom sloju ili sugestiju da se fundiranje izvrši u nekom drugom sloju ako je to neophodno.113 - . 3. kao što je zamena tla na primer. daju se preseci kroz istražne bušotine iz kojih se vide dubine i međusobni položaj slojeva tla (Slika 84). Takođe. p prosečno specifično opterećenje u temeljnoj spojnici izraženo u kN/m2 i B širina objekta pri dnu temelja izražena u metrima. U geomehaničkom elaboratu za svaku bušotinu daju se navedeni podaci sa opisom svakog sloja tla (Slika 85). Geomehaničke karakteriske tla kao što su modul stišljivosti Ms. jedinična zapremiska težina tla γ.Dubina ispitivanja tla određena je sledećim izrazom D= p⋅B 100 (113) Gde je D dubina ispitivanja izražena u metrima. U okviru geomehaničkog elaborata projektant konstrukcije objekta dobija sledeće podatke: 1. ugao unutrašnjeg trenja ϕ. vrednost kohezije c.

Naučna knjiga.E. 1989 Fundiranje I. 1991 Osnovi geotehnike u bujičarstvu. New York. Arhitektonski fakultet. Longman.: Dimitrijević Milorad: Kasagrande L. Mc Graw-Hill Book Co. 1974 Geomehanika omogućuje uštedu. Beograd.1981 Pravilnik o tehničkim normativima za beton i armirani beton.7.: Leonhardt F. 1991 Foundation Analysis and Design. 1987 . AS 0. Naučna knjiga.:15. 1985 Fundiranje II. br. br. 25. Naučna knjiga. Beograd. LITERATURA Stevanović Stevan: Whitlow Roy: Vujičić Čedomir: Vujičić Čedomir: Todorović Tiosav: Bowles J. 1977 Osnovi mehanike tla. Službeni list SFRJ.VIII. Službeni list SFRJ.: 11. 1989 Basic Soil Mechanics. Berlin.3. 1970 Forlesungen uber Massivbau. 1955 Pravilnik o normativima za temeljenje građevinskih objekata.: Fundiranje I. Beograd. Građevinska knjiga. Univerzitet u Beogradu. Službeni list SFRJ.02. Beograd. 1989 Pravilnik o tehničkim normativima za izgradnju objekata visokogradnje u seizmičkim područjima..114 - . Beograd. Dritter Teil. New York. Beograd.

izvo|enju i nadzoru radova. ro |en je u Beogradu 1949.arh. dr Milan Gli{i} . Poslednjih petnaest godina dr`i predavanja na predmetima : Betonske konstrukcije. dipl. . Fundiranje arhitektonskih objekata i Konstruisanje skloni{ta.Prof. a dvadeset pet godina u ~estvujeu nastavi na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Beogradu na Katedri za statiku konstrukcija. godine. U svojoj dugogodi{njoj praksi radio je na izradi projekata konstrukcija arhitektonskih objekata.ing..

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->