P. 1
Mehanika stijena - usmeni

Mehanika stijena - usmeni

|Views: 289|Likes:
Published by Edis Osmic

More info:

Published by: Edis Osmic on Apr 26, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/12/2015

pdf

text

original

DISKONTINUALNOST STIJENSKE MASE Ispucalost stijenske mase je osnovno fizičko-strukturno svojstvo stijene u mehaničkom smislu.

Detaljna posmatranja, mjerenja i statistička obrada pokazuju da kod ispucalosti stijenske mase postoji određeni red i sistem i da se nikada ne može govoriti o haotičnom karakteru ispucalosti. Stijenska masa se u opštem smislu može posmatrati kao čvrsto tijelo izdijeljeno jednom ili s više familija pukotina (kontinualnih ili doskontinualnih). Jednu familiju pukotina čini skup međusobno paralelnih pukotina, najčešće istog genetskog porijekla i sličnih karakteristika. 1 – jedna familija pukotina 2 – druga familija pukotina 3 – monolit ograničen s dvije familije pukotina

1 3 2

Mehanička svojstva monolita se značajno razlikuju od mehaničkih svojstava stijenske mase koja sadrži diskontinuitete. Zato se svojstva stijenske mase u kvalitativnom i kvantitativnom smislu mijenjaju s povećanjem posmatranog područja. To u mehaniku stijena uvodi tzv. efekat razmjere, gdje važi opšte pravilo da ukoliko je veće područje posmatranja stijenske mase, utoliko se povećava broj kinematskih mehanizama koji utiču na stijensku masu. Pored efekta razmjere. Potrebno je voditi računa i o efektu relacije ili odnosu veličine objekta i veličine bloka unutar diskontinualne stijenske mase.
KP KP KP

1. zdrobljeni masiv KP – klizna ploha

2. masiv sa malim blokovima

3. masiv sa velikim blokovima

4. zijev pukotina 7. način postanka položaj u prostoru orijentacija pukotina razmak pukotina postojanost pukotina dimenzije. . veličina bloka omeđenog pukotinama 1. onda se njihov položaj u prostoru dobije nanošenjem na kartu odgovarajuće razmjere). broj familija pukotina 12. 2. 5. dok se definisanje na kartama može izvesti sa najmanje tri tačke (ako se pukotine snimaju geodetskim metodama. čvrstoća zidova pukotina 8.Pukotina u stijenskoj masi potpuno je definisana kada su definisane slijedeće karakteristike: 1. određene etaže kamenoloma. Položaj u prostoru Položaj pukotine u prostoru definiše se kotama i koordinatama duž pukotine koja se istražuje. Skice u razmjeri sadrže pukotine sa svim elementima postojanosti. Način postanka – geneza pukotina Pukotine se po genetskom tipu mogu razvrstati u slijedeće tipove: a) PUKOTINE PRIMARNE DJELJIVOSTI – DIJAGENETSKE PUKOTINE pukotine primarne djeljivosti u magmatskim stijenama pukotine primarne djeljivosti u sedimentnim stijenama pukotine uslojenja b) TEKTONSKE PUKOTINE tektonske pukotine vezane za naborne strukture pukotine vezane za veće razlomne oblasti tektonske pukotine platformnih oblasti pukotine klivaža c) PUKOTINE NASTALE OSLOBAĐANJEM NAPONA pukotine oslobađanja napona u dolinskim stranama pukotine oslobađanja napona na dnu dolinskih strana d) PUKOTINE NASTALE DJELOVANJEM GRAVITACIONE SILE pukotine nastale kao posljedica klizanja pukotine nastale kao posljedica slijeganja i prelamanja e) PUKOTINE NASTALE KAO POSLJEDICA POVRŠINSKOG RASPADANJA STIJENSKE MASE 2. Položaj u prostoru može biti određen u odnosu na postojeću kosinu. otvor ili zijev pukotina 9. 6. 3. vrsta i karakter ispune 10. filtracija u pukotinama 11. mjestu duž osi tunela itd.

mjerenja treba (kad god je to moguće) izvoditi u pravcu pada i pružanja pukotina. Kod mjerenja postojanosti. Veoma mala postojanost Mala postojanost Srednja postojanost Visoka postojanost Veoma visoka postojanost DIMENZIJA <1m 1–3m 3 – 10 m 10 – 20 m > 20 m . Podjela pukotina po postojanosti: OPIS 1. kosina itd. azimutom pada i padnim uglom. 5. 2. Međusobno rastojanje diskontinuiteta diktira oblik loma stijenske mase i daje mogućnost translatornog pomjeranja do kružnog loma i tečenja stijenskog materijala. 4. 6.3. Uopšte. tj. za mjerenje se koristi seizmička refleksija i refrakcija kao i odnos broja diskontinuiteta prema brzinama seizmičkih talasa. Međusobno rastojanje diskontinuiteta ima značajnu ulogu kod razmatranja vodopropusnosti. Ekstremno malo rastojanje Veoma malo rastojanje Malo rastojanje Umjereno rastojanje Veliko rastojanje Veoma veliko rastojanje Ekstremno veliko rastojanje SREDNJE MEĐUSOBNO RASTOJANJE PUKOTINA < 20 mm 20 – 60 mm 60 – 200 mm 200 – 600 mm 600 – 2000 mm 2000 – 6000 mm > 6000 mm 5. 3. Orijentacija pukotina Definiše se elementima pada pukotine. ako su veličine zijeva individualnih pukotina međusobno uporedive. U svakom ispitivanju ispucalosti stijenske mase obavezna je statistička obrada podataka orijentacije pukotina. 3. Postojanost pukotina Postojanost pukotina podrazumijeva prostiranje i veličinu diskontinuiteta unutar jedne ravnine koja može biti bok tunela. Statistička obrada pomoću Šmitovog dijagrama dobije se orijentacija svake od postojećih familija pukotina u odnosu na radnu površinu i položaj objekta koji se radi u toj stijeni. U slučaju nepristupačnosti. Međusobna rastojanja pukotina mjere se metrom na dužini od minimum 3 m (ako je moguće). Za vertikalne pukotine orijentacija se definiše azimutom pružanja. ulazni portal. hidraulična konduktivnost bilo koje familije pukotina bit će obrnuto proporcionalna međusobnom rastojanju. Razmak pukotina Razmak pukotina kontroliše veličinu individualnih blokova intaktne stijene. Klasifikacija rastojanja među pukotinama predstavljena za jednu familiju pukotina: OPIS 1. 2. 7. 5. 4. 4. a izražavaju se na metar dužine kao jedinična mjera. a s tim u vezi i injektiranja i konsolidacije stijenske mase.

je razoren ili dezint. sa blagim promjenama u boji na površinama glavnih diskontinuiteta Gubljenje boje indicira raspadanje st. U dubini stijena malo mijenja boju u odnosu na površinski dio Manje od polovine st. je razoreno i pretvoreno u tlo. Rezidualno tlo I I I I I . i površine diskont. Struktura i tekstura stijene su potpuno uništene I V K L A S A I 2. mat. a ponekad je i alterisana. Originalna struktura stijenske mase može još uvijek biti intaktna. mat. Umjereno raspadnuta stijena 4. Na osnovu hrapavosti se izvode korekcije za bazični ugao trenja stijenskog materijala. Izraz glatke se koristi u uslovima kada je duž pukotina već bilo kretanja koje je ostavilo strije i uglačalo plohu pukotine. Sav st. Svježa ili obojena stijena je prisutna kao diskontinuitet. Pukotine se po hrapavosti mogu svrstati u tri kategorije: stepenaste. a interval mjerenja može biti od 1 – 100 cm. Cjelokupni st. mat. Aproksimativna talasna dužina i amplituda valovite pukotine se mjeri gdje je to moguće. Hrapavost pukotina Hrapavost zidova pukotina je potencijalno veoma važna komponenta jer utiče na otporna svojstva u uslovima smicanja duž ravnine pukotina. je pretvoren u tlo.6. kao što je slučaj sa diskontinuitetima bez ispune. Svježa stijena OPIS Bez vidljivih znakova raspadanja st. Potpuno raspadnuta stijena 6. mat. Svježa stijena je prisutna u obliku žila. Potrebno je da pukotine koje se snimaju budu pristupačne i da to budu pukotine koje predstavljaju tipične površine po kojima će najvjerovatnije doći do smicanja. Više od polovine st. je razoreno ili dezint. od kojih svaka ima svoje hrapave (nepravilne) ravnine i glatke varijante. Čest je slučaj da je stijena raspadnuta blizu površine smicanja. u tlo. Jako raspadnuta stijena 5. Uz hrapavost zidova pukotina u smicanje se uključuju i materijali ispune koji se nalaze kao primarni ili sekundarni u zijevu pukotina. Opis stijene prema stupnju raspadnosti u profilu posmatranja ili u oblasti diskontinuiteta: NAZIV STIJENE 1. mat. naročito ako su zidovi u direktnom kontaktu stijena-stijena. valovite i planarne. Gdje god je to moguće treba odrediti hrapavost za pukotine koje ograničavaju i izdvajaju blokove koji bi mogli klizati. u tlo. Dvije glavne posljedice alteracije ili raspadanja su mehanička dezintegracija i hemijska dekompozicija. Malo raspadnuta stijena 3. 7. mat. Čvrstoća zidova pukotina Čvrstoća zidova diskontinuiteta veoma je važna komponenta čvrstoće na smicanje i deformabilnosti. zavisno od klimatskih uslova i režima podzemnih voda. što u principu stvara mekše materijale u uskoj zoni zidova pukotina.

V I V Graduiranje čvrstoće materijala ispune u pukotinama i čvrstoće zidova pukotina u stijenama: OZNAKA S1 S2 S3 S4 S5 S6 OZNAKA R0 R1 OPIS MATERIJALA Veoma mekana glina Mekana glina Čvrsta glina Kruta glina Veoma čvrsta glina Tvrda glina OPIS MATERIJALA Ekstremna slaba stijena Vrlo slaba stijena TERENSKA IDENTIFIKACIJA Lako prodiranje šake za cijelu dužinu Lako prodiranje kažiprsta za cijelu dužinu Prodiranje palca za cijelu dužinu uz umjereni pritisak Može se zarezati palcem. palac ne prodire ni pod velikom silom Teško se zarezuje noktom TERENSKA IDENTIFIKACIJA Para se noktom Mrvi se pri jačim udarcima geološkog čekića. može se razbiti srednje jakim udarcem geološkog čekića Uzorak zahtjeva više od jednog udarca da bi se razbio Uzorak zahtijeva mnogo udaraca da bi bio razbijen Uzorak se može samo odlamati udarcima geološkog čekića R2 R3 Slaba stijena Srednje čvrsta stijena R4 Čvrsta stijena R5 R6 Veoma čvrsta stijena Ekstremno čvrsta stijena . može se zarezati džepnim nožićem Može se zarezati džepnim nožićem Ne može se zarezati džepnim nožićem. ali prodiranje palca je uz veliku silu Može se noktom zarezati.

stepen povezanosti čestica. Istražuje se porijeklo ispune. . ili je prazan. raspadanjem stijenskog materijala i ispiranjem raspadine. Otvor diskontinuiteta – zijev Otvor ili zijev diskontinuiteta je okomito rastojanje koje odvaja susjedne zidove otvorenog diskontinuiteta.5 – 10 mm > 10 mm 1 – 10 cm 10 – 100 cm >1 m 9.8. Ispitivanje materijala ispune izvodi se istim metodama kao i ispitivanje čvrstoće zidova pukotina (paranjem noktom ili nožem. tektonskim pokretima i drugim geološkim pojavama i procesima. ponašanje pri kvašenju i dr. U pogledu uticaja materijala ispune na vodopropusnost koristi se klasifikacija koja daje opisne parametre prema inženjerskim iskustvenim i ekspertskim prosuđivanjima stanja materijala i njegovog ponašanja u uslovima tečenja vode.5 mm 2.50 mm 0. prekonsolidacija. Otvor ili zijev je važan element kod istraživanja otpornosti na smicanje duž diskontinuiteta. Izražava se u linearnom mjerilu kao srednja vrijednost duž površine posmatranja jednog ili više diskontinuiteta. njihova veličina. utiskivanjem prsta. škriljavost itd. Važno je odrediti da li je materijal ispune nastao primarnim raspadanjem stijene (alteracijom ili dezintegracijom) ili je sekundarno taložen iz vode koja je strujala duž pukotine. penetrabilnosti injektovanih materijala itd. utiskivanja materijala za konsolidaciju u cilju stvaranja homogene stijene i povećavanja otpornosti na smicanje i dr.1 – 0.25 mm 0. pri čemu je međuprostor ispunjen primarnim ili sekundarnim materijalom.1 mm 0. Veliki otvori u stijeni duž diskontinuiteta nastaju pomijeranjem u fazi smicanja. OTVOR (ZIJEV) < 0. vodopropusnost stijene.50 – 2. vodom. a registuju se i boja. Ispuna u pukotinama OPIS Veoma zatvoren (tijesan) Zatvoren (tijesan) Djelimično otvoren Otvoren Umjereno širok Širok Veoma širok Ekstremno širok Kavernozne OPŠTA KARAKTERISTIKA Zatvorene strukture Raspuknute strukture Otvorene strukture Ispuna je izraz koji označava materijal koji razdvaja susjedne zidove stijenskih diskontinuiteta u stijenskoj masi. vodopropusnosti stijene. penetrometrom) i koriste se klasifikacije S1 – S8 i R0 – R6.25 – 0.. opip. Veoma je važno odrediti vrstu materijala ispune zbog njenog uticaja na otpornost na smicanje.

čvrstoća pri smicanju. veoma visok pritisssak vode. javlja se značajan protok vode i pored male vodopropusnosti materijala ispune Materijal ispune je vlažan po opipu. Sekundarnu vodopropusnost u odnosu na vodopropusnost kroz pore materijala. kvantitativni podaci o veličini propusnosti izražene u l/min) 10.. ali nema prisutne slobodne vode koja curi iz pukotine ili ispune Materijal ispune je vlažan. značajan dotok vode u kanalima diskontinuiteta gdje je materijal ispran Materijal ispune je kompletno ispran iz pukotine. Voda je važna jer može da djeluje kao mazivo za materijale ispune (glina). koju nazivamo primarna vodopropusnost. prekonsolidacioni odnosi. stupanj raspadanja zidova vezane za materijal ispune. pomijeranje duž materijala ispune) d) FILTRACIJA VODE (sadržaj vode rangiran W1 – W6. ali postoji povremeno curenje vode iz materijala ispune ili iz pukotine sa ispunom Materijal ispune pokazuje znake ispiranja iz pukotine. naročito u uslovima kada se pukotina otvori pri izvođenju radova U opštem slučaju se za diskontinuitete sa ispunom traži određivanje slijedećih parametara: a) GEOMETRIJA ISPUNE (širina. Filtracija u pukotinama Filtracija ili proticanje vode kroz stijensku masu odvija se kroz diskontinuitete koji međusobno komuniciraju. hrapavost zidova. Velika brzina isticanja vode govori u prilog velike hidrauličke visine koja se sa vremenom može smanjiti ili zadržati konstantnom. postoji kontinuirani dotok vode iz ispune. terenska skica) b) TIP ISPUNE (minerološka građa materijala. što stvara tzv. U . potencijalno bubrenje materijala ispune) c) ČVRSTOĆA ISPUNE (manuelni indeksi S1 – S6. čvrstoća R0 – R6. što zavisi od uslova prihranjivanja. što smanjuje otporne parametre tog materijala.OZNAKA W1 W2 W3 W4 W5 W6 OPIS STANJA MATERIJALA Materijal ispune je jako konsolidovan i suh. indeksni parametri mehanike tla-plastična čvrstoća i dr. Voda djeluje i kao pritisak u vertikalnim zateznim pukotinama ili kao pritisak duž ravni smicanja. koji se može mjeriti u l/min Materijal ispuje je lokalno ispran.

ali pokazuje znakove da voda povremeno teče ili je tekla. znakovi su u promjeni boje zida diskontinuiteta u odnosu na osnovnu boju sitjene Diskontinuitet je vlažan. . strop i pod) prostorije. mogužnost klizanja blokova i dr. potrebno je specificirati mjesto isticanja vode. curenje pod manjim pritiskom u obliku mlaza ili vodenog zastora. ali nema kontinuiranog toka Diskontinuitet pokazuje kontinuirani tok vode koji se može izmjeriti u l/min. uslove isticanja i količinu vode koja ističe Srednji dotok vode. čime se omogućava proboj materijala na mjestima isticanja vode.planinskim uslovima stvaranje leda na mjestu isticanja vode povećava pritisak vode duž diskontinuiteta. curenje ili isticanje vode u mlazu pod povećanim pritiskom IV V VI Opis dotoka vode u radilište kod iskopa tunela. brzina filtracije se označava klasom: KLASA FILTRACIJE I II III OPIS USLOVA VODE U DISKONTINUITETU Diskontinuitet je veoma tijesan (zijev veoma mali) i suh. lokaciju (bok. služi kao važan parametar za klasifikaciju i izbor sistema podgrađivanja. strop. potrebno je specificirati diskontinuitet sa kontinuiranim dotokom vode. nema detekcije dotoka vode u iskop Mali dotok vode. Svrstavanje stijenske mase po količini dotoka vode: KLASA I II III OPIS STANJA ZIDOVA ISKOPA Suhi zidovi (blokovi. ali nema znakova prisustva slobodne gravitacione vode Diskontinuitet pokazuje da ima vode koja povremeno kapa. podzemnih prostorija raznih namjena i dr. izmjeriti količinu vode na mjestima isticanja ili utvrditi količinu vode za 1.5 ili 10 m dužine zida stropa. nema pojave tećenja vode duž ili iz diskontinuiteta Diskontinuitet bez obzira na veličinu zijeva je suh i bez vidljivih znakova tečenja vode Diskontinuitet je suh. Voda ima i eroziono dejstvo u zonama isticanja. uslova odvođenja vode iz prostorije u toku njene eksploatacije. Kod diskontinuiteta bez ispune. pod). pritisak vode se može opisati kao slobodno gravitaciono curenje.

zidova podzemnih hala. Veliki diskontinuiteti (rasjedi) omogućavaju daleku hidrauličku vezu. a najveće su kod sedimentnih stijena. ili efekat veličine posmatranog područja lokalno i globalno. (ovo je važno jer postoji mogućnost hidrauličkog povezivanja velikih površina stijenskih masa. klizanja poravni. specificirati izvor izuzetnog dotoka vode. specificirati mjesto isteka vode i dati količinu vode na dužinu zida od 1. bokova brana i dr. a nesistemske su orijentacije u raznim pravcima. specificirati diskontinuitet sa jakim dotokom vode. Hidrauličke veze pukotina šireg regiona su najmanje kod magmatskih stijena.IV Veliki dotok vode.5 do 10 m iskopa V Izuzetno veliki dotok vode. Lom koji u stijenskoj masi mogu omogućiti međusobno povezane pukotine kreće se od prevrtanja. tako da u pogledu filtracije stanje materijala W1 odgovara klasi filtracije I. utvrditi količinu vode na 1. 11. V potrebno je konsultovati meteorološke podatke o padavinama na široj lokaciji gdje se izvode radovi. IV. gdje se uključuje efekat razmjere. Klasifikacija stijena prema broju familija pukotina: KLASA I II III IV V OPIS STIJENE . nešto veće kod metamorfnih. Treba razlikovati sistemske od nesistemskih pukotina – sistemske su pukotine orijentisane sve u jednom pravcu. itd. Prisustvo familija pukotina kod iskopa svih vrsta svodi se na lokalne probleme orijentacije radilišta u odnosu na orijentaciju pukotina. * Kod diskontinuiteta sa ispunom koristi se razvrstavanje u klase prema opisu datom u tabeli W1 – W6. klizanja duž nepravilne lomne ravni. Orijentacija diskontinuiteta u odnosu na čelo radilišta veoma je važna kod stabilnosti kosina kamenoloma. Broj familija pukotina Mehaničko ponašanje i dinamika stijenskih masa zavisi od broja diskontinuiteta koji se međusobno prisijecaju. konsultovati geologa o lokalnim geološkim uslovima. rotacijskog klizanja. razmotriti lokalnu hidrološku i hidrogeološku problematiku i dr. zidova i stropova tunela. što može biti od veoma povoljnog do veoma nepovoljnog. o čemu treba posebno voditi računa.5 do 10 m iskopa U slučajevima klase III.

sistemske ili nesistemske Jedna familija pukotina. proizvoljne orijentacije Jedna Familija pukotina. sistemski ili nesistemski orjentisane. proizvoljno orijentisane pukotine Dvije familije pukotina. slučajne pukotine male postojanosti. sistemski orjentisane Dvije familije pukotina. plus proizvoljne slučajne pukotine . prisutne i slučajne.Masivna stijena.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->