P. 1
Kemija (drzavna-matura)

Kemija (drzavna-matura)

|Views: 2,427|Likes:
Published by Kalfany

More info:

Published by: Kalfany on May 28, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/08/2013

pdf

text

original

KEMIJA

SKRIPTA ZA DRŽAVNU MATURU

izradila:

Kristina Kučanda ,
PMF-Kemijski odsjek, Preddiplomski studij kemije, 1. godina 2010/11.

Autor: Kristina Kučanda, PMF-Kemijski odsjek, Preddiplomski studij kemije, 1. godina 2010/11. kristina-kucanda@hi.t-com.hr

prema: Ispitni katalog za državnu maturu u šk. god. 2010./2011., Kemija, NCVVO

Objavljeno na: www.drzavna-matura.com

Kontakt : info@drzavna-matura.com

Skripta se može koristiti samo za individualne potrebe korisnika uz poštivanje svih autorskih i vlasničkih prava. Zabranjeno je mijenjati, distribuirati, prodavati, licencirati ili koristiti sadržaj u komercijalne ili bilo koje druge svrhe bez dozvole autora. Skripta se koristi na vlastitu odgovornost i autori se ne mogu smatrati odgovornima za bilo kakvu štetu koja na bilo koji način može nastati korištenjem. Zagreb, 2010.

Sadržaj
Uvod ................................................................................................................................................ 1 Napomena uz "predizdanje" ........................................................................................................... 1

1 i. ii.

ELEKTRONSKA KONFIGURACIJA I PERIODIČNOST SVOJSTAVA ELEMENATA ...................... 2 elektronska konfiguracija ............................................................................................... 2 atomski polumjer, energija ionizacije, elektronski afinitet, elektronegativnost ........... 4 ostala fizikalna i kemijska svojstva ................................................................................. 5

iii.

Zadaci .............................................................................................................................................. 6 Rješenja ........................................................................................................................................... 7

iv.

izoelektronske čestice .................................................................................................... 7

Zadaci .............................................................................................................................................. 7 Rješenja ........................................................................................................................................... 8 Zadaci*............................................................................................................................................. 8 Rješenja* ......................................................................................................................................... 8

2

VRSTE KEMIJSKIH REAKCIJA ................................................................................................ 9
Zadaci ............................................................................................................................................ 11 Rješenja ......................................................................................................................................... 13

3

REDOKSI ............................................................................................................................ 14
Zadaci ............................................................................................................................................ 18 Rješenja ......................................................................................................................................... 18

4

KISELINE, BAZE I SOLI ........................................................................................................ 20
Zadaci ............................................................................................................................................ 22 Rješenja ......................................................................................................................................... 23

5

VRSTE I JAKOST KEMIJSKIH VEZA ...................................................................................... 25
Zadaci ............................................................................................................................................ 27 Rješenja ......................................................................................................................................... 29

6

VSEPR teorija ..................................................................................................................... 30
Kako nacrtati prostornu strukturu?............................................................................................... 33 Zadaci ............................................................................................................................................ 34

Rješenja ......................................................................................................................................... 35

7

KRISTALNE STRUKTURE ..................................................................................................... 37
Zadaci ............................................................................................................................................ 40 Rješenja ......................................................................................................................................... 41

8

ELEKTROKEMIJA ................................................................................................................ 42
Zadaci ............................................................................................................................................ 44 Rješenja ......................................................................................................................................... 46

9 i. ii.

RAČUNANJE U KEMIJI: MJERNE JEDINICE, VELIČINE I FORMULE ..................................... 48 pretvaranje mjernih jedinica ........................................................................................ 48 veličine koje je potrebno poznavati ............................................................................. 49 bitne formule................................................................................................................ 51

iii.

Primjer pametnog baratanja formulama ...................................................................................... 55 Primjer za Hessov zakon ................................................................................................................ 56 Primjer određivanja empirijske formule ....................................................................................... 57 Razrjeđivanje otopina.................................................................................................................... 57 Miješanje kiseline i lužine .............................................................................................................. 58 Zadaci ............................................................................................................................................ 59 Rješenja ......................................................................................................................................... 69

DODATAK 1: RAZNE BOJE I PROMJENE BOJA ........................................................................... 72 DODATAK 2: KEMIJSKE FORMULE I NAZIVI .............................................................................. 75 DODATAK 3: KEMIJSKE FORMULE I SVOJSTVA TVARI IZ SVAKODNEVNE UPOTREBE .............. 77
Zahvale .......................................................................................................................................... 79

.

prvenstveno gradivo 4. premda nije ni posve isključeno. ali NE obuhvada sve stavke iz Ispitnog kataloga jer ih je zbog njegove opsežnosti i još uvijek prisutnih nejasnoda nemogude u ovim okvirima obuhvatiti. i objaviti u novom izdanju skripte. Namjera mi je obraditi ga do proljetnih praznika 2011. osobito ne maturantima koji nisu imali prikladnu nastavu kemije u srednjoj školi. razreda. Napomena uz "predizdanje" Ova djelomično dovršena skripta ne sadržava neke planirane dijelove. narančastom ono nešto naprednije (za više ocjene). Ova skripta NIJE namijenjena da posluži kao jedini izvor za učenje za maturu.com 1 Uvod Namjena ove skripte je obuhvatiti najbitnije točke gradiva na koje treba obratiti pozornost pri pripremi za državnu maturu iz kemije. autorica .drzavna-matura. da de se takvo gradivo pojaviti na maturi). nudedi tehnike za lakše pamdenje i razumijevanje te upozoravajudi na česte greške. a tamnocrvenom najnaprednije gradivo (za one koji žele znati više – nije vjerojatno. U vedini skripte (osim dodatka Razne boje i promjene boja u kojem ilustrira sadržaj) boja teksta upuduje na težinu gradiva: zelenom je označeno osnovno gradivo koje bi svi trebali bar donekle poznavati za pozitivnu ocjenu. nego kao nadopuna srednjoškolskim udžbenicima i drugim sredstvima. Sve stavke koje obuhvada sadržane su u Ispitnom katalogu.

relativne atomske mase – nema: nazive elemenata. i. redne brojeve.drzavna-matura..com 2 1 ELEKTRONSKA KONFIGURACIJA I PERIODIČNOST SVOJSTAVA ELEMENATA periodni sustav koji se dobije s ispitom: – ima: simbole elemenata.. perioda i skupina. nazive blokova. pomodne oznake za odčitavanje elektronske konfuguracije. oksidacijske brojeve. elektronska konfiguracija – treba znati samo za elemente prve 4 periode: 1s 2s 3s 4s 3d 4p 2p 3p . podjelu na metale i nemetale.

H = 1s1 He = 1s2 Li = 1s2 2s1 = [He] 2s1 B = 1s2 2s2 2p1 = [He] 2s2 2p1 Ne = 1s2 2s2 2p6 = [He] 2s2 2p6 Sc = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d1 = [Ar] 4s2 3d1 Zn = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 = [Ar] 4s2 3d10 Kr = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p6 = [Ar] 4s2 3d10 4p6 – iznimke: Cr = [Ar] 4s1 3d5 Cu = [Ar] 4s1 3d10 (neki smatraju da je pravilnije prvo pisati 3d a onda 4s elektrone. H– = 1s2 ( = [He] ) . Li+ = 1s2 ( = [He] ) Ca2+ = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 ( = [Ar] ) Al3+ = 1s2 2s2 2p6 ( = [Ne] ) anioni  elektronskoj konfiguraciji atoma dodaje se odgovarajudi broj sljededih elektrona npr. oba redoslijeda bi trebala biti prihvatljiva) – i za njihove ione: kationi  od elektronske konfiguracije atoma oduzima se odgovarajudi broj zadnje dodanih elektrona npr.drzavna-matura.com 3 npr.

a druga. elementi najlakše (najčešde) tvore ione čija je elektronska konfiguracija jednaka elektronskoj konfiguraciji po rednom broju najbližeg plemenitog plina – kationi prijelaznih elemenata: prvo odlaze 4s.drzavna-matura. treda itd. elektronski afinitet. atomski polumjer. ΔE = Ei  što je manja. to je prva energija ionizacije. energija ionizacije. = energija potrebna za izbijanje sljededeg elektrona iz kationa) X(g)  X+(g) + e–. elektronegativnost energija ionizacije.com 4 O2– = 1s2 2s2 2p6 ( = [Ne] ) P3– = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 ( = [Ar] ) opdenito. d (prijelazne metale) i f (lantanoide i aktinoide) elemente ignoriramo) energija ionizacije: energija potrebna za izbijanje elektrona iz atoma (u plinovitom stanju. elektronski afinitet. a tek onda 3d elektroni Fe = [Ar] 4s2 3d6 Fe2+ = [Ar] 3d6 Fe3+ = [Ar] 3d5 Cu = [Ar] 4s1 3d10 Cu+ = [Ar] 3d10 Cu2+ = [Ar] 3d9 ii. elektronegativnost atomski polumjer (razmatramo prvenstveno s i p elemente bez plemenitih plinova. atom lakše tvori katione .

što je veda razlika elektronegativnosti između elemenata u vezi. dakle najvedi elektronski afinitet u periodnom sustavu ima klor a ne fluor iii. ionski karakter oksida. periode imaju manji elektronski afinitet od elemenata ravno ispod sebe jer su njihovi atomi vrlo mali pa "redovni" elektroni jače odbijaju dodatni elektron. što je manja. hidrida i halogenida tvorenje kationa. ostala fizikalna i kemijska svojstva tvorenje aniona. tališta. vrelišta .com 5 elektronski afinitet: energija potrebna za izbijanje elektrona iz jednovalentnog aniona (u plinovitom stanju. nemetalna svojstva i reaktivnost nemetala. atom lakše tvori anione elektronegativnost: veličina ovisna o energiji ionizacije i elektronskom afinitetu koja pokazuje relativnu (u odnosu na ostale elemente) težnju da atom tvori anione ili katione (što je veda. p–elementi 2. ΔE = Eea  što je vedi. lakše tvori katione) odnosno ima negativan ili pozitivan oksidacijski broj u spojevima. elementi berilijeve i dušikove skupine imaju osobito nizak elektronski afinitet jer imaju popunjene valentne s orbitale odnosno polupopunjene valentne p orbitale. energija ionizacije i elektronski afinitet ne mijenjaju se kroz periodni sustav posve pravilno – najvažnije iznimke: elementi borove i kisikove skupine imaju manju prvu energiju ionizacije od prethodedih elemenata berilijeve odnosno dušikove skupine jer se njihovom ionizacijom izbija jedini p elektron vanjske ljuske odnosno ostaju 3 nesparena p elektrona (polupopunjene p orbitale). = – energija koja se oslobodi kad atom primi elektron) X–(g)  X(g) + e–. lakše tvori anione. veza je polarnija odnosno više ionskog karaktera. kovalentni karakter oksida.drzavna-matura. hidrida i halogenida (f elemente ignoriramo) gustoda. kiselost oksida. plemenitim plinovima ne određuje se elektronegativnost jer ne tvore spojeve ili ih ne tvore dovoljno *atomski polumjer. metalna svojstva i reaktivnost metala. bazičnost oksida.

Be. C D. Li. As. N C. B. Na . As B. P. Na poredaju po porastu atomskog polumjera? A. Br 8. B C. S. S. S 3. S. As D. talište 4. As D. Se 2. Li. Li B. Be. B D. energija ionizacije D. Be.drzavna-matura. As. Koje svojstvo se u periodnom sustavu smanjuje slijeva nadesno i povedava odozgo prema dolje? A. Cr C. S. Na B. Oksid kojeg od navedenih elemenata je najviše ionski? A. Koji od navedenih atoma ima najmanju prvu energiju ionizacije? A. Be. Si 7. P. K C. Ca B. Be C. Koji od navedenih elemenata je najelektronegativniji? A. Kojim su redom atomi P. polumjer atoma B. P. Li. S 6. Koji je točni redoslijed kad se atomi Li.com 6 Zadaci 1. K C. O D. elektronegativnost C. Mg D. Ge D. Br B. B. Na. As ispravno poredani prema rastudem polumjeru? A. Li. Na. Ca 5. B. P C. Na B. B. Koji od navedenih elemenata ima elektronsku konfiguraciju vanjske ljuske s 2p4? A. Al B. Koji od navedenih atoma ima najvedi atomski polumjer? A.

Cl–. K+. S2–. Prekriži česticu koja nije izoelektronska s ostalima. 3. c) S–  Br. D C A B C A B D iv. Zn2+. Ca2+. d) Mg+  Na ? Stavi znak nejednakosti u kvadratid između njih (i samo između njih) da označiš odnos veličina njihovih polumjera. 7. P3–. Sc3+. 5. 8.drzavna-matura. 6. 2. 2. to mu je polumjer vedi Zadaci 1. 4. izoelektronske čestice – čestice koje imaju isti broj elektrona (NE u jezgri nego u elektronskom omotaču) – atomi – neutralni (broj elektrona = broj protona) – kationi – pozitivno nabijeni ioni (broj elektrona < broj protona) Xn+ – anioni – negativno nabijeni ioni (broj elektrona > broj protona) Xn– – najčešde je atom plemenitog plina (najstabilnija elektronska konfiguracija. a izoelektronske čestice poredaj po veličini od najmanje prema najvedoj: Ar. Koje su od navedenih čestica izoelektronske: a) O–  F. b) Fe2+  K. što je vedi nabojni broj kationa.com 7 Rješenja 1. . što je vedi nabojni broj aniona. to mu je polumjer manji – anioni su uvijek vedi od izoelektronskih atoma (protoni iz jezgre slabije privlače vedi broj elektrona). popunjena vanjska (valentna) ljuska) izoelektronski s nekoliko aniona i kationa (nastalih iz atoma koji se nalaze do tri mjesta ispred odnosno iza njega u periodnom sustavu – uvijek gledati u periodni sustav elemenata kad se rješavaju zadaci s izoelektronskim česticama!) – kationi su uvijek manji od izoelektronskih atoma (protoni iz jezgre jače privlače manji broj elektrona).

c) NH2–. d) SO2 2. d.drzavna-matura. S2–. a 2. Ar. Koja od navedenih čestica je izoelektronska s NO2+? a) N2O. a) CH4 b) C2H6 c) CO2 d) N2O4 e) N2 Rješenja* 1. e. d) Mg+ Na – izoelektronske mogu biti i čestice koje se sastoje od više atoma (molekule i višeatomni ioni) – gleda se zbroj elektrona atoma od kojih se čestica sastoji minus nabojni broj (uzimajudi u obzir predznak nabojnog broja!). njihove odnose veličina teže je predvidjeti. P3– 2. Cl–. c __ N2H62+ __ C2O42– __ NH4+ __ C22– __ NO2+ . a) O– F. b. a. ali uglavnom vrijedi isto pravilo Zadaci* 1. Sc3+. b) NO2–. K+. Ca2+. Poveži molekule s izoelektronskim ionima.com 8 Rješenja 1. Zn2+.

ΔH°r = 80 kJ/mol *vedina rekacija za koje je potrebna povišena temperatura su endotermne.01 i 100). tlak) može se znatno utjecati na omjer prisutnih produkata i reaktanata. dimerizacija dušikova(IV) oksida: 2NO2(g) 3. u stanju ravnoteže u reakcijskoj smjesi je prisutna zanemariva količina reaktanata. pišu se s povratnom strelicom ili N2O4(g) npr.com 9 2 VRSTE KEMIJSKIH REAKCIJA 1. produkti imaju višu energiju od reaktanata. promjenom uvjeta (temperatura. produkti imaju nižu energiju od reaktanata. reakcijska entalpija je negativna npr. mnoge samo imaju veliku energiju aktivacije (energija potrebna da reakcija započne ≠ promjena energije u reakciji)! 2. ali ne sve. po promjeni energije (u termodinamici) – egzotermne – u njima se oslobađa energija. reakcijska entalpija je pozitivna npr. po složenosti reaktanata i produkata – sinteza – od jednostavnijih tvari nastaju složenije npr. pišu se s "normalnom" strelicom → npr.drzavna-matura. gorenje metana (zemnog plina): CH4(g) + 2O2(g)  CO2(g) + 2H2O(g). gorenje magnezija: Mg(s) + ½O2(g)  MgO(s) – povratne – u stanju ravnoteže u reakcijskoj smjesi je prisutna znatna količina i produkata i reaktanata (konstanta ravnoteže između 0. žarenje modre galice: CuSO4×5H2O(s)  CuSO4(s) + 5H2O. po stupnju ravnoteže – nepovratne – "idu do kraja". ravnoteža je pomaknuta daleko prema produktima (konstanta ravnoteže veda od 100). sinteza nitrobenzena . ΔH°r = –890 kJ/mol – endotermne – u njima se "troši" (veže) energija.

com 10 sinteza amonijeva klorida NH3(g) + HCl(g)  NH4Cl(s) – analiza – složenije tvari se rastavljaju na jednostavnije – piroliza – povišenom temperaturom bez prisutnosti kisika npr.62×10–34 Js)) – elektroliza – djelovanjem električne struje npr. iz FeCl3) – fotoliza – djelovanjem svjetlosti npr. baze i soli) CH3COO– + H2O  CH3COOH + OH– (npr. h = Planckova konstanta 6. termički raspad kalcijeva karbonata: CaCO3(s) CaO(s) + CO2(g) (Δ je oznaka za žarenje. fotoliza srebrova klorida AgCl(s) ½Cl2(g) + Ag(s) (hν = energija kvanta svjetlosnog zračenja (ν = frekvencija. umjesto toga se može pisati i +ΔT za povišenje temperature) – hidroliza – uz pomod vode npr. elektroliza vode: 2H2O(l)  2H2(g) + O2(g) .drzavna-matura. hidroliza estera: hidroliza soli slabih kiselina ili baza – anion slabe kiseline ili kation slabe baze reagira s vodom tako da nastane ta kiselina ili baza te hidroksilni anion ili oksonijev kation (vidi u poglavlju Kiseline. iz CH3COONa) Fe3+ + 2H2O  Fe(OH)2+ + H3O+ (npr.

za svaku posebno mogude je napisati samo jednadžbu polurekacije koja sadrži elektrone *naravno. nisu sve postojede reakcije redoks–reakcije. U kojoj od navedenih reakcija dolazi do promjena oksidacijskog broja? .com 11 elektroliza taline natrijeva klorida: NaCl(l)  Na(l) + ½Cl2(g) 4. po promjeni zasidenosti (organske reakcije) – eliminacija – smanjenje zasidenosti (povedanje nezasidenosti) – oduzimanjem atoma nastaje dvostruka ili trostruka veza – adicija – povedanje zasidenosti – dodavanjem atoma na trostruku ili dvostruku vezu nastaje dvostruka ili jednostruka – supstitucija – jedan atom se zamjenjuje drugim.drzavna-matura. pri čemu se ne mijenja zasidenost 6. po smjeru putovanja elektrona (redoks–reakcije) – oksidacija – otpuštanje elektrona – povedanje oksidacijskog broja – redukcija – primanje elektrona – smanjenje oksidacijskog broja *u svakoj redoks reakciji odvijaju se jednako i oksidacija i redukcija!. baze i soli Zadaci 1. ne dolazi u svim kemijskim reakcijama do promjene oksidacijskog broja vidi poglavlje Redoksi 5. kiselo–bazne reakcije = neutralizacija vidi poglavlje Kiseline.

SO3  SO42– D. oduzimanje kristalne vode barijevom kloridu dihidratu A. CrO2–  CrO42– C. H2SO4 + 2NH3 → (NH4)2SO4 B. H2SO4 + Na2CO3 → Na2SO4 + H2O + CO2 C. ni II. 2K2CrO4 + H2SO4 → K2Cr2O7 + K2SO4 + H2O D. C. esterifikacija B. supstitucija . Koja od navedenih promjena je oksidacija? A. eliminacija C. VO3–  VO2+ B. U kojoj od navedenih reakcija se krom reducira? A. Koji od navedenih procesa su egzotermni? I. i II. Cr3+  Cr(OH)4– C. ni I. 6. NO3–  NO2– 4. neutralizacija D. D. 2CrO42–  Cr2O72– D. CrO3  CrOF3 B. samo I. Izravna sinteza klorbenzena iz benzena (uz FeCl3 kao katalizator) je: A. hidroliza C. adicija B. Reakcija u kojoj karboksilna kiselina reagira s alkoholom i nastaje organski spoj i voda zove se: A. samo II. gorenje etana II. Cr3+  CrO42– 3.drzavna-matura. 2H2SO4 + Cu → CuSO4 + 2H2O + SO2 2.com 12 A. B. i I. saponifikacija 5.

A 6.com 13 D. A 5. D 2.drzavna-matura. redukcija Rješenja 1. C . A 3. B 4.

com 14 3 REDOKSI = redukcijsko–oksidacijske reakcije  reakcije u kojima se mijenja oksidacijski broj  nisu sve kemijske reakcije redoksi! one koje nisu (u kojima se nijednoj tvari ne mijenja oksidacijski broj). osim u hidridima metala (I. izjednačavamo "običnim" "brojanjem atoma" – oksidacijski broj (obično se označava rimskom brojkom. a jednom vezom s vodikom koji je manje elektronegativan Oksidacija Otpuštanje elektrona (Na  Na+ + e–). ako povedava  oksidacija) i za koliko (ako nije odmah vidljivo. superoksidima –1/2. npr. a za svaku vezu s manje elektronegativnim oduzima 1 (za vezu s istim elementom se ne dodaje ni ne oduzima). ugljik u HCOOH (mravlja kiselina) ima oksidacijski broj 2 jer je vezan s dvije veze s jednim kisikom i još jednom vezom s drugim kisikom. oksidira se Kako izjednačiti redoks? Prvo odrediti kojim se sve elementima mijenja oksidacijski broj (ako se smanjuje  redukcija. skupine) –I – zbroj svih oksidacijskih brojeva u molekuli = 0 – zbroj svih oksidacijskih brojeva u ionu = nabojni broj tog iona *najopdenitije pravilo: svakom elementu se za svaku vezu s elektronegativnijim elementom dodaje 1 u oksidacijski broj. jednadžbe samo oksidacije ili samo redukcije sadrže elektrone i nazivaju se jednadžbe polureakcija oksidans (oksidacijsko sredstvo) – da bi oksidirao nešto drugo. F2O II) – vodik: vedinom I.drzavna-matura. i II. dakle s ukupno 3 veze s kisikom koji je elektronegativniji. odrediti . ali ne bi smjelo biti greška označiti "običnom") – elementarne tvari: 0 – kisik: vedinom –II (osim u: peroksidima –I. reducira se reducens (redukcijsko sredstvo) – da bi reducirao nešto drugo. Redukcija pRimanje elektrona (Na+ + e–  Na) oksidacija je povedanje oksidacijskog broja (a redukcija smanjenje) pri redoks–reakciji uvijek se događa i oksidacija i redukcija (ukupni porast oksidacijskog broja nečega jednak je ukupnom smanjenju oksidacijskog broja nečeg drugog).

ponekad drugi. Primjer (korak po korak): Al + Cl2  AlCl3 +3 0 0 –1 III –I Al + Cl2  AlCl3 O: Al  Al3+ R: Cl2  Cl– O: Al  Al3+ R: Cl2  2Cl– O: Al  Al3+ + e– R: Cl2 + e–  2Cl– O: Al  Al3+ + 3e– /×2 . Prema tome napisati jednadžbe polureakcija (oksidacije i redukcije). način gledanja: prvo izjednačiti broj istih atoma s jedne i s druge strane strelice. 0). Te po potrebi spojiti ione u odgovarajude tvari. a onda izjednačiti brojeve istih atoma: broj elektrona u polureakciji jednak je promjeni oksidacijskog broja (promjena oksidacijskog broja jednog atoma × koliko ima takvih atoma) (ponekad je zgodniji jedan način. ali ne nužno. U jednadžbama polureakcija: 1.com 15 oksidacijske brojeve svih atoma s obje strane jednadžbe). zatim izjednačiti naboje elektronima: zbroj svih naboja s jedne strane (polu)reakcije je uvijek jednak zbroju svih naboja s druge strane (polu)reakcije – u svakoj polureakciji sudjeluje onoliko elektrona koliko je potrebno da se to postigne 2. ali sve se može riješiti pomodu bilo kojeg pa je dovoljno shvatiti i uvježbati jedan) Zatim pomnožiti jednadžbe polureakcija tako da se u oksidaciji otpusti onoliko elektrona koliko se u redukciji primi te ih zbrojiti (pri čemu se elektroni "pokrate"). Na kraju uvijek provjeriti da u konačnoj jednadžbi ima jednako svih istih atoma s obje strane i da je zbroj naboja s obje strane isti (najčešde. način gledanja: prvo dodati elektrone.drzavna-matura. eventualno dodajudi ione koji su prisutni u početnoj jednadžbi a ne sudjeluju u polureakcijama.

drzavna-matura.com 16 R: Cl2 + 2e–  2Cl– O: 2Al  2Al3+ + 6e– R: 3Cl2 + 6e–  6Cl– /×3 2Al + 3Cl2  2Al3+ + 6Cl– 2Al + 3Cl2  2AlCl3 Nakon što se uvježba. obično se sve piše samo kao: Al + Cl2  AlCl3 O: Al  Al3+ + 3e– R: Cl2 + 2e–  2Cl– 2Al + 3Cl2  2AlCl3 /×2 /×3 2Al + 3Cl2  2Al3+ + 6Cl– Redoksi u kiselim ili lužnatim vodenim otopinama – redoksi u kiselom (prisutna je kiselina ili kisela sol): nikad se u jednadžbi (polu)reakcije ne može nadi OH– (lužnato!) nego samo H2O i H+ (H+ se stavlja na istu stranu gdje su elektroni) – redoksi u lužnatom (prisutna je lužina ili lužnata sol): nikad se u jednadžbi (polu)reakcije ne može nadi H+ (kiselo!) nego samo H2O i OH– (OH– se stavlja na suprotnu stranu od elektrona) (vodu se uvijek može dodati s one strane gdje nedostaje kisika ili vodika. ponekad je potrebno malo kombiniranja) Primjer u kiselom: K2Cr2O7 + HBr  CrBr3 + Br2 + H2O + KBr O: 2Br–  Br2 + 2e– /×3 R: Cr2O72– + 6e– + 14H+  2Cr3+ + 7H2O Cr2O72– + 6Br– + 14H+ 2Cr3+ + 3Br2 + 7H2O K2Cr2O7 + 14HBr  2CrBr3 + 3Br2 + 7H2O + 2KBr Primjer u lužnatom: NaNO3 + NaOH + Zn  NH3 + Na2ZnO2 + H2O O: Zn + 4OH–  ZnO22– + 2H2O + 2e– /×4 R: NO3– + 8e– + 6H2O  NH3 + 9OH– 4Zn + 7OH– + NO3–  4ZnO22– + 2H2O + NH3 4Zn + 7NaOH + NaNO3  4Na2ZnO2 + 2H2O + NH3 .

i u kiselom i u lužnatom) H+ O: H2O2  O2 + 2H+ + 2e– R: H2O2 + 2e– + 2H+  2H2O OH– O: 4HO2–  3O2 + 4e– + 2H2O R: HO2– + H2O + 2e–  3OH– – disproporcioniranje – ista tvar se i oksidira i reducira P4 + OH–  PH3 + H2PO2– O: P4 + 8OH–  4H2PO2– + 4e– /×3 R: P4 + 12e– + 12H2O  4PH3 + 12OH– 4P4 + 12OH– + 12H2O  4PH3 + 12H2PO2– P4 + 3OH– + 3H2O  PH3 + 3H2PO2– – sinproporcioniranje – ista tvar je i produkt oksidacije i produkt redukcije IO3– + I– + H+  I2 O: 2IO3– + 12H+  10e– + I2 + 6H2O R: 2I–  2e– + I2 /×5 2IO3– + 12H+ + 10I–  6I2 + 6H2O IO3– + 6H+ + 5I–  3I2 + 3H2O – "složeni" redoksi – više tvari se oksidira ili se više tvari reducira – ukupan broj elektrona koji sudjeluje u redukcijama mora biti jednak ukupnom broju elektrona koji sudjeluje u oksidacijama CrI3 + KOH + Cl2  K2CrO4 + KIO4 + KCl + H2O + KI O: Cr3+ + 8OH–  CrO42– + 3e– + 4H2O /×2 O: I– + 8OH–  IO4– + 8e– + 4H2O R: Cl2 + 2e–  2Cl– /×7 2Cr3+ + 24OH– + I– + 7Cl2  2CrO42– + IO4– + 14Cl– + 12H2O 2CrI3 + 24KOH + 7Cl2  2K2CrO4 + KIO4 + 14KCl + 12H2O + 5KI .com 17 – redoksi s vodikovim peroksidom (može se i oksidirati i reducirati.drzavna-matura.

_Sn (aq) + _NO3–(aq) + _H+(aq)  _Sn4+(aq) + _NO(g) + _H2O(l) Koliki je koeficijent uz H+(aq) kad se jednadžba izjednači najmanjim cjelobrojnim koeficijentima? A. 16 2+ 3. Br– C.drzavna-matura. Kad se jednadžba __ClO3– + __I– + __H+  __Cl– + __I2 + __H2O izjednači. 6/1 D. neki drugi 2. B. 6 C. 2/1 B. 3/1 C. 4 C. 2/1 C. C. koji je koeficijent ispred H+? A. ClO3 + Br–  Cl2 + Br2 1) Što je redukcijsko sredstvo? A. 8 – 4. ClO3– B. Kad se jednadžba MnO4– + NO2– + H+  Mn2+ + NO3– + H2O izjednači najmanjim cjelobrojnim koeficijentima. 1 B. 2 4 6 8 Rješenja 1. 6 D. 8 D. Br2 2) Kad se jednadžba reakcije izjednači. 5/1 2– 5. u kojem su međusobnom omjeru koeficijenti Br–/ClO3–? A. koliki je odnos koeficijenata H+/I2? A. 3/1 D. 1/1 B.com 18 Zadaci 1. B . __ S + __ H2O  __SO2 + __H+ + __e– Koliki je koeficijent ispred H+ kad se jednadžba polureakcije izjednači najmanjim cjelobrojnim koeficijentima? A. 2 B. A 2. D. Cl2 D.

drzavna-matura. 1) B.com 19 3. D 4. B . 2) D 5.

a iz baze konjugirana kiselina HSO4–(aq) + PO43–(aq)  SO42–(aq) + HPO42–(aq) kiselina baza konjugirana baza konjugirana kiselina najčešde je jedna od tih čestica voda: HNO3(aq) + H2O(l)  NO3–(aq) + H3O+(aq) K B KB KK NH3(aq) + H2O(aq)  NH4+(aq) + OH–(aq) B K KK KB – jake kiseline: halogenovodične (HI. NE HF). BAZE I SOLI – Arrheniusova teorija: kiseline – u vodenoj otopini povedavaju koncentraciju H+ (vodikovih kationa tj.drzavna-matura. H3PO4(aq) lužine – u vodenoj otopini (aq) povedavaju koncentraciju OH– (hidroksidnih) iona – sadrže OH u svojoj formuli. Ca(OH)2(s) – razlika između lužine i baze (u ovoj teoriji) je samo to što lužine moraju biti u aq. a baze su u bilo kojem stanju (kiseline se također odnose na sva stanja) – baze ne sadrže nužno OH (npr.com 20 4 KISELINE. npr. HCl. HClO4 . vidi dalje) ( lužine < hidroksidi < baze ) – Brønsted–Lowryeva teorija: kiseline – daju H+ baze – primaju H+ reakcija između kiseline i baze: H+ prelazi s čestice kiseline na česticu baze – iz kiseline nastaje konjugirana baza. protona. H2SO4. npr. NH3 je baza. Ca(OH)2(aq) hidroksidi – tvari koje sadrže hidroksidne OH– ione – sve što ima OH u svojoj formuli a ne spada u organske tvari baze – tvari koje kad bi bile u vodenoj otopini. npr. bile bi lužine (čak i ako nisu stvarno topljive u vodi). = H3O+ oksonijevih) iona – sadrže H u svojoj formuli. HNO3. HBr.

CaO. sol jake kiseline i slabe baze = kisela (ono što je jače prevladava  ). očito.. Zn(OH)2. pH je manji manji pH = kiselije pH < 7  kiseline pH > 7  lužine pH vodenih otopina soli: sol slabe kiseline i jake baze = bazična. FeO. H2O. a kationa iz slabe baze ta baza i H+ (vidi u poglavlju Vrste kemijskih reakcija – hidroliza) – kiseli oksidi – njihovim otapanjem u vodi nastaju kiseline – oksidi nemetala: CO2. P2O5. a baze vedi) – kad se piše hidroliza soli. SO3 (središnji element je uvijek jednakovalentan (jednak oksidacijski broj) u oksidu i odgovarajudoj kiselini) – bazični oksidi – njihovim otapanjem u vodi nastaju lužine (ili bi nastajale da su topljivi) – oksidi metala: MgO. N2O5. Al(OH)3 (i Al i Al2O3). BaO. kiseline!. dakle reagiraju u kiselo–baznim reakcijama i s uobičajenim kiselinama i s uobičajenim bazama – npr. sol slabe kiseline i slabe baze = ovisi koja je jača (čiji pK je dalji od 7 – kiseline imaju pK manji od 7.com 21 – jake baze: hidroksidi alkalijskih metala (najčešde: NaOH. Fe2O3. kiselina + baza  sol + voda = neutralizacija KOH(aq) + HCl(aq)  KCl(aq) + H2O(l) . KOH). sol jake kiseline i jake baze = neutralna ("poništavaju se"). piše se za svaki ion koji potječe iz slabe kiseline ili slabe baze – hidrolizom aniona iz slabe kiseline nastaje ta kiselina i OH–.drzavna-matura. hidroksidi zemnoalkalijskih metala (najčešde Ca(OH)2) – sve ostalo što ima H ili OH (a da nije organski spoj – karboksilne kiseline imaju OH ali su. SO2. a ugljikovodici u "normalnim" kiselo–baznim reakcijama uopde ne reagiraju) smatrajte slabim kiselinama/bazama (amonijak i amini su također baze makar nemaju OH) pH vrijednost = logaritam koncentracije H+ pomnožen s –1 (da bude u svim "normalnim" slučajevima pozitivan)  što ima više H+. ovisno s kojim tvarima reagiraju. – amfoterne tvari: mogu biti kiseline ili baze. Cr(OH)3 2Al(s) + 6HCl(aq)  2AlCl3(aq) + 3H2(g) 2Al(s) + 2NaOH(aq) + 6H2O(l)  2Na[Al(OH)4] + 3H2(g) kiselo–bazne reakcije 1..

veličine i formule Zadaci 1. CO2 B. kiseli oksid + baza  sol + voda CO2(g) + Ca(OH)2(aq)  CaCO3(s) + H2O(l) osim kiselo–baznim reakcijama. Ar C. a ostali se samo formalno prerasporede (u stvarnosti se ni ne prerasporede jer nisu u kristalnoj rešetci nego u vodenoj otopini pa su ionako izmiješani). soli se mogu dobiti i redoks–reakcijama: 1. NH3 D. pa se svaka neutralizacija može pisati: H+(aq) + OH–(aq)  H2O(l) npr. K+(aq) + OH–(aq) + H+(aq) + Cl–(aq)  H2O(l) + K+(aq) + Cl–(aq) (osim ako nastaje netopljiva sol: Ba2+(aq) + 2OH–(aq) + 2H+(aq) + SO42–(aq)  BaSO4(s) + 2H2O(l) ) 2. s ako je netopljiva) + vodik Mg(s) + 2HBr(aq)  MgBr2(aq) + H2(g) i reakcijama dvostruke izmjene – od dvije topljive soli unakrsnom izmjenom iona nastaje jedna topljiva i jedna netopljiva AgNO3(aq) + KCl(aq)  AgCl(s) + KNO3(aq) – kiselo–bazni indikator = tvar koja poprima različitu boju pri pH iznad odnosno ispod određene vrijednosti ("jedne boje je u kiselom. metal + kiselina  sol(aq ako je topljiva. Od otopina navedenih soli iste koncentracije.drzavna-matura. CH4 2. kiselina + bazični oksid  sol + voda 2HNO3(aq) + Ag2O(s)  2AgNO3(aq) + H2O(l) 3. metal + nemetal  sol(s) 2Fe(s) + 3Cl2(g)  2FeCl3(s) 2.com 22 zapravo se reakcija odvija samo između H+ i OH– iona. koja je najviše lužnata? . druge u lužnatom") – složena slaba organska kiselina ili baza čiji konjugirani oblik ima različitu boju – promjene boja indikatora dane su u dodatku Razne boje i promjene boja – ostale forumule. Otapanjem koje od navedenih tvari u vodi nastaje kisela otopina? A. primjeri i zadaci za računanje dane su u poglavlju Mjerne jedinice.

NH4Cl D. H3PO4(aq) 5. NaO2CCH3 Rješenja 1. KNO3 D. 3. A D D A C D B . NaNO2 3. Reakcije dihidrogenfosfatnog iona u vodi: H2PO4–(aq) + H2O(l)  HPO42–(aq) + H3O+(aq). NH4Cl D. NaCl B. 2. BaO2 C. koja je najkiselija? A.com 23 A. NH4C2H4O2 B. AlCl3 7. koja je najkiselija? A. NH4Br C. NH4NO2 6. SO3 4. Vodena otopina koje od navedenih soli (koncentracije 1. NaNO2 C. H2O(l) C. KF D. K = 1. Vodena otopina koje od navedenih soli je najkiselija? A. 4. BaO B. MgCl2 C. NaCN C. 5. 7. SO2 D. 6. OH–(aq) D. Među vodenim otopinama navedenih soli koncentracije 0. KNO3 B. Među otopinama navedenih oksida jednake koncentracije.drzavna-matura.10 mol/dm 3.6 × 10–7 Koja je konjugirana baza H2PO4–? A. K = 6. HPO42–(aq) B.2 × 10–8 H2PO4–(aq) + H2O(l)  H3PO4(aq) + OH–(aq).0 mol/dm 3) ima pH manji od 7? A. NaCl B.

drzavna-matura.com 24 .

) unutar sebe su povezani kovalentnim vezama. H2O i NH3 su polarne jer su oko središnjeg atoma osim atoma vodika raspoređeni i slobodni elektronski parovi pa raspored nije simetričan (a analogno tome i SO2. SO42–. a potpuno ionski spojevi ne postoje). svrstavaju se po svojstvima.. orijentacijskom približnom granicom može se smatrati razlika elektronegativnosti 1. a s drugim ionima ionskom vezom – npr. NH4ClO4 se sastoji od NH4+ i ClO4– iona te jedna formulska jedinka sadrži jednu ionsku i 11 kovalentnih veza (4 N–H. C–H) i polarna (među atomima koji se više razlikuju po elektronegativnosti) – polarna veza ≠ polarna molekula! – polarne molekule su one koje imaju polarne veze koje nisu centralno simetrično raspoređene (ne "poništavaju" se naboji) – npr. CH3COO–. ali CCl4 nije iako sadrži 4 polarne C–Cl veze jer su one u prostoru simetrično raspoređene (tetraedar). ali XeF4 je nepolarna jer su i elektronski parovi simetrični.9 ... sve dvoatomne molekule osim onih elementarnih tvari su očito polarne – kovalentni spoj = spoj koji sadrži samo kovalentne veze – ionski spoj ≠ spoj koji sadrži samo ionske veze! – višeatomni ioni (NH4+. npr. CO je polarna molekula a CO2 nije. potpuno kovalentne su samo molekule elementarnih tvari.).com 25 5 VRSTE I JAKOST KEMIJSKIH VEZA – osnovne vrste veza među atomima: ionska. kovalentna. ali i veze među atomima koji se malo razlikuju po elektronegativnosti imaju svojstva nepolarnih veza. metalna – kovalentna veza može biti nepolarna (posve nepolarna veza je samo među istovrsnim atomima. a polarna bi bila i CBrClFI.. a kovalentnu istovrsni atomi i atomi koji se međusobno manje razlikuju po elektronegativnosti (tipično dva nemetala ili nemetal–elektronegativni metal) – granica između ionskih i kovalentnih spojeva nije čvrsta (što je razlika elektronegativnosti veda spoj je više ionski. OH–. 3 Cl=O i 1 Cl–O) – metalna veza je veza isključivo među atomima metala – istovrsnim ili raznovrsnim (legure) – ionsku vezu tvore atomi koji se međusobno jako razlikuju po elektronegativnosti (tipično metal–nemetal međusobno jako udaljeni u periodnom sustavu).drzavna-matura. PO43–. Cr2O72–. CH3Cl je polarna molekula.

uglavnom viša nego kovalentni a niža nego ionski električna vodljivost topljivost u vodi (i polarnim otapalima) slaba slaba za molekule koje nisu jako polarne dobra u talinama i vodenim otopinama uglavnom dobra dobra praktički nikakva (kemijska reakcija ≠ otapanje) topljivost u nepolarnim otapalima (npr. najpoznatiji je dijamant (i grafit se najčešde tu ubraja. to su tališta spojeva viša – jakost kovalentne veze: također su krade veze (manji zbroj polumjera) jače. trostruke veze su jače (i krade) od dvostrukih a dvostruke od jednostrukih – tališta i vrelišta kovalentnih spojeva NE ovise o jakosti kovalentne veze nego o jakosti međumolekulskih privlačenja (koja ovise o polarnosti) i masi molekula – viša tališta i vrelišta imaju polarniji spojevi i spojevi vede molarne mase – kovalentna veza je usmjerena u prostoru. ali nije tipičan kovalentni kristal jer ima slojeve slobodnih elektrona (kao u metalima. u NaCl nego u KI. jača je u MgO nego u NaCl. zato dobro vodi električnu struju) među slojevima kovalentno vezanih atoma) . dakle ionska veza je jača među manjim ionima vedeg naboja (npr.drzavna-matura. a ionska i metalna nisu – ionski kristali = kristali ionskih spojeva – kovalentni kristali ≠ kristali kovalentnih spojeva – u kovalentnim kristalima je vrlo velik broj atoma međusobno povezan kovalentnim vezama – vrlo velika tvrdoda.. visoka tališta – primjeri kovalentnih kristala su malobrojni. q1 i q2 naboji iona a r minimalni razmak među njima (zbroj njihovih polumjera). kloroform) uglavnom dobra uglavnom slaba praktički nikakva (kemijska reakcija ≠ otapanje) – jakost ionske veze može se predvidjeti po formuli gdje je k konstanta proporcionalnosti..com 26 – najvažnije razlike u svojstvima vedine spojeva kovalentni tališta (i vrelišta) niska ionski visoka metali velik raspon. utjecaj naboja je značajniji nego utjecaj polumjera) – što je ionska veza jača.

CH3CH2OH–H2O zbog čega se etanol jako dobro miješa s vodom. kao što su proteini. Londonove sile – vodikova veza – najjače međumolekulsko privlačenje. N2H4.drzavna-matura. Al–N C. npr. elementarni nemetali i nepolarne molekule mogli bi biti samo u plinovitom stanju Zadaci 1.com 27 – kristali vedine kovalentnih spojeva (i plemenitih plinova) nazivaju se molekulski i na okupu ih drže međumolekulska privlačenja (molekule nisu međusobno povezane kovalentnim vezama!) – mala tvrdoda. Koja od navedenih dvoatomnih molekula sadrži najkradu vezu? . SiCl4. O3. N ili F) i drugog atoma vodika – između istovrsnim (npr. I2. H2S. PH3. HF zato imaju viša vrelišta nego što bi se očekivalo prema analognim H2S. HCl. NaI D. Veza između kojeg od navedenih parova atoma ima najizraženiji ionski karakter? A. parovi nukleotida u DNA međusobno su povezani vodikovim vezama) – van der Waalsove sile (dipol–dipol interakcije) – među polarnim molekulama – Londonove sile (inducirani dipol–inducirani dipol interakcije) – vrlo slaba privlačenja među nepolarnim molekulama (i atomima plemenitih plinova) – kad ih ne bi bilo. U kojem nizu čestica su sve veze unutar njih kovalentne? A. As4 2. van der Waalsove sile.. po dvije molekule karboksilnih kiselina se međusobno povezuju u dimere) ili raznovrsnim molekulama (npr. NH3–H2O zbog čega je amonijak jako topljiv u vodi. Al–O 3.) ili među različitim dijelovima iste molekule (prvenstveno duže organske molekule s više funkcionalnih skupina.. HBr C. PCl3 B. jod) – osnovne vrste međumolekulskih interakcija (nisu prave veze! jer su mnogo slabije): vodikova veza. Al–Se D. NH4Br. BCl3. H2O. niska tališta (često sublimiraju. Al. Al–As B. između atoma vodika vezanog uz jako elektronegativni atom (O. NH3.

samo 1 B. Na slici. O2. visoka električna vodljivost B. N2. NaOCl D. Koja od navedenih čestica sadrži samo kovalentne veze? A. N2. K2CrO4 5. koje veze su vodikove veze? A. 1 i 3 D. O2. O2 C. F2 poredaju po porastu jačine veze? A. F2 D. F2. H2SO4 B. O2 C. N2. 2 i 3 8. Sva od navedenih svojstava tekudina povedavaju se porastom jakosti međumolekulskih sila. visoko talište C. N2 6. samo 2 C.drzavna-matura. F2. NH4NO3 C.com 28 A. N2 B. Sve navedeno su osobine vedine ionskih tvari u čvrstom stanju OSIM: A. Koji je točan redoslijed kad se molekule N2. O2. S2 4. OSIM: A. topljivost u vodi D. netopljivost u organskim otapalima 7. vrelište . 1. F2 D. F2 B. O2.

D 6. A 4. A 7. tlak para D. C .com 29 B. viskoznost Rješenja 1. entalpija isparavanja C.drzavna-matura. A 5. B 8. A 2. D 3.

com 30 6 VSEPR teorija – raspored kovalentno vezanih atoma u prostoru opisuje se pomodu VSEPR teorije (teorija odbijanja elektronskih parova valentne ljuske) – osnovni raspored u prostoru ovisi o tome koliko je "stvari" vezano uz središnji atom (pri čemu je jedna "stvar" jedan atom (bez obzira je li veza jednostruka ili višestruka) ili jedan elektronski par ili jedan nespareni elektron) – "stvari" se raspoređuju tako da budu što udaljenije jedna od druge (zamisliti kako bi se rasporedio takav broj jednakih balona zavezanih skupa) iza ravnine papira ispred ravnine papira u ravnini papira broj "stvari" 1 prostorni oblik linearna 2 linearna 3 planarna 4 tetraedar .drzavna-matura.

drzavna-matura. pa se svi mogudi rasporedi oko jednog središnjeg atoma mogu prikazati (najbitnije strukture su uokvirene. a one koje nemaju praktično značenje precrtane.com 31 5 trostrana bipiramida 6 oktaedar – ako je jedna ili više "stvari" elektronski par (ili nespareni elektron). dani su jednostavni primjeri za sve za koje postoje): broj "stvari" od toga el. parova (ili nesparenih elektrona) 0 1 2 3 4 1 linearna H2 H–H 2 linearna BeCl2 linearna –CN –C N: He He: . za oblik koji u prostoru zauzimaju ostale "stvari" (atomi) postoji određeni naziv.

drzavna-matura.com 32 3 planarna BCl3 planarna kutna SO2 linearna NO 4 tetraedar CH4 trostrana piramida planarna kutna H2O linearna HCl Ar NH3 5 lin trostrana bipiramida oblik ljuljačke SF4 T–oblik ClF3 linearna XeF2 earna PCl5 .

nego poredak i uočiti da te razlike nisu osobito velike ali ni zanemarive): Kako nacrtati prostornu strukturu? npr. valentnih elektrona.drzavna-matura. a kao posljedica toga su kutevi među atomima vezanim uz atom koji ima i nevezne elektrone malo manji od onih danih u prvoj tablici – točne kuteve nije mogude samim time jednostavno predvidjeti. HSO4– – napisati Lewisovom simbolikom (pripisati svakom atomu njegov broj "točkica" tj. smisleno povezati atome u molekulu (vodik je jednovalentan!. za molekule koje potječu iz tetraedra oni su približno (ne treba znati brojke. dodati određeni broj elektrona anionu odnosno oduzeti kationu) O H O S O . središnji atom je najčešde onaj koji je jedini takav i/ili onaj najvedeg atomskog broja).com 33 6 linearna oktaedar SF6 kvadratna piramida planarna kvadratna T–oblik ClF5 XeF4 – VSEPR teorija kaže da se međusobno najjače odbijaju slobodni elektronski parovi. ali npr. a najslabije vezni elektronski parovi – zbog toga se nevezni elektroni (slobodni elektronski parovi i nespareni elektroni) najprije smještaju u međusobno što udaljenije položaje (vidi npr. ugljik gotovo uvijek četverovalentan. također iz istog razloga su kutevi među neveznim elektronima te između neveznog elektrona i vezanog atoma malo vedi od onih danih u prvoj tablici. planarni kvadratni oblik).

planarna kutna – ostali O imaju po jednu vezu i dva ili tri nevezna para – ako je samo jedna veza.. i 1 i 2 D. i prema tome odrediti prostorni raspored. i što jasnije ga nacrtati raznim vrstama crtica Zadaci 1... – S okružuju 4 veze  tetraedar – lijevi O dvije veze i dva nevezna para  kao u molekuli vode.com 34 O – odrediti koliko je "stvari" oko svakog atoma i koliko je od toga veza a koliko neveznih (parova) elektrona (osim za vodik jer za nj postoji samo jedna mogudnost). samo 1 B. ni 1 ni 2 2. Koja od navedenih čestica ima isti prostorni oblik kao NH3? . kod koje čestice se svi njeni atomi nalaze u istoj ravnini? 1) CH3+ 2) CH3– A. raspored može biti samo linearan .drzavna-matura.. Prema VSEPR teoriji. samo 2 C.

com 35 A. SF4 5. Napiši Lewisove i prostorne formule za: A. D 4. Središnji atom nema oktet valentnih elektrona. PCl4+ D. ClF4– Rješenja 1.drzavna-matura. koji od navedenih atoma može imati više od 8 valentnih elektrona? A. D . CO32– C. N C. ClF3 B. NO3– D. C. U kojoj od navedenih čestica središnji atom nije okružen s točno 8 valentnih elektrona? A. Cl 4. SO32– B. BF4– B. Središnji atom je S. Sve veze su dvostruke. Koja tvrdnja je točna za najstabilniju Lewisovu strukturu CS2? A. D. SO3 3. A 2. 6. Nema neveznih parova valentnih elektrona. Kad tvori kovalentne veze. F D. H B. A 3. ClF2+ C. B. NCl3 C.

B 6. samo zadnja s običnim crticama): . .drzavna-matura. prostorne (Lewisove mogu biti iste. .com 36 5.

d = a kocke. V = volumen jedinične delije. jednostavna (primitivna) . Va = volumen volumen kugle: Va = 4/3r3π (volumen atoma računa se prema volumenu kugle) Z = broj atoma u jednoj deliji gustoda: (Ar = relativna atomska masa. M = molarna masa) udio prostora koji zauzimaju atomi (Ks = koeficijent slaganja): udio prazinina = 1 – udio prostora koji zauzimaju atomi KB = koordinacijski broj (broj atoma kojima je atom okružen) 1) temeljni tipovi kristalnih struktura izgrađenih od istovrsnih atoma a) kubična kristalna rešetka volumen kocke: V = a3 i. nego razumjeti i pamtiti izgled jedinične delije (ionako ju treba znati nacrtati) oznake: r = polumjer atoma.drzavna-matura. D = a jednog atoma = plošna dijagonala = prostorna dijagonala kocke. NA = Avogadrova konstanta. u = unificirana atomska jedinica mase.com 37 7 KRISTALNE STRUKTURE preporuka: ne učiti napamet formule i brojeve. a = duljina brida jedinične delije.

com 38 središta atoma nalaze se na vrhovima kocke. susjedni atomi se "dotiču" na plošnoj dijagonali pa je: 4r = d = a  a = 4r/ =2 r svaki atom na vrhovima dijeli 8 susjednih delija. susjedni atomi se "dotiču" na prostornoj dijagonali pa je: 4r = D = a  a = 4r/ svaki atom na vrhovima dijeli 8 susjednih delija. a atom u sredini pripada jednoj deliji pa je: Z = 1/8 × 8 + 1 = 2 svaki atom "dotiče" 8 atoma pa je: KB = 8 iii.drzavna-matura. a atom u sredini plohe pripada dvjema delijama pa je: . prostorno (volumno) centrirana središta atoma nalaze se na vrhovima kocke i u središtu kocke. plošno centrirana središta atoma nalaze se na vrhovima kocke i u središtima strana kocke. može se smatrati da se susjedni atomi "dotiču" na bridovima kocke pa je: a = 2r svaki atom dijeli 8 susjednih delija pa je: Z = 1/8 × 8 = 1 svaki atom "dotiče" 6 atoma pa je: KB = 6 ii.

također) 2) temeljni tipovi struktura binarnih spojeva – kubična kristalna rešetka (V = a3) A = anion.drzavna-matura. K = kation  anion i anion odnosno kation i kation se u kristalnoj rešetki međusobno ne "dotiču" (istovrsni naboji se odbijaju) nego se uvijek "dotiču" anion i kation (naboji različitog predznaka se privlače) Z = broj formulskih jedinki u jednoj deliji – struktura CsCl . 3 gore i 3 dolje pa je : KB = 12 Z = 2×1/2 + 2×6×1/6 + 3 = 6 – plošno centrirana kubična i heksagonska kristalna rešetka se nazivaju "guste" jer imaju najvedi (jednaki) koeficijent slaganja (najvedi koordinacijski broj. 4 gore i 4 dolje) pa je: KB = 12 b) heksagonska kristalna rešetka volumen heksagonske prizme: V = B×c = 6a2 /4 × c = a2c /2 susjedni atomi se "dotiču" na bridu baze prizme pa je: a = 2r jednaka gustoda slaganja kao i kod plošno centrirane kubične. svaki atom "dotiče" 6 atoma u istoj ravnini.com 39 Z = 1/8 × 8 + 6 × 1/2 = 4 svaki atom "dotiče" 12 atoma (4 u istoj ravnini.

gustodu molibdena.com 40 kad su anion i kation približno jednake veličine. 2. Polumjer atoma Mo je 136 pm.drzavna-matura. Polumjer atoma Po je 190 pm. gustodu polonija. duljinu brida elementarne delije. Kristalna struktura molibdena je karakterizirana volumno centriranom kockom. Radioaktivni metal polonij kristalizira po tipu primitivne kubične strukture. udio praznog prostora u kristalu molibdena. b. . Izračunaj: a. rešetka se sastoji od dviju plošno centriranih rešetaka "uguranih" jednu u drugu tako da su ioni jedne između iona druge. anion i kation se "dotiču" na prostornoj dijagonali D=a = 2r(A) + 2r(K) Z = 1 = 1A + 1K KB = 8 – struktura NaCl kad je kation znatno manji od aniona. c. Izračunaj: a. b. rešetka se sastoji od dviju primitivnih rešetaka "uguranih" jednu u drugu tako da su ioni jedne u središtima delija druge. duljinu brida elementarne delije. anion i kation se "dotiču" na bridu a = 2r(A) + 2r(K) Z = 4 = 4A + 4K KB = 6 Zadaci 1.

Srebrov klorid.63 5. a) 380 pm. Talijev(I) klorid. Odredi tip kubične kristalne rešetke nikla (jednostavna. a) 314 pm. 1. b) 10.drzavna-matura.57 g cm–3.9 g/cm3.03 g cm–3 . b) 7. Najmanja udaljenost između središta Tl+ i Cl– iona je 333 pm.125 nm.3 g/cm3. a gustoda 8. volumno centrirana). a duljina brida kubične kristalne rešetke nikla 0. Izračunaj: a) duljinu brida elementarne delije AgCl b) najmanju udaljenost između središta iona Ag+ i Cl–. c) 32% 3. Izračunaj: a) duljinu brida delije TlCl. TlCl. kristalizira po tipu rešetke NaCl.353 nm. Gustoda AgCl je 5. b) gustodu talijevog(I)klorida izraženu u g cm–3. plošno centrirana. Z = 4  plošno centrirana 4. Koliki je osni omjer c/a? 5. 4. Eksperimentalno je ustanovljeno: gustoda nikla je 8. b) 278 pm 6. Kristalna struktura kobalta opisana je gustom heksagonskom slagalinom.com 41 3. a) 384 pm. a) 555 pm.32 g/cm3 2. b) 6. Duljina stranice baze elementarne delije kobalta iznosi 250. 6. AgCl.1 pm. polumjer atoma nikla 0. kristalizira po tipu rešetke CsCl.85 g/cm 3. Rješenja 1.

drzavna-matura.com

42

8 ELEKTROKEMIJA
sve reakcije u elektroliznim i galvanskim člancima su redoks–reakcije Katoda Redukcija Anoda Oksidacija (uvijek – i u elektrolizi i u galvanskim člancima!) u elektrolizi: kationi putuju prema katodi (pozitivni su pa trebaju primiti elektrone  katoda je negativna elektroda pa privlači pozitivne katione), anioni prema anodi (negativni su pa trebaju otpustiti elektrone  anoda je pozitivna elektroda pa privlači negativne anione) elektroliza vode: A(+): 2H2O → O2 + 4e– + 4H+ K(–): 2H2O + 2e– → H2 + 2OH– /×2 6H2O → 2H2 + O2 + 4OH– + 4H+ 4H2O 2H2O(l) → 2H2(g) + O2(g) pri elektrolizi vodene otopine kiseline (npr. H2SO4) ili lužine (npr. NaOH) ne mogu nastati "suprotni" ioni (OH– u kiselom, H+ u lužnatom), nego umjesto toga na toj elektrodi reagira "vodeni" dio kiseline ili lužine: za kiselinu: K: 2H+ + 2e–  H2 za lužinu: A: 4OH–  O2 + 4e– + 2H2O (druga polureakcija i ukupna reakcija su iste kao za elektrolizu vode) elektroliza vodenih otopina kationa alkalijskih i zemnoalkalijskih metala (i aluminija) i složenih (višeatomskih) aniona je zapravo elektroliza vode – na onoj elektrodi na kojoj bi se pri elektrolizi taline iste tvari izlučivala tvar koja potječe iz nekog od tih iona, umjesto toga se izlučuje vodik (katoda) odnosno kisik (anoda) primjeri:
elektroliza vodene otopine: Na2SO4(aq) AlCl3(aq) Cu(NO3)2(aq) produkti na katodi H2, OH– H2, OH– Cu(s) produkti na anodi O2, H+ Cl2(g) O2, H+

zato treba uvijek paziti za elektrolizu, osobito halogenida (npr. NaCl, KI, AlBr3...), radi li se o talini ili o vodenoj otopini!

drzavna-matura.com

43

standardni redukcijski potencijal (E°) – znači da je određen za reakciju redukcije – što je pozitivniji, redukcija je spontanija (ako je pozitivan, redukcija je spontanija od redukcije vodika, što znači događa se u vodenoj otopini, a ako je negativan, redukcija se ne događa u vodenoj otopini nego se umjesto toga reducira vodik (elektroliza vode!)); za oksidaciju (reakciju u obrnutom smjeru) mu treba obrnuti predznak Voltin niz ( = elektrokemijski niz = niz standardnih redukcijskih potencijala metala): – kationi alkalijskih metala (od donjih – najreaktivnijih – prema gornjima) –||– zemnoalkalijskih metala –||– –||– aluminija i nekih prijelaznih metala (cink, kadmij, krom...) 0 (H+) kationi "poluplemenitih" i "plemenitih" metala (redom najvažniji primjeri): Cu2+, Ag+, Pd2+, Pt2+, Au3+ + reaktivniji metali se "bolje osjedaju" u "izreagiranom" (ionskom) obliku, a manje reaktivni u metalnom – reaktivniji metal (s manjim redukcijskim potencijalom) "istiskuje" manje reaktivan (s vedim redukcijskim potencijalom) iz otopine njegovih iona (npr. ako se bakrena žica stavi u otopinu srebrova nitrata, na žici se izlučuju "pahuljice" srebra, a otopina poplavi od Cu2+ iona) – pri čemu zbog kretanja elektrona nastaje električna struja ako se uzme po komad oba metala i povežu vodičem (metalna žica) i elektrolitskim mostom (otopinom ili gelom koji provode električnu struju jer sadrže ione) da se zatvori strujni krug (to je galvanski članak) procesi u galvanskim člancima su obrnuti od procesa u elektrolizi: u elektrolizi električna struja daje energiju za nespontane procese (E° negativan), a u galvanskim člancima spontani procesi (E° pozitivan) uzrokuju električnu struju – i elektrode su obrnute nego u elektrolizi: katoda je pozitivna, anoda je negativna – elektroni putuju kroz žicu (vodič I. reda) od anode (gdje nastaju oksidacijom) do katode (gdje su potrebni za redukciju), a kroz elektrolitski most (vodič II. reda) anioni putuju u suprotnom smjeru da bi obje otopine ostale neutralne prikazi galvanskog članka (na primjeru Daniellijevog članka): – jednadžbe polureakcija: A(–): Zn(s)  2e– + Zn2+(aq)

drzavna-matura.com

44

K(+): Cu2+(aq) + 2e–  Cu(s) – zbirna jednadžba reakcije: Zn(s) + Cu2+(aq)  Zn2+(aq) + Cu(s) – shematski prikaz: Zn(s)|Zn2+(aq)||Cu2+(aq)|Cu(s) (piše se slijeva nadesno redom kako putuju elektroni, dakle od onog što se oksidira preko onog u što se oksidira preko onog što se reducira do onog u što se reducira; jednostruke crte označavaju granice između elektroda i otopine a dvostruka elektrolitski most) – skica (crtež):

V = voltmetar; ako je umjesto V izvor električne struje (

), onda je to elektrolizni

članak i smjerovi kretanja e– i aniona te naboji elektroda su obrnuti, sve ostalo jednako

(za računanje u elektrokemiji pogledati Mjerne jedinice, veličine i formule – c–VII. i XIII.)

Zadaci 1. Tijekom elektrolize taline soli, kationi se kredu prema A. anodi i reduciraju B. anodi i oksidiraju C. katodi i reduciraju D. katodi i oksidiraju 2. Koja reakcija se zbiva na katodi tijekom elektrolize vodene otopine KCl? A. K+(aq) + e–  K(s) B. 2H2O(l) + 2e–  H2(g) + 2OH–(aq)

drzavna-matura.com

45

C. 2Cl–(aq)  Cl2(g) + 2e– D. 2H2O(l)  O2(g) + 4H+(aq) + 4e– 3. Točna/e tvrdnja/e o galvanskim člancima je(su): 1) oksidacija se odvija na anodi 2) elektroni se kredu od katode prema anodi A. samo 1 B. samo 2 C. i 1 i 2 D. ni 1 ni 2 4. U elektrokemijskim člancima katoda je uvijek elektroda na kojoj: A. se odvija oksidacija. B. se odvija redukcija. C. nastaju pozitivni ioni. D. nastaju negativni ioni. 5. Na broj molova metala izlučenog tijekom elektrolize utječe sve navedeno OSIM: A. jakost struje B. vremensko trajanje elektrolize C. naboj iona D. molarna masa 6. Tijekom elektrolize razrijeđene vodene otopine sumporne kiseline, što nastaje na anodi? A. vodik B. sumporovodik C. kisik D. sumporov dioksid 7. Koji od navedenih metala je najreaktivniji? A. srebro B. olovo C. željezo D. cezij

ii.236 V A. izračunaj množinu svakog nastalog produkta. B 5. Kojoj se elektrodi tijekom rada članka povedava masa i zašto? Rješenja 1. D 8. A. katodi B. n(OH–) = 1. C 2.508 V. a) i. Napiši i izjednači jednadžbu ukupne reakcije koja se odvija u tom članku. anodi ii. plavo obojenje (zbog reakcije joda sa škrobom). b) 0.com 46 8. n(H2) = 5.12×10–2 mol 9. Ako struja od 0. A 4.6×10–3 mol. Galvanski članak temelji se na polureakcijama: Cr3+ + 3e–  Cr E˚ = –0. C 7. B 3.0 mol/dm3 s dodatkom fenolftaleina i škroba. ružičasto obojenje (fenolftalein zbog nastanka OH–).drzavna-matura. c) katodi. D 6.0 minuta. 2I–  I2 + 2e–. mjehuridi pina (H2) c) n(I2) = 5. 9. Izračunaj standardni potencijal članka. jer se na njoj izlučuje metalni nikal . Napiši jednadžbe polureakcija na: i. anodu ii. a) 3Ni2+(aq) + 2Cr(s)  2Cr3+(aq) + 3Ni(s). C.0 mL otopine 90.6×10–3 mol. Opiši što se može opaziti (vizualno) uz: i. ii.200 A protječe kroz 25.744 V Ni2+ + 2e–  Ni E˚ = –0. Provodi se elektroliza vodene otopine NaI koncentracije 1. katodu C. 2H2O + 2e–  H2 + 2OH– b) i. B.

drzavna-matura.com 47 .

a mnogima bi mogao biti jednostavniji (ista stvar.00 L / 22.04 mol – za pretvaranje mjernih jedinica možemo napisati definicijsku jednakost. potencirati i dijeliti (kratiti).00 mol + 1.drzavna-matura.00 mol + 1. npr.04 mol = 1. nego ih treba pomodu ostalih podataka u zadatku prvo pretvoriti. 1 h = 3600 s . pretvaranje mjernih jedinica (način pretvaranja mjernih jedinica koji se uglavnom ne uči u našim školama. malo drukčiji pristup)) – mjerne jedinice pri računanju možemo tretirati isto kao nepoznanice u jednadžbi (i jedno i drugo su slova  ) – možemo ih množiti. VELIČINE I FORMULE i. npr. a zbrajati i oduzimati možemo samo iste s istima npr.000 kg + 1 g = 1000 g + 1 g = 1001 g 1.4 Lmol–1 = 1. množimo tako da se odgovarajude jedinice pokrate: isto možemo postupati i sa složenim jedinicama: 1) 1 km = 1000 m.com 48 9 RAČUNANJE U KEMIJI: MJERNE JEDINICE.00 L ne možemo zbrojiti.00 mol + 0. ako se radi o plinu 1. 1. 1 min = 60 s 1 pm = 10–12 m iz koje možemo napraviti razlomke kojima (jer su jednaki 1) možemo bilo što množiti.

veličine koje je potrebno poznavati jedinice temeljne SI veličine duljina (l) masa (m) vrijeme (t) jakost električne struje (I) temperatura (T) količina tvari (n) metar (m) kilogram (kg) sekunda (s) amper (A) stupanj (K) mol (mol) ostale veličine jedinice .drzavna-matura. i pomodu njih provesti čitavi računi. 1 m3 = 106 cm3 mogu se napisati i jednakosti kao što su 1 mol = 6. a na tome se gube bodovi!) – to je najbolja kontrola za mogude zabune! ii.4 L plina (korišteno u jednom od početnih primjera) .. što se onda često i zaboravi. ali vedinom je preporučljivije računati s veličinama a brojeve i pripadajude jedinice uvrstiti tek u konačni izraz jer je tako manje pisanja – uvijek s brojevima uvrštavati i mjerne jedinice (a ne ih napisati tek uz rezultat..com 49 2) 1 kg = 103 g.022 ∙ 1023 (čestica) 1 mol H2O = 18.02 g H2O 1 mol plina = 22.

com 50 površina (S) volumen (V) gustoda (ρ) tlak (p) naboj (q) napon ili električni potencijal (U ili E) energija. W) relativna atomska masa (Ar) relativna molekulska masa (Mr) molarna masa (M) molarni volumen plina (Vm) maseni udio (w) množinski udio (x) volumni udio (φ) množinska koncentracija (c) masena koncentracija (γ) molalnost (b) m2 m3 kg/ m3 (ili češde g/ cm3) paskal Pa = kg/ m s2 kulon C = As volt V = kg m2 / A s3 džul J = kg m2/ s2 = Pa m3 g/ mol L/ mol mol/ dm3 g/dm3 mol/ kg prefiks oznaka red veličine piko nano mikro mili centi deci deka hekto kilo mega p n μ m c d da h k M 10–12 10–9 10–6 10–3 10–2 10–1 101 102 103 106 . Q. H.drzavna-matura. toplina. entalpija ili rad (E.

drzavna-matura. m=masa otopljene tvari. ali ne i formule. molalnost . opda plinska jednadžba (opda jednadžba stanja idealnog plina) nije potrebno pamtiti plinske zakone. gustoda IV. bitne formule (uz ispit su dane konstante i periodni sustav. n=množina otopljene tvari. oni se svi lako mogu izvesti iz opde plinske jednadžbe tj. ali pametnom upotrebom broj formula koje se mora pamtiti može biti vrlo mali) I. a koncentracija je obično zadana u mol/dm3 odnosno volumen u dm3 ili cm3 pa treba pretvoriti jedinice! (također tlak može biti zadan u kPa ili hPa) II. sve što se može izračunati pomodu njih može se i pomodu opde plinske jednadžbe iz opde plinske jednadžbe i izraza za množinsku koncentraciju lako se može izvesti izraz za osmotski tlak (p=icRT) pa ni njega nije potrebno posebno pamtiti (samo uočiti da je bitan i faktor disocijacije i kao i za ostala koligativna svojstva) paziti da je J (dio mjerne jedinice za R) = Pa m3.com 51 iii. V=volumen otopine (ne pobrkati s formulom za gustodu! koja je motopine/ Votopine) V. množinska i masena koncentracija c=množinska koncentracija. V=volumen otopine γ=masena koncentracija. odnos množine i drugih veličina (zadnji izraz je izveden iz izraza za množinsku koncentraciju pa ga nije potrebno tu pamtiti) III.

za molekulske tvari je jednak 1 a za jednostavne ionske tvari je jednak broju iona od kojih se forumulska jedinka sastoji) b=molalnost K=Kf=krioskopska konstanta  za sniženje tališta K=Kb=ebulioskopska konstanta  za povišenje vrelišta (formule su potpuno iste. sniženje tališta i povišenje vrelišta i=faktor disocijacije (broj čestica koje u otopini nastaju disocijacijom 1 čestice otopljene tvari.com 52 motapala≠motopine osim za vrlo razrijeđene otopine u kojima je masa otopljene tvari zanemarivo mala (najčešde najmanje 103 puta manja od mase otapala) – paziti na grame/kilograme! VI. I=jakost električne struje. Faradayevi zakoni elektrolize prvi Faradayev zakon elektrolize q=naboj. t=vrijeme z=broj elektrona u jednadžbi polureakcije u kojoj nastaje 1 čestica tvari čija se množina uvrštava n=množina F=Faradayeva konstanta (zgodno je znati da je F=NA∙e  umnožak Avogadrove konstante i elementarnog naboja e=1. samo treba znati da se ΔT od tališta oduzima a vrelištu dodaje) VII.602∙10–19 C. po čemu formula postaje logična: ukupni preneseni naboj = naboj jednog elektrona × broj elektrona koji sudjeluju u reakciji) drugi Faradayev zakon elektrolize: ako se elektroliza provodi u dva ili više serijski spojenih elektrolizera.drzavna-matura. množine tvari izlučene na elektrodama istom množinom elektriciteta odnose se obrnuto proporcionalno broju izmijenjenih elektrona u reakcijama: .

com 53 (može se izvesti iz prvog zakona) VIII. udjeli – maseni. iskorištenje (umjesto množine može i masa ili volumen i sl. najpreglednije je sve pisati u "tablicu" jednadžba 1 + jednadžba 2 jednadžba za koju treba izračunati entalpiju \×A \×B reakcijska entalpija za jednadžbu 1 reakcijska entalpija za jednadžbu 2 \×A \×B reakcijska entalpija za jednadžbu za koju treba izračunati entalpiju .) IX. ako ne piše drukčije) Hessov zakon (izračunavanje reakcijske entalpije iz reakcijskih entalpija drugih reakcija): jednadžbe reakcija mogu se tretirati kao matematičke jednadžbe – množiti i dijeliti brojevima tako da se pomnoži ili podijeli svaki stehiometrijski koeficijent u jednadžbi.drzavna-matura. pomnožiti sve reakcijske entalpije istim brojevima kojima su pomnožene odgovarajude jednadžbe te i njih zbrojiti. ako se množi ili dijeli negativnim brojem reaktanti i produkti se međusobno zamijene. množinski i volumni za volumni (φ) i množinski (x) udio je potpuno isto samo umjesto masa volumeni (V) odnosno množine (n) X. reakcijska entalpija = entalpija stvaranja produkata – entalpija stvaranja reaktanata ovo se čak ni ne mora nazvati formulom jer je logično ako se "nestajanje" reaktanata shvati kao njihovo od–stvaranje (suprotan proces od stvaranje) pa se zato mijenja predznak njihovih entalpija paziti na množenje entalpije stvaranja svake tvari sa stehiometrijskim koeficijentom (to je broj koji piše ispred čestice u jednadžbi) te tvari u jednadžbi rekacije za koju se računa entalpija! (entalpije stvaranja su zadane za 1 mol tvari (što se vidi jer je jedinica kJ/mol). namjestiti tako da se pri zbrajanju zadanih jednadžbi pokrate sve tvari osim onih koje su u jednadžbi za koju treba izračunati entalpiju (iste tvari koje se pri zbrajanju jednadžbi nalaze sa suprotnih strana strelice se krate odnosno oduzimaju).

razlika potencijala (galvanskog članka) logika: E je standardni redukcijski potencijal. pozitivni ili negativni) paziti na agregatna stanja (pisati ih). . X. konstanta ravnoteže (po koncentraciji tvari u ravnotežnom stanju) xX + yY + .drzavna-matura. A. su reaktanti. . pa ostaje istog predznaka za reaktant koji se u reakciji reducira (prima elektrone). a standardne entalpije se odnose na standardna stanja tj.. B. a... produkti u jednadžbi.. stanja u kojima su tvari pri "normalnim" (sobnim) uvjetima) XI. .. a manja što ima više reaktanata svakako pisati mjerne jedinice uz koncentracije jer koncentracijska konstanta ima svoju jedinicu! XIII. a mijenja predznak za reaktant koji se oksidira (otpušta elektrone) . aA + bB + . x. njihovi stehiometrijski koeficijenti – formula je logična jer je Kc veda što u ravnoteži ima više produkata. ista tvar u različitom agregatnom stanju u termokemiji nije ista! (postoje reakcijske entalpije taljenja.com 54 (A i B su cijeli brojevi ili razlomci.. ali u tom slučaju je bolje poraditi na matematici) – isto tako i pOH i pK (p znači logaritam pomnožen s –1) Kw je ionski produkt vode = konstanta ravnoteže za reakciju H+ + OH–  H2O pomnožena s [H2O] XII. y. ... dakle napisan je za redukciju. Y. pH vrijednost je logaritam ravnotežne koncentracije vodikovih iona pomnožen s –1 paziti da se uvrštava koncentracija H+ u mol/dm3 a ne s nekom drugom mjernom jedinicom obrat (izračunavanje koncentracije H+ iz pH): [H+] = 10–pH mol/dm3 (treba pamtiti samo u slučaju apsolutnog nepoznavanja logaritama iz matematike. b.... isparavanja itd...

i ponavlja taj postupak. da bi bilo krade. rješavanje dvojnih razlomaka). izračunati i molarna masa vode. za c se podrazumijeva da je koncentracija otopljene tvari u otopini) (uokvireno je samo da se lakše vidi što je u tim formulama poznato) – zapiše se formula za ono što je nepoznato: – gleda se što se u formuli za nepoznato može zamijeniti izrazom iz formule za poznato. M (a može se. dakle mogu se iz periodnog sustava očitati relativne atomske mase i izračunati molarna masa tvari.drzavna-matura. dakako. ili uz malo zdravorazumske logike preobličiti tako da se može zamijeniti. E mora biti pozitivno tj. masa atoma (ili molekule) = relativna atomska (ili molekulska) masa × unificirana atomska jedinica mase Primjer pametnog baratanja formulama izračunavanje molalnosti (b) vodene otopine određene tvari iz poznate množinske koncentracije (c) i gustode (ρ) te otopine – pogleda se postoji li još neki "skriveni" zadani podatak: poznato je o kojoj se tvari radi. ali to nam u ovom slučaju nije potrebno) – zapišu se formule za sve što je poznato: (tvar = otopljena tvar.com 55 ako se traži moguda reakcija. dok se ne dođe do konačnog izraza u kojem je sve što treba uvrstiti poznato: . uz matematičko sređivanje izraza (kradenje. što vede za što bolju reakciju! XIV.

drzavna-matura. a jednom kad se uvježba ovakav tip izvođenja i dobro poznaju sve osnovne formule (s razumijevanjem što koje slovo u njima znači!). ali uz malo vježbe nije preteško. može se pomodu njih izračunati jako puno tipova zadataka. vjerojatno de se vidjeti po tome što se jedinice nede dobro pokratiti – i izračuna – bez panike: možda izgleda teško.com 56 (obično ima više mogudnosti za redoslijed zamjena i sve su ispravne dokle god daju smislen konačni izraz) (paziti što se odnosi na otapalo a što na otopinu. a nije vjerojatno da de išta biti osjetno teže od ovog primjera  Primjer za Hessov zakon Iz reakcijskih entalpija za reakcije: C(s) + O2(g) CO2(g) ΔrH1 = –393 kJ mol–1 ΔrH2 = –283 kJ mol–1 CO(g) + 1/2O2(g) CO2(g) izračunamo reakcijsku entalpiju za reakciju: C(s) + 1/2O2(g) CO(g) –393 kJ mol–1 \ × (–1) –283 kJ mol–1 \ × (–1) C(s) + O2(g) CO2(g) CO2(g) + CO(g) + 1/2O2(g) . što na sastojak a što na smjesu i sl.) – u konačni izraz uvrste se brojevi s mjernim jedinicama (uz po potrebi odgovarajude pretvaranje) – ako je nešto krivo.

pogreške zbog zaokruživanja i sl. kisika 57.com 57 C(s) + 1/2O2(g) CO(g) ? C(s) + O2(g) + CO2(g) CO2(g) CO(g) + 1/2O2(g) CO(g) –393 kJ mol–1 283 kJ mol–1 –110 kJ mol–1 C(s) + 1/2O2(g) Primjer određivanja empirijske formule Maseni udio ugljika u spoju je 14.181) – ako se dobiju lijepi cijeli brojevi ili ovako nešto vrlo slično cijelim brojevima (ne moraju biti točno cijeli brojevi! jer je mogude da su sastavljači zadatka koristili molarne mase na drukčiji broj znamenaka.).29% – 57. množe se svi članovi istim cijelim brojem tako da se dobiju najmanji mogudi cijeli brojevi (koeficijenti u empirijskoj formuli su uvijek najmanji mogudi cijeli brojevi) – i napokon: C : O : H : Na = 1 : 3 : 1 : 1 empirijska formula: CO3HNa = (presložimo u smisleni redoslijed) = NaHCO3 Razrjeđivanje otopina kiseline (ili lužine ili nekog iona) vodom .14% – 1.drzavna-matura. Odredi empirijsku formulu spoja.19% = 27. super.38% – empirijska formula pokazuje najmanji odnos brojnosti različitih atoma a ne njihovih masa pa treba masene udjele "prevesti" na množine. – izračunamo maseni udio "ostalog": w(Na) = 100% – 14. to je najlakše učiniti tako da se zamisli uzorak od 100 g – u njemu ima onoliko grama svakog elementa koliki je postotak njegov maseni udio (m(sastojak)=w(sastojak)×m(ukupno)) – dijeljenjem s molarnom masom (n=m/M) elementa izračuna se množina svakog elementa i one se postave u međusobni omjer: – podijeli se svaki član omjera s najmanjim članom (u ovom slučaju s 1. vodika 1. ako ne.29%.14%.190%. a ostalo je natrij.

konačna otopina sadrži jednaku množinu kiseline kao i početna otopina pa možemo pisati (kroz cijeli primjer indeks 1 se odnosi na početnu.drzavna-matura. Koliki je pH dobivene otopine? – napisati jednadžbu kemijske reakcije H2SO4 + 2NaOH  Na2SO4 + 2H2O – iz jednadžbe odčitati odnose množina kiseline i lužine koje međusobno reagiraju (omjer stehiometrijskih koeficijenata) – izračunati množine iz zadanih veličina – pogledati što se u reakciji posve potroši. bilo konačna koncentracija.03 mol/dm3. ovisno što se traži a što je zadano (za kombiniranje s masenom koncentracijom i drugim veličinama vidi Primjer pametnog baratanja formulama) Miješanje kiseline i lužine Pomiješa se 50 mL sumporne kiseline koncentracije 0.com 58 – bududi da se dodaje samo čista voda. bilo početni volumen. a čega preostaje . bilo volumen vode koji je potrebno dodati (odnosno iz toga konačni volumen). u kojoj nema kiseline. a 2 na konačnu otopinu): – upotrijebimo formulu za vezu množine i množinske koncentracije: pa je: – konačni volumen je zbroj početnog volumena i volumena dodane vode pa je: iz čega se može dobiti bilo početna koncentracija.10 mol/dm3 i 170 mL natrijeve lužine koncentracije 0.

0×1023 B.022)=1.60 mol/dm3? .50 g 2.00 mol/dm3 potrebno za pripremu 150 mL HCl koncentracije 1.92 g C. znači sav NaOH reagira s 0. 6.0050 mol = 0. Koliko ima atoma vodika u 3.3×1023 C.0×1021 3.drzavna-matura. Ako se zagrijavanjem iz 1.6 *napomena: postupak vrijedi samo ako je završna c(H+) ili c(OH–) koja se dobije veda od otprilike 10–5 mol/dm3 i ako su koncentracije kiseline i lužine dovoljno male da se može zanemariti volumen vode nastale neutralizacijom.34 g B. koliko bezvodne H2C2O4 preostane? A.8×1022 D.4 g C12H22O11? A.07 g D.0050 mol – 0. 1.0026 mol H2SO4  preostaje 0.50 g H2C2O4×2H2O istjera sva kristalna voda. 0.0026 mol = 0. 1. 6. 1.0050 mol H2SO4 bi reagiralo 2 × 0.0051 mol = 0.0051 mol NaOH bi reagiralo 1/2 × 0. 3.com 59 sa 0. 0.010 mol NaOH  više nego što ima.0024 mol H2SO4 – izračunati ukupni volumen! V = V(NaOH) + V(H2SO4) = 50 mL + 170 mL = 220 mL = 0. a onda iz pH + pOH = 14 po potrebi i ono drugo pH=–log(0.220 dm3 – izračunati koncentraciju preostalih H+ ili OH– iona (množina preostale kiseline ili lužine × broj H+ ili OH– iz jedne molekule kiseline ili lužine / ukupni volumen) – iz toga izračunati pH ili pOH. ali takvi bi na ovoj razini trebali biti svi zadaci Zadaci 1. Koliko je mililitara HCl koncentracije 8.

Analizom je ustanovljeno da je maseni udio magnezija u spoju 21. koliko je iskorištenje reakcije? A.60 B.15 g MgO(s) oslobodi 300.7%. 25% 6. 3. 75% B. 12.com 60 A.8%. 10. Amonijak se dobiva prema sljededoj jednadžbi: N2(g) + 3H2(g)  2NH3(g) Ako se kad 0.9 kJ energije? A.9 kJ∙mol–1 C.40 8. 1. MgPO2 B. +601.8 mL D. 50% C.69 C.0 mL B. –300. +300. –601. fosfora 27.0 mL C. 18.5 mol N2 reagira s 0. 12. 33% D. Koja je standardna entalpija stvaranja MgO(s) ako se dok pri standardnim uvjetima gorenjem magnezija nastane 20.025 mol/dm3? A. Koja je empirijska formula tog spoja? A. Mg2P2O7 D. MgPO3 C. Razlika potencijala članka na slici pri standardnim uvjetima je: . 30. a ostalo je kisik. 24.8 kJ∙mol–1 B.drzavna-matura.9 kJ∙mol–1 D.5 mol H2 dobije 0.25 mol NH3.31 D.0 mL 4. Koliki je pH otopine KOH koncentracije 0. Mg3P2O8 5.8 kJ∙mol–1 7.

25 mol C2H5OH(g) pri 200K i 105Pa? A.28 V B. 1. 28 / 132 D.com 61 A. 14 / 210 11.32 V D. 5 L B. Koji je razlomak jednak masenom udjelu dušika u amonijevom dihidrogenfosfatu? A. Oksid mangana sadrži 2. Mn2O3 D.36 V 9. 0. 15 L . Koja je empirijska formula tog oksida? A. MnO2 C. 10 L D. 14 / 115 B. 0.76 V C. pri čemu nastaje ugljikov dioksid i voda prema sljededoj izjednačenoj jednadžbi: C2H5OH(g) + 3O2(g)  2CO2(g) + 3H2O(g) Koja od ponuđenih vrijednosti je najbliža volumenu CO2(g) koji nastaje izgaranjem 0. MnO3 10. MnO B.drzavna-matura. 8 L C. 2.29 g mangana po gramu kisika. Etanol gori u suvišku kisika. 28 / 115 C.

0154 mol/dm3 potrebno za reakciju s 25. 4. 7. –0.2×1024 13. Prema podacima u tablici izračunaj E0 za reakciju Ga(s) + 3Tl+(aq) 3Tl(s) + Ga3+(aq) A. 20 B.1×1021 C. 13. Oksalna kiselina.479 V .4 mL 14.193 V D. reagira s permanganatnim ionom prema sljededoj izjednačenoj jednadžbi: 5H2C2O4(aq) + 2MnO4–(aq) + 6H+(aq)  2Mn2+(aq) + 10CO2(g) + 8H2O(l) Koliko je mililitara otopine KMnO4 koncentracije 0.drzavna-matura. 5390 kJ 15.com 62 12. 1797 kJ C.5 mL B.0 g HOOC(CH2)4COOH? A. 18. –0.0 mL otopine H2C2O4 koncentracije 0. Koliki je ukupni broj atoma u 1.2×1022 D. 3234 kJ D. 0.8 mL D. 8. 1078 kJ B. 84. 0.0208 mol/dm3? A.479 V B. H2C2O4.193 V C. 33. Prema reakciji 2N2H4(l) + N2O4(l)  3N2(g) + 4H2O(g) ΔH = –1078 kJ koliko se energije oslobodi tijekom nastanka 140 g N2(g)? A.5 mL C.

i 1 i 2 D.5 % D.33 B. Koliko ima molekula ozona u 3. 3.00 . samo 2 C. 2. 6.00 g C? A. 10.20 g O3? A. Komad metalnog nikla uronjen je u otopinu koja sadrži Pb2+(aq) (c=1. 4. Silicijev karbid. prema jednadžbi: SiO2 (s) + 3C(s)  SiC(s) + 2CO(g) Koliko bi se najviše grama SiC moglo dobiti iz 2.com 63 16. ni 1 ni 2 17.drzavna-matura.3 % C. dobiva se zagrijavanjem SiO2 i C na visoke temperature.26 C. 34.0 mol/dm3) i Cd2+(aq) (c=1.0 mol/dm3). odvijat de se koja/e reakcija/e? 1) Ni(s) + Pb2+(aq)  Pb(s) + Ni2+(aq) 2) Ni(s) + Cd2+(aq)  Cd(s) + Ni2+(aq) A. samo 1 B.0 × 1022 C.0 × 1023 19.0 × 1022 B. Maseni udio dušika u (N2H5)2SO4 je: A.00 g SiO2 i 2. 6. 51. Prema standardnim redukcijskim potencijalima u tablici. 4.2 × 1023 D.8 % B. 17.2 % 18. 1.59 D. SiC. 1.

278 mL.32 mL C. 8.25 g i ukupni volumen 0. D. Iz 7. Koliko iznosi x? A. 6.15 mol/dm 3. CH3OH 23.784 g srebra? A. Srebro reagira s nitratnom kiselinom prema jednadžbi: 3Ag(s) + 4HNO3(aq)  3AgNO3 (aq) + NO(g) + 2H2O(l) Koliki volumen HNO3(aq) koncentracije 1.3 mL 22.com 64 20. 5 D. NaBr C.74 mL B. Kolika je gustoda metala (g/mL)? . 24. Pet kuglica metala ima ukupnu masu 1. 3.06 g bezvodnog Na2SO4. CuSO4 D. Za reakciju 2CCl4(g) + O2(g)  2COCl2(g) + 2Cl2(g) ispravan izraz za konstantu ravnoteže Kc je: A. 4. CaCl2 B. Na2SO4 × xH2O. dobije se 4.6 C.15 mol/dm3 je potreban za reakciju s 0. Pripremljene su vodene otopine navedenih tvari koncentracije 0. 25.2 B.43 mL D. Koja od njih ima najviše vrelište? A. B. 7 21.drzavna-matura. C.66 g hidratiziranog natrijevog sulfata. 0.

075 mol Au C.34 V.348 B. 0.drzavna-matura. 4.660 g/cm3. Cu(NO3)2 i Au(NO3)3 koncentracija 0. Koji volumen tekudine A ima istu masu kao 80.0 cm3 C. 0.900 C.410 V D. tako da ista struja protječe kroz svaku otopinu. koliko se izluči srebra i zlata? A.09 V B. –0.0 cm3 tekudine B. 0. 0. 0. 0.5 25. ako je gustoda tekudine A 0.10 mol Ag.1 mol bakra.20 mol Ag. 160 cm3 D.10 mol Au B.05 mol Ag. 0. a tekudine B 1.09 V 26. 0.59 g/cm3? A.75 V. Vodene otopine AgNO3.0 cm3 B. –1.05 mol Ag.410 V C. Koliko ima molekula vode u 0.15 mol Au D. 193 cm3 28. 0.com 65 A. 1.1 mol/dm3 elektrolizirane su u aparaturi na slici. Ako se izluči 0. 97. 40. 0. 0.50 D. Koliki je standardni redukcijski potencijal za M2+(aq)? A.10 g modre galice (CuSO4×5H2O)? . Za elektrokemijski članak s reakcijom Cu2+(aq) + M(s)  Cu(s) + M2+(aq) je E˚ = 0. 22. Standardni redukcijski potencijal za Cu2+(aq) je 0.067 mol Au 27.

Mg(OH)2 je magnezijevo mlijeko koje se koristi za neutralizaciju suviška želučane kiseline (HCl).1447 mol/dm3 C. Prirodni talij sastoji se od dva stabilna izotopa. 2.3047 mol/dm3 31. 1.0 % 33.0 × 10–23 D. 50.1524 mol/dm3 D.07617 mol/dm3 B.0 odnosno 205.drzavna-matura.686 D. 1. 2.0343 C. 0. 14. Koliko se molova želučane kiseline može neutralizirati s 1. 2N2O4 + N2H4  6NO + 2H2O Kolika je maksimalna masa NO (u gramima) koja se može dobiti iz 15.4 × 1022 D. 0. 0. 3.68 g N2H4? .0) i ima prosječnu atomsku masu 204. 18 B.00 mL H2SO4(aq) koncentracije 0.00 g Mg(OH)2? A. 0.0171 B. Koja je koncentracija NaOH(aq)? A. 30.5 g N2H4 i 4.25 30.23 mL NaOH(aq) nepoznate koncentracije. 0.1050 mol/dm3 utrošeno je 17.2 × 1023 29.7 × 10–24 32.1 × 10–21 C. 1. 1. 0.2 × 1021 B. Koliki je udio Tl–205? A. 1.0 % D.4 × 1021 C.com 66 A. Kolika je masa jedne molekule vode u gramima? A. 0.0 % C.0 % B. 70. Za neutralizaciju 25. Tl–203 and Tl–205 (atomske mase: 203.4.

2 D. 26 34.427 V 2) Prema standardnim redukcijskim potencijalima u tablici.0 mL KOH (c=0. Cu2+(aq) + Fe2+(aq)  Cu+(aq) + Fe3+(aq) A. 1) Prema standardnim redukcijskim potencijalima u tablici.2 mL D. . samo I. i I. B. D. C. 16.04 C.8 mL B. 67. 0. 15.drzavna-matura. samo II.091 V D.145 mol/dm3)? A.6 mL C. 4.427 V B. –0.1 mL 35.com 67 A. ni I. 37. standardni potencijal članka (E˚) za reakciju Zn(s) + 2Tl+(aq)  Zn2+(aq) + 2Tl(s) je: A. 5.091 V C.108 mol/dm3) je potreban za neutralizaciju 25.38 B. Cr2+(aq) + Fe3+(aq)  Cr3+(aq) + Fe2+(aq) II. ni II. Koliki volumen H2SO4 (c=0. –0. 0. koja reakcija/e je(su) spontana/e? I. 33. i II.

20 B. C3H8 + 5O2  3CO2 + 4H2O Kolika je ukupna masa (u gramima) produkata izgaranja 2. 3. Prema jednadžbi: N2O3(g) + 6H2(g)  2NH3(g) + 3H2O(g) koliko molova NH3(g) može nastati reakcijom 0.22 mol N2O3(g) i 0. 0. 0. 10. 179 g/mol 39.03%.130 mol/dm3 C.4 C. Kolika je koncentracija nitratnih iona u dobivenoj smjesi? A. 0. 0.180 mol/dm3 B.0 mol/dm3) je potreban za pripremu 2. 0. 537 g/mol C. 0.87 mol H2(g)? A. 100 mL otopine kalcijeva nitrata koncentracije 0.0800 mol/dm3 D.250 mol/dm3 pomiješano je s 400 mL dušične kiseline koncentracije 0.60 C.100 mol/dm3.4 D. 6. Maseni udio berila u beriliju je 5.73 mol .00 mol/dm3? A. 7. Molarna masa berila je: A.50 L otopine koncentracije 1.drzavna-matura.com 68 36. 2. 270 g/mol D. 14.44 mol C. Formulska jedinka berila sadrži 3 atoma berilija.0500 mol/dm3 40.60 D. 0.20 B. 139 38.20 g propana u suvišku kisika? A. 950 g/mol B. Koliki volumen (u mL) koncentrirane sumporne kiseline (c=18. 69.2 37.29 mol B.

4.2 D.1 mol 41. 1.com 69 D. –3661. Elektroliza vode: 2H2O(l)  2H2(g) + O2(g) Koliko molova H2(g) može nastati prolaskom 4. –818. 129. Prema podacima u tablici. C 5.0×10–3 D. A . 1.1 kJ D. –46. B 3. A 4. 8. C 2.5 C.2 B.6 Rješenja 1. Izračunaj ∆H˚ za reakciju: 2NH3(g)  N2(g) + 3H2(g) A.0×10–3 C.2 kJ B. A 6.1 kJ C. 46. izračunaj promjenu entalpije za raspad natrijevog hidrogenkarbonata (u kJ po molu CO2): 2 NaHCO3(s)  Na2CO3(s) + H2O(g) + CO2(g) A. 92. –92.6×10–2 42.8×1021 elektrona? A.2 kJ 43.1 kJ/mol. Standardna entalpija stvaranja NH3(g) je –46. –1766.drzavna-matura. 2.00×10–3 B.

C 13. D 24. D 8. C 25. A 19. B 30. D . 1) A. B 12. C 22. C 18. D 27. D 21. A 29. 2) A 36. B 14.drzavna-matura. D 31. A 23. A 11. C 26. A 35. A 20.com 70 7. C 32. A 9. A 17. C 10. D 33. C 34. B 16. D 28. D 37. B 15.

A . B 42.com 71 38. A 40. B 39. D 43. A 41.drzavna-matura.

ostali metali (i polumetali) sivi Br2(l) smeđi.drzavna-matura. crveni ili crni (alotropske modifikacije) C crn (grafit) ili (dijamant) (ili tamnocrven do tamnoljubičast (fulereni)) – obojeni anioni u vodenim otopinama MnO4– ljubičasto/ružičasto Cr2O72– narančasto CrO42– žuto – obojeni kationi prijelaznih metala u vodenim otopinama Cr3+ zeleno Mn2+ blijedoružičasto Fe3+ žuto Fe2+ zeleno Co2+ ružičasto Ni2+ zeleno Cu2+ plavo . Au žuto.com 72 DODATAK 1: RAZNE BOJE I PROMJENE BOJA – boje plamena Li+ crveno Na+ žuto K+ ljubičasto Ca2+ narančastocrveno Rb+ crveno Sr2+ tamnocrveno Cs+ plavo Ba2+ zeleno Cu2+ zeleno Ag+ narančasto – boje elementarnih tvari u standardnom stanju (osim plinova) Cu crvenosmeđi. I2(s) tamnoljubičast/crn (u vodenoj otopini smeđi) S žut P bijeli.

alkini) permanganata (ljubičasta) – Fehlingov ili Trommerov reagens: lužnata otopina Cu2+ iona (plavo) + aldehid ili reducirajudi šeder (glukoza ili fruktoza)  talog Cu2O (crvenosmeđi) – Tollensov reagens: lužnata otopina AgNO3 i amonijaka + aldehid ili reducirajudi šeder (glukoza ili fruktoza)  srebrno zrcalo – biuret reakcija: lužnata otopina Cu2+ iona (plavo) + bjelančevine (polipeptidi)  ljubičasto – ksantoproteinska reakcija: bjelančevine (koje sadrže aromatske aminokiseline) + koncentrirana HNO3  žuto – pH indikatori – metiloranž: crven u kiselom. zelen pa plav u lužnatom .drzavna-matura. zeleno u neutralnom. ljubičast u neutralnom. plav pa zelen pa žut u lužnatom – univerzalni indikator: crven pa narančast u kiselom. žut u neutralnom.com 73 – obojeni talozi (netopljivi spojevi) (osim onih koji poprimaju boju prema kationu ili anionu koji sadrže) AgCl bijelo. žut u lužnatom – fenolftalein: ružičast u lužnatom bromnu vodu (smeđa) i otopinu kalijevog – bromtimolplavo: žuto u kiselom. AgBr svijetložuto. PbI2 jako žuto HgI2 jako narančastocrveno – obojeni plinovi (ostali bitni plinovi su bezbojni) Cl2 žutozelen NO2 crvenosmeđi *Br2 smeđi *I2 ljubičast *=nisu plinovi pri standardnim uvjetima. narančast u neutralnom. PbBr2 bijelo. plavo u lužnatom – ekstrakt crvenog kupusa: crven u kiselom. ali postaju plinovi pri relativno malo povišenoj temperaturi – promjene boja kao dokaz prisutnosti određenih organskih spojeva – nezasideni spojevi (alkeni. AgI žuto PbCl2 bijelo.

drzavna-matura. crveni poplavi u lužnatom .com 74 – lakmus: plavi pocrveni u kiselom.

asta naziv iona hipo.com 75 DODATAK 2: KEMIJSKE FORMULE I NAZIVI Kiseline i anioni/soli (osjenčane su jake kiseline) a) kiseline koje ne sadrže kisik kiselina službeni naziv HF HCl HBr HI H2S fluoridna kloridna bromidna jodidna sulfidna fluorovodična klorovodična bromovodična jodovodična sumporovodična F – – – hrvatski naziv anion naziv iona fluoridni kloridni bromidni jodidni sulfidni naziv soli fluorid klorid bromid jodid sulfid službeni naziv hrvatski naziv naziv iona naziv soli Cl Br I– S halogenidna halogenovodična halogenidni halogenid 2– (S nije halogeni element.. HCO3 hidrogenkarbonat..at *=zapravo ne postoji ugljična kiselina..atni per.drzavna-matura.. postoje samo njene soli anion s jednim H  hidrogen... HCl(g)  u plinovitom tj.na per. HSO4 hidrogensulfat.... (HPO4 hidrogenfosfat..it – ClO2 2– SO3 – NO2 – ClO3 – NO3 2– SO4 2– CO3 3– PO4 – ClO4 –itna –asta –itni –it –atna –na –atni –at per..... HCl(aq)  u vodenoj otopini = klorovodična kiselina) b) kiseline koje sadrže kisik (oksokiseline) od najmanjeg do najvedeg oksidacijskog broja središnjeg elementa kiselina službeni naziv HClO HClO2 H2SO3 HNO2 HClO3 HNO3 H2SO4 H2CO3* H3PO4 HClO4 hipokloritna kloritna sulfitna nitritna kloratna dušična sulfatna karbonatna fosfatna perkloratna hrvatski naziv hipoklorasta klorasta sumporasta dušikasta klorna nitratna sumporna ugljična fosforna perklorna ClO – anion naziv iona naziv soli službeni naziv hrvatski naziv hipo.. HSO3 hidrogensulfit) anion s dva H  dihidrogen...itna hipo. čistom stanju = klorovodik. (H2PO4 dihidrogenfosfat) – 2– – – – Baze i kationi (osjenčani su dobro topivi hidroksidi koji daju jake lužine) baza (hidroksid) LiOH NaOH KOH Be(OH)2 Mg(OH)2 Ca(OH)2 kation Li + + naziv hidroksida ili iona litijev natrijev kalijev alkalijskih metala = M + Na K + Be 2+ 2+ berilijev magnezijev kalcijev zemnoalkalijskih metala = M 2+ Mg Ca 2+ .atna per. ali naziv se daje po istom principu) (npr....itni naziv soli hipokloritni kloritni sulfitni nitritni kloratni nitratni sulfatni karbonatni fosfatni perkloratni hipoklorit klorit sulfit nitrit klorat nitrat sulfat karbonat fosfat perklorat hipo.

*= NH4OH zapravo ne postoji nego je riječ o vodenoj otopini amonijaka NH3(aq) Ba Al 3+ 2+ 3+ aluminij je u 3.drzavna-matura. nije velika zabluda pamtiti da su 2+ svi osim Cr i Ag 3+ + 2+ 2+ 2+ 3+ + Fe Fe Cr 3+ 2+ (jedina (uobičajena) mogudnost za te metale) te Fe i Cu (uz Fe i Cu ). * = za Zn i Ag nije nužno pisati cinkov(II) i srebrov(I) jer su samo te valencije mogude ali nije ni greška + Mn Co Ni 2+ 2+ 2+ + Cu Cu Zn 2+ + 2+ Ag Hg 2+ Hg2 NH4OH* NH4 + Alkani/ugljikovodične osnove naziva organskih spojeva broj C atoma 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 naziv metan etan propan butan pentan heksan heptan oktan nonan dekan . skupini u periodnom sustavu prijelaznih metala  uglavnom 2+.com 76 Sr(OH)2 Ba(OH)2 Al(OH)3 Sr 2+ 2+ stroncijev barijev aluminijev željezov(II) željezov(III) kromov(III) manganov(II) kobaltov(II) niklov(II) bakrov(II) bakrov(I) cinkov* srebrov* živin(II) živin(I) amonijev "složeni kation" ne potječe od metala nego od amonijaka.

oksidans.2.3–triol CH2OH–CHOH–CH2OH "eter" = dietileter CH3CH2OCH2CH3 formalin = vodena otopina formaldehida. formaldehid = metanal HCHO aceton = propanon CH3OCH3 octena kiselina = etanska kiselina CH3COOH  slaba kiselina . dobro topljiva. kisela bordoška juha = smjesa modre galice i gašenog vapna kiselina iz akumulatora = sumporna kiselina H2SO4  jaka kiselina. higroskopna (dehidratacijsko djelovanje – oduzima vodu) "peroksid" = vodikov peroksid H2O2  jaki oksidans (*ali može biti i reducens) jodna tinktura = vodena otopina joda I2(aq) zemni plin = pretežno metan CH4  zapaljiv plin plin u kudanstvu = smjesa propana CH3CH2CH3 i butana CH3CH2CH2CH3  zapaljiv plin kloroform = triklormetan CHCl3 "alkohol" (i onaj u pidima i onaj za čišdenje/dezinfekciju) = etanol CH2CH3OH glicerol = propan–1. kisela zelena galica = željezov(II) sulfat heptahidrat FeSO4×7H2O  hidratna sol.com 77 DODATAK 3: KEMIJSKE FORMULE I SVOJSTVA TVARI IZ SVAKODNEVNE UPOTREBE soda bikarbona = natrijev hidrogenkarbonat NaHCO3  slabo lužnata sol soda = natrijev karbonat Na2CO3 (*kristalna soda = natrijev karbonat dekahidrat Na2CO3×10H2O)  jako lužnata sol kaustična soda = natrijev hidroksid NaOH  jaka lužina kuhinjska sol = natrijev klorid NaCl solna kiselina = klorovodična kiselina HCl  jaka kiselina živo vapno = kalcijev oksid CaO  bazični oksid gašeno vapno = kalcijev hidroksid Ca(OH)2  jaka baza/lužina (slabo do umjereno topljiv) vapnenac. mramor = kalcijev karbonat CaCO3 (*kreda = smjesa CaCO3 i CaSO4) modra galica = bakrov(II) sulfat pentahidrat CuSO4×5H2O  hidratna sol. dobro topljiva (*ali u otopinama Fe2+ brzo prelazi u Fe3+).drzavna-matura.

barem jedna nezasidena  ulja) više masne kiseline sapuni = natrijeve ili kalijeve soli viših masnih kiselina kuhinjski šeder = saharoza (C12H22O11) .com 78 benzin = smjesa ugljikovodika (prvenstveno lančastih alkana.drzavna-matura. zasidene  masti. ne pobrkati s benzEnom koji je aromatski ugljikovodik) masti i ulja = esteri glicerola i tri (iste ili različite.

Višnji Vrdoljak. prof. prof. izv. sc. Krunoslavu Užarevidu. gimnazija Zagreb.. na pregledu skripte i sugestijama  dr. na ustupljenim materijalima (slike i zadaci u poglavlju Kristalne strukture)  dr. I. sc. viši asist.. savjetnik. na ustupljenim materijalima (slike u poglavlju Elektronska konfiguracija i periodičnost svojstava elemenata) autorica .drzavna-matura. Kemijski odsjek Prirodoslovno–matematičkog fakulteta u Zagrebu. Kemijski odsjek Prirodoslovno–matematičkog fakulteta u Zagrebu.com 79 Zahvale  Snježani Liber.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->