353

17. POTPORNI ZIDOVI
17.1. 17.1. 17.1. 17.1. UVOD UVOD UVOD UVOD
Samostalni
76
potporni zidovi koriste se za trajno ili privremeno podupiranje mase zemlje ili
drugog materijala kojima nije bilo moguće (ograničena širina iskopa, zahtevi investitora,
ekonomičnost...) obezbediti njihov prirodni nagib. Ove konstrukcije redovno podupiru nasut
materijal čija širina (i strmina) zavisi od vrste nasutog materijala (Sl. 488). Izrañuju se od
kamena (danas retko) ili betona, kada se potisku tla suprotstavljaju svojom masom, ili od
armiranog betona, kada je pogodnim oblikovanjem moguće obezbediti funkcionalnost uz
znatnu uštedu materijala.

Sl. 488. Nasip od nekoherentnog i koherentnog materijala
Kao betonski, mogu biti izvoñeni monolitno ili od prefabrikovanih elemenata.
Primenjuju se kod zemljanih iskopa, useka i nasipa, kod otvorenih skladišta rastresitog
materijala, za peronske konstrukcije... Njima se obezbeñuju slobodni prostori potrebni za
saobraćaj, zgrade, skladištenje...

Sl. 489. Neki primeri primene potpornih zidova
Moraju biti projektovani na način kojim su obezbeñeni od prevrtanja, klizanja ili
prekoračenja nosivih kapaciteta tla sa dovoljnim faktorom sigurnosti (Sl. 490).

76
Nisu sastavni deo drugih konstrukcija, kao što, na primer, zidovi podruma jesu.
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
354

Sl. 490. Potporni zid iznad klizne ravni, lokalni slom tla, klizanje.
17.1.1. 17.1.1. 17.1.1. 17.1.1. TIPOVI POTPORNIH ZID TIPOVI POTPORNIH ZID TIPOVI POTPORNIH ZID TIPOVI POTPORNIH ZIDOVA OVA OVA OVA
Iako klasifikacija betonskih potpornih zidova (zbog brojnih mogućnosti kombinovanja
principa) ne može biti jednoznačno data, najčešće se primenjuju (Sl. 491):
• masivni,
• ugaoni (konzolni),
• ugaoni sa kontraforima, i
• pločasti potporni zidovi...
Masivni potporni zidovi se potisku tla suprotstavljaju sopstvenom težinom i, po pravilu,
projektuju se kao nearmirani. Ugaone potporne zidove formira vertikalna ploča direktno
opterećena potiskom tla i uklještena u horizontalnu ploču – stopu. Projektuju se kao
armiranobetonski, budući da podrazumevaju potrebu prijema zatezanja. Potisku tla se, ovde,
suprotstavlja, uz težinu zida, i težina tla nad „petnim“ delom stope. No, kako je vertikalna
ploča u sistemu konzole, to momenti savijanja u njenom korenu lako dostižu velike
vrednosti. U cilju rasterećenja, vertikalna i horizontalna ploča se, diskretno, mogu povezati
kontraforima. Pločasti potporni zidovi, načelno, predstavljaju vertikalne ploče „razapete“
izmeñu jakih stubova – kontrafora.

Sl. 491. Najčešći tipovi betonskih potpornih zidova
Osim nabrojanih tipova, koriste se i različiti oblici njihovih kombinacija, kao i neki specifični
sistemi, koji sa „klasičnim“ potpornim zidovima, osim funkcijom, nemaju mnogo dodirnih
tačaka.
Jednostavnost izvoñenja zidova je, praktično, obrnuto proporcionalna povoljnosti statičkog
rada, zbog čega je racionalnost primene pojedine vrste zida limitiranog dometa, a
najočigledniji faktor u tom smislu je visina zida. Načelno, gravitacioni zidovi se koriste za
visine do 3-4m. Nakon toga, konzolni zidovi su racionalniji izbor sve do visina, okvirno, 6-
7m. Za veće visine, zidovi sa kontraforima, iako komplikovaniji za izvoñenje, a zbog
prednosti statičke prirode, imaju prednost.
17. Potporni zidovi
355
17.2. 17.2. 17.2. 17.2. PRITISCI TLA PRITISCI TLA PRITISCI TLA PRITISCI TLA
Rastresito (nekoherentno) tlo ili neki drugi rastresit materijal, sa stanovišta popunjavanja
prostora, nalazi se negde izmeñu tečnosti i čvrstog tela. Slobodno nasuti, ovi materijali
formiraju stabilan nagib pod uglom koji, grubo, odgovara uglu unutrašnjeg trenja materijala.
Koherentno tlo, poput gline, može do odreñene dubine imati vertikalne strane (ponašati se
poput čvrstog tela) bez bilo kakvih potpora, što je posledica kohezije. Ali, sa porastom
dubine, a posebno sa prodorom vode u tlo (kada se kohezija značajno redukuje), vertikalne
strane se obrušavaju potisnute masom tla horizontalno.
Vertikalni pritisak tla odgovara težini tla iznad posmatrane tačke na nekoj dubini h:

w
p h γ = ⋅ . ............................................................................................. (17.1)
Poput tečnosti, horizontalni pritisak tla se povećava sa dubinom, h, na sledeći način:

0 h
p K h γ = ⋅ ⋅ , ....................................................................................... (17.2)
γ zapreminska težina tla,
K0 koeficijent pritiska tla u stanju mirovanja u stanju mirovanja u stanju mirovanja u stanju mirovanja.
Koeficijent K0 je zavisan ne samo od vrste tla, nego i od načina nasipanja i kompaktizacije
tla. Tako je, na primer, eksperimentalno utvrñeno da se za nekoherentna (peskovita,
šljunkovita) tla ovaj koeficijent kreće u vrlo širokom rasponu od 0.4, za nekompaktirano, do
0.6 za visoko kompaktno tlo. Za koherentna
77
tla dostiže i vrednosti od 0.4 do 0.8. Za
odreñivanje koeficijenta K0, u proračunske svrhe, uobičajeno se koristi izraz Brinch Hansen-
a, kojim je u funkciji ugla unutrašnjeg trenja φ:

0
1 sin K φ = − . ....................................................................................... (17.3)

Sl. 492. Oblik površina loma za odgovarajuće smerove pomeranja tla
Pod dejstvom pritiska tla, zidovi se pomeraju, kako zbog konstrukcijske deformacije (ugib),
tako i zbog činjenice da se nalaze u stišljivom tlu, koje dozvoljava njegovo globalno
pomeranje (Sl. 492). Čak i vrlo mala pomeranja, reda veličine 0.1 ÷ 0.5% visine zida [21],
izazivaju pad ili rast (prelazak u aktivno ili pasivno stanje) horizontalnog pritiska. U oba
slučaja, prelaz iz elastične ravnoteže u aktivno ili pasivno stanje praćeno je smicanjem duž
dve familije površina klizanja (Sl. 495). Ukoliko se zid pomera od tla, formira se
(idealizovana) klizna ravan ab (Sl. 493), te prizma tla abc koja klizeći po ovoj ravni
opterećuje zid aktivnim pritiskom tla aktivnim pritiskom tla aktivnim pritiskom tla aktivnim pritiskom tla. Ukoliko se, u suprotnom, zid pomera ka tlu, formira se

77
Nekoherentna tla su u prednosti zbog nesmetane drenaže vode, neosetljivosti na smrzavanje, kao i
vremenske postojanosti (koherentna tla gube na stabilnosti sa vremenom).
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
356
klizna ravan ad, a prizma acd sada „zahvata“ veću zapreminu tla. Odgovarajući pritisak je
pasivni priti pasivni priti pasivni priti pasivni pritisak tla sak tla sak tla sak tla.

Sl. 493. Aktivno i pasivno dejstvo tla na potporni zid

Sl. 494. Aktivni i pasivni pritisak tla sa uobičajenim vrednostima koeficijenata za nekoherentna i
koherentna tla [20]

Sl. 495. Površine klizanja za aktivno i pasivno stanje u tlu, prema Rankine-u.
Pritisci tla u aktivnom ili pasivnom stanju se proračunski (Okvir 12), za horizontalnu površinu
nasipa (δ=0, Sl. 496a), usvajaju takoñe linearno zavisni od dubine, a odgovarajući
koeficijenti pritiska, prema Rankine-u, imaju sledeće vrednosti:
( )
2
tan 45 / 2
a
K φ = − , i ( )
2
tan 45 / 2
p
K φ = + . .......................................... (17.4)
Za površinu nasipa u nagibu δ (Sl. 496b), izrazi su složeniji:

2 2
/
2 2
cos cos cos
cos
cos cos cos
a p
K
δ δ φ
δ
δ δ φ

= ⋅
± −

. .................................................... (17.5)
Iako su dati koeficijenti izvedeni za nekohrentna tla, preporučuje se, kao konzervativna,
njihova primena i za koherentna.
17. Potporni zidovi
357

Sl. 496. Aktivni pritisci tla
Opterećenje na površini tla se može proračunski obuhvatiti ekvivalentnom visinom sloja tla
(Sl. 496c).
Okvir 12 Okvir 12 Okvir 12 Okvir 12 Stvarna raspodela pritisaka od tla Stvarna raspodela pritisaka od tla Stvarna raspodela pritisaka od tla Stvarna raspodela pritisaka od tla
Realna raspodela i intenzitet pritiska tla na potporu je u velikoj meri zavisna od
dformacije same potpore, kako je na narednoj slici prikazano [32].

Iz datih izraza, pritisci tla su odreñeni njegovom zapreminskom težinom, nagibom površine
nasipa i uglom unutrašnjeg trenja. Dok oko prva dva faktora nema spora (lako ih je utvrditi),
ugao unutrašnjeg trenja je problematičan za odrediti. Samo u slučaju suvog nekoherentnog
tlo može biti jednostavno odreñen laboratorijskim testom, dok za koherentna tla ovo nije
moguće, nego se može koristiti neki od predloga odreñivanja kojima se obuhvata uticaj
kohezije na ugao unutrašnjeg trenja. No, imajući na umu da su tla retko suva (a, da voda
značajno redukuje koheziju), da je sastav tla retko homogen, da je kohezija zavisna od
smrzavanja u tlu, te da je proračunu potrebna sigurnost, za preporuku je usvajanje manjih,
čak znatno manjih, vrednosti ugla unutrašnjeg trenja od onih odreñenih eksperimentima i
proračunima.
U situacijama kada je nivo podzemne vode iznad dna potpornog zida, pritisak tla se, na
visini ispod nivoa vode, superponira sa pritiskom vode. Pritisak vode je prost proizvod njene
zapreminske težine i visine vodenog stuba (γw—hw), dok je pritisak tla posledica razlike u
zapreminskim težinama tla i vode: (γ-γw)—h.
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
358
17.2.1. 17.2.1. 17.2.1. 17.2.1. SEIZMIČKI INERCIJALN SEIZMIČKI INERCIJALN SEIZMIČKI INERCIJALN SEIZMIČKI INERCIJALNI PRITISAK TLA I PRITISAK TLA I PRITISAK TLA I PRITISAK TLA
17.2.1.1. 17.2.1.1. 17.2.1.1. 17.2.1.1. Domaći propisi Domaći propisi Domaći propisi Domaći propisi
78 78 78 78

Kod proračuna stabilnosti delimično ili potpuno ukopanih inženjerskih objekata u
seizmičkim područjima, uz seizmičko dejstvo koje je posledica težine objekta, mora se
analizirati i dopunski, aktivni ili pasivni seizmički pritisak tla. Za konstrukcije potpornih
zidova razmatra se horizontalni pravac vektora seizmičkog ubrzanja.
Aktivni seizmički pritisak Aktivni seizmički pritisak Aktivni seizmički pritisak Aktivni seizmički pritisak tla se može generisati u dva oblika:
• kao aktivan pritisak u uslovima kada u sistemu objekat-osnova nije nastupilo stanje
granične ravnoteže – elastične deformacije tla, i
• kao aktivan pritisak u uslovima kada je u sistemu objekat-osnova nastupilo stanje
granične ravnoteže – plastične deformacije tla.
U prvom slučaju, kada se razmatraju elastične deformacije tla, distribucija aktivnog
seizmičkog pritiska po visini zida, koji se superponira sa aktivnim statičkim pritiskom u
analizi opterećenja, je prikazana na Sl. 497, a definisana sledećim izrazima:

( ) ( )
( )
2
, ,
1
, 1 10 9 3 1 tan
4
a s z
p y K h R y B
y y y y
R y
h h h h
ψ γ
β β
= ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
¦ ¹
¦ ¦ | | | | | |
= − ⋅ ⋅ ⋅ − ⋅ + + − ⋅
´ ` | | |
\ ¹ \ ¹ \ ¹
¦ ¦ ¹ )
. .................. (17.6)
Ks koeficijent seizmičkog intenziteta (Okvir 11),
ψ
koeficijent redukcije usled duktiliteta konstrukcije (0.65 za nadzemne, 0.75 za
delimično ukopane i 0.80 za podzemne objekte),
γz, β zapreminska masa tla i ugao nagiba terena iza zida,
h ukupna visina nasipa neposredno iza zida.

Sl. 497. Aktivni seizmički pritisak tla – elastične deformacije tla
Funkcija R(y,β), kojom je raspodela pritisaka po visini definisana, data je i u tabulisanom
obliku (Sl. 498).
Rezultantna sila aktivnog seizmičkog pritiska tla je:

2
0.25 3 2 tan
a s z
P K h β ψ γ = ⋅ + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ , ........................................................ (17.7)

78
Prema Pravilniku o tehničkim normativima za projektovanje i proračun inženjerskih objekata u
seizmičkim područjima (1986 – nacrt).
17. Potporni zidovi
359
a, njen položaj u odnosu na vrh je:

1 15 8 tan
12 3 2 tan
a
h h
β
β
+ ⋅
′ = ⋅ ⋅
+ ⋅
. ........................................................................ (17.8)

Sl. 498. Funkcija raspodele R(y,β)
Ukoliko se razmatra stanje plastičnih deformacija tla, smatra se da je nastupilo stanje
granične ravnoteže u sistemu potporni zid – tlo, a aktivni pritisak tla se odreñuje kao
ukupan tokom dejstva zemljotresa (ne superponira se sa statičkim). Intenzitet i linearna
distribucija ukupnog aktivnog seizmičkog pritiska su definisani sledećim izrazom i
koeficijentom Ca (Sl. 499):

( )
( )
( ) ( )
( ) ( )
2
2
2
cos
sin sin
cos cos cos 1
cos cos
a z a
a
p h C
C
γ
ϕ α θ
φ δ φ β θ
θ α α δ θ
α β α δ θ
= ⋅ ⋅
− −
=

+ ⋅ − −
⋅ ⋅ + + ⋅ +
− ⋅ + +


. ............ (17.9)
Ugao δ je ugao trenja izmeñu nasipa i površine zida i usvaja se u granicama izmeñu polovine
i dve trećine ugla unutrašnjeg trenja materijala nasipa. Ugao θ je ugao čiji je tangens jednak
vrednosti ks—ψ:
( ) arctan
s
K θ ψ = ⋅ . .............................................................................. (17.10)

Sl. 499. Ukupni aktivni seizmički pritisak tla u toku dejstva zemljotresa – plastične deformacije tla
S obzirom na prirodu pojave, pasivni pasivni pasivni pasivni seizmički seizmički seizmički seizmički pritisak tla pritisak tla pritisak tla pritisak tla se odreñuje samo za slučaj kada
je nastupilo stanje granične ravnoteže i plastičnih deformacija tla. Definiše se kao ukupni
pritisak u toku dejstva zemljotresa (ne superponira se sa statičkim).
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
360
Intenzitet ukupnog pasivnog seizmičkog pritiska, pp, definisan je sledećim izrazima (Sl. 500),
linearno sa dubinom:

( )
( )
( ) ( )
( ) ( )
2
2
2
cos
sin sin
cos cos cos 1
cos cos
p z p
p
p h C
C
γ
ϕ α θ
φ δ φ β θ
θ α α δ θ
α β α δ θ
= ⋅ ⋅
+ −
=

+ ⋅ + −
⋅ ⋅ − − ⋅ +
− ⋅ − +


. .............. (17.11)

Sl. 500. Ukupni pasivni pritisak tla u toku dejstva zemljotresa – plastične deformacije tla
Ukoliko postoji mogućnost pojave podzemne vode u nasipu iza potpornog zida, njen uticaj
(povećanje pritiska) mora biti obuhvaćen analizom opterećenja (i za aktivni i za pasivni
seizmički pritisak tla), korekcijom zapreminske težine tla:

100
z z w
n
γ γ γ

= + ⋅ , ............................................................................... (17.12)
n poroznost tla u procentima,
γz, γw zapreminska masa tla i vode,
Kada na slobodnoj površini nasipa iza zida postoji vertikalan korisni teret velikog intenziteta,
postojanje ovakvog opterećenja izaziva dodatni aktivni seizmički pritisak dodatni aktivni seizmički pritisak dodatni aktivni seizmički pritisak dodatni aktivni seizmički pritisak na površinu zida.

Sl. 501. Dopunski aktivni seizmički pritisak usled dejstva korisnog opterećenja
Neka je potporni zid beskonačne dužine u pravcu z-ose (Sl. 501) i neka je korisno
opterećenje predstavljeno kao linijsko, na odstojanju x od zida. Intenzitet horizontalnog
aktivnog seizmičkog pritiska, pa, odreñuje se na sledeći način:
17. Potporni zidovi
361
( ) ( )
2 3
, 1
a
y y y
p x y p a x
h h h

| | | |
= ⋅ ⋅ − − +

| |
\ ¹ \ ¹


,
s
p K q ψ = ⋅ ⋅ , ........................ (17.13)
( )
2
1
1 25 39 8
60
x x x
a x
h h h

| |
= + − ⋅ + ⋅

|
\ ¹


. ................................................... (17.14)
Rezultantna sila i njen položaj:

( ) ( )
5
12
a
P x p a x = ⋅ ⋅ ,
( )
5
0.28
12
a
h p a x h

= ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ . ...................................... (17.15)
Uticajna funkcija a(x) „pokriva“ udaljenja do maksimalno tri visine zida i ima oblik prikazan
na Sl. 502.

Sl. 502. Uticajna funkcija za dejstvo korisnog opterećenja
17.2.1.2. 17.2.1.2. 17.2.1.2. 17.2.1.2. Evrokod Evrokod Evrokod Evrokod (EN 1998 (EN 1998 (EN 1998 (EN 1998- -- -5 55 5) )) )
Kao jednostavniju alternativu opštim metodama analize, Evrokod predviña takoñe pseudo-
statičku analizu koja uključuje potpornu konstrukciju, njene temelje i „klin“ tla iza zida za
koji se usvaja da je u aktivnom graničnom stanju. Kako je uslov za realizaciju aktivnog stanja
dovoljno pomeranje zida, to je za krute konstrukcije (podrumski delovi zgrada, na primer)
bolji model koji podrazumeva tlo u stanju mirovanja.
Za potrebe ove pseudo-statičke analize, seizmičko dejstvo je predstavljeno setom
horizontalnih i vertikalnih (statičkih) sila odreñenih kao proizvod gravitacionih sila i
seizmičkog koeficijenta. U nedostatku preciznijih odrednica, horizontalni i vertikalni
seizmički koeficijenti mogu biti odreñeni na sledeći način:
/
h
k S r α = ⋅ , ....................................................................................... (17.16)

0.50 za / 0.6
0.33 za / 0.6
h vg g
v
h vg g
k a a
k
k a a
± ⋅ > ¦
=
´
± ⋅ <
¹
, ...................................................... (17.17)
S faktor kojim se uvodi uticaj vrste tla na proračunski elastični spektar odgovora
(#9.2.9); uzima vrednosti od 1.0 (za A) do 1.4 (za E kategoriju tla), [50],
α proračunsko ubrzanje tla u jedinicama zemljinog gravitacionog ubrzanja, g,
avg/ag odnos vertikalne i horizontalne komponente proračunskog ubrzanja tla,
Faktor r zavisi od vrste potporne konstrukcije (Tabela 11) i veći je za zidove koji mogu da
podnesu veća pomeranja.
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
362
Tabela 11. Faktor r
Vrsta potporne konstrukcije r
Slobodni gravitacioni zidovi koji mogu da podnesu pomeranja do
300 S α ⋅ ⋅ [mm],
2.0
Slobodni gravitacioni zidovi koji mogu da podnesu pomeranja do
200 S α ⋅ ⋅ [mm],
1.5
Savijani AB zidovi, usidreni ili ukrućeni zidovi, AB zidovi fundirani na
vertikalnim šipovima, kruti podrumski zidovi, mostovski obalni stubovi;
Takoñe i za saturisana nekoherentna tla.
1.0

Ukupna (rezultantna)) proračunska sila, koja uključuje statičko i dinamičko dejstvo, koja
deluje na potpornu konstrukciju je:
( )
* 2
0.5 1
d v ws wd
E k K H E E γ = ⋅ ⋅ ± ⋅ ⋅ + + , ................................................ (17.18)
H visina zida,
Ews, Ewd hidrostatička i hidrodinamička sila,
γ
*
zapreminska težina tla,
K zbirni (statički i dinamički) koeficijent zemljanog pritiska.
Proračunske vrednosti ugla smičuće nosivosti tla i ugla trenja izmeñu zida i tla su:

tan
arctan
d
φ
φ
φ
γ

| |


= |
|
\ ¹
, i
tan
arctan
d
φ
δ
δ
γ

| |
= |
|
\ ¹
............................................. (17.19)
φ’ ugao unutrašnjeg trenja za efektivne napone,
γφ’ parcijalni faktor sigurnosti za ugao unutrašnjeg trenja (preporučeno 1.25).
Koeficijent zemljanog pritiska, za aktivno aktivno aktivno aktivno stanje u tlu, izračunava se iz:
( )
( )
( ) ( )
( ) ( )
( )
( )
2
2
2
2
sin
za
sin sin
cos sin sin 1
sin sin
sin
za
cos sin sin
d
d
d d d
d
d
d
d
K
ψ φ θ
β φ θ
φ δ φ β θ
θ ψ ψ θ δ
ψ θ δ ψ β
ψ φ θ
β φ θ
θ ψ ψ θ δ
¦

+ −
¦

≤ −
¦

′ ′
+ ⋅ − − ¦

¦ ⋅ ⋅ − − ⋅ +

=
´ − − ⋅ +

¦

¦
+ −
¦

> −
¦
⋅ ⋅ − −
¹
, ..... (17.20)
a za pasivno pasivno pasivno pasivno (usvaja se odsustvo trenja):

( )
( )
( ) ( )
( ) ( )
2
2
sin
sin sin
cos sin sin 1
sin sin
d
d d
K
ψ φ θ
φ φ β θ
θ ψ ψ θ
ψ θ ψ β

+ −
=

′ ′
⋅ + −

⋅ ⋅ + ⋅ −

+ ⋅ +


.......................... (17.21)
Pozitivni znaci uglova β, ψ i δ su dati slikom (Sl. 503), a zavisno od položaja tla u odnosu na
nivo podzemne vode i od propusnosti tla, ostale vrednosti su date tabelom (Tabela 12).
Hidrodinamički (od vode) pritisak na lice zida se može izračunati prema:
( ) 7 / 8
h w
q z k h z γ = ± ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ . .................................................................... (17.22)
17. Potporni zidovi
363

Sl. 503. Konvencija za uglove
Ovde se horizontalni seizmički koeficijent kh izračunava uz r=1, a h je slobodna visina vode.
Konačno, Evrokodom je „pokriveno“ i stanje mirovanja stanje mirovanja stanje mirovanja stanje mirovanja u tlu (krute konstrukcije). Dodatna sila
(samo seizmičko dejstvo) može se izračunati iz:

2
d
P S H α γ ∆ = ⋅ ⋅ ⋅ . ................................................................................ (17.23)
Položaj sile se usvaja na sredini visine zida, H.
Tabela 12. Parametri u funkciji nivoa podzemne vode i propusnosti tla
Tlo iznad nivoa podzemne vode
*
γ γ = , tan
1
h
v
k
k
θ =

, 0
wd
E =
Neporpusno tlo ispod nivoa podzemne vode
*
w
γ γ γ = − , tan
1
h
w v
k
k
γ
θ
γ γ
= ⋅
− ∓
, 0
wd
E =
Porpusno tlo ispod nivoa podzemne vode (γd
je zapreminska težina suvog tla, a H’ je
visina vode iznad dna zida)
*
w
γ γ γ = − , tan
1
d h
w v
k
k
γ
θ
γ γ
= ⋅
− ∓
,
2
7 / 12
wd h w
E k H γ ′ = ⋅ ⋅ ⋅
17.3. 17.3. 17.3. 17.3. SPOLJAŠNJA STABILNOS SPOLJAŠNJA STABILNOS SPOLJAŠNJA STABILNOS SPOLJAŠNJA STABILNOST POTPORNOG ZIDA T POTPORNOG ZIDA T POTPORNOG ZIDA T POTPORNOG ZIDA
Osim loma pojedinih delova/preseka potpornog zida usled nedovoljne nosivosti, potporni
zid, pod dejstvom pritisaka od tla, može biti dislociran kao kruto telo, bez lokalnih oštećenja
ili lomova. U tom slučaju, reč je o spoljašnjoj stabilnosti zida.
Analize zadovoljenja spoljašnje stabilnosti moraju biti sprovedene sa maksimalno realnim
eksploatacionim vrednostima svih opterećenja.
Zid poput prikazanog (Sl. 504) može kao celina biti dislociran klizanjem klizanjem klizanjem klizanjem po kontaktnoj ravni
ab. Ovom klizanju se suprotstavlja trenje izmeñu stope i tla, u istoj ravni. Da bi se osigurao
od klizanja, sile trenja zida moraju biti veće od onih koje klizanje izazivaju (sila Ph), a
potreban faktor sigurnosti u ovoj analizi se obično postavlja na vrednost 1.50. Sledeći
oznake sa slike, može se pisati uslov:
( ) 1.5
v h
f W P P ⋅ + ≥ ⋅ . ............................................................................... (17.24)
Sa W je obeležena težina zida i tla na ploči, a Pv je vertikalna komponenta rezultantne sile
pritiska tla P. Koeficijent trenja, f, je zavisan od vrste tla i, načelno, u granicama je od 0.2, za
muljevite gline, do 0.6, za neka peskovita ili šljunkovita tla.
Datim izrazom nije obuhvaćena sila pasivnog otpora tla ispred stope zida, angažovanjem
zapremine mnb, koja se, takoñe opire klizanju. Sa ovim otporom je dopušteno računati samo
pod uslovom da su preduzete mere u cilju njegovog angažovanja, a koje podrazumevaju da
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
364
je tlo u četvorouglu gmvh nasuto pre nasipa iza zida, te da je sprečeno njegovo ispiranje
tokom eksploatacionog veka zida. Pasivni otpor tla, tada, predstavljen je trouglom mbr.

Sl. 504. Kontrola potpornog zida na klizanje i preturanje
U slučaju potrebe, otpornost na klizanje zida može biti povećana izvoñenjem zuba poput
onog prikazanog na Sl. 504– cdef. Sada se klizanje, ukoliko ga ima, realizuje po ravnima ad i
tf, a koeficijent trenja na delu te (deo gde je klizna ravan u tlu) odgovara tangensu ugla
unutrašnjeg trenja tla (veći od prethodnog koeficijenta trenja). Klizanje tla ispred zida se
sada realizuje po ravni tn’, zbog čega je pasivni otpor predstavljen trouglom mts (ordinata
pp). Ukoliko postoji sumnja u pouzdanost nasutog tla u zoni gmvh, valja računati sa
pasivnim otporom definisanim trouglom gts’.
Dalje, zidu je potrebno obezbediti stabilnost od preturanja preturanja preturanja preturanja oko prednje ivice b (ista slika, Sl.
504). Moment preturanja, Ph—y, mora, sa faktorom sigurnosti minimalno jednakim 1.50, biti
manji od stabilitetnog momenta sila W i Pv:
1.5
v h
W g P l P y ⋅ + ⋅ ≥ ⋅ ⋅ . ....................................................................... (17.25)
Trećom kontrolom neophodno je obezbediti da napon u kontaktnoj površini bude u
granicama dopuštenih napona u tlu dopuštenih napona u tlu dopuštenih napona u tlu dopuštenih napona u tlu. Za ove potrebe dovoljno tačnim se smatra korišćenje
pretpostavke o linearnoj distribuciji kontaktnih naprezanja, te se ivični naponi, za slučaj
kada se ne javlja zategnuta zona (Sl. 505a), odreñuju iz:

( )
max, min
/ 2
v v
R l a R
q
A W
⋅ −
= ± . ................................................................. (17.26)

Sl. 505. Odreñivanje distribucije naprezanja u kontaktnoj površi
Ukoliko se prethodnim izrazom indicira pojava zatezanja u tlu, budući da se u kontaktnoj
površi ne prenosi zatezanje, distribucija kontaktnih naprezanja se odreñuje iz uslova
ravnoteže datog na Sl. 505b.
17. Potporni zidovi
365
U situacijama kada se zidom obezbeñuje denivelacija terena ukupne visine H (Sl. 506), a
nasip iza zida je strmo nagnut ili su karakteristike tla u celom području loše, neophodno je
kontrolisati stabilnost cele padine stabilnost cele padine stabilnost cele padine stabilnost cele padine (za najnepovoljniji slučaj klizne površi), zajedno sa zidom.

Sl. 506. Klizanje dela kosine sa zidom
17.4. 17.4. 17.4. 17.4. MASIVNI MASIVNI MASIVNI MASIVNI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI
Masivni potporni zidovi se projektuju od nearmiranog betona, opeke ili kamena, stabilnost
obezbeñuju sopstvenom težinom, a debljina zida se usvaja dovoljnom da horizontalni
pritisci tla ne izazivaju napone zatezanja (Sl. 507). Ekonomični su samo za male visine.

Sl. 507. Mogućnosti formiranja masivnih potpornih zidova

Sl. 508. Osnovni i ekonomični oblici preseka masivnog potpornog zida
U vertikalnom preseku su najčešće trapeznog oblika sa bazom ukupne širine 0.3 do 0.5
visine zide. Pri tome, baza može biti projektovana sa ispustima ispred i/ili iza (reñe) zida u
cilju smanjenja kontaktnog napona, ali retko više od 25-30cm. U najužem delu, u vrhu, zid
ne bi smeo biti tanji od (približno) 30cm, zbog mogućnosti dobre ugradnje betona.
Zid preuzima horizontalni ili kosi pritisak tla, a težina zida ga usmerava tako da prolazi kroz
kontaktnu površ na dnu stope. U osnovnom obliku (Sl. 508a,b), temeljni deo je
pravougaonog preseka sa kratkim ispustom ispred, a oblikovanjem je moguće postiće
značajne uštede u utoršku betona. Pogodnim zakošenjem prednjih i zadnjih strana zida ka
nasipu, težište zida se pomera ka nazad. Takoñe, izlomljena linija zadnje strane zida
umanjuje rezultantu aktivnog pritiskujućeg opterećenja tla (Sl. 508c).
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
366
Značajne uštede u količini materijala moguće je postići i ako se deo težine nasipa iskoristi za
usmeravanje rezultantne sile pritiska tla. To se može postići izvoñenjem konzolnog ispusta
sa zadnje strane zida, na pogodnoj visini (Sl. 509a). Druga mogućnost je izvoñenje zida sa
zategom, kojom se na pogodnoj visini zidu obezbeñuje horizontalni oslonac. Zatega je
usidrena u materijal nasipa (Sl. 509b). Osim uštede, ove mere mogu masivne zidove učiniti
ekonomičnim i za veće visine.

Sl. 509. Masivni potporni zid sa konzolom i sa zategom

Sl. 510. Aktivni pritisak tla za zid sa konzolom i zid sa više konzola
Konzolni ispust donosi dvostruki benefit. S jedne strane, težina nasipa iznad konzole
povećava težinu zida i pomera težište ka nazad, a, sa druge, deo zida ispod konzole je
izložen manjem pritisku tla. Na Sl. 510a prikazan je princip odreñivanja promene pritiska tla
sa dubinom kod zida sa konzolnim ispustom.
Aktivni pritisak na zid raste linearno sa dubinom (koeficijentom Ka) samo do donje ivice
konzole. Tlo uz zid neposredno ispod konzole nije opterećeno težinom materijala, zbog
čega je vertikalni, a time i horizontalni, pritisak jednak nuli. Od konzole do tačke d, pritisak
raste brže (sa koeficijentom bočnog pritiska većim od Ka) zbog činjenice da po vertikali fg
deluje pritisak intenzitetom koji odgovara dubini od površine terena, pa se veći deo tog
pritiska smicanjem prenosi na zid. Od tačke e (odreñena uglom 45+φ/2) naniže, pritisak je
ponovo funkcija dubine od površine terena. Kako se tačka d ne može položajno pouzdano
odrediti, to valja pretpostaviti linearni prirast pritiska od c do e. Druga mogućnost je
pretpostaviti da se zadnja zidna površina lomi po potezu fca, čemu odgovara isprekidani
dijagram aktivnih pritisaka tla na zid.
Očigledno, povećanje dužine konzolnog ispusta utiče povoljno na stabilnost zida, kao i
povećanje njihovog broja (Sl. 510b).
17. Potporni zidovi
367
Zatega postavljena na pogodnoj visini (Sl. 511a) preuzima horizontalnu komponentu pritiska
nasipa, pa ukupna težina zida može biti znatno manja nego kod klasičnog masivnog zida.
Zatege se postavljaju na meñusobnom podužnom rastojanju izmeñu 1.5 i 4m, a
koncentrisana sila iz zatege se na zid raspodeljuje putem armiranobetonskog serklaža
„ubetoniranog“ u zid. Potrebna dužina zatege (obezbeñuje da se dodatno ne povećava
aktivni pritisak), l, odreñena je uglovima prikazanim na Sl. 509b (uglovi odgovaraju onima na
Sl. 495). Preporučuje se zajedničko sidrenje zatega posebnim, ukopanim, zidićem.

Sl. 511. Zid sa zategom
Aktivni pritisak na zid sa zategom se odreñuje kao i za zid bez zatege, osim u slučaju kada
zatege nisu dovoljne dužine, pa je aktivni pritisak neophodno povećati saglasno Sl. 511b.
17.5. 17.5. 17.5. 17.5. UGAONI UGAONI UGAONI UGAONI (KONZOLNI) (KONZOLNI) (KONZOLNI) (KONZOLNI) POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI POTPORNI ZIDOVI
Konzolni AB potporni zidovi se formiraju od relativno tankih pločastih elemenata ploče i
rebra. Opterećenje od zemljanog pritiska prenose savijanjem. Potrebnu ravnotežu sila
(stabilnost) uspostavljaju težinom nasipa na temeljnoj ploči.

Sl. 512. Konzolni armiranobetonski potporni zidovi
Karakteristični oblici su prikazani na Sl. 512: konzolna vertikalna ploča je uklještena u
temeljnu. Jednostavan oblik čini njihovo izvoñenje takoñe vrlo jednostavnim.
Karakteristična shema opterećenja, data na Sl. 513, izaziva maksimalne momente savijanja
na mestu uklještenja ploče u stopu, zbog čega je ovde potreban relativno jak presek i zbog
čega se zidovi često rade promenljive debljine (Sl. 512b). I pored ovoga, racionalne visine
zidova ovog tipa ne prelaze 6m
79
. Širina temeljne ploče se odreñuje iz uslova zadovoljenja
dopuštenih napona u kontaktnoj površi i uobičajeno je u intervalu 0.4 do 0.7 visine zida.

79
Sve preporuke ovog tipa shvatiti samo okvirno.
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
368
Najčešće (najracionalnije je) se temeljna ploča projektuje većinski ispuštena sa zadnje strane
zida, a manjim delom s prednje (oko 0.15 visine). No, moguća su i druga rešenja poput onog
na Sl. 512a, gde je ploča simetrično postavljena u odnosu na stub, ili se ploča može pružati i
ispred zida (nepovoljno) (Sl. 514a).

Sl. 513. Karakteristična shema aktivnog i reaktivnog opterećenja od tla
Mogu se izvoditi sa zubom ispod temeljne ploče (Sl. 514) u cilju povećanja otpora na
otklizavanje (povećanje pasivnog otpora s prednje strane zida i nešto uvećano trenje, #17.3).
Postoje nedoumice vezane za optimalni položaj zuba po širini stope. Uobičajeno, postavljan
je ispod zida, pre svega zbog pogodnosti armiranja (armatura zida produžena u zub).
Meñutim, pokazalo se da u ovom položaju, može da redukuje stabilnost zida na preturanje.
Danas se smatra da ga je bolje locirati na kraju zida (Sl. 514, poslednja slika).

Sl. 514. Temeljna ploča ispred zida i zidovi sa zubom
Takoñe, mogu se izvoditi i sa jednim ili više konzolnih ispusta po visini sa ciljem redukcije
rezultante aktivnog pritiska tla (Sl. 515), ali i zbog povoljnije distribucije momenta
(„reckaste“, zbog dejstva koncentrisanih momenata na zid) duž visine zida. Interval
racionalne primene ugaonih zidova, na ovaj način može biti proširen do visina od oko 8-9m.

Sl. 515. Konzolni ispusti u zidu
17. Potporni zidovi
369
Elementi konzolnog zida se dimenzionišu saglasno uticajima, kao ploče koje prenose
opterećenje u jednom pravcu, za jediničnu dužinu zida. Na Sl. 516 prikazani su
karakteristični dijagrami momenata savijanja i potrebe za armaturom, te princip armiranja
elemenata glavnom armaturom.

Sl. 516. Dimenzionisanje ugaonog potpornog zida
Vertikalna armatura zida se postavlja spolja uz zadnju ivicu zida, a podeona horizontalno, na
manjoj statičkoj visini. Poželjno je ovu armaturu kao neprekinutu voditi iz ploče, gde u
donjoj zoni „radi“ kao glavna armatura ispusta s prednje strane zida. Saglasno dijagramu
momenata, glavna armatura zida se, ka vrhu, može redukovati. Poželjno je i pojačano
armiranje podeonom armaturom u vrhu zida (kraj konzole), te njeno obuhvatanje
uzengijama. Data su dva primera armiranja konzolnih zidova na Sl. 517.

Sl. 517. Primeri armiranja konzolnih zidova sa zubom
17.6. 17.6. 17.6. 17.6. UGAONI POTPORNI ZIDO UGAONI POTPORNI ZIDO UGAONI POTPORNI ZIDO UGAONI POTPORNI ZIDOVI SA KONTRAFORIMA VI SA KONTRAFORIMA VI SA KONTRAFORIMA VI SA KONTRAFORIMA
Veliki momenti savijanja u korenu zida ugaonih potpornih zidova, čine ih racionalnim samo
za relativno male visine. Dodavanjem kontrafora, po cenu usložnjavanja izvoñenja,
efikasnost konzolnih zidova se značajno uvećava. Postavljeni na razmacima koji su najčešće
u intervalu (1/2 ÷ 3/4)H i, preporučeno, ne manje debljine od 25cm, kontraforima se
angažuje i drugi pravac prenošenja opterećenja, čime elementi mogu dobiti manje debljine.
Načelno, kontrafori mogu biti pozicionirani i ispred i iza zida, ali je drugi slučaj povoljniji bar
u meri u kojoj kontrafori nisu smetnja (Sl. 518), iako je sa prednje strane postavljen -
pritisnut.
Opterećeni kao i klasični konzolni zidovi (Sl. 519), zidovi s kontraforima imaju zidne i
temeljne ploče koje se, bar delimično, ponašaju kao ploče uklještene po tri svoje ivice (Sl.
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
370
520, Sl. 521). U gornjem delu, zidovi su primarno savijani u horizontalnom pravcu, sa
zategnutom prednjom stranom izmeñu kontrafora (oslonaca), odnosno zadnjom stranom u
neposrednoj okolini rebara. Donji deo zida je primarno savijan u vertikalnom pravcu
(zategnut na zadnjoj strani) sa maksimalnim ordinatama momenta savijanja u središnjem
delu. Na Sl. 521, prikazane su odgovarajuće linije loma, koje ukazuju na pravce prenosa
opterećenja (Sl. 520).

Sl. 518. Ugaoni zidovi sa kontraforima

Sl. 519. Aktivni i reaktivni pritisak tla na zid
Približan proračun uticaja može pratiti ovakvu predstavu rada zida (kruta uklještenja na
krajevima), ali treba imati na umu da će tako dobijeni rezultati ostati samo gruba
aproksimacija realnih, te da se precizniji proračun može smatrati obaveznim.

Sl. 520. Prenos opterećenja kod zidova s kontraforima
Na Sl. 522 prikazani su dijagrami (sa karakterističnim presecima) zida u horizontalnom
(rezultiraju potrebom za horizontalnom armaturom) i vertikalnom pravcu. Na narednoj slici
(Sl. 525) dati su dijagrami potrebe za armaturom (opet sa karakterističnim poprečnim
presecima kroz površinske dijagrame).
17. Potporni zidovi
371

Sl. 521. Savijanje zida sa kontraforima i princip armiranja

Sl. 522. Distribucija momenata savijanja, u dva pravca, u zidu
U cilju povećanja stepena uklještenja na ivicama pločastih elemenata, ovakvi zidovi se mogu
izvoditi sa kosim vutama, kako je to prikazano na Sl. 523a. Takoñe, kod ovih zidova moguće
je izvoñenje relaksirajućih ploča, sa sličnim ciljem pominjanim kod konzolnih (Sl. 523b).

Sl. 523. Vute na spojevima pločastih elemenata i primena relaksirajuće ploče

Sl. 524. Načini povećanja sigurnosti na klizanje zida
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
372
Povećanje sigurnosti na otklizavanje je, osim zubom, moguće postići i izvoñenjem temeljne
ploče u nagibu (Sl. 524). Iako nepovoljnija za izvoñenje, kosa ploča predstavlja efikasnije
sredstvo sprečavanja klizanja.

Sl. 525. Dijagrami potrebe za armaturom u zidnom elementu
Armiranje zida prati tok zatezanja. Horizontalna armatura ima maksimum na spoljašnjoj
strani izmeñu kontrafora, a na unutrašnjoj iznad njih (Sl. 529, presek A-A). U donjem delu
zida, pri sredini raspona odreñenog rebrima, se javlja maksimalna potreba za vertikalnom
armaturom. Preseci se u vertikalnom pravcu dimenzionišu na kombinovane uticaje momenta
savijanja i aksijalne sile, dok su aksijalne sile u horizontalnom pravcu praktično
zanemarljive.

Sl. 526. Distribucija momenata savijanja, u dva pravca, u ploči
Slično se može analizirati i prenos opterećenja za deo temeljne ploče iza zida (Sl. 521, linije
loma). Dijagrami momenata su dati na Sl. 526, a potreba za armaturom na Sl. 527.

Sl. 527. Dijagrami potrebe za armaturom u temeljnoj ploči
Konačno, na Sl. 528 je prikazan i karakteristični oblik deformacije potpornog zida, u skladu
sa prethodno analiziranim uticajima.
Prednji deo temeljne ploče „radi“ u statičkom sistemu konzolne ploče opterećene s donje
strane (Sl. 526a).
Rebra (kontrafori) se mogu analizirati kao grede promenljive visine preseka, koje su
pritisnute na mestu spoja sa zidnim elementom. Otud, zidni element sadejstvuje u prenosu
17. Potporni zidovi
373
pritiska, pa je uobičajen tretman rebara kao greda T-oblika poprečnog preseka. Po kosoj
ivici kontrafora javlja se potreba za (redovno) velikom količinom zategnute armature. Kako
ova armatura ima funkciju zatege kojom se sprečava razmicanje krajeva zida i ploče, to je
posebnu pažnju potrebno posvetiti njenom dobrom usidrenju. Ostatak kontrafora se armira
ortogonalnom armaturnom mrežom, poput zida. Pri tome, horizontalna armatura ima
funkciju poprečne armature grede promenljive visine poprečnog preseka (Sl. 529).

Sl. 528. Deformisani model potpornog zida i ugib ivice temeljne ploče

Sl. 529. Armiranje zida sa kontraforom
17.7. 17.7. 17.7. 17.7. OSTALI TIPOVI POTPOR OSTALI TIPOVI POTPOR OSTALI TIPOVI POTPOR OSTALI TIPOVI POTPORNIH NIH NIH NIH ZIDOVA ZIDOVA ZIDOVA ZIDOVA
17.7.1. 17.7.1. 17.7.1. 17.7.1. PLOČASTI POTPORNI ZI PLOČASTI POTPORNI ZI PLOČASTI POTPORNI ZI PLOČASTI POTPORNI ZIDOVI DOVI DOVI DOVI
Pločaste potporne zidove formiraju jaki stubovi, postavljeni na odreñenom meñusobnom
rastojanju, i vertikalne ploče ili ljuske (konveksne ka nasipu), koje se u horizontalnom pravcu
na njih oslanjaju (Sl. 530). Budući da temeljna ploča, na ovaj način, izostaje, zid ovakve
konstrukcije prenosi opterećenje samo u horizontalnom pravcu.
Kako sa dubinom nasipa raste i intenzitet pritiska tla, to se zidni elementi mogu izvoditi
promenljive debljine, šireći se ka dnu. Takoñe, zbog oblika dijagrama momenata savijanja
po dužini stubova, i ovi se mogu izvoditi promenljive visine poprečnog preseka.

Sl. 530. Pločasti potporni zidovi
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
374
Zavisno od rešenja (a, ovakvi zidovi se često izvode i montažno), pločasti element može biti
tretiran kao kruto ili elastično uklješten na krajevima, ili, pak, zglobno.

Sl. 531. Mogućnost oblikovanja potpornog zida sa kontraforima
Jedna vrsta „prelaznog“ rešenja izmeñu pločastih i ugaonih potpornih zidova sa kontraforima
prikazana je na Sl. 531.
17.7.2. 17.7.2. 17.7.2. 17.7.2. UGAONI ZIDOVI OD PRE UGAONI ZIDOVI OD PRE UGAONI ZIDOVI OD PRE UGAONI ZIDOVI OD PREFABRIKOVANIH ELEMENA FABRIKOVANIH ELEMENA FABRIKOVANIH ELEMENA FABRIKOVANIH ELEMENATA TA TA TA
Budući da su ugaoni potporni zidovi, po pravilu, dugačke konstrukcije malog broja pozicija,
često je racionalno njihovo montažno izvoñenje od prefabrikovanih elemenata. Mogućnosti
komponovanja su brojne (Sl. 532).

Sl. 532. Različite mogućnosti montažnog izvoñenja ugaonih potpornih zidova
Konzolni zidovi (bez kontrafora) mogu biti formirani od prizmatičnih montažnih elemenata
pogodne dužine, koji imaju kompletan presek potpornog zida. Reñanjem elemenata jedan
do drugog na pripremljenu podlogu formira se zid. Iako je primenom gradilišne
prefabrikacije na ovaj način moguće raditi konzolne zidove u kompletnom rasponu njima
odgovarajućih visina (Sl. 533a,b), činjenica da su ovakvi pojedinačni montažni elementi
kabasti i velike težine ih čini pogodnima pre svega za niske zidove, kakvi se na primer sreću
kod peronskih konstrukcija (Sl. 533c).


Sl. 533. Montažni ugaoni zidovi bez kontrafora
17. Potporni zidovi
375
Višlji zidovi se, zato, mogu raditi iz dva dela, ili se jedan deo preseka zida može izvesti
betoniranjem na licu mesta (Sl. 534).
Kao prefabrikovani, ugaoni zidovi sa kontraforima se retko projektuju „klasičnog“ oblika.
Umesto toga, nastoje se iskoristiti prednosti koje prefabrikovana proizvodnja nudi u smislu
oblikovanja i razuñivanja preseka. U tom smislu, mogućnosti su brojne, a najčešće
primenjivane su prikazane na Sl. 535. Konzolni element se može prefabrikovati zajedno sa
kontraforom na način da obezbedi oslonce za horizontalne talpe, koje poreñane jedna na
drugu formiraju zid. Druga prikazana mogućnost je da se elemenat kontrafora zameni dobro
usidrenom zategom.

Sl. 534. Montažni ugaoni zidovi bez kontrafora

Sl. 535. Montažni ugaoni zidovi sa kontraforima
17.7.3. 17.7.3. 17.7.3. 17.7.3. ZIDOVI TIPA VITLOVA ZIDOVI TIPA VITLOVA ZIDOVI TIPA VITLOVA ZIDOVI TIPA VITLOVA I T I T I T I T- -- -ZIDOVI ZIDOVI ZIDOVI ZIDOVI
Zidovi tipa vitlova se formiraju od kratkih montažnih armiranobetonskih elemenata koji se
slažu u vitla u obliku pravougaonika koji se napune sipkim materijalom propusnim za vodu:
pesak, šljunak, sitni lomljeni kamen (Sl. 536).

Sl. 536. Zidovi tipa vitlova
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
376
Krajevi montažnih gredica su prošireni glavama na krajevima (Sl. 537), čime obavljaju ulogu
limitera i sprečavaju razmicanje elemenata/bokseva. Za veće visine zida vitlovi se mogu
projektovati u više redova (Sl. 537, desno).
Ovakvi zidovi se vrlo brzo i jednostavno sklapaju, a ne zahtevaju ni tešku mehanizaciju za
izvoñenje, niti jaku temeljnu konstrukciju. Nasip se ugrañuje i zbija sa napredovanjem
gradnje, zbog čega zid postepeno preuzima opterećenje. Pogodni su za za stabilizaciju
kosina.

Sl. 537. Proširenja montažnih gredica kod zidova tipa vitlova
Sličnu ideju koriste i, takozvani T-zidovi (Sl. 538). Formiraju se od prefabrikovanih
elemenata koji formiraju bokseve koji se ispunjavaju materijalom nasipa. Prijem smicanja je
rešen putem trnova prikazanih na Sl. 539b.

Sl. 538. Potporni T-zidovi

Sl. 539. Postavljanje prvog reda, trnovi i čelo T-zida
Poput prethodnih, brzo i jednostavno se izvode i ne zahtevaju jaku temeljnu konstrukciju,
samo laku izravnavajuću temeljnu traku.
17. Potporni zidovi
377
17.7.4. 17.7.4. 17.7.4. 17.7.4. ARMIRANA ZEMLJA ARMIRANA ZEMLJA ARMIRANA ZEMLJA ARMIRANA ZEMLJA
Armirana zemlja je način izrade potpornih zidova razvijen tokom 60tih godina XX veka
(Francuska). Armiranjem zemlje u nasipu ostvaruju se gravitacioni princip rada zidova
načinjenih od samog materijala nasipa.
Ovi zidovi se sastoje od tanke membrane koja je velikim brojem tankih zatega vezana s
masivom nabijene zemlje iza nasipa. Pri tome, sile s membrane se trenjem prenose iz zatega
u zemljani materijal, a trenje obezbeñuje vertikalni pritisak tla (Sl. 540). Ovo materijal nasipa
čini elementom samog zida.


Sl. 540. Armirana zemlja – princip
Membranu formiraju pločasti (retko zakrivljeni) prefabrikovani armiranobetonski ili čelični
elementi oblikovani na način da se uklapaju principom pero-žljeb. Na ovaj način se
obezbeñuje krutost membrane u svojoj ravni (Sl. 541).

Sl. 541. Izgled lica zida od armirane zemlje
Značajna prednost ove vrste zidova se ogleda i u činjenici da membrana zida zahteva samo
mali trakasti temelj u dnu, kao početak zida.
Brujić - Betonske konstrukcije – radna verzija - 9. avgust 2011
378
Zatege se rade od pocinkovanog pljosnatog čelika ili nekog drugog metala (5 do 10cm
široke metalne trake, debljine 3 do 5mm), geotekstila (danas preovlañujuće) ili od drugih
sintetičkih materijala neosetljivih na koroziju, a sa visokom vrednošću modula elastičnosti
(male deformacije). Uobičajena rastojanja zatega su data na Sl. 540 (poslednja slika).
Za zemljani nasip, preporučuje primena nekoherentnog granulastog materijala.

Sl. 542. Zid od „armirane zemlje“ tokom gradnje i gotovo lice
Izvoñenje ovakvih zidova podrazumeva in-situ izvoñenje izravnavajuće temeljne trake,
postavljanje donjeg reda prefabrikovanih elemenata membrane, nasipanje zemlje,
postavljanje i fiksiranje traka, nabijanje novog sloja zemlje, a zatim se ciklus ponavlja za
sledeći red elemenata, do vrha zida.
Slični su i zidovi sa usidrenim zategama prikazani na Sl. 543. Umesto trenjem, zatege silu
zatezanja okolnom tlu većinski predaju na mestu njihovog sidrenja. Kako trenje ovde nije od
primarnog značaja, koriste se zatege kružnog preseka, povoljnije u smislu lakšeg
obezbeñenja antikorozivne zaštite.

Sl. 543. Zidovi sa usidrenim zategama
Kao manu ovog sistema, u odnosu na prethodni, treba navesti činjenicu da se sile u
usidrenim zategama angažuju tek nakon realizovane deformacije.
17.8. 17.8. 17.8. 17.8. DRENAŽA DRENAŽA DRENAŽA DRENAŽA
Za razliku od zidova od montažnih elemenata, koji su, po pravilu, vodopropusni i ne
zahtevaju posebne mere za odvod atmosferske vode, armiranobetonski zidovi sprečavaju
njen protok kroz tlo. Za dugih padavina nivo podzemne vode može značajno porasti i
preopteretiti zid. Zato se dreniranjem mora sprečiti rast hidrostatičkog pritiska na zid.
Nasip od peska ili šljunka je propusan, voda od otkopane kosine teče slobodno do zida, pa
su za drenažu dovoljni posebni otvori u nivou (nižeg) tla na razmaku od oko 2m. Ako postoji
mogućnost da količina priliva vode povremeno može biti vrlo velika (slučaj kada se skuplja
voda sa veće padine, na primer), otvore je poželjno ostaviti i na visini iznad nivoa tla. U nasip
17. Potporni zidovi
379
se ispred otvora stavlja krupniji materijal, koji ne može proći kroz drenažni otvor, a zatim
postepeno sve sitniji do, granulacije materijala nasipa/tla (Sl. 544). Površinsko prelivanje
vode preko zida se predupreñuje profilacijom površine – rigolom.

Sl. 544. Dreniranje potpornog zida sa nasipom od propusnog materijala
Ukoliko je nasip od nepropusnog glinovitog materijala, na otkopanoj kosini se postavlja
propusni drenažni sloj (Sl. 545), čime nivo podzemne vode ni ne ulazi u zonu aktivnog klina.

Sl. 545. Dreniranje potpornog zida sa nasipom od nepropusnog materijala
Poželjno je da se na dnu drenažnog sloja nalazi drenažna cev. U prošlosti su se ove cevi
izvodile od različitih materijala (od kamena, keramičke, azbest-cementne...), a danas
preovlañuje primena plastičnih cevi, često sa ugrañenim slojem za filtriranje od geotekstila
(Sl. 546).

Sl. 546. Plastične drenažne cevi

17. POTPORNI ZIDOVI

17.1. UVOD Samostalni76 potporni zidovi koriste se za trajno ili privremeno podupiranje mase zemlje ili drugog materijala kojima nije bilo moguće (ograničena širina iskopa, zahtevi investitora, ekonomičnost...) obezbediti njihov prirodni nagib. Ove konstrukcije redovno podupiru nasut materijal čija širina (i strmina) zavisi od vrste nasutog materijala (Sl. 488). Izrañuju se od kamena (danas retko) ili betona, kada se potisku tla suprotstavljaju svojom masom, ili od armiranog betona, kada je pogodnim oblikovanjem moguće obezbediti funkcionalnost uz znatnu uštedu materijala.

Sl. 488. Nasip od nekoherentnog i koherentnog materijala

Kao betonski, mogu biti izvoñeni monolitno ili od prefabrikovanih elemenata. Primenjuju se kod zemljanih iskopa, useka i nasipa, kod otvorenih skladišta rastresitog materijala, za peronske konstrukcije... Njima se obezbeñuju slobodni prostori potrebni za saobraćaj, zgrade, skladištenje...

Sl. 489. Neki primeri primene potpornih zidova

Moraju biti projektovani na način kojim su obezbeñeni od prevrtanja, klizanja ili prekoračenja nosivih kapaciteta tla sa dovoljnim faktorom sigurnosti (Sl. 490).

76

Nisu sastavni deo drugih konstrukcija, kao što, na primer, zidovi podruma jesu. 353

klizanje. osim funkcijom. a zbog prednosti statičke prirode.. gravitacioni zidovi se koriste za visine do 3-4m. i pločasti potporni zidovi. ugaoni (konzolni). okvirno. obrnuto proporcionalna povoljnosti statičkog rada. 491. zidovi sa kontraforima. projektuju se kao nearmirani. 67m. najčešće se primenjuju (Sl.1. Projektuju se kao armiranobetonski. Potisku tla se. ovde. zbog čega je racionalnost primene pojedine vrste zida limitiranog dometa. Sl.1. TIPOVI POTPORNIH ZIDOVA Iako klasifikacija betonskih potpornih zidova (zbog brojnih mogućnosti kombinovanja principa) ne može biti jednoznačno data. nemaju mnogo dodirnih tačaka. Ugaone potporne zidove formira vertikalna ploča direktno opterećena potiskom tla i uklještena u horizontalnu ploču – stopu. i težina tla nad „petnim“ delom stope. Najčešći tipovi betonskih potpornih zidova Osim nabrojanih tipova. iako komplikovaniji za izvoñenje. Jednostavnost izvoñenja zidova je. koriste se i različiti oblici njihovih kombinacija. Za veće visine. kao i neki specifični sistemi. po pravilu.Brujić .. uz težinu zida.Betonske konstrukcije – radna verzija . imaju prednost. 354 . mogu povezati kontraforima. 491): • • • • masivni. ugaoni sa kontraforima. konzolni zidovi su racionalniji izbor sve do visina. diskretno. Pločasti potporni zidovi.9. Masivni potporni zidovi se potisku tla suprotstavljaju sopstvenom težinom i. Načelno. praktično. to momenti savijanja u njenom korenu lako dostižu velike vrednosti. Nakon toga. predstavljaju vertikalne ploče „razapete“ izmeñu jakih stubova – kontrafora. Potporni zid iznad klizne ravni. lokalni slom tla. ZIDOVA 17. No. kako je vertikalna ploča u sistemu konzole. avgust 2011 Sl. načelno. U cilju rasterećenja. 490. budući da podrazumevaju potrebu prijema zatezanja. suprotstavlja. vertikalna i horizontalna ploča se. a najočigledniji faktor u tom smislu je visina zida. koji sa „klasičnim“ potpornim zidovima.

..... horizontalni pritisak tla se povećava sa dubinom... kojim je u funkciji ugla unutrašnjeg trenja φ: K 0 = 1 − sin φ ............. ovi materijali formiraju stabilan nagib pod uglom koji... Vertikalni pritisak tla odgovara težini tla iznad posmatrane tačke na nekoj dubini h: pw = γ ⋅ h .. formira se (idealizovana) klizna ravan ab (Sl. 492....... Za koherentna77 tla dostiže i vrednosti od 0.2) γ K0 zapreminska težina tla.. na sledeći način: ph = K 0 ⋅ γ ⋅ h ...... kako zbog konstrukcijske deformacije (ugib).. Tako je... zidovi se pomeraju.. (17. poput gline.. na primer.......... što je posledica kohezije..... 495).. u proračunske svrhe. .5% visine zida [21].. a posebno sa prodorom vode u tlo (kada se kohezija značajno redukuje)...... do 0....8.... zid pomera ka tlu... može do odreñene dubine imati vertikalne strane (ponašati se poput čvrstog tela) bez bilo kakvih potpora. grubo.... izazivaju pad ili rast (prelazak u aktivno ili pasivno stanje) horizontalnog pritiska... Ali..6 za visoko kompaktno tlo. (17.... 492).. uobičajeno se koristi izraz Brinch Hansena.. U oba slučaja............4.. nego i od načina nasipanja i kompaktizacije tla... PRITISCI TLA Rastresito (nekoherentno) tlo ili neki drugi rastresit materijal...........3) Sl......... za nekompaktirano.... 493). reda veličine 0............................. formira se 77 Nekoherentna tla su u prednosti zbog nesmetane drenaže vode. vertikalne strane se obrušavaju potisnute masom tla horizontalno....2.. eksperimentalno utvrñeno da se za nekoherentna (peskovita.................. 355 ..4 do 0.. Za odreñivanje koeficijenta K0.... odgovara uglu unutrašnjeg trenja materijala.. Ukoliko se.. nalazi se negde izmeñu tečnosti i čvrstog tela. h. šljunkovita) tla ovaj koeficijent kreće u vrlo širokom rasponu od 0. ..... Slobodno nasuti...... te prizma tla abc koja klizeći po ovoj ravni opterećuje zid aktivnim pritiskom tla.... prelaz iz elastične ravnoteže u aktivno ili pasivno stanje praćeno je smicanjem duž dve familije površina klizanja (Sl........ Potporni zidovi 17............... u suprotnom. Ukoliko se zid pomera od tla.. koeficijent pritiska tla u stanju mirovanja. Koeficijent K0 je zavisan ne samo od vrste tla..17........ ... Koherentno tlo........ koje dozvoljava njegovo globalno pomeranje (Sl.... sa stanovišta popunjavanja prostora..... tako i zbog činjenice da se nalaze u stišljivom tlu...... Čak i vrlo mala pomeranja.. (17.1) Poput tečnosti.. kao i vremenske postojanosti (koherentna tla gube na stabilnosti sa vremenom)...........1 ÷ 0. Oblik površina loma za odgovarajuće smerove pomeranja tla Pod dejstvom pritiska tla... sa porastom dubine.......... neosetljivosti na smrzavanje..........

. (17.. Odgovarajući pritisak je pasivni pritisak tla.Brujić . imaju sledeće vrednosti: Ka = tan 2 ( 45 − φ / 2) ....... izrazi su složeniji: K a/ p = cos δ ⋅ cos δ ∓ cos 2 δ − cos 2 φ cos δ ± cos 2 δ − cos 2 φ .... njihova primena i za koherentna. kao konzervativna.. i K p = tan2 ( 45 + φ / 2) ....4) Za površinu nasipa u nagibu δ (Sl....... Aktivni i pasivni pritisak tla sa uobičajenim vrednostima koeficijenata za nekoherentna i koherentna tla [20] Sl. 495.5) Iako su dati koeficijenti izvedeni za nekohrentna tla. prema Rankine-u... usvajaju takoñe linearno zavisni od dubine.. 493.. Sl. Aktivno i pasivno dejstvo tla na potporni zid Sl.... a prizma acd sada „zahvata“ veću zapreminu tla....... pritisak Sl... 496b)......9...... Pritisci tla u aktivnom ili pasivnom stanju se proračunski (Okvir 12).. a odgovarajući koeficijenti pritiska....... prema Rankine-u.......... .. . preporučuje se........ 496a). Površine klizanja za aktivno i pasivno stanje u tlu.. 494................ avgust 2011 klizna ravan ad.. 356 .....Betonske konstrukcije – radna verzija . (17.. za horizontalnu površinu nasipa (δ=0.

Pritisak vode je prost proizvod njene zapreminske težine i visine vodenog stuba (γw—hw). Okvir 12 Stvarna raspodela pritisaka od tla Realna raspodela i intenzitet pritiska tla na potporu je u velikoj meri zavisna od dformacije same potpore. dok je pritisak tla posledica razlike u zapreminskim težinama tla i vode: (γ-γw)—h. Potporni zidovi Sl. dok za koherentna tla ovo nije moguće.17. čak znatno manjih. imajući na umu da su tla retko suva (a. kako je na narednoj slici prikazano [32]. Dok oko prva dva faktora nema spora (lako ih je utvrditi). na visini ispod nivoa vode. pritisak tla se. Aktivni pritisci tla Opterećenje na površini tla se može proračunski obuhvatiti ekvivalentnom visinom sloja tla (Sl. 496. ugao unutrašnjeg trenja je problematičan za odrediti. superponira sa pritiskom vode. da je kohezija zavisna od smrzavanja u tlu. nagibom površine nasipa i uglom unutrašnjeg trenja. za preporuku je usvajanje manjih. pritisci tla su odreñeni njegovom zapreminskom težinom. vrednosti ugla unutrašnjeg trenja od onih odreñenih eksperimentima i proračunima. 357 . U situacijama kada je nivo podzemne vode iznad dna potpornog zida. nego se može koristiti neki od predloga odreñivanja kojima se obuhvata uticaj kohezije na ugao unutrašnjeg trenja. No. Samo u slučaju suvog nekoherentnog tlo može biti jednostavno odreñen laboratorijskim testom. da voda značajno redukuje koheziju). 496c). te da je proračunu potrebna sigurnost. Iz datih izraza. da je sastav tla retko homogen.

.. mora se analizirati i dopunski.  1  y    y 2 .....1.... Za konstrukcije potpornih zidova razmatra se horizontalni pravac vektora seizmičkog ubrzanja. je prikazana na Sl...65 za nadzemne.. ukupna visina nasipa neposredno iza zida. koji se superponira sa aktivnim statičkim pritiskom u analizi opterećenja..... 497..75 za delimično ukopane i 0.. avgust 2011 INERCIJALNI 17..Betonske konstrukcije – radna verzija . kojom je raspodela pritisaka po visini definisana...... Aktivni seizmički pritisak tla se može generisati u dva oblika: • • kao aktivan pritisak u uslovima kada u sistemu objekat-osnova nije nastupilo stanje granične ravnoteže – elastične deformacije tla........9.2. (17.1. kada se razmatraju elastične deformacije tla..... SEIZMIČKI INERCIJALNI PRITISAK TLA 17... β ) = 1 − ⋅   ⋅ 10 ⋅   − 9 ⋅ + 3  + 1 −  ⋅ tan β h   h   4 h  h    Ks ψ γz..β). i kao aktivan pritisak u uslovima kada je u sistemu objekat-osnova nastupilo stanje granične ravnoteže – plastične deformacije tla.. data je i u tabulisanom obliku (Sl. Rezultantna sila aktivnog seizmičkog pritiska tla je: Pa = 0.2.... B ) .80 za podzemne objekte).. Sl.. uz seizmičko dejstvo koje je posledica težine objekta....7) 78 Prema Pravilniku o tehničkim normativima za projektovanje i proračun inženjerskih objekata u seizmičkim područjima (1986 – nacrt). ... Domaći propisi78 Kod proračuna stabilnosti delimično ili potpuno ukopanih inženjerskih objekata u seizmičkim područjima. 0...... Aktivni seizmički pritisak tla – elastične deformacije tla Funkcija R(y.. 498)...1...25 ⋅ 3 + 2 ⋅ tan β ⋅ K s ⋅ψ ⋅ γ z ⋅ h 2 .. distribucija aktivnog seizmičkog pritiska po visini zida. β h koeficijent seizmičkog intenziteta (Okvir 11). 358 . ..... (17. 497.. a definisana sledećim izrazima: pa ( y ) = K s ⋅ψ ⋅ γ z ⋅ h ⋅ R ( y .6)   y y   R ( y . U prvom slučaju.... koeficijent redukcije usled duktiliteta konstrukcije (0...Brujić .. aktivni ili pasivni seizmički pritisak tla. zapreminska masa tla i ugao nagiba terena iza zida..

. (17. Ugao θ je ugao čiji je tangens jednak vrednosti ks—ψ: θ = arctan ( Ks ⋅ψ ) . smatra se da je nastupilo stanje granične ravnoteže u sistemu potporni zid – tlo....................... 499): pa = γ z ⋅ h ⋅ Ca Ca = cos 2 (ϕ − α − θ ) 2  sin (φ + δ ) ⋅ sin (φ − β − θ )   cosθ ⋅ cos 2 α ⋅ cos (α + δ + θ ) ⋅ 1 + cos (α − β ) ⋅ cos (α + δ + θ )     . ...... Intenzitet i linearna distribucija ukupnog aktivnog seizmičkog pritiska su definisani sledećim izrazom i koeficijentom Ca (Sl............. 498..................β) Ukoliko se razmatra stanje plastičnih deformacija tla.8) 12 3 + 2 ⋅ tan β Sl....................... (17.... Funkcija raspodele R(y........... Potporni zidovi a..........9) Ugao δ je ugao trenja izmeñu nasipa i površine zida i usvaja se u granicama izmeñu polovine i dve trećine ugla unutrašnjeg trenja materijala nasipa........ .. Definiše se kao ukupni pritisak u toku dejstva zemljotresa (ne superponira se sa statičkim). a aktivni pritisak tla se odreñuje kao ukupan tokom dejstva zemljotresa (ne superponira se sa statičkim)...17................10) Sl.. njen položaj u odnosu na vrh je: ′ ha = 1 15 + 8 ⋅ tan β ⋅ ⋅ h .............. ....... 359 . (17. Ukupni aktivni seizmički pritisak tla u toku dejstva zemljotresa – plastične deformacije tla S obzirom na prirodu pojave.......... 499... pasivni seizmički pritisak tla se odreñuje samo za slučaj kada je nastupilo stanje granične ravnoteže i plastičnih deformacija tla...

.........12) 100 poroznost tla u procentima. postojanje ovakvog opterećenja izaziva dodatni aktivni seizmički pritisak na površinu zida.... pp.. Dopunski aktivni seizmički pritisak usled dejstva korisnog opterećenja Neka je potporni zid beskonačne dužine u pravcu z-ose (Sl............ 500).11) Sl..... avgust 2011 Intenzitet ukupnog pasivnog seizmičkog pritiska.. .... zapreminska masa tla i vode. na odstojanju x od zida......... γw n ⋅ γ w . Sl.......... korekcijom zapreminske težine tla: γ z′ = γ z + n γz.... (17. Ukupni pasivni pritisak tla u toku dejstva zemljotresa – plastične deformacije tla Ukoliko postoji mogućnost pojave podzemne vode u nasipu iza potpornog zida.Betonske konstrukcije – radna verzija .. linearno sa dubinom: pp = γ z ⋅ h ⋅ C p Cp = cos2 (ϕ + α − θ )  sin ( φ + δ ) ⋅ sin ( φ + β − θ )  cosθ ⋅ cos2 α ⋅ cos (α − δ − θ ) ⋅ 1 +  cos ( α − β ) ⋅ cos (α − δ + θ )     2 .. Kada na slobodnoj površini nasipa iza zida postoji vertikalan korisni teret velikog intenziteta..... definisan je sledećim izrazima (Sl.... Intenzitet horizontalnog aktivnog seizmičkog pritiska.. 500..... 501.... pa............... (17.....9. .Brujić . njen uticaj (povećanje pritiska) mora biti obuhvaćen analizom opterećenja (i za aktivni i za pasivni seizmički pritisak tla). 501) i neka je korisno opterećenje predstavljeno kao linijsko..... odreñuje se na sledeći način: 360 .

Kako je uslov za realizaciju aktivnog stanja dovoljno pomeranje zida. ... ...4 (za E kategoriju tla). Za potrebe ove pseudo-statičke analize. njene temelje i „klin“ tla iza zida za koji se usvaja da je u aktivnom graničnom stanju.................... ha′ = 0..16) ±0.. y ) = p ⋅ a ( x ) ⋅ 1 − −   +    .33 ⋅ k h S α avg/ag za avg / ag > 0..... U nedostatku preciznijih odrednica........2..... Evrokod (EN 1998-5) Kao jednostavniju alternativu opštim metodama analize.. 502... p = K s ⋅ψ ⋅ q ..... Uticajna funkcija za dejstvo korisnog opterećenja 199817.. Sl........17) za avg / ag < 0......... Evrokod predviña takoñe pseudostatičku analizu koja uključuje potpornu konstrukciju.50 ⋅ k h kv =  ±0..... (17.. .......... ... uzima vrednosti od 1....... ...13)  h h h    2 1 x x  x  a ( x) = 1+ 25 − 39 ⋅ + 8 ⋅    . (17............0 (za A) do 1...15) 12 12 Uticajna funkcija a(x) „pokriva“ udaljenja do maksimalno tri visine zida i ima oblik prikazan na Sl.............. Faktor r zavisi od vrste potporne konstrukcije (Tabela 11) i veći je za zidove koji mogu da podnesu veća pomeranja.................... (17.....14) 60 h  h h    Rezultantna sila i njen položaj: Pa ( x ) = 5 5 ⋅ p ⋅ a ( x ) .......2... odnos vertikalne i horizontalne komponente proračunskog ubrzanja tla................17........ g... Potporni zidovi  y  y 2  y 3  pa ( x......... na primer) bolji model koji podrazumeva tlo u stanju mirovanja............. horizontalni i vertikalni seizmički koeficijenti mogu biti odreñeni na sledeći način: kh = α ⋅ S / r .....2............6 .... proračunsko ubrzanje tla u jedinicama zemljinog gravitacionog ubrzanja..... to je za krute konstrukcije (podrumski delovi zgrada....6 faktor kojim se uvodi uticaj vrste tla na proračunski elastični spektar odgovora (#9.9)............... [50]... (17.1........ (17... 502.... seizmičko dejstvo je predstavljeno setom horizontalnih i vertikalnih (statičkih) sila odreñenih kao proizvod gravitacionih sila i seizmičkog koeficijenta..28 ⋅ ⋅ p ⋅ a ( x ) ⋅ h .... 361 .....

. (17. Faktor r Vrsta potporne konstrukcije Slobodni gravitacioni zidovi koji mogu da podnesu pomeranja do 300 ⋅α ⋅ S [mm]..... parcijalni faktor sigurnosti za ugao unutrašnjeg trenja (preporučeno 1............................ i δ d = arctan    γ ′  γφ′   φ   . koja uključuje statičko i dinamičko dejstvo.... (17. (17.................19)   ugao unutrašnjeg trenja za efektivne napone..5 1.. 503).... hidrostatička i hidrodinamička sila.... AB zidovi fundirani na vertikalnim šipovima...20) za β > φd′ − θ a za pasivno (usvaja se odsustvo trenja): K= sin 2 ψ + φd ′ − θ (  sin φd ′ ⋅ sin φd ′ + β − θ  2 cosθ ⋅ sin ψ ⋅ sin (ψ + θ ) ⋅ 1 − sin (ψ + θ ) ⋅ sin (ψ + β )   ( ) ( ) )      ... Takoñe i za saturisana nekoherentna tla.... Savijani AB zidovi.21) Pozitivni znaci uglova β. zapreminska težina tla... a zavisno od položaja tla u odnosu na nivo podzemne vode i od propusnosti tla....... Koeficijent zemljanog pritiska. avgust 2011 Tabela 11...... .... Ewd γ* K visina zida..... ostale vrednosti su date tabelom (Tabela 12)...... Slobodni gravitacioni zidovi koji mogu da podnesu pomeranja do 200 ⋅α ⋅ S [mm].............Betonske konstrukcije – radna verzija ..25)........ (17....... Hidrodinamički (od vode) pritisak na lice zida se može izračunati prema: q ( z ) = ±7 ⋅ k h ⋅ γ w ⋅ h ⋅ z / 8 . .. kruti podrumski zidovi......... mostovski obalni stubovi.. (17......0 Ukupna (rezultantna)) proračunska sila. .. r 2.... ψ i δ su dati slikom (Sl...... usidreni ili ukrućeni zidovi.. izračunava se iz:  sin 2 ψ + φd ′ − θ     sin φd ′ + δ d ⋅ sin φd ′ − β − θ  2  cosθ ⋅ sin ψ ⋅ sin (ψ − θ − δ d ) ⋅ 1 + K= sin (ψ − θ − δ d ) ⋅ sin (ψ + β )     sin 2 (ψ + φ − θ )   cosθ ⋅ sin 2 ψ ⋅ sin (ψ − θ − δ d )  ( ( ) ) ( )      za β ≤ φd′ − θ .. zbirni (statički i dinamički) koeficijent zemljanog pritiska....... Proračunske vrednosti ugla smičuće nosivosti tla i ugla trenja izmeñu zida i tla su: φd ′ = arctan   φ’ γφ’  tan φ ′   tan δ  .18) H Ews.......0 1.... za aktivno stanje u tlu.....9.. koja deluje na potpornu konstrukciju je: Ed = 0.......5 ⋅ γ * ⋅ (1 ± k v ) ⋅ K ⋅ H 2 + Ews + Ewd ...Brujić ................22) 362 ..

. a koje podrazumevaju da 363 . a potreban faktor sigurnosti u ovoj analizi se obično postavlja na vrednost 1. Analize zadovoljenja spoljašnje stabilnosti moraju biti sprovedene sa maksimalno realnim eksploatacionim vrednostima svih opterećenja....... bez lokalnih oštećenja ili lomova. do 0... Da bi se osigurao od klizanja. u granicama je od 0.... može biti dislociran kao kruto telo... (17........ Tabela 12.... Sledeći oznake sa slike....... Konvencija za uglove Ovde se horizontalni seizmički koeficijent kh izračunava uz r=1. Konačno. a Pv je vertikalna komponenta rezultantne sile pritiska tla P.. pod dejstvom pritisaka od tla. Zid poput prikazanog (Sl... a h je slobodna visina vode.. SPOLJAŠNJA STABILNOST POTPORNOG ZIDA Osim loma pojedinih delova/preseka potpornog zida usled nedovoljne nosivosti..... tan θ = γ * = γ − γ w . je zavisan od vrste tla i. Dodatna sila (samo seizmičko dejstvo) može se izračunati iz: ∆Pd = α ⋅ S ⋅ γ ⋅ H 2 ...... načelno....5 ⋅ P . Evrokodom je „pokriveno“ i stanje mirovanja u tlu (krute konstrukcije)..23) Položaj sile se usvaja na sredini visine zida....... za neka peskovita ili šljunkovita tla.... a H’ je visina vode iznad dna zida) kh ........ Ewd = 0 γ − γ w 1 ∓ kv γ * = γ . takoñe opire klizanju. f.. tan θ = γd k ⋅ h ..... koja se... Sa ovim otporom je dopušteno računati samo pod uslovom da su preduzete mere u cilju njegovog angažovanja. Ovom klizanju se suprotstavlja trenje izmeñu stope i tla...... 504) može kao celina biti dislociran klizanjem po kontaktnoj ravni ab.... ........24) h Sa W je obeležena težina zida i tla na ploči...50...17..... Potporni zidovi Sl.... ....... U tom slučaju.......2.3. angažovanjem zapremine mnb............ u istoj ravni.. H. potporni zid......... Koeficijent trenja. reč je o spoljašnjoj stabilnosti zida... 503..... za muljevite gline..6.. sile trenja zida moraju biti veće od onih koje klizanje izazivaju (sila Ph)...... (17. Datim izrazom nije obuhvaćena sila pasivnog otpora tla ispred stope zida. tan θ = ⋅ h . γ − γ w 1 ∓ kv Ewd = 7 ⋅ k h ⋅ γ w ⋅ H ′2 / 12 STABILNOST 17. može se pisati uslov: f ⋅ (W + Pv ) ≥ 1...... Parametri u funkciji nivoa podzemne vode i propusnosti tla Tlo iznad nivoa podzemne vode Neporpusno tlo ispod nivoa podzemne vode Porpusno tlo ispod nivoa podzemne vode (γd je zapreminska težina suvog tla........ Ewd = 0 1 ∓ kv γ k γ * = γ − γ w .....

mora... Sl......... Dalje...... te se ivični naponi. ................ . biti manji od stabilitetnog momenta sila W i Pv: W ⋅ g + Pv ⋅ l ≥ 1........... sa faktorom sigurnosti minimalno jednakim 1..... za slučaj kada se ne javlja zategnuta zona (Sl.....26) ± A W Sl...25) Trećom kontrolom neophodno je obezbediti da napon u kontaktnoj površini bude u granicama dopuštenih napona u tlu. avgust 2011 je tlo u četvorouglu gmvh nasuto pre nasipa iza zida.. Sl..... predstavljen je trouglom mbr.. Kontrola potpornog zida na klizanje i preturanje U slučaju potrebe... otpornost na klizanje zida može biti povećana izvoñenjem zuba poput onog prikazanog na Sl. 504– cdef.. te da je sprečeno njegovo ispiranje tokom eksploatacionog veka zida. Klizanje tla ispred zida se sada realizuje po ravni tn’.. Sada se klizanje.... Ph—y...... 505a)... min = Rv Rv ⋅ ( l / 2 − a ) ........... realizuje po ravnima ad i tf..... 505. (17..... 505b. distribucija kontaktnih naprezanja se odreñuje iz uslova ravnoteže datog na Sl.. Moment preturanja..50. Pasivni otpor tla.Betonske konstrukcije – radna verzija ... a koeficijent trenja na delu te (deo gde je klizna ravan u tlu) odgovara tangensu ugla unutrašnjeg trenja tla (veći od prethodnog koeficijenta trenja)... ukoliko ga ima..... Ukoliko postoji sumnja u pouzdanost nasutog tla u zoni gmvh.. zbog čega je pasivni otpor predstavljen trouglom mts (ordinata pp). 504.... (17. 504).. 364 ..9.... tada....... odreñuju iz: qmax.Brujić . Za ove potrebe dovoljno tačnim se smatra korišćenje pretpostavke o linearnoj distribuciji kontaktnih naprezanja.............5 ⋅ Ph ⋅ y .. Odreñivanje distribucije naprezanja u kontaktnoj površi Ukoliko se prethodnim izrazom indicira pojava zatezanja u tlu....... valja računati sa pasivnim otporom definisanim trouglom gts’... zidu je potrebno obezbediti stabilnost od preturanja oko prednje ivice b (ista slika. budući da se u kontaktnoj površi ne prenosi zatezanje.

507. Sl. 508c). Sl.4. opeke ili kamena. Potporni zidovi U situacijama kada se zidom obezbeñuje denivelacija terena ukupne visine H (Sl. a debljina zida se usvaja dovoljnom da horizontalni pritisci tla ne izazivaju napone zatezanja (Sl. 365 . 507). stabilnost obezbeñuju sopstvenom težinom. Mogućnosti formiranja masivnih potpornih zidova Sl. a nasip iza zida je strmo nagnut ili su karakteristike tla u celom području loše. zid ne bi smeo biti tanji od (približno) 30cm.3 do 0.b). 508a. neophodno je kontrolisati stabilnost cele padine (za najnepovoljniji slučaj klizne površi). Ekonomični su samo za male visine. u vrhu. zbog mogućnosti dobre ugradnje betona. U najužem delu. baza može biti projektovana sa ispustima ispred i/ili iza (reñe) zida u cilju smanjenja kontaktnog napona. a težina zida ga usmerava tako da prolazi kroz kontaktnu površ na dnu stope. izlomljena linija zadnje strane zida umanjuje rezultantu aktivnog pritiskujućeg opterećenja tla (Sl. Pri tome. Zid preuzima horizontalni ili kosi pritisak tla. U osnovnom obliku (Sl. težište zida se pomera ka nazad. Pogodnim zakošenjem prednjih i zadnjih strana zida ka nasipu.5 visine zide. temeljni deo je pravougaonog preseka sa kratkim ispustom ispred. ali retko više od 25-30cm. Klizanje dela kosine sa zidom 17. MASIVNI POTPORNI ZIDOVI Masivni potporni zidovi se projektuju od nearmiranog betona. a oblikovanjem je moguće postiće značajne uštede u utoršku betona. 506). Osnovni i ekonomični oblici preseka masivnog potpornog zida U vertikalnom preseku su najčešće trapeznog oblika sa bazom ukupne širine 0.17. Takoñe. 508. zajedno sa zidom. 506.

Osim uštede. pritisak jednak nuli. 366 .9. na pogodnoj visini (Sl. a time i horizontalni. Tlo uz zid neposredno ispod konzole nije opterećeno težinom materijala. to valja pretpostaviti linearni prirast pritiska od c do e. 510.Brujić . pritisak je ponovo funkcija dubine od površine terena. kojom se na pogodnoj visini zidu obezbeñuje horizontalni oslonac. deo zida ispod konzole je izložen manjem pritisku tla. Kako se tačka d ne može položajno pouzdano odrediti. sa druge. avgust 2011 Značajne uštede u količini materijala moguće je postići i ako se deo težine nasipa iskoristi za usmeravanje rezultantne sile pritiska tla. Sl.Betonske konstrukcije – radna verzija . Druga mogućnost je izvoñenje zida sa zategom. Masivni potporni zid sa konzolom i sa zategom Sl. Od konzole do tačke d. pritisak raste brže (sa koeficijentom bočnog pritiska većim od Ka) zbog činjenice da po vertikali fg deluje pritisak intenzitetom koji odgovara dubini od površine terena. 509. To se može postići izvoñenjem konzolnog ispusta sa zadnje strane zida. Aktivni pritisak tla za zid sa konzolom i zid sa više konzola Konzolni ispust donosi dvostruki benefit. 509a). Očigledno. S jedne strane. zbog čega je vertikalni. 510a prikazan je princip odreñivanja promene pritiska tla sa dubinom kod zida sa konzolnim ispustom. Na Sl. 509b). kao i povećanje njihovog broja (Sl. 510b). povećanje dužine konzolnog ispusta utiče povoljno na stabilnost zida. Zatega je usidrena u materijal nasipa (Sl. a. Od tačke e (odreñena uglom 45+φ/2) naniže. Aktivni pritisak na zid raste linearno sa dubinom (koeficijentom Ka) samo do donje ivice konzole. ove mere mogu masivne zidove učiniti ekonomičnim i za veće visine. težina nasipa iznad konzole povećava težinu zida i pomera težište ka nazad. pa se veći deo tog pritiska smicanjem prenosi na zid. čemu odgovara isprekidani dijagram aktivnih pritisaka tla na zid. Druga mogućnost je pretpostaviti da se zadnja zidna površina lomi po potezu fca.

511b. 512: konzolna vertikalna ploča je uklještena u temeljnu. zbog čega je ovde potreban relativno jak presek i zbog čega se zidovi često rade promenljive debljine (Sl. 511a) preuzima horizontalnu komponentu pritiska nasipa. 512b). 17. 513. Potrebna dužina zatege (obezbeñuje da se dodatno ne povećava aktivni pritisak). pa je aktivni pritisak neophodno povećati saglasno Sl. Preporučuje se zajedničko sidrenje zatega posebnim. Sl. Opterećenje od zemljanog pritiska prenose savijanjem.5. Potporni zidovi Zatega postavljena na pogodnoj visini (Sl. Zatege se postavljaju na meñusobnom podužnom rastojanju izmeñu 1.17. Zid sa zategom Aktivni pritisak na zid sa zategom se odreñuje kao i za zid bez zatege. 367 . Potrebnu ravnotežu sila (stabilnost) uspostavljaju težinom nasipa na temeljnoj ploči. Konzolni armiranobetonski potporni zidovi Karakteristični oblici su prikazani na Sl. zidićem. I pored ovoga. data na Sl. racionalne visine zidova ovog tipa ne prelaze 6m79. 509b (uglovi odgovaraju onima na Sl.5 i 4m. 495). Karakteristična shema opterećenja. 512. Sl. a koncentrisana sila iz zatege se na zid raspodeljuje putem armiranobetonskog serklaža „ubetoniranog“ u zid. izaziva maksimalne momente savijanja na mestu uklještenja ploče u stopu. pa ukupna težina zida može biti znatno manja nego kod klasičnog masivnog zida. Širina temeljne ploče se odreñuje iz uslova zadovoljenja dopuštenih napona u kontaktnoj površi i uobičajeno je u intervalu 0. ukopanim. UGAONI (KONZOLNI) POTPORNI ZIDOVI Konzolni AB potporni zidovi se formiraju od relativno tankih pločastih elemenata ploče i rebra. Jednostavan oblik čini njihovo izvoñenje takoñe vrlo jednostavnim.4 do 0.7 visine zida. l. 79 Sve preporuke ovog tipa shvatiti samo okvirno. osim u slučaju kada zatege nisu dovoljne dužine. 511. odreñena je uglovima prikazanim na Sl.

na ovaj način može biti proširen do visina od oko 8-9m. moguća su i druga rešenja poput onog na Sl. Interval racionalne primene ugaonih zidova. No. postavljan je ispod zida. gde je ploča simetrično postavljena u odnosu na stub. Sl. Karakteristična shema aktivnog i reaktivnog opterećenja od tla Mogu se izvoditi sa zubom ispod temeljne ploče (Sl. avgust 2011 Najčešće (najracionalnije je) se temeljna ploča projektuje većinski ispuštena sa zadnje strane zida.Betonske konstrukcije – radna verzija . Temeljna ploča ispred zida i zidovi sa zubom Takoñe. Meñutim. zbog dejstva koncentrisanih momenata na zid) duž visine zida. Postoje nedoumice vezane za optimalni položaj zuba po širini stope.3).15 visine). ili se ploča može pružati i ispred zida (nepovoljno) (Sl. a manjim delom s prednje (oko 0. ali i zbog povoljnije distribucije momenta („reckaste“. pokazalo se da u ovom položaju. 514. poslednja slika). 515).Brujić . Sl. 512a. Uobičajeno. 513. 515. pre svega zbog pogodnosti armiranja (armatura zida produžena u zub). Sl. 514) u cilju povećanja otpora na otklizavanje (povećanje pasivnog otpora s prednje strane zida i nešto uvećano trenje. može da redukuje stabilnost zida na preturanje. 514a). mogu se izvoditi i sa jednim ili više konzolnih ispusta po visini sa ciljem redukcije rezultante aktivnog pritiska tla (Sl.9. Danas se smatra da ga je bolje locirati na kraju zida (Sl. #17. Konzolni ispusti u zidu 368 . 514.

517. Postavljeni na razmacima koji su najčešće u intervalu (1/2 ÷ 3/4)H i. Načelno. Dimenzionisanje ugaonog potpornog zida Vertikalna armatura zida se postavlja spolja uz zadnju ivicu zida. ne manje debljine od 25cm. bar delimično. čime elementi mogu dobiti manje debljine. efikasnost konzolnih zidova se značajno uvećava. kontraforima se angažuje i drugi pravac prenošenja opterećenja. 519). na manjoj statičkoj visini. 516. 517. zidovi s kontraforima imaju zidne i temeljne ploče koje se. gde u donjoj zoni „radi“ kao glavna armatura ispusta s prednje strane zida. a podeona horizontalno. preporučeno. glavna armatura zida se. te princip armiranja elemenata glavnom armaturom. UGAONI POTPORNI ZIDOVI SA KONTRAFORIMA Veliki momenti savijanja u korenu zida ugaonih potpornih zidova. 518). 369 . Sl. za jediničnu dužinu zida.6. Poželjno je i pojačano armiranje podeonom armaturom u vrhu zida (kraj konzole). Primeri armiranja konzolnih zidova sa zubom ZIDOVI 17. čine ih racionalnim samo za relativno male visine. Na Sl. ka vrhu. Poželjno je ovu armaturu kao neprekinutu voditi iz ploče. Dodavanjem kontrafora. Saglasno dijagramu momenata. ali je drugi slučaj povoljniji bar u meri u kojoj kontrafori nisu smetnja (Sl. može redukovati.17. iako je sa prednje strane postavljen pritisnut. te njeno obuhvatanje uzengijama. ponašaju kao ploče uklještene po tri svoje ivice (Sl. kontrafori mogu biti pozicionirani i ispred i iza zida. po cenu usložnjavanja izvoñenja. Potporni zidovi Elementi konzolnog zida se dimenzionišu saglasno uticajima. Data su dva primera armiranja konzolnih zidova na Sl. kao ploče koje prenose opterećenje u jednom pravcu. Sl. Opterećeni kao i klasični konzolni zidovi (Sl. 516 prikazani su karakteristični dijagrami momenata savijanja i potrebe za armaturom.

519. avgust 2011 520.9. 520). 518. Aktivni i reaktivni pritisak tla na zid Približan proračun uticaja može pratiti ovakvu predstavu rada zida (kruta uklještenja na krajevima). Na narednoj slici (Sl. 370 . Sl. Ugaoni zidovi sa kontraforima Sl. Sl. U gornjem delu. sa zategnutom prednjom stranom izmeñu kontrafora (oslonaca). koje ukazuju na pravce prenosa opterećenja (Sl. 525) dati su dijagrami potrebe za armaturom (opet sa karakterističnim poprečnim presecima kroz površinske dijagrame). prikazane su odgovarajuće linije loma. ali treba imati na umu da će tako dobijeni rezultati ostati samo gruba aproksimacija realnih. 521). 521. Sl.Brujić . odnosno zadnjom stranom u neposrednoj okolini rebara. Na Sl. te da se precizniji proračun može smatrati obaveznim. zidovi su primarno savijani u horizontalnom pravcu. 522 prikazani su dijagrami (sa karakterističnim presecima) zida u horizontalnom (rezultiraju potrebom za horizontalnom armaturom) i vertikalnom pravcu. Prenos opterećenja kod zidova s kontraforima Na Sl.Betonske konstrukcije – radna verzija . 520. Donji deo zida je primarno savijan u vertikalnom pravcu (zategnut na zadnjoj strani) sa maksimalnim ordinatama momenta savijanja u središnjem delu.

Potporni zidovi Sl. kako je to prikazano na Sl. 523b). Vute na spojevima pločastih elemenata i primena relaksirajuće ploče Sl. Načini povećanja sigurnosti na klizanje zida 371 . Takoñe. 522. ovakvi zidovi se mogu izvoditi sa kosim vutama.17. 521. kod ovih zidova moguće je izvoñenje relaksirajućih ploča. 523a. 524. Savijanje zida sa kontraforima i princip armiranja Sl. u zidu U cilju povećanja stepena uklještenja na ivicama pločastih elemenata. 523. Distribucija momenata savijanja. Sl. u dva pravca. sa sličnim ciljem pominjanim kod konzolnih (Sl.

Rebra (kontrafori) se mogu analizirati kao grede promenljive visine preseka. a potreba za armaturom na Sl. se javlja maksimalna potreba za vertikalnom armaturom. zidni element sadejstvuje u prenosu 372 . u dva pravca. Preseci se u vertikalnom pravcu dimenzionišu na kombinovane uticaje momenta savijanja i aksijalne sile. presek A-A). 525. 521. u ploči Slično se može analizirati i prenos opterećenja za deo temeljne ploče iza zida (Sl. 527. Sl. 528 je prikazan i karakteristični oblik deformacije potpornog zida. Otud. Sl. 526. Horizontalna armatura ima maksimum na spoljašnjoj strani izmeñu kontrafora.Betonske konstrukcije – radna verzija . U donjem delu zida. pri sredini raspona odreñenog rebrima. 526. Prednji deo temeljne ploče „radi“ u statičkom sistemu konzolne ploče opterećene s donje strane (Sl. u skladu sa prethodno analiziranim uticajima. moguće postići i izvoñenjem temeljne ploče u nagibu (Sl.9. a na unutrašnjoj iznad njih (Sl. linije loma).Brujić . avgust 2011 Povećanje sigurnosti na otklizavanje je. Iako nepovoljnija za izvoñenje. koje su pritisnute na mestu spoja sa zidnim elementom. 529. Dijagrami potrebe za armaturom u zidnom elementu Armiranje zida prati tok zatezanja. Dijagrami potrebe za armaturom u temeljnoj ploči Konačno. kosa ploča predstavlja efikasnije sredstvo sprečavanja klizanja. Dijagrami momenata su dati na Sl. na Sl. Sl. Distribucija momenata savijanja. dok su aksijalne sile u horizontalnom pravcu praktično zanemarljive. 526a). osim zubom. 524). 527.

Ostatak kontrafora se armira ortogonalnom armaturnom mrežom. PLOČASTI POTPORNI ZIDOVI Pločaste potporne zidove formiraju jaki stubovi. 529).7. zbog oblika dijagrama momenata savijanja po dužini stubova. koje se u horizontalnom pravcu na njih oslanjaju (Sl. postavljeni na odreñenom meñusobnom rastojanju. Budući da temeljna ploča. Pri tome. i ovi se mogu izvoditi promenljive visine poprečnog preseka. to je posebnu pažnju potrebno posvetiti njenom dobrom usidrenju. Pločasti potporni zidovi 373 . to se zidni elementi mogu izvoditi promenljive debljine. Potporni zidovi pritiska. izostaje. Armiranje zida sa kontraforom POTPORNIH 17. zid ovakve konstrukcije prenosi opterećenje samo u horizontalnom pravcu.7. OSTALI TIPOVI POTPORNIH ZIDOVA ZIDOVI 17. poput zida. Po kosoj ivici kontrafora javlja se potreba za (redovno) velikom količinom zategnute armature. 529. Kako sa dubinom nasipa raste i intenzitet pritiska tla. pa je uobičajen tretman rebara kao greda T-oblika poprečnog preseka.1.17. Deformisani model potpornog zida i ugib ivice temeljne ploče Sl. Kako ova armatura ima funkciju zatege kojom se sprečava razmicanje krajeva zida i ploče. i vertikalne ploče ili ljuske (konveksne ka nasipu). šireći se ka dnu. 528. na ovaj način. Sl. Sl. 530. 530). horizontalna armatura ima funkciju poprečne armature grede promenljive visine poprečnog preseka (Sl. Takoñe.

ovakvi zidovi se često izvode i montažno). Mogućnosti komponovanja su brojne (Sl. 17. po pravilu. činjenica da su ovakvi pojedinačni montažni elementi kabasti i velike težine ih čini pogodnima pre svega za niske zidove. avgust 2011 Zavisno od rešenja (a. Reñanjem elemenata jedan do drugog na pripremljenu podlogu formira se zid. 531.b). kakvi se na primer sreću kod peronskih konstrukcija (Sl. Montažni ugaoni zidovi bez kontrafora 374 .Betonske konstrukcije – radna verzija . Mogućnost oblikovanja potpornog zida sa kontraforima Jedna vrsta „prelaznog“ rešenja izmeñu pločastih i ugaonih potpornih zidova sa kontraforima prikazana je na Sl. Različite mogućnosti montažnog izvoñenja ugaonih potpornih zidova Konzolni zidovi (bez kontrafora) mogu biti formirani od prizmatičnih montažnih elemenata pogodne dužine. 532). koji imaju kompletan presek potpornog zida. Sl. 531. dugačke konstrukcije malog broja pozicija. pak. 533.Brujić . 533a. UGAONI ZIDOVI OD PREFABRIKOVANIH ELEMENATA PREFABRIKOVANIH ELEMENATA Budući da su ugaoni potporni zidovi. 532.2.7. pločasti element može biti tretiran kao kruto ili elastično uklješten na krajevima.9. često je racionalno njihovo montažno izvoñenje od prefabrikovanih elemenata. Sl. ili. 533c). Iako je primenom gradilišne prefabrikacije na ovaj način moguće raditi konzolne zidove u kompletnom rasponu njima odgovarajućih visina (Sl. zglobno. Sl.

Potporni zidovi Višlji zidovi se. Sl. a najčešće primenjivane su prikazane na Sl. 534. Zidovi tipa vitlova 375 . ZIDOVI TIPA VITLOVA I T-ZIDOVI TZidovi tipa vitlova se formiraju od kratkih montažnih armiranobetonskih elemenata koji se slažu u vitla u obliku pravougaonika koji se napune sipkim materijalom propusnim za vodu: pesak. Sl. nastoje se iskoristiti prednosti koje prefabrikovana proizvodnja nudi u smislu oblikovanja i razuñivanja preseka. Kao prefabrikovani. zato. šljunak. 535. Druga prikazana mogućnost je da se elemenat kontrafora zameni dobro usidrenom zategom. 536). 536. mogu raditi iz dva dela. sitni lomljeni kamen (Sl. ili se jedan deo preseka zida može izvesti betoniranjem na licu mesta (Sl. ugaoni zidovi sa kontraforima se retko projektuju „klasičnog“ oblika. 534). Umesto toga.7. koje poreñane jedna na drugu formiraju zid. Konzolni element se može prefabrikovati zajedno sa kontraforom na način da obezbedi oslonce za horizontalne talpe. Montažni ugaoni zidovi bez kontrafora Sl. Montažni ugaoni zidovi sa kontraforima 17. 535. U tom smislu.17.3. mogućnosti su brojne.

Za veće visine zida vitlovi se mogu projektovati u više redova (Sl. Sl. 538). Nasip se ugrañuje i zbija sa napredovanjem gradnje. samo laku izravnavajuću temeljnu traku. Proširenja montažnih gredica kod zidova tipa vitlova Sličnu ideju koriste i. 376 . 538. trnovi i čelo T-zida Poput prethodnih. Potporni T-zidovi Sl.Betonske konstrukcije – radna verzija . niti jaku temeljnu konstrukciju. avgust 2011 Krajevi montažnih gredica su prošireni glavama na krajevima (Sl. Prijem smicanja je rešen putem trnova prikazanih na Sl. 539b. 539. Postavljanje prvog reda. desno). 537. Ovakvi zidovi se vrlo brzo i jednostavno sklapaju. Formiraju se od prefabrikovanih elemenata koji formiraju bokseve koji se ispunjavaju materijalom nasipa.Brujić . takozvani T-zidovi (Sl. Sl. brzo i jednostavno se izvode i ne zahtevaju jaku temeljnu konstrukciju.9. Pogodni su za za stabilizaciju kosina. a ne zahtevaju ni tešku mehanizaciju za izvoñenje. zbog čega zid postepeno preuzima opterećenje. 537. 537). čime obavljaju ulogu limitera i sprečavaju razmicanje elemenata/bokseva.

Pri tome. Armirana zemlja – princip Membranu formiraju pločasti (retko zakrivljeni) prefabrikovani armiranobetonski ili čelični elementi oblikovani na način da se uklapaju principom pero-žljeb. Sl. Izgled lica zida od armirane zemlje Značajna prednost ove vrste zidova se ogleda i u činjenici da membrana zida zahteva samo mali trakasti temelj u dnu. Na ovaj način se obezbeñuje krutost membrane u svojoj ravni (Sl.7. Sl. ARMIRANA ZEMLJA Armirana zemlja je način izrade potpornih zidova razvijen tokom 60tih godina XX veka (Francuska). 541). a trenje obezbeñuje vertikalni pritisak tla (Sl.4. 377 . 541. Armiranjem zemlje u nasipu ostvaruju se gravitacioni princip rada zidova načinjenih od samog materijala nasipa. Ovi zidovi se sastoje od tanke membrane koja je velikim brojem tankih zatega vezana s masivom nabijene zemlje iza nasipa. 540. Ovo materijal nasipa čini elementom samog zida. 540). kao početak zida.17. Potporni zidovi 17. sile s membrane se trenjem prenose iz zatega u zemljani materijal.

542. 17. debljine 3 do 5mm). Sl.9.8. Umesto trenjem. Kako trenje ovde nije od primarnog značaja. 543. Za dugih padavina nivo podzemne vode može značajno porasti i preopteretiti zid. postavljanje i fiksiranje traka. otvore je poželjno ostaviti i na visini iznad nivoa tla. Slični su i zidovi sa usidrenim zategama prikazani na Sl. U nasip 378 . na primer). Zato se dreniranjem mora sprečiti rast hidrostatičkog pritiska na zid. nabijanje novog sloja zemlje. preporučuje primena nekoherentnog granulastog materijala. DRENAŽA Za razliku od zidova od montažnih elemenata. a sa visokom vrednošću modula elastičnosti (male deformacije). Za zemljani nasip. povoljnije u smislu lakšeg obezbeñenja antikorozivne zaštite. Sl. postavljanje donjeg reda prefabrikovanih elemenata membrane. treba navesti činjenicu da se sile u usidrenim zategama angažuju tek nakon realizovane deformacije. vodopropusni i ne zahtevaju posebne mere za odvod atmosferske vode. Uobičajena rastojanja zatega su data na Sl. koji su. voda od otkopane kosine teče slobodno do zida. 543. 540 (poslednja slika). nasipanje zemlje. Ako postoji mogućnost da količina priliva vode povremeno može biti vrlo velika (slučaj kada se skuplja voda sa veće padine. avgust 2011 Zatege se rade od pocinkovanog pljosnatog čelika ili nekog drugog metala (5 do 10cm široke metalne trake. armiranobetonski zidovi sprečavaju njen protok kroz tlo. geotekstila (danas preovlañujuće) ili od drugih sintetičkih materijala neosetljivih na koroziju. koriste se zatege kružnog preseka. Nasip od peska ili šljunka je propusan. pa su za drenažu dovoljni posebni otvori u nivou (nižeg) tla na razmaku od oko 2m. po pravilu. u odnosu na prethodni. a zatim se ciklus ponavlja za sledeći red elemenata.Brujić . zatege silu zatezanja okolnom tlu većinski predaju na mestu njihovog sidrenja. do vrha zida. Zidovi sa usidrenim zategama Kao manu ovog sistema. Zid od „armirane zemlje“ tokom gradnje i gotovo lice Izvoñenje ovakvih zidova podrazumeva in-situ izvoñenje izravnavajuće temeljne trake.Betonske konstrukcije – radna verzija .

Površinsko prelivanje vode preko zida se predupreñuje profilacijom površine – rigolom. Sl. Sl. 545. keramičke. granulacije materijala nasipa/tla (Sl.). čime nivo podzemne vode ni ne ulazi u zonu aktivnog klina. na otkopanoj kosini se postavlja propusni drenažni sloj (Sl.. 544). Potporni zidovi se ispred otvora stavlja krupniji materijal.. azbest-cementne. a zatim postepeno sve sitniji do. Sl. Plastične drenažne cevi 379 . Dreniranje potpornog zida sa nasipom od nepropusnog materijala Poželjno je da se na dnu drenažnog sloja nalazi drenažna cev. 546). 545).17. često sa ugrañenim slojem za filtriranje od geotekstila (Sl. 544. U prošlosti su se ove cevi izvodile od različitih materijala (od kamena. koji ne može proći kroz drenažni otvor. a danas preovlañuje primena plastičnih cevi. 546. Dreniranje potpornog zida sa nasipom od propusnog materijala Ukoliko je nasip od nepropusnog glinovitog materijala.