YU ISSN 0350-1205 Časopis za poljoprivredu „SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ Adresa: Bulevar oslobođenja 81, 21000 Novi Sad, Srbija Telefoni: 021/6621-870, 021/6621-555; Fax: 021/6621-727 Journal of Agriculture “CONTEMPORARY AGRICULTURE” Adress: Bulevar oslobođenja 81, 21000 Novi Sad, Serbia Phones: 021/6621-870, 021/6621-555; Fax: 021/6621-727 Glavni i odgovorni urednik/Editor-in-Chief: Prof. dr Milan Krajinović (Novi Sad) Urednici/Editors: Prof. dr Blagoje Stančić (Novi Sad) Dipl. ing. Julkica Crnobarac (Novi Sda) Pomoćnik urednika/Assistant Editor: Doc. dr Vesna Rodić (Novi Sad) Uredništvo/Editorship: Prof. dr Ratko Nikolić (Novi Sad), Prof. dr Petar Erić (Novi Sad), Prof. dr Branko Konstantinović (Novi Sad), Prof. dr Milenko Jovanović (Novi Sad), Prof. dr Zoran Keserović (Novi Sad), Prof. dr Milan Popović (Novi Sad), Prof. dr Stanimir Kovčin (Novi Sad), Prof. dr Jelena Ninić-Todorović (Novi Sad), Prof. dr Mladen Gagrčin (Novi Sad), dr Klašnja Bojana, nauč. sav. (Novi Sad), Doc. dr Radovan Savić (Novi Sad), Prof, Prof. dr Gordana Šurlan-Momirović (Zemun), Prof. dr Marian Bura (Temišvar), Prof. dr Refik Šahinović (Bihać). Izdavački savet/Editorial council: Prof. dr Radovan Pejanović (Novi Sad), Prof. dr Miroslav Malešević (Novi Sad), Dipl. ecc. Gordana Radović (Novi Sad), Prof. dr. Lazar Kovačev (Novi Sad), Jovan Crnobarac (Novi Sad), mr Goran Stanković (Zemun), Prof. dr Vitomir Vidović (Novi Sad), Prof. dr Branka Gološin (Novi Sad), Prof. dr Saša Orlović (Novi Sad), Prof. dr Nedeljko Tica (Novi Sad), Prof. dr Nikola Đukić (Novi Sad), Prof. dr Dragan Glamočić (Novi Sad), Prof. dr Nada Korać (Novi Sad), Prof. dr Sofija Petrović (Novi Sad), Prof. dr Jovan Crnobarac (Novi Sad), Prof. dr Stanko Boboš (Novi Sad), Dipl. ing. Dragana Žebeljan (Novi Sad), Danica Sojanović (Novi Sad), Prof. dr Ljiljana Nešić (Novi Sad), Prof. dr Petar Sekulić (Novi Sad), Prof. dr Mirjana Milošević (Novi Sad), Prof. dr Cvijan Mekić (Zemun), Prof. dr Nikola Mićić (Banja Luka), Prof. MVD Juraj Pivko, DSc. (Slovačka), Prof. dr Šandor Šomođi (Mađarska), Prof. dr Sava Bunčić (Engleska), Prof. dr Boris Stegny (Ukrajina), Prof. dr Kole Popovski (Makedonija), Prof. dr Ion Pădeanu (Rumunija), Prof. Baruch Rubin, Ph.D. (Izrael), Prof. dr habil. Imre Musci, CSc. (Mađarska), Prof. dr Mark Gleason (USA). Izdavači/Publishers: “DNEVNIK – POLJOPRIVREDNIK“ AD, Novi Sad. POLJOPRIVREDNI FAKULTET, 21000 Novi Sad, Trg Dositeja Obradovića 8. NAUČNI INSTITUT ZA RATARSTVO I POVRTARSTVO, 21000 Novi Sad, M. Gorkog 30. Adresa uredništva/Adress of editorship: POLJOPRIVREDNI FAKULTET, 21000 Novi Sad, Trg Dositeja Obradovića 8. Telefoni/Phones: ++ 021/450-355; ++ 021/6350-711; Fax: ++021/459-761. Uplate izvršiti na: “DNEVNIK – POLJOPRIVREDNIK“ AD, Novi Sad. žiro račun: 160-171915-80, Delta banka ad, Beograd, PJ Novi Sad (pretplata za „Savremenu poljoprivredu“) ili POLJOPRIVREDNI FAKULTET Novi Sad žiro račun: 840-1736666-97 (pretplata za „Savremenu poljoprivredu“).

SADRŽAJ – CONTENTS

NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI RAD INSTITUTA ZA VOĆARSTVO I VINOGRADARSTVO U NOVOM SADU (1947–2007) Zoran Keserović, Dušan Gvozdenović, Petar Cindrić, Đorđe Paprić, Nada Korać, Vladislav Ognjanov, Jelena Ninić-Todorović, Ivan Kuljančić, Branislava Gološin, Slobodan Cerović, Mira Medić, Nenad Magazin, Sandra Bijelić ..........................................

1

VOĆARSTVO VOJVODINE – SADAŠNJOST I PERSPEKTIVE Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Nikola Vranjković, Nenad Magazin ....................... 18 VINOGRADARSTVO VOJVODINE (istorijat, sadašnjost i perspektiva) Đorđe Paprić, Nada Korać, Petar Cindrić, Ivan Kuljančić, Mira Medić ............................. 27 INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA Vladislav Ognjanov, Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Slobodan Cerović, Jelena Ninić-Todorović, Branka Gološin, Đorđe Paprić, Nada Korać, Petar Cindrić, Ivan D. Kuljančić, Jelica Balaž, Ragheb Thalji, Sandra Bijelić, Nenad Magazin, Mira Medić, Tatjana Popović ....................................................................... 38 REZULTATI OPLEMENJIVANJA VOĆAKA U INSTITUTU ZA VOĆARSTVO U ČAČKU Milisav Mitrović, Dobrivoje Ogašanović, Žarko Tešović, Radunka Plazinić, Slađana Marić, Milan Lukić, Sanja Radičević, Vladan Milinković, Aleksandar Leposavić .............................................................................. 50 VOĆARSTVO SREMA Dušan Gvozdenović, Biserka Vračević ..................................................................................... 62 BIOLOŠKO-PRIVREDNE OSOBINE NOVIJIH SORTI JABUKE Milošević N., Milošević T., Zornić Biljana, Marković G., Glišić I. ........................................ 71 UTICAJ GUSTINE SADNJE NA RAZVOJ DOPUNSKE BOJE I OCENU ATRAKTIVNOSTI PLODOVA KLONOVA CRVENOG DELIŠESA Nenad Magazin, Zoran Keserović, Dušan Gvozdenović, Biserka Vračević ......................... 78 UTICAJ KONCENTRACIJE PROMALINA® (GA4+7+BA) NA KVALITET „KNIP” SADNICA SORTI JABUKE GALAKSI I BREBURN Dragan Radivojević, Milovan Veličković, Čedo Oparnica ..................................................... 83 KLIJAVOST SEMENA I RANDMAN SEJANACA AUTOHTONIH SORTI KRUŠKE NA PODRUČJU BIJELOG POLJA Gordana Šebek, Mirjana Radulović, Ana Topalović .............................................................. 90

iii

SADRŽAJ N, P I K KOD SEJANACA KRUŠKE U PERIODU ZIMSKOG MIROVANJA Gordana Šebek, Ana Topalović, Mirjana Radulović .............................................................. 100 KLIJAVOST POLENA SORTI KAJSIJE (Prunus armeniaca L.) Dragan Milatović, Dragan Nikolić ........................................................................................... 108 RODNI POTENCIJAL BRESKVE I NEKTARINE U GUSTOJ SADNJI Gordan Zec ................................................................................................................................. 115 PROUČAVANJE OSNOVNIH KARAKTERISTIKA NOVIH SORTI BRESKVE U SREDNJEM DIJELU CRNE GORE Prenkić R., Odalović A. ............................................................................................................. 122 MORFOMETRIJSKE OSOBINE PLODOVA ODABRANIH GENOTIPOVA DRENA Sandra Bijelić, Jelena Ninić-Todorović, Goran Jaćimović, Branislava Gološin, Slobodan Cerović, Branko Vidicki ........................................................................................... 130 SENZORNA I HEMIJSKA ANALIZA PLODOVA TREŠNJE Keserović Z., Vračar Lj., Tepić Aleksandra, Magazin N., Sandra Bijelić, Branko Vidicki ................................................................................................. 138 ORGANOLEPTIČKE OSOBINA KAŠA IZDVOJENIH GENOTIPOVA DŽANARIKE (Prunus cerasifera Ehrh.) IZ GORNJEG POLIMLJA Božović Đina, Jaćimović Vučeta ............................................................................................... 144 HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI Jaćimović Vučeta, Božović Đina ............................................................................................... 150 REAGOVANJE RAZLIČITIH SORTI I PODLOGA BRESKVE (Prunus persica Stoc.) NA PRIMJENU NPK HRANIVA Ranko Prenkić ............................................................................................................................ 158 FENOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE VAŽNIJIH SORTI I SELEKCIJA ORAHA Mitrović M., Miletić R. .............................................................................................................. 167 UTICAJ METEOROLOŠKIH FAKTORA NA VAŽNIJE OSOBINE PLODOVA SORTI LESKE Miletić R., Mitrović M., Mitić N., Nikolić R. ........................................................................... 175 POKAZATELJI RASTA JEDNOGODIŠNJIH SEJANACA MEČJE LESKE (Corylus colurna L.) Ninić-Todorović Jelena, Cerović Slobodan, Gološin Branislava, Bijelić Sandra, Jaćimović Goran, Kokar Bojana, Čukanović Jelena .............................................................. 182 UTICAJ OPTIČKIH OSOBINA MALČ FOLIJA NA POMOLOŠKE OSOBINE NOVOINTRODUKOVANIH SORTI JAGODE (Fragaria ananassa Duch.) Jasminka Milivojević, Mihailo Nikolić, Maja Oparnica ........................................................ 189

iv

RODNOST NEKIH SORTI JAGODE Ranko Popović, Miroslav Čizmović, Ahmed Džubur ............................................................. 198 BIOLOŠKE KARAKTERISTIKE RANIH SORTI JAGODE Zoran Janković ........................................................................................................................... 203 FORMIRANJE BOKORA I CVASTI JAGODE U VERTIKALNOM SISTEMU GAJENJA Nenad Magazin, Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Biserka Vračević ......................... 208 UNAPREĐENJE MASLINARSTVA U CRNOJ GORI Biljana Lazović, Mirjana Adakalić, Tatjana Perović, Stoja Ljutica ..................................... 214 KLIJAVOST SJEMENA AUTOHTONIH SORTI MASLINE (Olea europaea L.) Mirjana Adakalić, Biljana Lazović, Tatjana Perović .............................................................. 220 KOLEKCIJA REZISTENTNIH KULTIVARA VINOVE LOZE U SR. KARLOVCIMA Petar Cindrić, Korać Nada, Dragoslav Ivanišević, Predrag Božović .................................... 227 AUTOHTONE I STARE ODOMAĆENE SORTE VINOVE LOZE U FRUŠKOGORSKOM VINOGORJU Korać Nada, Cindrić P., Paprić Đ., Kuljančić I., Medić Mira, Ivanišević D., Božović P. ... 248 STONE SORTE TIPA INTERSPECIES HIBRIDA U USLOVIMA NIŠKOG VINOGRADARSKOG PODREJONA Radojević Ivana, Stanković Snežana, Mošić Ivana, Ranković Vesna, Ristić Мiloš ............. 256 KARAKTERISTIKE RODNOSTI NOVOSADSKIH INTERSPECIES HIBRIDA VINOVE LOZE U AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA NIŠA Tatjana Jovanović Cvetković, Dragutin Mijatović ................................................................. 262 BIOLOŠKE I PROIZVODNE KARAKTERISTIKE NEKIH KLONOVA SORTE PINOT GRIS U NIŠKOM VINOGRADARSKOM PODREJONU Radoslav Tarailo, Snežana Stanković, Ivana Mošić ............................................................... 268 AGROBIOLOŠKA SVOJSTVA SORTE BURGUNDAC CRNI U ALEKSINAČKOM PODREJONU Mlađan Garić, Bratislav Ćirković, Miloš Ristić, Ivanović Radomir ..................................... 274 NEDESTRUKTIVNA METODA IZRAČUNAVANJA LISNE POVRŠINE LASTARA VINOVE LOZE Zoran Bešlić, Slavica Todić, Nebojša Marković ...................................................................... 280 UTICAJ VREMENSKIH PRILIKA NA RODNOST ZIMSKIH OKACA KOD VINOVE LOZE Kuljančić, I., Paprić, Đ., Nada Korać, Slavica Todić, Mira Medić, Božović, P., Ivanišević, D. .................................................................................... 286 UTICAJ NORME TRETIRANJA NA RACIONALNU ZAŠTITU VOĆNJAKA Rajko Bugarin, Nikola Đukić, Aleksandar Sedlar .................................................................. 298

v

........................... 316 vi .................................................................... Mirko Babić....................................................... 304 UPUTSTVO AUTORIMA ZA PISANJE RADOVA U ČASOPISU „SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ ...........OSMOTSKO I KONVEKTIVNO SUŠENJE VOĆA Ljiljana Babić...................................... Ivan Pavkov ....................................................... 314 INTRODUCTIONS TO AUTHORS ON WRITING PAPERS FOR THE JOURNAL “CONTEMPORARY AGRICULTURE” .

. mr Mira Medić. dr Branislava Gološin. Ninić-Todorović. Vujanić-Varga i Ognjanov. prof. 5 sorti oraha i 6 sorti stubastih jabuka. MIRA MEDIĆ.. kruške. UVOD Na prostoru Srbije ima mnoštvo mikrorejona sa specifičnom biljnom populacijom. Ispitivane su podloge za kalemljenje pitomih sorti leske i njihovo gajenje kao visokostablašica. NADA KORAĆ.. 1992. dr Slobodan Cerović. Korać i sar. red. leske i drugih voćnih vrsta. kajsije. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. red. 1–17. kao i podloge za višnju. ĐORĐE PAPRIĆ. hibridni sejanci. red. red. mr Nenad Magazin. kultura tkiva. prof. NENAD MAGAZIN. a u novoj kolekciji interspecies sorti koja je podizana tokom 2005. vinova loza. selekcija. godine se nalaze 194 sorte. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. prof. breskvu i kajsiju. prof. prof. Poljoprivredni fakultet. oraha.. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja introdukovano je iz zemlje i inostranstva ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3000 genotipova raznih voćnih vrsta. Departman za voćarstvo. red. nove tehnologije. 1990. i 2006. dr Ivan Kuljančić. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja u proteklom pe- 1 Dr Zoran Keserović. dr Vladislav Ognjanov. hibridizacija.. trešnju. SLOBODAN CEROVIĆ.. red. 1993.. breskve. red. Na oglednom polju u Sremskim Karlovcima se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. 2000). red. nove sorte.. asistent. asistent. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. vinogradarstvo. IVAN KULJANČIĆ. PETAR CINDRIĆ. Ključne reči: voćne vrste. dr Dušan Gvozdenović. Vujanić-Varga i Ognjanov 1990. dr Jelena Ninić-Todorović.. 6 (2007) STR. 1992. red. dr Petar Cindrić. prof. red. (Đurić. SANDRA BIJELIĆ1 IZVOD: U Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo do sada su stvorene 21 sorta i 3 klona vinove loze. 1993. prof..„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Na terenu se nalazi mnoštvo genetičkih varijeteta jabuke.. Keserović. Institut je među prvima u Srbiji uveo nove tehnologije proizvodnje različitih voćnih vrsta. Vujanić-Varga i sar. 56. dr Đorđe Paprić. NOVI SAD NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI RAD INSTITUTA ZA VOĆARSTVO I VINOGRADARSTVO U NOVOM SADU (1947–2007) ZORAN KESEROVIĆ.. genetička transformacija. BRANISLAVA GOLOŠIN. prof. 4 sorte kajsije. prof. mr Sandra Bijelić. prof. dr Nada Korać. Novi Sad. 1 . VLADISLAV OGNJANOV. asistent. 1994.

Pored toga u Institutu se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. Takođe. Pored toga izdvojene su selekcije kajsije oraha. Gološin i sar. tumefaciens koje nose marker gen za sintezu glukoronidaze u GUS-intron konstrukciji (Macet-Gašić. ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3. 1993). zatim hibridi leske. Kao donori otpornosti kod jabuke identifikovane su domaće sorte jabuka šumatovka i bihorka (Vujanić-Varga i sar. (Gološin i sar. date su preporuke za gustinu sadnje prilikom podizanja intenzivnih zasada jabuke (Magazin.pa je tako po njemu i razvoj ploda podeljen u 3 etape. Na osnovu histoloških analiza (Ognjanov. 1994). kao i genetička transformacija (Macet-Gašić. Postignuti su i značajni rezultati u mikropropagaciji oraha (Gološin. 1987). podloge i interpodloge za kajsiju.. 1993). 1994). 1993). Keserović et al. Kulturom ozračenih kotiledona dobijeno je više somaklonalnih varijanata kod sorti spring krest i red heven. Najznačajniji su geni koji u potomstvu daju stubast tip rasta jabuka i bresaka. Institut za voćarstvo i vinogradarstvo je među prvima uveo biološku kontrolu rodnosti. 4 sorte kajsije. 1995). Ognjanov. otpornost jabuka na čađavu krastavost i pepelnicu. Pored savlađivanja mikropropagacije kod jabučastih. a u novoj kolekciji interspecies sorti vinove loze. Na osnovu analize rodnosti pupoljaka i morfoloških karakteristika pojedinih sorti daje se preporuka intenziteta rezidbe i prognoza prinosa (Rudić et al. Milovankić. U toku su i istraživanja mogućnosti razmnožavanja drena kulturom tkiva. godine se nalaze 194 sorte. Do sada su ovom metodom razmnožene podloge za jabuku i krušku (Gološin i Radojević. 1991) uspešno je savladana kultura tkiva in vitro. Aradski.1995). vinove loze. U delu oplemenjivačkog programa u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo stvorene su 21 sorta i 3 klona vinove loze. 1998. 2004).000 genotipova raznih voćnih vrsta. i 2006. budući da se orah veoma teško vegetetivno razmnožava. Veliki broj istraživača u Institutu se bavio i organogenezom voćaka (Dinka VujanićVarga.riodu. koja je podizana tokom 2005. 1985. a razmnožene su i podloge za trešnju i višnju (Bijelić. jošte (Gološin i Galović. introdukovano je iz zemlje i inostranstva. (Ognjanov i sar. 2 . 2005) u zavisnosti od sorte.. REZULTATI RADA SA DISKUSIJOM U Institutu je pre 25 godina osnovana laboratorija za mikropropagaciju voćaka. Razrađeni su metodi genetičke transformacije pomoću dve rase A. 5 sorti oraha i 6 sorti stubastih jabuka. uniformne sejance vinogradarskih bresaka različite bujnosti za kalemljenje sorti. Ispitivane su podloge za kalemljenje pitomih sorti leske i njihovo gajenje kao visoko stablašice. u proteklom periodu je naročito veliki uspeh postignut u mikropropagaciji oraha. sorte breskve (Ognjanov. diferenciranje i rast embriona i sazrevanje embriona. Fiksiran je veliki broj gena kod raznih voćnih vrsta. Takođe. Metode za mikropropagaciju se i dalje usavršavaju. 1981. 2000). 1995. klonovi jabuke itd. neke sorte jabuka. 1992) i koštičavih voćnih vrsta. Keserović (2005) navodi korelaciju između razvoja embriona i ploda. (Gološin 1995). podloge za višnju i trešnju. otpornost kajsije na sušenje kao i kasnije vreme cvetanja. drena. Keserović. Keserović (1996) navodi tri faze embriogeneze kod višnje i trešnje: brz razvoj endosperma. Sorte Mire i Šampion mogu da se ovim putem razmnožavaju i gaje na sopstvenom korenu. hibridi jabuka otpornih na bolesti. 2005).

3 do 88. godine podizanjem zasada sa razmakom sadnje 5 × 2. (Ninić-Todorović. odnosno sušenja stabala uopšte nije bilo (Đurić. Od 16 ispitivanih sorti kajsija na posrednicima. U toku istraživačkog perioda. a prijem kalemova između te podloge i plemenitih sorti je od 81. navode da sorte Viljamova i Pakhams trijumf zahtevaju posrednika na podlozi dunja Ba-29. dugovečnost stabala i rodnost su bili dobri. a posrednik crni trn.1997). 1978) i detaljno opisana u knjizi ORAH (Korać i sar. (požegača.. U prvo vreme oda3 . Đurić i sar.1994). 1995.5 na 85%. rasadničkoj proizvodnji razmnožava samo kalemljenjem. Kaleme se isključivo jednogodišnji sejanci oraha. 1999). B5.. godine. uspešno je povećan broj primljenih kalemova sa 0. (1997). Genotipovi se odlikuju obilnim plodonošenjem. B7. Na poljoprivrenom fakultetu u Novom Sadu se intenzivno radi na pronalaženju slabo bujne podloge ili posrednika (interpodloge) u cilju intenzifikacije gajenja kajsije.5 × 2.1997. u Departmanu za voćarstvo. a u našim klimatskim uslovima samo sobnim kalamljenjem. Pre više od dve decenije. Korać i sar. 1997). Semenski materijal plodova mečje leske sejan je u rasadniku Fakulteta na Rimskim Šančevima gde je ustanovljena terenska klijavost i praćen razvoj sejanaca kroz više godina ispitivanja. 5 × 2.U Institutu se dosta radilo na iznalaženju podloga i interpodloga za različite voćne vrste. Keserović i sar. Za lešnik je najbolja podloga mečja leska. B4. u odnosu na krupnu zelenu renklodu kao posrednika.) sa stabala iz prirodnih populacija i stabala sekundarne provenijencije sa zelenih površina Novog Sada. pogotovu krupnoća i pokrovna boja. kvalitetnim morfološkim. Na selekciji oraha iz populacije domaćeg oraha na našem Departmanu se radi od 1957. Od više načina vegetativnog razmnožavanja voćaka orah se u masovnoj. Korać i sar.0 i 4. a posebno se izdvajao kvalitet plodova. 1998). Novosadske sorte kajsije upotrebom međuplemke stenlej bile su vrlo stabilne. Užom selekcijom je izdvojeno 10 genotipova (A1. Đurić i Keserović (1997.1996). jer obrazuje stablo. U pojedinim godinama..100 stabala po hektaru (Đurić i Keserović. zabeležen je broj primljenih kalemova čak i do 97% (Ninić-Todorović. B8. Korać i sar. (1999) smatraju da je čačanski hibrid šljive G-18 najbolji kao podloga za kajsiju jer je rezistentan na šarku i lepo razvija stabla u podkulturi sa orahom. odličnim zdravstvenim stanjem.5. Visoko kalemljene sadnice leske su pogodne za primenu na okućnicama i podizanje zasada u kojima se leske gaje kao stablašice. Za proizvodnju sadnica oraha primenjujemo sobno kalemljenje oraha engleskim spajanjem. (1999) su najbolje rezultate dobili kada je podloga bila džanarika. godine. vinogradarstvo i hortikulturu. Ispitivanje crnog trna (Prunus spinosa L) kao posrednika je započeto 1991. Prema ispitivanjima ovih autora zdravstveno stanje. tehnološkim i fiziološkim svojstvima orašica. odnosno Stenlej. preciznije 1983. u odnosu na plodove sa stabala na podlozi džanarici i drugim posrednicima. na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. 1992). započeta je selekcija genotipova mečije leske (Corylus colurna L.6%. Keserović. dr Mirko Rudić. 1991. krupna zelena renklodai crni trn).000 i 1. B9. Ispitivan je i najbolji način kalemljenja plemenitih sorti leske na tipovima mečje leske. B1. B2. Ninić-Todorović i sar. tako Đurić i sar. 25–35% su manje bujnosti na crnom trnu i 10–12% na požegači i stenleju. (1998). stenlej. 1. Čuvanje semena mečje leske je najbolje u staklenim bocama pri temperaturi od 4 do 6 ˚C (Ninić-Todorović i sar. Vegetativne podloge za krušku utiču na kompatibilnost kod kruške. (1996). Tehnologija kalemljenja oraha u našem Departmanu je u potpunosti savladana i usavršena pre tridesetak godina (Korać. C2).0 m odnosno sa 800. B11. Rad na selekciji oraha započeo je prof.

na osnovu kvaliteta ploda. Mačva.0 66. dr Branislava Gološin. dr Milovan Korać koji je ceo svoj radni vek posvetio selekciji oraha.7 66.9 1. dr Milovan Korać. Dalji rad na selekciji su nastavili prof.1 54.8 66. godine primenjen je originalan metod prikupljanja početnog materijala za selekciju preko nagradnog konkursa „Tražimo kvalitetne orahe” koji je organizovao prof. bujno Šampion 15. 04 02.8 svetla 17. ne može se meriti sa novosadskim selekcijama. 1. 26. (1999). 05. 2007.0 svetla 16. Posle toga. čija matična stabla su više godina posmatrana. Kasni rodni. dr Slobodan Cerović i prof. Pomološke osobine Pomological traits Prosečna masa ploda Average fruit mass (g) Debljina ljuske Kernel thickness (mm) Randman jezgre Seed ratio (%) Sadržaj ulja Oil content (%) Sadržaj proteina Proteins content (%) Boja jezgre Seed colour Početak vegetacije Vegetation start Resanje Male flowers open Cvetanje Female flowers open Bujnost stabla Tree vigour SORTE ORAHA (walnut cultivars) Tisa 15. vrlo bujno Bačka 12. Novi Sad. Napravljen je širi izbor tipova s kvalitetnim plodovima.1 19.0 15. (1999) utvrdili da su među novosadskim selekcijama najkrupnijih plodov i najvećeg randmana jezgre. 05. 25. Ocenjeno je preko 1. Najveću rodnost imale su sorte Rasna. Selekcija oraha u Jugoslaviji dostigla je najviši nivo.9 65. Tab. 04. 04. 04 03. Pomological traits of Novi Sad walnut cultivars. bujno Srem 15.4 svetložuta 19. Tab. Šampion.9 57. Šampion (autor M.biranje kvalitetnih tipova Rudić (1962) je vršio prvenstveno iz drvoreda i većih orašarskih centara u Vojvodini „na licu mesta”. 05. čak veći nego bilo gde drugo u svetu. a rad su zatim nastavili prof. Srem 4 .2 70. 04 03.7 0.0 56. Korać i sar.7 16. 07. 1. 05.9 55. Cerović i sar. odabrani su tipove koji su vegetativno razmnoženi i ispitani uporedo sa poznatim svetskim sortama oraha (u kolekcionim zasadima u Beškoj i Veterniku).8 1. 04. 04 02. Sve selekcije imaju kasni početak vegetacije.3 svetlo-mrka 17. 2007. Najboljih pet selekcija je priznato za sorte.1 0.8 1. Ni jedna introdukovana sorta po kvalitetu ploda. 03. a vrlo krupnih sa visokim randmanom jezgre. 04. Srem i Tisa. Pomološke osobine novosadskih sorti oraha. 02. bujno Od 1973. 05. 05.2 51. slabo bujno Mire 12. rodnosti. 05. (1998). dr Dragoljub Slović i prof. a vegetaciju završavaju ranije.7 18. jezgre i drugim navedenim biološkim osobinama. Rasna i Mačva. Korać). Šampion i Tisa. Novi Sad. otpornosti na mraz i bolesti. Tako su Gološin i sar.7 svetla 25. 23.2 17.000 ovako prikupljenih uzoraka prispelih na konkurs iz svih krajeva Jugoslavije.

Korać) i Mire (autori M. Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu se ispituju dva klona elstara od kojih je jedan pronađen u okolini Smedereva a drugi u blizini Inđije. Po spoljašnjem izgledu i biohemijskom sastavu plodova. dr Bogoljub Đurić. Rudić i M. ali se po atraktivnosti posebno izdvojio klon Elstar 1. a u ispitivanjima se vode pod oznakama Elstar-klon 1 i Elstar-klon 2. a po rodnosti se posebno ističu novosadska kasnocvetna i novosadska rodna. oplemenjivači: Prof.03. Prof. oplemenjivači: Prof. Slović. ima najkasnije cvetanje. Sve četiri priznate sorte pripadaju grupi srednje kasnocvetnih sorti jer cvetaju 34 dana posle mađarske najbolje. dr Bogoljub Đurić. S. Kasni rodni. Prof. Bačka (autor M. odnosno –7. 4. šumarstva i vodoprivrede je 13. oplemenjivači: Prof. Sava i Milko. Introdukovanje stranih sorti i ispitivanje u agroekološkim uslovima Vojvodine. Selekcijom iz prirodne populacije kajsije odabrano je u prvoj etapi nekoliko selekcija: NS-4. Takođe je izdvojeno više selekcija oraha od kojih se sada najviše gaje: Rasna. Korać) 1988. 2. dr Slobodan Cerović. godine. NS-6. NS-4. padale i do –11°C na 5 cm od zemlje. oplemenjivači: Prof. Ministarstvo poljoprivrede. donelo rešenje godine o priznavanju svih prijavljenih selekcija kajsije: 1. Novostvorene sorte imaju veću masu ploda u odnosu na mađarsku najbolju. U cilju unapređenja proizvodnje kajsije u Vojvodini na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Iznalaženje najpogodnijih posrednika – interpodloga za razmnožavanje kajsije u cilju smanjivanja prevremenog sušenja (apopleksije) i povećanja rodnosti. Prof. ili selekci5 . dr Zoran Keserović 3. novostvorene sorte pripadaju grupi sorata sa plodovima visokog kvaliteta. 2) imaju slabiji vegetativni rast za 8–20% u odnosu na mađarsku najbolju. Prof.(autor M. dr Zoran Keserović. Novosadska rodna. 2. krupnoće i kvaliteta ploda i zdravstvenog stanja zato su prijavljene Komisiji za priznavanje. dr Jelena Ninić-Todorović. aromi i teksturi mesa. dr Bogoljub Đurić. Selekcija kajsije iz prirodne populacije u cijlu stvaranja novih sorti kasnijeg vremena cvetanja i veće otpornosti prema mrazevima sa dobrom rodnošću i kvalitetom plodova. Gološin) 1987. Keserović i sar. Prof. Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo ispitivanja se izvode u nekoliko pravaca: 1. Novosadska rodna. dr Vladisav Ognjanov i Prof. Neke od selekcija iz te godine pokazuju izuzetno dobre osobine kao što je selekcija SK-3 koja od 70 sorti i selekcija u kolekciji. U sledećoj etapi. dr Zoran Keserović 4. (2000) su izdvojili iz prirodne populacije preko 20 selekcija kajsije u 1988. Prof. NS-6. godine. dr Milovan Korać. 3. Cerović i B.3°C na 2 metra od zemlje u vreme cvetanja) odnele praktično sav rod kajsije. Prof. Ove selekcije su tokom ispitivanja ispoljile vrlo pozitivna svojstva u pogledu kasnog cvetanja rodnosti. Zaštita voćaka od niskih zimskih temperatura i poznih prolećnih mrazeva. Novosadska kasnocvetna.04. Posebno krupne plodove ima NS-4. Sve ove sorte (tab. a drugi kasnijeg u odnosu na standardni elstar.2004. Korać) i Tisa (autori D. ukusu. Nove sorte su veće rodnosti u odnosu na mađarsku najbolju. dr Zoran Keserović. dr Branislava Gološin. Jedan je ranijeg vremena sazrevanja. Prema navodima Keserovića i saradnika (2004) i jedan i drugi klon su imali daleko razvijeniju pokrovnu boju u odnosu na standard. godini kada su niske temperature (koje su 12.

žutog ili zelenog ploda. unošenje oprašivača u jednosortne zasade i zasnivanje porodičnih voćnjaka na malim površinama i okućnicama. godini selekcija DM-1. Sorta Vesna je karakteristična po vrlo ranom vremenu zrenja. tolerantnih na prouzrokovače ekonomski najvažnijih bolesti i štetočina. 2. 2007. Novi Sad. Tab. Svake godine rađa obilno. 2. Sorta kraljica čardaša odlikuje se vrhunskom atraktivnošću i kvalitetom ploda i sposobnošću čuvanja i do 6 meseci. Voćke se odlikuju obrazovanjem uspravne kordunice koja se prirodno ne grana. Selekcioni ciljevi stvaranja novih sorti jabuka stubastog tipa rasta na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu su stvaranje sorti potpuno crveno obojenog. suve materije 17 TSS (%) Stubast tip rasta kod jabuke predstavlja biološku novinu koja omogućava gajenje velikog broja biljaka po jedinici površine (10. Rađaju na rodnim kolačima raspoređenim duž cele kordunice. 2007. Novi Sad. Pomološke osobine Pomological traits SORTE KAJSIJE (Apricot cultivars) Novosadska Novosadska NS-6 kasnocvetna rodna okrugla obrnuto široko kupasta okrugla srednje srednje srednje do bujno mešovite srednje kasnocvetno oko 62 g okrugao svetlo narandžasta 25–35 svetlo narandžasta 95 16 majske i cvetne kasnocvetno oko 56 g jajast svetlo narandžasta 10–15 svetlo narandžasta 93 17 mešovite kasnocvetno oko 66 g izduženo okrugao svetlo narandžasta 25–35 svetlo narandžasta 96 20 NS-4 Oblik krune okrugla Canopy shape Bujnost stabla srednje Tree vigour do slabe Dominantne rodne grančice mešovite Prevailing fruiting branches Vreme cvetanja srednje Flowering time kasnocvetno Prosečna masa ploda oko 80 g Average fruit weight Oblik ploda izduženo Fruit shape okrugao Osnovna boja narandžasta Ground colour Pokrovne boje 25–40 Over colour (%) Boja mezokarpa narandžasta Flesh colour Randman mezokarpa 96 Flesh ratio Rastv. vrlo krupnim crveno 6 . Pomološke osobine novosadskih sorti kajsija. god. U toku dvadesetogodišnjeg oplemenjivačkog rada izdvojeno je više selekcija od kojih je šest priznato za nove sorte u 2007. različitog vremena sazrevanja. a u 2006. ali nikada ne prerodi jer sama reguliše optimalno opterećenje junskim opadanjem plodova.ja 16a koja je dobre rodnosti i sa izuzetno kvalitetnim plodovima. godine. Pored ove dve selekcije izdvajaju se i SK-1 i SK-13a. Stubaste jabuke brzo stupaju na rod pa se prvi plodovi mogu formirati već prve godine po sadnji.000 biljaka/ha). Tab. Najkrupnije plodove ima sorta rumeno vreteno koji sazreva oko petog septembra. Pomological traits of Novi Sad apricot cultivars. polovina augusta.

a sa područja Bijelog Polja 60 genotipova krušaka koji pripadaju vrsti Pyrus communis L. 3. Potreba za rezidbom stubastih jabuka je minimalna i svodi se na proređivanje cvetnih pupoljaka skraćivanjem rodnih kolača. Bogate kolekcije omogućile su intenzivan rad na selekciji i hibridizaciji odabranog početnog materijala. Vreme sazrevanja je oko prvog septembra. Pomological traits of columnar apple cultivars. Smith × Wijcik 160 – 9 05. 05. Tab. 09. 1998. 08.. nakiselog ukusa a dobro se čuvaju u toku zime u običnim uslovima skladištenja. 2007. pepelnici (PL1 i PL2 geni) a kod starih sorti bihorke. 1999). Slatko nakiseo Stubaste jabuke zelenog ploda (Columnar apples with green fruits) Zeleni G. Novi Sad. 10. 09. 1999) selekcija je vršena na otpornost prema čađavoj krastavosti (Vf. Kolekcionisano je 147 stranih sorti. 10. jer sprečavamo da prerode i zbog toga alternativno rađaju svake druge godine. 1997) i drugih voćnih vrsta sa balkanskog prostora. zatim 2 tipa drena krupnog ploda i jedna individua badema koja pripada vrsti Amigdalys nana L. krajem septembra meseca. (1996. Genotip Genotype Hibridna kombinacija Hybrid combination Masa Obojenost Atraktivnost Vreme ploda ploda Fruits berbe Fruit mass Over colour attractiveness Pick time (g) (%) Ukus Taste Stubaste jabuke žutog ploda (Columnar apples with yellow fruits) Đerdan James grieve × Wijcik 150 – 7 25. kao hibrid zeleni dragulj. šumatovke i šampanjke je utvrđena polj7 . 10. intenzivno se radilo na inventarizaciji genotipova jabuka. 27 neimenovanih genotipova i 14 spontanih sejanaca jabuke. oraha (Korać i sar. Posebnu atraktivnost imaju patuljaste forme koje se uspešno mogu gajiti u saksijama ili kao najlepši deo vrtnih kompozicija. Slatko nakiseo Nakiseo Nakiseo Rumeno Idared × Wijcik vreteno Kraljica Prima × Wijcik čardaša U proteklom periodu. Tab. Nakiseo Stubaste jabuke crvenog ploda (Columnar apples with red fruits) Vesna Wijcik × Summered 140 240 160 70 90 100 7 7 9 20. Vr i Va geni). i pogodni su za selekciju vegetativnih i generativnih podloga ili su pak otporni na ekonomski najznačajnije bolesti i štetočine. Sazrevaju kasno. Izdvojeno je i više hibrida sa atraktivnim žuto bojenim plodovima. 2007. 08.obojenim plodovima i širokoj uspravnoj kordunici koja na najlepši način popunjava prostor.. 1998. 1999). Novi Sad. 73 lokalne sorte i 32 nepoznata genotipa plemenitih krušaka. Smith × Wijcik 160 – 9 01. a najatraktivniji hibrid NS 10/110 je imenovan kao sorta đerdan. zeleni dragulj i smaragd. krušaka (Cerović i sar. To je naročito značajno kog sorti koje obilno rađaju. mečje leske (Ninić-Todorović. Pomološke osobine sorti stubastih jabuka. U skladu sa konceptom stvaranja novih sorti jabuka. Sorte zelenog ploda. su vrlo retki i u oplemenjivačkom radu na ovoj voćnoj vrsti u svetu. imaju izuzetno lepe plodove. 3. Ognjanov i sar. 1997. Nakiseo dragulj Smaragd G.

Formirana je solidna naučna baza koja obuhvata veliku ampelografsku kolekciju. kupine i maline. (1996) utvrđena je samo kod selekcije I 4/34. (1994). amurensisa i vinifera sorti). koje su poslužile kao donori otpornosti na mrazeve novim belim vinskim sortama: Zlati. Župljanku. ukazujući na mnogo veći polimorfizam nego što je do sada ustanovljeno. nešto kasnije Silu i Novu dinku. Vujanić-Varga i sar. U sledećoj fazi osnovni ciljevi su: kvalitet. Iz Mađarske su introdukovane sorte Kunleanj i Kunbarat (hibridi V. Od 1975. Tokom 60 godina oplemenjivačkog rada u Institutu. Milisavljević i dr S. Visokom otpornošću na mrazeve. naši prvi. kadarka. (Cindrić i sar.). 1995). primarni cilj je bio poboljšanje kvaliteta do tada gajenih autohtonih sorti (smederevka. Lazić stvorili su nove bele vinske sorte: Neoplantu. dr P. U prvoj fazi. i hibridi NS 1/9. Naučno-istraživački rad iz oblasti vinogradarstva najvećim delom se obavlja na Oglednom polju Poljoprivrednog fakulteta u Sremskim Karlovcima. 2. Cindrić sa svojom ekipom. NS 1/34 i NS 1/111 poznog vremena sazrevanja ploda. Od skoro su započete aktivnosti i na skupljanju.6%. Primarni cilj bio je stvaranje kvalitetnih vinskih sorti otpornijih na mrazeve. 1999. od 13 testiranih sokova. Župljanka i Probus.. Ranom Rizlingu. U uslovima Fruškogorskog vinogorja posebno se ističu sorte Petra i Liza. Svi tipovi imaju dugačak period mogućnosti za kalemljenje.9 g. godine. Vujanić-Varga i Ognjanov (1992). godine. a američke plemenite sorte za 27 predloženih lokusa. otpornost na mrazeve i otpornost novih sorti prema gljivičnim bolestima. novu kolekciju interspecies sorti vinove loze sa 194 genotipa. Na drugom stupnju selekcije. Vujanić-Varga i sar. Lizi. Selekcije vinogradarske breskve iz Srbije bile su polimorfne za svih 31.7%. Korać. Najmanju masu semena ima genotip B 50/11. Mili i Petri (Cindrić. s tim što je poslednja osetljivija na mrazeve. Klijavost u pesku je kod prvog genotipa 89. Takođe je izdvojen hibrid NS 1/105. sa oko 500 genotipova. (1996) koji je pokazao poljsku otpornost na čađavu krastavost. Petra i Liza. izdvojeno je 25 genotipova (Ognjanov i sar. Sila. Sok genotipa I 4/34 dobio je najviše ocene od zvanične degustacione komisije. koja odlično rađa i ima kvalitet ploda za industrijsku preradu u sokove. 1996) pogodnih za generativne podloge.. Leli. ribizle.Njihovim ukrštanjem sa kvalitetnim zapadno-evropskim sortama. Sorta Petra ima najveću perspektivu i zaslužuje posebnu pažnju. 1998). koja je podignuta tokom 2005 i 2006. izdvojeni su hibridi NS 1/27 i NS 1/83 potpuno rezistentni na prouzrokovače čađave krastavosti i pepelnice. Izvori otpornosti su pronađeni u okviru vrste Vitis amurensis. prokupac.8 g. i crne vinske sorte Probus i Rumeniku. posađenu 1979. postignuti su značajni rezultati. jer daje visoko kvalitetna aromatična. Pogodnost ploda vinogradarske breskve za proizvodnju sokova.. kao i otpornost na veštačku inokulaciju prouzrokovača čađave krastavosti i pepelnice. a najveću I 4/11. posebno se ističu Mila.ska otpornost. cenjeni oplemenjivači dr D. Ispitivan je veliki broj introdukovahih interspecies sor8 . godine prof. Sirmium. introdukovanim sortama jagoda. Selekcijom kolekcionisanih vinogradarskih breskvi iz prethodnog perioda. desertna vina. 8. Ognjanov i sar. 1999). započinje rad na interspecies hibridizaciji. Kvalitetom se posebno ističu Neoplanta. tokom cele zime. godine i kolekciju uzgojnih oblika vinove loze. a kod drugog 72. Cindrić. U rejonu Subotičko-Horgoške peščare najbolje proizvodne rezultate su pokazale Liza i Rani Rizling. (Ognjanov i Vujanić-Varga. čuvanju i proučavanju genotipova i sorti jagodastih voćnih vrsta pa su tako podignuti ogledni zasadi sa novim. otporni na prouzrokovače čađave krastavosti i tolerantni na pepelnicu. Ove sorte su priznate 1991.

stvorene su i priznate bele vinske sorte: Kosmoplita. Cindrić. Vallier. Petka. 54 i SK 61. odlikuju značajnom tolerancijom na gljivične bolesti i dobrim kvalitetom vina. te je i kvalitet vina bolji i stabilniji. Ampelographic traits of new grape vine cultivars and clones Godina priznaAUTORI vanja BREEDERS Release year 1970 D. 2003). Lasta je prva domaća priznata interspecies stona sorta otporna na plamenjaču (Korać. 1997. 4. Kišmiš moldavski. otporna je na mrazeve a daje vino vrhunskog kvaliteta (Cindrić i sar. Priznati su 1991. Muskat plevenski. Panonia i Morava koje se pored visoke otpornosti na mrazeve. bez hemijske zaštite. 1997. Ispitivanjima su obuhvaćene proizvodne i biološke osobine velikog broja domaćih i stranih sorti u cilju izdvajanja onih koje pokazuju najbolje rezultate u našim uslovima (Korać. kao potencijalnih donora otpornosti na gljivične bolesti (Cindrić. Moldova. Cindrić i Korać. Tab. Karmen je takođe nova. 1996). Kao rezultat ove faze oplemenjivanja. kao na primer Villard blanc i njegovi hibridi (Cindrić i sar. Seibel 7053.. Individualnom klonskom selekcijom izdvojena su tri klona sorte Rizling italijanski: SK 13. Posebno se ističe sorta Panonia koja se može gajiti bez zaštite protiv gljivičnih bolesti. U toku je klonska selekcija sorte Župljanka. Neke od njih su posebno proučavane kao potencijalno pogodne za proizvodnju vinskog destilata. Milisavljević 1982 S. R-10. Milisavljević 1970 D. D. Gocseji zamatos.ti iz celog sveta. Cindrić. 1996. kao i velikog broja stranih interspecies sorti. 4. Novi Sad. V. 2007. Terez. neutralno Crno vino. Milisavljević 1970 D. 1999). NAZIV SORTE CULTIVAR Roditelji Parentage Smederevka × Traminac Sovinjon × Smederevka Prokupac × Burgundac crni Skadarka × Teran Namena Epoha i organoleptička zrenja svojstva Ripening Usage and organotime leptical traits Belo vino. Milisavljević. perspektivna interspecies stona sorta pogodna za integralnu proizvodnju stonog grožđa (Korać. ispituje se mogućnost gajenja domaćih interspecies sorti i genotipova. Cindrić. 1998. Cindrić i sar. Kao najbolji pokazali su se SV hibridi: Villard blanc. Posebno su interesantne introdukovane stone i besemene sorte kao na primer: Super ran Bolgar. Cindrić. 1999). „EKO” parceli na Oglednom polju u Sremskim Karlovcima. 1999). (Korać. 1998). 1999). Rubinka i Bačka. neutralno Belo vino. Ljana. Ampelografske karakteristike novih sorti i klonova vinove loze. Predmet ispitivanja su i introdukovane sorte vinove loze koje se gaje u ampelografskoj kolekciji. neutralno II III III III NEOPLANTA SIRMIUM ŽUPLJANKA RUMENIKA 9 . muskatno Belo vino. 1999. Muscat de St. Odlikuju se većom rodnošću i boljim nakupljanjem šećera u širi.Lazić. 1998). Na tzv. Kovač. Značajno mesto u oplemenjivačkom radu posvećeno je klonskoj selekciji vinove loze. Korać i sar. (Cindrić i sar. 1996. Dojna. 2004). SK. Tab. Bianca i Phenix. U toku je rad na ispitivanju proizvodne i biološke vrednosti velikog broja introdukovanih klonova gajenih sorti (VCU i DUS testovi). godine. Ester i dr. Korać i Cindrić.

Cindrić. V. Cindrić.Lazić. 1991 V. Korać. Cindrić. N. V.PROBUS SILA NOVA DINKA ZLATA RANI RIZLING LELA Skadarka × Kaberne sovinjon Kevidinka × Šardone Kevidinka × Šardone Iršai Oliver × Kunleanj Rizling italijanski × Kunbarat Rizling italijanski × Kunbarat Kunleanj × Burgundac sivi Kunbarat × Burgundac crni Kunleanj × Muskat Otonel Muscat de St. Kovač. SK-61 Moldova × Kardinal 2003 P. bela P. Ružić. P. Korać. sa izraženim kiselinama Belo vino. neu- PANONIA tralno MORAVA P. Cindrić. Lazić. neu2002 V. M. Kovač. Vukmirović Belo vino. Cindrić. Belo vino. Cindrić. N.Cindrić. SK-13 RIZLING ITAL. Cindrić tično S. Kovač 1991 P. bogato. V. Kovač 1991 P. neutralno RUBINKA BAČKA 2002 V. N. SK-54 RIZLING ITAL. LIZA PETRA MILA LASTA KOSMOPOLITA PETKA 1991 P. Belo vino. Belo vino. V. Vallier × Ljana Cserszegi fuszeres × Kristaly Petra × Bianca Petra × Bianca Petra × Bianca SK 86-2/293 × Rajnski rizling 293-20 Gm SK 86-2/293 × Rajnski rizling 293-20 Gm Crno vino. V. Belo vino. Kovač. Korać Stona sorta. V. Kozma skatno P. bogato. neu1991 P. neutralno Belo vino. Korać Stona sorta. Belo vino. Lj. aroma- tično III I III III KARMEN RIZLING ITAL. N. Belo vino. D. Lazić. N. Cindrić. intenzivno obojeno S. Korać. V. neutralno Belo vino.Cindrić. N. Kovač. N. V. neuP. Cindrić. Medić Belo vino. V. Cindrić. Kovač 2003 V. Kovač. Cindrić. neutralno Belo vino. III III III I II III III II III II I II III II I 1991 N. V. Korać. Belo vino. Kovač P. P. Kovač. Cindrić tralno 1983 S. Cindrić. Cindrić. crna Belo vino. Kovač P. Kovač III 10 . N. Korać tralno 1991 P. Korać P. mu2001 V.Cindrić. Kovač tralno Belo vino. Kovač. Cindrić. N. Korać. neutralno Belo vino. Milisavljević. V. Jazić. Cindrić. Kovač tralno 2003 V. Kovač 1991 P. muskatno Belo vino. aroma1988 P. Ko- 2001 rać. neu1989 P. muskatno 1991 P. N. Kovač 1991 N. neu- tralno P.

1997) još uvek zastupljeni poluintenzivni zasadi i skupa proizvodnja sadnog materijala. 1996) ostvaruje najveću rodnost kod sorti Traminac. 1997) i banatsko-potiskom vinogorju (Paprić i sar. svakako treba zadržati u gen-banci.. Primena određenog uzgojnog oblika zavisi od biologije sorti u datim mikroklimatskim uslovima (Kuljančić i sar. Folijarna analiza (Paprić i sar. Ove dve sorte. kao i sortu Kaberne frank. Proizvodnja kvalitetnog sadnog materijala pogodnog za intenzivne zasade još uvek zaostaje za svetskom.. 1996). kada je bila na podlozi SO4. a Mila i Petra brže od Traminca crvenog. na osnovu dobijenih rezultata.. Rani rizling i Liza. pa je obavezno treba primenjivati. 1996. Sila. Sadašnja proizvodnja sadnog materijala u Vojvodini i Srbiji nije u skladu sa proizvodnjom kakva se organizuje u razvijenim voćarskim zemljama. Uzgojni oblik „jednostruka zavesa”. (1996) smatraju da je podloga Kober 5BB najbolja za proizvodnju reznica. Sorte su slabo rodne. 1995. Rani rizling i Župljanka sazrevaju brže od Rizlinga italijanskog. 1999) nije takođe zanemarljiv pri izboru sistema gajenja. jedan od najvažnijih faktora je podizanje zasada sa kvalitetnim sadnim materijalom. preporučuju. rodnost vinskih sorti. ali najbolji kvalitet vina ipak se dobija kada se grožđe skida sa „jednostruke zavese”.. fosfora i kalijuma u listovima. 1998) je siguran indikator nedostatka ili viška pojedinih elemenata. treba ih još uvek gajiti u banatsko-potiskom vinogorju. na usvajanje azota i kalijuma kod sorte Nova Dinka (Paprić i sar. takođe je najbolja na uzgojnom obliku tipa „zavesa”. Tako na „špaliru”. jer su dobre otpornosti na sivu plesan grožđa. 1997). Tako Paprić i sar. U Vojvodini postoje svi preduslovi za proizvodnju sertifikovanog sadnog materijala obzirom na mogućnost formiranja izolacionih polja. Nova saznanja u fundamentalnim istraživanjima odredila su i novi koncept podizanja voćnjaka i vinograda. a razlika među sortama je takođe evidentna. (Cindrić i sar. kako bi se Vojvodina brže uključila na svetsko tržište sadnog materijala.. kombinacije sistema uzgoja za svaku sortu posebno. Podloga Kober 5BB pokazala se najpogodnijom i za gajenje sorte Rizling italijanski klon SK-54 (Paprić i sar... 1997). koje daju aromatična vina. Na 1000 kg plodova. (1998. Župljanka. ali ipak ostaje činjenica da se jedna te ista sorta ne može gajiti sa uspehom u svim vinogradarskim rejonima. a pogotovu bazni materijal za proizvodnju sertifikovanih sadnica. 1999). Od uzgojnog oblika zavisi i sadržaj šećera i kiselina u plodu (Kuljančić i sar. a našoj zemlji omogućilo podizanje zasada sa sadnim materijalom koji odgovara svetskim standardima. Od podloge zavisi i prinos reznica sorti vinove loze. Zato je od velike važnosti da se što pre introdukuju nove sorte i podloge voćaka. 1998). Kuljančić i sar.. ali zbog kvaliteta vina i tradicije.. Gvozdenović i sar. Paprić i sar. Sorti Sila odgovaraju gotovo svi uzgojni oblici tipa „zavesa”. Prema Kuljančiću i Papriću (1999).. 1998. čiji plodovi daju vina neutralne arome. Sorta Župljanka. Tako su kod nas (Gvozdenović i Keserović. pa se zelena rezidba mora izvoditi na vreme. Rizling italijanski. (1999).. Za brže unapređenje voćarstva. ali su zato štete od vetra najveće na uzgojnim oblicima tipa „zavesa” (Kuljančić i sar.1998). Utrošak ljudskog rada (Kuljančić i sar. predmet su ispitivanja u fruškogorskom (Cindrić i sar. 1999) najviše su imale uticaja podloge Kober 5BB i SO4. (Kuljančić i Paprić. najmanje ulaganje ljudskog rada je na „jednostrukoj zavesi”. 1999). grožđe brže sazreva. Petra i Mila. Lela. Institut za voćarstvo i vinogradarstvo intenzivno radi na stvaranju predosnovnog sadnog materijala sorti voćaka i vinove loze koje su stvorene u našem Institu11 . najbolje je reagovala na nagomilavanje azota.Sorte Sovinjon i Merlo. na „zavesi” kasni nedelju dana. a prema folijarnoj analizi.

Cindrić 1996. 1997. Ukrštanja se sprovode uglavnom sa domaćim ili odomaćenim sortama voćaka i vinove loze koje imaju poljsku otpornost na bolesti i štetočine. 1997. Izdvojeno je dosta selekcija voća. selekcije kajsije: SK-1. a selekcionisane su u proteklom periodu. U kolekcijama voćaka i vinove loze se ispituje genetički polimorfizam. 1997). Bačka itd. Keserović i sar. gde znatno zaostajemo za drugim voćarskim zemljama u svetu. 1998. 1997). Proizvodnja jabuka i krušaka kod nas je dostigla takav stepen. 1997.tu. pa je daleko bolje dozvoliti ograničeni život 12 . Korać i sar. 1998. Korać. nego se moraju čuvati u kontrolisanoj atmosferi do upotrebe i to što duže moguće vreme. u plodova koje ne trpe zamrzavanje. 1996... 1997. Đurić i Keserović 1996. Era. šljivu i kajsiju kategorije ‘’bazni sadni materijal’’. Gvozdenović i Keserović.. Iz ovakvog pristupa marketingu proističu i određene prednosti na svetskom tržištu jabuka i mogućnost plasmana. pakovanja i čuvanja voćnih plodova u hladnjačama. a već je potpisan i ugovor o isporuci baznog materijala matičnih stabla vodećih sorti jabučastih i koštičavih voćnih vrsta. 1996. kao i hibrida i klonova voćaka i vinove loze od kojih izdvajamo najbolje: klonovi Elstara. Uvedene su najnovije tehnologije kod većine voćnih vrsta i vinove loze. (Korać i Cindrić. Gvozdenović 1998. koji imaju gene na otpornost prema bolestima i štetočima. Pored integralnog koncepta proizvodnje radi se i na biološkoj (organskoj) proizvodnji voća. Za dobro čuvanje potrebna je pravovremena berba plodova jabuka i krušaka (Gvozdenović i sar. U skladu sa savremenim prioritetima. što je osnov za mogućnost izbora roditeljskih parova za ukrštanja. krušku.. Problemi se javljaju kada je reč o shvatanju značaja primene tehnološke discipline prilikom skladištenja. SK-13. Integralna proizvodnja voća i grožđa danas je prioritet budući da je zagađenost zemljišta. selekcije oraha: Rasna. 1997). 2005). niskim temperaturama ili pak daju stubast tip rasta stabla. Momenat berbe u voćnih vrsta je naročito aktuelan. selekcije drena: Apatinski rani. Đurić 1999. 1998. 1999. koja se određuje svake godine posebno.. Keserović i sar. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja introdukovano je iz zemlje i inostranstva ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3000 genotipova raznih voćnih vrsta. 1998. primereno skladištenje i čuvanje u kontrolisanoj atmosferi (Gvozdenović. Pored toga u Institutu se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. pokušalo se sa proizvodnjom voća i grožđa uz minimalnu zaštitu. 1999. vazduha i vode dostigla gornju granicu dozvoljenog. 1999. SK-13b i DM-1. upotrebom vrsta i sorti koje to trpe. budući da potpuna otpornost favorizuje stvaranje novih sojeva patogena. Institut je prepoznatljiv po tehnologiji proizvodnjesadnica oraha. Cerović i sar. 1996. Uvođenje integralnog koncepta proizvodnje u Vojvodini je veoma važan faktor ukoliko želimo da izvozimo veće količine voća. Gvozdenović i sar. Gvozdenović i Keserović. ZAKLJUČAK U proteklom periodu u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo stvorene su 21 sorta i 3 klona vinove loze. četiri sorte kajsije 5 sorti oraha i 7 sorti stubastih jabuka. Sava. da hladnjače dobijaju sirovinu najvišeg kvaliteta (Gvozdenović i sar. Institut je formirao matičnjak vegetativnih podloga za jabuku. u voćarstvu i vinogradarstvu. leske i kajsije. a u novoj kolekciji interspecies sorti koja je podizana tokom 2005 i 2006 godine ima 194 uzorka. Kasni rodni.

1992. 603. 49. vol. Korać Nada. Cerović S. Univerzitet u Novom Sadu. Biljni lekar.M. Zbornik naučnih radova. 47–52. Cyril and Methodius University.). problemi i tendencije proizvodnje oraha u Vojvodini. Landau/Pfalz. P. Korać Nada. Korać Nada. I Balkan and III Macedonian Symposium for vine growing and wine making. M. Ninić-Todorović Jelena: Dihogamija oraha (Juglans regia L. 97–100. 1993.. M. Savremena poljoprivreda.: Panonia and Morava new resistant white wine varieties developed at Sremski Karlovci. Cerović. Symposium proceedings. Cindrić P. 2004. 388–389. Novi Sad.P. 13 . Kovač. Korać Nada. Savremena poljoprivreda. LITERATURA Bijelić Sandra: Mikropropagacija slabo bujnih podloga za trešnju i višnju. Special issue. Korać Nada: Sorte vinove loze stvorene u Sremskim Karlovcima. 11–17. P. Korać Nada. Svremena poljoprivreda. Research 54. Korać. (50–56). 1998. Cerović. Kovač V. a time i prinos i kvalitet plodova. Novi Sad. Časopis Acta Horticulture br.. P. 385–393 str.: Grape breeding for resistance.: Stanje.. Jugoslovensko voćarstvo. 403–415. kako u voćarstvu. Korać Nada.: Nove sorte vinove loze u rejonu Subotičko-horgoške peščare. Izbor podloga je još uvek u centru pažnje. V. 1994. Doktorska disertacija.. Cindrić. 5.. Skopje. Gološin Branislava. 5–6. Novi Sad. Kovač V. 6. Cindrić. S. Poljoprivredni fakultet. 1992. Od podloge zavisi ishrana.: Karakteristike selekcija oraha poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Korać Nada: Frost resistance of grapevine cultivars of different origin. Cindrić P. U voćarstvu i vinogradarsvu se radi na uvođenju integralnog i biološkog koncepta proizvodnje. Korać. Cindrić P. Novi Sad. 42. Cerović..: 50 godina rada na stvaranju novih sorti vinove loze u Vojvodini. Proceedings of the Eighth International Conference on Grape Genetics and Breeding. Kovač V. Agroekonomik. Medić Mira: Stvaranje kultivara vinove loze otpornih na gljivične bolesti.P. 340–352.. Journal of Agric. 1998. Korać. 70–74. Acta Horticulturae. Medić Mira: Mila i Petra nove sorte vinove loze za aromatična vina. 1996. 2003. koji ne remete ekonomičnost proizvodnje. Novi Sad. 105–113. number 473. Korać Nada. 265–268. 1999. a favorizuju sklad između razvoja patogena i razvoja svake biljne vrste posebno.. izbor sistema gajenja. Dulić Kata. Kovač V.. Cindrić P. 1993.postojećih sojeva patogena. 2003. 82–88 str. 3. Korać Nada: Grape breeding for disease resistance at Sremski Karlovci. br. vanredni broj. 41–49. Ss. Nada. 5–10. Korać M. Čačak. Dulić. tako i u vinogradarstvu. opterećenost rodnim okcima... S.. 1997. životni vek gajene sorte. model rezidbe. str. Slavić. Novi Sad. Gološin Branislava. 1994. Magistarska teza.K.. Cindrić P. str. Savremena poljoprivreda br. Cindrić P. Cindrić. 1990. Cindrić..) gajenih u rejonu Fruške gore. Časopis Poljoprivreda br.: Biološke osobine sori oraha (Juglans regia L. Vitis. Savremena poljoprivreda. Dulić.. Cindrić.: News clones of Italian Riesling variety. S. V.. 1999..: Liza i Petra novi kultivari vinove loze za bela vina.

Korać. Gvozdenović. Iz: Dozet i sar. 59–62.: Kultura tkiva u u poljoprivredi. Keserović. B. M. LIII. Z. Gvozdenović. Savremena poljoprivreda br. N. 45–49. Gvozdenović D.. 2000.: Proizvodnja sadnica jabuke sa prevremenim grančicama ″metodom nazrelo iz ruke″.: Uticaj vremena berbe i termoterapije na čuvanje plodova jabuke sorte elstar. Savremena poljoprivreda.. 2005. 30.) postupcima mikropropagacije i organogeneze in virto. Dinamika cvetanja sorti jabuke. 1995. Zbornik naučnih radova sa XVII Savetovanja agronoma. 30. Zbornik radova. D. Acta Horticulture. 151. Korać. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore. Cerović. Korać. 29–35. Z.. Keserović.. 2007. Zlatibor. Z. Voćarstvo. V. 115–116. Z.. S....: Nove sorte kajsije u Vojvodini. 25– 28. B. 51. Đurić. X Kongresvoćara Jugoslavije. M. Vračar. 212: 589–594.. Savremena poljoprivreda. Keserović. Đurić. LJ. Magazin N. Korać. S. 2003.: Embriogeneza u trešnje i višnje.. Gvozdenović. 2003. 1–2. Vol. 2005 Keserović. D. X Kongres voćara Jugoslavije..113. str.. 2002. Zlatibor. D. Čačak. Čačak. kao posrednika za gajenja kajsije u gustim zasadima. Čačak. str 228.:Etape razvitka ploda višnje i trešnje. M. 2002. 90. Novi Sad. Z. Gvozdenović. Korać Jasna. B.: Osobine nekih klonova zlatnog delišesa i elstara. Z. Zlatibor.. S. Vol. Z..: Kvalitet. Gološin Branislava i Radojević Ljiljana: Micropropagation of apple rootstocks. 1996.. 2004. 49. 69. 279–284. Novi Sad 1995. Doktorska disertacija. Magazin. 23–28. Vol.. X Kongres voćara Jugoslavije. Korać. str. Z. Čačak. Čačak. Z. Svremena poljoprivreda. 2004. Voćarstvo. str.. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore. Keserović. B. Keserović. Gološin Branislava. Svremena poljoprivreda. Novi Sad. 143–150. 1–2. M. Gološin Branislava. Dulić. 39. Zbornik radova. Keserović. 39. M. Gološin Branislava i Galović Vladislava: Mikropropagacija. Đurić. Voćarstvo. Z..Z. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore. Z. Savremena poljoprivreda. Đurić. br. Gvozdenović. Novi Sad. Balaž Jelica: Izbor sorti jabuke za proizvodnju zdravstveno bezbedne hrane. Keserović. Bijelić Sandra. Keserović. Z. D.. Vol. Čačak. Keserović. 1996. D. 1987.: Mogućnost korišćenja crnog trna Prunus spinosa L. Kasni rodni i Sava. Bijelić Sandra: Biološko– pomološke osobine sorti i selekcija oraha sa rodnim lateralnim pupoljcima. str. Feljton. Vračar.: Uticaj sortne kompozicije na intenzitet izmrzavanja jabuke.Gološin Branislava. 1996. 77.: Vegetativno razmnožavanje oraha in vitro. Čačak. Radojević Ljiljana.: Biološka kontrola rodnosti jabuke. 2004. Beograd. br. Jugoslovensko voćarstvo.. Cerović. X Kongres voćara Jugoslavije. Gvozdenvić. 77–81.) kao posrednika za gajenje kajsije u gustom sklopu. Keserović. S. D.. Cerović. Gološin Branislava: Vegetativno razmnožavanje oraha (Juglans regia L. 53. Novi Sad. Lj.. D. Čačak. 14 . Lazić.: Karakteristike selekcija oraha Rasna. Hnatko Z. br. skladištenje i plasman plodova jabuke u novim uslovima poslovanja. 1996.: mogućnost korišćenja crnog trna (Prunus spinosa L. veterinara i tehnologa. 1996 Gvozdenvović. Keserović. Keserović..: Nove sorte kajsie u Vojvodini. 2004.. Z.. LII. 241–249. Keserović. Keserović. Z.. 2004. 39. br.: Cvetanje sorti i selekcija kajsije u Vojvodini.

Cindrić. Korać Nada. Časopis Poljoprivreda. Slović D. Kovač.. Korać. Cindrić P. Korać. Agriculture – programme de recherce Agrimed. Newsletter. Cindrić. Rudić M. Lj. korać. 15 .: Perspective Yugoslav Walnut selection with lateral fruit buds.: Sorte vinove loze za proizvodnju vinjaka. 1996. M. vanredni broj. M. Čačak. 1997. 1–2. Zbornik naučnih radova sa 13. str. 23 Savetovanje o unapređenju proizvodnje voća i grožđa u Vojvodini. 204–209 str. Miletić R.. Hamburg. Korać M.: New table grape cultivars – Lasta and Carmen. Korać Nada. 2000. V. 1995. 2004. br. M. Jugoslovensko voćarstvo. Čačak.. 375–378. Korać. Poljoprivredni fakultet. Novi Sad. Kovač V.Proceding. Cindrić P.: Collecting.. Beograd. 35– 41 str. Doktorska disertacija. Zbornik radova International Conference on Walnuts.. Cerović.Keserović. Aranđelovac. Tukey. Srem. Vol. Rudić M. br.. Slović D. 1989. Vračar.. D.. Cindrić P. S. 1988. Faculty of Horticulture in Lednice. Korać Jasna: Četiri decenije selekcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. 1993. Cerović S. Gološin Branislava. 1–2. II Balkan Symposium of viticulture and enology.: Lasta– prva jugoslovenska stona sorta vinove loze otporna na plamenjaču (Plasmopara viticola). Ress.P.: Novostvorena sorta vinove loze – Kosmopolita. Ognjanov.. Gološin. 1–2. Novi Sad. str.. Korać M. Branislava: Traits of Walnut selection Shampion.. Cerović S. Novi Sad. Korać Nada. Korać M: Selection of Walnuts in Yugoslavia. Cindrić P. 1998. V. Magazin N. godina. 23–33 str. Savremena poljoprivreda.Savremena poljoprivreda. 1. 1999. Cerović.. M. Luxemburg.: Karakteristike tipova oraha selekcije Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu.: Orah. Poljoprivredni fakultet u N. Korać Nada. Milovankić M. P. Čačak. Korać. Gološin Branislava.1999. Novi Sad. Korać.: Charaterstics and value of Walnut treee selection of Novi Sad. Gološin Branislava: Orah.. Gološin Branislava. 2004. Korać M. 2002. Bulgaria. Novi Sad. 57–61. br. P. 1978... 45–49... Jugoslovensko voćarstvo. 1976. 1974. 311. Jugoslovensko voćarstvo. LIII br. Gološin Branislava..: Otpornost prema niskim temperaturana kandidata za nove sorte. Novi Sad.: Proučavanje načina i uslova kalemljenja oraha radi primene u širokoj rasadničkoj proizvodnji... vanredni broj. Letopis naučnih radova.. S. Savremena poljoprivreda. savetovanja agronoma. Korać M. Prometej. Yalova. Novi Sad. Cindrić. 53–58. 365–371. 5 br. Nolit. M. Cerović S..: Stone sorte vinove loze pogodne za ekološku proizvodnju stonog grožđa Savremena poljoprivreda. veterinara i tehnologa.: New apricot cultivars and selections in Serbia.. Korać Nada. 1–2. Sadu.. evaluation and utilization of Walnut (Juglans regia L. Korać M. Đurić B. Korać Nada.: Nove selekcije stonih sorti Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. S. Korać Nada. Bačka and Mire. 189–191. Korać Nada. 1990.: Population variability of domestic Walnut and selections results. Korać M. 41–46. Slović. Miletić R. Cerović. Beograd. Symposium proceedings Institute of Viticulture and enology Pleven. Miletić R.) in Yugoslavia.. Tisa. ActaHorticulturae. Z. 24–29. 1982. Plant Gen. P. 49–53.: Kvalitet plodova oraha u Jugoslaviji. M. Cindrić: Otpornost na niske temperature nekih domaćih novostvorenih vinskih sorti vinove loze. 1999. 1987.. 2006. 47’52.. Kozma P. Letopis naučnih radova. Cerović S..

p. 2000. 10 eemes Journees. Netherlands. Crnojački Zorica (1987): Predlog za posebnu zaštitu nekih predstavnika dendroflore u Futoškom parku u Novom Sadu.: Uticaj gustine sadnje na porast. I.) in Yugoslavia. Savremena poljoprivreda 1–2.–28. Kuljančić I. Medić Mira: Analiza nekih bioloških i tehnoloških osobina sorte Župljanka. IV Međunarodna eko-konferencija zdravstveno bezbedna hrana. Ninić–Todorović Jelena. Jelena Ninić-Todorović (2003): Priručnik iz dekorativne dendrologije. Medić Mira: Foliar analysis at cultivar Italian riesling. Vanredni broj sa XXIII Savetovanja voćara i vinogradara. mai 1998.Korać Nada. Popović Mirjana (2006): Proizvodnja podloga za kalemljenje leske.. Kellerhals. Macet Ksenija: Tissue culture approaches to peach improvement. H.. 153–157. 1994. Bogdanović V. p. Netherland Ninić-Todorović Jelena.). Acta Horticulturae 226. Cerović S. pp. Zavod za zaštitu prirode Srbije.. Wageningen. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. Antanasović Milijana (1989): Iznalaženje optimalne metode za klijanje polena mečje leske. (7–13).. str Beograd. Petar Cindrić. fruit. Proceedings of thr Fourth International Symposium of Hazelnut. 389–393. 87–88. 1–2. tematski zbornik I.. Mira Medić: Nova sorta vinove loze – Petka. Beograd Ninić-Todorović Jelena (2000): Postharvest phisiology of Turkish filbert (Corylus colurna L. Mira Medić: Uticaj loznih podloga na neka od bioloških i privredno-tehnoloških svojstava klonova Rizlinga italijanskog. Beograd Ognjanov. Vujanić– Varga Dinka. FAO-CIHEAM Ninić-Todorović Jelena. N. Paprić Đ.. doktorska disertacija. Novi Sad. Kuljančić I. Hortus br. str. Cerović S. str.. Paprić Đ. 26. 99–105. Beograd. Ninić-Todorović Jelena (1998): Očuvanje biološkog diverziteta mečje leske (Corylus colurna L.. V. Br. Medić Mira: Klonovi rizlinga talijanskog SK–13. GESCO 10 Groupe d Etudes des Systemes de Conduite de le Vigne. Novi Sad Ninić-Todorović Jelena. 1999. 2002. Gološin Branislava.. Paprić Đ. 491–495. str. Magistarska teza. No 9. Novi Sad Ocokoljić Mirjana. In Progress in Temperate Fruit Breeding. Kuljančić I. 2005. odbranjena na Poljoprivrednim fakultetu u Novom Sadu 1986. Letopis naučnih radova Poljoprivrednog fakulteta. veterinara i tehnologa.. 269–275.) seeds. Ninić-Todorović Jelena (1990): Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske Corylus colurna L. Zaštita prirode 50. Jugoslovensko voćarstvo 23. Skopje Ninić-Todorović Jelena (1988): Determination of the most suitable methods of handling Corylus colurna L. M. (261–265). Ninić-Todorović Jelena (1997): Selection of Turkish filbert (Corylus colurna L. god. 1–8. Šumarski fakultet. Nucis. gajene na različitim loznim podlogama. 3. Kuljančić. Šumarski fakultet. 529–536. SK–54 i SK–61 gajeni na različitim loznim podlogama. Changins-Suisse. V. Savremena poljoprivreda. Kluwer Academic Publishers. Čačak. Magazin.. Novi Sad.. Belgium. p. 223–228. (2003): Proizvodnja sadnica leske. Kovač. (57–60). Acta Horticulturae 445. 79–82. Zbornik naučnih radova 2002. „Nauka u funkcijiunapređenja vinogradarstva i vi- 16 .: Međusobni uticaj lozne podloge i sorte vinove loze na iskorišćavanje biljnih hraniva pri različitim nivoima đubrenja. prinos i kvalitet plodova sorti jabuke.) Schmidt. (eds. 27–31. Red traminer and Župljanka on different training systems. (Radovi sa XVI savetovanja agronoma. Paprić Đ..

I. Poljoprivreda. hybridisation. Mira Medić: Značaj lozne podloge za gajenje sorte rizling italijanski klon SK–54. Savremena poljoprivreda. god. Sava). Čačak. hybrid seedlings. Novi Sad. Jahorina. Era. More than 3000 genotypes of different fruits species were introduced or made at the Institute for the purposes of pomological and genetical researches. also were released 3 clones of vine grapes. walnut selections (Rasna. Also.. zbornik nauknih i preglednih radova.. 1962. Uticaj lozne podloge kod gajenja sorti vinove loze župljanka. 2002.narstva”. Zbornik radova. Arhiv za poljoprivredne nauke. modern growing technologies were introduced with majority of fruit species and grapes. sila i nova dinka. hybrids and clones of fruits and grapes were found and among them some of the best are: Elstar clones. selection.. Key words: fruit species. SK-13. mart 2007. new cultivars. Kasni rodni. new technologies. IVAN KULJANČIĆ. Institute become recognisable for its walnut. 4 apricot cultivars. XIV Savetovanje vinogradara i vinara Srbije. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. (89). 17 . ĐORĐE PAPRIĆ. (39–44). Institute posses one of the largest grape vine collections in Balkans with 434 genotypes. D. Many new selections. I. Kuljančić.. Kuljančić. Paprić Đ. SCIENTIFIC AND RESEARCH WORK AT THE INSTITUTE FOR FRUITGROWING AND VITICULTURE IN NOVI SAD (1947–2007) ZORAN KESEROVIĆ. br. New. 390–393. cornelian cherry selections: Apatinski rani. genetical transformation. 2003. tissue culture. BRANISLAVA GOLOŠIN. Bačka etc. 5 walnut cultivars and 6 columnar apple cultivars. 52. Nada Korać. Agronomski fakultet u Čačku.: Selekcija oraha u Vojvodini. XII Savetovanje o Biotehnologiji. godine (441Rudić M. mart 2005. 2–3. Marković: Proizvodnja loznog sadnog materijala voćaka i vinove loze.. Paprić Đ. Univerzitet u Kragujevcu. Slevica Todić. DM-1). grape vine. Žunić. SANDRA BIJELIĆ Summary In past period at the Institute for fruitgrowing and viticulture total of 21 vine and table grape cultivars were released. Vršac. VLADISLAV OGNJANOV. and in new interspecies collection there are 194 accessions. MIRA MEDIĆ. Zbornik sažetaka sa Naučno stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. NADA KORAĆ. hazelnut and apricot nursery production. (166–174). 28–31. NENAD MAGAZIN. Paprić Đ. PETAR CINDRIĆ. SLOBODAN CEROVIĆ. SK-13b... Beograd. vol. N. apricot selections (SK-1.

NOVI SAD VOĆARSTVO VOJVODINE – SADAŠNJOST I PERSPEKTIVE DUŠAN GVOZDENOVIĆ1.000 vagona kruške. 2002). ZORAN KESEROVIĆ1.. U ovom radu je prikazano stanje proizvodnje voća u Vojvodini i trendovi za pojedine voćne vrste. Novi Sad 1 18 . prof. Dr Dušan Gvozdenović. Na drugim lokacijama van glavnih rejona imali smo više firmi koje su proizvodile od 100 do 300 vagona jabuke. dipl. mr Nenad Magazin. ali su ovde u pitanju relativno mladi ili mladi zasadi pa proizvodnja još nije dostigla raniji obim.500 vagona jabuka. Poljoprivredni fakultet Novi Sad 2 Nikola Vranjković. sadašnjost. 6 (2007) STR. NENAD MAGAZIN1 IZVOD: Voćarstvo Vojvodine se. Pokrajinski sekretarijat za poljoprivredu. breskve i jabuke. Izvoz plodova drugih voćnih vrsta. Nove privatne firme i zadruge podižu zasade na površinama od par do preko sto hektara. savetnik za voćarsko vinogradarsku proizvodnju. red.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. O značaju ove grane govori i činjenica da je pre dvadesetak godina proizvodnja voća na primer u Subotičko-horgoškom rejonu u pojedinim firmama iznosila i do 1. Dat je predlog mera za brže prevazilaženje krize i uklapanje u savremene evropske trendove u pogledu zdravstvene bezbednosti i zaštite okoline. vodoprivredu i šumarstvo. prof. još nalazi u krizi jer proizvodnja i pored značajnih pomaka u privatnom sektoru generalno gledajući opada. perspektiva UVOD U privredi Vojvodine voćarstvo je u vodećim voćarskim rejonima decenijama predstavljalo vrlo važnu granu (Gvozdenović. Većina tih firmi više ili ne postoje ili proizvode vrlo malo voća. uglavnom na tržište Rusije. Proizvodnja jabuke iz ovih zasada zadovoljava svetske standarde pa je u značajnom delu namenjena za izvoz. kao i mnoge druge grane poljoprivrede u tranzicionom periodu. Vojvodina. Ovim radom smo pokušali da prikažemo situaciju i trendove u voćarskoj proizvodnji Vojvodine. 56. dr Zoran Keserović. 18–26. inž. NIKOLA VRANJKOVIĆ2. a u Fruškogorskom i Južnobanatskom rejonu po 1. Ključne reči: Voćarstvo. red. sem višnje i šljive je zanemarljiv. asistent.

9 10.4 0. Fruits production (000 tons) in Vojvodina. 83 12 2. Proizvodnja voća (000 tona) u Vojvodini. Kretanje površina voćnjaka u AP Vojvodini od 1981. u prvom delu tog perioda (do 2000.8 46 4.8 2.5 15.04 2002. Novi Sad.9 7. god. godine) zapaža se rast površina na individualnim gazdinstvima.Stanje proizvodnje Proizvodnja voća u Vojvodini je organizovana na 18. godine Graph.6 1. Vrsta voća Jabuka Kruška Dunja Šljiva Trešnja Višnja Breskva Orah Kajsija Jagoda 2001. godine Table 1.1 2. a blago opadanje u sektoru poljoprivrednih preduzeća i zadruga. do 2004. 22.123 ha po podacima za 2004.2 6. 73 12 2.3 12.0 2. 54.3 10. godine.9 9. 1).8 4.3 46 5.2 16. 19 .2 41 / / 14.9 3. god. god.8 2.3 4.2 19.8 1.5 1. Kada posmatramo ukupne površine voćnjaka u periodu od 1981. 1).64 2004.3 4. 88. Novi Sad.15 2005. 1.3 37. 2006.5 0. godinu (tab. god.5 7.3 15. U drugom delu posmatranog perioda (od 2001. Tabela 1.3 12. god.2 4.7 5.669 3.6 1. a stagnacija u poljoprivrednim preduzećima i zadrugama (graf. Total acreage of orchards in AP Vojvodina from 1981 to 2004.8 2003. godine) zapažena je stagnacija ukupnih kao i površina na individualnom posedu.6 10. do 2004.03 / / Grafikon 1. 2006.

2 19. kod višnje 1. Tabela 2. na drugom mestu je šljiva sa 41.0 13.5 17.5 32. 4). 1990) od čega najviše jabuke (100.1 13.1 13. godine je jabuka (88.0 18. Total fruits production (000 tons) in AP Vojvodina from 1981 to 2004 Voćna vrsta Jabuka Šljiva Kruška Višnja Breskva Kajsija UKUPNO Godine 1981–85 81. a u individualnom 64% površina.7 37. godinu u Vojvodini u oba sektora se nalazilo 17. do 2004.8 12.757 t (graf.4 6. Vodeća voćna vrsta po obimu proizvodnje u Vojvodini 2005. 2). 6).000 t godišnje (Gvozdenović.8 24.8 159. Ukupna proizvodnja voća (000 tona) u AP Vojvodini od 1981.7 2001–05 64.7 13. godine Table 2.0 35.000 t). šljive (30.000 ha voćnjaka. Ukupna proizvodnja voća je bila 200.0 16.5 37. Obim ukupne proizvodnje voća u posmatranom periodu (1981–2005) je u opadanju (tab. Od toga je na društvenom bilo 36%.2) ili stagnaciji.7 4. 5) i breskve 968 t na svakih 5–10 godina (graf.000 t) i breskve (15.000 t.9 1986–90 91. Osnovne karakteristike proizvodnje pojedinih voćnih vrsta Ukupna proizvodnja voća u Vojvodini za posmatrani period.000–40. 3): Kod kruške taj pad iznosi 3.900 t).000–20. pokazuje negativan trend koji je najizraženiji kod jabuke gde je konstatovano opadanje proizvodnje za 6.000–120.000 t). sem kod šljive (graf.7 19.3 172.4* 143.870 t na svakih 5–10 godina (graf.436 t (graf.5 9.7 189.2 *Bez podataka za 2005 godinu *Without data for 2005. 20 .7 1991–00 74.000–220. a na trećem breskva sa 14.700 t.1 4.Prema podacima Pokrajinskog zavoda za statistiku za 1986.0 5.

3. 2. Grafikon 3. 21 . Graph. Ukupna proizvodnja jabuke u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. Total production of plums in AP Vojvodina in the period 1981–2005.Grafikon 2. Total production of apples in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Graph. Ukupna proizvodnja šljive u AP Vojvodini u periodu 1981–2005.

Grafikon 5. Total production of sour cherries in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Graph. Ukupna proizvodnja kruške u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. 22 .Grafikon 4. Ukupna proizvodnja višnje u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. Graph. Total production of pears in AP Vojvodina in the period 1981–2005. 5. 4.

nalazi u krizi. fudžija. čačanske lepotica i čačanski šećer koje su uglavnom namenjene za preradu. 6. U novijim zasadima se sve više sade bolji klonovi zlatnog delišesa. Proizvodnja šljive se uglavnom bazira na sortama stenlej. gloster. I pored vrlo dobrih lokacija koje su na raspolaganju u fruškogorskom i južnobanatskom rejonu za proizvodnju breskve nivo proizvodnje je ispod onoga od pre dvadesetak godina. Total production of peaches in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Proizvodnja kruške se. greni smit. gale. Graph. a retki i sa protivgradnim mrežama. Sistem za zaštitu jabuke od poznih prolećnih mrazeva kišenjem. Ukupna proizvodnja breskve u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. i pored vrlo dobrih lokacija koje su na raspolaganju u fruškogorskom i južnobanatskom rejonu. Osim tranzicije na proizvodnju kruške je negativno uticala masovna pojava bakteriozne plamenjače i kruškine buve.Grafikon 6. Proizvodnja šljive na individualnom sektoru je uglavnom ekstenzivna i karakteriše je zastareo sortiment. Proizvodnja jabuke u Vojvodini se i dalje bazira na zastarelom sortimentu u kome je vodeća sorta ajdared. ali i dalje ostaju problemi nedostatka slabije bujnih podloga i stonih sorti. Pored nje su zastupljeni zlatni delišes. Ovo se ne odnosi na novopodignute guste zasade. Poseban problem je što se radi uglavnom o proizvodnji na malim površinama. nije zaživeo u praksi. uglavnom podignuti gore nabrojanim sortama su dosta intenzivniji. mutsu i druge. što su pro23 . breborna i crvenog delišesa uglavnom na podlozi M 9. Većina novopodignutih zasada je sa sistemima za navodnjavanje neki i sa mogućnošću fertigacije. alternativno rađanje i često odsustvo bilo kakve agro i pomotehnike. jonagold i njegovi klonovi. Noviji zasadi. praktično bez ikakve kontrole i što se promet ne vrši preko zadruga pa je ponuđeni kvalitet neujednačen a promet otežan. čačanska rodna. Zbog neujednačenosti zasada i tehnologije proizvodnje u hladnjačama se sreće vrlo neujednačen i dosta često loš kvalitet plodova. melroz. Sortiment breskve i nektarine je uglavnom osavremenjen u odnosu na onaj od pre dvadeset godina. a spur klonovi na M 26.

Problem za širenje ove vrlo osetljive voćne vrste je što nije organizovano prikupljanje i zajednički plasman plodova pa se za sada promet odvija samo na lokalnim tržištima. Prerada voća u Vojvodini je uglavnom orijentisana na proizvodnju sokova. Najveći deo ove proizvodnje se izvozi na zapadna tržišta. Zbog osetljivosti na bakterioznu plamenjanču iz sortimenta je praktično izbačena sorta krasanka koja se mogla prodavati do kraja maja meseca. novosadska rodna. a za izvoz su potrebne znatno veće količine. u plastenicima i u vertikalnom uzgoju. Vodeća sorta je kao i u tipičnim rejonima njenog gajenja u Srbiji oblačinska višnja koja je namenjena pre svega za preradu. Višnja spada u značajnije voćne vrste u Vojvodini zbog mogućnosti izvoza. Kajsija koja se tradicionalno gaji u Vojvodini daje u proizvodnji sve bolje rezultate. Ovu proizvodnju ipak karakteriše još uvek dosta nizak nivo tehnologije i nestabilni prinosi. koje se sem šljive uglavnom uvozi. formiranje savetodavne službe i udruživanje radi zajedničke pripreme plodova i plasmana. Preduslov za to su. i mere stimulacije od strane države. kruške i breskve ali i drugih voćnih vrsta. Najveće interesovanje zadnjih godina je bilo za investiranje u guste zasade jabuke i kruške. marmelade. pored povoljnih kredita. džemovi. malo su zastupljene novije sorte krupnijeg ploda. deficit stone kruške će se nastaviti u dužem periodu ako se masovnije ne uvedu sorte sa dobrom sposobnošću čuvanja. cegledi bibor i roksana. mogućnosti izvoza i raspoložive prirodne uslove u perspektivi se može očekivati mnogo brže ulaganje u podizanje zasada pre svega jabuke. Poslednjih godina u Vojvodini je počela da se dosta gaji i jagoda na otvorenom prostoru. Vojvodina je postala uvoznik kruške pa se na našem tržištu zadnjih godina u dobrom delu sezone prodaje samo uvozna kruška i to po vrlo visokim cenama. Od izvoznika. moretinijeva rana i dr. I ako postižu visoku cenu. Primena standarda kao što su EurepGAP i HACCAP nije još dovoljno zaživela kod proizvođača i prerađivača voća. Neke od prerađivačkih firmi su uvele HACCAP standar24 . Perspektive Proizvodnja voća u budućnosti u Vojvodini ima velike šanse. Proizvodnja oraha i lešnika i pored dobrih selekcija i sorti stagnira. U pojedinim zasadima su instalisani i sistemi za zaštitu od mraza orošavanjem. O tome najbolje svedoči veliki interes novonastalih privatnih firmi koje traže ideje i programe za investiranje. Manji deo se prerađuje u složenije i skuplje proizvode. ambrozija klon NS i sorte segedinski mamut. u manjoj meri drugih proizvoda kao što su kompoti. santa marija. a za njom slede fetelova. Novopodignuti plantažni zasadi su uglavnom sa navodnjavanjem. Za sadnju se često koriste visoko kalemljene sadnice sa posrednikom šljivom stenlej na podlozi dženarici. S obzirom na rast standarda. Uveden je vrlo savremen sortiment i uz navodnjavanje dobijen dobar kvalitet plodova sa visokim prinosima. pakhams trijumf. NS-6. Obzirom da je vilijamovka namenjena uglavnom za industriju i da ne može da se čuva dugo. a deo istih je i pod protivgradnom mrežom. Vodeća sorta u novopodignutim zasadima je vilijamovka. Najveći deo proizvodnje kajsije je namenjen preradi u rakiju i pekmeze. a manji deo se koristi kao stona.blemi koje bez dobre savetodavne službe mali proizvođači praktično ne mogu da reše. a najmanje sušenog voća. iskoštičena u smrznutom stanju ili u alkoholu. Posebno deficitaran je program sušenog voća. Vodeće sorte u plantažnim zasadima su prema Keseroviću i Đuriću (2001) sorte Poljoprivrednog fakulteta iz Novog Sada NS-4.

49. Savremena poljoprivreda Vol. a našoj zemlji omogućilo podizanje zasada sa sadnim materijalom koji odgovara svetskim standardima. posmatrano u celini nema odgovarajuću dinamiku obnove i proširenja. Ognjanov.. Na žalost. (2002) Gvozdenović. Novi Sad. Novi Sad. Poljoprivredni fakultet. Ksenija. ISO standardi. Učinjeni su i prvi koraci ka proizvodnji sertifikovanog sadnog materijala koji se do sada isključivo uvozio. jer su oni jedan od važnih uslova koji se moraju ispuniti da bi se proizvodi probili na inostrano tržište.Gašić. kruške i drugog voća na našem i stranom tržištu. i sar: Stanje i perspeketive proizvodnja voća i grožđa u Vojvodini. LITERATURA Gvozdenović.. Keserović.. V. Ove godine napravljen je značajan pomak uvozom baznog sadnog materijala podloga za jabučaste i koštičave voćne vrste. Korać. ZAKLJUČAK Proizvodnja voća u Vojvodini.: Jabuka. Skenderovo i dr. Matica srpska. vanredni broj. Kuljanči. 25 . Podizanjem novih. Novi Sad (1998) Gvozdenović. Savremena poljoprivreda Vol. B. 51. V.ć I. Z.). nema nikakvih naznaka skorijeg uvođenje ovih standarda i ako postoje organizacije i stručna lica koja bi mogla izvršiiti obuku i pomoći pri ispunjavanja strogih kriterijuma (Magazin. Novi Sad. a na jesen se očekuje i uvoz matičnih stabala sorti različitih voćnih vrsta. XXI. D. Z. D. Da bi se Vojvodina brzo uključila na svetsko tržište sadnog materijala. Cindrić. 1998 Gvozdenović. D. Paprić. B.. U Vojvodini postoje svi preduslovi za proizvodnju sertifikovanog sadnog materijala s obzirom na mogućnost formiranja izolacionih polja. 1-2. Gvozdenović. 2002. Tavankut.. Dinka.: Stanje i perspektive proizvodnje jabuke.: Stanje i perspektive proizvodnje voća u Vojvodini. Novi Sad. Jedan od najvažnijih faktora za brže unapređenje voćarstva je podizanje zasada sa kvalitetnim sadnim materijalom. Slankamen. Đ.. Ninić Todorović. Ovi kapaciteti još ne zadovoljavaju potrebe proizvodnje ali predstavljaju vrlo dobru osnovu za dalje proširenje proizvodnje voća.de kvaliteta. Vlahović. Sadašnja proizvodnja sadnog materijala u Vojvodini nije u skladu sa proizvodnjom kakva se organizuje u razvijenim evropskim zemljama. Vinogradi. D. Vujanić Varga. Nada. 2006). Ognjanov. (1990).. s obzirom na prirodne uslove i mogućnosti plasmana. Cerović. D. Savremena poljoprivreda LI (2002). EurepGap i HACCP su praktično u povoju i na terenu se uglavnom ne radi mnogo na njima kao preduslovu za plasman u vrlo bliskoj budućnosti. uglavnom ULO hladnjača u Sremu i Bačkoj (Šid. Keserović. Jelena. Branka. uvođenjem tehnologije za masovnu manipulaciju i mašina za klasiranje plodova stvoreni su uslovi za ponudu visoko kvalitetne jabuke. Hajdukovo. S.. Gološin. P. i sar. u oblasti proizvodnje svežeg voća na koju se odnose EurepGAP standardi.. potrebno je da se formiraju matičnjaci od baznog sadnog materijala iz uvoza i to od savremenih sorti i podloga.: Voćarstvo Fruške Gore.

perspectives 26 . N. Keserović.. 2006. Gvozdenović... Savremena poljoprivreda Vol. P. T. Ružević. Sinđić. Gvozdenović. Keserović.. 1–2. Nikolić. 2006.: EurepGAP standardi.: Selections of apricot at the Faculty of agricuilture of the University of Novi Sad. Đurić. (2001). Mratini. Ružić. M. NIKOLA VRANJKOVIĆ. M. N. D. present. Magazin.Gvozdenović.: Proizvodnja sadnog materijala. Mitrović. Z.. 2006. 2003. D.. Savremena poljoprivreda Vol. 2003. vodoprivredu i šumarstvo Vojvodine. Magazin.. Preposition of measures needed for crises overcome and for fitting in modern European trends regarding health and environment protection. Current condition of fruits production in Vojvodina has been described in this paper along with the trends for some fruit species. Key words: Fruitgrowing. V. NENAD MAGAZIN Summary As many other branches of agriculture in transition period fruit growing of Vojvodina region is still in crises because production has generally speaking declined although there are some significant in private sector. XII International Symposium on Apricot Culture Decline. ZORAN KESEROVIĆ. 40. Vojvodina. Č.. 8: 46–47. Novi Sad. Voćarstvo Vinogradarstvo br. D.ć Evica: Izbor soti i podloga jabučastih voćaka za potrebe rasadničke proizvodnje u Srbiji i Crnoj Gori. Đurđina. Oparnica.: Poljoprivredni vodič kroz Vojvodinu.. 1–2. Mišić. 52. sekretarijat za poljoprivredu. FRUITGROWING OF VOJVODINA – PRESENT AND PERSPECTIVE DUŠAN GVOZDENOVIĆ. D. Statističke tablice. L Informatore Agrario. 52. B. Z. Novi Sad. Pantezzi. Avignon.: Le scelte per l impianto del melo. M. Novi Sad..

god. red. 27 . pruža idealne agroekološke uslove za gajenje vinove loze.. Poljoprivredni fakultet. prof.jedan drugog kori. komentarisanje i sl. Tako dug period uspešnog vinogradarenja. (Branko Radičević: iz „Đačkog rastanka”) Sigurno je da se ovovremensko stanje vinogradarstva ne može uobličiti. Nažalost. pa s’ uz brdo veselo nagnalo. Momci klikću. Mnogobrojni su tereni i značajne površine. odnosno bliža ili dalja prošlost. a da se ne poznaje istorijat. MIRA MEDIĆ1 Vinogradarstvo u Srbiji. NOVI SAD VINOGRADARSTVO VOJVODINE (istorijat. mr Mira medić. da područje Vojvodine. a slobodno se može reći i „vinogradarstva Vojvodine”.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. obeleženo je 1700 godina vinogradarstva Fruške Gore. dr P. a za mnoge bez izlaza i perspektive. red. najbolje mogu Pregledni naučni rad (Rewiew paper) 1 Dr. 56. živo” . puške popucaju. dr I. Novi Sad.).. Paprić. Pa kada se osvrnete unazad. kada su u fruškogorskim vinogradima. PETAR CINDRIĆ. ovih prostora uopšte. 6 (2007) STR. Mome poju.. a istovremeno i Vojvodini. sve poustajalo. a pesme se ore. 27–37. dr Nada Korać. sadašnjost nije ružičasta. nejasna. Uhvati Vas čežnja za tim vremenima. ona je vrlo tamna. red. kao i na pesku Subotičkohorgoške peščare. Ne tako davno (1978. Svirac svira. IVAN KULJANČIĆ.. asistent. prof. koje se upravo. itd. ali i vinogradima oko Vršca. „Živo. prof. momci podvikuju. Kuljančić. nosi. Đ. čas gore. Gledaj sada ubavoga rada: Beri. Živo. red. analiziranje. NADA KORAĆ. a pogotovo svetla. čas dole. prof. s’ radi al’ niko s’ ne mori: itd. Bele Crkve. vinogradarska struka Vam se učini lepšom i lakšom za posmatranje. Cindrić. pokazuje. svoju sadašnjost ispoljava kroz stanje i sudbinu poljoprivrede. berbe izgledale ovako: Zora zori. Jošte malo – eto vinograda. sadašnjost i perspektiva) ĐORĐE PAPRIĆ.

Mesan. 3. god. Skadarka bela. Crveni drenak. Tamjanika. upravo u vinogradarska područja Banata. Ranka. 1780.. Radovinka. Grašac. Šljiva grožđe. stoleću. Tako je zabeleženo. Smederevka. sagrađeni su i podrumski kaaciteti „Helvetia”. Grašac. Volovo oko.0 m. stradali su vinogradi na vezanom zemljištu. Bele: Slankamenka. ali i izuzetne krize. Tamjanika crna. tradicija vinogradarenja u Vojvodini. ha vinograda. godine (Milošev. kada je vinogradarstvo imalo velike uspone. ovo područje ima posle pojave filoksere. sredinom 19. Prema pisanim dokumentima iz 1702. godine u putopisu za Carigrad. ha vinograda. Čavčica (Čavka). 1882). karlovačko vino se pominje još 1553. Mesan. što proizilazi iz istorijskog razvoja. i 18. Tada se intenzivno razvija vinogradarstvo oko manastira. O razvoju vinogradarstva u Banatu. ali su zasađene značajne površine (oko 1 000 ha) pod vinovom lozom na živom pesku. U Beču je bilo poznato i cenjeno „Sremsko vino” i „Karlovitcerotwein” (kolektiv autora 1973). Istovremeno. a verovatno i na području Vojvodina. Drenak. koji su u to vreme ojačali i imali velike posede. Antuna Vrančića (Lazić. 28 . na osnovu onoga što je zapisano. Poseban zamah u razvoju. Špiculja.0 × 1. stoleća. takođe ima dugu tradiciju. godine bilo je već 1553. Dinka. Zanimljivo je osmotriti i sortiment vojvođanskih vinograda. Prosperitet vinogradarstva. kada je ovo područje pod austrougarskom vladavinom. 1816 i Konstantinovića. tako da su podrumski kapaciteti. godine ima maksimalnih 2 982 katastarska jutra vinograda. vagona. a 1779. sigurno bili između 1 000. citirajući (Bolića. „Lagerhaus” i mnoštvo drugih u Vršcu i okolnim mestima. i 2 000. posetivši Vršac 1560. Veliki prosperitet. da u sortimentu preovlađuju obojene (crne i crvene) sorte. Volujak (Volujarka). je duga i bogata. 1973). Crne: Zelenika. gajene sledeće sorte: 1. Poznato je i glasovito bilo vino „Verschezwein”. Oni su intenzivno podizali vinograde. 1982). Vinogradarstvo Subotičko-horgoške paščare. 1966). Pandur. fruškogorsko vinogradsrtvo doživljava u 17. 2.. ovaj prostor ustvari značajan snabdevač vinima. pa je u 18. nešto je manje pisanih podataka. Peršun grožđe.). Skadarka. utvrđena je površina od 2 391 jutro pod vinogradima. Poznato je da o postojanju vinograda u vršačkom kraju piše Antun Vrančić (kolektiv autora.iskoristiti za prozvodnju grožđa. a potporu je činilo samo kolje. odnosno često puta bez ikakvih oslonaca (skica 1. Lazić (1982). došao je do izražaja kolonizacijom Nemaca. Za vreme filokserne krize. i 1564. Bela dinka. orijentaciono 1. kada su vinogradi na vezanom zemljištu uništeni. i 2. registrovano je na pesku 59. da 1928. Đinđuva. Šišulja. Lipa grožđe. Način gajenja u prethodnom periodu vezan je za nisko stablo i kratku rezidbu („u glavu” ili „rezidba na reznike i kratke kondire”). navodi da su u vinogradima Fruške Gore. veku. Crvene: Ružica. Balenta. godine. iz nekih nepoznatih razloga. Zahvaljujući tome. Rumenika. a pred filokseru 1882. Sve to je dopuštalo i gustu sadnju. primera radi u ataru Sremskih Karlovaca. za austrougarsko tržište. godine ima 4 718 ha vinograda. potisnute u drugi plan. Interesantno je. Na području Fruške Gore u to vreme su velike površine pod vinogradima. koje su posle drugog svetskog rata. O vršačkim vinogradima ostavlja zapis i turski putopisac Evlija Čelebija. Po dobrom kvalitetu.

Bez potpore Figure 1. With support 29 .Slika 1. Without support Slika 2. Pod kolac Figure 2.

počeo novi period obnove vinogradarstva. karakterističan po revolucionarnim promenama u načinu gajenja vinove loze i po novom sortimentu. vrlo velike promene. uglavnom su uspešno prebrođeni.. 200 i 220 cm. ogledaju se u gustini sadnje. Tako je i posle II svetskog rata. ali još će biti Fruške Gore.0 m. razmak redova se povećava na 180. uzgojnim oblicima i sortimentu.). u dve decenije nakon II svetskog rata. kao što su traktori guseničari marke „FIAT” (Lazić. Međutim. zahteva međuredni razmak od 3. čokoti su obično na 80 cm. uslovljeni su. gljivične bolesti). kvalitetno obogaćeno i osavremenjeno. što se zadržalo do danas. Periodi krize. ali i nepovoljnim prirodnim činiocima (filoksera. biće još rezidbi i berbi. Otuda je možda i ono: „Tako je to bilo i veselo i tužno.. Još veće i još slavnije. oslonac na proizvodni program „ITM”-a u Zemunu. 1982). ćevapa i pesme fruškogorske i slave fruškogorskog vinogorja. pudarine. a u redu. već krajem pedesetih i početkom šezdesetih godina. Kvalitetno. Mozerova kordunica Figure 3. 1976). dok je ovih bregova i fruškogoraca koji ih vole i koji na njima sade vinograde” (Lazić i sar.Krizni periodi u istorijatu vinogradarstva Vojvodine. a vinogradastvo. Uvođenjem mehanizacije u obradi i održavanju zemljišta u vinogradu. ratovi i sl. iz njih je izlazilo novo. dvadesetog veka. Međuredno rastojanje je dirigovano tehničkim uslovima. Bilateral cordon 30 . sa jedne strane društvenim previranjima (vladavina Turaka. a ne biološkim potrebama vinove loze. Slika 3.

koja treba. do danas. godine. (Avramov i sar. ipak od 1954. 1995). Slika 4. Do ovoga se došlo. pre svega kroz uvođenje kvalitetnih belih vinskih sorti grožđa i povećanja površina sa istim. Tako se značaj. moguće je na razvijenim uzgojnim oblicima čokota.). neprekidno opadanje površina pod vinovom lozom. na visoko od 100 do 120 cm. vinogradarstvo posle II svetskog rata doživljava velike kvantitativne i kvalitativne promene. nakon saznanja. a to znači i primenu špalirske potpore. da na vinogradarskim terenima. Prva ideja je u dobroj meri uspela i ostvarena. ali i stone sorte. kao što su: Game i Frankovka. 31 . Head training cane pruned Šta se menja u sortimentu? Dve su intencije. ali svoje mesto nalaze kvalitetnije sorte. Sovinjon i Semijon.. šire se još: Traminac. Naime.Nisko stablo stidljivo prelazi u poluvisoko (oko 60 cm. koje zahtevaju mešovitu ili dugu rezidbu. Ostvariti takvu rezidbu. dok se proizvodnja stonog grožđa. Iako. beleži se. Drugo je. proizašla je i zbog promena u sortimentu. pre svega daje sorti Rizling italijanski. prvo da se poboljša kvalitet dosadašnjih belih vina. da se u proizvodnju uvedu stone sorte. nema problema sa izmrzavanjem. Karlovački uzgoj Figure 4. u proizvodnju se sve više uvode kvalitetne vinske. Sortiment se izmenio. Burgundac beli. Muskat otonel i novostvorene sorte: Neoplanta i Župljanka. Sorte za proizvodnju obojenih vina zaostaju po površinama. ni do danas nije iskazala. a potom. Pored ove sorte. Potreba za razvijenijim sistemima uzgoja. pored ostalog. na što upućuje tabela 1. a i ostvaruje najveće površine.

0 370 355 95.6 Ukupno 80 986 100 10 802 13.4 8 594 57 212 Broj čokota ukupno rodni rodni čokoti po čokotu ukupno Proiz. % 000 lit.) Table 1. % 3 410 28.6 95.88 311 731 129 562 78. proizvodnja grožđa i vina u Srbiji (1998.7 458 438 95.Kosovo i MePokazatelj Vojvodina mere bija tohija Površine vinoha 12 004 60 159 8 835 grada % 14.Tab.8 4 378 49. Oni. Vineyard areas in Serbia Naziv područja 1954. Danas smo nemi svedoci.9 71. koji su aktivni.37 37 951 14 299 8. Centralna Srbija Vojvodina Kosovo Ukupno 95 000 32 000 4 000 131 000 Statistički podaci (ha) 1978. 2). kako je to nekada bilo. prepuštena „sama sebi” i na nekom putu lutanja. sopštava i Nakalamić (2001.1 4 445 14.6 1. rakije od grožđa udeo 59 55 93. 32 . bez podrške u procesu traženja izlaza iz krize.9 1 330 9. nema više od 25 000 ha vinograda. da je vinogradarska struka ograničena na male površine.23 14. 1994.7 Prinos grožđa Tendencija opadanja vinogradarskih površina. Površine pod vinogradima u Srbiji (1954–1994. koji poznaju stanje vinogradarske struke. veselja i pesme”. U Vojvodini. potkrepljuje sumnju hoće li u skoroj budućnosti u vinogradima biti „pudarina.8 13 151 89.2 1.3 70 184 86.6 1. god. vina udeo Proz. 2. 77 000 19 000 9 000 105 000 1984. berbi. 65 000 13 000 9 000 87 000 Anketni podaci „Srbijavino” 1992. Tab.9 0. grape and wine production Jedinica Centralna Sr. 29 401 12 300 8 500 49 151 24 607 11 650 7 400 43 657 Slične podatke o postojećim površinama.8 74. 1. danas sasvim pouzdano tvrde da u Srbiji.3 29 27 96.0 436 500 164 322 100 14 724 100 2 947 4.8 Svojinska struktura društveni privatni ha % ha % miliona miliona % kg t 000 lit.57 86 818 20 461 12. „aktivna površina”. Vineyard areas. 69 000 15 500 9 700 95 000 1994. Površine vinograda. .7 243 1.) Table 2.tab.

neophodno je. Da bi se eksponirali prema trećem licu. što omogućuje efikasniju mehanizovanu obradu zemljišta ispod čokota. Danas imamo privatne proizvođače. takve mehanizacije. koji treba da je aktuelan. koja prolazi kroz redove od 2. koja je urađena 1973. struke i prakse. proizvode za „sebe i komšiluk”. privatni sektor usmeriti. Stresni uslovi se dešavaju povremeno i bez najave. Gustina sadnje treba da obezbedi veći broj biljaka po jedinici površine. Međutim. jer više pažnje treba posvetiti kvalitetu grožđa. koje su ne tako davno bile vinogradi. zakonski regulisati i finansijsko-ekonomski ojačati. svojom proizvodnjom u stanju su da podmiruju vrlo uzak krug potrošača. To doprinosi manjem naprezanju biljaka. Mora se uraditi i potvrditi strategija vinogradarstva od strane države i vlade. treba iznaći i regulisati način objedinjavanja pojedinačnih vinogradara i vinara u asocijacije – grupacije. neophodno je u vinogradarske reone Vojvodine. jer isti mora preuzeti u potpunosti vinogradarsku struku. U obnovu vinogradarstva moraju biti uključeni ljudi iz nauke. Pri sadnji čokota u paru. Uostalom. do nivoa flaširanja i prometa vina. sa parnom sadnjom čokota.ne prelazi 3 000 ha. Ovaj način gajenja obezbeđuje gajenje većeg broja biljaka po jedinici površine. prirodne mogućnosti prevazilaze sadašnje stanje. kako bi se čokoti opteretili manjim prinosom. samo vratiti one sorte. godine.Uzgojni oblik čokota se pojednostavljuje i u potpunosti podređuje primeni savremene mehanizacije. Sada su podjednako „veliki” i nemaju problem sa plasmanom svojih proizvoda.0 do 2. u Vojvodini je 1954.. a isto tako i na dugovečnost biljaka. a pri tome ima veliku snagu. a imaju negativan uticaj ne samo na visinu prinosa. učešće ručnog rada se mora svesti na najmanju meru. jadnostavnu rezidbu i malo individualno opterećenje čokota. koje će imati znatno veću snagu u odnosu na pojedinca. manja međuredna rastojanja zahtevaju uvođenje u vinograde.2 m. ako se već nemože izbeći. Postavlja se pitanje. što je posebno važno u slučajevima stresnih uslova kao što su suša ili manji broj sunčanih sati u vegetaciji. olakšava se ručni rad pri obavljanju fitotehničkih poslova na čokotu i ima nešto niže investicione troškove. 33 . jednostavno rečeno. Naravno. Jedan od prvih koraka u obnovi vinogradarstva Vojvodine treba da bude izrada katastra. Postavlja se pitanje sortimenta. Dakle. U tom slučaju. Kako se društveni sektor. sadna mesta u redu su razmaknuta. Polazeći od toga. jer se time omogućuje postizanje željenog prinosa sa manjim individualnim opterećenjem čokota. i na ovoj površini se berbilo. negde za minimum pet puta. postepeno privatizuje i gasi. šta činiti? Kakva je budućnost i perspektiva vinogradarstva? Ako se krene od toga da postoji ogroman zemljišni i klimatski potencijal za proizvodnju grožđa u Vojvodini. koje su gajene u prošlosti. a boljim kvalitetom grožđa. Novi vinogradi. svoje mesto bi zauzele sorte kao što su: sovinjon. a istovremeno i perspektivan. Dakle. moraju se saditi – podizati po savremenim principima. Osnova može i mora biti reonizacija. Na Oglednom dobru u Sremskim Karlovcima je razrađen jedan relativno jednostavan način gajenja vinove loze. nego i na kvalitet vina. vrlo brzo treba obnoviti površine. godine zabeležena površina pod vinogradima od ukupno 32 000 ha. ima izvesne prednosti u odnosu na uobičajen način pojedinačne sadnje čokota. U poslednjoj deceniji i kod nas se nastoji povećati broj biljaka po jedinici površine. koji pored toga što omogućuje postizanje visokog prinosa i dobrog kvaliteta. Njihove stavove moraju podržati odgovarajuća ministarstva.

). sortiment bi popunile i nove sorte.. ali i rizling rajnski. Sorte za bela vina Table 3. (2004. rizling it. Tab. petra. Naravno. 4. šardone. slankamenka. kaberne sovinjon. Sorte za obojena vina Table 4. traminac. Od obojenih sorti bile bi to: burgundac crni. portugizac i dr. Srbije br. Kvalitetan sadni materijal je važna pretpostavka za uspešnost svake proizvodnje. šasla. frankovka. kojim se uvode norme Evropske Unije i u našu rasadničarsku praksu. 18/05). U prilog tome je i podatak o danas aktuelnom sortimentu. White wine cultivars Stare domaće i odomaćene sorte Preporučuju se ŠARDONE (Chardonay) MIRISAVI TRAMINAC (Gewuztraminer) RAJNSKI RIZLING (Riesling) SOVINJON (Sauvignon) SEMIJON (Semillon) PINOT BELI (Pint blanc) Dozvoljene su TRAMINAC CRVENI BUVIJE RUŽICA SLANKAMENKA SMEDEREVKA Nove domaće sorte Preporučuju se NEOPLANTA ŽUPLJANKA SILA PETRA PANONIA MORAVA BAČKA Dozvoljene su SIRMIUM RANI RIZLING LIZA MILA ZLATA RUBINKA Tab. pa tako i proizvodnje grožđa. game. Nove mogućnosti za unapređenje našeg vinogradarstva je otvorio nedavno usvojen savremen zakon o voćnom i loznom sadnom materijalu (Službeni glasnik R. kadarka. koji iznosi Cindrić P. merlo i sl. 34 .burgundac beli i sivi. kao što su: župljanka. neoplanta. ružica. Colored wine cultivars Stare domaće i odomaćene sorte Preporučuju se KABERNE SOVINJON (Cabernet sauvignon) KABERNE FRAN (Cabernet franc) MERLO (Merlot) PINO CRNI (Pinot noir) FRANKOVKA Dozvoljene su PORTUGIZER KADARKA PROKUPAC VRANAC GAME (Gamay) GAME BOJADISER (Gamay teinturier) PROBUS Nove domaće sorte Preporučuju se Dozvoljene su RUMENIKA Jedan od preduslova za ostvarenje prethodno iznetog je i da se pri sadnji koristi klonski sadni materijal i po mogućnosti da je sertifikovan. sila. probus. kreaca. 3.

Pozitivan pomak u vinogradarstvu. da su zdravi. Produkti vinove loze iz Vojvodine. treba da uvezemo sadni materijal bazne kategorije. u poslednjih stotinak godina. koje imaju izrazito pozitivan uticaj na kvalitet vina: prohromski sudovi. da Srbija i Vojvodina postaju prostor gde se koristi grožđe i vino iz uvoza. ali i koristiti standardni. hladna fermentacija i barik tehnologija. treba sami da formiramo matične zasade bazne kategorije. Značajna novina u vinogradarstvu Vojvodine je i što se poslednjih godina. Dok se ne formiraju sopstveni matični zasadi bazne kategorije. ovde postoje izuzetni pogodni. Ove pozitivne tendencije se nakon uvođenja državnog podsticaja za podizanje vinograda. a od klonova ostalih sorti. Od sopstvenih selekcija. Zemljišni i klimatski uslovi se nisu toliko izmenili. Pa i pored toga. Na ovaj način će se dobiti visokovredan i zdrav materijal koji će poslužiti za proizvodnju sertifikovanih sadnica sa kojima treba da se podižu savremeni vinogradi. tj. Dakle. Merlo. kaje su sorte zastupljene i kako je to raspoređeno po vinogradarskim reonima. To je doprinelo da se podižu novi vinogradi. pa i šire. istina ne na velikim površinama. kako klonova starih sorti. da nisu zaraženi sa virusnim i drugim opasnim bolestima. a nakon stotinak godina izrazite dominacije belih sorti. koje mogu kompetentno i redovno da obavljaju vrlo složenu sanitarnu kontrolu. ali zato na savremenim koncepcijama. došlo bi se do podatka. Na osnovu obavljenog posla. može se smatrati što je Zakonskom uredbom 1994. ZAKLJUČAK Vinogradarstvo Vojvodine u prošlosti i pored velikih kriza. Pored formiranja matičnih zasada za organizovanje savremene i efikasne rasadničarske proizvodnje. a pri tome sumnjivog i lošeg kvaliteta. neophodno će biti uvoziti gotov sadni materijal. tako i visokokvalitetne i kvalitetne porekla iz zapadne Evrope (Frankovka. Matični zasadi treba da se podižu sa sadnim materijalom bazne kategorije.Od izuzetne važnosti za perspektivu i unapređenje našeg vinogradarstva treba da bude formiranje matičnih zasada. koji su selekcionisani u Sremskim Karlovcima. kao vrlo uspešna privredna grana ovih prostora. proneli su slavu. klimatski i zemljišni uslovi za proizvodnju vrlo kvalitetnog grožđa. rezultati su neminovni. po celokupnom evropskom prostoru.. U tehnologiji vina u malim privatnim podrumima se uvodi više značajnih novina. Portugizac. neophodno je organizovati laboratorije. Kaberne fran i druge). koje se prenose vegetativnim razmnožavanjem. godine vraćena mogućnost individualnim proizvođačima. 35 . Danas se nezna koliko je i kakvih vinograda u zemlji? Zato je neophodno izvršiti evidenciju i ažurirati katastar vinograskih površina i sortimenta. da platimo licencno pravo za njihovo korišćenje i da od istog podignemo matične zasade. da se mogu baviti i proizvodnjom vina za tržište. Uz primenu odgovarajuće tehnologije. tako i novih sorti. uspona i padova. da odnos društva i vlasti prema poljoprivredi nije odgovarajuć i otuda proističe. Mi imamo sopstvene klonove od sorte Rizling italijanski. da bi osporili gajenje vinove loze. koliko zaista imamo vinograda. može se okarakterisati. koji imaju visok genetički potencijal. poslednjih godina sve više intenziviraju. beleži se neprekidno smanjenje površina pod vinovom lozom. kako stare gajene. ponovo počinju saditi crne sorte. Kaberne sovinjon. sa većim brojem biljaka po jedinici površine sa klonovima kvalitetnih sorti. koji je prošao adekvatnu kontrolu. Proizilazi.

(145–158). 1998. Neoplanta. br.. Dakle. Novi Sad. LAZIĆ S. Stanje. sadni materijal treba da je kvalitetnog i sertifikovanog porekla. UŽIĆ NADEŽDA. Savremeno poljoprivreda. Poljoprivreda. NAKALAMIĆ A. Savremena poljoprivreda. 1995. ŽUNIĆ D.. BOLIĆ P. Novi Sad.. Novi Sad. 2000. KULJANČIĆ I.. CINDRIĆ P... LAZIĆ S.: Proizvodnja loznog sadnog materijala u Srbiji. Novi Sad.: Obeležja proizvodnje i prerade grožđa u Sr.. AVRAMOV L. br.: Vinogradarstvo i vinarstvo Fruške Gore. problemi i perspektive daljeg razvoja. 372–374. Novi Sad. BURIĆ D.. br. 1994. VLAHOVIĆ B. Vinogradarstvo Vojvodine u narednom periodu mora da se obogati sa značajnim vinogradarskim površinama. CINDRIĆ P. Probus.: Stanje i perspektiva gajenja sorata vinove loze rizling italijanski i rizling rajnski u Srbiji. KARANOVIĆ V. 2003. KORAĆ NADA: Sortiment vinove loze u Vojvodini – Nekada i sada. MARKOVIĆ N. 1996.: Sorte vinove loze..: Istorijat Vršačkog vinogorja. RANKOVIĆ N.. (3–10).. posađenim na savremenim principima i sa kvalitetnim sadnim materijalom. Novi Sad. Rizling italijanski klonovi: SK13. 2001. LAZIĆ B. (39–45). 1...: Soveršen vinodelac. Budim... Srbije.. Beograd PAPRIĆ Đ.. TODIĆ SLAVICA. 375–378. (57–63). 1973. 1996... Srbiji. Voćarstvo i Vinogradarstvo.... 36 . (32–37). ZVEKIĆ S.: Vinogradarstvo i vinarstvo R.. Grupacija za proizvodnju voća. SK-54 i SK-61. 4. br... Poljoprivreda. 2004. LITERATURA AVRAMOV L.. 1816. KOVAČ V. KOVAČ V. 1–2. Privredna Komora Vojvodine. DRAŽIĆ S. kao što su Župljanka.. Beograd. PAPRIĆ Đ. 1982.. 1976.. BRIZA K.. (1–20).: Opšte vinogradarstvo..Vanr. MIHAJLOVIĆ B.. KOLEKTIV AUTORA: Rejonizacija vinogradarske proizvodnje u Vojvodini. Novi Sad. ZORZIĆ M.. MILIĆ D. Beograd. KORAĆ NADA.Vredno je pomena i prihvatanje novostvorenih sorti i klonova Instituta za voćarstvo i vinogradarstvo. NAKALAMIĆ A.: MDCC godina vinogradarstva i vinarstva Fruške Gore. Novi Sad. KOVAČ V.. br.. Letopis naučnih radova. JOVIĆ S. MILOŠEV M.. CINDRIĆ P. KORAĆ NADA: površine i sortiment vinograda u Vojvodini. grožđa i vina.. Matica srpska. Novi Sad. NAKALAMIĆ A. JAZIĆ Lj.

It is neccesary to develop the cadastre in order to find out the availability of areas as well as types of sortiment. However. PETAR CINDRIĆ.VITICULTURE OF VOJVODINE (past. MIRA MEDIĆ Summary The area of Vojvodina is characterized by favorable climate and soil conditions for grapevine growing and grape production. Furthermore. present and perspective) ĐORĐE PAPRIĆ. but cultivars grown in the previous period should not be neglected. 37 . NADA KORAĆ. At the same time cultivars some vineyard regions are famous for are no longer grown. vineyard areas are being permanently reduced over the passed six to eight decades. IVAN KULJANČIĆ. grape production should have contemporary sortiment included. The future of viticulture lies in convenient vineyard soils revival.

biotičkim i društvenim uslovima u kojima se odvija proizvodnja. To znači da biljka produktima svoga metabolizma sprečava patogena da izvrši infekciju i da se uspešno razvija. hranidbena vrednost plodova visoka a životna sredina čistiji. asist. dr Nada Korać. MIRA MEDIĆ. redovni profesor. orah. ZORAN KESEROVIĆ. KULJANČIĆ. 38 . dr Branka Gološin. SANDRA BIJELIĆ. Predmet istraživanja su kontinentalne voćne vrste: jabuka. kajsija. Sandra Bijelić. NENAD MAGAZIN. asistent. Argentini i Južnoafričkoj uniji. redovni profesor. redovni profesor u penziji. Ključne reči: Integralna proizvodnja voća. dr Slobodan Cerović. asistent. dr Ivan D. redovni profesor. redovni profesor. opštih principa i specifične agrotehnike po voćnim vrstama. redovni profesor. Tatjana Popović. dipl. 56. dr Đorđe Paprić. dr Zoran Keserović. redovni profesor. mr. BRANKA GOLOŠIN. SLOBODAN CEROVIĆ. Poljoprivredni fakultet. NADA KORAĆ. IVAN D. 6 (2007) STR.. redovni profesor. organska proizvodnja voća. leska i vinova loza. redovni profesor. Takav pristup zaštitu biljaka hemijskim putem svodi na vrlo malu meru. dr Jelica Balaž. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. docent. Razvijanje i implementacija koncepta IPV omogućava produktivniju i održivu voćarsku proizvodnju koja je konkurentnija na otvorenim Pregledni rad / review paper 1 Dr Vladislav Ognjanov. dr Jelena Ninić-Todorović. dr Dušan Gvozdenović. prip. NOVI SAD INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA VLADISLAV OGNJANOV. redovni profesor. Novi Sad. mr Mira Medić. dr Ragheb Thalji. genetička otpornost UVOD U EU i do 85% voćarske proizvodnje je u sistemu Integralne proizvodnje voća (IPV) a slični sistemi se ubrzano razvijaju u Čileu. ĐORĐE PAPRIĆ. TATJANA POPOVIĆ1 IZVOD: Ekološki najprihvatljiviji put ostvarenja ciljeva integralne proizvodnje voća je stvaranje i uvođenje u proizvodnju novih sorti koje imaju genetsku otpornost prema patogenima. 38–49. U osnovi IPV je razvijanje filozofije. proizvodnja postaje jeftinija. PETAR CINDRIĆ. asistent. dr Petar Cindrić. mr Nenad Magazin. redovni profesor. inž. breskva. Kuljančić. Evropska iskustva u implementaciji standarda IPV ukazuju na veliki broj ograničavajućih faktora ali i prednosti koje su u velikoj meri uslovljene abiotičkim.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. RAGHEB THALJI. JELICA BALAŽ. DUŠAN GVOZDENOVIĆ.

redovno žive na biljkama i ne mogu se sasvim eliminisati. To se naročito odnosi na voćnjake koji su u sistemu organske ili integralne proizvodnje. orah. degustacione ocene i određivanje tehnoloških parametara uvođenja najboljih sorti i hibrida u komercijalnu proizvodnju. Bolesti i štetočine se u najvećem broju slučajeva razvijaju na lisnoj površini i plodovima. francuska sorta Baujade i češka sorta Topas. Kod jabuke predmet istraživanja su novosadske sorte jabuke stubastog tipa rasta i hibridi dobijeni iz ukrštanja vodećih svetskih sorti i naših autohtonih sorti. Kod leske se isključivo izučavaju vodeće svetske sorte. virusi. a po nekim svojstvima i nadmašuju. Štetni organizmi. Predmet istraživanja kod breskve je genofond vinogradarske breskve sakupljen na teritoriji celog Balkanskog poluostrva a standardi u izučavanju su vodeće sorte žutog i belog mesa breskve i nektarine. insekti. prinosa i kvaliteta ploda. breskva. Neke otporne sorte su se približile. Integralni i biološki koncept proizvodnje voća i grožđa je jedini i najvažniji put pripreme našeg voćarstva za integraciju u EU. vodeće sorte i danas dobijaju sve veću zastupljenost u novim zasadima Zapadne Evrope. gljive. Cilj istraživanja je uvođenje u proizvodnju novih sorti voćaka i vinove loze koje ispunjavaju najviše standarde koncepta gajenja voćaka po biološkom i IPV. CO-OP selekcije i sorte stvorene u SAD. kajsija. Godine 1945. bakterije. Višestrukom ocenom otpornosti na ekonomski najvažnije prouzrokovače bolesti i štetočine urađen je odabir pogodnih za gajenje u intenzivnim zasadima. oplemenjivači Univerziteta u Ilinoisu i Purdue Univerziteta kao roditelje koriste dva hibrida iz ukrštanja Malus 39 . Kao standard se koristite vodeće sorte. Kod vinove loze izučavane sorte i selekcije su rezultat višekratne povratne interspecies hibridizacije. Izučavane sorte kajsije i oraha su rezultat selekcije iz prirodnih populacija Srbije. definisana je optimizacija nivoa agro i pomotehnike. Za svaku odabranu sortu u skladu sa njihovim biološkim specifičnostima. Pomološka karakterizacija Co-op selekcije Oplemenjivački program na stvaranju sorti otpornih na parazite u SAD započet je početkom 20 veka od strane Univerziteta u Ilinoisu gde je po prvi put urađeno ukrštanje između Malus floribumda 821 i Rome Beauty.tržištima i siguran je oslonac nacionalnog dohotka. REZULTATI I DISKUSIJA Jabuka Glavni selekcioni cilj u oplemenjivanju jabuke danas je objedinjavanje visokog kvaliteta ploda i otpornosti na parazite i štetočine. što ima za posledicu smanjenje fotosintetske aktivnosti. leska i vinova loza. MATERIJAL I METOD RADA Predmet istraživanja su kontinentalne voćne vrste: Jabuka. Ova istraživanja je pratila pomološka karakterizacija. ali ih treba držati na nivou na kome su štete koje čine ekonomski prihvatljive. Među ispitivanim sortama odabrane su najotpornije što omogučava redukovanu primenu pesticida uz zadržavanje visokog kvaliteta ploda. najbolje sorte i selekcije iz serije RE stvorene u Nemačkoj.

Rewena. god. Na višim nadmorskim visinama u Italiji daje dobre i stabilne prinose što se ne može reći i na nižim terenima. Rewena i Realka. potpuno purpurno crveno obojenim plodovima privukla je pažnju i nekih proizvođača u našoj zemlji. dobre rodnosti i višestruke otpornosti na ekonomski najznačajnije parazite. ali je danas prevaziđena od strane većeg broja sorti pre svega po atraktivnosti.. lepo obojenih plodova. I u našim uslovima daje osrednje 40 . Ova sorta ima tamno crveno obojene plodove. Njena ozbiljna zamerka je uspravan ugao grananja koja bez povijanja grana vrlo brzo rezultira ogoljavanjem i slabom rodnošću. Regine i Rebella su otporne i na pepelnicu. Dosadašnja pomološka istraživanja na ovim sortama u našim uslovima ukazala su na vrlo visok kvalitet ploda kod sorte Rewena i Regine koje u isto vreme imaju višestruku otpornost na prouzrokovače tri najvažnije bolesti – čađavu krastavost. karakteristične arome. Rezultat ovih napora je uspešan progres u oplemenjivanju na otpornost na parazite i hiljade otpornih sejanaca koji su ocenjeni na kvalitet ploda. Re-selekcije Ovaj oplemenjivački program na stvaranju novih sorti otpornih na parazite ima tradiciju više od 70 godina a najvećim delom je razvijan oplemenjivsčkim radom bračnog para Manfred i Crista Fisher. slatko-kiselog ukusa. Posebnu pažnju treba obratiti na Gold Rush koji po atraktivnosti vrlo malo zaostaje za zlatnim delišesom ali se bere 40 dana kasnije i odlično se čuva i u hladnjačama bez kontrolisane atmosfere. Enterprise je sorta sa potpuno crveno obojenim plodovima koničnog oblika. Prima je prva sorta koja je imenovana iz ovog programa. godine. Kasnije se u istraživanja uključuje i Rutgers Univerzitet čiji oplenjenjivački doprinos ovom programu traje do 1987.floribumda 821 i Rome Beauty čime je započet Co-op program. Sve sorte imaju otpornost na čađavu krastavost determinisanu Vf genom osim sorte Reka gde je kao izvor otpornosti iskorišćen Vr gen iz Malus × pumila. Vrlo uspešani su hybridi Co-op 36 i Co-op 37 koji se odlikuju vrlo atraktivnim žutim plodovima ali se u hladnjači duže mogu čuvati jedino plodovi prve. Re-selekcije koje imaju visoku otpornost na plamenjaču su Remo. Sorte Remo. Nemačka. Nove sorte predstavljaju kombinaciju visokog kvaliteta ploda. atraktivnost. godine 44 selekcije je odabrano za testiranje u proizvodno-oglednim zasadima. vrlo lep koničan oblik ploda. Williams pride je sorta vrlo rane epohe sazrevanja a svojim atraktivnim. Oplemenjivački cilj je stvaranje sorti sa visokim kvalitetom ploda. kasno cveta a vrlo je otporna i na niske zimske temperature. Gajenjem Re-selekcija u Nemačkoj definisan je novi koncept proizvodnje jabuke gde je primena fungicide redukovana 80% ili više. Otporne sorte jabuka stvorene u Francuskoj. Potpuno je otporna na prouzrokovača čađave krastavosti i visoko tolerantna na pepelnicu i plamenjaču. pepelnicu i bakterioznu plamenjaču. Do 1995. Plodovi su pre svega namenjeni za plasman u toku turističke sezone. Reanda. To je sorta srednje krupnih. 1970. vreme zrenja. rodnost i mnoge druge pomološke osobine. Posebno treba istaći njenu vrlo visoku i stabilnu rodnosti i tip grananja koji omogućava vrlo lako formiranje savremenih uzgojnih oblika. Dresden-Pillnitz. bere se krajem septembra i dobro se čuva do 6 meseci. Najviši stepen otpornosti na ekonomski najvažnije parazite ima sorta Topaz. stvorena u Češkoj. stabilne i visoke rodnosti a kombinovan sa otpornošću prema ekonomski najznačajnijim parazitima i abiotičkim faktorima – niskim zimskim temperaturama i proletnim mrazevima. Italiji i Češkoj Na stvaranju otpornih sorti jabuka na parazite intenzivno se radi i u drugim evropskim zemljama.

poligeni. kao i korišćenje različiti biotehničkih sredstava nežive prirode. gde se koriste sve mogućnosti suzbijanja štetnih organizama uz upotrebu pesticida kada je to nephodno. robusta) i Pl2 genom (M.prinose pa je za sada ne preporučujemo za masovnije gajenje. Viši stepen zaštite bilja čini integralana zaštita bilja (IZB). što pojedinačno imaju mali efekat ali u celini kumulativan. Njeno ponašanje u plantažnim uslovima do sada nije proveravano već samo u kolekcionom zasadu na malom broju stabala. Bihorku i Šumatovku ili sorte i selekcije introdukovane iz Engleske i SAD gde je otpornost na prouzrokovača čađave krastavosti determinisana Vf (Malus floribunda 821). Ima vrlo oštar ugao grana i veliku bujnost pa je treba gajiti samo na slabo bujnim podlogama uz primenu savijanja grana i zelenu rezidbu. proizvođača i potrošača hrane. Izučavanje populacije fitofagnih grinja U odnosu na konvencionalne mere zaštite bilja koje su se nekoliko decenija jedine primenjivale u oblasti proizvodnje. Otporne selekcije jabuke stvorene na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu odgajen je veliki broj hibridnih populacija gde je kao selekcioni cilj bio stvaranje novih sorti visokog kvaliteta ploda otporne na parazite. uočena kod nekih naših autohonih sorti je uslovljena većim brojen gena. Ovde se radi o biološkoj. od kojih je danas većina sa povoljnim ekološkim i toksikološkim osobinama. zemljišta. Roditelj sa najboljom opštim kombinacionim svojstvima je sorta Bihorka koja je dala najveći broj izuzetno perspektivnih hibrida. Sorta Baujade je potpuna zamena za sortu Grenny Smith po izgledu ploda. Posebno je preporučujemo za brdsko planinske lokalitete gde je koloracija ploda intenzivnija. pumila) i VA (Steinantonovka) genom a na pepelnicu Pl1 (M. Horizontalna otpornost. Kao početan materijal korišćene su vodeće standardne sorte kao donori kvaliteta i introdukovane i autohtone sorte kao donori otpornosti. koriste se prema prognozi pojeve odredjenih štetočina u minimalnim i stvarno potrebnim količinama. ali i drugih organizama i zdravlja ljudi. Još napredniji oblik zaštite bilja. 41 . zumi). ekološkoj ili organskoj zaštiti bilja. Kao žuto obojena jabuka Golden Orange zaslužuje mesto u proizvodnim zasadima. Takva otpornost se ne zasniva na sistemu gen-za-gen i stoga je ona rasno nespecifična. Najveći broj hibridnih kombinacija kao donore otpornosti su imale Krstovaču. poslednje dve decenije razvijen je sistem zaštite bilja koji znači napredak u očuvanju prirodnih dobara. Pesticidi. genetski otporna na prouzrokovača čađave krastavosti i tolerantna na pepelnicu. Veća pažnja je posvećena iskorištavanju horizontalne otpornosti koja ne osigurava imunost prema specifičnim rasama determinisana major genima kao vertikalna otpornost ali je trajnija i ne menja brzo prevalentnost rasa parazita. Najatraktivniji hibridi je NS25/119 zeleno obojenih plodova i NS25/183 i NS25/140 crveno obojenih plodova. I ostali navedeni hibridi zaslužuju pažnju s napomenom da većina sazreva u prvoj polovini septembra i da se ne mogu čuvati duže od tri meseca. Sorta Delbard jubile je visoko tolerantna na parazite determinisana poligeno. Potpuno je otporna na prouzrokovača čađave krastavosti dok se hemijska zaštita prema pepelnici mora redovno primenjivati. vode i vazduha. vrlo visoke atraktivnosti i kvaliteta ploda. Vr (M. blizak prirodi nalazi se u organskoj proizvodnji. Štetni agensi se suzbijaju direktnim ili indirektnim korišćenjem različitih organizama i proizvoda njihovog metabolizma.

Maria Aurelia (+25). ali i ekološki neprihvatljiva. Ove sorte treba gajiti samo za zadovoljenje lokalnih potreba za svežim plodovima. obojenosti plodova ili veličini pa potrošači kvalitet ne vezuju za određenu sortu. na ravničarskim lokalitetima. te je ona skupa. Atraktivnost žutomesnatih sorti nektarina u periodu sazrevanja jul-august takođe zaslužuje epitet savršen ali su i osetljivije na niske zimske temperature. Eriofidna grinja A. koje sazrevaju za manje od tri meseca od cvetanja. krajem juna meseca. Predlog sortimenta breskve je definisan na osnovu kvaliteta ploda i adaptabilnosti za naše uslove gajenja sa tim da su istaknute sorte čiji se kvalitetni plodovi mogu lako realizovati na tržištu po najvišim cenama. U tu grupu spadaju sorte breskve Early Crest (–38). Springred (0).koje sazrevaju u julu i augustu. kada je proletni mraz potpuno uništio rod jabuke.Integralna biljna proizvodnja podrazumeva i integralni pristup planiranju i sprovodjenju mera zaštite biljaka. a za sazrevanje najranijih sorti dovoljno je od cvetanja dva meseca a najkasnijih šest meseci. schlechtendali igra značajnu ulogu u razvoju populacije predatorskih vrsta grinja kao in a njihovo zadržavanje na listu jabuke. U odnosu na konvencionalnu poljoprivrednu proizvodnju gde se troši velika količina sredstava za zaštitu bilja. nektarine ili industrijske breskve.. U svakoj od ovih grupa vreme zrenja pokriva period od 3 do 4 meseca. imaju lošiji kvalitet ploda nego one srednje ranog do srednje kasnog vremena sazrevanja jer su im plodovi sitni sa velikim procentom puknutih semenki. integralna zaštita bilja (IZB) smanjuje brojne negativne posledice nestručne i ne blagovremene primene pesticida kroz primenu svih raspoloživih mera suzbijanja štetnih organizama. Supercrimson (–10). Early Maycrest (–34). Rome star (+17) i Early O Henry su žutomesnate sorte breskve sa krupnim. Orion (+32) i Morsiani 51 (+37). donele ekonomski značajan rod. Neke od njih su u 2002. god. Belo meso je cenjeno samo na dalekom istoku a u evropskim zemljama jedino atraktivno obojene nectarine. To kod nas nije slučaj jer se gaje i savremene sorte ali velikim delom i stare sa znatno slabije obojenim plodovima. Royal Glory (–5).. pa čak često nedovoljno efikasna. Sorte breskve ranog vremena sazrevanja. Venus (+29). Raznolikost pomoloških karakteristika je takođe velika. potpuno obojenim i transportabilnim plodovima. Njihova maksimalna brojnost je 130–160 jedinki po listu. Kod boje mesa prednost definitivno imaju sorte žutog mesa. Sorte breskve najnovije generacije. i nije izazivala vidna oštećenja na vegetativnim organima. krupnih plodova a belog mezokarpa imaju svoje prepoznatljivo mesto u sortimentu kao što 42 . Izbor sorte pre svega određuje opredeljenost za gajenje breskve. U ovom periodu sazrevanja ni u najrazvijenijim breskvarskim zemljama nema puno boljih sorti. Nivo populacije ove eriofidne grinje je približno isti na svim ispitivanim sortama. Ona je onemogućila razvoj populacije crvene voćne grinje (Panonychus ulmi) kao ključne vrste štetočina jabuke. U dve godine posebna pažnja je posvećena prisustvu fitofagnih i predatorskih vrsta grinja. Gold Crest (–36). Breskva U proizvodnji se nalazi znatno veći broj sorti nego što je to kod jabuke i kruške. U kontinenetalnim uslovima gajenja kao najprilagođenije su se pokazale Rita Star (–17). Queen Crest (–34) i Maycrest (–29) i nektarina Mayfire (–24). najčešće se ne mogu razlikovati po ukusu. Spring lady (–19). Domiziana (0). Royal Gem (–12).

e.). Dužina cvetanja kod svih ispitivanih sorti i selekcija (Novosadska kasnocvetna. Genotip IP 1 je pokazao najviši stepen tolerantnosti na ekonomski najvažnije parazite breskve čime se može uvrstiti u jedinstven genotip koji se može gajiti po najvišim standardina i organske proizvodnje. Kod svih ispitivanih sorti i selekcija je ustanovljeno da su generativno pupoljci sa prevremenih grančica manje do znatno manje izmrzli u toku proleća 2005. treba introdukcijom obogatiti i sa nekoliko novih atraktivno obojenih glođuša u tipu stare sorte Flamekist (+65). domaćin infektivnih patogena. Rezultati testiranja su ukazali na postojanje vrlo vrednih svojstava. 04. bila je jedina breskva gajena na našim prostorima. godine u odnosu na pupoljke sa drugih tipova rodnih grančica. SK-1. zbog čega je neophodno iskoristiti biološki diverzitet sakupljenih populacija vinogradske breskve u cilju selekcije na otporenost prema navedenim patogenima. Do 1938. Novosadska rodna. godini sorta Novosadska kasnocvetna i selekcija SK-3 imale najkasnije cvetanje (12. Zbog toga se Balkansko poluostrvo smatra sekundarnim centrom divergentnosti za breskvu. Plodovi za stonu upotrebu su cenjeniji ako se mezokarp odvaja od koštice. U savremenim sortimentima najrazvijenijih breskvarskih zemalja i glođuše dobijaju sve značajnije mesto. koje se mogu čuvati od 3 do 4 nedelje. Da bi se umanjile štete od prolećnih mrazeva kod kajsije se preporučuje zelena rezidba. i 300. Jedinstvena i vrlo retka svojstva u okviru germplazme vinogradske breskve su rezultat prirodne selekcije tokom 2. Time bi se ponuda plodova mogla produžiti na ceo oktobar pa i duže. p. Breskva je. tolerantnosti na PPV i pepelnicu. god. Transport plodova i upešno čuvanje plodova u hladnjači nije moguće kod kalanki jer degradacija mezokarpa počinje sa unutrašnje strane. virusa i gljiva. kao što su Max 7 (+60).5 milenijuma s obzirom da je introdukovana na Balkansko poluostrvo u periodu između 400. Breskve vrlo kasnog vremena sazrevanja takođe se mogu uspešno čuvati u hladnjačama ali je njihova atraktivnost znatno slabija. Iz tog razloga je praćeno vreme cvetanja sorti i selekcija stvorenih na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu te je zapaženo da su u 2005. NS-6. NS-4. g.n. septembra znatno smanjuje.je Superqueen (–2). Introdukovano je više sorti nektarina belog mesa ali ni jedna nema ni izbliza kvalitet sorte Superqueen. Populacije vinogradske breskve su jedinstven i vrlo bogat izvor genetičke varijabilnosti i mogu dati značajan doprinos poboljšanju velikog broja ekonomski značajnih svojstava danas gajenih sorti i podloga breskve. koja još nije opisana u germplazmi breskve. Tržište će dati ocenu koliko je to opravdano jer se kod nas tražnja za plodovima breskve i nektarine u periodu posle 15. prouzrokovača ekonomski veoma važnih bolesti. 43 . Kajsija Jedan od najvećih problema pri gajenju kajsije je rano cvetanje u proleće koje za posledicu ima izmrzavanje cvetova i tek zametnutih plodića. SK-3) je iznosila 9–10 dana. Caldesi 85 (+60) i California (+70). pomotehnička mera kojom se stimuliše obrazovanje prevremenih grančica na kojima pupoljci cvetaju kasnije nego na drugim tipovima rodnih grančica te su na njima znatno manje štete od mrazeva. kao i druge vrste voćaka. Zato sortiment nektarina vrlo kasnog vremena sazrevanja. što je 1–2 kasnije u odnosu na ostale sorte i selekcije. Kontrola bolesti i savremeni trendovi gajenja voćaka i proizvodnje voća po principima integralne i/ili organske proizvodnje nameću potrebu gajenja sorti otpornih prema infektivnim patogenima.

Tisa.. Ovi rezultati se slažu sa dosadašnjim ispitivanjima Koraća i Cerovića (1980). Boja jezgre je najlepša kod Bačke. a otporne su i selekcije Mačva. Rupičavost lista nije ustanovljena ni kod jedne sorte ili selekcije. upoređene sa bugarskom sortom Šejnovo. Kasni rodni. od 17–20. Rasna i Sava. kao i kontrola Šejnovo nešto ranije počinju vegetaciju. Ostale sorte su srednje osetljive. a selekcije Mačva. oktobra. 1991. Mačva i Sava imaju vrlo krupne plodove. Rasna.0 g). Tisa i sel. Najotpornija je sel. Sorte Srem. Za savremenu proizvodnju stonog voća je veoma važna krupnoća odnosno masa plodova. a posebno pojava kasnih prolećnih mrazeva. koju karakterišu niske temperature u toku zime. Bačka i Mire 1988. a najsitnije sorta Novosadska kasnocvetna (62. Sve sorte i selekcije su sa tankom ljuskom. Sorte i selekcije oraha koje kasnije kreću u proleće izbegavaju primarnu infekciju parazitnom gljivicom Gnomonia leptostyla (Balaž i sar. Dok sorta Šampion i selekcije Mačva. Srem. Prve odabrane genotipove izdvojio je Rudić (1962) iz drvoreda i većih orašarskih centara u Vojvodini. Otpornost oraha na Gnomonia leptostyla je povezana sa vremenom početka vegetacije (Korać. Na Gnomonia leptostyla relativno su otporne sve ispitivane sorte i selekcije oraha. 1976) izdvojili su početni materijal za selekciju. Cerović.2% kod sorte Srem do 45. a ostale srednje krupne.0 g) i selekcija SK-3 (83. Kasni rodni. letorasta i ploda). godine. Šampion. Oštećenja od niskih zimskih temperatura nije bilo kod ispitivanih sorti i selekcija. Koraća i sar. Randman jezgre se kretao od 52. Srem i Tisa 1987. Rasna. pa su to sorte koje se preporučuju za vinogradarske rejone. Kasni rodni 5. (1974. često se dešava da prinos oraha bude umanjen ili čak potpuno uništen. Rasna i Sava počinju vegetaciju od 24–30. 1987). a sel. i selekcija Rasne. Na selekciji oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu radi se skoro 50 godina (od 1957). odnosno na vreme pre pojave prvih jesenjih mrazeva pa dobro pripremljene ulaze u zimski odmor. a ista sorta je zajedno sa Novosadskom rodnom i SK-1 pokazala srednju osetljivost prema pegavosti plodova. Zbog toga je neophodno podizati zasade sa odabranim sortama i selekcijama oraha kraće vegetacije (kasniji početak i raniji završetak vegetacije). 44 . Orah U Vojvodini.Gore navedene sorte i selekcije kajsije su ispitivane i na otpornost prema bolestima. maja. Kasni rodni i Sava treba da uđu u proces priznavanja zbog dobrih osobina. Kasnije (1973) putem konkursa „Tražimo kvalitetne orahe” Korać i sar. Kasni rodni i Save. Pored otpornosti na niske temperature i bolesti praćene su i pomološke karakteristike ploda.5% kod sel. jer sve vegetaciju završavaju do 20. Najboljih pet selekcija priznate su za sorte. Jedino je Novosadska kasnocvetna pokazala veću osetljivost na moniliju lista i plodova. Bačka i Mire. Najkrupnije plodove su imale sorta NS-4 (84.1 g). Šampion. godine. Iz tog razloga su vršena ispitivanja na navedenim sortama i selekcijama oraha. aprila. aprila. (1999. pa se zbog toga one preporučuju za kontinentalne uslove gajenja. Drugi prioritetni zahtev pri izboru sorti za postizanje visoke i redovne rodnosti je otpornost oraha na gljivicu Gnomonia leptostyla (izazivača pegavosti lista. 1992). 2001) i Cerovića (1992).

Pri blagovremenoj berbi nije mnogo osetljiva ni na sivu plesan. Tehnologija proizvodnje sadnica kalemljenih leski omogućuje dobijanje leski stablašica koje mogu naći adekvatnu primenu na okućnicama i za podizanje zasada. B8. Autori su isti kao i kod prethodnih sorti. 1990. voćarstvo. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu bazira se na kalemljenju sorti leske na podlogama mečje leske. A16. 1995). B1. a čak 90. Ustanovljen je veoma dobar afinitet sa podlogama različitih genotipova i plemkama različitih sorti. 1998). Grožđe sorti Petka i Bačka sayreva u II epohi. Nada Korać i Vladimir Kovač. B9. A10. B11.2003. Na osnovu višegodišnjih ispitivanja utvrđeno je da sorte leske mogu uspešno da se kaleme na podlogama mečje leske. A14. Proizvodnja podloga mečje leske (Corylus colurna L.5% u zavisnosti od sorte. Panonia ima visoku otpornost na plamenjaču i oidium. 45 . A9. A11. Lambert filbert. fiziološka i tehnološka svojstva orašica i sa stanovišta kvaliteta odabrana su matična stabla. Hemijska zaštita ne zahteva veliki broj tretmana ali ipak svaki pokušaj njenog gajenja u uslovima bez hemijske zaštite rezultirao je gubitkom prinosa iznad ekonomski prihvatljivih okvira. U svojoj naslednoj osnovi sadrže gene istočno azijskih vrsta. tehnike i vremena kalemljenja (Korać et al. C1. Morava ispoljava visoku otpornost na plamenjaču i na sivu plesan. C2. Sorte Panonia i Morava su stvorene ukrštanjem jednog genotipa koji je ranije stvoren u Sremskim Karlovcima (SK 86–2/293) i sorte Rajnski Rizling. Odlikuju se izvesnom otpornošću na gljivične bolesti. a u rasadniku Gradskog zelenila genotipovi A7. Bačka. U Futoškom parku to su genotipovi oznaka A1.65% pripada Vitis viniferi.. Vitis amurensisia. Morava i Kosmopolita. Rezultati istraživanja postupka kalemljenja na podlogama različite starosti dati su u radovima (Ninić-Todorović et al. Lambert crvenolisni i Contorta. B2. Istarski dugi. Ovakva kombinacija sorti u zasadu zadovoljava zahteve za normalnu stranooplodnju u svim agroekološkim uslovima i obezbeđuje vrhunski kvalitet plodova koji mogu biti namenjeni potrošnji u svežem stanju ili preradu. Kao standard je korišćena sorta Rajnski rizling. 1994. Rubinka i Bačka su nastale ukrštanjem sorti Petra × Bianca. B4. B8. Ove sorte su pogodne za proizvodnju kvalitetnih belih vina. Panonia. C5 (Ninić-Todorović. a sorte Rubinka u III epohi. Tehnologija proizvodnje podloga uz primenu odgovarajućih agrotehničkih mera traje dve. Korać et al. Procenat prijema kalemova kreće se od 77% do 91. U rasadniku na Rimskim Šančevima na podlogama mečje leske kaleme se sorte Rimski. A12. C4. Rubinka. Tonda Gentile Romana.Leska Tehnologija proizvodnje sadnog materijala leske u rasadniku Departmana za vinogradarstvo. Prednost leski kalemljenih na podlozi mečje leske je i redukovana zaštita u odnosu na druge voćne vrste. B5. Vinova loza U okviru projekta vršena su ispitivanja novih interspecies sorti stvorenih u Sremskim Karlovcima: Petka.. tri i više godina. B7.) predstavlja značajnu ekonomsku stavku u formiranju sadnica kalemljenih leski. Autori ovih sorti su: Petar Cindrić. Cosford. C3. B7. Sa tog aspekta ispitivana su pomološka. 1995). dok je na oidium srednje osetljiva. održavanju kao i berbi plodova. Sorte Petka. Pogodne su za proizvodnju belih vina. Semenski materijal mečje leske sakuplja se sa stabala sekundarnog porekla. severnoameričkih vrsta. B11. zaštiti. U zasadima koji su podignuti od leski stablašica moguća je maksimalna primena mehanizacije pri obradi.

Rubinka je srednje osetljiva na plamenjaču i pepelnicu lista. Petka i Panonia su imale masu grozda od 210g. Panonia i Kosmopolita 06. dok je prema pepelnici lista i sivoj plesni grozda srednje osetljiva. 08). a Panonia kad i Rajnski rizling (12.80 kg/m²) zbog intezivnog napada botritisa. Rubinka 29. Petka i Bačka 5%).0 g/l). Rajnski rizling 160g. List Kosmopolite ja srednje osetljiv na pepelnicu i plamenjaču.3 g/l). Petka je počela da cveta 29. 05.31. „Ekološkoj parceli”.0%) i Panonia (21. 05. 09. nešto manji Petka (22. Iako svojim kvalitetom ne nadmašuju vodeće sorte one polako nalaze svoje mesto 46 . Morava je otporna prema plamenjači i prema pepelnici grozda. Ostale sorte su ispoljile veću otpornost prema botritisu (Panonia 2%. dok joj je grožđe otporno na sva tri ispitivana prouzrokovača bolesti. Petka je ispoljila visoku otpornost prema svim bolestima izuzev prema plamenjači lista. 07. Morava 08. Petka u šarak ulazi 18. a najmanji Kosmopolita (0. a nastala je ukrštanjem sorti Cserszegi fuszeres × C43. Najveći sadržaj kiselina u širi je imala Panonia od 11 g/l.2 g/l). Bačka 31.8 g/l) i Petka (7.8%). Po datumu početka cvetanja razlike između sorti nisu velike. prema čemu je srednje osetljiv. 07. 04. Berba je najranije obavljena kod sorte Kosmopolita (30. Rajnski rizling (9. 05.47 kg/m². Na sivu plesan grožđa ispoljava vrlo visoku otpornost. dok je grozd otporan na sve ispitivana prouzrokovače bolesti Za odabrane sorte u 2005. Kosmopolita (8.5 g/l). na koju je srednje osetljiva. Kosmopolita 06. tri dana pre sorte Rajnski rizling. Najveći sadržaj šećera u širi je imal Rubinka (22.Kosmopolita je rezultat zajedničkog rada mađarskih i domaćih selekcionera. 06. Fenološka osmatranja u 2005. a sve ostale ispitivane sorte su imale 19. 09). Petka je ostvarila prinos od 1. 10).63 kg/m²) zbog slabije oplodnje i Rajnski rizling (0. Novostvorene interspecies sorte se odlikuju ranijim početkom vegetacije (Petka. jedan dan pre sorte Rajnski rizling. i napada botritisa na grožđu uz primenu deskriptora IBPRG. a Panonia 15. a najkasnije Morava (12. 04. Petka i Bačka su obrane 26. godini ispitivan je prinos i kvalitet grožđa. zatim Panonie (12. ZAKLJUČAK Dvogodišnja ispitivanja većeg broja sorti jabuka otpornih na parazite ukazao je na nekoliko vrlo perspektivnih sorti koje svojim osobinama zaslužuju uvođenje u plantažno gajenje. Najveći prinos su dale sorte Morava (1.42 i Panonia od 1. ispitivane sorte su ispoljile izvesnu otpornost prema istim. 04) u odnosu na Rajnski rizling (12. u toku vegetacije je vršeno ocenjivanje napada plamenjače i pepelnice na listovima i grozdovima. Bačka i Morava 08. Poslednje su obrane sorte Rubinka i Morava (11. Bačka i Panonia su otporne na sve ispitivana prouzrokovače bolesti. Rubinka (7.83 kg/m²) i Bačka (1. Kosmopolita vrlo rano sazreva i pogodna je za proizvodnju belih vina. slede Morava (10. a Kosmopolita od svega 120g. Morava 190g. godini su vršena u oglednom zasadu na tzv.82 kg/m²). Rubinka 1. 04). Kosmopolita i Rubinka 3%. Rubinka 04. Najveću masu grozda je imala Bačka (310g). 07).6% Šećera u širi. gde se nove vinske sorte ispituju u uslovima bez ikakve zaštite. 08). gde se odabrane nove vinske sorte gaje bez hemijske zaštite. zatim Rubinka (230g). 04). U šarak najranije ulazi Kosmopolita (06. 06. Bačka (8. Od botritisa je stradalo čak 50% grožđa sorte Rajnski rizling i 10% grožđa sorte Morava. Dok je Rajnski rizling ispoljio visoku osetljivost na sve ispitivane bolesti osim na napad oidiuma na grožđe. Na „Ekološkoj parceli”.8 g/l).6%). Izuzetak je sorta Rubinka kod koje pupoljenje počinje dva dana kasnije u odnosu na Rajnski rizling.

u intenzivnim zasadima u Zapadnoj Evropi, pogotovo orijentisanim na integralnu i organsku proizvodnju. Među crveno obojenim sortama jabuka pažnju privlače Williams pride (Co-op 23), Enterprise (Co-op 30) i Rewena. Golden Orange i Gold Rush, kao sorte žute boje ploda, imaju izuzetnu atraktivnost i kvalitet ali daljim istraživanjima treba ih zameniti sa otpornijim na prouzrokovača pepelnice jer su u našim uslovima pakazale visoku osetljivost i kod primene limitirane hemijske zaštite. Vodeće sorte se ne mogu gajiti u uslovima bez i limitirane hemijske zaštite. One zahtevaju pokrivanje kompletne vegetacije fungicidima i insekticidima, a približavanje IPV je moguće samo pravilnim izborom preparata. Ispitivane sorte i hibridi sa genetičkom otpornošću prema prouzrokovačima bolesti i štetočina predstavljaju dobru polaznu osnovu za razvijanje biološkog i ingralnog koncepta gajenja voćaka pri čemu kvalitet plodova ostaje na najvišim tržišnim standardima.

NAPOMENA
Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine, Republike Srbije, projekta evidencionog broja TR – 6947B, pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”, od 01. 04. 2005.

LITERATURA
BALAŽ JELICA, KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Osetljivost genotipova oraha prema Gnomonia leptostyla (Fr) ces.et not. prouzrokovaču lisne pegavosti. Jugosl. voćar. 25, 95–96, 91–94. Čačak (1991). BALAŽ, JELICA, OGNJANOV, V., KESEROVIĆ, Z., ŠLJUKA ALEKSANDRA, POPOVIĆ TATJANA: Ispitivanje osetljivosti sorti i hibrida jabuke prema čađavoj krastavosti i pepelnici. VII savetovanje o zaštiti bilja, Soko Banja, Zbornik: 100 (2005). CEROVIĆ, S.: Biološke osobine sorti oraha (Juglans regia L.) gajenih u rejonu Fruške gore. Doktorska disertacija. Novi Sad (1992). CINDRIĆ, P.: Ponašanje novih sorti vinove loze u 2005. godini. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 7, 40–41 (2005). ĐURIĆ, B., KESEROVIČ, Z., KORAĆ, M., VRAČAR, LJ.: Nove sorte kajsije u Vojvodini. Voćarstvo vol. 39, br. 151 3, 279–284 (2005). KESEROVIĆ, Z.: Savremene tendencije u proizvodnji jabuke i kruške. Zbornik Znanjem do uspeha, 22–35 (2004). KESEROVIĆ, Z.: Integralna i organska proizvodnja voća. Poglavlje u knjizi Agrobiznis u ekološkoj proizvodnji hrane,Naučni institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad, 179–202 (2005). KESEROVIĆ, Z.: Zelena rezidba voćaka. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 6, 18–20 (2005). KESEROVIĆ, Z., ĐURIĆ, B., KORAĆ, M.: Sorte i selekcije kajsije u Vojvodini. Zbornik sažetaka sa Naučno-stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 85 (2005). KESEROVIĆ, Z., GVOZDENOVIĆ, D., LAZIĆ, S., HNATKO, Z.: Biološka kontrola rodnosti sorti jabuke. Voćarstvo vol. 39, br. 151 3, 241–249 (2005). KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., MILOVANKIĆ, M.: Kvalitet plodova oraha u Jugoslaviji (1973 godina). Savremena poljoprivreda, 11–12, Novi Sad (1974).

47

KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., CEROVIĆ, S.: Karakteristike tipova oraha selekcije Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Jujoslovensko voćarstvo, 37–38, Čačak (1976). KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Otpornost oraha na mraz u uslovima kontinentalne klime. Jugoslovensko voćarstvo, 53–54, Čačak (1980). KORAĆ, M.: Orah, Nolit, Beograd (1987). KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Tehnologija proizvodnje sadnica leske kalemljene na mečjoj leski (Corylus colurna L.). Jugoslovensko voćarstvo 29, str. 65–69, Čačak (1995). KORAĆ, M., CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B.: Orah. Prometej, Novi Sad (1998). KORAĆ, M. CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, BRANISLAVA, KORAĆ, JASNA: Četiri decenije selekcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Letopis naučnih radova, Novi Sad, br. 1–2, st. 53–59 (1999). KORAĆ, M., GOLOŠIN BRANISLAVA, CEROVIĆ, S., KORAĆ JASNA: Osobine novosadskih sorti i selekcija oraha. Zbornik naučnih radova, Radovi sa XV savetovanja agronoma, veterinara i tehnologa, Beograd, 7, 229–233 (2001). KORAĆ, N.: Besemene stone sorte vinove loze. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 7, 35–39 (2005). KORAĆ, N.: Interspecijes stone sorte vinove loze – poreklo i izbor. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 6, 38 – 42 (2005). KORAĆ, N., CINDRIĆ, P., MEDIĆ, M., PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I.: Nove domaće sorte vinove loze otporne na mraz i gljivične bolesti. Zbornik sažetaka sa Naučno-stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 108–109 (2005). KORAĆ, N., CINDRIĆ, P., PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I., MEDIĆ, M.: Rezultati 50-godišnjeg rada na stvaranju novih sorti i klonova vinove loze u Sremskim Karlovcima. Zbornik naučnih radova sa XIX Savetovanja: Unapređenje proizvodnje voća i povrća, vol. 11, br. 5, 5–22 (2005). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, KORAĆ M., CEROVIĆ S.: Ispitivanje mečje leske (Corylus colurna L.) kao podloge za domaću lesku (Corylus avellana L.). Jugoslovensko voćarstvo 28, str. 35–39, Čačak. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske (Corylus colurna L.). Doktorska disertacija, Šumarski fakultet, Beograd (1990). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Očuvanje biološkog diverziteta mečje leske (Corylus colurna L.). Zaštita prirode, str. 99–105, Beograd (1998). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ S., BOGDANOVIĆ V.: Proizvodnja sadnica leske. Savremena poljoprivreda vol. 52, 1–2, str 153–157, Novi Sad (2003). OGNJANOV, V.: Autohtone sorte jabuka kao donori otpornosti na parazite. Voćarstvo, vol. 39, br. 150, 127–131 (2005). OGNJANOV, V.: Sortiment jabuke letnjeg vremena zrenja. Voćarstvo i vinogradarstvo 7: 4-Thalji, R., Aleksandra Petrović: 2005. Uloga Aculus schlechtendali (Nal.) kao alternativne hrane u razvoju predatorskih vrsta grinja u zasadima jabuke. VII savetovanje o zaštiti bilja, Soko Banja, Zbornik: 109 (2005). PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I., KORAĆ, N., MEDIĆ, M.: Značaj lozne podloge za gajenje sorte rizling italijanski klon SK-54. Zbornik sažetaka sa Naučno – stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 89–90 (2005). RUDIĆ, M.: Selekcija oraha u Vojvodini. Arhiv za poljoprivredne nauke, 49, Beograd (1962).

48

INTEGRATED AND BIOLOGICAL CONCEPT OF FRUITS AND GRAPE PRODUCTION
VLADISLAV OGNJANOV, DUŠAN GVOZDENOVIĆ, ZORAN KESEROVIĆ, SLOBODAN CEROVIĆ, JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ, BRANKA GOLOŠIN, ĐORĐE PAPRIĆ, NADA KORAĆ, PETAR CINDRIĆ, IVAN D. KULJANČIĆ, JELICA BALAŽ, RAGHEB THALJI, SANDRA BIJELIĆ, NENAD MAGAZIN, MIRA MEDIĆ, TATJANA POPOVIĆ

Summary Ecologically the most acceptable way of fulfilling the goals of integrated fruit production is making and spreading of new cultivars which have genetic resistance to pathogens. It means that plant by its own metabolism products prevents pathogens to infect and develop. This approach significantly reduces chemical protection, cuts production costs, nutrition values of fruits is higher and environment more protected. The subjects of research are temperate fruit species: apple, peach, apricot, walnut, hazelnut, grape vine. Key words: Integrated fruit production, organic fruit production, genetic resistance

49

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 50–61, NOVI SAD

REZULTATI OPLEMENJIVANJA VOĆAKA U INSTITUTU ZA VOĆARSTVO U ČAČKU
MILISAV MITROVIĆ, DOBRIVOJE OGAŠANOVIĆ, ŽARKO TEŠOVIĆ, RADUNKA PLAZINIĆ, SLAĐANA MARIĆ, MILAN LUKIĆ, SANJA RADIČEVIĆ, VLADAN MILINKOVIĆ, ALEKSANDAR LEPOSAVIĆ1 IZVOD: Institut za voćarstvo u Čačku ima dugu tradiciju oplemenjivačkog rada na stvaranju novih sorti jabučastih, koštičavih, jezgrastih i jagodastih vrsta voćaka. Kao rezultat kontinuiranog i sistematskog rada priznate su dve sorte jabuke, četiri kruške, jedna dunje, trinaest šljive, tri breskve, dve kajsije, dve trešnje, dve višnje, tri oraha, tri jagode, tri maline, jedna kupine i jedna ribizle. Institut takođe poseduje i veći broj perspektivnih selekcija navedenih vrsta voćaka koje su u postupku priznavanja, kao i veliki broj selekcija koje se intenzivno proučavaju. Ključne reči: oplemenjivanje voćaka, nove sorte, perspektivne selekcije

UVOD
Osnovna delatnost Instituta za voćarstvo u Čačku je naučno-istraživački rad u oblasti voćarstva – stvaranje, odabiranje, umnožavanje i proučavanje perspektivnih selekcija jabučastih, koštičavih, jezgrastih i jagodastih vrsta voćaka iz prirodnih, veštačkih i populacija planskih hibrida, kao i introdukovanje, umnožavanje i proučavanje novih sorti, selekcija i podloga navedenih vrsta voćaka. Davne 1947. godine započet je rad na kolekcionisanju autohtonih i inostranih genotipova voćaka, kao baze za početak rada na stvaranju novih sorti. U cilju primene planske hibridizacije, glavne metode stvaranja novih sorti u Institutu, sprovedena su detaljna genetička ispitivanja i odabrani roditeljski parovi među sortama sa najboljim pomološkim i agronomskim karakteristikama. Pored metode planske hibridizacije, korišćena je i metoda pozitivne selekcije iz prirodnih populacija, kao i metoda indukovanja somatskih mutacija (Ogašanović i sar. 1996; Milenković i sar. 2006). U novije vreme, u okviru konvencional-

Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Milisav Mitrović, viši naučni saradnik, dr Dobrivoje Ogašanović, naučni savetnik, dr Žarko Tešović, naučni savetnik, mr Radunka Plazinić, istraživač saradnik, mr Slađana Marić, istraživač saradnik, mr Milan Lukić, istraživač saradnik, mr Sanja Radičević, istraživač saradnik, Vladan Milinković, istraživač pripravnik, Aleksandar Leposavić, istraživač pripravnik, Institut za voćarstvo Čačak.

50

nog programa oplemenjivanja, primenjuje se i marker-asistirajuće oplemenjivanje (DNKmarkeri) (Marić, 2004; Marić i sar. 2005).

OPLEMENJIVANJE JABUČASTIH VRSTA VOĆAKA
Jabuka. Program stvaranja novih sorti jabuke započet je 1947. godine prikupljanjem sorti i podizanjem oglednih zasada, u cilju njihovog proučavanja i izbora roditeljskih kombinacija. Prva planska hibridizacija obavljena je 1959. godine, a deset godina kasnije indukovane su somatske mutacije. U početnom periodu ciljevi oplemenjivanja jabuke odnosili su se prvenstveno na poboljšanje kvaliteta ploda, dok su danas osnovni ciljevi poboljšanje kvaliteta, dužine vremena čuvanja plodova i povećanje otpornosti prema prouzrokovačima bolesti i štetočinama. U periodu 1959–2007. godine, metodom planske hibridizacije izvršeno je međusobno ukrštanje 115 roditeljskih sorti i stvoreno 410 hibridnih populacija, sa preko 110.000 sejanaca. Zračenjem kalem-grančica sorte Jonathan, dozama od 1500 i 3000 r, indukovane su somatske mutacije i izdvojeno je 6 mutanata sa sitnijim plodovima i tamnije crvenom pokožicom ploda u odnosu na standard (Mišić i Tešović, 1969). Do sada su priznate dve sorte jabuke – Čačanska pozna i Čadel (Tešović, 1988; Ogašanović i sar. 1996, Milenković i sar. 2006). Čačanska pozna (Starking × Jonathan). Za sortu je priznata 1971. godine. Sazreva krajem septembra – početkom oktobra. Plod je krupan (200 g), okruglasto-spljoštenog oblika. Pokožica ploda je elastična, presvučena voštanom prevlakom, zeleno-žute osnovne boje sa dopunskom crvenom na 80% površine ploda. Mezokarp je bledožute boje, srednje kiselog ukusa, izražene arome, sadrži 11,5% ukupnih šećera i 0,79% ukupnih kiselina. U poljskim uslovima nema izraženih simptoma bolesti koje prouzrokuju Venturia inaequalis i Podosphaera leucotricha (Ogašanović i sar. 1996; Milenković i sar. 2006). Čadel (Golden Delicious × Jonathan). Za sortu je priznata 1984. godine. Sazreva krajem septembra– početkom oktobra. Plod je krupan (250 g), okruglasto-konusnog oblika. Pokožica ploda je tanka, glatka i veoma elastična, žuto-zelene osnovne boje sa dopunskom crvenom na 50–80% površine ploda. Mezokarp je čvrst, hrskav, bledokrem boje, sočan, kiseo, sa izraženom aromom, sadrži 10,3% ukupnih šećera i 0,86% ukupnih kiselina. U poljskim uslovima nema izraženih simptoma bolesti koje prouzrokuje Podosphaera leucotricha (Tešović, 1988; Ogašanović i sar. 1996; Lukić, 2006). Pozitivnom selekcijom iz hibridnih populacija izdvojeno je 60 perspektivnih selekcija jabuke. U toku je postupak priznavanja pet perspektivnih selekcija jabuke, i to: J/2/93 (Melrose × Čadel); J/12/50/90 (Melrose × Golden Delicious); J/12/12 (Prima × Melrose); J/15/75/90 (Prima × TNR10T23); J/2/23 [J/54/53/59 (Cox‘s Orange Pippin O.P.) × J/35/39/62 (Jonathan × Golden Delicious) ] (Tešović i sar. 1996; Tešović i Nidžović (Marić), 1998; Tešović i sar. 1999; Tešović i sar. 2000; Lukić i sar. 2003). Kruška. Rad na oplemenjivanju kruške započet je 1950. godine, ukrštanjem tada najkvalitetnijih sorti. Glavni cilj oplemenjivanja kruške je stvaranje sorti različitog vremena zrenja (vrlo ranih i zimskih sorti), koje se odlikuju dobrom rodnošću, zadovoljavajućim kvalitetom, oblikom i krupnoćom ploda, kao i otpornošću prema glavnim prouzrokovačima bolesti i štetočinama. Sorte kruške sa crvenom bojom pokožice ploda predstavljaju poseban pravac u oplemenjivanju kruške. 51

U periodu od 1950 do 2004. godine, metodom planske hibridizacije međusobno je ukršteno 55 sorti u funkciji majke i 70 sorti u funkciji oca, u oko 660 kombinacija. U ovom obimnom radu dobijeno je preko 45.000 sejanaca, od kojih je 480 odabrano u grupu perspektivnih, a 42 svrstano u grupu elitnih hibrida. (Stančević, 1971; Stančević i sar. 1984). Do sada su priznate tri sorte kruške, i to: Trevlek, Šampionka i Junsko zlato (Stančević i Nikolić, 1986; Ogašanović i sar. 1996). Šampionka (President Drouard × William‘s). Za sortu je priznata 1977. godine. Vrlo je rodna, pogodna za industrijsku preradu. Sazreva u trećoj dekadi septembra. Plod je krupan (250 g), po obliku sličan plodu sorte William’s. Pokožica je glatka, srednje tanka, sjajna. Mezokarp je beličasto-žute boje, sočan, slatko-nakiselog ukusa, prijatne arome (Stančević i Nikolić, 1986). Junsko zlato (Precoce de Trevoux × Doyenne de Juillet). Za sortu je priznata 1978. godine. Vrlo je rodna, rana sorta. Sazreva krajem juna. Plod je sitan do srednje krupan (60 g), čigrastog oblika. Pokožica je tanka, glatka, sjajna, zlatno-žute osnovne boje, prelivena blagim rumenilom sa sunčane strane. Mezokarp je žućkast, sočan, bez kamenih ćelija, slatko-nakiselog ukusa, prijatne arome, sadrži 13,7% rastvorljivih suvih materija i 0,3% kiselina (Stančević i Nikolić, 1986). Trevlek (Precoce de Trevoux × Le Lectier). Priznata za sortu 1984. godine. Vrlo rodna i kvalitetna sorta, srednje ranog vremena zrenja. Sazreva u trećoj dekadi jula. Plod je srednje krupan (130 g), ujednačen, kruškasto-čigrastog oblika. Pokožica je tanka, glatka, zelenkasto-žute boje koja u punoj zrelosti prelazi u slamasto-žutu. Mezokarp je sedefastobele boje, slatko-nakiselog ukusa, sočan, aromatičan (Stančević i Nikolić, 1986). U toku je postupak priznavanja tri perspektivna hibrida kruške, i to: I/9 (Starkrimson × Collore de Juillet), II/15 (Butirra Precoce Morettini × Bella di Giugno) i VI/30 (Butirra Precoce Morettini × Bella di Giugno) (Stančević i Nikolić, 1986; Mitrović i Nikolić, 2004). Dunja. Program stvaranja novih sorti dunje započet je 1958. godine, klonskom selekcijom i kasnije planskom hibridizacijom u okviru vrste Cydonia oblonga Mill. Ciljevi oplemenjivanja dunje su stvaranje kvalitetnih sorti sa dužom sezonom upotrebe plodova, umerene krupnoće, ravnije površine pokožice, manje maljavosti, mekanog mezokarpa sa što manje kamenih ćelija i slatko-nakiselog ukusa da se može konzumirati u svežem stanju. U dosadašnjem radu metodom klonske selekcije odabrano je 18 klonova kao sorte i kao podloge, od kojih su najpoznatiji klonovi ČA-7 i ČA-15, kao podloge za krušku, dunju i mušmulu. Metodom planske hibridizacije međusobno je ukršteno 8 sorti u funkciji majke i 10 sorti u funkciji oca, u oko 70 kombinacija. U ovom radu stvoreno je preko 2 000 sejanaca, od kojih je 20 odabrano u grupu perspektivnih, a 8 svrstano u grupu elitnih hibrida (Stančević, 1982; Ogašanović i sar. 1996). Elitni hibrid I/1 priznat je za novu sortu – Morava (Stančević, 1990; Ogašanović i sar. 1996). Morava (Reans Mamouth × Leskovačka). Priznata za sortu 1987. godine. Kvalitetna je sorta, dugog čuvanja plodova, odlične i redovne rodnosti. Sazreva početkom oktobra. Pokožica ploda je tanka, glatka, sjajna, limun-žute do slamasto-žute boje, prekrivena sitnim neupadljivim sivkastim maljama. Mezokarp je žute boje, čvrst, zbijen, krt, sitnozrnaste strukture, kiselkastog, osvežavajućeg ukusa, jake arome, sadrži 13% rastvorljivih suvih materija, 0,2% tanina, 0,7% pektina (Stančević, 1990). 52

1977). prosečne mase ploda 41 g. Otporna je prema Monilinia sp. Plod je mase oko 30 g.. Vrlo krupan plod (44–100 g). samobesplodna i ranog vremena zrenja (7–8 dana posle sorte Ruth Gerstetter). Kvalitetna stona sorta. rakija). 53 .8% rastvorljivih suvih materija. i od tada je priznato 13 sorti. samooplodna. Priznata za sortu 1975. Sazreva nekoliko dana pre Čačanske lepotice. Čačanska rodna® (Stanley × Požegača). 1997). Čačanski šećer (Agen 707 × Pacific). Sorta vrhunskog kvaliteta i višestruke upotrebne vrednosti (sveža potrošnja. 1989). visokog potencijala rodnosti. tolerantna na virus šarke šljive (Janković i sar. Priznata za sortu 1975. tamnoplave boje pokožice. sadrži 16. odličnog ukusa. sazreva 3–5 dana pre sorte Stanley. godine. samooplodna sorta. Plod je sitan do srednje krupan (30–40 g). osetljiva na šarku šljive (Janković i sar. Samobesplodna je. otpornost ili tolerantnost na virus šarke šljive. godine. Mezokarp je zelenkasto-žute boje. čvrst. Samobesplodna je. izrazito rodna sorta. sitne koštice. intenzivno plave pokožice sa obilnim pepeljkom. godine. Sorta namenjena za sušenje. 2002). tamnoplave boje pokožice. Mezokarp je žute boje.. ovalnog oblika. Vrlo bujna sorta. Priznata za sortu 1975. sušenje i rakiju. izrazite rodnosti. purpurnoplave boje pokožice. Osetljiva je na trulež ploda (Jarebica i Janda. 1997). pogodna i za zamrzavanje. Čačanska najbolja® (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). sušenje. krupnog ploda (45 do preko 60 g). Valerija (Hall × Ruth Gerstetter). tamnoplave boje pokožice sa obilnim pepeljkom. Pokožica je tamno plave boje. pogodna za sušenje. Plod je krupan (40–80 g). samooplodna. Plod je ukusan. godine. Osetljiva je na virus šarke šljive i zahteva redovnu i odgovarajuću rezidbu (Mišić i Ranković. Priznata za sortu 1986. a zaštićena 1991. dobro rađa u toplijim rejonima. Samooplodna je. Tolerantna je na virus šarke šljive (Janković i sar. 1990). Koštica se potpuno odvaja od mezokarpa (cepača). 1997). što joj daje odličnu transportabilnost. Priznata za sortu 1975. Ciljevi oplemenjivanja stonih sorti su krupni. a zaštićena 1991. godine. sazreva krajem avgusta-početkom septembra. godine. Sorte za sušenje treba da imaju visok sadržaj rastvorljivih suvih materija (preko 18 Brix). zaštićena 1991. izrazite bujnosti. visoka i konstantna rodnost. zaštićena 1991. potpuno odvajanje koštice od mezokarpa. Stona. plavo obojene pokožice. Plod je mase 25–40 g.. sadrži oko 19. godine. godine. godine..6% rastvorljivih suvih materija. Valjevka® (Agen 707 × Stanley). Pogodna za toplije krajeve (Ogašanović. kao i da pri sušenju ne pucaju i ne ispuštaju sok. Stona. Tolerantna je na virus šarke šljive (Ogašanović. Čačanska lepotica® (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). čvrst. mase ploda 27–40 g. sa obilnim pepeljkom. sočan i čvrst. Priznata za sortu 1986. Stona je sorta. Tolerantna na virus šarke šljive (Paunović i sar. Čačanska rana (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača).OPLEMENJIVANJE KOŠTIČAVIH VRSTA VOĆAKA Šljiva. Mezokarp je žute boje. Sazreva u trećoj dekadi avgusta. Sazreva krajem jula i početkom avgusta. Stona. čvrsti i kvalitetni plodovi širokog raspona zrenja. zimske i pozne prolećne mrazevima.. ljubičasto-plave boje pokožice. Sazreva krajem avgusta i početkom septembra.. sadrži oko 21% rastvorljivih suvih materija. Jelica (Požegača × California Blue). Priznata za sortu 1975. sočan. Rad na stvaranju novih sorti šljive intenzivno je započet od 1959. godine. Vrlo rodna. Samooplodna je. Priznata za sortu 1985. 1977). sočan.

Julija (Redhaven × Collins). narandžasto žute pokožice. Priznata za sortu 1986. Priznata za sortu 2004. Ogašanović i sar. 1980. Timočanka (Stanley × California Blue). Mezokarp je žute boje. Plod je sitan (115 g). Sazreva 3–4 nedelje pre sorte Stanley.. Stvorena je 1980. 2006). Priznata za sortu 2004. delimično samoooplodna. žutog. Čačanska pozna (sin. Ogašanović i Paunović. U proteklom periodu realizovano je više od 300 kombinacija ukrštanja. Mildora (Large Sugar Prune × Čačanska lepotica). tamnoplave boje pokožice. 2000. Osnovna boja pokožice je žuta. godine. sa karmin crvenim prelivom.. Krina (Wangenheims Frühzwetsche × Italijanka). čvrst. Mezokarp je žute boje. 2005). odličnog ukusa. 2000). Nemačka zaštićena je na području Evropske Unije pod nazivom Čačak Späthe. Poznog je vremena zrenja. Rađa redovno i obilno. Suva šljiva je ćilibarne boje. tamnoplave boje pokožice. 1996. Plod je mase oko 30 g. Samooplodna je i vrlo rodna sorta. ovalnog oblika. Delimično je samooplodna. Sazreva krajem avgusta i početkom septembra. Sadržaj rastvorljivih suvih materija kreće se od 21. Tolerantna je prema virusu šarke šljive. Delimično je samooplodna. Glavni ciljevi oplemenjivanja breskve su stvaranje sorti što većeg raspona zrenja. prosečne mase 27. U saradnji sa g-din Klaus Ganter. Tolerantna je na virus šarke šljive i pozni prolećni mraz (Ogašanović i sar. pogodna za različite vidove prerade. Stona sorta.. Breskva. Rezultat tog rada su tri nove sorte breskve (Ogašanović i sar. Tolerantna je prema virusu šarke šljive (Ogašanović i sar. 2004). otpornih prema mrazevima i prouzrokovačima najvažnijih bolesti. zlatnožute boje mezokarpa. čvrst. odličnog slatko-nakiselog ukusa. odličnog ukusa. prosečne mase ploda 50–70 g. slatkog mezokarpa. Otporna je prema prouzrokovačima truleži cvetova i plodova. godine. crvene boje pokožice. Rad na oplemenjivanju breskve započet je 1950. Sazreva 7–10 dana posle sorte Rut Gerstteter. Otporna je na virus šarke šljive (Ogašanović i Ranković. Samooplodna je. godine samooplodnjom sorte Čačanska najbolja.5–24%. Priznata za sortu 2004. Ogašanović. Tolerantna je na virus šarke šljive i pozni prolećni mraz (Ogašanović i sar. prosečne mase ploda 28–41 g. odličnog ukusa. Sadrži 18–29% rastvorljivih suvih materija. Ogašanović i sar. 1971. Stona sorta. dobijeno preko 6. Namenjena prevashodno za sušenje. Delimično je samoooplodna. kao i visok procenat sorbitola. ljubičasto plave boje pokožice. Plod je sitan do srednje krupan (20–40 g). Plod je sitan (110–120 g). 2004). Sadrži visok procenat rastvorljivih suvih materija (27–30%). čvrst.. krajem avgusta i početkom septembra. Samooplodna je i može se gajiti u monosortnim zasadima. od čega je izdvojeno nekoliko stotina perspektivnih hibrida (Paunović. godine. Čačak Späthe). sočan. kvalitetnog ploda.000 hibridnih sejanaca. godine. čvrste. sazreva sredinom treće dekade jula. godine. vrhunskog kvaliteta. Priznata za sortu 1975.5 g. Pogodna je za sušenje. a dopunska crvena. Mezokarp je žute boje. Stona je sorta. Priznata za sortu 2005.. sočan. sazreva krajem prve dekade jula. tamnoplave boje pokožice sa obilnim pepeljkom. žutog mezokarpa. sočnog. sazreva oko 7 dana pre sorte Stanley. kao i za druge vidove prerade. dobre transportabilnosti. 1986): Čačak (Veteran × Early East). sočan. godine. 54 . čvrstog. Plod je jajastog oblika. godine.Boranka (California Blue × Ruth Gerstetter).

godine. žute boje pokožice sa dopunskom karmincrvenom. hrskavog mesa i tamnocrvene boje pokožice. Plod je srednje krupan do krupan. zimske i pozne prolećne mrazeve (Stančević i sar.0 g. Na oplemenjivanju trešnje radi se od 1960. 1986). redovnom i obilnom rodnošću. Plod je pljosnatog oblika. aromatičan. poluhrskav. tj. Sazreva sredinom juna. 1960. umerenom bujnošću. Ciljevi oplemenjivanja kajsije su stvaranje sorti poznijeg vremena cvetanja. sazreva 15 dana posle Mađarske najbolje. stabilnijeg zimskog mirovanja. godine. 1972): Čačansko zlato.. prijatne arome. Mezokarp je karmincrvene boje. Čarna (Majova rana × Shrecken Bigarreau). U više od 400 kombinacija ukrštanja dobijeno je oko 10. godine. Pokožica ploda je narandžastožute boje sa dopunskom crvenom. Plod je krupan (184–195 g). Masa ploda je 54. godine. odličnog ukusa. Sok je obojen. Paunović i Plazinić 1976. godine. sočnog. sazreva 4–6 dana posle Mađarske najbolje. čvrstog. Sazreva u prvoj dekadi avgusta. poluhrskav i sočan. godine. zatupastosrcastog oblika.000 hibridnih sejanaca. od čega je izdvojeno preko 100 perspektivnih hibrida (Paunović. Mezokarp je narandžasto-žute boje. godine. žutog. Stvorene su dve sorte kajsije (Paunović. 2000. čvrst. sa dopunskim rumenilom.0 g. zatupastosrcastog oblika. 1994). redovne i obilne rodnosti. Postavljeni ciljevi selekcije su stvaranje sorti različitog vremena zrenja. Višnja. Plod je srednje krupan do krupan (6. godine. otpornošću na bolesti i štetočine. krupnog ploda visokog kvaliteta. Kajsija. ukusnog mezokarpa. prosečne mase 45. sočan. tamnocrvene do crne boje pokožice. Priznata za sortu 1986. istovremeno sa sortom Van. Mezokarp je beličastožute boje. Trešnja. a najintenzivniji je bio u periodu 1970–1980. Radičević. a svega 14 u grupu elitnih. bezbojnog soka. Samooplodna je sorta. prijatne arome. Dobijena je klonskom selekcijom iz spontane populacije. 2006). Priznata za sortu 1984. slabo sočan. a za sortu priznata 1975. 1994. Priznata za sortu 1988. sedefastožute osnovne boje pokožice. Čačanska pljosnata (Domaća samonikla kajsija × Mađarska najbolja). 1972. kvalitetnog ploda – za svežu potrošnju i različite vidove prerade. slatkog ukusa i prijatne arome. Cilj ovog rada je stvaranje novih sorti izražene autofertilnosti i otpornosti na 55 . sočan. Samooplodna je. Samooplodna je i odlične rodnosti. Priznata za sortu 1975. 1977). Mezokarp je zlatno-žute boje.000 hibridnih sejanaca. Radičević i sar. pa ova sorta spada u grupu sorti bojadisera (Stančević i Nikolić.5–7. Rad na selekciji višnje započet je istovremeno sa oplemenjivanjem trešnje.0 g).. Pokožica ploda je narandžaste boje sa dopunskom crvenom. Sazreva krajem druge nedelje zrenja trešanja. koji su dalje ispitivani u više lokaliteta u uporednim sortnim ogledima. Rad na oplemenjivanju kajsije započet je 1950. kompaktnim habitusom i izraženom autofertilnošću. Od toga je 55 selekcija detaljno proučeno i svrstano u grupu perspektivnih.Dora (Elberta × Springtime). Osetljiva je na uboje pri berbi i transportu. čvrst. Tokom dosadašnjeg rada korišćeno je 36 sorti u funkciji majke i 52 sorte u funkciji oca i stvoreno oko 5. prosečne mase oko 7 g. godine. treba je gajiti u blizini većih potrošačkih centara (Nikolić i sar. otpornog na pucanje. slatkonakiselog ukusa. odličnog ukusa. Novostvoreni genotipovi trešnje treba da se odlikuju ranom.. Do sada su priznate dve sorte trešnje: Asenova rana (Drogan’s Yelow × Majova rana).

Rad na stvaranju novih sorti oraha započet je 1950. Sazreva srednje rano. 1988). a kasnije planskom hibridizacijom. 1999). III/31 (Köröser Weichsel × Heimanns Rubin). Odlične je rodnosti. Takođe je potrebno da nove sorte budu pogodne i za zamrzavanje. Mitrović. sadrži 70. kao i izraženom otpornošću prema Blumeriella jaapii (Rehm.5 g. Do sada su priznate 2 sorte višnje: Čačanski rubin (Shasse Morello × Köröser Weichsel). 41– 9/82 i 40/82. 1986. pogodnih za mehanizovanu berbu. Pozna je sorta. od čega je 60 odabrano u grupu perspektivnih. sočan.. 1998. 1986). povoljnog randmana. Šampion. bubrežaste forme. 32/82. OPLEMENJIVANJE JEZGRASTIH VRSTA VOĆAKA Orah. koji se odlikuju izvanrednim pomološkim karakteristikama. rubincrvene boje. godine. Plod je srednje krupan (9. Plod je srednje krupan do krupan. sočan. sazreva posle sorte Keleris 14 (oko 10. (Mitrović i sar. Od novih genotipova očekuje se da se odlikuju redovnom i obilnom rodnošću. Do sedamdesetih godina iz prirodne populacije oraha izdvojeno je preko 20 genotipova. krupnog i kvalitetnog ploda. kiselkastog ukusa i prijatne arome. Jezgra je svetložute boje.najvažnije bolesti i štetočine. a najbolji genotipovi razmnoženi i uvedeni u proizvodnju. Dobre je transportabilnosti. pozna sorta višnje. Do sada su priznate tri sorte oraha: Ibar. godine. Metodom planske hibridizacije dobijeno je preko 250 sejanaca. G-251. Nikolić i Cerović. da se odlikuju visokim randmanom i kvalitetnom jezgrom. randmana 51.19% ulja i 13. Na ovaj način su dobijene prve domaće sorte oraha: Ibar. Mezokarp je polučvrst. jula u uslovima Čačka). kao i za sve vidove prerade. Priznata za sortu 1973. tamnocrvene boje.. 1988.56 g). Šumadinka (Köröser Weichsel × Heimann’s Konservenweichsel). Plod je krupan. u 118 međusobnih roditeljskih kombinacija. da donose rod u grozdovima i na lateralnim pupoljcima. Mezokarp je mekan.. Arx (Cerović i sar. 1998. Priznata za sortu 1984. nakiselo-slatkog ukusa. 2005).35%. prijatne arome. bubrežastog oblika.. prosečne mase 5–5. Ibar (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969.74% proteina. koji su detaljno proučeni. poznijeg kretanja vegetacije. XII/57 (Čačanski rubin × Heimanns Konserven Weichsel) i II/40 (Kőrőser Weichsel × Heimanns Konserven Weichsel). crvene boje. odlično ispunjava i lako se odvaja od ljuske.. ukusna. Cerović i Radičević. čije su biološke osobine detaljno ispitane. Vujan i Ovčar. godine. tamnocrvenog ili bezbojnog soka koji ne curi pri odvajanju od peteljke. U radu na oplemenjivanju višnje do sada je korišćena 31 sorta kao majka i 48 sorti u funkciji oca. 2003). otpornošću na pozne prolećne i jake zimske mrazeve i bolesti (Mitrović. nekoliko dana pre sorte Rexelle. otporna na pucanje plodova i trulež (Nikolić i sar. Veoma rodna. Ovčar i Vujan.) V. crvene boje. G-139. pozitivnom selekcijom iz prirodnih populacija. 56 . godine). U postupku priznavanja su elitni hibridi višnje: III/23 (Köröser Weichsel × Heimanns Rubin). kao i za industrijsku preradu (Nikolić i sar. a 22 su svrstana u elitne (Stančević i sar. Za više od 40 godina rada stvoreno je i odgajeno oko 12 500 sejanaca. 2001). pogodna za svežu potrošnju. a najbolje rezultate u potomstvu dale su sledeće sorte i selekcije: Šeinovo. prosečne mase oko 6 g. protaginična.

. lako se odvaja od ljuske. godine. vrlo krupnog (4. čvrstog ploda (4. Plod je krupan (preko 15 g). vrlo aromatičnog i krupnog ploda (4. visoke produktivnosti. Ciljevi stvaranja sorti jagode su. ranijeg kretanja vegetacije. Otporna je na niske temperature i sušu (Mišić i sar. randmana 48. Odlične je rodnosti.) Lindau. randmana 44. zatupasto-kupastog oblika. Čačanska rana (Surprise des Halles × 45/7). sadrži 66. Vujan (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. zarubljeno-kupastog oblika. 2004). Veoma je rodna sorta.64%. Plod je krupan (12. Plod je krupan (13. izduženo-kupastog oblika. protandrična. duže sezone branja. povećanje prinosa i otpornosti na nepovoljne biotičke i abiotičke činioce sredine (Leposavić i sar. crvene boje.04 g).. Meeker × Skeena i Latham × Skeena.6% ulja i 14. sadrži 66. 2004).) Lindau. Prva jugoslovenska sorta voćaka. Latham × Willamette.12% ulja i 16. U proteklom periodu stvorene su tri sorte maline: Krupna dvorodna (Malling Exploit i Rubin). Jezgra je žute boje.Ovčar (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. intenzivno crvene boje. Plod je srednje krupan (12 g). harmoničnog ukusa. 1967b. crvene boje.). ranijeg vremena zrenja u odnosu na vodeću sortu Thornfree. ranijeg kretanja vegetacije. Ciljevi oplemenjivanja maline su stvaranje sorti bez trnja. pored kvaliteta ploda i pomeranje rokova zrenja. Veoma ranog vremena zrenja. krupnog.5 g) i kvalitetnog ploda.. godine). različite upotrebne vrednosti. Leposavić i sar. Trenutno se u fazi ispitivanja nalazi 2296 hibridnih sejanaca od sledećih roditeljskih kombinacija: Meeker × Latham. intenzivno crvene boje. čvrstina. 1967).0 g). bez bodlji. Rana je. plamenocrvene boje. priznata 1966. Jezgra je žute boje. lako se odvaja od ljuske. 57 . Veoma je dobre rodnosti. Za novu sortu je priznata 1973. Pokazuje visok stepen otpornosti prema Botrytis cinerea Pers. godine). Otporna je prema Mycosphaerella fragariae (Tul.) i Verticillium albo-atrum (Reinke et Berth). Dobre je rodnosti. Srednje rana je sorta.11% proteina. odličnog ukusa i arome. Kupina. Latham × Meeker. Skeena × Latham.. rodna. Podgorina (Rote Wädenswiler × Latham). Ciljevi oplemenjivanja kupine su stvaranje bujnih. povećane otpornosti na nepovoljne biotičke i abiotičke činioce (Mišić i sar. OPLEMENJIVANJE JAGODASTIH VRSTA VOĆAKA Jagoda. Malina. Plodovi su čvrsti. 1967a). Gradina (Malling Exploit i Rubin). godine (Mišić et al. godine. Čačanska krupna (Surprise des Halles × 45/7). godine. odličnog kvaliteta ploda (krupnoća. odlične rodnosti. Do sada su stvorene tri sorte jagode: 45/7 (Talisman × Macherauchs).6 g).24 g). zarubljeno-kupastog oblika. zarubljeno-kupastog oblika. crvene boje. Dvorodna sorta. Otporna je prema Mycosphaerella fragariae (Tul.38% proteina. Priznata za sortu 1973. Plod je srednje krupan (11 g). Priznata za novu sortu 1980. rodna i kvalitetna sorta. odličnog ukusa i arome. protandrična.72%. ukus i aroma). zarubljeno-kupastog oblika. harmoničnog ukusa. rodnih sorti.

S. MARIĆ. sa izraženom aromom. RADIČEVIĆ... MITROVIĆ. Zlatibor. V. V.. JAREBICA. LUKIĆ.: Genetical polymorphism of ACC synthase and ACC oxidase in apple selections bred in Čačak. MILENKOVIĆ.. S. Zbornik naučnih radova XVII savetovanja agronoma. M. 31 (117–118) 185–195 (1997). godine. izduženo-cilindričnog oblika. M.: Uticaj sistema gajenja na rodnost nekih sorti šljiva. M.. samooplodnja). A. Pogodna je za mehanizovanu berbu (Stanisavljević i Tešović. MILINKOVIĆ. BOŠKOVIĆ... LITERATURA CEROVIĆ..82 g). S..: Sour cherry research and production in Serbia and Montenegro. Genetika.) V. S. LEPOSAVIĆ. Izuzetno je rodna sorta (20–32 t/ha) (Stanisavljević. S. R.. Čačanska crna (Malling Jet. Ž. krupnih bobica (0. S. Veoma je rodna sorta. MILOSEVIC. LEPOSAVIC. LEPOSAVIĆ. LUKIĆ. Ciljevi oplemenjivanja su stvaranje sorti visoke rodnosti. Magistarska teza. PLAZINIĆ.: Savremeni sortiment i prerada maline. Na stvaranju novih sorti crne ribizle metodom planske hibridizacije radi se od 1982. godine.: Breeding of sour cherries for quality and resistance to Blumeriella jaapii (Rehm. Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA. prijatnog. 9 (1) 139–143 (2003). LUKIĆ. Otporna je prema Pseudopeziza ribis. ne previše jakog mirisa. OGAŠANOVIĆ. JANDA. LUKIĆ M.. S. Beograd. A. za upotrebu u svežem stanju i za različite vidove prerade... Biblioteka Academia. M. RAKICEVIĆ.. Priznata za sortu 1998. R. ali ne otpadaju. D. RUŽIĆ. Genetika. 142 (2005).: Biološko-pomološke osobine perspektivnih selekcija jabuke. R. sa uspravnim porastom žbunova. R. Book of abstracts of 5th International Cherry Symposium..: DNK markeri u oplemenjivanju jabuke.. otpornih na pozne prolećne mrazeve.. M. MILINKOVIĆ. Priznata za sortu 1997.. STANISAVLJEVIĆ.. TEŠOVIĆ.. Ž. M. veterinara i tehnologa. 48–53 (1977). LJ... 30 (1) 51–57 (1998). Beograd. TEŠOVIĆ. slatkog ukusa. 1–176 (2006). bobice se lako odvajaju od peteljke. S. Beograd.. M. Arx and Rhagoletis cerasi L.: Fenološko-pomološke osobine perspektivnih selekcija jagode. MARIĆ.. S. čvrsti. LJ.. CEROVIĆ. T. STANOJEVIĆ.. 1–71 (2004). CEROVIĆ.3 g). DŽ. Izvodi radova 12. Zbornik referata sa savetovanja u Gradačcu. Poljoprivredni fakultet. 1–182 (2006). 1998). godine. Beograd. Jugoslovensko voćarstvo.. R. RADIČEVIĆ. Ž. 21 (2004).: Sorte voćaka stvorene u Institutu za voćarstvo – Čačak. dugih grozdića. Bursa-Turkey.Čačanska bestrna (Dirksen Thornless × Black Satin). JANKOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. GLISIC. Posebna pažnja poklanja se stvaranju novih sorti pogodnih za mehanizovanu berbu. 58 . 38 (145–146) 59–66 (2004). OGASANOVIĆ. Zadužbina Andrejević. PAUNOVIĆ. R. 37 (3) 225–235 (2005). 1998). NIDŽOVIĆ (MARIĆ). Plodovi su veoma krupni (9. NIKOLIĆ. kvalitetnog ploda (višeg sadržaja bojenih materija i askorbinske kiseline). D.. sjajne crne boje.: Fenološko-pomološke karakteristike perspektivnih selekcija jabuke. MILENKOVIĆ. I. R. PLAZINIĆ. kongresa voćara Srbije i Crne Gore. TEŠOVIĆ.. S. Đ. i lakim odvajanjem bobica od peteljke. Ribizla..: Prilog poznavanju uticaja vremena i načina berbe na kvalitet ubranih plodova šljive. A. RADICEVIĆ. MARIĆ.

D. V. MITROVIĆ.. 468. NIKOLIĆ. MIŠIĆ.. 65–75 (1986). V. A. S. R... Jugoslovensko voćarstvo.. 9–16 (1967b). PLAZINIĆ. OGAŠANOVIĆ. V. Jugoslovensko voćarstvo.. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. Genetika. D. TEŠOVIĆ. STAMENKOVIĆ. BUGARČIĆ.: Nove sorte voćaka stvorene u Čačku. Zbornik naučnih radova PKB INI Agroekonomik. OGAŠANOVIĆ. MIŠIĆ.. RANKOVIĆ.: Rezultati uporednih proučavanja najboljih hibrida breskve.: Selekcije oraha i osobine odabranih genotipova.. P. S. R. 30 (113–114) 117–122 (1996). D. V.: Selekcija oraha iz prirodne populacije. PAPIĆ. D. M. Ž. 113–120 (1986). M. S. M. M. OGAŠANOVIĆ.: Prilog proučavanja indukovanih somatskih mutacija u sorte jabuke jonatan. R. MIŠIĆ. Institut za istraživanja u poljoprivredi „Srbija”.: Oplemenjivanje breskve i kajsije i osobine novostvorenih sorti i hibrida. M: Važne karakteristike nekih hibrida šljive otpornih na šarku. STAMENKOVIĆ. M. MIŠIĆ.. OGAŠANOVIĆ.MITROVIĆ.: „Valerija”– new dessert plum cultivar. D.. 14 (51–52) 79–84 (1980). M. PLAZINIĆ. CEROVIĆ. M. R. 73–81 (1988).. Jugoslovensko voćarstvo. RANKOVIĆ. Arhiv za poljoprivredne nauke. V.. MITROVIĆ. NIKOLIĆ. D. NIKOLIĆ... GARIĆ.: Stvaranje novih sorti maline u Institutu za voćarstvo u Čačku. MITROVIĆ.. M. NIKOLIĆ. M. MITROVIĆ. OGAŠANOVIĆ.. OGAŠANOVIĆ.: Nova sorta jagode 45/7.. D. STANČEVIĆ. 2. R. R.. 59 . M. M. 23–41 (1967a). Jugoslovensko voćarstvo. MITROVIĆ. (293) 213–216 (1989). R.: Ispitivanje fenoloških osobina u sorti i selekcija oraha u uslovima Čačka.. CEROVIĆ. Acta Horiculturae. TEŠOVIĆ.: Valjevka – nova sorta šljive za sušenje. TEŠIĆ. International conference on walnuts. Jugoslovensko voćarstvo. Yalova. Zbornik naučnih radova XV savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa. OGAŠANOVIĆ. M. Beograd. Beograd.. NIKOLIĆ. OGAŠANOVIĆ. 22–27 (1994).. S. Jugoslovensko voćarstvo. 370. Jugoslovensko voćarstvo. KORAĆ. PAUNOVIĆ.: A new promising sour cherry hybrid XII/57. D.: Sweet cherry breeding and the characteristics of selected hybrids. OGAŠANOVIĆ. 33 (127–128) 99–106 (1999). D.: Šljivarstvo Jugoslavije. M. Ž. P.: Biološko-pomološke karakteristike novijih sorti višanja. 1–214 (1996).. 34 (131–132) 161–166 (2001). PLAZINIĆ. NIKOLIĆ.. M.. 22 (84–85) 299–304 (1988). BUGARČIĆ..: Selections of walnuts in Jugoslavia and future prospects. M. P. 24 (91–92) 13– 16 (1990). D. 199–202 (1998). M. M.: Selekcija šljive na visok sadržaj rasvorljivih suvih materija. Beograd. M. GARIĆ.. P.. 10 (3) 25–30 (2004)..: Letnji hibrid kruške – IV/45. RANKOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. 6 (2) 1–8 (2000). 36 (139–140) 89– 100 (2002). Jugoslovensko voćarstvo.: Biološko-pomološka proučavanja perspektivnih hibrida višnje. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. MITROVIĆ. OGAŠANOVIĆ.. M. BUGARČIĆ.. Acta Horticulturae. 37 (141–142) 31–36 (2003). D. M. MITROVIĆ.. TEŠIĆ.. Acta Horticulturae. 1 (2) 115–121 (1969).. RADIČEVIĆ. 34 (129–130) 55–61 (2000).. R. BUGARČIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. CEROVIĆ.: Biološko-privredne osobine najboljih hibrida bresaka. OGAŠANOVIĆ.. 69. STANISAVLJEVIĆ.

. Book of abstracts of Seventh Rubus-Ribes Symposium.. Lofthus. STANČEVIĆ. PAUNOVIĆ. R. 1. MITROVIĆ. S.: Performance of Krina plum cultivar. A new blackberry (Rubus sp. STANISAVLJEVIC.. A. A. Book of abstracts of Seventh Rubus-Ribes Symposium. PAUNOVIĆ.: New small fruit cultivars from Cacak. PAUNOVIĆ. S. 60 .: Biološko-pomološke karakteristike novijih sorti trešanja. New Zealand. MITROVIĆ. PAUNOVIĆ. NIKOLIĆ. RANKOVIĆ.: Pear breeding and the characteristics of new selected hybrids. STANČEVIĆ. S.. D.).: Pomological properties of new plum cultivars bred in Čačak.. 38 (2004). STAMENKOVIĆ. 18 (1998). 14 (1) 59–63 (1982). Jugoslovensko voćarstvo. Jugoslovensko voćarstvo. STANČEVIĆ. A.. V. Breeding and Pomology. TESOVIC.: Oplemenjivanje kruške i osobine priznatih i odabranih hibrida.: New small fruit cultivars from Cacak. Acta Horticulturae. A. STANČEVIĆ. OGAŠANOVIĆ. S. R..: Some more important biological and economic properties of new cultivars and hybrids of plums obtained at Fruit Research Institute at Čačak. New Zealand. M. 17–18. Čačak. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. Čačak...: Inheritance in apricot (Prunus armeniaca L.: Biološko-privredne osobine najboljih hibrida bresaka. A. 1–78 (2006). NIKOLIĆ.: Oplemenjivanje trešnje i višnje i osobine priznatih sorti i odabranih hibrida. S. 37–38. M.: Biološke i pomološko-tehnološke osobine novijih sorti trešnje. 10 (2006). Jugoslovensko voćarstvo. Z. A.) cultivar „Cacanska Bestrna”.... 85. Australia. S. 223–232 (1977).) cultivar „Cacanska Crna”.. 419–423 (1972). OGAŠANOVIĆ. 2. Seoul. D. 405–413 (1971). NIKOLIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. A. Jugoslovensko voćarstvo. R. RADIČEVIĆ. Book of abstracts of The 8th International Symposium on Plum and Prune Genetics. M. Čačak. M.: Biološke karakteristike novijih hibrida dunje. M. STANISAVLJEVIC. R... RANKOVIĆ. M. CEROVIĆ. S.: Morava – a new quince cultivar.. 17–18. 85–94 (1986). PLAZINIĆ. PAUNOVIĆ. O. PLAZINIĆ. M.: Čarna – nova sorta trešnje... STAMENKOVIĆ.. M.) u F1 generaciji. GAVRILOVIĆ. S.. 303–310 (1976).: Biološko-privredne osobine hibrida Nº II/13/52 i klona kajsije Nº 657. M.: Mildora – nova sorta šljive za sušenje. Book of abstracts of 27th International Horticultural Congress & Exhibition. S. Magistarska teza. 61. Acta Horticulturae. Jugoslovensko voćarstvo. A. RADIČEVIĆ. Voćarstvo. OGAŠANOVIĆ. D. Acta Horticulturae.: Ispitivanje nasleđivanja u kajsije (Prunus armeniaca L. M.. Jugoslovensko voćarstvo.. PAUNOVIĆ. Genetika. KOSTADINOVIĆ. D.111–114 (1984). Korea. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. 24 (93) 11–16 (1990). 339–347 (1971). 28 (107– 108) 11–16 (1994). Part III The study of some inheritance characters in apricot progenies of F1 generation. STANČEVIĆ. PAUNOVIĆ.. 17–18. 35–44 (1986).. STANČEVIĆ. PLAZINIĆ. Z. Agronomski fakultet. A new black currant (Ribes nigrum L. STANČEVIĆ. 34 (131–132) 153–160 (2000). NIKOLIĆ. 74. 39 (151) 251–256 (2005). MILENKOVIĆ.OGAŠANOVIĆ. MUTAPOVIĆ. NIKOLIĆ. M. 143–153 (1977). Australia.: Biološko-privredne osobine odabranih hibrida kruške. MILINKOVIĆ. S. S. S. Norway. 19 (1998).

SREĆKOVIĆ.. one quince. TEŠOVIĆ. as well as a great number of selections which are undergoing intensive investigation. ALEKSANDAR LEPOSAVIĆ Summary Fruit Research Institute in Čačak has a long tradition of breeding work on developing new cultivars of pome.: Apple Breeding Programme at Čačak.. 6 (2) 15–17 (2000). NIDŽOVIĆ (MARIĆ)... USA.: Breeding Apples for Scab Resistance at Čačak. 30 (113–114) 67–72 (1996). four pear. SANJA RADIČEVIĆ. 484. two apricot. RESULTS OF FRUIT BREEDING AT THE FRUIT RESEARCH INSTITUTE IN ČAČAK MILISAV MITROVIĆ. VLADAN MILINKOVIĆ. SLAĐANA MARIĆ. S. S. Ž. Two apple cultivars. two sweet cherry.: Čadel – nova zimska sorta jabuke. TEŠOVIĆ. Grocka. Jugoslovensko voćarstvo. three strawberry. SREĆKOVIĆ. Acta Horticulturae. stone. Some Significant Apple Breeding Stations around the World.: Rezultati oplemenjivanja jabuke u Čačku (1980–1996). NIDŽOVIĆ (MARIĆ). Ž. M. three raspberry. one blackberry and one black currant have been named and released as a result of continuous and systematic work.. ŽARKO TEŠOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. two sour cherry. Ž. LUKIĆ. M. S. Ž. DOBRIVOJE OGAŠANOVIĆ. M. MILAN LUKIĆ. NIDŽOVIĆ (MARIĆ).TEŠOVIĆ. Key words: fruit breeding. Zbornik naučnih radova XV jugoslovenskog savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa. three peach. 22 (84–85) 163–166 (1988)..: Pomološke osobine selekcija jabuke otpornih na Venturia inaequalis. 12 (1998). promising selections.. TEŠOVIĆ. RADUNKA PLAZINIĆ. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). 61 . 523–524 (1999). Ž. TEŠOVIĆ. new cultivars. three walnut. kernel and small fruit species. The Institute also disposes of a number of promising selections of the stated fruit species which are in the release procedure. S. thirteen plum.

breskva 5. prof. da bi se u poslednje vreme spustilo i u ravni deo Srema.175 t i višnja 2. Poljoprivredni fakultet. inž. red.911 t. što se posebno odnosi na gajenje jabuke. Prikazana je struktura proizvodnje i rang proizvodnje po opštinama u Sremu. Novi Sad 62 . Ključne reči: voćarstvo Srema. trešnja. kvalitet zemljišta i obilje vode – posebno u nižim delovima.316 t godišnje. Stanje proizvodnje Prosečna godišnja proizvodnja voća u Sremu za period 2001–2006. Vodeća voćna vrsta po proizvedenim količinama je jabuka sa 11. Voćarstvo Srema je pre par decenija u stvari bilo voćarstvo Fruške gore i njenih padina. niže lokacije za gajenje ostalih voćnih vrsta. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: U radu su prikazani stanje i trendovi proizvodnje voća u Sremu. Biserka Vračević. NOVI SAD VOĆARSTVO SREMA DUŠAN GVOZDENOVIĆ.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. stanje.. Tranzicija je dovela do značajnih promena u voćasrkoj proizvodnji koja je. 62–70.875 t. a za njom slede šljiva sa 10. i 2001–2006. proizvodnja. Ukazano je na osnovne probleme voćarske proizvodnje u ovom kraju danas. dunja. 1990). bila bazirana na velikim društvenim imanjima uglavnom lociranim u opštinama Sremska Mitrovica. U ovom radu su prikazani: stanje voćarske proizvodnje na teritoriji Srema i struktura po opštinama. Ruma. Dušan Gvozdenović. Inđija i Šid (Gvozdenović. Proizvodnja je analizirana po opštinama za period 1981–1987. Irig. promene u strukturi i sadašnji trendovi. trendovi UVOD Voćarstvo Vojvodine je locirano uglavnom u tri voćarska rejona: subotičko-horgoškom. 56. fruškogorskom i južno-banatskom. 1948). Za ostalo Pregledni rad / Rewiew paper 1 Prof. godine.709 t. 6 (2007) STR. dipl. orah) je niska i ukupno iznosi 3.090 t.. ova oblast ima povoljne uslove za masovno gajenje voća (Dobrila. godine iznosi 36.424 t. kada se radilo o pravom komercijalnom voćarenju. Proizvodnja ostalog voća (kajsija. kruška 3. Obzirom na izuzetne pogodnosti za gajenje voća kojima raspolaže Srem: više lokacije u Fruškoj Gori za gajenje kruške i breskve.

a druga po zastupljenosti jabuka (23. malina. Evidentan je pad obima proizvodnje vodećih voćnih vrsta: jabuke za 23.2%). zatim jabuka (14. Do ovoga je došlo zbog propadanja i krčenja plantaža u društvenom vlasništvu i zaostajanja u podizanju novih na privatnim posedima. Fruit production structure in Srem 2001– 2006 63 .5%). 2). godine (62. badem) se ne prikupljaju redovno statistički podaci. godine zastupljenost breskve iznosila 16. da bi njena proizvodnja u periodu 2001–2006. i njihov udeo u ukupnoj proizvodnji je veoma mali. dok su ostale voćne vrste znatno zaostajale u proizvedenim količinama (Gvozdenović.3% i šljive za 37. 1990). Novopodignuti privatni zasadi još nisu stupili u pun rod.voće (jagoda.2%. Pre dvadeset godina. 1). kupina.3%. U periodu 1981–1987.678 t godišnje).997 t godišnje (23.756 t) i kruška (12. (graf.1). Na drugom mestu po obimu proizvodnje je šljiva sa 28. vodeća vrsta u Sremu u periodu 1981–1987. godine Figure 2.8%) (graf. Na trećem mestu u strukturi voćarstva u Sremu u periodu 1981–1987. Zastupljenost pojedinih voćnih vrsta u proizvodnji voća u Sremu 2001–2006.000 t godišnje). (graf. godine bila je na četvrtom mestu po obimu proizvodnje sa 12.338 t). Fruit production structure in Srem 1981–1987 (Gvozdenović. Jedino je kod kajsije zabeležen rast obima proizvodnje od 10. 2).9%). U toku prethodnih dvadeset godina struktura voćarske proizvodnje je promenjena tako da danas prednjači proizvodnja jabuke (30. 1). da bi u periodu 2001–2006.0%.812 t na 5. Grafikon 1. i višnja za oko 55%. 2). godine je bila kruška (graf. U poređenju sa stanjem voćarstva u periodu 1981–1987. Najveći pad proizvodnje imala je kruška. godine (Gvozdenović. najveći obim proizvodnje imala je šljiva (16. na prvom mestu kruške. 1990) Figure 1. Zastupljenost pojedinih voćnih vrsta u proizvodnji voća u Sremu 1981–1987. 1990) Grafikon 2. povećanje njenog udela rezultat je pada obima proizvodnje ostalih voćnih vrsta. Prema relativnoj zastupljenosti u ukupnoj poizvodnji voća.6%.5%. za čitavih 74. S obzirom na pad obima proizvodnje breskve sa 7. godine bila je šljiva (26. godine značajno opala (graf.1% (graf. Između dva posmatrana perioda proizvodnja breskve je zabeležila mali rast u odnosu na ostalo voće. uočava se značajan pad obima proizvodnje.

godine Figure 3. Figure 5. 4 i graf. Grafikon 4.2%). slede Irig (22. Inđija (8.5%).5%) i Beočin (7. Struktura proizvodnje voća u opštini Sremska Mitrovica 1981–1987. vodeće voćne vrste su bile kruška. Do 2006.054 t i Šidu 6. Fruit production in Srem comunities 2001–2006 U opštini Sremska Mitrovica u periodu 1981–1987. Šid (15. jabuka i breskva (Gvozdenović. a jabuka. u obimu proizvodnje voća na prvom mestu je opština Sremska Mitrovica (23.U oba posmatrana perioda. dok su ostale voćne vrste imale mali udeo. godine.7%). (Gvozdenović. Irigu 9. Grafikon 3. 3). Fruit production structure in Sremska Mitrovica 1981–1987. 64 . Najveći obim proizvodnje voća u Sremu danas. šljiva i breskva su najzastupljenije voće u strukturi proizvodnje (graf. Ruma (11. godine evidentan je ogroman pad udela proizvodnje kruške. 5).0%) i Sremski Karlovci (2.0%) i pored dobrih uslova za proizvodnju značajno zaostaju. 1990) Figure 4.623 t godišnje. dok opštine Pećinci (4. Procentualni udeo posmatranih opština u ukupnoj proizvodnji voća u periodu 2001–2006. ostvaruje se u opštini Sremska Mitrovica i iznosi prosečno 9. Struktura proizvodnje voća u opštini Sremska Mitrovica 2001–2006. (Gvozdenović. 1990) Grafikon 5. Posmatrano po opštinama (graf. Stara Pazova (4. 1990). U ove tri opštine proizvede se više od polovine voća posmatranog rejona (graf. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 2001–2006.242 t.4%).8%).9%). na petom mestu u strukturi voćarske proizvodnje nalazila se višnja. 3).

Figure 7. pre svega zahvaljujući podizanju novih zasada u ravnici. (Gvozdenović. (Gvozdenović. godine bile šljiva. godine šljiva. 7). Struktura proizvodnje voća u opštini Šid 2001–2006. Struktura proizvodnje voća u opštini Šid 1981–1987. 1990) Grafikon 7. Fruit production structure Irig 1981– 1987. 1990) Figure 6.3%. (Gvozdenović. sledila je kruška (24%). Fruit production structure in Irig 2001–2006. Figure 9. 1990) Figure 8. (graf. Danas je u strukturi voćarstva opštine Šid na drugom mestu šljiva sa 29.Na teritoriji opštine Irig vodeće voćne vrste su u periodu 1981–1987. Trećina ukupne proizvodnje voća u opštini Šid u periodu 1981–1987. Došlo je do značajnog povećanja proizvodnje breskve i u manjoj meri kruške. Ovo se obzirom na prirodne uslove i potražnju može oceniti vrlo povoljnim trendom. Struktura proizvodnje voća u opštini Irig 1981–1987. a 2001–2006. 65 . Grafikon 6. godine obim proizvodnje jabuke skoro da je jednak ukupnoj proizvedenoj količini svog ostalog voća. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 2001–2006. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 1981–1987. breskva i jabuka (graf. 6). breskva i kruška (graf. 8). a zatim Grafikon 8. U periodu 2001–2006. godine odnosila se na šljivu (34%). 1990) Grafikon 9. Struktura proizvodnje voća u opštini Irig 2001–2006. jabuka (19%) i breskva (8%). (Gvozdenović.

11). višnja (15%). bio je kod kruške (sa 27 na 6. (graf. (Gvozdenović. Fruit production structure in Ruma 1981–1987.3%. a njen udeo u proizvodnji ostao je praktično isti (41% odnosno 41. Najveći pad obima proizvodnje u periodu od 1987 do 2006. sledi šljiva (25.4%) (graf. breskva (6. Struktura proizvodnje voća u opštini Inđija 1981–1987. godine zabeležen je kod kruške (sa 24% na 9. 12 i 13). 9). 1990) Grafikon 11. Grafikon 12.3%). vodeća voćna vrsta je i dalje jabuka (37. do 2006. Figure 13. (Gvozdenović.4%). Struktura proizvodnje voća u opštini Ruma 1981–1987. (graf. zatim kruška (27%). Fruit production structure in Ruma 2001–2006. godine je bila jabuka (34%). a rast kod šljive (sa 11 na 25. Najveći relativni pad obima proizvodnje u periodu od 1987.4%). šljiva (11%) i breskva (7%) (graf. U opštini Inđija najzastupljenija voćna vrsta u oba posmatrana razdoblja bila je jabuka. Fruit production structure in Inđija 1981–1987.3%). 66 . višnja (12.3%). Struktura proizvodnje voća u opštini Inđija 2001–2006. 10). Najzastupljenija voćna vrsta u opštini Ruma u periodu 1981–1987.3%) i breskve (sa 8 na 4.0%).kruška sa 9. Struktura proizvodnje voća u opštini Ruma 2001–2006. a najveći rast kod jabuke (sa 19 na 46. (Gvozdenović. Grafikon 10. 1990) Grafikon 13. Nakon dvadeset godna. 1990) Figure 10.8%) i kruška (6.6%).7%). (Gvozdenović. Figure 11. Fruit production structure in Inđija 2001–2006. 1990) Figure 12.

U opštinama koje su od manjeg značaja za voćarstvo vodeće voćne vrste su bile u Pećincima šljiva (37. najveću potencijalnu površinu za podizanje voćnjaka ima Irig (11.5%. na trećem šljiva bez značajnih promena udela. Fruit production structure in Beočin 1981–1987. Na teritoriji opštine Sremska Mitrovica nalazi se najviše povšina pod voćem (1. 67 . 1990) Grafikon 15. Figure 15.669 ha). Novi Sad (sremski deo 8.6%). godine ukazuje na rast proizvodnje voća od prosečno 4.6%).0%).1%).618 ha). Najviše plantažnih površina u Sremu u 2006. (Gvozdenović.Na drugom mestu je bila breskva sa blagim relativnim rastom (sa 20% na 24.594 ha).080 ha). Znatno je umanjena procentualna zastupljenost kruške u ukupnoj proizvodnji voća (sa 14% na 5. a zatim slede Beočin (9. Površine pod voćem Prema Laziću (1973). slede breskva sa 19. Ukupne površine pod zasadima voća u Sremu u 2006. sledi breskva (436 ha) i kruška (260 ha). 14 i 15).200 ha) i Ruma (595 ha). a u Staroj Pazovi jabuka (37%) i šljiva (21.928 ha).4%. godini je pod zasadima jabuke (631 ha). dakle najmanje toliko voćnjaka. zatim u opštini Irig (1. 1990) Figure 14.7%) i jabuka (21.728 ha). (Gvozdenović.193 ha. Bačka Palanka (2. Šid (8.375 t godišnje. Na teritoriji opštine Beočin došlo je do relativnog pada obima proizvodnje šljive koja je u periodu od 1981–1987. godine u stukturi voćarstva zauzimala 48%. Struktura proizvodnje voća u opštini Beočin 2001–2006.443 ha). godini iznosile su 6. Inđija (5. Fruit production structure Beočin 2001–2006.000 ha. Ovim površinama se mogu dodati i neke u ravničarskom delu Srema.142 ha) i Inđija (839 ha). Trendovi proizvodnje Analiza trenda u periodu 2001–2006. Reprezentativnost linearnog trenda narušava pojava mrazeva i alterniranje rađanja zasada kao posledica neodgovarajuće agrotehnike (Graf. na području Fruške Gore za podizanje vinograda pogodno je oko 55. Danas je i dalje vodeća voćna vrsta šljiva sa 29.4% (Graf. Posmatrano po opštinama. Grafikon 14.4% i jabuka sa 16. Struktura proizvodnje voća u opštini Beočin 1981–1987. Sremska Mitrovica (8. Rast udela je zabeležila breskva sa 7 na 19. 16).

godine Figure 17.164 t godišnje). a kod šljive V=30. Plum production in Srem 2001–2006. god. Ovome su u velikoj meri doprineli niski prinosi 2002. a zatim šljiva (1. Proizvodnja voća u Sremu u periodu 2001–2006. na šta ukazuju visoke vrednosti koeficijenta varijacije.011 t godišnje). godine Figure 16. Grafikon 18. Fruit production in Srem region 2001–2006 Najizraženiji rast obima proizvodnje ima jabuka (2. Proizvodnja šljive u Sremu u periodu 2001–2006. Proizvodnja jabuke u Sremu u periodu 2001–2006.Grafikon 16. Kod ostalih voćnih vrsta prisutan je veoma mali godišnji rast proizvodnje i velika kolebanja prinosa.8%. Apple production in Srem 2001–2006. kod jabuke V=40. 17 i 18) Grafikon 17. veoma su izražena godišnja kolebanja u prinosu. Međutim. godine Figure 18.7%. (graf. 68 .

ISO standardi. s druge strane podizanje zasada uz primenu relativno niske tehnologije gajenja. ali i veoma mali godišnji rat proizvodnje od 457 t (graf. Ovo se posebno odnosi na povoljne lokacije za podizanje kruške i breskve na Fruškoj gori na kojima se često gaji jabuka koja se vrlo uspešno gaji i na nižim terenima Srema. godine imala je breskva (V=15. Novi vlasnici većine bivših društvenih imanja koja su se bavila voćarstvom nisu investirali značajnija sredstva u obnavljanje i podizanje novih zasada.9%). 19).Najstabilnije prinose u periodu 2001–2006. odnosno obim proizvodnje praktično opada. Snabdevenost zemljišta i ishrana biljaka kao jedan od preduslova kvaliteta i integralne proizvodnje voća su u većini slučajeva u drugom planu. Proizvodnja sadnog materijala ne prati potrebe investitora ni po obimu ni po kvalitetu. pa se poslednjih godina zasadi često podižu sadnim materijalom iz uvoza (repro materijal ili gotove sadnice) ili ubrazanim postupkom kalemljenja iz ruke zbog nedostatka sadnica. pre svega jabuke i kruške. Nizak nivo udruživanja proizvođača sa ciljem što kvalitetnijeg čuvanja i pripreme voća za tržište i radi sigurnijeg i boljeg plasmana. 69 . Proizvodnja breskve u Sremu u periodu 2001–2006. ni sortni konzorcijum. Zaštita voćaka je prepuštena stihiji i uglavnom lokalnim privatnim savetodavcima koji vrlo često nisu dovoljno informisani o standardima zaštite iz programa integralne proizvodnje. U sortimentu preovlađuju uglavnom sorte koje nisu aktuelne u svetu. godine Figure 19. EurepGap i HACCP su praktično u povoju i na terenu se uglavnom ne radi mnogo na njima kao preduslovu za plasman u vrlo skoroj budućnosti. jedna je od najslabijih karika u tehnološkom lancu. Izbor sorti kod većine voćnih vrsta je prepušten samim proizvođačima pošto ne postoji Savetodavna stručna služba za voćarstvo. Peach production in Srem 2001–2006. Aktuelni problemi Voćarsku proizvodnju Srema karakteriše s jedne strane podizanje savremenih plantažnih zasada. Grafikon 19. pa ova imanja i sa novim vlanicima stagniraju. Izbor voćnih vrsta nije usklađen sa prednostima koje pružaju pojedine mikrolokacije pa se prirodni uslovi ne koriste u dovoljnoj meri. Zbog toga je sortiment najčešće vrlo zastareo (sem u malom broju novih zasada) i vrlo se sporo menja.

40. a zatim šljiva. Vojvođanski poljoprivrednik. 8. S. tendency. zastupljenost breskve. GVOZDENOVIĆ. Compared with period 1981–1987. A. Advisory Service has to be established and production standards introduced. plum and peach with ascending tendencies. će u bliskoj budućnosti biti niska zbog malih kapaciteta. Obzirom na prednosti prirodnih uslova Srema u odnosu na druge voćarske rejone Vojvodine. Konkurentnost voćarske proizvodnje Srema. Matica srpska. FRUIT PRODUCTION IN SREM REGION DUŠAN GVOZDENOVIĆ. period were apple. Key words: fruit production. a posebno kruške u proizvodnji voća je na vrlo niskom nivou. na šta ukazuju visoke vrednosti koeficijenta varijacije kao posledica neodgovarajuće agrotehnike. br. u svetskim razmerama. LITERATURA DOBRILA. i sar. achivements. Šid. Novi Sad (1973). Slankamen) nisu još zadovoljene potrebe u skladišnom prostoru. Significant changes between these two periods were shown in amounts of fruit produced as well as in production structure. Najizraženiji rast obima proizvodnje ima jabuka. ZAKLJUČAK Proizvodnja voća u Sremu lagano oživljava o čemu govori promena strukture proizvodnje. LAZIĆ.: Voćarski rejoni Vojvodine. GVOZDENOVIĆ. Međutim. Analysis of fruit production were done for two periods: 1981–1987. 70 . D. D. 1981–1989. Statistički bilteni Pokrajinskog zavoda za statistiku Vojvodine. Novi Sad (1990). Serbia). To increase the production of high quality fruit and use natural potentials of the region.: Jabuka. but positive growth tendencies were calculated. Da bi voćarstvo Srema moglo da drži korak sa razvijenim voćarskim zemljama potrebno je da se hitno organizuje savetodavna služba koja će pomoći da se što pre uvede koncept integralne proizvodnje i procedure proizvodnje koju zahtevaju veliki trgovački lanci u svetu.Izgradnjom novih hladnjača u Sremu (Kukujevci.: Rejonizacija vinogradarske proizvodnje u Vojvodini. apple and pear. i sar. veoma su izražena godišnja kolebanja u prinosu. Srem. and 2001–2006. Novi Sad (1948). The leading fruit cultures in the 2001–2006. the primary fruit cultures in Srem were plum. Poljoprivredni fakultet. Novi Sad (1998). VRAČEVIĆ BISERKA Summary The paper is short review of fruit production in Srem region (Autonome Province Vojvodina.: Voćarstvo Fruške Gore.8% less fruit was produced today per year.

Red Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Nebojša Milošević. Stainer (2000). Čačak. njena proizvodnja je krajnje nestabilna i praćena slabijim. 6 (2007) STR. Agronomski fakultet. 56. Braeburn i Jonathan Watson. Sem ove sorte.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. odmah iza citrusa i banane.584 t u 2002. O’Rourke et al.. dr Tomo Milošević. Granny Smith.. u Južnom Tirolu se na 18. prof. Golden Reinders. sporo menjanje tehnologija gajenja jabuke praćene slabim kvaliteom ploda kao i gajenje. 71 .138 t u 2003. jabuka je najznačajnija vrsta iz umereno-kontinentalnog područja. docent. godine kretala se od 95. sorte. dr Goran Marković. Međutim. 2000). Melrose. Pomenute brojke sigorno ukazuju da u našoj zemlji ni izdaleka nisu iskorišćeni pozitivni prirodni uslovi za uspevanje i gajenje jabuke. U strukturi svetskog voćarstva. U našoj zemlji. Ključne reči: jabuka. dipl. inž. MILOŠEVIĆ T. u plantažnim zasadima zemalja Evropske unije i u nekim zemljama južne hemisfere. Gloster i druge (Milošević.77%. dr Biljana Zornić. a svakim danom ih je sve više što svedoči o velikom značaju ove vrste i njenih sorti sa svih aspekata ljudske civilizacije. Kako navode Drahorad (1999).000 i 1.000 t plodova. 71–77.. Čačak. Glavni uzročnici ovakvog stanja su.000 ha godišnje proizvede između 800. mr Ivan Glišić. u zapadno-evropskim zasadima ima sa učešćem od 1. a danas na ukupnoj površini od 27. do 246. najzastupljenije sorte su Golden Delicious (Klon B i Golden Reinders). NOVI SAD BIOLOŠKO-PRIVREDNE OSOBINE NOVIJIH SORTI JABUKE MILOŠEVIĆ N. pre svega. MARKOVIĆ G. ali dosta manje... UVOD Vodeća sorta u našim plantažnim zasadima je Idared koja se gaji sa preko 50%. ZORNIĆ BILJANA. (2003). jabuka se gaji od davnina. Werth (2003) i dr. jer se nalazi na trećem mestu. Golden Delicious. spoljašnjim kvalitetom ploda i u periodu od 2001–2005. uzgred budi rečeno. biološko-pomološke osobine. pre svega. Red Delicious. prevaziđenih sorti. Mutsu. uglavnom.000 sorti jabuke. Poređenja radi. u nas se gaje. Jonagold. asistent.000. koje. U radu su prikazani rezultati koji se odnose na osnovne biološko-privredne osobine sorti jabuke Mondial Gala. docent. GLIŠIĆ I.000 ha. Palmer (1999). godini. red.1 IZVOD: Voćarska nauka poznaje više od 10. Galaxy.

mutant Jonathana koje se. a u redu se suzbija totalnim herbicidima na bazi Glifosata. domaća stručna i naučna javnost. integralne proizvodnje voća (IPV). o pomenutim sortama.Delicious. Galaxy. Nadmorska visina zasada je oko 320 m. Međutim. a zemljište se od godine ispitivanja. 72 . Iz ove činjenice proističe i cilj ovog rada koji se ogleda u utvrđivanju osnovnih biološko-privrednih osobina sorti Mondial Gala. Pink Lady. puno cvetanje kada je bilo otvoreno preko 80% cvetova. puno i kraj). rastvoru za suzbijanje patogena dodavan je kalcijum-nitrat. a posebno proizvođači. mutant Golden Deliciousa pod nazivom Golden Delicious Reinders i Jonathan Watson. sem toga što su atraktivnog izgleda. Gala Must). gde se trava kosi („tarupira”) čim dostigne visinu od 15–20 cm. Zasad nije đubren 2006. Ispitivanja su obuhvatila utvrđivanje osnovnih bioloških i privrednih osobina. Kao materijal za ispitivanje poslužile su sorte: mutanti sorte Gala (Mondial Gala i Galaxy). Značaj rada se ogleda u skromnom doprinosu boljem poznavanju ispitivanih sorti i eventualnoj mogućnosti preporuke za njihovo gajenje u našim plantažnim zasadima. održava u vidu kombinacije zatravljenog međurednog prostora. prinos po jedinici površine (kg/ha) i koeficijent rodnosti (kg/cm2). godine. treće godine. ukupan jednogodišnji prirast po stablu (m). Početak cvetanja je registrovan kada je 10% cvetova (gronja) u krošnji bilo otvoreno. Ne navodnjava se. pre svih njegovi mutanti kao što su Hapke. sem poslednje. trenutno i jedino opravdanom u zamljama EU. cvetanje (početak. tj. Od privrednih osobina proučavane su: vreme berbe. Braeburn. masa ploda (g). Navedene sorte. prosečan jednogodišnji prirast po stablu (cm) i TCSA – površina poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja (cm2). prinos po stablu (kg). zatim sorta Braeburn. Od momenta kada su plodovi imali masu između 50 i 60 g (sredina jula). Zaštita od prouzrokovača biljnih bolesti i štetočina je obavljana pesticidima sa tzv. Pravac redova je sever–jug. posebno Fuji Kiku 8. udaljenom od Čačka 15 km. Ogled je postavljen po slučajnom blok-sistemu u četiri ponavljanja sa po tri stabla u jednom ponavljanju. Od bioloških osobina proučavane su: listanje (početak). preparat koji sadrži kalcijum (Ca). Zasad se neguje po modelu tzv.3 m (2.564 stabala/ha). Galaxy. jer je hemijskim analizama zemljišta utvrđeno da u njemu postoje optimalne količine humusa i biogenih elemenata. zelene liste. radi pospešivanja čvrstine pokožice ploda u 5 navrata i njihove pripreme za bolje čuvanje u skladištu. a kraj cvetanja kada su sa 90% cvetova otpali krunični listići. godine. od kojih su neki (P2O5 i K2O) u značajnom suvišku. dobre senzorske osobine. a u poslednjih 4–5 godina novi zasadi se zasnivaju sortama kao što su: Fuji sa klonovima. Ukupan jednogodišnji vegetativni prirast je utvrđen merenjem svih letorasta metrom u periodu zimskog mirovanja 2005/06. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena tokom 2006. Braeburn i Jonathan Watson gajenih u ekološkim uslovima Čačka. godine u eksperimentalno-proizvodnom zasadu jabuke koji se nalazi u selu Prislonici. godine na podlozi M9 sa razmakom sadnje 3 × 1. intenzivno šire u Evropi (Stainer. imaju skromna praktična iskustva. tj. Gala sa klonovima (Mondial Gala. Za početak listanja uzet je datum pojave prvih listića iz nabubrelih pupoljaka na početku vegetacije. posebno Red Chief. imaju odličan ukus i hrskavost plodova. 2000). Golden Reinders. a ekspozicija je južna. Zasad je podignut 2003. Pinova i dr.

05 7. 73 . – Na osnovu podataka prikazanih u tab. 04 25. zatim u sorti Mondial Gala. 04) kao i kraj cvetanja (2. aritmetičke sredine (Sx ) i koeficijenta varijacije (V%) ispitivanih parametara (Hadživuković. 05 2.04). 04. 04 7. 05 4. 05 Podaci u tab. Koeficijent rodnosti je utvrđen deljenjem prinosa po stablu sa površinom poprečnog preseka debla. lakoće odvajanja peteljke ploda od grančice i sadržaja rastvorljivih suvih materija (°Brix). zatim u Mondial Gala (18. a njena apsolutna i relativna varijabilnost je definisana uz pomoć standardne greške srednje vrednosti. prikazani su u tab. što je nezamislivo u savremenoj. jer se ova pojava odigrala između 17 i 21. 05.1 g. možemo konstaovati da su do sličnih rezultata došli Racskó et al. 05). 2. Pojava je najpre utvrđena u sorte Galaxy (6.04). Braeburn i Golden Reinders (7.Datum berbe je utvrđen na osnovu promene boje pokožice. 04 23. a najkasnije u sorte Jonathan Watson (8. a najkasnije u sorte Jonathan Watson – puno 26. (2004) u zasadu jabuke u blizini Debrecina u Mađarskoj. Rezultati koji se odnose na snagu vegetativnog rasta u dužinu (letorasti) i debljinu (deblo) ispitivanih sorti jabuke. 04). 1979). 04 19. 04 21. uključujući i jabuku. Puno cvetanje je najpre bilo u sorte Galaxy (23. 04. REZULTATI I DISKUSIJA Listanje i cvetanje jabuke. 04 Cvetanje – Blossoming Početak – Onset Puno – Full Kraj – End 18.04). 05 5. 1 pokazuju da nije bilo značajnijih razlika ni u vremenu početka cvetanja. Najraniji početak cvetanja je utvrđen u sorte Galaxy (17. 04 24. 04 25. a kraj 7. komercijalnoj proizvodnji. 04 17. 04). 1. u stanje slabe ili nikakve rodnosti. 04 7. Upoređujući podatke vezane za vreme cvetanja ispitivanih sorti do kojih smo došli u ovom radu sa podacima drugih autora. Generalno posmatrano. 04 6. The onset of leafing and blossoming of apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Početak listanja Onset of leafing 7. time i ekonomske (pune) rodnosti. 2006. 1. tj. prenaglašen vegetativni rast odlaže „ulazak” voćke u fazu biološke. 04 8. Masa ploda je utvrđena merenjem na tehničkoj vagi sa tačnošću ±0. Vegetativni prirast. 04 19. može se konstatovati da nije bilo značajnih razlika u terminima početka listanja. Početak listanja i cvetanje ispitivanih sorti jabuke Table 1. intenzivnoj. – Osnovno načelo rodnosti voćaka zasniva se na skladnom odnosu između vegetativnog rasta i generativnog potencijala. a prinos na trgovačkoj. 04). Kod mladih voćaka. dok je prinos po jedinici površine utvrđen preračunavanjem. Poremećaj tog skladnog odnosa neminovno uvodi stablo voćke. a najkasnije u sorte Jonathan Watson (21. 04 4. godina se u pogledu vremena listanja i cvetanja može smatrati prosečnom sa naginjanjem ka godinama sa kasnijom vegetacijom. tj. Podaci su statistički obrađeni izračunavanjem srednje vrednosti (X). Tab. 04 26.

24 7.08 Prosečan jednogodišnji prirast po stablu (cm) Average annual growth per tree (cm) – TCSA – Površina poprečnog preseka debla (cm2) Trunk cross-sectional area (cm2) 4.470 ± 3. Plodovi sorte Golden Reinders obrani su 22.19 cm u sorte Golden Reinders sa nešto većim apsolutnim odstupanjima od aritmetičke sredine (±3. jer na ove veličine utiču i kategorije i brojnost prirasta. tj.65 26. Podaci prikazani u tab. 14.523 X 16.523 m). 09). jednoredima.470 cm). – Vreme berbe plodova jabuke je glavni opredeljujući činilac za uspešno dugo i kvalitetno čuvanje u skladištima.47 8. 09). Najveću površinu poprečnog preseka debla (TCSA) neposredno iznad mesta kalemljenja utvrđena je u sorte Braeburn (6.890 cm) do 54. 09.530 ± 3. Tab.72 Sorte Cultivars Sx ± 1.60 m) i Galaxy (7. Do sličnih postavki do kojih smo došli u ovom radu. ovaj proces je potrebno obaviti u optimalnom roku. a najveći u sorte Braeburn i iznosio je čak 14.15 5. ali sa velikim apsolutnim odstupanjima (±3. 74 . došao je i Kosina (2002) ispitujući navedene parametre u sorti Golden Delicious. Licznar-Malanczuk (2004) je u intenzivnom zasadu jabuke u okolini Vroclava u Poljskoj u periodu 1993–2002.24 m.47 m) su imale ujednačen ukupni prirast.96 Sx ± 1.01 6.375 ± 0. Vreme berbe i masa ploda. dok je TCSA mnogo sigurniji pokazatelj snage vegetativnog rasta i model za prognoziranje visine prinosa (Lepsis i Blanke.01 cm2).42 5.72 cm2). jer prerana ili pak zakasnela berba imaju direktan uticaj na slabu skladišnu sposobnost i kvalitet čuvanih plodova. S obzirom na to. godina utvrdila da je TCSA u sorti Jonagold i Golden Delicious statistički opravdano manji ukoliko je broj stabala po jedinici površine veći kada se radi o tzv. 2004). 10.700 Analizirajući prethodne parametre i dovodeći ih u međusobni odnos. a sorte Braeburn najkasnije. pokazuju da su za berbu najpre pristigli plodovi sorte Galaxy (5. Vegetativni prirast u dužinu i debljinu ispitivanih sorti jabuke Table 2. a najmanja u Golden Reinders (2.30 54. Vegetative growth in length and thickness of apple cultivars investigated Ukupan jednogodišnji prirast po stablu (m) Overall annual growth per tree (m) Σx Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson 7. Sorte Mondial Gala (7. Melrose i Gloster posmatrane kroz uticaj različitih slabo-bujnih podloga u jednom zasadu u okolini mesta Holovousy u Češkoj Republici.65 cm u sorte Mondial Gala sa minimalnim odstupanjima (±1. 2). Prosečan vegetativni prirast u dužinu po stablu je takođe varirao po sortama (tab. a Golden Reinders (8.240 ± 3. potom plodovi sorti Mondial Gala (8.42 cm2) i Jonathan Watson (5.19 41.60 7.08 m sa vrlo malim apsolutnim odstupanjima (±0.58 2.67 m) nešto veći od njih. 2.Najmanji ukupni jednogodišnji vegetativni prirast u dužinu konstatovan je kod sorte Jonathan Watson i iznosio je 7. 3.26 41.766 ± 1.639 m).639 ± 0.67 14.890 ± 3. Kretao se od 16.406 ± 3. može se konstatovati da veći ukupni prirast po stablu ne znači i veći prosečni prirast po stablu.09) i Jonathan Watson (16.

000–5.980 V (%) 7.23 7.70 146. Veoma male vrednosti standardne greške aritmetičke sredine i vrednosti koeficijnta varijacije pokazuju visoku stabilnost. 4 može se konstatovati da je prinos po stablu varirao po sortama u određenim granicama. Prosečna masa ploda je varirala po sortama (tab.Rezultati do kojih smo došli u ovom radu. a u fazi trećeg lista 15 do 20 kg. 75 . 10.50 g (Jonathan Watson). 22.27 8. Jonathan Watson 9. slažu se sa rezultatima koje navode O’Rourke et al.000 stabala/ha po modelu IP u Južnom Tirolu. 7. bazira na pojedinačnom stablu čiji prinos treba da u fazi drugog lista iznosi 8 do 12 kg. izrazito visok udeo plodova ekstra i prve klase. kako je to učinjeno u ovom radu. Najmanji je bio u sorte Braeburn i iznosio je 5. preko 156. Masa ploda – Fruit weight (g) X 156.980 g tj. Mondiala Gala.5 kg).75 11.00 164. Drahorad (1999) navodi da prosečna masa ploda sorte Braeburn gajene u Južnom Tirolu sa 4.70 kg.49% (Jonathan Watson) ukazuju na veoma mali stepen apsolutnog i relativnog odstupanja pojedinih plodova od prosečne vrednosti.27% (Galaxy) do ±5.910 ± 5.00 kg. Galaxy.49 Niske vrednosti standardne greške aritmetičke sredine i koeficijenata varijacije koje su se kretale od ±3. 3. 16. Prinos i koeficijent rodnosti. tj. 5.68 7.0 g što je znatno manje u odnosu na naša ispitivanja. Ovakva konstatacija u praktičnom smislu znači da način gajenja ispitivanih sorti. Werth (2003) navodi da se visokointenzivna proizvodnja sa 3.60 g (Galaxy).70 g (Mondiala Gala).373 ± 5. Kretala se od 146.30 kg i kod sorte Golden Reinders 9.60 200. 3).50 Sx ± 3.50 241.40 kg po stablu. 200 g (Golden Reinders) do 241.220 ± 5. 09. Vreme berbe i masa ploda ispitivanih sorti jabuke Table 3. Kod sorte Galaxy prinos po stablu je iznosio 9.00 g (Braeburn). 11. a najveći u sorte Mondial Gala (10. Harvesting time and fruit weight of apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Vreme berbe Harvesting time 8. Objašnjenje je u činjenici da starost zasada u kojem smo vršili ispitivanja iznosi tri godine i da su u tim periodima života zasada plodovi često krupniji u odnosu na iste kada se stablo nađe u periodu pune (ekonomske) rodnosti. 14.373 g tj.– Na osnovu podataka prikazanih u tab. vezani za vreme berbe ispitivanih sorti. odnosno uniformnost prinosa pojedinačnih stabala ispitivanih sorti jabuke. Tab. Braeburn i Jonathan Watson pripadaju grupi tzv. a Golden Reinders grupi sorti krupnih plodova (Zakon o kvalitetu ploda jabuke EU – CE 85/2004).807 ± 3. ali sa 6 meseci razlike zbog južne hemisfere (razlike u godišnjim dobima).166 stabala/ha iznosi 191. Prema opšteprihvaćenoj klasifikaciji sorti jabuke prema krupnoći ploda (IPGRI). pod ovakvim tehnološkim tretmanom. 09. 09. 09. sitnoplodih. (2003) za uslove Zapadne Evrope (Južni Tirol) i Palmer (1999) za uslove Novog Zelanda. između ostalog. 164. omogućuje stabilnu krupnoću ploda.

a najveći prosečan prirast po stablu utvrđen je u sorte Golden Reinders.330 ± 0. dok se naši zasadi podižu sadnicama bez prevremenih grančica.52 Prinos po hektaru Koeficijent rodnosti (kg/ha) (kg/cm2) Yield per hectare Cropping efficiency (kgha–1) coefficient (kgcm–2) 26. Prinos po stablu i jedinici površine i koeficijent rodnosti ispitivanih sorti jabuke Table 4. Yield per tree and unit area and cropping efficiency coefficient in apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Prinos po stablu (kg) Yield per tree (kg) X 10.472 ± 0. Presented at the 42nd Annual IDFTA Conference.922 kg (Mondial Gala).63 Međutim.61 4.102 14. Italy.02 10.Tab.00 9. Najmanji prinos po stablu i jedinici površine utvrđen je u sorte Braeburn. a najveći u sorte Mondial Gala.947 kg/ ha i u sorte Golden Reinders 24.44 9.68 0.947 2. a najmanji u sorte Braeburn (0. Najveći ukupni vegetativni prirast u dužinu po stablu i najveća površina poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja (TCSA) bili su u sorte Braeburn. Prosečan prinos po hektaru je varirao od 14. Feb.6. 76 .8–5.89).53 1. a najkasnije u sorte Braeburn s tim što su plodovi Braeburna imali najveću masu. a najkasnije u sorte Jonathan Watson. što znači da kasne jednu godinu u pogledu rodnosti.802 ± 0. ZAKLJUČAK Na osnovu izvedenih ispitivanja i dobijenih rezultata prikazanih u ovom radu mogu se izvesti sledeći zaključci: Početak listanja.30 Sx ± 0.565 V (%) 5. a sorta Galaxy najmanju.614 kg (Braeburn) do 26. u sorte Jonathan Watson 23.922 23. Najveći koeficijent rodnosti (količnik između prinosa po stablu i površine poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja – TCSA) utvrđen je u sorte Golden Reinders (4.330 ± 0. kao i početak cvetanja najpre su utvrđeni u sorte Galaxy. LITERATURA DRAHORAD. u rasponu od 3.076 24.06 14. W. (1999): Trends in Apple Orchard Management Practices in South Tyrol. navodi Kosina (2002). potrebno je napomenuti da se zasadi jabuke u pomenutoj oblasti i voćarski razvijenim zemljama sveta zasnivaju sadnicama sa 5–10 prevremenih grančica koje već u prvoj godini po sadnji imaju po neki plod.614 23.40 5.89 1. četvrtog lista. dok je kojificijent rodnosti bio najveći u sorti Golden Reinders i Mondial Gala.68 10. 4.102 kg/ha što je za naše prilike odličan prinos u fazi tzv. 20–24. Slične podatke za koeficijent rodnosti za sortu Golden Delicious kalemljenu na četiri kržljave podloge. Hamilton. U sorte Galaxy iznosio je 23.50 9. Berba je najpre obavljena u sorte Galaxy.68). Ontario.70 9. Canada.076 kg/ha.

Prague. NYÉKI. 97–101. Golden Reinders. GLISIC. E. Braeburn and Jonathan Watson. 20–24. K. RACSKÓ. LICZNAR-MALANCZUK. are investigated in the paper. 15: 14– 20. Z. Italy. Harvesting of the Galaxy cultivar was earliest and that of the Braeburn cv. SZABÓ. J. MILOSEVIC. The lowest yield per tree and unit area was established in the Braeburn cultivar and the highest one in the Mondial Gala cultivar. J.HADŽIVUKOVIĆ. (2004): Forecast of trunk cross section area in the intensive apple orchards as a basis for modeling of fruit yield. Obst– und Weinbau International. respectively. T. Feb. str. The Galaxy and Jonathan Watson cultivars were determined to have the earliest and latest leafing and blossoming onset.. 36 (2): 50–51.. Based on the methods applied the results are obtained indicating that the said cultivars have prospects for being grown on a larger scale in our apple production plantations. WERTH. Chronica Horticulturae. (2004): Effect of Rootstock on Blooming Capacity and Productivity of Apple Cultivars. 28–31. PALMER. M.. 12: 97–104.. SOLTÉSZ. 43 (3): 10–13. was latest with the highest and lowest fruit weight determined with the Braeburn and Galaxy cultivars. (2002): Apple Production in the FR Yugoslavia – The Present State and Future Prospects. 654: 205–212. I. Hamilton. STAINER. Debrecen. Grösstes geschlossens Obstbau-gebiet im Herzen Europas. BIOLOGICAL AND ECONOMIC PROPERTIES OF RECENT APPLE CULTIVARS MILOSEVIC. Ontario. J.. ZORNIC BILJANA. 26: 695–699. Hort. Beograd. cultivars. Sci. (1999): High Density Orchards: An Option for New Zealand? Presented at the 42nd Annual IDFTA Conference.. M.. KOSINA. (1979): Statistika. BLANKE. Acta Horticulturae. JANICK. D. respectively.. Canada. biological and economic properties 77 . J. whereas the cropping efficiency coefficient was highest in the Golden Reinders and Mondial Gala cultivars. Key words: apple.. Journal of Agricultural Sciences. MILOSEVIC. Izdavačka radna organizacija „Rad”. J. (2003): World Apple Cultivar Dynamics. (2004): Influence of planting and training systems on fruit yield in apple orchard. (2000): Südtirol. (2003): The Latest Apple Production Techniques in South Tyrol. MARKOVIC. (2002): Evaluation of some dwarf apple rootstock. The highest overall vegetative growth in thickness per tree and the highest trunk cross-sectional area above the grafting point (TCSA) were recorded in the Braeburn cultivar and the highest average growth per tree was registered with the Golden Reinders cultivar. FAOSTAT Databse (2006): Rome. The Compact Fruit Tree. 29 (1): 23–25. Galaxy. International Apple Symposium in Shandong of China. R. J. N. T. S. FARKAS. SANSAVINI. Book of papers. Journal of Fruit and Ornamental Plant Research. Summary Basic biological-economic properties of five apple cultivars. O’ROURKE. being Mondial Gala. S.. G. LEPSIS.

8 × 0. Sorte koje se odlikuju razvojem dopunske boje na pokožici zahtevaju dobru osvetljenost plodova. zemljišnih uslova i uzgojnog oblika.75 m. a kod hapkea 1. 1980. dr Zoran Keserović. Poljoprivredni fakultet. NOVI SAD UTICAJ GUSTINE SADNJE NA RAZVOJ DOPUNSKE BOJE I OCENU ATRAKTIVNOSTI PLODOVA KLONOVA CRVENOG DELIŠESA NENAD MAGAZIN. UVOD Intenzivna proizvodnja jabuka u svetu danas se ne može zamisliti bez guste sadnje. Widmer i Krebs. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: Savremena proizvodnja jabuka podrazumeva primenu visoke tehnologije gajenja: gusta sadnja. ali i odgovarajući temperaturni režim da bi obojenost bila zadovoljavajuća. prof. Gustina sadnje i pravilno formiranje uzgojnog oblika imaju veliki uticaj na distribuciju svetlosti u kruni stabla koja je od presudnog značaja ne samo za rast i razvoj vegetativnih organa već i za kvalitet ploda. Da je svetlost veoma važan faktor govore i rezultati Robinsona i Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Nenad Magazin. dipl. red čif.8 × 1. Kod obe ispitivane sorte nije primećen uticaj gustine sadnje na razvoj rđaste prevlake. Novi Sad. prof. inž. savremene sorte. 56. pokrovna boja. dok je unutarredno rastojanje zavisno od podloge.. 1997. 78 .„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Biserka Vračević. sorte. 6 (2007) STR. 2001) i obojenosti plodova (Palmer i Wertheim.. red. 1993). 78–82. jabuka. Callesen. ZORAN KESEROVIĆ.00 m. Rezultati našeg rada pokazuju da se dopunska boja kod red čifa bolje razvija u slučaju gustine sadnje od 3. Kod hapkea nisu ustanovljene značajne razlike između tretmana kad je u pitanju dopunska boja. Međuredno rastojanje uglavnom zavisi od mehanizacije koja se koriste u voćnjaku.75 m nego pri gustini sadnje od 3.00 m i 3. hapke. red. Pregusta sadnja izaziva zasenjivanje plodova što može da uzrokuje smanjenje mase (Sansavini i Corelli-Grappadelli. dr Dušan Gvozdenović. Gustina sadnje u velikoj meri može da utiče na kvalitet i izgled ploda. slabo bujne podloge. odnosno njeni bezvirusni klonovi. a vodeći uzgojni oblik je vitko vreteno.25 m. Ključne reči: Gusta sadnja. asistent. DUŠAN GVOZDENOVIĆ.8 × 1.. Ovakvi rezultati sugerišu da se kod red čifa može koristiti unutarredno rastojanje od 0. Najčešće korišćena podloga je M 9.

25 1.Laksoa (1989) u čijem je ogledu. a pogotovo odrediti optimalnu gustinu sadnje. a rezultati su izraženi u procentima pokrivenosti površine ploda dopunskom bojom. 1. Nakon urađene analize varijanse primenjen je Duncan-ov test kojim su testirane razlike između prosečnih vrednosti ispitivanih osobina. Isitivanja su pokazala da je to pre svega rezultat bolje distribucije svetlosti kod ovog uzgojnog oblika. Ispitivana rastojanja sadnje i broj stabala po hektaru sorti u ogledu Table 1.5”. Pri određivanju gustine sadnje mora se voditi računa i o odabiru sorti jer po Corelliju i Sansaviniju (1989) najbolje reaguju na gustu sadnju spur tipovi. c. b. Ivestigated planting distances and number of trees per hectar in trial Red čif (Red Chief) Unutarredno rastojanje In row distance (m) 0.50 Broj stabala/ha No. Različitim slovima abecede (a. a zatim statistička analiza. prisustvo rđaste prevlake i atraktivnost plodova. Sve varijante sadnje kod obe sorti su bile zastupljene sa 4 ponavljanja. Prisustvo dopunske boje je određivano vizuelno. Iz svake varijante sadnje je uzet uzorak od 30 plodova koji su dalje mereni i ocenjivani u laboratoriji za pomologiju. Tab.. Međuredno rastojanje je iznosilo 3. Broj stabala po ponavljanju je iznosio 10.) su označene značajne razlike koje su utvrđene Duncan-ovim testom za prag značajnosti 5%. Iz tog razloga je potrebno pravilno izvesti sve neophodne agro i pomo tehničke mere. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen na Oglednom dobru Departmana za voćarstvo. of trees/ha 3508 2631 2105 79 . godine. Zasad je podignut 2001. prvo je urađena transformacija arcsin√procenat. vinogradarstvo i hortikulturu Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu na Rimskim Šančevima. Atraktivnost plodova i prisustvo rđaste prevlake su ocenjeni na osnovu skale bodova od 1 (najniža ocena) do 9 (najviša ocena). Ovim radom se nastoji ustanoviti da li različite gustine sadnje imaju uticaja na formiranje dopunske boje. of trees/ha 2631 2105 1754 Broj stabala/ha No.00 1. nasuprot očekivanjima. Y-trellis uzgojni oblik dao veće prinose boljeg kvaliteta plodova od drugih uzgojnih oblika koji su bili u gušćem sklopu.. a unutarredno rastojanje je zavisilo od sorte (tab 1). Statistička obrada podataka dobijenih za dopunsku boju rađena je u programu „SPSS 7.00 1. Berba plodova je u obe godine obavljena u fazi početka zrenja.25 Hapke (Hapke Delicious) Unutarredno rastojanje In row distance (m) 1. Uzgojni oblik je vitko vreteno.80 m.. Budući da su podaci dati u procentima.75 1. Obojenost plodova i njihova sveukupan izgled odnosno atraktivnost danas su od velike važnosti u voćarstvo pa i gajenju jabuke jer se na osnovu ovih osobina u velikoj meri određuje cena plodova. a zasadi srednje gustine mogu da daju veće prinose i kvalitetnije plodove od gustih zasada ako su u pitanju bujne sorte.

00 m u odnosu na druga dva rastojanja bilo najnepovoljnije po pitanju prisustva dopunske boje što je potvrdila i statistička analiza (tab. nižu temperaturu što doprinosi razvoju dopunske pokrovne boje.8 6. Evaluations of fruits characteristics with Red Chief Rastojanje Distance (m) 0.00 m je bilo sa znatno manjom obojenošću plodova (78%) u odnosu na rastojanja 0.03 1. U 2004.12 U obe godine ispitivanja najniže ocene atraktivnosti su dobili plodovi red čifa rastojanja sadnje od 1.10 1. 6.9 2004.8 što je dosta niže od ocena za rastojanja sadnje 0.25 Prosek Average Dopunska boja Over colour (%) 2003. postoje i izuzetci pa tako rezultati Wagenmakersa (1989) kod sorte gloster ukazuju da povećanje gustine sadnje pozitivno utiče na prisustvo dopunske boje. Ocene osobina plodova sorte red čif Table 2. Tab.7 6.17 1.10 1.00 m su ocenjeni prosečnom ocenom 5.8 Rđasta prevlaka Russeting 2003.4) i 1.75 m) je pozitivno uticala na atraktivnost i prisustvo dopunske boje što je u suprotnosti sa većinom sličnih istraživanja (Sansavini et al.2 Rđasta prevlaka Russeting 2003.9) ispitivanja.03 1. 93 b 86 a 80 a 86 Atraktivnost Attractiveness 2003. 81 a 86 a 80 a 82 Atraktivnost Attractiveness 2003.5 6.17 1. 89 a 90 a 84 a 88 2004. godini plodovi rastojanja sadnje od 1. Ovaj faktor verovatno još više dolazi do izražaja kod spur tipova.25 1.6 7.0 6.06 2004.2) nego u prvoj godini (6. Posmatrano po godinama (tab.25 m (92 i 88%).4 5. Ovakvi rezultati se mogu objasniti uticajem svetlosti na povećanje temperature plodova koja je takođe veoma važan faktor razvoja dopunske boje. odnosno vegetativnu masu. 1. Međutim. godini rastojanje sadnje od 1. Ocene osobina plodova sorte hapke Table 3.75 m (6.8 2004.00 1.3 5.80 × 1. 7.75 1. kao što je red čif koji imaju manji porast.7 6. 3.25 m (6.5)..REZULTATI I DISKUSIJA Rezultati koje smo dobili kod red čifa pokazuju da je rastojanje sadnje 3. 1980). 6.03 1. 6.5 5.8 × 0. Tab.13 80 . Najveća gustina sadnje od tri ispitivane (3.5 5. U 2003.13 1.75 i 1. Evaluations of fruits characteristics with Hapke Delicious Rastojanje Distance (m) 1.00 1. 1. 1.4 6. Plodovi koji su manje izloženi direktnom suncu odnosno nalaze se u hladu vegetativne mase (gušći sklop) imaju stabilniju.00 1. 2).10 1.00 1.01 2004.50 Prosek Average Dopunska boja Over colour (%) 2003.7 6. 1. 2. 92 b 78 a 88 b 86 2004.13 1.0 m. 2) atraktivnost plodova je bila niža u drugoj (6.

A. S.. U 2003. Preporuka je da u budućim zasadima unutarredno rastojanje kod red čifa bude 0. Poredeći po godinama plodovi su bili znatno niže atraktivnosti u 2004. godini što je rezultat većeg prisustva bolesti.75 m pozitivno utiče na razvoj dopunske boje i atraktivnost plodova. L.. pa je tako njeno prisustvo bilo minimalno u obe godine ispitivanja (tab. ZAKLJUČAK Iako su ustanovljene izvesne razlike između različitih gustina sadnje ne može se izvesti zaključak da veće gustine sadnje. te razlike nisu bile statistički značajne (tab.: Tree efficiency and fruit quality in high-density apple orchards. Acta Hort. GIUNCHI. BASSI.: Influence of apple tree height on yield and fruit quality. MAGAZIN. T. a u 2004. Naprotiv. 3).0). kod red čifa je ustanovljeno da gustina sadnje od 3. 243 175–184 (1989). Acta Hort. Z. a kod hapkea nije bilo značajnih razlika između različitih gustina sadnje. Acta Hort. GVOZDENOVIĆ. KESEROVIĆ. 111–115 (1993). S. D.: Effects of tree density on fruit quality. odnosno znatno veće količine padavina u toj godini. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa “Biotehnologija i agroindustrija”.00 (6. 2 i 3).8 × 0.Iako je obojenost plodova kod hapkea u obe godine bila najniža kod rastojanja sadnje od 1. CORELLI.. L. LAKSO. 349. projekta evidencionog broja TR – 6947B.50 m (84 i 80% redom).W. Republike Srbije. 3) je ocenjena kod rastojanja sadnje od 1.: Light interception and photosynthesis related to planting density and canopy management in apple. O. godini kod rastojanja sadnje od 1. Rđasta prevlaka nije sortna karakteristika crvenog delišesa i njegovih klonova. od 01.25 m (7. bar one u opsegu koji smo mi ispitivali. S.00 m.: Ocena kvaliteta plodova jabuke. veće prisustvo rđaste prevlake i smanjenje atraktivnosti plodova.. Acta Hort. 159–174 (1989). Zbornik naučnih radova sa 18-tog savetovanja „Unapređenje proizvodnje voća i grožđa” 9 (2) 59– 65 (2003) PALMER. J. a najveća kod rastojanja sadnje od 1. ROBINSON.75 m. 81 .. možemo reći da sa stanovištva osobina kvaliteta ploda koje smo mi ispitivali nema negativnih efekata koji bi nas opredelili da izbegavamo gustu sadnju. 114 115–127 (1980). yield and fruit quality of ‘Empire’ and ‘Delicious’ apple trees growth in four orchard systems. godini najveća atraktivnost plodova hapkea (tab. Acta Hort. Keserovića i sar. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine.N.L. 243.3).. (2003) su ustanovili na da plodovi hapkea i red čifa spadaju u grupu veoma atraktivnih plodova jabuke i u poređenju sa drugim sortama su dobile najveće ocene. D. LITERATURA CALLESEN. N.: Light interception. 2005. SANSAVINI. utiču na smanjenje pokrivenosti plodova dopunskom bojom. SANSAVINI.25 m (90 i 86% redom). 114 139 (1980). WERTHEIM. Imajući u vidu navedene rezultate. a hapkea 1. 04..J.

. A. dwarfing rootstocks. No influence of planting density on russeting development was found with both of investigated cultivars. C.00 m. Cultivars with over colour on skin surface demand good illumination of fruits. ing. PhD. DUŠAN GVOZDENOVIĆ.: Influence of light interception on apple yield and fruit quality related to arrangement and tree height.8 × 1. Hapke Delicious. professor Dušan Gvozdenović. 2 Assistant Nenad Magazin. No significant differences with Hapke Delicious were observed between the treatments regarding over colour development.00 m and 3. MSc. O. WAGENMAKERS.. over colour.8 × 1. KREBS. CALLESEN. These results suggest that with Red Chief in row distance of 0. modern cultivars. Red Chief. Novi Sad.8 × 0. Acta Hort. Biserka Vračević. Results of our work show that over colour with Red Chief is been better developed with planting density of 3. 557 235–241 (2001). L. INFLUENCE OF PLANTING DENSITY ON OVER COLOUR DEVELOPMENT AND EVALUATION OF FRUITS ATTRACTIVENESS WITH RED DELICIOUS CLONES NENAD MAGAZIN. BISERKA VRAČEVIĆ2 Summary Modern apple production assumes usage of high growing technologies: high density planting. but also suitable temperature regime in order to have satisfactorily developed over colour. professor Zoran Keserović. dipl. Acta Hort. S. Key words: High density planting.: Influence of planting density and tree form on yield and fruit quality of ‘Golden Delicious’ and ‘Royal Gala’ apples. Faculty of agriculture. ZORAN KESEROVIĆ.: Yield and light efficiency for high quality fruit in apple and peach high density planting.25 m. apple.SANSAVINI. 451 551–568 (1997)..75 m can be used and with Hapke Delicious in row distance of 1. CORELLI-GRAPPADELLI. 82 .75 m comparing to densities of 3.S. 243 149–158 (1989). P. WIDMER. Acta Hort. PhD. Planting density and correct formation of tree forms have a great influence on light distribution in tree canopy which is of crucial importance not only for growth and development of vegetative organs but also for fruits quality..

prevremene grane. promalin UVOD Visokointenzivni zasadi jabuke sa krunom u formi vitkog vretena u Srbiji su sađeni i još uvek se sade sa 1800–2300 stabala/ha.. Takve rezultate mogu da postignu samo jednogodišnje dobro razgranate sadnice ili knip sadnice tj. asistent. Ovaj sistem gajenja zahteva veliku količinu rada jer se posle rezidbe izrastaju mnogobrojni jaki mladari/letorasti koji se moraju saviti ili ukloniti novom rezidbom. Nov koncept gajenja jabuke sa krunom u formi visokog vretena sa 3–4000 stabala/ha i smanjenom rezidbom zahteva sadnice vrhunskog kvaliteta od kojih se očekuje dobra rodnost u drugoj vegetaciji i pun prinos u četvrtoj vegetaciji (Volz et al. dr Čedo Oparnica. Sa povećanjem koncentracije promalina u rastvoru.1998). 1994). prof. dr Milovan Veličković. Međutim kod Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Dragan Radivojević. koji određuju visinu početne rodnosti i početak pune rodnosti zasada su karakteristike prevremenih grančica. 83 . 6 (2007) STR. sadnice stare dve godine sa krunom starom jednu godinu (Mantinger. ČEDO OPARNICA1 IZVOD: U radu su prikazani rezultati primene rastvora promalina različite koncentracije u proizvodnji knip sadnica jabuke sorte Galaksi i Breburn. Dobro razvijena sadnica treba da ima bar pet grančica najmanje dužine 20 cm (Volz et al. NOVI SAD UTICAJ KONCENTRACIJE PROMALINA® (GA4+7 + BA) NA KVALITET “KNIP” SADNICA SORTI JABUKE GALAKSI I BREBURN DRAGAN RADIVOJEVIĆ. 1994. uz upotrebu 1000 l rastvora po hektaru. Kao sadni materijal koriste se jednogodišnje nerazgranate sadnice ili sadnice sa malim brojem prevremenih grana ili se čak vrši proizvodnja sadnica kalemljenjem podloge koja je posađena na stalnom mestu. MILOVAN VELIČKOVIĆ.. Ostali parametri kvaliteta sadnica nisu se bitnije menjali sa promenom koncentracije promalina u rastvoru. 56. Poljoprivredni fakultet Beograd. Osim toga njihovom primenom smanjuju se poslovi oko razvođenja grana (Gvozdenović i sar. Ključne reči: Jabuka. Centralna vođica u prve tri godine starosti zasada se uglavnom jako skraćuje. sadnice.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 83–89. 2001). docent. 2003) Bitni parametri kvaliteta sadnica jabuke. Wilton. značajno se povećavao i ukupan broj prevremenih grana na sadnici kao i broj grana dužih od 20 cm. red.

Iz ostavljenog mladara se razvila sadnica jabuke. odnosno u proleće 2005 godine. 1995). Tretiranje je ponovljeno tri puta rastvorom promalina iste koncentracije. Isti postupak proizvodnje sadnica i tretiranje rastvorom promalina različite koncentracije je ponovljen još jednom tokom 2005. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen u rasadniku OD „Radmilovac“. odnosno da se ispita koja koncentracija je optimalna za formiranje potrebnog broja prevremenih grana na sadnicama.1). Proizvedene sadnice su čuvane u vlažnoj strugotini do sadnje. Ispitivanja su obavljena na sadnicama sorti jabuke Galaksi i Breburn okalemljenim na podlozi M26. Radi pospešivanja razvoja prevremenih grana na ostavljenom mladaru tokom 2005. Kada su se razvili mladari dužine oko 5 cm iz bočnih zimskih pupoljaka. broj prevremenih grana dužih od 20 cm i prosečna dužina prevremenih grana (cm). Svaki tretman je primenjen u pet ponavljanja. izvršeno je uklanjanje svih mladara izuzev terminalnog. godine. Primenjene su četiri koncentracije Promalina®: A) 125 mg/l. pri čemu su ponavljanjem obuhvaćene dve sadnice. Cilj istraživanja je bio da se utvrdi u kojoj meri tretiranje sadnica rastvorom Promalina® različite koncentracije doprinosi poboljšanju kvaliteta sadnica sorti jabuke Breburn i Galaksi.većine voćaka bočni pupoljci ne daju prevremene priraste (Tromp. godine. Kalemljenje engleskim spajanjem u sobnim uslovima je izvršeno na visini od 25 cm iznad korenovog vrata u proleće 2004. i 2006. Drugo tretiranje je obavljeno sedam dana nakon prvog tretiranja. i 2006. Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu. a treće sedam dana nakon drugog tretiranja. Dvofakorijelni ogled je postavljen po potpuno slučajnom planu. tretiranje fitohormonima na bazi giberelina i citokinina i sl. Najveći uticaj na visinu sadni84 . koja je obavljena 20 dana nakon kalemljenja. B) 250 mg/l i C) 500 mg/l uz utrošak vode 1000 l/ha i D) 600 mg/l uz utrošak vode 200 l/ha. Kod sadnica koje su korišćene kao kontrolna varijanta nije vršeno tretiranje promalinom. Sadnice su proizvedene po takozvanom knip postupku (Berg. broj prevremenih grana. sadnice su tretirane rastvorom Promalina® (GA4+7 + BA) različite koncentracije. Prvo tretiranje je izvršeno kada je dužina jednogodišnjeg prirasta bila oko 15 cm. godine. REZULTATI Tretiranje sadnica jabuke sorte Breburn rastvorom Promalina® različite koncentracije ispoljilo je veoma značajan uticaj na njihovu visinu (tab. 2003). Značajnost razlika između dobijenih rezultata utvrđena je korišćenjem testa najmanje značajne razlike sa verovatnoćom od 99%. Bočni pupoljci mogu biti aktivirani na sadnicama ako se savlada apikalna dominacija (Volz et al. prečnik sadnica iznad spojnog mesta (mm). Tokom ispitivanja mereni su sledeći pokazatelji kvaliteta sadnica: visina sadnica (cm). a u redu 25 cm. sve sadnice su skraćene na visini od 70 cm iznad zemlje. Rastojanje sadnje u rastilu je bilo 90 cm između redova. skraćivanjem vršnih nerazvijenih listova. Podsticanje aktiviranja bočnih puoljaka i rasta prevremenih grana tokom proizvodnje sadnica jabuke može se uraditi na različite načine: pinciranjem. Nakon jednogodišnje nege. 1994).

Takođe i u obe proizvodne godine proizvedene sadnice imale su ujednačenu debljinu. Visina sadnica sorte Galaksi (cm) Table 2. Braeburn Kontrola – Control 2005 2006 Mx 159 154 156b A 142 148 145a B 146 154 150ab C 152 148 150ab D 154 162 158b Mx 151 153 utrošak vode/application water 1000 l/ha: A–125 mg/l. Galaxy Kontrola – Control 2005 2006 Mx 170 164 167 A 179 156 168 B 168 160 164 C 165 155 160 D 161 163 162 Mx 169b 160a Tretiranje sadnica sa rastvorom Promalina® različite koncentracija nije ispoljilo značajan uticaj na vrednosti veličine prečnika iznad spojnog mesta kod obe ispitivane sorte jabuke (tab. Tab.8 D 15. 2) nije ispoljena značajna razlika u dobijenim vrednostima visine sadnica pod uticajem primene rastvora Promalina® različite koncentracije.2 U prvoj godni istraživanja vrednosti veličine prečnika kod obe sorte su bile ujednačene.7 15.6 15. Tab. Tab. Height of nursery tree cv. Prečnik sadnica sorte Breburn (mm) Table 3. 1.9 Mx 15. pa su u prvoj godini ispitivanja sadnice bile značajno duže nego u drugoj godini ispitivanja.5 16.5 C 16. 2.6 15.4 16.2 A 14. Braeburn Kontrola – Control 2005 2006 Mx 14. Jedino je postojala razlika u godinama ispitivanja. 3. ispoljene razlike nisu pokazivale statističku značajnost.ca ispoljila je primena visoke koncentracija Promalina® sa niskim dozama vode po jedinici površine.5 15. Međutim u drugoj godini kod sorte Breburn je došlo do povećanja veličine prečnika.5 B 16. Diameter of nursery tree cv. Značajnog variranja u prosečnoj visini sadnica u prvoj i drugoj godini ispitivanja nije bilo. 85 . bez značajnijih variranja. Međutim.8 15.4 16.2 16. B–250 mg/l C–500 mg/l utrošak vode/application water 200 l/ha: D) 600 mg/l Kod sorte Galaksi (tab. a kod sorte Galaksi do smanjenja u odnosu na prvu godinu.4 16. 4). Height of nursery tree cv. Visina sadnica sorte Breburn (cm) Table 1. Sve koncentracije Promalina® koje se primenjuju uz utrošak velike količine vode uslovile su formiranje nižih sadnica. 3 i tab.1 15.

1.4 14. U drugoj godini ispitivanja broj formiranih prevremenih grana na sadnicama jabuke je bio značajno manji.1 14. Prečnik sadnica sorte Galaksi (mm) Table 4. pa je broj obrazovanih grana na sadnicama bio u nivou tretmana sa 250 mg/l Promalina i utroškom 1000 l rastvora po ha.7 D 14.6 14. U varijanti sa primenom 600 mg/l Promalina® i sa utroškom 200 l rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte.7 Za razliku od visina sadnica i njihove debljine broj prevremenih grana na sadnicama jabuke značajno je varirao pod uticajem primene fitohormona Promalina®.9 A 14. Sa povećanjem koncentracije Promalina® u korišćenom rastvoru broj formiranih grančica na sadnici se povećavao značajno kod obe sorte (graf. Najveći broj prevremenih grana dužih od 20 cm kod obe ispitivane sorte je bio na sadnicama koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha. Ukupan broj prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi Figure 1. 2).4 14.3 16.9 14. a posebno je bio visok kod sorte Breburn i kretao se do 10 grana po sadnici u obe ispitivane godine. Galaxy Kontrola – Control 2005 2006 Mx 15. 86 .7 14.5 14.8 Mx 15.Total number of latheral branches on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars Najveći broj prevremenih grana kod obe ispitivane sorte je bio kod sadnica koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha. bio je značajno veći kada je povećan sadržaj Promalina® u korišćenom rastvoru uz utrošak vode od 1000 l po hektaru. I broj formiranih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke kod obe sorte (graf. Diameter of nursery tree cv.6 C 15. ali sa smanjenim utroškom rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. U varijanti sa najvećom koncentracijom promalina. 4.5 B 14.1 14. 1).Tab.0 15.9 14. Graf.

3). U drugoj istraživačkoj godini prosečna dužina prevremenih grančica. Number of latheral branches >20 cm on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars Graf. Broj prevremenih grana >20 cm na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi Figure 2. 2. 3. Average lenght of latheral branches cm on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars (cm) Prosečna dužina prevremenih grančica je bila veća kod sadnica sorte Breburn nego kod sadnica sorte Galaksi (graf. Prosečna dužina prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi (cm) Figure 3. nezavisno od tretmana rastvorom Promalina®. Kvalitetne sadnice jabuke moraju biti odgovarajuće visine da se posle sadnje 87 . DISKUSIJA Najnovije tendencije u formiranju vitkog vretena zahtevaju deblo visoko najmanje 80 cm kao i visinu sadnica koja će omogućiti ulazak zasada jabuke u punu rodnost najkasiije u IV godini. bila je veoma značajno manja nego u prvoj istraživačkoj godini.Graf.

Primena fitohormona Promalina® uslovila je značajno povećanje formiranih prevremenih grančica na sadnicama kod ispitivanih sorti jabuke. (2004) koji su ustanovili linearnu zavisnost između koncentracije primenjenog rastvora Promalina® i broja prevremenih grana na sadnicama sorte „Catarina”. pa je broj obrazovanih grana na sadnicama bio u nivou tretmana sa 250 mg/l Promalina i utroškom 1000 l rastvora po ha. koje su duže od 20 cm. ZAKLJUČAK • Visina sadnica. tako da sorta Breburn formira veći broj grana i odgovor na primenu fitohormona je bolji. kao i njihove debljine iznad spojnog mesta. To potvrđuju i rezultati Rossija i sar. Za uspešno formiranje krune u formi vretena i ulazak stabala jabuke u punu rodnost veoma je značajno da prevremene grane budu odgovarajuće dužine.ne bi skraćivale. I kod ovog parametra može se konstatovati da postoji skoro linearna zavisnost između broja formiranih dugačkih prevremenih grančica i koncentracije i količine utrošenog rastvora fitohormona. To je posledica malog broja prevremenih grana na kontrolnim sadnicama koje su bile velike dužine. Prosečna dužina prevremenih grančica je bila veća kod sadnica sorte Breburn nego kod sadnica sorte Galaksi. U varijanti sa najvećom koncentracijom Promalina® ali sa smanjenim utroškom rastvora po jedinici površine došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. Tretiranje fittohormonom nije ispoljilo utucaj na prosečnu duđinu prevremenih grana. Dobijene vrednosti ukazuju na činjenicu da broj formiranih prevremenih grana na sadnici jabuke zavisi od količine apsorbovane aktivne materije od strane biljke. Povećanjem koncentracije Promalina® u korišćenom rastvoru uz utrošak vode od 1000 l po hektaru povećavao se broj formiranih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke kod obe sorte. a ne od koncentracije primenjenog rastvora. na sadnicama jabuke sorte Breburn i Galaksi uslovljen je koncentracijom i količinom primenjenog rastvora fitohormona Promalina® 88 . Posebno je izražena pravilnost u pogledu pojačanog formiranja prevremenih grana na sadnicama sorte Breburn sa primenom rastvora Promalina® veće koncentracije. Najveći broj prevremenih grana kod obe ispitivane sorte je bio kod sadnica koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha. Tretiranje sadnica rastvorom Promalina® nije promenilo kvalitet sadnica u pogledu njihove visine. I sorte se međusobno razlikuju po izraženoj sklonosti za formiranjem prevremenih grana na sadnicama. Broj formiranih dugih grana je bio posebno visok kod sorte Breburn U varijanti sa smanjenim utroškom rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. tako da su visoke vrednosti ispitivanog parametra bile kod kontrolnog tretmana. i broj formiranih prevremenih grana. Skoro istovetnu tendenciju kao i kada je ukupan broj prevremenih grana u pitanju ispoljilo je formiranje prevremenih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke. a posebno njihova debljina iznad korenovog vrata vrlo malo zavise od njihovog tretiranja rastvorom fitohormona Promalina® • Broj formiranih prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breburn i Galaksi u direktoj je vezi sa koncentracijom i količinom primenjenog rastvora fitohormona Promalina® • Takođe.

Anals of Botany. Use of Promalin® on One-Year Old Trees of the Apple cv. (513) 279–286 (2000).. J. Acta Hort. (77) 63–70 (1996).: The south Tyrolean apple plantation system. GALAXY AND BRAEBURN DRAGAN RADIVOJEVIĆ. GIACOBBO. Galaxy and Braeburn are shown in this paper.`Catarina`. D.: Branch induction on apple nursery trees: effect of growth regulators and defoliation. GVOZDENOVIĆ. KESEROVIĆ.: Certified nursery tree production in Holland. Savremena poljoprivreda. R. J. GOMES. ROSSI. ČEDO OPARNICA Summary Application of different Promalin® concentration in production of `knip` nursery tree of apple cv. By increasing promaline concentration in the solution.• Prosečna dužina prevremenih grančica nije se značajno menjala u zavisnosti od toga da li su sadnice tretirane ili ne sa rastvorom Promalina® • Ukupan broj prevremnih grana.. feathers. N. Other parameters considering quality of nursery plants were not essentially different by changing of Promalin® concentration in the solution. The Compact Fruit tree. F. H. WILTON.. Z.. (6369145–149 (2004).J. POPENOE. total number of feathers per nursery tree and number of feathers longer than 20 cm were significantly increased. (22) 277–283 (1994). MAGAZIN. J. C. MILOVAN VELIČKOVIĆ. A. FACHINELLO.. VOLZ. Proizvodnja sadnica sa prevremenim grančicama metodom na zrelo iz ruke. Key words: apple. nursery tree. L. TROMP.. Acta Hort. Promalin® 89 .. broj prevremenih grana dužih od 20 cm kao i prosečna dužina prevremenih grana na sadnicama jabuke mogu u velikoj meri zavisiti i od uslova proizvodnje tokom godine LITERATURA BERG. The Compact Fruit tree. 34 (1) 29–31 (2001).. INFLUENCE OF PROMALIN® (GA4+7 + BA) CONCENTRATION TO “KNIP” NURSERY TREE OF APPLE CV. H.: Apple production trends in Europe. New Zealand Journal of crop and Horticultural Science. with the application of 1000 l of the solution per hectare.: Sylleptic shoot formation in young apple trrs exposed to various soil temperature and air humiditi regimes in three successive period of the growing season. 36 (2) 43–45 (2003).. MANTINGER. (1–2) 77–80 (2003). A. RUFATO. GIBBS.

Bijelo Polje. autohtone sorte. kleržo i sl. 56. Centar za kontinentalno voćarstvo.Takođe. rasta i plodonošenja na terenu sjevera Crne Gore. NOVI SAD KLIJAVOST SEMENA I RANDMAN SEJANACA AUTOHTONIH SORTI KRUŠKE NA PODRUČJU BIJELOG POLJA GORDANA ŠEBEK. Cilj istraživanja je bio da se od interesantnih autohtonih sorti kruške sa područja severa Crne Gore odaberu matična stabla za proizvodnju generativnih podloga prilagođenih zahtevima oštre kontinentalne klime brdsko-planinskog područja severa Crne Gore kao i lošijim tipovima zemljišta.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.) sa područja opštine Bijelo Polje.Standardne sorte kruške kalemljene na vegetativnim podlogama ranije cvetaju u odnosu na sorte kruške kalemljene na sejancu divlje kruške Pyrus communis L.Predhodna proizvodna praksa je pokazala da divlja kruška kao generativna podloga ima veću otpornost prema niskim temperaturama i suši (pozitivno svojstvo) ali i preveliku bujnost i neujednačenost sejanaca (negativno svojstvo) u odnosu na vegetativnu podlogu dunje koja se masovno koristi u praksi ali je predviđena za klimatski pitomija područja u odnosu na sjever Crne Gore. uslovi oštre kontinentalne klime utiču na izmrzavanje cvjetova i smanjenje prinosa u pojedinim proizvodnim godinama. Istraživanja su vršena u periodu od 2001–2004 godine. UVOD Potreba za istraživanjem bioloških svojstava autohtonih sorti kruške značajnih za mogućnost korišćenja istih kao generativnih podloga za krušku je nastala iz prakse. Sorte krušIzvorni naučni rad (Original scientific paper) 1 Biotehnički institut Podgorica. ANA TOPALOVIĆ1 IZVOD: Klijavost semena i randman sejanaca su značajni parametri u proizvodnji generativnih podloga. ljekovito i aromatično bilje. dužina stratifikovanja.) na vegetativnoj podlozi dunje imaju problema prilikom ukorenjavanja. Centar za pedologiju. randman sejanaca. klijavost semena. Seme je dobijeno iz plodova sa stabala devet autohtonih sorti kruške i jednog odabranog tipa divlje kruške (Pyrus communis L.Pokazalo se naime da standardne sorte kruške (viljamovka. Podgorica 90 . boskova bočica. Ključne reči: generativna podloga. 90–99. a naročito na terenima sa nešto višom nadmorskom visinom i na parcelama pod nagibom. 6 (2007) STR. MIRJANA RADULOVIĆ.

Period stratifikacije semena većine listopadnih voćaka našeg podneblja kreće se od 70– 140 dana (Mišić. što znači da je uslovljena i genetičkim faktorima (Bhomi. Paunović (1961) je uočio. Vodilo se računa i o tome da su u pitanju zdrava pojedinačna stabla koja su u punoj rodnosti i čiji plodovi imaju prosečno više od 6 dobro razvijenih semenki. Na vreme trajanja jarovizacije utiče i poreklo voćaka. matičnog stabla i oprašivača) i uslova sredine. sorte. da na klijavost sjemena utiče i vrijeme kada se pristupa jarovizaciji. 1984). buzdovanka. Uspeh generativnog razmnožavanja obezbeđen je prije svega. se vodilo računa da 91 . a najdužim beli glog (305 dana). rast sejanaca i njihov normalan razvitak utiče i krupnoća semena jer je u kotiledonima krupnijeg semena više rezervnih organskih materija. Trajanje jarovljenja voćnog semena zavisi od naslednih činilaca (vrste. 1996). konstatuju Metlicki (1949) i Hatipov i Hatipov (1953). jerebasma. 1987).randmanom sejanaca. Kirkinska (1935 cit. treba dodati neki od fungicida (Bell i sar. u nekih vrsta voćaka. kačmorka i turšijača. Od autohtonih sorti krušaka koje se nalaze na području Gornjeg Polimlja od kojih su neke istraživane a druge se u literaturi pominju za potrebe ovih istraživanja smo u jesen 2001 izdvojili stabla devet autohtonih sorti (in situ): sijerak. Dužinu stratifikovanja su proučavali i Slović (1953). medunak. Seme kruške zahteva stratifikovanje. vlagom i kiseonikom. kaličanka. pri stratifikovanju u fino isitnjenom tresetu ili polietilenskim kesama. a često izostaje očekivani efekat.u jesen. MATERIJAL I METODE Materijal u našem istraživanju je seme dobijeno iz plodova devet autohtonih sorti krušaka sa područja Bijelog Polja (in situ) i jednog tipa divlje kruške (Pyrus communis L) odabranog iz prirodne populacije sa istog područja. Da bi se izbegla kontaminacija semena. tipovima zemlišta koji su najzastupljeniji na severu Crne Gore. Temperature za stratifikovanje semena su od 0–7°C (Mišić. Stančević (1969) i Mišić (1984). aeriranoj sredini u toku 60–90 dana (Hartmann i sar.period izloženosti niskim temperaturama da bi se prevazišla dormantnost. Semenke voćaka normalno klijaju tek kad se u toku perioda mirovanja zadovolje njihove potrebe za niskim temperaturama. Takođe.. One se odlikuju visokom rodnošću i prema dosadašnjim iskustvima otporne su na niske temperature. Svako odstupanje od optimalne temperature ima za posledicu gubitak klijavosti semena. 1987).ili njegovo držanje na niskim temperaturama od 0–7°C u vlažnoj. lubeničarka. Treba napomenuti da je stratifikacija složen posao. Dužina stratifikacionog perioda zavisi od vrste i sorte..ke kalemljene na podlogu dunje postižu dobre rezultate na veoma plodnom zemljištu (crnica) dok su rezultati loši na podzolu i gajnjači. po Stankoviću i Jovanoviću. jarac (budala). Najkraćim periodom stratifikacije odlikuje se jagodasta (sibirska) jabuka (25–30 dana). te ovaj proces traje kraće u voćaka iz hladnijih područja. koji je uslovljen odnosom broja posejanih semenki i izniklih biljaka (Stanković i Jovanović.1984). Nestorov (1962).To zahteva setvu semena napolju. 1990). Na klijavost semena.1977).

Sušenje i čuvanje semena je vršeno prirodno u hladu. 1987).017 g) i tip divlje kruške (3. Prosečne mesečne minimalne 92 .217 g ). kaličanka (4. Masa suvog semena je određivana merenjem 100 komada suvih semenki na analitičkoj vagi „Metler”. izdvojen jedan tip (matično stablo) umerenije bujnosti u odnosu na većinu tipova prisutnih u populaciji u funkciji tzv. 1987).773 g).717 g).603 g). Jarovljenje semena je rađeno u 0. jerebasma (4. turšijača (5. sa područja opštine Bijelo Polje.1°C. u blizini Lima (oko 500 m od toka Lima). Stratifikovano seme je zasejavano tokom proleća 2002 godine (kraj marta – sredina aprila) u selu Rasovu.523 g).3 do 18. Dužina stratifikovanja je određena brojem dana do momenta probijanja klice kroz semenjaču kod 50% ispitivanog semena. takođe. Metoda Mišića (1984) predviđa da se za manju količinu sjemena može izdvajanje vršiti ručno. Metoda Mišića (1984) predviđa. – Opština Bijelo Polje ima srednju godišnju temperaturu od 8.se za matična stabla ne odaberu stara stabla (preko 30 godina) odnosno ona čiji su plodovi i lišće oštećeni parazitima.943 g). Za istraživanje su odabrane sorte srednje poznog vremena zrenja jer seme ranih i poznih sorti ili tipova jabučastih vrsta voćaka ima vrlo nizak procenat klijavosti semena (Stanković i Jovanović. Izbor semena je rađen prema metodi Stankovića i Jovanovića (1987). Prirodni uslovi Klimatski uslovi.826 g).6°C. Istraživanja su vršena tokom tri godine (jesen 2001 – jesen 2004). jarac (5.3% vodenoj suspenziji ortocida u zatvorenim polietilenskim kesama u frižideru na temperaturi od 0–5°C. Prosečna masa suvog semena (100 komada) je bila sledeća: sijerak (4. medunak (4. kontrole. koje se nalazi 5 km nizvodno od centra Bijelog Polja.9°C. U tim „jezerima” vladaju ekstremno niske temperature praćene pojavom magle koja može da se zadrži tokom čitavog dana i tako po nekoliko dana uzastopno. tretmana ima 10 (9 autohtonih sorti kruške i jedan tip divlje kruške Pyrus communis L). Randman sejanaca je utvrđen na osnovu odnosa broja zasejanog semena i izniklih biljaka (Stanković i Jovanović. buzdovanka (5. U jesen 2001 godine je takođe iz populacije divlje kruške (Pyrus communis L). Najniže dnevne temperature tokom godine u proseku imaju vrednost oko –3°C. Izuzetno negativne temperature su karakteristika toka Lima u zimskom periodu jer usled povoljnih preduslova (dolina Lima uz neposredno uzdizanje planinskih masiva) omogućava stvaranje jezera hladnog vazduha koja popunjavaju čitavu dolinu. Način sjetve je bio ručno u brazdice. u kome je dobra cirkulacija vazduha. Izdvajanje semena je vršeno ručno.360 g).1 do –1. a ponavljanja 3. lubeničarka (4. Ogled je postavljen prema potpuno slučajnom planu. Svako ponavljanje je rađeno sa po 100 komada semena što iznosi ukupno 300 komada semena po sorti odnosno tipu.583 g). Najtopliji period je jun–avgust sa srednjom dnevnom temperaturom od 16. dok je najhladniji period decembar–januar sa srednjom dnevnom temperaturom od 0.6°C. kačmorka (4. a dubina sjetve 1–2 cm. da sušenje semena može biti prirodno te da seme u toku sušenja (obično traje 4–5 dana) treba povremeno mešati. na ravnom zemljištu. Karakteristika zimskog perioda su izražene negativne temperature koje dosežu i do –27. Ukupno je stratifikovano 3000 komada semena godišnje.

Radi se o zemljištu dobro razvijenog profila. Područje Bijelog Polja u letnjem periodu je okarakterisano i relativno visokim temperaturama koje dostižu i 38°C. bio je na nivou od 4. Koeficijent varijacije. ostali meseci imaju negativne srednje minimalne temperature.8°C za B. U ovom periodu su prisutne padavine (u aprilu padne oko 8% od godišnje količine što uopšte nije zanemarljivo).Ovi periodi mogu da djeluju iscrpljujuće na voćne kulture naročito kada temperature dostižu svoje maksimume (pozitivne i negativne). REZULTATI I DISKUSIJA Klijavost semena devet autohtonih sorti kruške i jednog tipa divlje kruške ispitivana je tri godine. ili prema pedološkoj karti Crne Gore: smeđe zemljište na šljunku. Kod interakcije sorta × godina. javljanje niskih temperatura je najkritičnije s proleća. Godine u kojima su vršena osmatranja i prikupljeni podaci u pogledu temperature vazduha ne mogu se smatrati različitim od prosečnih i višegodišnjih temperaturnih kolebanja. a 5. za parametar klijavost semena. kao ni prolećnih mrazeva. a kalijumom srednja (6. kao izvora varijacije. Analizom varijanse.dnevne temperature su pozitivne samo tokom perioda maj–septembar. svega 0.47. Tokom godine temperatura vazduha ima amplitudu od 56°C. sa verovatnoćom od 95%. Tokom aprila u pojedinim godinama je dostizala i do –8°C. Srednja minimalna temperatura u aprilu je –2. Otsustvo karbonatnog skeleta u podlozi i zemljištu utiče na kiselu reakciju ovog zemljišta: pH vrednost u sonom rastvoru (1 M KCl) iznosi 4. To znači da i u budućnosti. Zemljište. Sadržaj humusa od 3. Smrzavanjem zemljišta dolazi do razbijanja homogenosti i kompaktnosti zemljišta. – Lokalitetom Rasovo dominira tipično eutrično smeđe zemljište.7% CaCO3. pa može doći do smrzavanja vode u površinskom sloju zemlje (gde su temperature nešto niže od predhodno saopštenih koje se odnose na visinu od 2 m iznad zemlje). za parametar klijavost semena. Odlikuje se dobrom propustljivošću za vodu.). Na kontinetalnim vrstama voćaka nisu zapažena oštećenja od niskih zimskih temperatura. pošto leži na šljunkovito peskovitoj podlozi. čija dubina.05%. Mala količina ukupnih karbonata.41 u vodenoj suspenziji. Prema mehaničkom sastavu pripada klasi lakih ilovača. dobijena je statistički vrlo značajna razlika. koji je pretežno silikatnog sastava.7 P2O5 i 14. On nam ukazuje na stepen variranja među ispitivanim sortama.0 K2O mg/ 100 g zem. To znači da su odnosi između sorti zavisni od godine istraživanja.33% kod sorte medunak do 90% kod sorte kačmorka (tab. uz određena variranja. Ovo ukazuje da u proučavanom području postoje naglašeni topli i hladni periodi. uticale na klijavost semena. To znači da su vremenske prilike godine. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. možemo očekivati takvu klijavost semena. Srednja godišnja amplituda iznosi 50°C. Kod godine kao izvora varijacije dobijena je statistički značajna razlika. Negativne minimalne temperature mogu veoma nepovoljno da utiču na voćne kulture naročito ako se javljaju u vidu poznih prolećnih mrazeva. iznosi do 100 cm.88% ukazuje na njegovu osrednju humoznost.Polje. u vezi je sa poreklom matičnog supstrata. Obezbeđenost zemljišta lakopristupačnim fosforom je relativno niska. pesku i konglomeratu. na aluvijalnom i koluvijalnom nanosu.1). sa verovatnoćom od 99 %. Prosečna klijavost semena je bila od 65. U oraničnom sloju je beskarbonatno. 93 . Dakle.

092 0.211 0. Rezultati naših istraživanja međusobne zavisnosti klijavosti semena i mase semena kod autohtonih sorti krušaka nisu u skladu sa napred navedenim zaključkom navedenog istraživanja na voćnim vrstama Malus silvestris. Napred navedeni autor ističe da kada bi se rezultati ovih istraživanja predstavili u vidu krivulje.010 0.05 0.66 90 92 90 85 83 84 84 87 84. Na klijavost semena utiče i vrijeme početka jarovljenja semena.05% Izvori varijacije – Variation source Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina – Cultivar × Year Greška / Deviation Ukupno / Total Paunović (1970) je istraživao uticaj krupnoće i težine plodova i semena na klijavost semena u Malus silvestris.66 0.211 ** CV = 4.059 0. odnos klijavosti semena i mase semena ispitivanih autohtonih sorti kruške i jednog tipa divlje kruške bio je sledeći: 94 .33 78 81 78.044 0. Seed germination of the autochthonous pears cultivars (%) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina Cultivar × Year **) P< 0.Tab.041 0. U našim istraživanjima.208 F 29.05 DF 9 2 18 60 89 SS 14.1.33 64 66 65.85 ** 2.122 0.33 78 80 77. Prunus cerasifera i Prunus persica. Prunus cerasifera i Prunus persica. zapazila bi se jedna prava linija koja se postepeno spušta od najvećeg procenta.16 *) P < 0.05 Klijavost semena / Seed germination 2003 2004 Prosek / average 75 77 75. Klijavost semena autohtonih sorti kruške (%) Table 1.611 5.320 0.33 67 71 68.436 14.81 MS 3.01 0.662 0.212 ns) P > 0.66 68 71 68 74 77 74. ka najnižem koji se dobijaju u sitnih plodova i semena. koji se dobija iz krupnijih plodova i semena.01 2002 74 76 66 75 65 72 68 88 84 83 0. smatra Paunović (1961).114 * 2.

2) je bila od 87 dana kod sorte medunak do 95 dana kod sorte jerebasma koja je jedina imala duži period stratifikacije i od tipa divlje kruške (93 dana). možemo očekivati takvu dužinu stratifikovanja semena kod ispitivanih sorti. a odstupaju od navoda Mišića (1978). vreme početka jarovljenja semena. Stratifikacija semena na temperaturi od 0 do 5°C u prisustvu vazduha i pri umjerenoj vlažnosti. On nam ukazuje na stepen variranja među sortama. uslovi i sl.66% uprkos najvećoj masi 100 komada suvog semena (5. Ispitivani tip divlje kruške (kontrola) ima veoma dobru klijavost (84. za parametar dužina trajanja stratifikovanja semena. a imajući u vidu parametar dužina stratifikovanja.Iz napred navedenih rezultata kao i poznavanja klimatskih karakteristika i zemljišta severa Crne Gore ističemo da je stratifikaciju semena autohtonih sorti kruške u cilju proizvodnje generativnoh podloga najbolje obaviti početkom februara radi dobijanja naklijalih semenčica u vreme najoptimalnije za setvu semena.Sorta kačmorka ima najveći procenat klijavosti 90% ali ne i najveću masu 100 komada suvog semena (4.52 g). sa verovatnoćom od 99%.36 g). Sa aspekta proizvodnje generativnih podloga. dok Metlicki (1949) ističe da trajanje stratifikacije u danima kod divlje kruške iznosi od 90 do 105 dana. odnosno tipovima. 95 . u tehničkom i ekonomskom smislu. Analizom varijanse. bio je na nivou od 1. Svako otstupanje od optimalne temperature ima za posledicu potpuni gubitak klijavosti (Seeley i Damarandy. čija je optimalna temperatura jarovizacije niža (3– 5°C). Sorta buzdovanka ima procenat klijavosti semena 68. Prosečna dužina stratifikovanja semena u našem istraživanju (tab. Na osnovu našeg istraživanja istakli bi da klijavost semena autohtonih sorti krušaka zavisi od većeg broja parametara (osobine sorte.04%. Koeficijent varijacije.) Sa aspekta proizvodnje generativnih podloga a u zavisnosti od parametra prosečna klijavost stratifikovanog semena najekonomičnija je sorta kačmorka sa visokom klijavošću semena od 90%. To znači da i u budućnosti. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. za parametar dužina stratifikovanja semena. Rezultati trajanja stratifikacije kod ispitivanog tipa divlje kruške sa područja Bijelog Polja se slažu sa rezultatima Metlickog (1949).66%) uprkos najnižoj masi 100 komada suvog semena (3.77 g). Westwood i Bjornstad (1968) su zaključili da seme krušaka od vrsta iz toplijih područja ima kraći period jarovizacije i sa nešto višom optimalnom temperaturom (5–10°C) nego seme od vrsta iz hladnijih područja. moglo bi se reći da su sve ispitivane autohtone sorte pogodne za iskorišćavanje. traje kod divlje kruške po Mišiću (1984) od 80 do 90 dana. 1958).

Seed stratifikation of the autochthonous pears cultivars (days) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina Cultivar × Year **) P< 0.059 0.04% Izvori varijacije – Variation source Sorta / Cultivar Greška / Deviation Ukupno / Total Količina proizvedenih sejanaca u odnosu na količinu posijanog naklijalog semena (randman sejanaca) je bila različita (tab. zakašnjelo zasejavanje.08 274.122 0. sa verovatnoćom od 99%.24 F 12.02 MS 16.05 0. često dolazi do lomljenja i oštećenja prilikom setve što se kasnije odražava na randman sejanaca. Posmatrajući sveukupno rezultate klijavosti semena i rezultate randmana sejanaca sorta kačmorka je pokazala najbolje rezultate sa aspekta proizvodnje generativnih podloga.045 38012.16 *) P < 0. možemo očekivati takav randman sejanaca. Praksa nam je. Od 100 komada stratifikovanih. za tri istraživačke godine. za tri istraživačke godine.01 Dužina trajanja stratifikacije semena / Seed stratification 2002 2003 2004 Prosek / average 94 92 90 92 92 92 92 92 88 87 86 87 88 89 90 89 90 92 94 92 95 95 95 95 88 90 92 90 90 92 94 92 92 91 90 91 92 93 94 93 0. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno.044 0. kod ispitivanih sorti. Interesantno je da sorta kačmorka koja je imala najveću klijavost semena ima randman sejanaca isti kao odabrani tip divlje kruške (kontrola). Kod kontrole (tip divlje kruške) od 100 komada stratifikovanih.05 DF 9 20 29 SS 223. Dužina trajanja stratifikacije semena autohtonih sorti kruške (dani) Table 2.52 ** CV = 1.Tab. 3).Koeficijent vari96 . 87 komada sejanaca što je veoma dobar randman.05 0.33 (sorta jerebasma) komada sejanaca.2.092 0.01 0. Analizom varijanse. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. To znači da i u budućnosti.75 1.212 ns) P > 0. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno. takođe. od 72 (sorta medunak) do 88. za parametar randman sejanaca. pokazala da ukoliko se pri setvi semena nalazi veći procenat semena sa veoma dugačkom klicom.

14 168 2485. Randman sejanaca autohtonih sorti kruške (%) Table 3. sorta medunak. Naši rezultati se ne slažu u potpunosti sa napred iznetim zaključkom jer imamo izuzetake kod sorti jerebasma i kačmorka koje ima sitnije seme od sorti jarac.01 6.01 *) P < 0.97% **) P< 0.jacije. Seedlings obtained from autochthonous pears cultivars (%) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar 2002 72 76 72 76 78 89 75 88 79 89 0.33%).34 MS 188.66 85 87 87 0. bio je na nivou od 2. 1935 cit. po Stankoviću i Jovanoviću. i tip divlje kruške (87%). a zadovoljavajuće sorta kačmorka (87.97%.3.33%).12 5.33 86 88 87. Tab. 1987 konstatuje da se veći randman sejanaca postiže od krupnijeg semena. Kirkinska. On nam ukazuje na stepen variranja među sortama. 97 .56 F 27.05 4.05 ns) P > 0. za parametar randman sejanaca. najpovoljnije osobine (visok randman) je pokazala sorta jerebasma (88.33 74 77 75.buzdovanka i turšijača ali imaju bolji randman sejanaca od sve tri sorte sa krupnijim semenom. sa najmanjom težinom semena ima i najmanji randman sejanaca (72%) te u tom slučaju možemo se složiti sa napred navedenim zaključkom Kirkinske.33 76 78 77.05 ** Izvori varijacije Sorta/ cultivar Greška / Deviation Ukupno/ Total Sa aspekta proizvodnje sejanaca. Međutim.624 Randman sejanaca / Seedlings obtained 2003 2004 Prosek / average 73 77 74 74 75 75 71 73 72 75 77 76 77 79 78 89 87 88.05 DF 9 20 29 SS 2299. Ova odstupanja nas navode na zaključak da je randman sejanaca pod uticajem većeg broja genetičkih faktora kod ispitivanih autohtonih sorti kruške.384 CV = 2.

K. P.: Plodoviy pitomnik. Od 100 komada stratifikovanih.M. Čačak (1970).. nauk.R.H.: Ispitivanje klijavosti sjemena kontinentalnih voćaka s posebnim osvrtom na vreme stratifikovanja.: Study on stratifikation of temperature fruit seeds: wild pear.: Organizacija rasadnika i proizvodnja voćnih sadnica. Beograd (1969). PAUNOVIĆ. Posmatrajući sveukupno rezultate klijavosti semena i rezultate randmana sejanaca sorta kačmorka sepokazala najekonomičnijom sa aspekta proizvodnje generativnih podloga. Količina proizvedenih sejanaca u odnosu na količinu posijanog naklijalog semena (randman sejanaca) je bila različita. Moskva (1949). tokom tri istraživačke godine (prosek) od 72 (sorta medunak) do 88.. BHOMI.A..B.: Biologičeskaja sovmesimost podvoja i privoja jabloni..H. Rezultati istraživanja su. (1953): Opit stratifikacii plodovih semjan. M. DAVIES.: Podloge voćaka. PAUNOVIĆ. Beograd (1984). Stratifikaciju semena autohtonih sorti kruške u cilju proizvodnje generativnoh podloga najbolje je obaviti početkom februara radi dobijanja naklijalih semenčica u vreme najoptimalnije za setvu. Englewood cliffs. pokazali da su osobine klijavost semena i randman sejanaca pod uticajem većeg broja genetičkih faktora.E. LAYNE. O. Hatipov.Š. br.E.ZAKLJUČAK Prosečna klijavost je bila od 65. LITERATURA BELL.: Chilling regularity of dormant seeds of 14 pear species as related to their climatic adaptation..A. Kod kontrole (tip divlje kruške) od 100 komada stratifikovanih. Beograd (1961). WESTWOOD.E. N. JOVANOVIĆ. da osim krupnoće semena ima još relevantnih faktora koji utiču na navedene osobine autohtonih sorti krušaka.E.H. 1 (1962).J. Beograd (1977).J. STANČEVIĆ. Interesantno je da sorta kačmorka koja je imala najveću klijavost semena ima randman sejanaca isti kao odabrani tip divlje kruške (kontrola).33 (sorta jerebasma) komada sejanaca. Proc.: Plant propagation: princioles and praktices. persimmon and apricot. A. Agri. 141–149 (1968). Beograd (1953).S. Zadružna knjiga.. Sci. T. Sad i Ogorod. Doktorska disertacija. Voćarstvo. KESTER.Z. BJORNSTAD.65–68 (1990). Prosečna dužina stratifikovanja u našem istraživanju je bila od 87 dana kod sorte medunak do 95 dana kod sorte jerebasma koja je jedina imala duži period stratifikacije i od tipa divlje kruške (93 dana). SLOVIĆ. tj. plum. STANKOVIĆ.M.33% kod sorte medunak do 90% kod sorte kačmorka.D.E. 5thed.: Opšte voćarstvo.Š.12: 212–223 (1977). D. Jug.A.. SKIRVIN.R. Amer. QUAMME.H. C. takođe.. Prentice-Hall.L. edited 441–514 (1996).D. peach.. Vestnik. crab apple.T. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno.: Uticaj krupnoće i težine plodova i sjemena na klijavost sjemena nekih vrsta voćaka. Soc. HARTMANN.11. A. Nep. METLICKI.: Voćni rasadnik i proizvodnja voćnog sadnog materijala.: Fruit Breeding Volume I: Tree and tropikal fruits. NJHatipov.R. Hort. NESTOROV. S.14. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno 87 komada sejanaca što je veoma dobar randman. S. MIŠIĆ.. 98 . 92.

33% (cultivar medunak) to 90% (cultivar kačmorka). Seed was collected from fruits out of nine autochthonous pears cultivars and the one selected wild pear tree (Pyrus communis L. The aim was to single out mother trees from the interesting autochthonous pears cultivars within the northern part of Montenegro as to produce generative rootstocks adapted both to severe temperate climate of hilly-mountainous region of northern Montenegro. Cultivar kačmorka can be suggested for the production of generative rootstocks in the conditions of continental climate. 99 . The average seedlings obtained autochthonous sorts of pears was from 72% (cultivar medunak) to 88. ANA TOPALOVIĆ Summary Seed germination and seedlings obtained are major parameters for generative rootstock production.SEED GERMINATION AND SEEDLINGS OBTAINED SOME AUTOCHTHONOUS PEARS CULTIVARS WITHIN BIJELO POLJE REGION GORDANA ŠEBEK. A lot of genetic factors influence on seed germination and seedlings obtained. seed stratification and seedlings obtained. The average seed germination amongst autochthonous sorts of pears was from 65.) within the Bijelo Polje municipality.33% (cultivar jerebasma). The average seed stratification amongst autochthonous sorts of pears was from 87 days (cultivar medunak) to 97 days (cultivar jerebasma). The studies were conducted over 2001–2004. seed germination. MIRJANA RADULOVIĆ. Key words: generative rootstock. autochthonous cultivars. and to poor soil types.

Sejance sorte sijerak i kačmorka. Biotehnički institut Podgorica. Cilj ovih istraživanja je bio da se prouči sadržaj i odnos N. Mirjana Radulović. Centar za pedologiju. generativna podloga. ljekovito i aromatično bilje. Bijelo Polje. Podgorica. MIRJANA RADULOVIĆ1 IZVOD: U radu su izneti rezultati sadržaja N. Izučavanje ove problematike ima opšti biološki značaj na kome se zasnivaju agrotehnički zahvati iz koga proizilazi i cilj rada. Želeli smo da egzaktno utvrdimo kvalitet sejanaca autohtonih sorti krušaka u smislu otpornosti na stresne faktore pa da u slučaju dobijanja kvaliteta ispitujemo ostale značajne stvari: kompatibilnost sa standardnim sortama. otpornih na stresne faktore. Ključne reči: autohtone sorte. moguće organske proizvodnje i sl. UVOD Naša je namera bila da ukažemo na autohtone sorte krušaka ali ne u smislu korišćenja plodova. NOVI SAD SADRŽAJ N. Ana Topalović. P i K tokom zimskog mirovanja kod sejanaca autohtonih sorti kruške kao značajnih pokazatelja za mogućnost koOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Gordana Šebek. Centar za kontinentalno voćarstvo. fosfora (P) i kalijima (K) genetska karakteristika sejanaca. Istraživanja su rađena na sejancima devet autohtonih sorti krušaka i kod jednog tipa divlje kruške Pyrus communis L. pogodnih za rasadničarsku proizvodnju. što smo radili u predhodnom periodu (ponovo se kaleme u privatnim rasadnicima) nego u smislu proizvodnje generativnih podloga. 6 (2007) STR. 56. Istraživanja pokazuju da je sadržaj azota (N). P i K u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca u periodu zimskog mirovanja (2002–2003). treba izdvojiti kao materijal za proizvodnju generativnih podloga zbog povoljnog odnosa P i K prema N. P I K KOD SEJANACA KRUŠKE U PERIODU ZIMSKOG MIROVANJA GORDANA ŠEBEK. uticaj na prinos. 100 . otpornost prema bolestima i štetočinama i sve ostalo potrebno i za zvaničnu potvrdu kvaliteta generativne podloge. ANA TOPALOVIĆ. 100–107. koji treba da doprinese boljem poznavanju sadržaja i dinamike NPK u jednogodišnjim sejancima kruške u periodu mirovanja i racionalnijem korišćenju đubriva u tehnologiji proizvodnje sejanaca kruške.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.

40%. granama koje rastu 0.10– 0. lubeničarka. u lišču 0. plodonosne grane 0.41– 0. se vodilo računa da se za matična stabla ne odaberu stara stabla (preko 30 godina) odnosno ona čiji su plodovi i lišće oštećeni parazitima. Za istraživanje su odabrane sorte srednje poznog vremena zrenja jer seme ranih i poznih sorti ili tipova jabučastih vrsta voćaka ima vrlo nizak procenat klijavosti (Stanković i Jovanović. Vodilo se računa i o tome da su u pitanju zdrava pojedinačna stabla koja su u punoj rodnosti i čiji plodovi imaju prosečno više od 6 dobro razvijenih semenki. Mlada stabla i njihova tkiva imaju više N. stablo i grane 0. a koje utiču na pravac metabolizma. kačmorka i turšijača.70%. MATERIJAL I METODE Materijal u našem istraživanju je seme dobijeno iz plodova devet autohtonih sorti krušaka sa područja Bijelog Polja (in situ) i jednog tipa divlje kruške (Pyrus communis L) odabranog iz prirodne populacije sa istog područja.10%. stablo i grane 0.09% i koren 0. granama koje rastu 0. medunak. Kalijum (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi oko 1. 1983). Stanje ishranjenosti voćke najrealnije se može utvrditi hemijskom analizom pojedinih organa i tkiva. 1987).. Stoga. One se odlikuju visokom rodnošću i prema dosadašnjim iskustvima otporne su na niske temperature. Međutim. stablo i grane 0. prema većini dosadašnjih radova može se smatrati da K i P imaju povoljno dejstvo. Kastori (1983) navodi da je na osnovu dosadašnjih rezultata nemoguće u potpunosti uopštiti dejstvo pojedinih elemenata na otpornost biljaka prema niskim temperaturama. Fosfor (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi u intervalu od 0. P i K nego tkiva starijih stabala (Bulatović et al. god.32%. buzdovanka. jarac (budala). Od autohtonih sorti krušaka koje se nalaze na području Gornjeg Polimlja od kojih su neke istraživane a druge se u literaturi pominju. plodonosne grane 0. granama koje rastu 0.rišćenja istih kao generativnih podloga za krušku otpornih na niske temperature. plodonosne grane 0.33% i koren 0.11%.34%. Bell (2003) ističe da epitet blaga Balkanskog poluostrva mogu da nose sorte krušaka karamanka i jeribasma koje su vrlo otporne prema kruškinoj buvi (Psilla pyri) i prouzrokovaču bakteriozne plamenjače (Erwinia amylovara). a s druge strane primenom odgovarajućih mera u toku gajenja biljaka. kaličanka.99%. a koji se odnose na otpornost autohtonih sorti krušaka Polimlja i šire Balkanskog poluostrva prema bolestima. 1977). u lišću 1.51%. 101 . Takođe.40%. Sarić (1983) ističe da je sadržaj N. Povećanje otpornosti biljaka prema niskim temperaturama može se ostvariti s jedne strane dobijanjem sorata koje su otpornije na niske temperature. P i K različit u organima kruške.52% i koren 0. Azot (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi u intervalu od 0. Aktuelnost ovih istraživanja uvećavaju pozitivni rezultati dobijeni u svetu. fiziolozi biljaka moraju da traže osnovne puteve povećanja otpornosti biljaka prema niskim temperaturama (Sarić.25%.17%.50%. izdvojili stabla devet autohtonih sorti (in situ): sijerak.34%.25%. u lišču 2. jerebasma. za potrebe ovih istraživanja smo u jesen 2001.57%.

koji je pretežno silikatnog sastava. Sadržaj azota u kori je viši u odnosu na sadržaj azota u drvetu jednogodišnjih sejanaca. god. Azot je određivan metodom Kjeldahla. Obezbeđenost zemljišta lakopristupačnim fosforom je relativno niska. 102 . sa područja opštine Bijelo Polje. izdvojen jedan tip (matično stablo) umerenije bujnosti u odnosu na većinu tipova prisutnih u populaciji u funkciji tzv. tretmana ima 10 (9 autohtonih sorti kruške i jedan tip divlje kruške Pyrus communis L.P i K je određivan računskim putem. (kraj marta – sredina aprila) u selu Rasovu.). Visok sadržaj azota (naročito u kori) je negativno svojstvo sa aspekta otpornosti na niske temperature.7 P2O5 i 14. iznosi do 100 cm.0 K2O mg/ 100 g zem.780% u odnosu na suvu materiju kod sorte kačmorka. kalijum kolorimetrijski. a kalijumom srednja (6. Uzorci kore i drveta sa jednogodišnjih sejanaca su uzimani jednom mesečno od decembra do marta (period zimskog mirovanja). koje se nalazi 5 km nizvodno od centra Bijelog Polja. tokom zime 2002/2003. je takođe iz populacije divlje kruške (Pyrus communis L. Mala količina ukupnih karbonata. Svako ponavljanje je rađeno sa po 100 komada semena što iznosi ukupno 300 komada semena po sorti. Stratifikovano seme je zasejavano tokom proleća 2002.47. uz određena variranja. Uzorci su sušeni.). Lako je uočljivo da sejanci autohtone sorte kačmorka imaju visok nivo azota u kori a i prosečno (kora + drvo) što nije dobro ako želimo da odaberemo generativnu podlogu otpornu na niske temperature. u vezi je sa poreklom matičnog supstrata. Ogled je postavljen na lokalitetu Rasovo gde dominira tipično eutrično smeđe zemljište. Sadržaj humusa od 3. U oraničnom sloju je beskarbonatno.88% ukazuje na njegovu osrednju humoznost. Ukupno je stratifikovano 3000 komada semena. Odnos N.7% CaCO3. čija dubina. Radi se o zemljištu dobro razvijenog profila. ovakavo tumačenje rezultata je početno zbog činjenice da se otpornost na niske temperature u savremenim istraživanjima bazira pre svega na međusobnom odnosu fosfora i kalijuma prema nivou azota dok su pojedinačni nivoi makroelemenata nedovoljni. na ravnom zemljištu.41 u vodenoj suspenziji. svega 0. Međutim.U jesen 2001. Ogled je postavljen prema potpuno slučajnom planu. fosfor molibden-vandanatnom kolorimetrijom. mljeveni i čuvani do momenta analize u dobro zatvorenim staklenim posudama.) a ponavljanja 3. REZULTATI I DISKUSIJA Otpornost na niske temperature procenjena je preko sadržaja i odnosa NPK u kori i drvetu sejanaca. u blizini Lima (oko 500 m od toka Lima). Rezultati su iskazivani u procentima u odnosu na suvu materiju. Odsustvo karbonatnog skeleta u podlozi i zemljištu utiče na kiselu reakciju ovog zemljišta: pH vrednost u sonom rastvoru (1 M KCl) iznosi 4. Prosečan sadržaj azota (kora + drvo) je bio od 0. Prema mehaničkom sastavu pripada klasi lakih ilovača. odnosno tipu. god. ili prema pedološkoj karti Crne Gore: smeđe zemljište na šljunku. kontrole. na aluvijalnom i koluvijalnom nanosu.540% u odnosu na suvu materiju kod sejanaca sorti buzdovanka i turšijača do 0. Odlikuje se dobrom propustljivošću za vodu. a 5. pošto leži na šljunkovito peskovitoj podlozi. pesku i konglomeratu.

84 0. 2.13 ** 0.058 0.056 0.062 0.91 0. Sadržaj fosfora u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (P2O5%) Table 2.49 0.0695 ** Viši nivo fosfora (naročito u kori sejanaca) ima pozitivan uticaj na otpornost sejanaca prema niskim temperaturama.0565 0.685 0.044* 0.58 ** 0.6 0.Sorta kačmorka ima skoro isti sadržaj fosfora u kori sejanaca (0.055 0. The content of phosphorus in a bark and in a wood of one years old seedlings (P2O5%) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) P-kora P-bark 0.53 0. Najviši sadržaj fosfora kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.540 * 0.0615%).49 0.7 0.054 0.06 0.75 N-drvo N-tree 0.46 0.61 Tab.52 * 0.540 * 0.068 ** P-drvo P-tree 0.68 0.071 ** Prosek Average 0.1.57 0.043* 0.55 0.0485 0. Sadržaj azota u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (N %) Table 1: The content of nitrogen in a bark and in a wood of one years old seedlings (N %) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N-kora N-bark 0. Od autohtonih sorti krušaka prosečno najviši sadržaj je bio kod sejanaca sorte kaličanka (0.0475%).67 0.0475 * 0.0575 0.43 0.053 0.062 0.067 0.067%) kao i kora sejanaca odabranog tipa divlje kruške (0.59 1.055 0.615 0. 103 .058 0.048 0.053 0.055 0.780 ** 0.6 0.06 0.40* 0.47 Prosek Average 0.585 0.0615 0.5 0.068%) što je favorizuje.053 0.06 0.058 0.047 0.07 0.Tab.545 0. Najniže prosečne vrednosti (kora + drvo) sadržaja fosfora su bile kod sejanaca sorte jarac (0.

308 0.586 – kora.277 0. The content of potassium in a bark and in a wood of one years old seedlings (K2O %) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača K-kora K-bark 0.30 11.000: 8.374 K-drvo K-tree 0.369 0. grančica odnosno kori pupoljaka je pozitivno sa aspekta otpornosti na niske temperature.449 0.395: 1.419 13.271 0.442: 7.364 – drvo).628: 5.Tab.223 0.395 10.186 10. drvetu i mešavini (kora + drvo).465 10. Sadržaj kalijuma u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (K2O %) Table 3.434 0.326: 1.093 ** 104 .258 * 0.233: 6.651: 8. Sva novija istraživanja u okviru fiziologije stresa izazvanog niskim temperaturama tvrde i da je od apsolutnog nivoa sadržaja makroelemenata u biljci za stepen otpornosti prema niskim temperaturama bitniji njihov relativni odnos. 4. Tab.348 0.395: 1.475 ** 0.399 0.291 0. 0.189 * Prosek Average 0.767 11.586 ** 0.Relation N: P2O5: K2O in a bark Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 11.278 0.442: 6.264 * 0.395: 6. Najviši sadržaj kalijuma kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sorte kačmorka (0.364 ** 0.256: 1.216 0.365 0.283 0.293 0.279: 4.276 0. 302: 1.000: 1. fosfora i kalijuma u kori. 3.628: 1.349: 5.488: 1.398 Visok sadržaj kalijuma u kori i drvetu ima pozitivan uticaj na otpornost sejanaca prema niskim temperaturama. pa čak i od sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.305 0.465 ** interesantno 9.023 13. Zbog toga smo matematičkim putem došli do relativnih odnosa azota. Kalijum utiče na nivo tzv vezane vode u biljnom tkivu i njegovo veće prisustvo u kori jednogodišnjih sejanaca. Odnos N: P2O5: K2O u kori Table 4.093: 6.46 0.338 0.307 0.698: 1. Sejanci sorte kačmorka imaju viši nivo kalijuma u kori i drvetu u odnosu na sve ostale sejance ispitivanih sorti.291 0.930: 1.093 ** interesantno 12.281 tip divlje kruške (kontrola) 0.

454: 1. Relation N: P2O5: K2O (average) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 11. 454 19.250: 9.421 : 1.579 : 1.045: 1.842 11.221: 7.421 : 1.389 ** ZAKLJUČAK Uočene su razlike kod sejanaca ispitivanih autohtonih sorti krušaka u sadržaju i odnosu N.021: 5.842: 1.863 ** interesantno 15.368 : 1.368 : 1.926 12.473 : 1.463: 8.484 16.545 : 10.00 ** interesantno 11.636: 1.263: 7.00 : 6.540% u odnosu na suvu materiju kod sejanaca sorti buzdovanka i turšijača do 0.100 : 1.909: 1. Odnos N: P2O5: K2O (prosek) Table 6. P i K u periodu zimskog mirovanja.179: 6.818: 1.659 20.682 25.694 14. Relation N: P2O5: K2O in a tree Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 13.000: 5.681: 1.0615%).318 ** interesantno 15.Tab.189: 5.090: 1.779 ** interesantno 12.158: 10.318 : 8. Sadržaj azota u kori je viši u odnosu na sadržaj azota u drvetu jednogodišnjih sejanaca.473 12.636: 1.210: 6.316: 1.614 11.5 17.947: 1.363: 10. Od autohtonih sorti krušaka prosečno najviši sadržaj je bio kod sejanaca sorte kaličana (0.780% u odnosu na suvu materiju kod sorte kačmorka. Prosečan sadržaj azota (kora + drvo) je bio od 0. 204: 6.968 11.090 : 6.00 13.681: 1.204 ** Tab.068 13.522 : 13.295: 5.0475%).432 14.227 : 9. 5. Odnos N: P2O5: K2O u drvetu Table 5.409: 1. 6. Najniže prosečne vrednosti (kora + drvo) sadržaja fosfora su bile kod sejanaca sorte jarac (0. Najviši sadržaj fosfora kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.204 : 7. 105 .

Najviši sadržaj kalijuma kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca sorte kačmorka (0. ANA TOPALOVIĆ.R. R. 622: 343–345 (2003).0615% (kaličanka). BULATOVIĆ. Beograd (1983). R. Visok nivo kalijuma utiče na relativan odnos ispitivanih parametara i izaziva potrebu daljih istraživanja radi sigurnijeg zaključka u vezi otpornosti ove sorte na nisku temperaturu. Acta Hort.. D. M.586 – kora.78% (kačmorka). Naučna knjiga. The average content of phosphorus (P) of one year old seedlings was from 0. Na osnovu predhodnih rezultata nivoa i odnosa ispitivanih makroelemenata (NPK) u jednogodišnjim sejancima autohtonih sorti kruške možemo zaključiti da: 1. 0. STANKOVIĆ. LITERATURA BELL. Sejanci sorte kačmorka imaju viši nivo kalijuma u kori i drvetu u odnosu na sve ostale sejance ispitivanih sorti.69: 147–152 (1977). Sorta kačmorka uprkos visokom nivou azota (kora + drvo) zbirno. leaves and branches of cvs. Sorta sijerak ima ispitivane pokazatelje (NPK) najpribližnije kontroli odnosno sejancima odabranog tipa Pyrus communis L. D. JOVANOVIĆ.364 – drvo).: Fiziologija biljaka. M. M. Novi Sad (1983).0475% (jarac) to 0. MIRJANA RADULOVIĆ Summary The paper presents a study results on N. Beograd (1987).: Fiziologija biljaka. 2. N. značajna je zbog toga što sadrži znatno viši nivo kalijuma u kori i drvetu sejanaca u odnosu na sve druge ispitivane autohtone kruške pa i u odnosu na kontrolu. The average content of nitrogen (N) of one year old seedlings was from 0. 106 . L..) The investigation proved NPK content to be a genetical property of the seedling.. S. SARIĆ. pa čak i od sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške. DŽAMIĆ.: Correlation between content of NPK in fruit. Acta Horticulturae.. Bartlett And Passe crassne pears..: Resistance to pear Psylla nymphal felding of germplasm from Central Europe. JELENIĆ. KASTORI.54% (buzdovanka) to 0. P and K content in annual bark and tree of the seedlings during dormancy (2002–2003). The studies involved the seedlings of nine autochthonous pears cultivars and one wild pear tree (Pyrus communis L.: Opšte voćarstvo. IRO. Građevinska knjiga. JOVANOVIĆ. P AND K CONTENT IN PEAR SEEDLINGS DURING DORMANCY GORDANA ŠEBEK.

258 % (kaličanka) to 0. Key words: Autochthonous cultivars. Owing to a favorable ratio of P and K: N. and thus. generative rootstock. seedlings sijerak and kačmorka are to be singled out for generative rootstock production. upon which cultural practices are based. Owing to a favorable ratio of P and K: N.475% (kačmorka).The average content of potassium (K) of one year old seedlings was from 0. to contribute to a more rational fertilization usage in the production of pear seedlings. The stated issue is of a general. seedlings sijerak and kačmorka are to be singled out for generative rootstock production. biological significance. 107 . The aim of the paper was to clarify NPK content in annual pear seedlings during dormancy.

docent. 108 . klijavost polena „in vitro”. Ključne reči: kajsija. Kod kajsije.5%. a samim tim i unakrsno oprašivanje. Za njeno uspešno izvođenje neophodno je poznavati biološke i fiziološke osobine roditeljskih partnera. 1996). odnosno izbor odgovarajućih glavnih sorti i sorti oprašivača.. Pri izboru muškog roditelja za hibridizaciju veoma značajna osobina je upravo funkcionalna sposobnost polena. Milatović i Nikolić. samobesplodnost je uobičajena kod sorti centralno azijske i iransko-kavkaske ekološko-geografske grupe.) DRAGAN MILATOVIĆ. u novije vreme se sreću podaci o samobesplodnosti i kod većeg broja sorti kajsije evropske grupe (Szabó i Nyéki. vetar) što otežava let pčela. sorte. 56. 15 i 20%). Beograd. 1991. Klijavost polena ispitivanih sorti varirala je u intervalu od 21. pri gajenju stranooplodnih voćaka. Zbog toga. Razlike između sorti. 2007). Sorte oprašivači treba da imaju. Naviše korišćen oplemenjivački metod u stvaranju novih sorti voćaka je planska hibridizacija. 6 (2007) STR. koncentracija saharoze i godina ispitivanja bile su statistički veoma značajne.. Ispitivanja su obavljena u periodu od dve godine (2005–2006). Međutim. NOVI SAD KLIJAVOST POLENA SORTI KAJSIJE (Prunus armeniaca L. prilikom gajenja samobesplodnih sorti treba obratiti pažnju na izbor odgovarajućih oprašivača. jedan od najvažnijih faktora uspešnosti proizvodnje je pravilna sortna kompozicija zasada. dok se sorte evropske grupe tradicionalno smatraju samooplodnim (Layne i sar. posebno ako se Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Dragan Milatović. dr Dragan Nikolić. 1997.2–79. kiša. 108–114. Prunus armeniaca. DRAGAN NIKOLIĆ1 IZVOD: Kod 23 sorte kajsije proučavana je klijavost polena „in vitro”. Pored toga. Poljoprivredni fakultet. UVOD Poznavanje funkcionalne sposobnosti polena je značajno kako sa aspekta genetike i oplemenjivanja voćaka. Burgos i sar. metodom naklijavanja na hranljivoj podlozi sa agarom uz dodatak rastvora saharoze tri različite koncentracije (10. tako i sa praktičnog aspekta – obezbeđenja visoke i redovne rodnosti. Cvetanje kajsije odvija se rano u proleće i često protiče u nepovoljnim meteorološkim uslovima (niske temperature. docent. pored kompatibilnosti sa osnovnim sortama i približnog vremena cvetanja i dobru klijavost polena.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Kod većine sorti najbolja klijavost je dobijena u rastvoru saharoze koncentracije 10%.

a pojedinačno testiranje izvršeno je LSD-testom za verovatnoće 0. U periodu ispitivanja (2005–2006. Kutije sa zasejanim polenom posmatrane su pod svetlosnim mikroskopom sa uvećanjem od 120 puta. Cegledi bibor. Stela i Šantunska). Kostjuženskij. Ogled je postavljen kao trofaktorijalan (sorta. Mamaja. Ispitivanja in vitro. Roksana. polen je uziman sa finom četkicom i nanošen u petri kutije na predhodno pripremljene hranljive podloge koje su se sastojale od 0. Stark erli orindž. Dobijeni rezultati su obrađeni statistički metodom analize varijanse. a razmak sadnje 4.01. Grančice su zatim prenošene u laboratoriju gde su držane u teglama sa vodom na sobnoj temperaturi. MATERIJAL I METOD RADA Kao materijal za ispitivanje u ovom radu korišćen je polen od 23 sorte kajsije (Arzami aromatični. Cegledi orijaš. Nektarina – kajsija. Polen je smatran klijalim ako je dužina polenove cevčice bila veća od prečnika polenovog zrna. Kečkemetska ruža. Stanley i Linskens (1974) smatraju da se metodama naklijavanja obezbeđuju uslovi za klijanje približno jednaki onim in vivo.5 m. Ispitivane sorte nalaze se u kolekcionom zasadu Oglednog dobra „Radmilovac“ Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu. 109 . Mađarska najbolja. Čačanska pljosnata. ispitivanjem hranljivih podloga sa različitim koncentracijama saharoze odrediće se optimalne koncentracije za ispitivanje klijavosti polena kajsije. 1996. REZULTATI Podaci o klijavosti polena ispitivanih sorti kajsije u tri koncentracije saharoze i dve godine prikazani su u Tabeli 1. Takođe. koncentracija saharoze. Čačansko zlato. radi prebrojavanja klijalih i neklijalih polenovih zrna. Novosadska rana. Ligeti orijaš. godina) u oglednom zasadu je primenjivana standardna agrotehnika. U svakom ponavljanju analizirano je najmanje 300 polenovih zrna. pa je i vitalnost polena utvrđena na ovaj način približna onoj na žigu tučka. Metode naklijavanja polena smatraju se pouzdanijim i pogodnijim za procenu stepena vitalnosti polena. Podloga je džanarika. Oranževokrasnij. Segedi mamut.. 1999).05 i 0. Bolat i Pirlak (1999) su utvrdili da je klijavost polena kod sorti kajsije i trešnje bila veća kod primene metode klijanja na agaru u odnosu na metodu viseće kapi. Posle inkubacije od 24 časa u petri kutije je dodavan 40% formaldehid radi sprečavanja daljeg rasta polenovih cevčica.ima u vidu da su zabeležene i pojave interinkompatibilnosti između pojedinih sorti kajsije (Egea i Burgos. San kastreze. Harkot. podrazumevaju upotrebu metoda naklijavanja ili bojenja polena. Od metoda naklijavanja najčešće se koriste metoda viseće kapi i metoda sa upotrebom agara ili želatina. Biljana.7% agar-agara i saharoze u tri različite koncentracije (10. godina) u tri ponavljanja po potpuno slučajnom planu. Erdős i sar. uzgojni oblik slobodan. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi klijavost polena kod 23 sorte kajsije i da se izdvoje sorte koje bi se na osnovu poznavanja ove osobine mogle koristiti kao oprašivači. Ispitivanje funkcionalne sposobnosti polena može se vršiti in vivo i in vitro. Kada su se antere raspukle.5 × 4. NS-4. Radi sakupljanja polena uzimane su grančice sa cvetnim pupoljcima u fazi balona. 15 i 20%). Hindukuš.

god.31 – – – LSD0.8 47. Klijavost polena sorti kajsije (2005–2006.8 47.3 32.2 64.4 54.5 55.36 296.9 31.5 71.8 Prosečno Average 15% 56.7 49.0 42.7 42.0 30.3 50.5 50.51** 1.3 30.0 51.80 48.3 43.8 41.01 11.7 41.8 47.1 30. 2).2 54.3 28.3 49.7 56.3 49.5 63.8 63.9 52.7 50.6 54.16 1.8 32.0 66.9 55.6 52.11** 186.1 54.0 42.5 52.7 56.7 41.2 49. ** P<0.2 51.7 45.6%).1 53.64 – – – * P<0.3 56.6 62.0 58.3 67.6 48.1 31.2 49. god.7 55.8 55.9 41. 10% 78.1 53.6 63.5 31.59 11546.6 59.0 47.2 46.8 61.0 46.4 44.0 54.52 8.1 15% 42.9 54.3 59.3 49.5 39.0 54.4 51.05 5.3 57.81** 0.6 79.0 56.1 60.87 58.3 31.1 74.01.7 60.6 62.Prosečna klijavost polena za sve sorte u dve godine i tri koncentracije saharoze je iznosila 50.81 2.5 50.2 54.0 64.3 56.3 35.5 54.9 65.0 64.91 61.5 51.8 55.2 38.2 36.9 48.6 20% 31.7 55.6 53.3 54.4 54.5 56. 10% 52.1 49.3 51.7 52.9 68.5 38.7 61.3 60.7 52.1 2006.2 58.7 48.6 65.3 41.2 46. Pollen germination of apricot cultivars (2005–2006.1 62.6 53.4 63.4 69.1 40.3 24.5 68.8 53. god.1 68.0 56.0 31.9 75.2 40.4 35.5 65.6 67.3 63.4%.4 50.9 39.1 20% 54.1 56.8 58.4 36.2 57.6 41.7 45.9 39.9 54.5 47.5 42.4 36.9 49.6 30.79NZ – LSD0.6 52.8 38.1 48.3 52. Nije značajno / Non significant 110 .7 42.2 34.4 46.1 62.5 15% 70.6 30.0 56.4 Proseci sorti Cultivar 20% means 42.8 58. Arzami aromatični Biljana Cegledi bibor Cegledi orijaš Čačansko zlato Čačanska pljosnata Harkot Hindukuš Kečkemetska ruža Kostjuženskij Ligeti orijaš Mamaja Mađarska najbolja Nektarina– kajsija Novosadska rana NS-4 Oranževokrasnij Roksana San kastreze Segedi mamut Stark erli orindž Stela Šantunska Prosečno – Average 2005.8%).7 26. saharoze / Sucrose concentration (B) 2 1 Godina / Year (C) A×B 44 A×C 22 B×C 2 A×B×C 44 276 Greška / Error MS 377.1 45.5 45.9 61.3 68.7 53.52 29984.7 41.2 56.5 53.7 52.4 48. Tab.4 37.2 42.1 22.5 49.9 30.2 32.0 57.2 41.8 39.2 54.13 96.80 9.96** 485. Na osnovu statističke analize utvrđeno je da su razlike između ispitivanih sorti bile veoma značajne (Tab.3 37.46 2.1 57.2 49.) Sorte Cultivars / Koncentr.2 71.2 26.4 37. saharoze Sucrose concentr.9 51. 2.7 62.2 31.0 49.9 68.) Table 1.3 10% 65.6 61.2 31.95 7.76 NZ F 6.0 38.6 60.4 22.3 53.1 47. Najmanju prosečnu klijavost je imala sorta Cegledi bibor (39.5 48.56* 4.0 37.9 77.01 6.5 55.9 58.2 40.1 66.0 69. 1.9 59.2 51.5 51.5 45.4 61.86 1. Analysis of variance for pollen germination in apricot cultivars df Izvori variranja – Sources of variation 22 Sorta / Cultivar (A) Konc.0 41.3 62.9 57.4 38.2 57.0 51.05. a najveću sorta Oranževokrasnij (57.0 42.1 39.2 53.2 47.5 54.0 47.8 30.6 73.95NZ 0.0 42.6 21.2 44.7 58.9 59.6 51.7 45. Analiza varijanse za klijavost polena sorti kajsije Table 2.6 48.6 59.5 57.4 Tab.6 41.3 39.7 57.

Minimalna klijavost polena u periodu ispitivanja bila je kod sorte Cegledi bibor u 20% rastvoru saharoze u 2005. godini i iznosila je 21,2%. Maksimalna vrednost od 79,5% zabeležena je kod sorte Oranževokrasnij u 10% rastvoru saharoze u 2006. godini. Prosečno najveća klijavost polena (za sve sorte i obe godine ispitivanja) je bila u koncentraciji saharoze od 10% i iznosila je 57,8% (sa variranjem od 47,4% kod sorte Hindukuš do 67,7% kod sorte Oranževokrasnij). Prosečna klijavost u 15% rastvoru saharoze je bila 53,4% (variranje od 41,7% kod sorte Kostjuženskij do 63,7% kod sorte Oranževokrasnij). Najmanja klijavost je bila na hranljivoj podlozi sa koncentracijom saharoze od 20% i iznosila je u proseku 40,2% (variranje od 22,7% kod sorte Cegledi bibor do 49,2% kod sorte Kečkemetska ruža). Razlike između ispitivanih koncentracija saharoze bile su statistički veoma značajne. Klijavost polena je dosta varirala i po godinama ispitivanja. Prosečna klijavost (za sve sorte i sve tri koncentracije saharoze) u 2005. godini je bila 41,9%, a u 2006. godini 59,0%. Analizom varijanse utvrđena je statistički veoma značajna razlika između prosečnih vrednosti za ispitivane godine. Interakcija sorte i godine ispoljila je statistički veoma značajan uticaj na klijavost polena, dok je interakcija sorte i koncentracije imala značajan uticaj na navedenu osobinu. Za razliku od njih, interakcija koncentracije saharoze i godine, kao i trojna interakcija (sorta × koncentracija × godina) nisu pokazale statističku značajnost.

DISKUSIJA
Klijavost polena kod 23 sorte kajsije gajene u agroekološkim uslovima beogradskog voćarskog područja pokazala je veliku varijabilnost (21,2–79,5%). Forlani i Rotundo (1977) su kod 44 sorte kajsije dobili nešto veći interval variranja (8,63–86,78%). Đurić (1990) je kod 20 sorti kajsije u Vojvodini ustanovio variranje klijavosti polena u intervalu od 14,9–88,7%. Isti autor navodi da se prosečna klijavost za tri godine kretala od 21,2% kod sorte Cegledi bibor u 15% rastvoru saharoze do 68,5% kod sorte Ambrozija (kl. NS), takođe u istoj koncentraciji saharoze. Slabu klijavost polena (ispod 30%) u navedenom radu imale su sorte Cegledi bibor i Kostjuženskij. U našem istraživanju ove dve sorte takođe su imale najmanje vrednosti klijavosti polena od svih ispitivanih sorti. Rezultati našeg ispitivanja pokazali su da je prosečna klijavost polena za obe godine bila najveća u koncentraciji saharoze od 10%, zatim 15%, a najmanja u 20%. Upoređivanjem koncentracija od 10 i 15% može se zaključiti da je prosečna klijavost bila veća u koncentraciji saharoze od 10% u odnosu na 15% kod 20 sorti, a manja samo kod tri sorte (Mamaja, San kastreze i Stark erli orindž). Po godinama ispitivanja je slična situacija. Veća klijavost u koncentraciji od 15% u 2005. godini je bila kod šest sorti, a u 2006. godini kod četiri sorte. Koncentracija saharoze od 20% uslovila je najmanju klijavost polena, kako prosečno, tako i po godinama ispitivanja. Izuzetak su samo sorte Kečkemetska ruža i Ligeti orijaš u 2006. godini, kod kojih je klijavost bila veća u koncentraciji od 20% u odnosu na 15%. Forlani i Rotundo (1977) su od tri proučavane koncentracije saharoze (10, 15 i 20%) dobili najbolju klijavost u 20% rastvoru. Nasuprot njima, Mahanoglu i sar. (1995) su dobili najbolje rezultate u koncentracijama od 10 i 15%. Đurić (1990) je ispitivao dve koncentracije (10 i 15%) kod 20 sorti kajsije. Kod 15 sorti bolju klijavost je dobio u rastvoru koncentracije 15%, a kod pet sorti u 10% rastvoru. Slične rezultate su dobili i 111

Bolat i Pirlak (1999). U njihovom istraživanju kod četiri sorte kajsije klijavost je bila bolja u koncentraciji od 15%, a kod jedne sorte u koncentraciji od 10%. Navedeni autori ističu da veće koncentracije (20 i 25%) imaju inhibitorni efekat na klijavost polena. Na osnovu dobijenih rezultata može se uočiti velika varijabilnost klijavosti polena istih sorti po godinama ispitivanja. Znatno veća klijavost kod svih sorti je dobijena u drugoj godini istraživanja (2006). Ova varijabilnost se može objasniti uticajem faktora spoljašnje sredine u vreme i pred cvetanje kajsije. U 2005. godini cvetanje kajsije je počelo 4. aprila. Za ovu godinu je bilo karakteristično veoma hladno vreme u februaru i prvoj polovini marta, sa čestim temperaturama ispod –10°C. U vreme cvetanja (prva polovina aprila) su se smenjivali periodi relativno toplog i hladnog vremena sa pojavom jutarnjih mrazeva. Niske temperature u vreme mikrosporogeneze, kao i promenljive temperature u vreme cvetanja mogle su uticati na lošiju klijavost polena u ovoj godini. U 2006. godini cvetanje kajsije je počelo nešto ranije (30. marta), a temperaturni uslovi su bili povoljni i u granicama prosečnih višegodišnjih vrednosti, što se moglo odraziti na bolju klijavost polena u ovoj godini. Đurić (1990) takođe kao glavni razlog varijabilnosti klijavosti polena između godina navodi nestabilne temperature u fazi mikrosporogeneze i cvetanja kajsije. Hedhly i sar. (2004) ističu da temperatura ima veliki uticaj na klijavost polena. Povećanje temperature (od 10 do 30°C) utiče na smanjenje klijavosti polena, ali istovremeno ubrzava porast polenovih cevčica. Vachun (1981) navodi da je optimalna temperatura za klijanje polena kajsije oko 15°C, a na temperaturama iznad 25°C dolazi do smanjenja klijavosti. Egea i sar. (1992) su utvrdili da su adekvatne temperature za klijavost polena i rast polenovih cevčica između 10 i 20°C. Slično njima, Pirlak (2002) je utvrdio da su optimalne temperature između 15 i 20°C. Pored temperature, na klijavost polena imaju uticaj i drugi faktori spoljašnje sredine, kao što su relativna vlažnost vazduha i sastav atmosfere (Stanley i Linskens, 1974). Cerović i sar. (1999) su utvrdili i da neki fungicidi koji se koriste za tretiranje voćaka u fazi cvetanja protiv Monilinia laxa imaju negativan uticaj na klijavost polena, a Andersone i sar. (2002) su ustanovili da infekcija virusima može smanjiti klijavost polena trešnje do 30%.

ZAKLJUČAK
Klijavost polena ispitivanih sorti kajsije varirala je u intervalu 21,2–79,5%. Prosečno za obe godine ispitivanja najveću klijavost polena (57,6%) imala je sorta Oranževokrasnij, a najmanju klijavost polena (39,8%) sorta Cegledi bibor. Iako su razlike između ispitivanih sorti bile statistički veoma značajne, može se zaključiti da su sve sorte u proseku imale zadovoljavajuću klijavost polena, pa se kao takve mogu preporučiti kao potencijalni oprašivači. Međutim, treba imati u vidu da u pojedinim godinama faktori spoljašnje sredine (naročito temperatura) mogu uticati na značajno smanjenje klijavosti, što se može odraziti i na lošije oprašivanje. Ustanovljeno je da postoje veoma značajne razlike u klijavosti polena između ispitivanih koncentracija saharoze. Na osnovu dobijenih rezultata, za ispitivanje klijavosti polena kod kajsije mogu se preporučiti koncentracije saharoze od 10% i 15%.

112

LITERATURA
ANDERSONE, D., WUSTENBERGHS, H., COOK, N.C., KEULEMANS, J.: Effect of infection by viruses on vegetative and reproductive growth of sweet cherry on Damil and Inmil rootstocks. Hort. Sci. (Prague) 29 (3): 99–104 (2002). BOLAT, I., PIRLAK, L.: An investigation on pollen viability, germination and tube growth in some stone fruits. Tr. J. of Agriculture and Forestry 23: 383–388 (1999). BURGOS, L., EGEA, J., GUERRIERO, R., VITI, R., MONTELEONE, P., AUDERGON, J.M.: The self-compatibility trait of the main apricot cultivars and new selections from breeding programmes. J. Hort. Sci. 72: 147–154 (1997). CEROVIĆ, R., MILENKOVIĆ, S., NIKOLIĆ, M.: Uticaj fungicida na klijanje polena višnje in vitro. Jugoslovensko voćarstvo 33, 127–128: 157–163 (1999). ĐURIĆ, B.: Klijavost polena u nekih sorti kajsije u Vojvodini. Jugoslovensko voćarstvo 24, 91–92, 17–23 (1990). EGEA, J., BURGOS, L.: Detecting cross-incompatibility of three North American apricot cultivars and establishing the first incompatibility group in apricot. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 121: 1002– 1005 (1996). EGEA, J., BURGOS, L., ZOROA, N., EGEA, L.: Influence of temperature on the in vitro germination of pollen of apricot (Prunus armeniaca L.). J. Hort. Sci. 67: 247–250 (1992). ERDŐS, Z., SZABÓ, Z., NYÉKI, J.: Inter-incompatibility of self-incompatible apricots and their varietal properties. Int. J. Hort. Sci. 5: 79–81 (1999). FORLANI, M., ROTUNDO, A.: Biologia fiorale dell’ albicocco. 1° Studio sulla germinabilità del polline. Annali della Facolta di Scienze Agrarie della Università degli Studi di Napoli Portici 11: 70–79 (1977). HEDHLY, A., HORMAZA, J.I., HERRERO, M.: Effect of temperature on pollen tube kinetics and dynamics in sweet cherry, Prunus avium (Rosaceae). American Journal of Botany 91 (4): 558–564 (2004). LAYNE, R.E.C., BAILEY, C.H., HOUGH, L.F.: Apricots. In: Janick, J., Moore, J.N. (Eds.), Fruit Breeding, Volume I: Tree and tropical fruits. John Wiley & Sons, Inc., New York, pp. 79–111 (1996). MAHANOGLU, G., ETI, S., KASKA, N.: Correlations between pollen quality, pollen production and pollen tube growth of some early ripening apricot cultivars. Acta Hort. 384: 391–396 (1995). MILATOVIĆ, D., NIKOLIĆ, D.: Analysis of self- (in) compatibility in apricot cultivars using fluorescence microscopy. J. Hort. Sci. Biotechn. 82: 170–174 (2007). PIRLAK, L.: The effects of temperature on pollen germination and pollen tube growth of apricot and sweet cherry. Gartenbauwissenschaft 67 (2): 61–64 (2002). STANLEY, R.G., LINSKENS, H.F.: Pollen: biology, biochemistry, management. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, New York (1974). SZABÓ, Z., NYÉKI, J.: Blossoming, fructification and combination of apricot varieties. Acta Hort. 293: 295–302 (1991). VACHUN, Z.: Etude de quelques proprietes morphologiques et physiologiques du pollen d’abricotier, germination et croissance des tubes polliniques a basses temperatures. Acta Hort. 85: 387–418 (1981).

113

POLLEN GERMINATION IN APRICOT CULTIVARS (Prunus armeniaca L.)
DRAGAN MILATOVIĆ, DRAGAN NIKOLIĆ

Summary In 23 apricot cultivars pollen germination in vitro using the method of germination on the medium with agar and sucrose solution of three different concentrations (10, 15 and 20%) were studied. Studies were done during two-year period (2005–2006). Pollen germination of studied cultivars ranged from 21.2 to 79.5%. Differences between cultivars, sucrose concentrations and years were statisticaly very significant. In majority of cultivars the best germination was achieved in sucrose concentration of 10%. Key words: apricot, Prunus armeniaca, cultivars, pollen germination in vitro.

114

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 115–121, NOVI SAD

RODNI POTENCIJAL BRESKVE I NEKTARINE U GUSTOJ SADNJI
GORDAN ZEC1 IZVOD: Na oglednom polju IRC PKB Agroekonomik podignut je zasad breskve i nektarine u sistemu guste sadnje (3,5 × 1 m). Kao oblik gajenja u standardnom ogledu je zastupljena kotlasta kruna sa rastojanjem 4 × 4 m, dok je u gustoj sadnji zastupljena kosa kordunica. U uporednom ogledu su zastupljene sorte breskve Autumn Glo, Early O Henry i Sunprince i nektarine Max 7 i Vinčanka. Ispitivanja su obuhvatila broj rodnih grančica, cvetova i plodova po stablu, zametanje plodova i rodni potencijal. Sve ispitivane sorte breskve i nektarine u gustoj sadnji karakteriše visok rodni potencijal i rano stupanje u punu rodnost. Ključne reči: breskva, nektarina, gusta sadnja, rodni potencijal

UVOD
Breskva se po obimu proizvodnje u Srbiji nalazi na šestom mestu. Naša zemlja u svetskim razmerama spada u male proizvođače, ali se breskva kod nas smatra privredno značajnom vrstom. Kod nas se breskva najčešće gaji u obliku kotlaste krune i nepravilne palmete sa kosim granama sa razmakom sadnje 4 × 5 m i 4 × 3 m (Ninkovski, 1988). Pri podizanju novih zasada postavlja se nekoliko osnovnih pitanja: izbor sorte, izbor podloge i oblika krune koji u datim uslovima omogućavaju što bolje proizvodne a time i ekonomske rezultate (Gvozdenović, 1996). Veličković i Radivojević (1998) takođe navode da su osnovni preduslovi za postizanje visokih prinosa breskve izbor savremenih sistema gajenja, sorti, podloga, odgovarajuća agrotehnika, povoljni klimatsko-edafski uslovi. Danas se u proizvodnji breskve nalazi znatno veći broj sorti nego kod jabuke i kruške (Ognjanov, 2004). Veliki izbor sorti daje mogućnost ispitivanja gajenja pojedinih sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji. Gajenje breskve u gustom sklopu bi omogućilo olakšano, jeftinije i kvalitetnije izvođenje više operacija (rezidba, proreda, berba). Ispitivanjem gajenja breskve u gustoj sadnji u svetu bavili su se Erez (1980), Fideghelli i Grassi (1996). Kod nas je do sad ispitivanju gajenja breskve u gustoj sadnji poklonjeno malo pažnje.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Gordan Zec, istraživač-saradnik. Institut PKB Agroekonomik, Industrijsko naselje b.b. Padinska Skela.

115

Cilj istraživanja je uporedno ispitivanje rodnog potencijala nekih sorti breskve i nektarine u gustoj i standardnoj sadnji u uslovima Pančevačkog rita.

MATERIJAL I METOD RADA
Ispitivanja su obavljena u proizvodno – eksperimentalnom zasadu IRC PKB Agroekonomik u Padinskoj Skeli. Voćnjak je podignut 2004. godine sadnjom i okuliranjem podloge (vinogradska breskva) na stalnom mestu na površini od 1 ha. Tip zemljišta na kome je zasad podignut je ritska crnica sa visokim sadržajem gline. U gustoj sadnji je zastupljeno rastojanje 3,5 × 1 m, dok je standardna sadnja obavljena na rastojanju 4 × 4 m uz izbor kotlaste krune kao oblika gajenja. Standardni deo ogleda je podignut sadnjom sadnica. U zasadu sa gustim sklopom, breskva i nektarina se gaje u obliku kose kordunice. Radi formiranja krune u karakterističnom obliku, obavljeno je višekratno povijanje vođice pod uglom od 60 stepeni u odnosu na površinu zemljišta. Zelena rezidba je primenjena u toku formiranja i u okviru redovne agrotehnike, kao neizostavna mera smanjenja bujnosti. U zasadu je zastupljeno više sorti breskve (Autumn Glo, Sunprince, Early o Henry) i nektarine (Max 7, Morsiani i klon Stark RedGold-a „Vinčanka”). Merenja ispitivanih parametara su obavljena u prvoj i drugoj godini rodnosti zasada (2006. i 2007. god.). Obavljeno je prebrojavanje rodnih grančica, cvetova i zametnutih plodova radi dobijanja % zametanja plodova. U toku prve godine rodnosti ispitivanja su obavljena na prevremenim grančicama u gustoj sadnji i mešovitim grančicama u standardnoj sadnji. U drugoj godini cvetovi su prebrojavani na mešovitim grančicama u standardnoj i gustoj sadnji (slamaste rodne grančice su uklonjene rezidbom). Zametnuti plodovi su prebrojavani mesec dana posle oplodnje. Proređivanje plodova breskve i nektarine je neophodna agrotehnička mera. Rod se projektuje na osnovu načina gajenja, sortnih karakteristika, starosti zasada i drugih parametara i potom određuje intezitet prorede. Na osnovu prosečne mase plodova i optimalne opterećenosti stabala pojedinih sorti posle prorede plodova dobijena je i prosečna potencijalna rodnost zasada.

REZULTATI I DISKUSIJA
Parametri koji se prate na standardnim stablima koja se gaje u obliku kotlaste krune sa razmakom 4 × 4 m, su prikazani u tabeli 1. Sorte u gustoj sadnji su u prethodnim ispitivanjima (Zec i Čolić, 2007), ispoljile različitu bujnost. Rezidbom je ostavljen optimalan broj grančica u zavisnosti od bujnosti i razvijenosti stabla. Stabla sorte koja je najbujnija (Max 7) imaju najveći broj rodnih grančica (u 2006. god. 25, u 2007. god. 38). Broj cvetova i broj zametnutih plodova bio je najveći kod sorti Max 7 i Autumn Glo, a najmanji kod sorti Early O Henry i Sunprince. Procenat zametanja plodova se u 2006 god. kretao od 28% (Max 7) do 43% (Vinčanka). Uslovi za oplodnju u 2007. godini bili su optimalni, što je uticalo na odlično zametanje plodova (61% – Sunprince, 78% – Vinčanka). U obe godine ispitivanja stabla svih sorata u ogledu su morala da se proređuju da bi plodovi bili optimalne krupnoće.

116

Rodni potencijal ispitivanih sorti breskve i nektarine u standardnoj sadnji Table 1.187 10.8 14.125 4.5 12.437 9.625 4.3 5.4 7.250 8.1 14.687 6.2 6.1 5.5 281 79 28 8.812 3.500 4.062 Autumn Glo 2006 2007 Early O Henry 2006 2007 Sunprince 2006 2007 Vinčanka 2006 2007 Max 7 2006 2007 117 .9 10.062 7.2 6.Cropping potential per tree tial per ha 22 34 24 36 24 35 21 34 25 38 406 301 276 77 210 164 196 84 203 123 61 43 78 28 74 136 39 29 171 113 66 138 41 30 341 251 74 16. Cropping potential of examined peach and nectarine cultivars in standard planting system Sorta Cultivar Godina Year Broj rodnih Broj cvetova Broj plodova Zametanje Poten. rodnost Potencijalna grančica po stablu po stablu plodova po stablu rodnost po ha Number of cropNumber of Number of fruits (%) (kg) (kg) ping branches flowers per tree per tree Fruits bearing Cropping poten.Tabela 1.

245 33. rodnost Potencijalna grančica po stablu po stablu plodova po stablu rodnost po ha Number of cropNumber of Number of fruits (%) (kg) (kg) ping branches flowers per tree per tree Fruits bearing Cropping poten.8 9.505 13.680 27.110 27.260 22.6 4. Rodni potencijal ispitivanih sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji Table 2.060 10.6 23.540 27.7 170 271 136 172 119 163 162 245 203 306 132 178 54 195 40 106 34 98 58 154 81 229 51 121 32 72 30 62 29 59 36 63 40 75 39 68 5.515 13.6 7.3 9.118 15.5 19.1 15.3 4.5 24.360 12.Cropping potential per tree tial per ha Autumn Glo Early O Henry Sunprince Vinčanka Max 7 Morsiani 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 .5 21.7 15.3 16.3 22.4 9.5 17.6 9.6 24.7 11.7 16.930 12.255 26.9 4.6 3.645 Tabela 2.8 4.Cropping potential of examined peach and nectarine cultivars in dense planting system Sorta Cultivar Godina Year Broj rodnih Broj cvetova Broj plodova Zametanje Poten.6 24.

Kao u standardnoj sadnji i u gustom zasadu stabla sorte nektarine Max 7 su bila najbujnija. Najmanju potencijalnu rodnost po stablu (tabela 1) i po hektaru je imala nektarina Vinčanka i ona je iznosila (po stablu) u prvoj godini rodnosti 5. najveći procenat zametanja plodova zabeležen takodje kod nektarine Max 7. –24.3 kg po stablu ili 5. dok je u 2007. Slika 1. koje imaju cvetove raspoređene celom dužinom rodne grančice.3) i Morsiani 51 (15. god.125 kg /ha. god.5) kao i breskva Autumn Glo (15. pa je rezidbom ostavljen i najveći broj rodnih grančica u obe godine ispitivanja (2006. Najmanji broj cvetova i zametnutih plodova imale su breskve Early O Henry i Sunprince u obe godine ispitivanja.4 kg. Pomenute sorte formiraju cvetne pupoljke u gornjoj trećini rodnih grančica (slika 1) za razliku od ostalih ispitivanih sorti breskve i nektarine. Procenat zametanja plodova se u 2006. Broj cvetova i broj zametnutih plodova bio je takođe najveći kod sorte Max 7. Na osnovu projektovane rodnosti izvršeno je proređivanje. a najmanji kod breskve Early O Henry. kretao od 29% (Sunprince) do 40% (Max 7). Peach cv Early O Henry – open vase (fourth year) Najveći broj cvetova i zametnutih plodova je imala nektarina Max 7. Najmanji broj grančica po stablu su imale nektarine Vinčanka (15. Rezultati ispitivanja sorti nektarine i breskve u gustoj sadnji dati su u tabeli 2. –19. Rezultati zametanja plodova potvđuju navode Šoškića (1991) da zametanje plodova kod breskve zavisi od vremenskih prilika i sorte i kreće se od 31% do 82%. 8.9 kg a u drugoj 10.2 kg po stablu ili 10.Potencijalna rodnost je projektovana na osnovu razvijenosti stabla i karakteristika sorte.7). Breskva Early O Henry – kotlasta kruna u četvrtoj godini gajenja Picture 1.6 i 2007.6). 119 . god.187 kg/ha i u 2007. 16. Najveću potencijalnu rodnost je imala breskva Autumn Glo i to u 2006 god.

dok breskva Autumn Glo (slika 2) ima najveću potencijalnu rodnost i to u prvoj godini 16.Najmanju potencijalnu rodnost u zasadu guste sadnje imala je sorta Early O Henry.5 × 1 m) u poređenju sa standardnom sadnjom (4 × 4 m). 120 . četvrtoj godini gajenja.5 x 1 m. dobrog zametanja plodova i visokog rodnog potencijala se ne može preporučiti za gajenje u gustom sklopu na rastojanju 3. zbog izražene bujnosti. Peach cv Autumn Glo in dense planting system (sloping cordon) ZAKLJUČAK Sve ispitivane sorte breskve i nektarine u gustoj sadnji su ispoljile rodni potencijal koji obezbeđuje punu rodnost u drugoj godini rodnosti ili četvrtoj godini gajenja u poređenju sa kontrolnim ogledom čiji je prinos u četvrtoj godini gajenja bio duplo manji. Sorta nektarine Max 7 i pored velikog broja cvetova. Sve ispitivane sorte u uporednom ogledu su imale od 150% do 200% veću potencijalnu rodnost u gustoj sadnji (3. a u drugoj 33 t/ha. Furukava (1997) navodi da je produktivnost u zasadu breskve sa 2500 stabala /ha bila veća od zasada sa 1250/ha svake godine u periodu 1992–1996. Breskva Autumn Glo u gustoj sadnji (kosa kordunica) Picture 2. u drugoj godini rodnosti tj. Slika 2.2 t/ha. Ispitivane sorte su ispoljile razlike na osnovu kojih se mogu dati sledeće preporuke: Sorte breskve Early O Henry i Sunprince koje diferenciraju cvetne pupoljke u gornjoj trećini rodnih grančica su imale manji rodni potencijal. Obzirom da bi sorte sa takvim rodnim grančicama u daljem gajenju u gustoj sadnji ispoljavale premeštanje roda na periferiju krune ne mogu se preporučiti za gajenje u gustom sklopu.

10. Training systems are: in the standard system (4 × 4 m) – open vase.: Breskva i nektarina. F. 4. M. 9–19 (1998). RADIVOJEVIĆ. cropping potential 121 . Da bi se navedeni genotipovi mogli sa sigurnošću preporučiti za gajenje na rastojanju 3.: Savremeni trendovi u proizvodnji breskve u Evropi sa osvrtom na situaciju u našoj zemlji. ali je zbog male bujnosti i dobrog rodnog potencijala po stablu vrlo pogodna za gajenje u gustom sklopu. Sorta breskve Autumn Glo i nektarine Morsiani 51 su ispoljile visok rodni potencijal i pogodnost za gajenje u gustom sklopu. Zbornik I savetovanja Inovacije u voćarstvu i vinogradarstvu. In the parallel trial peach cultivars Autumn Glo.5 × 1 m neophodno je nastaviti sa ispitivanjem u postojećem ogledu. FIDEGHELLI. FURUKAVA. Key words: peach. GRASSI. All of examined cultivars in dense planting system have as characteristic high cropping potential and early entering into full bearing. 374. Acta horticulturae.: Izbor oblika krune za podizanje savremenih zasada breskve. GVOZDENOVIĆ. bearing of fruits and cropping potential were objects of examination. 13–18 (1996). 3. Number of cropping branches. nectarine. D. LITERATURA EREZ. 2.: Tradicionalni i savremeni sistemi proizvodnje breskve u Jugoslaviji. 465. Beograd. ČOLIĆ. D. CROPPING POTENTIAL OF PEACH AND NECTARINE UNDER DENSE PLANTING SYSTEM GORDAN ZEC Summary On the trial field of the IRC PKB Agroekonomik peach and nectarine orchard in the dense planting system (3. flowers and fruits per tree. 308–324 (1991). 165–169 (1988) OGNJANOV. V. Acta Horticulture. 114 (1980). dense planting system. Y. Zbornik naučnih radova.: Peach and nectarine medow orchard in temperate climates. Beograd.Nektarina Vinčanka je u gajenju na standardnom rastojanju 4 × 4 m ispoljila slabu potencijalnu rodnost po hektaru.5 × 1 m) was planted. ŠOŠKIĆ. NINKOVSKI. Nolit. Zbornik naučnih radova. 73 (2007). M. VELIČKOVIĆ. I. 159–163 (1996). 2. A. Zbornik naučnih radova. Acta Horticulturae. K.: Voćarstvo...: Productivity and tree growth in high density peach orchard. G. Nauka. 615-620 (1997).: Morfološke osobine stabla sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji. 19–24 (2004).: Fresh market peach meadow orchard: the mechanized and the intensive high – yield systems. ZEC. S.. and in dense system – sloping cordon. Early O Henry and Sunprince and nectarines Max 7 and Vinčanka (clone of Stark Red Gold) were planted.

Fenofaza cvjetanja je bila dosta ujednačena dok je fenofaza zrenja varirala u godinama istraživanja. cvetanje. viši naučni saradnik. kratak vijek trajanja breskve. sorta. godini na 277. Biotehnički institut. 56. zrenje.1 IZVOD: U radu su prikazani rezultati trogodišnjih ispitivanja osnovnih bioloških ososbina 23 novointrodukovane sorte breskve različitog vremena zrenja. po nama su sledeći: povraćaj zemlje bivšim vlasnicima (posebno u okolini Podgorice). U periodu ispitivanja prosječna vrijednost rodnosti se kretala od 1. Breskva kao najznačajnija voćna kultura u Rejonu Podgorice ima niz prednosti u odnosu na plodove proizvedene u rejonima sa kontinentalnom klimom. 122 .850. posebno u jeku turističke sezone.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Plodovi iste sorte sazrijevaju znatno ranije (15–20 dana). 1997). Ukupan broj stabala breskve se smanjuje sa 307. ODALOVIĆ A. proizvodni kapaciteti su smanjeni u poslednjoj deceniji (Prenkić i sar. godini. više od 80% zasada ove voćne kulture podignuto je u Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici. Novih intenzivnih zasada breskve na ovim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Ranko Prenkić. 6 (2007) STR. aromatičniji. loš kvalitet sadnog materijala.536 stabala u 1995. UVOD Proizvodnja breskve u Crnoj Gori skoncentrisana je u srednjem dijelu Republike. prinos. bolje obojeni i bogatiji su hranljivim materijama (Prenkić i sar. Ispitivane su fenofaze cvjetanja. Proizvodnja breskve u Crnoj Gori doživjela je pravu ekspanziju sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog vijeka.. naučni saradnik.. tako i na individualnom sektoru. dr Aleksandar Odalović. Plodovi su ukusniji. zastareo sortiment. 2002). sazrijevanja plodova i prinos.74 t/ha što je uslovila različita starost zasada breskve. Pored breskve u ovom rejonu treba intezivirati proizvodnju nektarine. kako na bivšem društvenom. Najnoviji statistički podaci govore da je 2006. 122–129. glavni razlozi ovakvog stanja.11 t/ha do 26. Ključne riječi: Breskva. godine ukupan broj stabala breskve bio 208. NOVI SAD PROUČAVANJE OSNOVNIH KARAKTERISTIKA NOVIH SORTI BRESKVE U SREDNJEM DIJELU CRNE GORE PRENKIĆ R..230 u 2000. Međutim. Podgorica. čiji su plodovi iz godine u godinu sve traženiji.

Agroekološki uslovi Podgoricu karakteriše mediteranska klima modifikovana uticajem obodnih visokih planina za razliku od užeg primorskog pojasa. Springcrest. veća za 0. Silver Room. podignut je 1993. Qwin Crest. Rita Star. White Crest. (1. Uzgojni oblik kod sorti breskve koje su podignute 1998.5 m. U jesen 2003. (1983) i Brazanti (1985) u više rejona Italije. Elegant Lady. Royal Glory. Sorte nektarine i breskve. godine je modifikovana palmeta. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena u Ogledno-proizvodnom zasadu DD „Plantaže“ na Ćemovskom polju u Podgorici u periodu 2004–2006. 123 . mart – 30.5°C.5 × 2. a kod sorti koje su podignute 1993. ovdje su ljeta toplija i suvlja. kvalitetnijih sorti. Podloga za sve ispitivane sorte je vinogradarska breskva. May Grand.3°C od destogodišnjeg prosjeka. Razmak sadnje je 4.prostorima je malo. godine je vitko vreteno (Fusseto).111 stabala/ha) sa 9 m2 hranidbenog prostora. Springbelle. kojem treba da preovladavaju kvalitetnije rane i sorte srednje epohe zrenja obzirom na zahtjev tržišta i specifične ekološke uslove. Proučavanje novih sorti breskve vršili smo radi izmjene strukture sortimenta. U periodu istraživanja ona je bila 15.7°C. Najveći broj novointrodukovanih sorti breskve. glavni razlog su nedostatak finansijskih sredstava i podsticajne mjere koje su u zadnje dvije decenije skoro sasvim izostale. Andrijana. Big Top i Redhaven. godine.0 × 2. tako i za različite agroekološke uslove. Osavremenjavnje breskvarske proizvodnje uslovljeno je i uvođenjem novih. Početak cvjetanja registrovan je datumom kada su primijećeni prvi otvoreni cvjetovi u pojedinih sorti breskve. Caldesi 2000. Rome Star i Morsiani. novembar) bila je 21. Godišnji tok temperatura vazduha u ovom rejonu nosi obeležja pripadnosti umjerenim geografskim širinama. godine podignute su dvije sorte nektarine. Razmak sadnje je 4. i 2003. Poznato je da brza dinamika stvaranja novih sorti breskve raznih epoha zrenja. odnosno zimskim mjesecima (januar-februar). May Crest. omogućili su izbor i preporuku najpogodnijih sorti za različite agroekološke uslove te zemlje (Ninkovski. Submediteranskog područja Crne Gore. jer su karakteristične tačke maksimuma i minimuma smještene u centralnim ljetnjim mjesecima (jul–avgust). postavlja ozbiljan zadatak izbora najboljih sorti kako za određeni period zrenja. Maria Marta.2°C. 1988). (1000 stabala/ha) sa 10 m2 hranidbenog prostora. Early Crest. Royal Gem. podignut je 1998. Temperatura je značajan činilac koji utiče na rastenje breskve. godine. Rezultate detaljnih proučavanja velikog broja novih sorti koje su objavili Fideghelli et al. njenu rodnost kao i na kvalitet samih plodova. Early May Crest. Prinos ispitivanih sorti utvrđen je mjerenjem mase svih plodova po hektaru. Venus i Maria Aurelia. Srednja godišnja temperatura vazduha za period od 10 godina (1990–2000) je iznosila 15. a kraj cvjetanja označen je datumom otpadanja kruničnih listića. U Ogledno-proizvodnom zasadu sve breskve su grupisane po vremenu zrijenja. godine. Srednja vegetaciona temperatura u periodu ispitivanja (01. White Lady. a zime vlažnije.0 m.

(tab. kao i kasnije cvjetanje sorte Redhaven i Rome Star (15.06. Stanje agroekoloških uslova na ispitivanom lokalitetu. a najkasniji završetak sorte Redhaven. kao što je to slučaj kod drugih voćnih vrsta (Baldini i Scaramuzzi. osrednje dubine. u prvom redu temperature i padavine uticale su na vrijeme cvjetanja proučavanih sorti.7 mm/m2. a srednja godišnja temperatura u periodu istraživanja za Podgoricu je 15. karakteriše specifičnost mediteranske klime.08.). kada su padavine u pitanju. Prosječna vegetaciona suma padavina za period istraživanja je bila svega 154. a najkasnije sorte Morsiani (04.08.) i sorte White Lady i Maria Marta (14.). dok je kapilarni uspon vode vrlo mali. Venus (09. Uticaj agroekoloških uslova u ispitivanom rejonu doprinijelo je da su sve ispitivane sorte svrstane u grupu rano do srednje cvjetnih sorti (Bellini et al. načina rezidbe i bujnosti (Bulatović. Prema navodima Ognjanova (1991) neophodno je da temprature od 1.03. Rome Star.).).06. malog vodenog kapaciteta tako da sva voda od padavina ponire i ispira hraniva u dublje slojeve. cementno smeđe. 2.). Royal Gem i Big Top (09.Padavine uz temperaturne uslove imaju svakako najveći značaj za intenzivno i rentabilno gajenje breskve.). Fenofaza cvjetanja najviše zavisi od bioloških. Podgorički rejon.) konstatovali smo da ne postoji korelacija između vremena cvjetanja i vremena zrijenja kod različitih ispitivanih sorti breskve.08. Trajanje fenofaze cvjetanja ispitivanih sorti breskve u rejonu Podgorice je zabilježeno 3–5 dana duže u odnosu na ispitivanja Bulatovića i Mratinić (1996). (tab. Oni su svoja istraživanja obavljali u rejonima sa nižom godišnjom temperaturom. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Fenofaza cvjetanja u ispitivanih sorti breskve bila je dosta ujednačena u godinama istraživanja. 124 .) i Maria Aurelia (13. Treba istaći da pojedinih godina na lokalitetima izloženim češćim poznim proljećnim mrazevima i dan-dva ranije cvjetanje može imati vrlo teške posledice. Qwin Crest. Nažalost raspored ovih padavina je nepovoljan. Maksimalne količine padavina su u dva poslednja mjeseca u godini (XI–XII). što se negativno odražava na proces rasta i plodonošenja breskve. Zato uspješnog i intenzivnog gajenja breskve u rejonu Podgorice nema bez navodnjavanja. Early May Crest (03.5°C. 1 i tab. 1). formirano na moćnim fluvioglacijalnim. Sve ispitivane sorte prema međunarodnom deskriptoru IBPGR.)..03. posebno sredinom vegetacije. i Maria Aurelia (27. 2. Vrijeme zrijenja breskve je varirao u trogodišnjem periodu ispitivanja. u zasadu breskve.03. 1992). Najraniji početak cvjetanja u prosjeku je imala sorta Rita Star (06. marta budu ravne ili veće od 8°C u periodu 14–15 dana da bi otpočela fenofaza cvjetanja.) i Qwin Crest (05.03. dok je suma godišnjih padavina izuzetno visoka (iznad 1500 mm/m2 vodenog taloga).06. Značajno je napomenuti i rano cvjetanje sorti Springcrest (08.). vrste podloge.). Analizirajući (tab. što se potvrdilo i u našim istraživanjima. kamenito-šljunkovitim naslagama. Energija cvjetanja kod proučavanih sorti breskve kretala se u intervalu od (9 dana) kod sorte Rome Star do (17 dana) kod sorte Qwin Crest. tako da se njihov deficit javlja u periodu jun–avgust. klimatskih i orografskih činilaca kao i od starosti sorte. Fenofaza zrijenja u ispitivanih sorti breskve pokazuje da su za berbu prosječno najranije pristigle sorte Early Crest (02. 1984). Zemljište je skeletoidno. a minimalne u julu i avgustu. 1982).03.03.). svrstane su u grupu od veoma ranih pa do kasnih sorti. ali uglavnom slabo korisna jer je zemljište skeletno.

Springbelle 8. 19.03. 21.03.03. May Grand 15. 19. 16.03. 24. 11. 16. Springcrest 7.03.03.03. White Crest 5. Kraj cvjetanja Energija cvjetanja The end of Duration flowering 23.03. 20. Redhaven 17.03. Morsiani 22. Royal Gem 13.03. 20. Maria Marta 19.03. Vrijeme cvjetanja sorti breskve (2004–2006) Table 1.03. 17. 14. 22.03.03.03. 27. Caldesi 2000 10.03. 16.03. 12.03. 26. 10.03.03. Early May Crest 3.03.03. 13.03.03.03.03.03.03. 15. 09. Qwin Crest 4.03.03. 26. 23. Rita Star 11.03. 16. Venus 23.03. Rome Star 21. 18. The time of flowering of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1.03. 16. Andrijana 9.03.03. 20. 16. 23.03.03. 21.03. 06.03.03. Tab. 22. White Lady 18. Elegant Lady 20.03. 09. 27. 15.03. 19. 11. 14. 16. 10.03.03. 15.03. Royal Glory 14.03.03. 10. May Crest 6. 17. 26.03. 11.03. 22. (1994) i Forgle i Scorza (1982) navode da su veće amplitude u vremenu zrijenja zabilježene kod sorti ranije epohe zrijenja nego kod sorti srednje kasne i kasne epohe zrijenja u različitim agroekološkim uslovima.03. 26.03. 13. 10. 23.03. 20.Nicotra et al.03. 27. 19. 22. Puno cvjetanje Flowering onset Full blom 11. Maria Aurelia Početak cvjet. 11. Big Top 16.03.03. 1. 125 . 24. 26. 13. 12 13 17 13 13 12 12 11 12 10 11 11 12 11 11 12 13 12 11 9 13 13 15 17.03.03.03.03. 08. Silver Room 12.03. Early Crest 2. 15.03. 19. 13.03.03. 20. 09. 10.03.03. 19.03.03.03.03. 14.

09. Early May Crest 3.07.06.05.07.11 t/ha) i Maria Aurelia (2. 18.06.07. Early Crest 2.08.06.06.07.05 t/ha). 21. Vrijeme zrenja kod većine ispitivanih sorti breskve u velikoj mjeri se poklapaju sa istraživanjima.08.06. 15. 16. 12.06.06.06. 15. 11. kao i sorte White Crest (4.Tab.06. Venus 23. Andrijana 9.). 15. (0) –33 –32 –30 –25 –23 –20 –18 –17 –16 –12 –10 –9 –9 –8 –1 0 +10 +11 +13 +15 +30 +35 +39 Prema Gvozdenoviću (1997) sorta Redhaven u Kontinentalnim uslovima Vojvodine sazrijeva u intervalu od 20–30.47 t/ha). Springcrest 7. 15.06.06. vidi se da je nejednak prinos plodova breskve po hektaru. Redhaven 17. 21.07. 1983). 20. White Lady 18.07. 30.06. (tab. 05. May Crest 6. 21. 01.06.08. 04. 20. 23. 27. 27.07.06. Big Top 16.06. 02. 05. 27.07.08. – – 2005. Silver Room 12.05. Najslabiji prinos imale su sorte Venus (1.00 t/ha) i Andriana (16.06.06. 18.06.06. Rita Star (20.06. 20. 09.06. 29. 12.06. Iz dobijenih rezultata.08. 29.06. 26.06. 24. Maria Marta (26. 13.08. 18.06. 09. 3. 03. 16. 12. 15.08.06. 14. 06.06. 06.07.06. 14.06. Elegant Lady 20. 27. 29. 18.08. Odalovića (2002). 20. 25. 30.06. 29.74 t/ha). 08. The time of ripening of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1. 02. 19.06. 11.14 t/ha) i May Grand (7. 09. Morsiani 22. 20.06.07. X 02.08.06. dok su Mediteranski uslovi u rejonu Podgorice uslovili za oko dvije do tri nedelje raniji početak fenofaze zrijenja kod standardne sorte Redhaven. Takođe ista pojava je konstatovana i kod sorte Springcrest u okolini Bolonje (Bassi i Intrieri.07. 19.07. 03.07. 05. 13.06. Caldesi 2000 10. Rome Star 21.06. 27. 06. 25.06. 2. Qwin Crest (6.07.07. White Crest 5. 18. May Grand 15.06. 18.06.06. 01. 28. Najveći prinos su imale sorte Royal Glory (26. 04. 23. 25.06. Rita Star 11.06.06. 2006. Royal Glory 14. Qwin Crest 4.07. 03.06. 10.06. 126 .07. 17.06.06.07. 22.07. Vrijeme zrenja sorti breskve (2004–2006) Table 2.06.07. 14. Maria Aurelia Zrenje –Ripening 2004.06.93 t/ha). Royal Gem 13. 16. 16.06. Pored navedenih sorti visok prinos je zabilježen i u sorte Springbelle (18. 19.06. jula.20 t/ ha) i Elegant Lady (19. 18.18 t/ha).06. 21.06. 07. 10. Maria Marta 19. Springbelle 8.08.22 t/ha). 13.07. 10. 20. 19.06. 04. 26.06.06. 26.06.06.55 t/ha).

80 1. Big Top 16.55 19.18 6.18 13.64 12.47 9. Rodnost sorti breskve (2004–2006) Table 3.73 15.44 Prosječni prinos – Average yield t/ha 13.21 25. Early May Crest 3.07 15.90 12.13 3. Royal Glory 14.05 kg/stablu 13.50 21.22 13.30 12.14 4. 3. t/ha 13.45 9.76 10. Morsiani 22.88 20. Rita Star i Elegant Lady 127 . Maria Aurelia 2004.78 12.49 18.12 13.00 14.66 17. Andrijana 9.83 2. Maria Marta.80 13.93 10. Za svaku posmatranu godinu nije bilo linearnog povećanja prinosa kod svih ispitivanih sorti brekve i nektarine. godini. Elegant Lady 20.55 15.92 9. May Grand imale su konstantno nisku rodnost što nije posledica uslova spoljne sredine.24 26. Venus 23.03 29.40 15.88 8.63 18.11 2.74 7. pojedine novostvorene sorte. Qwin Crest 4. May Crest 6.63 18. Royal Glory.18 12.20 13.77 0.74 7. i 2006.55 26.04 20.14 4.92 9..88 20.18 6.24 26.40 15.46 6.98 0.26 18.96 6.82 26.82 8. već su drugi biološko-fiziološki faktori uticali na ovu pojavu.20 13. S obzirom da su novostvorene sorte u periodu pune rodnosti ipak je njihov prinos bio niži od istraživanja (Nicotra et al. već se prinos neznatno povećavao ili smanjivao u zavisnosti od godine istraživanja.96 8.47 9. Qwin Crest.80 1. White Lady 18. May Grand 15. t/ha 10.59 12. Međutim. 1998).97 27.22 13.32 3.23 14.35 5.60 6.51 11.55 19. Novointrodukovane sorte Venus i Maria Aurelia su u periodu početne rodnosti tako da se njihov prinos povećavao u 2005.63 18. Caldesi 2000 10.Tab. Royal Gem 13.01 16.74 7.80 13. Rita Star 11.67 13.45 23. Silver Room 12.13 25.00 16. Maria Marta 19.22 13.60 15.19 14. što je i karakteristično za njihov početni ontogenetski stadijum.05 Prinos ispitivanih sorti breskve znatno je varirao po sortama što ukazuje na njihovu različitu rodnost prouzrokovanu nejednakom genetskom osnovom kao i različitim uticajem agroekoloških uslova.55 14.24 17.19 20. Rome Star 21.93 15.57 3.80 13.67 16.93 15. Early Crest 2. Springbelle 8.38 8. Redhaven 17.14 5.18 13.80 20.55 26.43 7. White Crest 5.11 2. White Crest.40 15.70 2006. 1994.85 11.80 – – 2005. Medin.73 12.75 15.73 12. Springcrest 7.60 6.47 9. The cropping of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1.55 26.55 19.20 13.20 13.59 9. Značajno je navesti i pojedine novointrodukovane sorte.93 11.20 13.76 10. t/ha 16.

Novi Sad. 128 .55 t/ha). Newslines. NINKOVSKI. 143–165. White Crest (4. V. Novi Sad. WATKINS. vol. FIDEGHELLI. Beograd. Maria Marta (26. a najkasnije u sorte Maria Aurelia (13.47 t/ha).: Introducione di 5 nuove pesce da consumo. A. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dobijenih trogodišnjim proučavanjem može se zaključiti sledeće: – Cvjetanje ispitivanih sorti breskve značajno je uslovljeno agroekološkim uslovima ispitivanog lokaliteta.: Descriptor list for peach. S..).. R.: Il Pesco. Proizvodnja hrane. ODALOVIĆ. BRAZANTI.. (1988). BELLINI. E.20 t/ha) i Elegant Lady (19. FORGLE. OGNJANOV. a najmanji u sorti Venus (1. L. nettarine.. 1984). BULATOVIĆ. MEDIN.93 t/ha). Prolom Banja. R. Roma.74 t/ha). R. E. BULATOVIĆ.: Razvitak embriona breskve i njihova kultura in vitro. Rome. – Naranije prosječno zrijenje zabilježeno je u sorte Early Crest (02. Qwin Crest (6. POMARICI. (2002). 24 (1997).: Savremeno voćarstvo.08.14 t/ha) i May Grand (7.. P. 271–272 (1982). R.: Breskva.. Doktorska disertacija.: Proizvodnja voća u Crnoj Gori. 25–27 (1983).. 17.06. Beograd. Zagreb. A.. FIDEGHELLI.koje su pokazale ujednačenu i visoku rodnost u periodu istraživanja što predstavlja značajnu činjenicu koja ide u prilog njihovom daljem širenju u proizvodnji. W. IBPGR Secretariat. GVOZDENOVIĆ.. E. G. Nolit. percoche. D. MOSER.: Biotehnološke osnove voćarstva. ODALOVIĆ. Sve ispitivane sorte breskve prema prinosu spadaju u grupu niskih do visoko produktivnih sorti (Bellini et al. (1982). (1992). DELLA STRADA. A. Hort Science. Roma. CONTE. PRENKIĆ. (1997). MRATINIĆ. Beograd. (2002). (1998). Frutticoltura. (1994). 47. I. Vučje.: Sentry Peach. INSERO. F. Frutticoltura 2. Poljoprivredni fakultet... A.. C. 9–10. S. C. E. PRENKIĆ.. Beograd. Međunarodni naučni skup.: Pomološke osobine novih sorti breskve (Prunus persicae (L. 83–94 (1985). (1996). SCORZA.11 t/ha).) Batsch) u rejonu Ćemovskog polja.. ROSATI. LITERATURA BALDINI.05 t/ha).: Pesco da consumo fresco. zbornik radova. Rita Star (20.: Stanje i mogućnosti razvoja voćarstva u basenu Skadarskog jezera. E. – Ispitivane sorte breskve u pogledu vremena cvjetanja nalaze se u intervalu od rano do srednje cvjetnih sorti. Nolit. LIVERANI. Porečje. (1984)..: Breskva i nektarina. R. Alfa. PAJOVIĆ.: Monografia di cultivar di pesco. Frutticoltura anni 80.: Breskva. L.. NICOTRA.) – Najveći prosječni prinos bio je u sorti Royal Glory (26. Stanje i mogućnosti razvoja. O. ODALOVIĆ. (1991). SCARAMMUZI.. Doktorska disertacija. A. A.22 t/ha). Maria Aurelia (2.

prinos. 129 . Rita Star (20. – The earliest ripening showed cultivar Early Crest (2st June). Maria Marta (26.THE STUDIET PRIMARY CHARACTERISTICS NEW CULTIVARS PEACH IN MIDDLE REGION MONTENEGRO PRENKIĆ R. sorta.93 t/ha). zrenje.47 t/ha). cvetanje.22 t/ha). White Crest (4.. ODALOVIĆ A. while the lowest one was recorded with the cultivars Venus (1. Summary In compliance with a three – year study results (2004–2006).11 t/ha) Maria Aurelia (2. Key words: Breskva.14 t/ha) i May Grand (7. while the latest one showed Maria Aurelia (13th August). the following conclusions may be inferred: – The flowering studiet peach cultivars dependet on the agroecological conditions within the stated region – The studiet peach cultivars in flowering time range in the interval from early to mid flowering cultivars. – The highest average yield was recorded with Royal Glory (26.74 t/ha). Qwin Crest (6.55 t/ha).20 t/ha) i Elegant Lady (19.05 t/ha).

. BRANISLAVA GOLOŠIN1. Areal rasprostiranja drena obuhvata srednju. 2 Mr Goran Jaćimović. SLOBODAN CEROVIĆ1. NOVI SAD MORFOMETRIJSKE OSOBINE PLODOVA ODABRANIH GENOTIPOVA DRENA SANDRA BIJELIĆ1. crvene ili žute plodove veličine masline. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. gde se list i plod koriste kao antidijaretik. „Path koeficijent analizom“ utvrđene su međusobne korelacione zavisnosti najvažnijih svojstava. centralnu i jugoistočnu Evropu i jugozapadnu Aziju. Kišgeci (2002) navodi da drogu drena čine plodovi (Corni Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Sandra Bijelić. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ1. a i danas nalazi upotrebu u farmaciji i medicini. 130 . zavisno od genotipa i porekla. asistent. Dren je samonikla žbunasta biljka ili niskostablašica visine 7–8 m. prof.. path koeficijent analiza. Departman za ratarstvo i povrtarstvo. dr Branislava Gološin. BRANKO VIDICKI3 IZVOD: Sa dva lokaliteta odabrano je po šest genotipova drena sa kojih je uzet uzorak od 30 zrelih plodova i izvršena su merenja dužine.). 3 Prof. UVOD Rod Cornus obuhvata oko 40 vrsta žbunova i stablašica. 2003). Pokrajinski Sekretarijat za obrazovanje i kulturu.. dr Branko Vidicki. prof.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. red. red.. morfometrijske osobine. koristila se još u tradicionalnoj medicini za lečenje oboljenja organa za varenje. među kojima je najznačajniji dren (Cornus mas L). Samo nekoliko vrsta ovoga roda ima upotrebljive plodove. dok je uticaj širine i dužine ploda uglavnom indirektan. GORAN JAĆIMOVIĆ2. red. Sadržaj askorbinske kiseline je vrlo visok. Departman za voćarstvo. asistent. od kojih se većina koristi u dekorativne svrhe. Genotipovi sa staništa Fruške gore ispoljili su bolja morfometrijska svojstva plodova i veću podobnost za dalji selekcioni rad. preko mase ploda. Pravce selekcije drena prvenstveno treba usmeriti na veću masu ploda. širine i mase ploda.4 mg/100 g ploda (Pirlak i sar. dr Cerović Slobodan.4–120. kao svojstvo koje je u najjačoj direktnoj korelacionoj zavisnosti sa masom mezokarpa. Dren je i lekovita biljka. 56. Novi Sad. vinogradarstvo. mase mezokarpa i koštice i utvrđen je randman. prof. Ključne reči: dren (Cornus mas L. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. Daje nakisele. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. 6 (2007) STR. 130–137. dr Jelena Ninić-Todorović. a može dostići i 97. što je oko dva puta više u odnosu na plod narandže.

Zreli plodovi odabranih genotipova obrani su u toku avgusta meseca 2006. ili u vidu različitih prerađevina (džem. ukusu plodova i njihovoj hranljivoj vrednosti. 2000). MATERIJAL I METOD Sa dva lokaliteta. starosti i habitusa stabla. te genotipovi jako variraju u vremenu plodonošenja. dok je kod najbitnijeg selekcionog svojstva – mase mezokarpa. Populacije sejanaca su veoma raznolike. Metoda Path coefficients analysis (“koeficijenti puta”) korišćena je kao praktični postupak za izračunavanje i testiranje pojedinačnih vrednosti „koeficijenata puta“ i parametara višestruke (multiple) regresije. a potom i oplemenjivanje na poboljšanje osobina ploda. obliku. Izdvojene selekcije na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu ističu se po krupnoći i masi ploda (Korać i sar. Na našim prostorima.. te izdvajanje osobina ploda na koje treba usmeriti pravce dalje selekcije. Od suvih drenjina dobija se osvežavajući čajni napitak. U cilju komercijalne proizvodnje drena neophodno je najpre izvršiti selekciju i umnožavanje izdvojenih genotipova iz prirodne populacije. a i vreme prerade je vrlo produženo obzirom da su razlike u zrenju i do dva meseca (Korać i sar. koji se često koristio kao lek protiv groznice.fructus) koji sadrže tanine. 2004). Rezultati merenja prikazani su tabelarno i obrađeni odgovarajućim statističkim metodama. značajnost razlika sredina testirana LSD testom. 1996).. te mogu biti dragocen izvor donora u budućem oplemenjivačkom programu drena. Sekundarna svrha rada je da prikaže primenu metode „Path koeficijent analize“ u korelacionoj analizi u sistemu povezanih promenljivih. organske kiseline. odnosno izdvajanje genotipova koji bi svojim morfometrijskim osobinama mogli biti interesantni za dalji oplemenjivački program. kao npr. šećere. iz prirodne populacije sa staništa na Fruškoj gori (lokalitet Velika Remeta) i iz urbane sredine – lokalitet Poliklinika. skorbuta (Ercysly. Drvo drena poznato je i po svojoj velikoj čvrstoći i izuzetno je cenjeno u drvnoj industriji. mase ploda. boji. tako i najviše zbog visoke upotrebne vrednosti plodova. sluzi. obzirom da njegovi plodovi sazrevaju bez pesticida ili uz njihovu minimalnu upotrebu. žele.. radi utvrđivanja varijabilnosti svojstava. sirup. sok. „Path koeficijent analizom“ utvrđene su međusobne korelacione zavisnosti najvažnijih svojstava. Istraživanja hranljive vrednosti plodova drena između ostalog fokusirana su i na sadržaj materija koje imaju važnu ulogu u sprečavanju nekih od bolesti. Cilj ovog rada upravo je prvi korak u selekciji drena.). pektine i dr.. a zatim su utvrđeni i randman i sadržaj suve materije mezokarpa. na selekciji drena se radi već petnaestak godina. rakija. 131 . vino. Proizvodnja drena u arealu njegovog rasprostiranja ima trend rasta. kod svake ispitivane osobine prikazan je koeficijent varijacije (CV). mezokarpa i koštice. godine i na uzorku od 30 plodova po genotipu izvršena su morfometrijska merenja dužine i širine ploda. krupnoći. kako zbog dekorativnih osobina. kao i plodonošenja odabrano je za dalju selekciju po šest genotipova. Zreli plodovi drena mogu se konzumirati u svežem stanju. Potrošači širom sveta sve više pokazuju interesovanje za prirodne visoko kvalitetne plodove. kakve upravo ima dren. Naša zemlja je veoma bogata u populacijama drena. Takođe. u kojima su mnoga stabla nastala kao spontani sejanci divljih formi. marmelada. pekmez. na osnovu ujednačenog rasta.

0 14.6 2.4 2.0 13.4 Dužina ploda Fruit lenght (mm) Masa mezokarpa Flesh weight (g) Širina ploda Fruit width (mm) Masa koštice Stone weight (g) Masa ploda Fruit weight (g) PC1 Poliklinika Policlinic PC2 PC3 PC4 PC5 PC6 Prosek – Average SD – St.0 15.1 0.2 16.9 0.3 0.5 1.9 0.4 84.7 9.6 17.00 0.7 85.0 20.. 2005).3 2.9 85.0 85.4 1.4 0.8 13.8 86.7 13. of variation 16. Morfometric fruit traits of selected cornelian cherry genotypes at localities Policlinic and Fruška gora (Novi Sad) Randman Flesh/Stone ratio (%) 82. 1960.11 2.1 86.06 2.7 2.0 2. danas se intenzivno radi na selekciji i oplemenjivanju drena u mnogim zemljama bogatim u populacijama drena: Ukrajini (Klimenko.0 13. Imamaliev.5 0.1 3.5 0.22 2.7 14.7 2.4 2.0 Lokalitet Locality Genotip Genotype .4 0.26 2. Češkoj.8 82.1 15.4 2. Srbiji (Ninić-Todorović i sar.3 80.8 13.3 0.6 84.4 8. Turskoj (Pirlak i sar.2 18.4 20.1 3. 2006).1 2. U cilju izdvajanja genotipova koji bi mogli biti interesantni za dalji oplemenjivački program. 1977).0 8.24 132 Suva materija Dry matter (%) 16. 1).4 0.0 19.22 2.9 13. Obzirom na veliki značaj drena kao zdravstveno bezbedne hrane.49 2.4 0.6 13.3 15.9 12.4 0.20 0.9 2.6 2.1 2.3 0.2 14.2 15.4 2.5 2.4 0.2 19.4 18. 2004).9 0.0 19.4 14. 2003).1 0. izvršeno je merenje morfometrijskih osobina plodova (tab.73 2.0 18. Tab. of variation FC1 Fruška gora Fruška gora FC2 FC3 FC4 FC5 FC6 Prosek – Average SD – St.7 LSD za poređenje mase mezokarpa plodova ispitivanih genotipova drena: LSD 0.8 15.6 2.4 2.8 13.9 19.04 2.8 19.4 16.5 1. Bugarskoj.7 18.7 14.7 89.05 0.5 2. Austriji..1 16.33 2.4 0. Morfometrijske osobine plodova izdvojenih genotipova drena sa lokaliteta Poliklinika i Fruška gora Table 1.1 14.18 2.REZULTATI RADA I DISKUSIJA Značajnija istraživanja na selekciji drena iz prirodnih populacija datiraju od 60-tih godina (Rudkovski.0 13.0 84.5 84. Slovačkoj.3 0.01 0.0 16.18 2.4 0.2 16.3 85. deviation CV – Coeff.6 2.4 0.5 0.2 15.9 4. (Brindza. deviation CV – Coeff.8 5.6 15.4 0.10 1.5 0.6 4.7 14. 1.3 1.4 20.7 17.18 LSD 0.

. 133 . te manje mase mezokarpa i manjeg randmana. ovi drenovi imali su i znatno veći koeficijent variranja dužine i širine ploda.9%). takođe se može uočiti njihova veća ujednačenost: statistički značajna razlika u masi mezokarpa pojavila se samo u jednom slučaju.4 g).6 mm veću dužinu ploda (19. u odnosu na 3.4%.. jer path-koeficijenti ne pokazuju samo međusobne odnose između nezavisno i zavisno promenljivih (direktne efekte specifičnih osobina ploda na masu mezokarpa). u odnosu na 3. Opis ove metode je prvi put publikovao Wright (1921). Prema podacima iz tab. 2006). kao i po visokom randmanu) posebno se može izdvojiti genotip PC4. što je od velikog značaja za bolje uočavanje njihove međusobne povezanosti.7%). Path metod daje detaljniju sliku odnosa između ispitivanih promenljivih nego prosti koeficijenti korelacije. Y). ali je sadržaj suve materije drenova sa Poliklinike (16. odnosno udeo mezokarpa u masi ploda kod fruškogorskih drenova iznosio je 85. i ostali autori navode veliku varijabilnost u morfometrijskim osobinama ispitivanih genotipova drena (Ercysly. Naime. Brindza. Širina ploda i masa koštice obe ispitivane grupe drenova bile su jednake u proseku (13.4% i bio je veći za 1.Prosečna vrednost mase mezokarpa kod Fruškogorskih drenova (2. bolja morfometrijska svojstva plodova i u krajnjoj liniji njihova veća podobnost za dalji selekcioni rad. Path analiza omogućava da se identifikuju svojstva koja najviše utiču na masu mezokarpa ploda ispitivanih populacija drena.5% kod fruškogorskih drenova) i mase mezokarpa (CV=20.9 mm odnosno 0. 2005). Kod drenova sa Poliklinike. Takođe.5 mm). Međusobnim poređenjem mase mezokarpa (kao krajnjeg selekcionog cilja) odabranih genotipova drenova iz fruškogorskog lokaliteta. po morfometrijskim osobinama ploda (dužini i masi ploda i mezokarpa. 2004.0 g). tj. i masa plodova drenova sa Fruške gore (2. a naročito mase ploda (CV=18.3% u odnosu na genotipove sa Poliklinike. dok novija istraživanja osnovnih karakteristika ove metode i njenih primena navodi Li (1975). 2 mogu se konstantovati veća ujednačenost genotipova poreklom iz prirodne populacije Fruške gore.1 mm) u odnosu na genotipove sa Poliklinike (17. PATH-koeficijent analiza Da bi se mogle ustanoviti uzročno-posledične veze između ispitivanih svojstava i mase mezokarpa (zavisna promenljiva. tj. Randman. Pored path-koeficijenata (p).5 g u proseku) bila je za 0. Zavisno od regiona gajenja. drenovi poreklom sa Poliklinike imali su i neujednačenije plodove po ispitivanim osobinama. indirektan efekat specifičnih osobina ploda na zavisno promenljivu preko drugih osobina ploda (Kang et al. Pored manje dužine i mase ploda. 1983). Genotipovi poreklom sa Fruške gore imali su u proseku za 1.26 g) i vrlo visok randman – čak 89%.2 g) je značajno veća u odnosu na masu plodova sa Poliklinike (2. tablično su prikazani i prosti koeficijenti korelacije (r) između ispitivanih morfometrijskih osobina.3%. utvrđivanje jačine uticaja pojedinih svojstava na masu mezokarpa.2 g veća u odnosu na masu ploda drenova sa Poliklinike (prosečno 2. urađena je analiza koeficijenata putanje (path-koeficijent analiza). poređenjem genotipova FC2 i FC4. Genotip FC2 imao je najveću masu mezokarpa (2.3 g). već takođe pokazuju i međusobne odnose između nezavisno promenljivih u njihovom zajedničkom uticaju na zavisno promenljivu. a na osnovu LSD-testa. što je dobijeno i u ranijim istraživanjima (Ninić-Todorović i sar.5%) bio veći u odnosu na drenove iz Fruške gore (14.

Path koeficijent analiza uticaja ispitivanih svojstava ploda na masu mezokarpa drena iz prirodne populacije sa Fruške gore (tab.78** 0. 4) pokazuje značajno visok direktan uticaj mase ploda (p34 = 1. Path koeficijent analiza pokazuje da je direktan efekat širine ploda (p24 =–0. 3) najveći.71**).0123) znatno manji nego što to pokazuje prost koeficijent korelacije (r = 0. Posle mase ploda. Takođe treba istaći i značajan indirektan pozitivan efekat dužine ploda preko mase ploda na masu mezokarpa (r13p34 = 0.85% (R2) varijabilnosti mase mezokarpa plodova drena sa lokaliteta Poliklinika. a na lokalitetu Fruška gora– širina ploda (r = 0.6009.9820) i dužina ploda (p14 = 0. shema 1).0053) na masu mezokarpa ploda. Veća širina i dužina ploda. pri čemu je najjača korelacija na lokalitetu Poliklinika bila između dužine i mase ploda (r = 0. pri čemu je na oba lokaliteta masa ploda ispoljila najveći uticaj (r = 0.56* 0. Najslabije korelacione zavisnosti na oba lokaliteta utvrđene su između dužine i širine ploda. path koeficijenti pokazuju znatno manji (i negativan) direktan uticaj dužine i širine ploda na masu mezokarpa.7751.48* Masa ploda Fruit weight 0. dakle nisu direktno vezana svojstva sa ma134 .99** odnosno r = 0.85**).97**).7451. Na lokalitetu Poliklinika (tab.85** 0. 2. Simple correlation coefficients among three investigated traits and flesh weight Lokalitet Locality Poliklinika Policlinic Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Dužina ploda Fruit lenght Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Širina ploda Fruit width 0.85** 0.71** 0. odnosno r23p34 = 0. shema 1).30* – – 0.Tab. statistički visoko značajan direktan uticaj na masu mezokarpa imale su masa (p34 = 0. Za razliku od prostih koeficijenata korelacije.85**). najveći uticaj na masu mezokarpa na lokalitetu Poliklinika imala je dužina ploda (r = 0.74**). Navedena svojstva objašnjavaju 98. ova svojstva su značajno indirektno pozitivno uticala na masu mezokarpa preko mase ploda (r13p34 = 0. Prosti koeficijenti korelacije između tri ispitivana svojstva i mase mezokarpa Table 2.0257). 2) uočava se da sva ispitivana svojstva statistički značajno ili visoko značajno utiču na masu mezokarpa. širina ploda imala je značajan pozitivan indirektan uticaj na masu mezokarpa preko dužine ploda.78**). i znatno više preko mase ploda (r12p14 = 0. Međutim.97** Analizom prostih koeficijenata korelacije (tab.8313). Međutim.60* 0.74** – 0. Značajne korelacije dobijaju se i poređenjem svojstava međusobno. a na lokalitetu Fruška gora između širine i mase ploda (r = 0.79** Masa mezokarpa Flesh weight 0.99** Fruška gora Fruška gora 0.

9820** – 0.2593 Koeficijent determinacije – Coeff. ali preko veće mase ploda indirektno rezultiraju i značajno većom masom mezokarpa. Tab. of determination: R2=0.9654 Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Rezidualni efekat– Residual effect: μ = 0.0257** –0.0184 –0.8510 0. 4.7752 0. Analiza direktnih i indirektnih uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa drena sa lokaliteta Poliklinika Table 3. Analysis of direct and indirect influences of tested traits on Cornelian cherry flesh weight at natural population from locality Fruška gora Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Direktan uticaj Direct effect Indirektan uticaj preko: Indirect effect via: dužine ploda Fruit lenght širine ploda Fruit width mase ploda Fruit weight Total ry –0.1073 Koeficijent determinacije – Coeff. a znatno slabiji dužina i širina ploda.0124* 0.0217 –0. Dužina.0307 –0. Analysis of direct and indirect influences of tested traits on Cornelian cherry flesh weight at Policlinic locality Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Direktan uticaj Direct effect Indirektan uticaj preko: Indirect effect via: dužine ploda Fruit lenght širine ploda Fruit width mase ploda Fruit weight Total ry 0.28% varijabilnosti mase mezokarpa.som mezokarpa.0086 – –0. širina i masa ploda kod ispitivanih genotipova sa Fruške gore objašnjavaju 93.0060 – –0.9885 Tab. 3.0215 0.0053** – –0.8313* 0.0290 1. koji navodi da je najjači direktan uticaj na masu ploda imala masa mezokarpa.5616 0.0091 –0.9940 Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Rezidualni efekat– Residual effect: μ = 0.7070 0.7451* – 0.7751* – 0.9328 Dobijeni path koeficijenti za oba lokaliteta u skladu su sa podacima Karadeniz-a (2000).0097 0. 135 .6009* 0.0123 0. Analiza direktnih i indirektnih uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa drena iz prirodne populacije lokalitet Fruška gora Table 4. of determination: R2=0.

Slovakia.99** odnosno r = 0. A path diagram and coefficients of traits infuencing flesh weight at locality Policlinic (left) and Fruška gora (right) ZAKLJUČAK Na osnovu prikazanih rezultata može se konstatovati veća ujednačenost genotipova poreklom iz prirodne populacije Fruške gore. Na lokalitetu Poliklinika. D. USSR. N. J. 23: 643–647. (2000): Determination of interrelationships among some important parameters by path analise in cornelian cherry (Cornus mas L. TAI. MILLER. Path koeficijenti pokazuju znatno manji direktan uticaj dužine i širine ploda na masu mezokarpa. Leningrad.. T.26 g) i vrlo visok randman – čak 89%. Y. ½. Za razliku od prostih koeficijenata korelacije. Crop Science. Analizom prostih koeficijenata korelacije i Path koeficijent analizom uvrđeno je da je na oba lokaliteta. Turska. od svih ispitivanih svojstava. vol. Slovenska Polnohospodarska Univerzita v Nitre. IMAMALIEV. 234–235. po morfometrijskim osobinama ploda posebno se može izdvojiti genotip PC4. kao svojstvo koje je u najjačoj direktnoj korelacionoj zavisnosti sa masom mezokarpa.) pre využitie v potravinach. Genotip FC2 imao je najveću masu mezokarpa (2. pg. No. preko mase ploda. (2006): Detekcia a selekcia hospodarsky vyznamnych genotypov z populacii driena obyčajneho (Cornus mas L. Pravce selekcije drena prvenstveno treba usmeriti na veću masu ploda. Bahce. Genet i Selektsiya rast. Autoreferat dizertačnej prace. (1983): Genetic and phenotypic path analyses and heritability in sugarcane.. P. G. S.. KANG. in the Sheki-Zakataly zone of Azerbaijan. Dokl. Tez. 18 ref. 136 . 28. njihova bolja morfometrijska svojstva plodova i u krajnjoj liniji njihova veća podobnost za dalji selekcioni rad. masa ploda ispoljila najveći uticaj na masu mezokarpa (r = 0. KARADENIZ. dok je uticaj širine i dužine ploda uglavnom indirektan. 41–48. Path dijagram i koeficijenti uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa plodova drena na lokalitetu Poliklinika (levo) i Fruška gora (desno) Figure 1. P..Shema 1. (1977): Diversity of wild forms of Cornus mas L. P. LITERATURA BRINDZA.97**). fakulta biotechnologie a potravinarstva.). M.

by the fruit weight. BRANKO VIDICKI Summary On two localities were selected up to six cornelian cherry genotypes on which we are taken sample of 30 ripe fruits. P. MILETIĆ. S. Journal of the American Pomological Society. vol. NINIĆ-TODOROVIĆ. pg. KORAĆ. Ohrid. GORAN JAĆIMOVIĆ. str. MORPHOMETRIC FRUIT TRAITS OF SELECTED CORNELIAN CHERRY GENOTYPES SANDRA BIJELIĆ.KIŠGECI. (1975): Path Analysis – a primer. Agr. ed. J. SLOBODAN CEROVIĆ.. J.. Plant Breed. CEROVIĆ. J. WRIGHT. 39.). (1921): Correlation and causation.) from the Northeastern Anatolia region of Turkey.. Nolit. KLIMENKO SVITLANA (2004): The Cornelian cherry (Cornus mas L. 1. 12. G.. BRANISLAVA GOLOŠIN. collection.. 87–92. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. LJ. B. pg. R. Abstract. SEZAI ERCYSLY (2004): Cornelian cherry germplasm resources of Turkey. Plant Research. (2002): Lekovito bilje. vol. Key words: cornelian cherry (Cornus mas L. pg. LUFTI PIRLAK. VRAČAR.. GOLOŠIN. 57. IBRAHIM BOLAT (2003): Promising cornelian cherries (Cornus mas L. Voćarstvo. CEROVIĆ. The genotypes from Fruška Gora locality have better morphometric fruit traits and capability for following breeding program. NINIĆ-TODOROVIĆ. B. J. br. California. 14–19. flesh weight. spec. I st Congress of biologists of Macedonia. LI. (1996): Characteristics of cornel selections from Novi Sad. spec. S. M. ed. GOLOŠIN. (2005): Pomološko-biohemijske karakteristike odabranih genotipova drena. Tara. XI Kongres voćara. No.. 30: 4218. Journal of fruit and Ornamental Plant Research. 20: 557–585. RUDKOVSKY. KORAĆ. as a trait witch has the highest direct correlative mutuality with flesh weight. stone weight and flesh/stone ratio. We studied fruit length. 176. Abstract book. 395–399. Mutually correlative dependences of the main traits are determined by „Path coefficient analyze“. pg. MUHARREM GULERYUZ. morphometric fruit traits. Breeding program of cornelian cherry chiefly shall perform on bigger fruit weight. S. vol. 12. 50. BIJELIĆ. M. J. J. B.. (1960): Cornelian cherry in the Ukraine priroda. Pacific Grove. 93–98.. fruit width and fruit weight. KORAĆ.. C. Fruit Ornam. while the influence of fruit length and width mostly was indirect. vol. preservation and utilization of genetic resources.. Beograd. C. Res. Uvodni referati i abstrakti. GOLOŠIN.). 137 . (2000): Novosadska selekcija drena. path coefficient method. 152. str.. S..

red. BRANKO VIDICKI3 IZVOD: U radu su prikazani rezultati hemijski analiza i ocena kvaliteta plodova sledećih sorti trešanja: Samit. Nemačka u dosta lošijim agroekološkim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Zoran Keserović. VRAČAR. LJ. Novi Sad. U strukturi proizvodnje voća trešnja se kod nas nalazi na 8 mestu. Tehnološki fakultet. Novi Sad. NOVI SAD SENZORNA I HEMIJSKA ANALIZA PLODOVA TREŠNJE KESEROVIĆ. Novi Sad. Z. hemijske osobine. Po izgledu plodova (veličina. a značajni su i kao sirovina za industrijsku preradu u sokove. a u Evropi Nemačka i Italija. mr Sandra Bijelić. kvalitet plodova. atraktivnost ploda) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. celulozu. Trešnja se smatra uglavnom stonim voćem. sirupe. 1. Poljoprivredni fakultet. 138 . prof. organske kiseline. red. a u evropskoj proizvodnji naša zemlja učestvuje sa 3% i nalazi se na 22 mestu. asistent. osnovna boja. Pored hranljive plodovi imaju. kompote džem. 6 (2007) STR. a za senzorski (čvrstina i ukus plodova) najbolje su ocenjene sorte: Durone nero I. voćne šećere. Merton crone. Imperijal i Durone nero III. Lambert. asistent. prof. Melitopoljska crna. asistent. Samit. Stark hardi džajent.1. Kompakt Van i Lambert. 138–143. Imperijal. a najmanje Samberst. TEPIĆ ALEKSANDRA2. Njeni plodovi se upotrebljavaju u svežem stanju. morfološke osobine. smrzavanje i dr. sušenje. Durone nero III. 56. oblik. Ključne reči: trešnja. vitamine. MAGAZIN.2. Pokrajinski Sekretarijat za obrazovanje i kulturu. Samit. Kompakt van. 3 Prof. Samberst. 2 Dr Ljubo Vračar. U ukupnom zbiru broja bodova (kada su sabrane ocene za osobine plodova i senzorske ocene) najviše su dobile sorte Durone nero I. Najveći proizvođači u svetu su Turska i Iran. UVOD Trešnja je jedna od najstarijih voćnih vrsta. terapeutsku i dijetetsku vrednost jer sadrže.. N. dr Branko Vidicki.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Vega i Germerzdorfska.. koja je skrenula pažnju svojim prijatnim ukusom i ranim sazrevanjem plodova. mr Aleksandra Tepić.. sorte. aromatične materije i dr. Durone nero I. mr Nenad Magazin. Melitopoljska crna. SANDRA BIJELIĆ1. rano zri i sa jagodom predstavlja prvo voće na našem tržištu. Samit i Melitopoljska crna.

– Pektinske materije u formi Ca-pektata određene su metodom po Carre-Haynes-u. osnovna i pokrovna boja. Pored ocene kvaliteta data je hemijska analiza ispitivanih sorti trešnje. – Sadržaj šećera određen je metodom po Luff-Schoorlu. S obzirom da u Srbiji postoje izuzetni agroekološki uslovi za proizvodnju trešnje. tip pokrovne boje. – Ukupna kiselost (izražen akao procenat jabučne kiseline) određena je titracijom standardnim rastvorom NaOH u fenolftaleinu kao indikatoru. te su autori kroz ovaj rad pokušali da skrenu pažnju na ocenu plodova kao vrlo važan markentiški faktor. Trešnja je veoma vitalna i dugovečna voćna vrsta koja se prilagođava i uspeva na veoma širokom prostoru i u različitim slovima sredine čak i do 1000 m nadmoeske visine. U kolekciji se nalaze. ranijem zrenju plodova. Imajući u vidu prirodne uslove kao i potražnju plodova ovih voćnih vrsta na domaćem i stranom tržištu. na 20°C.) Rastojanje je 5 × 4 m. atraktivnost. Lambert. Oceni kvaliteta plodova voća se u razvijenim voćarskim zemljama poklanja velika pažnja. Imperijal. čvrstina. Prema Vrankoviću (2005) u Vojvodini trešnja u strukturi voćnih zasada učestvuje sa 2. redovnoj rodnosti i relativnoj otpornosti na važnije bolesti i štetočine. i dosta novih sorti različitog vremena sazrevanja.uslovima proizvede oko 136. 139 . Ova voćna vrsta je deficitarna na našem tržištu. Plodovi su uzimani sa Fakultetskog oglednog dobra na Rimskim Šančevima. Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu je podignuta nova kolekcija trešnje sa oko 55 sorti. pored starih. Uvođenje slabo i srednje kržljavih vegetativnih podloga u proizvodnju omogućava gustu sadnju i intenzifikaciju proizvodnje. Oblik krune je piramidalni. 1. Stark hardi džajent. ranijoj rodnosti drveta. Durone nero I. Melitopoljska crna. treba je više i slobodnije širiti. a Srbija 23. Od osobina plodova analizirani su: oblik. ali joj ipak najviše odgovaraju tereni od 300–800 m nadmorske visine. Merton crone. sa proizvodnjom od 4. Ovi podaci dovoljno govore da su potencijali u proizvodnji trešnje neiskorišćeni. Kompakt van. Ispitivane su sledeće sorte: Samit.000 tona. Zasad se nalazi u osmoj godini starosti i sve sorte su kalemljene na magrivi (Prunus mahaleb L.9 hiljada tona.000 tona. pogotovu u onim rejonima gde ona ima komparativne prednosti u odnosu na druge vrste voćaka. Durone nero III. Privredna vrednost trešnje ogleda se u skromnijim potrebama prema uslovima gajenja. Vega i Germerzdorfska.3%. trebalo bi im posvetiti daleko veću pažnju. Samberst. MATERIJAL I METODA RADA Skala bodova koju smo koristili za ocenjivanje pojedinih osobina plodova prikazana je u tab. Hemijske analize rađene su po sledećim metodama: – SMR merenje je Abbe-ovim refaktometrom. a izvoz je skoro zanemarljiv. ukus i tekstura. Kod nas ne postoji takva praksa. a posebno oceni ukusa i atraktivnosti plodova.

57% i ukupni šećeri od 10. a najmanje Samberst i Stark hardi džajent (0.1).6. 35. Melitopoljske crne i Samita. 8. Za sortu Vega. 1. dobijen sabiranjem ocena za osobine plodova i organoleptička svojstva najbolje su ocenjene sorte Durone nero I. Na osnovu rezultata hemijske analize (tab.5%. a najmanje Samit i Durone nero III (14. (2002) za sortu Samberst i Samit. Tako visok sadržaj rastvorljivih suvih materija potvrđuje i Stančević sa sar.8). 3) najveći sadržaj rastvorljivih suvih materija imala je sorta Lambert i Sue (18. Ako analiziramo atraktivnost ploda.Tab. Osobine plodova – Fruits characteristics Veličina ploda Oblik ploda Pokrovna boja Atraktivnost ploda Boja mezokarpa Švrstina ploda Ukus ploda Skala bodova – Points scale 1–3–5–7–9 1–2–3–4–5 1–2–3–4–5–6–7 1–3–5–7–9 1–2–3–4–5 3–5–7 1–3–5–7–9 REZULTATI ISTRAŽIVANJA SA DISKUSIJOM Na osnovu analize osobina plodova trešnje (tab.20%).3–0. Novi Sad.6. ukupne kiseline od 0.0. 2) kada je u pitanju izgled ploda (veličina ploda.0).00 i 14. 2005.8%. Kada je u pitanju ukupan broj bodova. (1988). Nikolić i sar.36%. atraktivnost ploda) izdvajaju se sorte: Durone nero I. (1974) hemijski sastav plodova se razlikuje od regiona do regiona i zavisno od sorte i rastvorljive suve materije su iznosile od 13. 2005.6. Interesantno da je sorta Samberst dobila dosta niske ocene. 8. 43. Samit.1). i 8. osnovna boja.8. Samit i Melitopoljska crna sa ocenama (8. 36.6.20%). Melitopoljska crna (47.2. Prema ispitivanju Jovanovića i Miletića (1988) sorta Lambert u uslovima Zaječara je takođe imala visok sadržaj rastvorljivih suvih materija 17. opet se izdvajaju ove sorte: Durone nero I. 6. Za veličinu i oblik ploda najveće ocene su dobile sorte Durone nero I. Samit i Melitopoljska crna. Characteristics of sweet cherry fruits analyzed using points scale. Ukus ploda najčešće je definisan kroz sadržaj suvih šećera i njihov odnos prema kiselinama u plodu. 46. što potvrđuje Radičević i sar. Table 1. Novi Sad. oblik ploda. Kompakt Van i Lambert. kao jednu od vrlo važnih osobina ploda.5–12. Samit.Vega i Lambert. Prema Nikoliću (1993) sorta Stark Hardi Džajent u uslovima Čačka je imala visok sadržaj suvih materija oko 17%. i verovatno usled velike količine padavina ova sorta je dosta izgubila na ukusu. Osobine plodova trešnje koje su analizirane po skalama bodova.5. Pokrovna boja najlepša je bila kod Durone nero I.30 i 19. koja dosta utiče na odluku potrošača prilikom kupovine trešnje. međutim u našem ocenjivanju ova sorta nije dobila visoke ocene. a najslabije Samberst. Za senzornu ocenu plodova (čvrstinu ploda i ukus ploda ) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I.50%). Samit i Samberst (9. kao jedna od mnogo hvaljenih novih sorti trešnje. Prema Stančeviću i sar.0–16. Imperijal i Durone nero III (34. Ukupno kiselina imale su najviše sorte Sue. (1996) takođe navode visok sadržaj rastvorlji140 .

0 7.6 6.80 17. Novi Sad.10 14.58 11.20 0.7 7.6 Cultivar Sorta 141 .48 0.16 11.6 5.6 5.53 13.70 0.30 18.61 11.4 3. Table 3.6 5. 2005.50 0.49 Atraktivnost ploda Fruits atractivness Pokrovna boja Over colour Veličina ploda Fruits size Oblik ploda Fruits shape Germerzdorfska Vega Stark hardi džajent Melitopoljska crna Samit Samberst Merton crone Imperijal Kompakt van Lambert Durone nero III Durone nero I 6.50 0.6 3.8 6.3 8. Tab.12 0.00 14.6 4. TSS (%) 14.83 10. Isti autori navode da je plod Vege veoma atraktivan.98 15.3 5.7 3.3 6.63 7.6 5.32 0.0 4.3 5.4 43.38 0.0 4.5 6.44 0.70 1.44 1.4 7.6 5.36 Redukujući šećeri Reductive sugars (%) Ukupne kiseline Total acids (%) Sorta Cultivar Samberst Samit Germerzdorfska Sue Lambert Durone nero I Кompakt van Мerton krone Vega Imperijal Stark hardi džajent Durone nero III Suve mat.1 8.6 9.30 4. Table 2.2 4. Novi Sad.2 Ca-pektat Ca pectinate (%) 0.95 0.0 46.6 6.7 4.8 6.1 5.0 5.0 7.0 5.22 0.77 0.10 10.3 5.72 0. 3.8 36.67 10.0 4.8 4.00 12.vih suvih materija 17.60 12. 2005.96 12.47 13.10 0. Evaluation of sweet cherry fruits quality. 2.6 34.3 5.41 12. 2005.0 3.6 6.6 4.56 0.92 11. Novi Sad.48 0.0 4.0 4.6 3.7 6.49 0.0 5.4 6.8 5.0 4. Ocena kvaliteta plodova trešanja.0 36. osvežavajući i vrlo prijatne arome.8 6.0 4.1%.81 7.7 5.0 3.16 1.0 6.6 5.65 0.7 4.00 14.7 7. Results of chemical analysis of sweet cherry fruits.6 6.08 1. što je potvrđeno i na osnovu naših ispitivanja.5 36.8 8.0 3.8 6.24 1.2 35.50 16.1 3.30 19. slatko nakiseo.0 4.0 6.20 16.25 0. 2005.13 10.6 39.7 5.6 5.7 36.58 0.1 6.8 5.0 4.60 14.8 37.7 Tab.22 3. Rezultati hemijske analize plodova sorti trešnje.86 2.46 0.1 7.35 9.0 6.50 14.8 7.47 1. Ukupni šećeri Total sugars (%) Saharoza Sucrose (%) 3.68 13.1 47.28 10.6 5.51 0.3 8.6 3.66 9.1 5.43 11.4 6.80 0. Novi Sad.77 0.0 3.4 3. Boja mezokarpa Flesh colour Čvrstina ploda Fruits firmeness Ukupno bodova Total 38.8 5. Ocena kvaliteta plodova voća se često radi na sajmovima i izložbama voća gde se od poosetilaca često traži da na osnovu senzorske ocene plodova daju svoje mišljenje o kvalitetu.70 16.8 5.7 6.57 11.49 0.0 6.7 3.23 13.19 Ukus ploda Fruits taste 7.6 6.

28. Novi Sad. Nolit. – Kada je u pitanju ukupan broj bodova.30 i 19. A. voć. naučno stručni časopis – Voćarstvo i vinogradarstvo. Jug.20%). STANČEVIĆ. J. LJ. M. atraktivnost ploda) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. Draganić.: Višnja i trešnja. Samit. Z. MILUTINOVIĆ. RADIČEVIĆ SANJA. LITERATURA KESEROVIĆ. Kompakt Van i Lambert. Jug. VRANKOVIĆ.: Proizvodnja voća u AP Vojvodini. Samit.: Priručnik za kontrolu kvaliteta svežeg i prerađenog voća. VLAHOVIĆ. Beograd. voć.Svi napred navedeni parametri govore da se u Srbiji mora uraditi dosta na promeni strukture sortimenta trešnje i edukaciji proizvođača i potrošača ove tako važne voćne vrste.20%). Zemun. R.: Pomološka proučavawa sorti trešnje šarenog ploda.. Čačak.. osnovna boja. MITROVIĆ.: Uporedna proučavanja važnijih bioloških osobina u značajnih sorti trešanja.. NIKOLIĆ. Samit i Melitopoljska crna. broj115–116. Čačak. EKO-KONFERENCIJA. M. Čačak. 2002. 289–298. 1988..: Pomološko-tehnološke osobine u važnijih sorti trešanja gajenih u uslovima Timočkog regiona. 1996. Poljoprivredni fakultet. B. LJ: Savremeni koncept proizvodnje trešnje. Beograd.. a najmanji Samberst i Stark hardi džajent (0. A. M. M.: Kanadske sorte trešanja. voćarstvo. NIKOLIĆ. 1988. – Najveći sadržaj ukupnih kiselina imale su sorte Sue. 2003.84–85... 2001..: Trešnja i višnja. NIKOLIĆ. ĐURIĆ. D. 319–328.50%).30. pečurki i osvežavajućih bezalkoholnih pića. a najmanje Samberst.: Pomološko-biohemijske osobine ploda sorti trešanja različitog vremena sazrevanja. 2004.Vega i Lambert. GAVRILOVIĆ. 2001. VRAČAR. M. Jug. R. 2005. Novi Sad. CEROVIĆ.. – Za senzorsku ocenu plodova (čvrstinu i ukus ploda ) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. Melitopoljska crna. M. 2002. 1974. 84–85. LJ. M. povrća.. Jug. Vol. 142 . NIKOLIĆ. 22. VRAČAR. Novi Sad. Agroekonomik. JANDA. Iste sorte imale su najatraktivnije plodove. STANČEVIĆ. NIKOLIĆ. Z. 271–276.. KOSTADINOVIĆ. GVOZDENOVIĆ. Institut PKB. Novi Sad. N. M. a najmanje Samit i Durone nero III (14. G. voć. ZAKLJUČAK Na osnovu ispitivanja kvaliteta plodova trešnje došlo se do sledećih zaključaka: – Po izgledu ploda (veličina ploda. oblik ploda.. Imperijal i Durone nero III – Na osnovu rezultata hemijske analize najviše rastvorljivih suvih materija imala je sorta Lambert i Sue (18. MILETIĆ. (kada su sabrane ocene za osobine plodova i senzorske ocene) najviše bodova dobile su sorte Durone nero I. Zbornik naučnih radoba. JOVANOVIĆ.: Tržište poljoprivredno prehrambenih proizvoda. Čačak..00 i 14. 22.

morphological characteristics. ALEKSANDRA TEPIĆ. and lowest TSS had cultivars Summit and Durone nero III (14. highest TSS had cultivars Lambert and Sue (18. 143 . Highest values of total acids were observed with cultivars Sue. taste and texture. and lowest score of points had cultivars Sunburst. Key words: Sweet cherry. chemical characteristics. Vega and Germersdorf was investigated in this paper.SENSOR AND CHEMICAL ANALYSIS OF SWEET CHERRY FRUITS ZORAN KESEROVIĆ. Lambert. On the basis of fruits quality analysis (adding points given for fruits characteristics and point given for organoleptical analysis) highest score of points had cultivars: Durone nero I. Vega and Lambert. fruits attractiveness. SANDRA BIJELIĆ. LJUBO VRAČAR. Stark Hardy Giant. Imperial and Durone nero III. Imperial. BRANKO VIDICKI Summary Fruits quality of sweet cherry cultivars: Summit. On the basis of chemical analysis.00 and 14. Sunburst. Compact Van. and lowest with Sunburst and Stark Hardy Giant (0. cultivars. fruits firmness.50%). type of over colour. NENAD MAGAZIN.30 and 19. Following fruits characteristics were analyzed: fruits shape. Durone nero III.20% respectively). ground and over colour. Melitopoljska crna. fruits quality.20% respectively). Summit. Melitopoljska crna. Merton crone. Durone nero I.

dr Vučeta Jaćimović. ljekovito i aromatično bilje – Bijelo Polje. JAĆIMOVIĆ VUČETA1 IZVOD: U ovom radu su prikazani podaci o sadržaju rastvorljive suve materije i organoleptičkim osobinama kaša od plodova 50 genotipova džanarike sa područja Gornjeg Polimlja. Najkvalitetniji sokovi se dobijaju od žutih sorti koje daju neobojen sok pogodan za kupaže sa sokovima od druge vrste voća (Ristevski i Georgijev.) što je kranje neopravdano. kompot. 2003). Iz tog razloga se proizvodi i kaša od džanarike koja se zahvaljujući visokom sadržaju pektina koristi kao osnova za neke druge kašaste sokove. 144–149. pa se u prirodnim populacijama nalaze genotipovi različitih osobina. UVOD Džanarika (Prunus cerasifera Ehrh. Mogućnost miješanja koncentrata od džanarike sa ostalim voćnim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Đina Božović. Centar za kontinentalno voćarstvo. Džanarika ima skromne zahtjeve za uspijevanje. a ne napadaju je ni prouzrokovači ekonomski značajnih bolesti i štetočine (Božović i Jaćimović. 2001). Džanarika se cijedi u sok i prevodi u koncentrat s namjerom da se koristi kao sirovina za korekciju kiselosti i sadržaja minerala u sokovima od aromatičnih vrsta voća. kaša. 144 . Ključne riječi: Džanarika.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 6 (2007) STR.) je vrlo adaptivna i otporna voćna vrsta što uslovljava njenu veliku rasprostranjenost. Naša industrija još uvijek nije prihvatila preradu ne samo džanarike. Plodovi džanarike se uglavnom koriste za domaću preradu u: sok.) IZ GORNJEG POLIMLJA BOŽOVIĆ ĐINA. organoleptičke osobine. Razmnožava se generativno. Gornje Polimlje. pa se mogu preporučiti za proizvodnju kaša. Biotehnički institut-Podgorica. rakiju i džem. plod. NOVI SAD ORGANOLEPTIČKE OSOBINA KAŠA IZDVOJENIH GENOTIPOVA DŽANARIKE (Prunus cerasifera Ehrh. rastvorljiva suva materija. već i domaće šljive (Prunus domestica L. Takođe su izdvojeni i genotipovi čije kaše nakon odmrzavanja ne oksidišu. već zadržavaju prirodnu boju. Radi toga ona daje najjeftinjije i najzdravije plodove za svježu konzumaciju i preradu što je veoma važno u današnjem konceptu ekološke proizvodnje hrane. Izdvojeni su genotipovi sa visokim sadržajem rastvorljive suve materije u plodu koji se mogu koristiti za proizvodnju bistrih sokova i koncentrata. 56.

BP 46 15. Ristevski i Georgijev (2001) ističu da se Makedoniji gaje kulturne sorte džanarike koje imaju krupne plodove. Kaše su pravljene odstranjivanjem koštice i pokožice ploda. Suva materija rastvorljiva u vodi određena je Abbe-ovim stonim refraktrometrom pri konstantnoj temperaturi od 20°C. BP 57 i BP 114.00–15. Ocijenjeno je 123 genotipa.43%. Maksimalnu ocjenu za ukus dobili su genotipovi BP 27. a vrlo rijetko slatku i kiselu. (1999) 9. odnosno sa 145 . kao i genotipovi BP 16 i BP 57 (5. do 2000. BP 103 15. jer ispunjava najviše standarde zdravstveno bezbjedne hrane (Ognjanov i sar. S tog aspekta za industrijsku preradu najbolji su genotipovi BP 12. a tehnološki se rješeva uz znatnija materijalna ulaganja. BP 60 i BP 102.. (1991) 12. uglavnom.20–14.43%. BP 33 15.05%. Cilj rada je izdvajanje genotipova džanarike iz prirodne populacije Gornjeg Polimlja koji bi se odlikovali izuzetnim organoleptičko-tehnološkim svojstvima ploda što bi ih činilo pogodnim za proizvodnju kaša. Prosječna količina refraktrometrom određene suve materije u plodu izdvojenih genotipova bila je u granicama od 9. REZULTATI I DISKUSIJA Rastvorljiva suva materija ploda i organoleptička svojstva kaša ispitivanih genotipova džanarike prikazani su u tab 1. Širi interval variranja kao i veću količinu refraktromertrijske suve materije u odnosu na naše podatke navode Miletić i sar.17% i BP 30 15. MATERIJAL I METODE U periodu od 1998.5 poena) sa neznatnom oksidacijom boje kaše.60%.30–14. Organoleptička svojstva džanarike.72 do 17. (1995) 10. kao i domaće sorte koje se ističu ukusnim plodovima. Tamnjenje dezintegrisanog tkiva mezokarpa nastaje kao posledica oksidacije polifenola uz katalitičko djelovanje enzima polifenol-oksidaze.43%. godine sprovedeno je ispitivanje izvorne populacije džanarike na području Gornjeg Polimlja. 2002). Pogodnost džanarike za stonu upotrebu i za preradu u mnogome zavisi od njenih organoleptičkih osobina.00–22. kao i introdukovane i domaće sorte koje su proučavali Georgijev i sar. (1985) 10.00%. Taj problem je prisutan kod svih vidova prerade. slatkonakiselu i nakiselo-slatku kašu.07%. U ovom radu su prikazani sadržaj suve materije i organoleptička svojstva kaša od plodova 50 genotipova džanarike.40%.00% i Pejkić i sar.vrstama široko se koristi u najrazvijenijim zemljama za proizvodnju sokova i dječije hrane.80%. BP 15. BP 46. naročito miris i ukus su jedinstvena u okviru germplazme šljive. Organoleptička svojstva kaša nakon odmrzavanja ocijenjena su senzornom ocjenom degustacione komisije Novosadskog sajma. (2001) 11.50%. Visokim sadržajem rastvorljive suve materije posebno se ističu genotipovi BP 128 17. BP 02 16. U odnosu na naše podatke nešto manje rastvorljive suve materije u plodu džanarike imali su genotipovi koje su opisali Šurlan-Momirović i sar. Ispitivani genotipovi imali su. sokova i druge vidove prerade. BP 46 i BP 60 (ocijenjeni sa maksimalnih 6 poena) čije su kaše zadržale prirodnu boju nakon odmrzavanja. a za miris genotipovi BP 15.00–19. Čolić i sar.

dobio je najniže ocjene za miris.00 19.50 3.00 5.00 4. 1. što je pozitivna osobina prilikom raznovrsnih vidova prerade.50 4.50 4. Tab.00 4.00 2. boju i konzistenciju kaše što je rezultiralo i najnižom opštom ocjenom.50 4.50 6.50 4. BP 10.10 12.50 Konzistencija (1–4) Consistence (1 – 4) Opis ukusa Taste description Boja (0–6) Color (0 – 6) Miris (0–5) Odor (0 – 5) Ukus (0–5) Taste (0– 5) RSM (%) SDM (%) Genotip Genotype BP 02 BP 05 BP 07 BP 08 BP 10 BP 11 BP 12 BP 15 BP 16 BP 20 BP 23 BP 25 BP 27 BP 30 BP 33 BP 35 BP 43 BP 46 16.00 5.50 3.50 10.50 5.malim sadržajem polifenola. BP 89.25 poena. bez ili sa neznatnom separacijom faze.50 15.00 3. Najviše ocjene za opšti utisak dobili su genotipovi BP 15 i BP 46 sa 19. BP 16 i BP 27 sa 18.00 5.00 5. Genotip BP 129.00 4.50 3. miris.50 2.00 4.00 3.77 12.50 4.40 12.00 10.50 18.50 poena i BP 12.00 12.50 3.25 12. BP 102 i BP 116 sa 18.00 3.43 13.37 13.00 4.00 4.00 4.00 4.00 19.00 15.50 4. Većina ispitivanih genotipova imala je homogenu kašu.93 10. Kod genotipova BP 10 i BP 129 kaše su nakon odmrzavanja imale tamnu karamel boju koja je rezultat intenzivne oksidacije polifenola.00 poena koji su označeni kao vrlo kvalitetni.50 4.00 15.00 4.50 4. Soluble dry matter of fruits and organoleptic caracters of pulp of myrobalan genotypes Opšta ocjena (1–20) Overall (1 – 20) 15.50 16.00 4.83 12.00 18.23 15.00 6.50 3. BP 60 19.50 3.50 3.50 3. BP 93 i BP 131.00 4.50 4.50 13.00 3. pa je označen kao nekvalitetan.50 3.70 14.22 11.00 6.50 sladak slatko-nakiseo kiseo kiseo kiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo 4.00 4.00 3.00 5.50 13.50 3.00 dobar vrlodobar dobar loš loš dobar odličan odličan odličan dobar dobar vrlodobar odličan dobar vrlodobar vrlodobar loš odličan 146 Kvalitet Quallity .50 5.00 3. Organoleptički kvalitet kaša ispitivanih genotipova utvrđen je na osnovu zbirne ocjene za ukus. što im umanjuje vrijednost kao industrijske sirovine.00 4.80 4.50 17.31 11. kao i genotipovi BP 08.50 3. Rastvorljiva suva materija ploda i organoleptička svojstva kaša genotipova džanarike Table 1.00 13. BP 47.00 2.00 2.50 4.07 15.50 5.00 4.00 3.50 18. ukus.00 4.50 3.00 2.00 4.05 15. boju i konzistenciju.00 3.50 poena.00 3.50 17. BP 43.83 11.00 5.50 3.00 2.36 12.00 3.00 3.00 3.50 3.50 15.

00 15.00 4.00 16.00 3.50 4.00 3.50 3.00 3.00 4.31 14.00 3.00 3.00 4.00 3.27 12.50 3.50 4.00 4.00 15.00 4.00 4.50 13.36 11.07 BP 114 14.00 3.00 17.50 3.50 3.00 3.50 4.70 10.00 4.00 3.03 13.00 12.00 3.23 BP 128 17.50 14.50 2.50 4.75 13.50 4.25 4.50 8.00 11.00 4.00 4.00 4.00 3.07 9.00 4.70 BP 122 13.00 3.00 nakiseo-sladak slatko-nakiseo sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak 2.00 4.63 13.00 13.50 2.00 16.50 3.50 5.17 BP 105 12.00 12.50 15.00 3.25 BP 103 15.00 14.00 3.50 2.00 4.50 13.50 2.00 17.00 3.30 13.00 4.00 4.00 4.00 3.00 2.00 5.00 3.50 3.00 3.00 2.00 4.50 5.00 3.00 3.50 5.50 18.60 10.50 4.57 13.33 11.00 3.00 3.50 4.00 3.50 4.00 4.00 5.00 4.00 3.00 3.00 4.45 BP 116 13.50 3.00 14.50 3.00 3.00 5.50 3.00 4.00 4.43 BP 129 14.00 3.50 4.00 3.00 3.21 BP 107 12.50 4.00 4.50 3.00 3.00 4.25 14.00 19.50 3.50 15.50 3.00 3.00 4.50 15.82 11.50 13.00 4.50 4.50 4.50 3.10 11.24 11.91 BP 131 11.BP 47 BP 56 BP 57 BP 58 BP 60 BP 62 BP 63 BP 68 BP 69 BP 71 BP 72 BP 76 BP 79 BP 86 BP 87 BP 88 BP 90 BP 93 BP 97 11.17 BP 126 14.00 3.50 3.00 3.75 3.50 3.00 4.00 3.00 4.50 4.00 3.50 18.50 3.00 4.50 3.00 5.00 15.00 3.00 2.00 5.38 147 .13 BP 106 13.21 BP 110 13.50 13.00 15.91 2.50 16.50 14.50 4.21 10.32 11.00 11.50 4.50 6.50 loš dobar vrlodobar dobar odličan dobar dobar dobar vrlodobar vrlodobar dobar vrlodobar dobar dobar dobar loš dobar loš vrlodobar odličan dobar vrlodobar vrlodobar dobar vrlodobar dobar odličan dobar vrlodobar dobar loš loš BP 102 12.22 12.00 3.50 3.50 3.00 4.00 4.50 3.00 4.00 3.50 13.99 12.00 3.00 4.00 3.

MARINKOVIĆ. BP 16. S. GEORGIJEV. MILUTINOVIĆ. R. NIKOLIĆ. RISTEVSKI.: Kultiviranje džanarike u Makedoniji. Zbornik radova. LJ. prouzrokovače bolesti i štetočine izdvojenih genotipova džanarike (Prunus cerasifera Ehrh. BP 102 i BP 116 što ih čini pogodnom sirovinom za raznovrsne vidove prerade.. BP 33. Zbornik radova. BP 02. G.. RAKONJAC.: Ekološke i tehnološke karakteristike nekih sorti i tipova džanarike.: Selekcija džanarike (Prunus cerasifera Ehrh. S.. Zbornik naučnih radova 9: 185–201 (2003). B. 71–72: 223–227 (1985).. BP 60. MILETIĆ. Proizvodnja. VRAČAR. V.: Genetic resources of sherry plum (Prunus cerasifera Ehrh. V.. MILETIĆ. ČOLIĆ.. D. PEJKIĆ. Koštunići 31–42 (2001). 29. Jugoslovensko voćarstvo. BP 27.. Najveće ocjene za organoleptička svojstva kaše od ploda džanarike dobili su genotipovi BP 12. pa daje jeftine. 38. MILUTINOVIĆ. Džanarika je slabo zahtjevna prema agrotehničkim mjerama i otporna je na prouzrokovače bolesti i štetočine. Posebno treba izdvojiti plodove genotipova BP 12. BP 46 i BP 60 koji se odlikuju postojanom bojom mezokarpa pa mogu poslužiti za proizvodnju kaša i proizvoda na bazi kaša. N.: Džanarika. 484: 123–126 (1999). Ekonomika poljoprivrede.). R. L. prerada i plasman šljive i proizvoda od šljive. 148 . M. G. BP 27. BP 15. Đ.. B. RISTEVSKI. ŠURLAN-MOMIROVIĆ. 6–7–8: 337–344 (1991). Mogućnost jeftine proizvodnje plodova daje ovoj voćnoj kulturi poseban značaj kao industrijskoj voćnoj vrsti. 223–227 (2002). BP 46. Acta Hort.. BP 16. V. D.) u području Gornjeg Polimlja.. RALEVIĆ. naročito ako se ima u vidu činjenica da je cijena jedan od ograničavajućih faktora bržeg povećanja potrošnje voćnih prerađevina. 111–112: 17–20 (1995).: Otpornost na niske temperature.ZAKLJUČAK Za proizvodnju bistrih sokova i koncentrata preporučuju se plodovi genotipova sa visokim sadržajem rastvorljive suve materije: BP 128. M. Savjetovanje industrije alkoholnih i bezalkoholnih pića i sirćeta. D. 19.. D. LITERATURA BOŽOVIĆ Đ. BOŽOVIĆ. JAĆIMOVIĆ.. GEORGIJEV. zdrave i kvalitetne plodove.) na području Timočke krajine. BP 103 i BP 30. Zbornik naučnih radova 7: 9–16 (2001).. Jugoslovensko voćarstvo. BP 15.. ZEC. SIVAKOV. CEROVIĆ. višestruko korisna voćka. OGNJANOV. B.: 6. BP46..: Selekcija formi kvalitetnih plodova džanarike u cilju proizvodnje zdrave hrane.

During the period from 1998. BP 15. pulp. This paper presents data on soluble dry matter content and organoleptic attributes of fruit pulp from 50 myrobalan genotypes. Gornje Polimlje. BP 102 i BP 116 what makes them suitable raw material for different processing types. BP 27. BP 60. BP 33. 149 . The highest organoleptic marks were attributed to fruit pulp derived from myrobalan genotypes BP 12. In clear juice and concentrate production fruits with high content of soluble dry matter are recommended. BP 46 i BP 60 which are characterized by persistent flesh color so can be used for pulp and pulp product preparation. BP 16.ORGANOLEPTIC CARACTERS OF PULP IN SELECTED MYROBALAN GENOTYPES (PRUNUS CERASIFERA EHRH. This fruit species is being a source of biologically high value food without pesticides residues. BP 46. soluble dry matter. BP46. fruit. BP 27. BP 103 i BP 30.) FROM GORNJE POLIMLJE BOŽOVIĆ ĐINA. BP 15. JAĆIMOVIĆ VUČETA Summary Myrobalan fruits are used as cheap raw material to obtain high quality products. a research of authentic populations of myrobalan in the area of Gornje Polimlje was carried out. organoleptic characters. Key words: myrobalan. BP 16. These are following genotypes: BP 128. Attention should be taken to fruits from genotypes BP 12. to 2000. BP 02. due to it’s reported resistance to pests and diseases.

u periodu od 2000 do 2003. U prerađenom stanju drenjina se može koristiti na različite načine i to: osušena za kompote. koje su aromatizovane dodatkom komorača (tako su ih spremali stari Grci) i u sirćetu– njemačke drenjine.godine sprovedena su istraživanja populacije drijena u području Gornjeg Polimlja. Minovski i Rizovski. pektina. Utvrđivanjem njihovog hemijskog sastava pokazalo je da su ovi proizvodi kvalitetna osnova za buduću industrijsku preradu ove voćne vrste. Biotehnički institut. sok. džem i marinirana drenjina.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56. dr Đina Božović. kolače. NOVI SAD HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L. Prijatan ukus svježih plodova i njihovo bogatstvo lakousvojivih. ljekovito i aromatično bilje. prerađevine. UVOD Najznačajniji organ drijena (Cornus mas L. 150 . organskih kiselina. Dalja selekcija. Gornje Polimlje. krupnoće i kvaliteta ploda. Ključne riječi: drenjina. po Tsipouridisu i sar. 2000. kašu. hemijski sastav. 150–157. BOŽOVIĆ ĐINA 1 IZVOD: U periodu od 1996–2003. Podgorica – Centar za kontinentalno voćarstvo. obuhvatila je izdvajanje genotipova koji bi bili interesantni za dobijanje proizvoda od drenjina kao što su: sokovi. godine. 6 (2007) STR. kao i za jela od divljači (Pozzeto. karotina i druOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Vučeta Jaćimović. 1974. Ukoliko su plodovi ubrani prije sazrijevanja mogu se konzervisati i u slanom rastvoru– masline od drijena. prerađena u marmeladu. uključujući i sjevernu Italiju je potapanje drenjine u rakiju ili vino radi dobijanja alkoholnih napitaka i likera. 1990). cit. Izvršena je selekcija genotipova na osnovu bujnosti stabla. pastu „lavaš”. pekmez. organizmu nužno potrebnih mikroelemenata. slatko i žele. vitamina. rodnosti stabala (žbunova) drijena. Od drenjine se takođe spravlja sos. sirup.) je plod. bombone. U domaćoj preradi od ploda drijena se pravi i poznata rakija „drenovača”. koji se preporučuje kao preliv za kuvano meso i ribu. 1997. Dudukal i Rudenko. kisela vina i dr. 1997. koji se koristi za jelo u svježem stanju i u obliku brojnih prerađevina.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI JAĆIMOVIĆ VUČETA. Bijelo Polje. U tradiciji zemalja sjeverne Evrope.. likere. Sangiorgi. džem. šećera. Prvi način je poznat još od davnina i čini se da su drenjine spremali na ovaj način još u starom vijeku.

1. džema. Poslije 3 sedmice ovakvi plodovi se mogu koristiti i čuvati do 3 godine. što je više i od limuna. E i karotina. zdravi i tek zaruđeli plodovi i odstrane im se peteljke. Poslije toga je džem pakovan u čiste tegle sa adekvatnim poklopcima. 1996. Vrlo je bogat taninskim materijama (oko 4%). pa se taj sadržaj procijedi kroz gazu i doda 3 kg šećera i opet kuva 15 minuta. Skuvan sirup od 600 g šećera i 550 ml vode. B2. U 100 g ploda se u prosjeku nalazi 1. za proizvodnjom zdravstveno ispravne hrane po konceptu integralne i biološke proizvodnje (Keserović. Keserović. Plod sadrži dosta vitamina B1. 2001). voćnih vrsta. U drenjini se nalazi prosječno oko 16. tj. kao što je slučaj sa drijenom. U obzir su uzete i vrste koje se trenutno manje gaje u obliku plantažnih zasada.14% ugljenih hidrata. Sve se to miješa s vremena na vrijeme 24 sata.06% bjelančevina. 1996. spada u red onih voćnih vrsta. je sipan u flašu sa plodovima. Pred kraj kuvanja dodaju se 2 limuntusa i tako vruć sok se sipa u suve i vruće flaše. Po sadržaju vitamina C. 151 . pomorandže i dr. prelije vodom iznad plodova i zatvori propisnim poklopcem. MATERIJAL I METODE RADA Od 114 odabranih genotipova drijena sa područja Gornjeg Polimlja. Todorović. Džem od drenjina se spravlja tako što se plodovi izgnječe i odstrane sjemenke i pokožica.. Kalorijska vrijednost je mala i iznosi oko 68 kalorija (Janković. 1990). 15. Sirup od drijena je spremljen i na drugi način. vršene su na Tehnološkom Fakultetu u Novom Sadu (Vračar. Posebna pažnja je usmjerena na izdvajanje onih genotipova čiji su plodovi zahvaljujući izuzetnim tehnološkim svojstvima pogodni za proizvodnju soka. Sirup od drijena u kojem se vide plodovi. Posuda od 10 l se napuni takvim plodovima. pripremljen je tako što je stavljeno 200 g cijelih plodova u flašu od jednog litra i dodata polovina kesice limuntusa. nezreli. Ogašanović i sar. koje ga imaju najviše. Vitamina C ima od 20–145 mg. 2005). po Baboviću i sar.5% suve materije. Od toga 9–15% šećera i 2. doda se 700 g krupne morske soli. zatvore se čepovima i pokriju da stoje 24 sata. Hemijske analize prerađevina. Za spremanje marinirane drenjine uzimaju se tvrdi. izabrano je njih 8 od čijih je proizvoda ispitivan hemijski sastav. 2000). cit.gih materija stavlja drijen po kvalitetu u red sa drugim više korišćenim voćnim vrstama (Dudukal i Rudenko.1% ukupnih kiselina.17% masti. flaša je zatvorena i pokrivena 24 časa kako bi se toplota zadržala. mariniranog drijena i druge vidove prerade. zatim se izmljevenoj masi doda ista količina šećera. Cilj ovog rada je izdvajanje genotipova drijena iz prirodne populacije Gornjeg Polimlja koji bi bili interesantni za industrijsku preradu.. jer su one u ovom pogledu sa izuzetnim potencijalom i od velikog značaja. kuvanjem 5 do 6 minuta. U svijetu postoje zahtjevi za proizvodnjom voća sa što manjom upotrebom pesticida. U 3 l vode se doda 1 kg plodova zrelih drenjina i kuva 15 do 20 minuta.

59 53. što predstavlja jednu od najvrednijih karakteristika ovog proizvoda.67 57.45%.07 do 4.64 53. Džemovi pripremani u domaćoj radinosti nijesu bili podvrgnuti visokim temperaturama i kuvanju.10 64. spremljenom bez kuvanja takođe nije došlo do gubljenja ove materije značajne za ljudski organizam.50 57.20 2.07 49.05 64.29 0.20 60.45 0.61 0.57 1.91 2. Saharoza Ca-pektat Genotype (%) / (%) /Total (%) / (%) /Total (%) / D. Cornellian cherry jam chemical content Genoti SMS Ukup. Tab.26 i 65. Najveći sadržaj ukupne kiselosti određen je u džemu genotipa BP 01 – 1.81 4.56 9.76 1. Hemijski sastav džema od drenjina Table 1. (%) /Su.92 56.77 mg / 100 g. Utvrđen je zadovoljavajući sadržaj vitamina C i varirao je od 2.47 0. U džemu.38 1.70 1.72 3.71 51. dok je u kontrolnom džemu bio u simboličnoj količini 0.2 mg gvožđa. a najmanja obezbijeđenost s kiselinama bila u džemu genotipa BP 17– 1.26%. Ukupan sadržaj šećera 52.44 0.32 1.40 60. 152 .87–63.60 61.34 54. 1987).76 Vitamin C (mg/100g) / Vitamin C (mg/100g) 4.74 0.93 52.78 0. D.26 1.26%.80 4.19 60. 2001).54 3.32 0.41 65.32 3. 1).29 0. koja prema deklaraciji sadrži 60% dodatog šećera. Najviše pepela u ovako pripremljenom proizvodu utvrđeno je kod genotipa BA 13 – 0.87 63.67 58.99 3.35 8. 1.41 0. pa su sačuvali visok sadržaj vitamina C. Ukoliko pri pripremanju džema nema kuvanja već se vrši prosto miješanje sa šećerom to je izuzetno zdrava hrana i bogat je izvor vitamina C za zimske mjesece (Žunić.24 4.79 1. spremljenim na ovaj način.91 mg / 100 g.80 52. Pepeo Ukupni šeć. kis.62 64.65 Najviše utvrđene suve materije – 65.94 0.34 2.65 65. a najmanje kod genotipa BP 07 – 0.17 51. red.37 60.77 3.42 6.27 52.REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Hemijski sastav utvrđen je kod 4 vrste proizvoda od drenjina: džema. sirupa pripremljenog na dva načina i marinirane drenjine.50 64.69 0.47 4. red.20% bilo je u kontrolnom džemu i džemu spravljenom od plodova genotipa BP 33.09% i dosta kiselina daju visok kvalitet i vrlo dobar ukus džemovima drenova Polimlja. 12 mg % vitamina C i 1.20 57.07 5.29 1.02 6.33 1.44 1. šeć.26 62.68 1. već je samo miješanjem dodato 50% šećera.31 0.32 0. a najmanje u džemu genotipa BP 01 (tab.09 58. 1.26 0.79%.07 3.03 0. Hemijski sastav džema od drenjina Kod nas je proizvođena marmelada od drenjina (Vujanić-Varga.(%) /Ca TSS acidity Ash sugars (%) sugars (%) cchrose – pectate (%) (%) (%) (%) (%) BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 BO Prosjek Average 57.78 0.34 54.33 0.10 0.13 1.

Hemijski sastav sirupa sa uronjenim plodovima drenjine Voćni sokovi su posebno značajan vid prerade voća.09% i džemu genotipa BP 17 – 61. Iz džema genotipa BP 22 izdvojeno je najviše pektinskih materija – 1. Sok genotipa BP 21 imao je najveći sadržaj kiselosti – 1.33% i kod genotipa BP 44 – 0. Voćni sokovi povoljno djeluju na radnu sposobnost i raspoloženje. a najmanji sadržaj pepela bio je svega 0. pektini.83%). na uobičajen način u domaćinstvima ovoga kraja.61%. 0. Uspješno otklanjaju otrove iz ljudskog organizma. Od proizvoda koji su u tečnom stanju. 1990). Ukupnih šećera najviše je utvrđeno u kontrolnom džemu – 63. koje daju punoću i čine ukus u izvjesnoj mjeri specifičnim. Voda iz ovih sokova je u veoma povoljnom obliku za ljudski organizam.91% u Kodrima Moldavije do najvećeg sadržaja kod ukrajinskih drenova 1. a najmanje u kontrolnoj varijanti – 0. Mineralne materije koje su sadržane u plodovima svih vrsta voća u savremenim uslovima života imaju zaštitno – odbrambenu vrijednost. su pokazali vrlo dobar kvalitet. a nasiromašniji u soku genotipa BP 44 – 0.68%. mineralne soli. Osim kiselina nije zanemarljiv ni sadržaj taninskih materija. Njihovim korišćenjem snižava se nivo šećera u krvi i povećava fermentativna sekrecija podželudačnih žlijezda. Oni zadržavaju u sebi niz najvažnijih sastojaka svježeg voća i koriste se za zadovoljenje energetskih potreba ljudskog organizma (Žunić. koje regulišu acidobaznu reakciju krvi. zaključio da je sadržaj pepela od 0. Najbogatiji sadržaj Capektata utvrđen je kod soka genotipa BP 07 – 1. organske kiseline. a zahvaljujući sadržaju mineralnih materija.15% kod genotipa BP 01. 2) bio je najviši u soku genotipa BP (22 – 54. enzimi.40%. Ako se optimalno koriste ne stvaraju višak kalorija te ne utiču na gojaznost. koji se nalazi u šumi. a najmanje kod genotipa BP 07 – 50. Leontjak (1984) je.46%) bilo je kod genotipa BP 22. a naročito se preporučuju pri umnom naprezanju. mirišljave materije i dr. Drijen je poznat po velikom sadržaju kiselina.16%. jer neutrališu otrovne supstance i olakšavaju njihovo odstranjivanje iz organizma. ispitujući hemijski sastav ploda drijena genotipova koji rastu u raznim rejonima bivšeg SSSR-a.67%. pa je dijabetičarima korisno da ga upotrebljavaju za piće (Dudukal i Rudenko. Količina mineralnih materija u plodu drijena u našem istraživanju bila je najveća kod genotipa BP 44. određene sušenjem (tab.1%.24%. Bistri sokovi pripremani od plodova drenova iz Gornjeg Polimlja. U Kodrima Moldavije on je još utvrdio da drenovi zasjene imaju manje pepela od onih koji rastu na poljima. 153 . 2. Najviše ukupnih šećera (52. Sadržaj suve materije. tanini. sirupi i kašasti sokovi. dok je najveći sadržaj bio u plodu drenova koji se nalaze na mjestima gdje je izvršena sječa visokog šumskog drveća. od voća se najčešće spravljaju bistri sokovi.Namirnice biljnog porijekla su biološki vrednije i predstavljaju najvažniji izvor minerala. 2001).02%. jer doprinose lakšem i efikasnijem učenju.90% iz Sjevernog Kavkaza. Njihovim dejstvom i dejstvom kiselina iz voća neutrališe se negativno djelovanje kuhinjske soli u organizmu i to zajedno utiče na smanjenje krvnog pritiska. sprečavaju trovanje organizma.80%). koji se nalazi pored puta (0. bojene materije. što soku daje osvježavajuća svojstva. Korisna dejstva proizilaze iz sastojaka koji se nalaze u voćnom soku: prirodni šećeri.

56 4.91 23.07 0.51 47. Pektina (0. sugars (%) 51.23 53. red. gars (%) red.29 0.28 51.58 42.41 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 154 .80 53.85 18.14 24. Chemical content of syrup with cornellian cherry fruits Genotip Genotype SMS (%) / Ukup.43 0.24 58. veoma je važna intenzivna boja.19 7.78 0.16 8.01 0.97 1.06 50.(%) / D.94 32.61%) i ukupnih kiselina (1.02 1.18 Ukupni šeć.44 54.43 0.51 0. kis. 2.13 Pepeo (%) / Ash (%) 0.28 48.02 0.88 12.60 56.82 54.17 0.17 55.81 1.91 44.42 0.80 53.10 0.21 1.82 51..88 2.65 50. Hemijski sastav sirupa od drenjina Table 3.31 59.22 0. Za kvalitet sirupa od drenjina pored aromatičnosti.32 1.47 43.29%) imao genotip BP 01.19 0. sugars (%) 50. šeć.20 50.69 10.16 47.07 0.80 52.Tab. dok je najmanje pektinskih materija (0.33 50.37 8.72 13.22 56. 3.32 0.89 0.96 1.(%) / D. TSS (%) (%) / Total acidity (%) 53.68 53. (%) /Total su.61 0.44 1.17 0.80 Saharoza (%) /Succhrose (%) 14.35 15.08 0.17 0.61 53.41 0. D.51 48.57 0. Hemijski sastav sirupa od drenjine Voće namijenjeno proizvodnji sirupa.42 1. sa što većim sadržajem suve materije i zdravo.05 52.74 45.68 54. Hemijski sastav sirupa sa plodovima drena Table 2.42 0.61 59.58 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 3.92 47.57 46.71 0.93 28.51 0.63 53.20 0.95 1.27 59.25 57. gars (%) red.05 0.65 1.91 21.91 Ca-pektat (%) /Capectate (%) 0.42 48.57 1.54 0.07 Ukupni šeć.49 13.34 40.29 28.55 0. TSS (%) (%) / Total acidity (%) 52.78%) utvrđeno je najviše u soku (bez cijelih plodova) genotipa BP 33.79 34. (%) /Total su. Najmanju kiselost (0.67 2.20 0.18 0.90 32.07 0.05 0. 3).08 0.33 36. Cornellian cherry syrup chemical content Genotip Genotype SMS (%) / Ukup.98 12. šeć. D.53 54.46 50.16 31. 2005).10 0. pored dobre obojenosti i aromatičnosti.87 39.71 Ca-pektat (%) /Capectate (%) 0. red. treba da je dovoljno zrelo.47 Saharoza (%) /Succhrose (%) 27.28 6. kis.02 1.57%) imao je genotip BP 07 (tab.65 33.89 1.09 Pepeo (%) / Ash (%) 0.21 0. kako bi razblaženi proizvod pri korišćenju imao određeni intenzitet karakteristične boje voća od koga je sirup dobijen (Jaćimović i sar.40 0.90 42. Tab.

dok je najmanje pektinskih materija bilo u ovakvim plodovima genotipa BP 33.71 2.95 8.03 1. To bi bila količina od oko 40 do 100 g plodova drijena.60 13. riba. Cornellian cherry marinade chemical content Genotip Genotype SMS (%) / Ukup. Vitamin C se u neznatnoj količini nalazi u proizvodima životinjskog porijekla (meso. jaja). a najneobezbjeđeniji ovom značajnom materijom bio je genotip BP 17 – 11.05%. 4.50 7.42 mg/100 g ploda. Najveća obezbijeđenost Ca – pektatom kod marinirane drenjine utvrđena je kod genotipa BP 07.17% u soku genotipa BP 33.63 0. Najmanje svih mineralnih materija i soli bilo je u mariniranom drijenu genotipa BP 44.05 15.61 17.45 4.08%).40 1. Hemijski sastav marinirane drenjine Table 4.86 21.28% kod genotipa BP 17. koji su bogatiji ovim vitaminom.33 2. 2000).68 2.26 1. kis.26 mg/100 g ploda). 4). 05%). a najmanja obezbijeđenost suvom materijom imao je genotip BP 44 (8.10%. Najveći sadržaj ukupne kiselosti utvrđen je u mariniranom plodu genotipa BP 44 (2.87 0.05 1.68 7.Najveći sadržaj ukupnih šećera soka iznosio je 58.21 2.62 8.37 0.5 13.12 20.26 11.17 1.61 0.42 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 155 . Pepela je najviše izdvojeno iz soka genotipova BP 21 i BP 33 – 0. utvrđen je u mariniranoj drenjini kod genotipa BP 22 (16.08 9.68%.37 1. a najmanje iz sokova genotipova BA 13 i BP 17 – 0. određenom sušenjem. dijetetsku i terapeutsku vrijednost (Pamplona-Roger.25 12.31%. Vitamini imaju značajnu zaštitnu.08 6. a najmanji ovako pripremljenog ploda drijena imao je genotip BA 13 (1.34 18. ali ga zato u svježem voću i povrću ima mnogo više.57 6.43 14.32 11.29 7.22 1. Najbolju obezbijeđenost suvom materijom.42 4.44 Vitamin C (mg/100g) / Vitamin C (mg/100g) 25.21 0.40 23.48 5.76 4.18 9.46 4. 4. a najmanje suve materije imao je sok genotipa BP 33 – 53.7 8.01 0. (%) Pepeo (%) / NaCl (%) / Ca-pektat TSS (%) / Total acidiAsh (%) NaCl (%) (%) /Caty (%) pectate (%) 14.84 21.5%). što se lako može zadovoljiti.24 mg/100 g ploda.86 6. ili adekvatna količina nekog od proizvoda od drenjine. Dnevna potreba ljudskog organizma je 45 mg (preporuka Evropske unije). Tab. Hemijski sastav marinirane drenjine Najveći sadržaj suve materije (tab.52 0.06 6. Najveće bogatstvo vitaminom C pokazali su marinirani plodovi genotipa BP 01 (25. Prosječno u plodovima svih 10 ispitivanih genotipova vitamina C bilo je 18. imao je sok genotipa BP 21 – 59.73 0. dok je najviše ovih materija utvrđeno kod genotipa BA 13. a najmanji 50.82 6.45 0.51 16.17%).

Osim preporuke za obaveznu industrijsku proizvodnju za spravljanje ove prvenstveno zdrave i jeftine hrane trebalo bi da bude zainteresovano svako domaćinstvo. ZAKLJUČAK Džemovi pripremani po receptima karakterističnim za domaćinstva Gornjeg Polimlja. jer će razblaženi proizvod sigurno imati određeni intenzitet karakteristične crvene boje. Ovaj proizvod ne gubi većinu hranljivih svojstava. koje ih aktivira). Plodovi drijena mogu se marinirati i biti rado viđeni i prisutni proizvod na trpezama naših domaćinstava. dok se u Njemačkoj drenjine konzerviraju u sirćetu i preko zime koriste. Za preporuku je genotip BP 21 za sokove sa i bez plodova. Najbolju ocjenu ovako spremljenog proizvoda dobio je genotip BA 13 sa atraktivnim. skladište se u jetri i ne moraju se svakodnevno unositi (mogu proći sedmice. koji je ovako konzervisan. pa čak i mjeseci bez izlaganja suncu. upravo su ispitivanja hemijskog sastava marinirane drenjine i džema spremanog na tradicionalan način područja Gornjeg Polimlja. sa intenzivnom crvenom bojom. jedan od značajnih sastojaka ploda koji ima ljekovita svojstva veoma osjetljiv na toplotu i svjetlost. U našem ispitivanju odličnu ocjenu dobio je drijen spremljen kao maslina od genotipa BA 13.26 mg/100 g (genotip BP 01). Međutim. pa su sačuvali visok sadržaj jednog od najznačajnijih sastojaka u plodu drijena. kao što su vitamini A i D. Otuda.Za spravljanje prerađevina od drenjina mora se voditi računa o činjenici da je vitamin C. Vitamin C se ne akumulira u organizmu i zbog toga se mora svakodnevno unositi. može se u slani rastvor dodati list lovora. vrlo rijetkim za drijen. pa se za ovaj vid prerade mogu preporučiti genotipovi BP 01.42 mg/100 g vitamina C. pa je dragocjen u zimskoj ishrani stanovništva. nijesu bili podvrgnuti termičkoj obradi. BP 22 i BP 33. Marinirana drenjina je rijetko zastupljen način pripremanja drijena u domaćinstvima. Ovi genotipovi mogu se koristiti za proizvodnju sirupa. koji se ne skladište u organizmu. žutih plodova. Naime. u mariniranoj drenjini je bilo prosječno 18. imao i atraktivan izgled. meću kojima je vitamin C. što nije slučaj sa vitaminom C i ostalim vitaminima rastvorljivim u vodi. a bilo je i primjera 25. vitamina C. komorač ili neka druga začinska biljka. pokazala da se kod ovako pripremljenih prerađevina ne gube ovaj dragocjeni sastojak. zavisno od ukusa koji se traži. Prisustvo kiselina i šećera dali su visok kvalitet i specifičan ukus ovim džemovima. Sokovi su takođe pokazali odličan kvalitet. BP 21 i BP 22. 156 . kuvane ili pržene namirnice gube veći dio vitamina C. žuto obojenim plodovima. dok su odlični bili sokovi od ukuvanog sirupa od genotipova BP 17. Kao koncentrisani voćni sok može se dodati ili miješati sa nekim aromatičnim voćem za dobijanje kvalitetnog sirupa. Slična je situacija i sa konzervisanom hranom. Vitamini rastvorljivi u mastima. Zbog toga je važno svakodnevno jesti svježe voće i povrće ili koristiti njihove prerađevine u kojima su sačuvane ove materije. U Italiji po Sangiorgi-u (1997) se takođe na ovaj način sprema drijen. BP 17. naročito primorskih krajeva. Pri spremanju ovakvog jela od ploda drijena.

Institut za ekonomiku poljoprivrede – Beograd. GIORDANI. B. jam and marinade) due to their high content of carbohydrates could be classified as high energy value food. 2005. Zbornik na trudovi. Штиинца. voć. LAZIĆ.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI JAĆIMOVIĆ VUČETA. MIRANOVIĆ. vol. ГАЛИНА. VUJANIĆ-VARGA. Gornje Polimlje.. Москва. D. ЛЕОНТЯК. M. Zemun. JANKOVIĆ. Novi Sad. It helps keeping optimal level of body sugars and saving body glycogene..). Tehnološki fakultet. 10. Г.. 113–114. str. PAMPLONA–ROGER. 2001.66– 73. X Savetovanje o biotehnologiji.. 5–20. Naučni institut za ratarstvo i povrtarstvo. 1984. products. – Dren. zbornik radova. Novi Sad. Jug.. TSIPOURIDIS. 1974.: Priručnik za kontrolu kvaliteta svežeg i prerađenog voća i povrća. V. E. 10.. J. Preporod. 2001. chemical content. DINKA: Pomologija. MINOVSKI. РУДЕНКО И. P. IP „Neven”. JOVANČEVIĆ. Čačak. Ž. GAJIĆ. Key words: cornellian cherry. JAĆIMOVIĆ.LITERATURA BABOVIĆ. Informatore agrario. 157 . – 46.: Кизил. ст. 2000. VUJANIĆ-VARGA.: Кизил-ценое лесное растение. С.: Organoleptičke osobine proizvoda od drenjina (Cornus mas L. Diva ovošna flora na SR Makedonija. KSENIJA I MIŠIĆ. 1996. BELLINI. STANISAVLJEVIĆ. No.: Lekovitost voća i voćnih sokova. Novi Sad. П. Кишинев. ŽUNIĆ. G. vol. MALEŠEVIĆ.: Uživajte zdrav život. Novi Sad. 1990. 65–82. RIZOVSKI. M. 265–272. ĐINA.. KESEROVIĆ. pečurki i osvežavajućih alkoholnih pića. – Novi Sad. R. Proizvodnja zdravstveno – bezbjedne hrane. M.. Z. 2000.: Il corniolo.: Medonosne i peludne biljke. OGAŠANOVIĆ... 2005. M. In diet for healthy people.30. Zagreb. Čačak.: Pravci proizvodnje zdravstveno bezbednog voća. Библиотечка „Древесные породы”. str. D. ВО Агрополиздат. MILUTINOVIĆ. Unripen fruits could be used as a part of restricted diets due to high level of unsoluble pectins and low level of fast resorbed sugars. C.. br. BOŽOVIĆ. D. Regular consumption of traditional food and its affirmation might be significant factor for improoving national diet together with correction of other factors influencing health. Prosvjeta. DINKA. 1987. Skopje. ДУДУКАЛ Д.: Struktura i perspektive voćarstva SR Jugoslavije. Beograd.: Cornus mas L. ekonomsko-ekološki aspekt.: Agrobiznis u ekološkoj proizvodnji hrane. V. 1996. VRAČAR. HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L. E. BOŽOVIĆ ĐINA Summary Cornellian cherry and it’s products (juice. Beograd. 2000. 334– 342. LJ. cornellian cherry products could be used as an easily digestible energetic concentrate. especially for young and people with high energetic needs. 32/2000. Poljoprivreda kao hobi.

distribucija i reutilizacija jona. Sorte su bile okalemljene na dvije podloge (na sejancu vinogradarske breskve i badema) i tretirane različitim dozama NPK hraniva. Međutim.1 IZVOD: Istraživanja su vršena kod tri sorte breskve (Koronet rani. Sarić (1984) ističe da je posebno značajno istraživanje ovog problema kod drvenastih biljaka. ukupan sadržaj kao i forme jona. vlasništvo Biotehničkog instituta – Podgorica. kod nas su se ovim problemom najviše bavili Sarić i saradnici (1983. Ustanovljeno je da postoje značajne razlike ispitivanih parametara u zavisnosti od sorte. Biotehnički institut – Podgorica 158 . usvajanje. 158–166. fiziološki i biohemijski procesi. Redhaven i Samerset). NOVI SAD REAGOVANJE RAZLIČITIH SORTI I PODLOGA BRESKVE (Prunus persica Stoc. i Prenkić i sar. podloge i NPK hraniva na nivo gvožđa i cinka kod breskve (Prenkić 1988. Reagovanje različitih sorti i podloga ispoljava se preko više parametara: razvijenosti stabla. mase ploda. dužine mješovitih rodnih grančica. translokacija. jer se u ovom slučaju mogu ustanoviti razlike ne samo između pojedinih sorti. 1988). koncentracija i sadržaj elementa. podloga. Problemom genetske specifičnosti mineralne ishrane biljaka bavio se Moos (1921. 1922) još početkom tridesetih godina ovoga vijeka. sadržaja ukupnih rastvorljivih suvih materija i nivoa ukupnih organskih kiselina i pH vrijednosti. prinosa. viši naučni saradnik. 56.) NA PRIMJENU NPK HRANIVA RANKO PRENKIĆ. Ključne riječi: breskva. koje su gajene na oglednom imanju „Lješkopolje”. 6 (2007) STR. ukupna težina Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Ranko Prenkić. izdvajanje. sorta. 1984). morfološke osobine biljaka.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Veliki je broj kriterijuma za ocjenu genetske specifičnosti mineralne ishrane: citološke i anatomske osobenosti ćelija i subcelularnih jedinica. nego i međusobna zavisnost podloge i plemke. Problem genetske specifičnosti mineralne ishrane je mnogo više istraživan kod zeljastih nego kod drvenastih biljaka. podloge i primjene različitih doza NPK hraniva. doza NPK hraniva UVOD Ovaj rad predstavlja nastavak prethodnih istraživanja u kojima je proučavan uticaj sorte.

) i na sejancu badema (Amygdalus communis L. sadržaj ukupnih kiselina pomoću titracije.suve materije. Iz tabele 1. 1995. a kod Samerseta okalemljenog na bademu. NPK – 75+30+70 kg/ha. a u svakom ponavljanju tretirana su po tri stabla. sadržaj rastvorljivih suvih materija. Pratili smo više parametara: razvijenost stabla (obim). obim je bio 2. REZULTATI I DISKUSIJA Razvijenost stabla (bujnost sorti) Prije početka NPK tretmana uočeno je da se ispitivane sorte na različitim podlogama nejednake bujnosti. Rani redheven (Early redheven) i Samerset (Summerset). zato su vršena mjerenja obima stabla prije i na kraju vegetacionog perioda. nakon aplikacije NPK hraniva. dužina mješovitih rodnih grančica. sadržaj ukupnih kiselina i pH vrijednosti) kod plodova raznih sorti i podloga breskve. i 1996). uočljivo je da je prosječni obim stabla kod sorte Koronet okalemljene na vinogradarskoj breskvi. prinos. Sve tri sorte tretirane su sa tri različite doze NPK hraniva: 1. Ispitivane parametre određivali smo standardnim gravimetrijskim metodama. Utvrđeno je da su vrijednosti za sekundarno debljanje kod breskve okalemljene na vinogradarskoj breskvi visoko signifikantno veće nego kod sorti okalemljene na bademu. koje su gajene na imanju „Lješkopolje” vlasništvo Biotehničkog instituta – Podgorica. sadržaj ukupnih kiselina i pH vrijednost plodova. Danska). Istraživanja su vršena u tri uzastupne godine (1994. bio 1. sadržaj ukupnih suvih materija. proizvodnja biomase i neke osobine genotipova koje utiču na usvajanje elemenata (Sarić. 1984). VD (visoka doza) Kao kontrola služila su nam netretirana stabla breskve. a zavisi i od raznih ekoloških uslova i primijenjene tehnologije u toku gajenja. NPK – 150+60+140 kg/ha SD (srednja doza) 3. Naročito jak efekat. Sorte su bile okalemljene na dvije podloge: sejancu vinogradarske breskve (Prunus persica vulgaris Mill. dužina mješovitih rodnih grančica. Krajnji cilj ovih istraživanja bio je da se poboljša i poveća kvantitet i kvalitet prinosa breskve. prinos breskve. Sekundardno debljanje stabla je uglavnom uslovljeno genetski. prinos i kvalitet. masu pojedinačnih plodova.35 cm. imala je visoka doza NPK hraniva i značajno se razlikuje od rezultata za nisku dozu i kontrolu. bujnost sorti. U ovom radu posvećena je pažnja samo nekim od mnogobrojnih kriterijuma (razvijenost stabla. ND (niska doza) 2.09 cm. u četiri ponavljanja. 159 . a pH vrijednost određivana je pomoću pH metra (Radiometar 29. MATERIJAL I METODE Objekat istraživanja bile su tri sorte breskve: Koronet (Coronet). masa ploda.). Dobijeni rezultati su statistički obrađeni i prikazani tabelarno. NPK – 225+30+210 kg/ha.

35 1. sa nalazima Rahovića i Rajkovića (1976).02 1.44 1. Na kraju treba naglasiti da su mješovite rodne grančice najvažnije za prinos rodnog drveta.12 1.61 1. in cm) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Control 1.31 1.45 1. Posebno treba naglasiti da je dužina mješovitih rodnih grančica kod sve tri sorte okalemljene na vinogradarskoj breskvi veoma značajno veća nego kod sorti okalemljenih na bademu.67 ABC 0.36 0.55 1.70 1.61 2. breskva Average-beds Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.17 Iz ovih rezultata proizilazi da obim stabla zavisi od sortne specifičnosti. podloge i doze NPK hraniva.90 1.54 1.23 1. Najveći efekat na dužinu grančica imala je visoka i srednja doza. iako se radi o drugim sortama.89 1.73 1.76 AB 0.49 1.60 B 0.69 1. Statistička analiza je pokazala da postoje veoma značajne razlike između dužine rodnih grančica sorte Koronet u odnosu na ostale dvije sorte (Rani redheven i Samerset).74 1.40 1.) i povećanom lisnom masom.23 cm).34 1.05 LSD 0.03 1.01 1.61 2.87 1.00 1.68 Vin. okalemljena na vinogradarskoj breskvi.88 2.61 1.35 1.45 1. zato su i plodovi na rodnim grančicama najkvalitetniji. Ovi rezultati potvrđuju našu pretpostavku da genetske specifičnosti zavise i od podloge.33 BC 0.70 cm kod sorte Redskin. Sekundarno debljanje debla bresaka (prosjek za period 1994–1996.95 1.79 1.23 1. breskva Badem Prosjek / Average Koronet Vin. u cm) Tab.75 2.46 1.87 1.19 1. The secondary thicken of peach stem (average for period 1994–1996.18 1.Tab.88 2. 1. breskva Badem Prosjek / Average Prosjek podloge / Vin.16 1.13* 0.96 1.56 1.68 1.01 0.10** 0.18 0.72 2. koji obezbjeđuju ishranu formiranih plodova.13 C 0.16 cm) okalemljena na podlozi badem.72 1. a ne samo od sorte.31 1.73 AC 0. proteini itd.37 1. 160 . 1.88 1. Dužina mješovitih rodnih grančica Kao što se vidi iz (tab.65 1. jer one sadrže dosta cvjetnih pupoljaka sa bogatstvom rezervnih materija (šećeri.15** 0.34 1. aminokiseline.90 1.50 1.74 1.27 1.15 1.25 0. breskva Badem Prosjek / Average Samerset Vin.60 cm kod sorte Blek pa do 58. a najkraće sorta Samerset (45. Ovi rezultati su slični.21 0.51 2.61 1.47 Prosjek Average 1.09 1.38 1. koji su našli dužinu mješovitih rodnih grančica od 45. 2) u prosjeku najduže mješovite rodne grančice imala je sorta Koronet (57.

34 kg/stablo).36 48.23 47.41** 1.66 52. podloge i doze hraniva.90 48.50 46.32 3.44 58. nego je i rezultat interakcije između podloge i plemke.06 67.16 49. podloge i doze tretmana NPK hranivom (tab. I ovi rezultati o genetskoj specifičnosti mineralne ishrane biljaka ukazuju. tretmana u toku gajenja i ekoloških faktora. što zavisi od sortne osobenosti.90 49.18 45.21 53.29 45. u zavisnosti od podloge na koju su okalemljene. Prinos plodova u ispitivanom periodu varira u zavisnosti od sorte.03 54. Masa ploda Istraživanja su pokazala statistički značajne razlike u masi plodova u zavisnosti sorte.73 47. 3).56 45. da smo našli statistički značajne razlike u prinosu kod sorti.84 47.15 58.95 B 1.73 44.83 51.86 49.16 48.71 57.64** 2.86 50.Tab.80 44.16 51.49 AB 2.70 41.01 1.19 52.84 3. naročito sa aspekta iznošenja mineralnih materija i primjene agrotehničkih mjera (Prenkić.81 54.62 kg/stablo) u odnosu na kontrolu (22. 3). Ovo pomološko svojstvo je posebno značajno. Lenght of composite 1 – year old shoots (cm) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Beds (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 54.91 57.73 ABC 4.01 2. 4).96 46. breskva Badem Prosjek / Average Vin.87 Prinos breskve Osnovno biološko svojstvo breskve je visoka rodnost.90 43. da razlika: nije prisutna samo između sorti. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.83 48.47 47. Prosječni prinos plodova za sve tri sorte okalemljene na obje podloge bio je najveći nakon tretmana visokom dozom (35.96 55.52 C 1.53 43.21 53. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.05 52.01 51.66 52.16** 1. podloge.14 52.66 51. 2.28 56. Treba posebno naglasiti.60 47.76 45.02 5.06 53. 1998). 2. 161 . breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.05 LSD 0. Kod sorti breskve koje su bile okalemljene na vinogradarskoj breskvi prinos je bio značajno veći nego kod onih okalemljenih na podlozi badem (tab.46 46.36 47. Dužina mješovitih rodnih grančica breskve (cm) Tab.24 50.56 50.10 43. Ovi rezultati ukazuju da ispitivani faktori đeluju sinergistički što se manifestuje preko mase plodova (tab.16 55.63 58.54 44.22 55.49 53.69 AC 2.33 47.64 58.73 BC 2.71 Vin.20 52.56 60.

83 147.29 136.53 B 4.13 125.11 39.13 B 1.45 26.83 130.40 117.85 159.04 134.50 31.00 124.06 125.23 33.20 144.34 8.07 128.51 130. Fruit weigh tof peach cultivars (g) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 145. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.56 159.23 146.35** 12.66 134.80 131.61** 8.59 3. 3.49 5.28 28.98 26.13 36.00 35.82 145.40 37.51 26.39 123.24 156. The yield per tree (kg) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Beds (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 29.23 26.61 38.90 28.19** 21.24 2.99 Vin.81 29.01 2. breskva Badem Prosjek / Average Vin. 4.38 30.28 25.64 157.66 34.5** 15.73 137.26 35. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.13 25.75 31.61 162.07 27.90 132.01 5.93 130.12 32.96 120.93 32. Masa ploda ispitivanih sorta breskve (g) Tab.42 AC 11.76 29.19 137. 4.90 140.30 30.95 Tab.41 144.46 27.83 143.03 120.50 137. 3.41 C 2.10 34.83 146. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.16 27.66 32.15 38.20 138.34 148.34 22.99 31.36 21.96 29.29 146.45 143.99 150. breskva Badem Prosjek / Average Vin.66 4.06 36.05 39.17 4.13 35.03 25.93 34.05 130.16 22.55 142.48 28.93 153.33 25.80 133.05 LSD 0. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.45 34.34 ABC 6.51 ABC 16.05 LSD 0.Tab.29 29.79 127.81 151.70 26.61 130.20 123.56 23.96 134.69 149.92 30.21 152.14 162 .63 31.66 147. Prinosi bresaka po stablu (kg) Tab.92 139.90 21.90 BC 3.76 152.83 115.36 142.25 119. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Prosjek podloge Vin.62 AC 4.90 36.26 117.41 33.73* 7.17 40.86 155.47 AB 3.93 C 6.02 30.39 BC 9.28 38.23 24.10** 10.34 34.50 135.29 Vin. breskva Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.67** 6.83** 2.43 AB 8.11 34.96 32.49 34.96 129.09 168.

92 1.63 10. Sadržaj suvih materija u plodu varirao je u zavisnosti od sorte i podloge dok većih razlika u đelovanju različitih doza NPK hraniva nije bilo (tab.40 9.92 13.48 12.14 ABC 1.90 10.42 9. Sadržaj rastvorljivih suvih materija u plodu breskve (%) Tab.05 LSD 0.53** 0.50 12.01 0.71 BC 1.19 9.10 10.82 B 0.75 0.54 11. jer značajno povećava njihovu ekonomsku vrijednost.26 10.36 11.46 10.30 1.13 12. 5.Uočljivo je da je masa plodova manja kod sorti okalemljenih na bademu i pri aplikaciji niske doze NPK hraniva.75 AC 1.50 10.21 8. dok je sorta Rani redheven na podlozi vinogradarska breskva imala najniži sadržaj suvih materija (9.12%).85 11.73 11. Bulatović-Miljačka.48 12.40 12.63 11.53 11.26 12.88 12. 5). Nivo rastvorljivih suvih materija je odličan indikator kvaliteta plodova kao sirovine u tehnologiji prerade.99 9.85 163 .16 11.50 11. 5. 1964. Tab.06 11. Prosječno najviše rastvorljivih suvih materija imali su plodovi sorte Samerset (13.28 11. Najveća masa plodova bila je kod sorte Koronet okalemljene na vinogradarskoj breskvi uz primjenu visoke doze NPK hraniva.30 10.80 11.20 11.53 9. čak i bez hraniva (kontrola). breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.40 13.46 11.26 12.06 1.26 14.56 10. Najzastupljenija komponenta u suvoj materiji su šećeri koji su jedan od značajnih parametara ukusa.46 13.86 10.70 C 0.88%) na podlozi badem.32 12.50 12.35 10. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.10 13. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.84 2.30 10.27 AB 0. breskva Badem Prosjek / Average Vin.91 12. Uočljiva je zavisnost između nivoa suve materije i vremena sazrijevanja sorata što je u saglasnosti sa rezultatima drugih autora. I ovi rezultati kao i prethodni govore o genetskoj specifičnosti sorte i podloge i o kompleksnoj interakciji više faktora.23 12.70 12.60 14. 1952.65** 0.22 11. što je uzrokovano nejednakim vremenom razvića njihovih plodova (Peynnauda.05 13.48 10. Sadržaj ukupnih rastvorljivih suvih materija Pratili smo i jedan od najvažnijih pokazatelja kvaliteta plodova breskve tj. 1986).13 13.49 Vin.70 10. Soluble dry matter in fruits (%) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 9. Stanković.70 13.65 11.63 10. Kasne sorte breskve imaju veći sadržaj suvih materija od ranih i srednje ranih sorti. sadržaj suvih materija u momentu zrelosti plodova.12 11.76 9.

Rezultati o đelovanju sorte.4883 0. Tab. karakteristika određene sorte.5987 0.4783 0.4788 0. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Prosjek podloge Vin.06 0.07 0.5866 0. One pored šećera imaju značajan uticaj na kvalitet i ukus ploda. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin. 5).4300 0.4153 0.4537 0. pH.4066 0. Slobodne organske kiseline i rastvori soli stvaraju ravnotežne puferske sisteme.4838 0. Total acids content (%) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 0. Nivo slobodnih organskih kiselina i pH vrijednosti u plodovima Organske kiseline u plodovima su prisutne u slobodnom stanju i u obliku soli najčešće natrijuma.4241 0.3583 0.4979 Vin. breskva Average-rootstock Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.5866 0.4050 0.5383 0.15 0.5058 0.5083 0. Kao što se iz tabele br.4166 0.05 0.6000 0. statistički značajne razlike u vrijednosti pH prisutne su samo između pojedinih sorti.5224 0.08 0.4424 0. Sadržaj ukupnih kiselina u plodu breskve (%) Tab. 6. podloge i doze hraniva na sadržaj ukupnih kiselina u plodu breskve pokazuju da su značajne razlike prisutne između pojedinih sorti.4083 0.5299 0. dok razlike između podloga i tretmana različitim dozama NPK hraniva nijesu značajne (tab.Prisutne su statistički značajne razlike u sadržaju rastvorljivih suvih materija između sve tri ispitivane sorte i veoma velika zavisnost od podloge (tab.4888 0.5055 0.11 0.5163 ABC 0. 7 može uočiti.05** 164 .5296 0.5816 0.5067 0.4107 0.04 C 0. Kod plodova preovladavaju slobodne organske kiseline.4866 0.5841 0.5069 B 0.3816 0.09 0.4600 0.5624 0.4916 0.4433 0.05 LSD 0.4892 0.4300 0.03 0. breskva Badem Prosjek / Average Vin. kalijuma i kalcijuma.5583 0.11 BC 0.4985 AB 0. U nezrelim plodovima i mladim listovima dominira ćilibarna.6116 0. 7). 6. a u listovima njihove soli.06 0.08 0.6050 0.4900 0.5845 0.5271 0.4062 0.4683 0. dok razlike između podloga i doza đubriva nijesu u statistički značajne (tab. 6).4702 AC 0.04** 0. Na kraju treba naglasiti da je nivo ukupnih slobodnih kiselina i pH vrijednosti.6166 0.6083 0.6183 0.5816 0. što se pokazali i naši rezultati.3699 0. koji uslovljavaju koncentraciju vodonikovih jona u rastvoru tj.4316 0.4616 0.01 0. a u zrelim plodovima i starim listovima jabučna i limunska kiselina.4416 0.5916 0.

77 3.82 3.94 3.98 4.00 4.93 3.82 3.82 3. Rezultati o sadržaju ukupnih kiselina i pH vrijednosti u plodu breskve pokazuju.95 4. 7. nego kod sorti okalemljenih na podlozi badem.82 3.15 3. pH vrijednost soka breskve Tab.89 3.91 AC 0.86 ABC 0.85 3.18 BC 0.10 4.05 LSD 0.85 4.83 3.92 3. da je dužina mješovitih grančica kod sve tri sorte okalemljenih na vinogradarskoj breskvi.00 3. Najveći prosječni nivo rastvorljivih suvih materija imali su plodovi sorte Samerset na podlozi badeem. Kod sorti breskve okalemljenih na vinogradarskoj breskvi.Tab. U prosjeku najduže mješovite rodne grančice imala je sorta Koronet okalemljena na vinogradarskoj breskvi. breskva Badem Prosjek / Average Vin.81 3.04 3.86 3.96 3.03 4. dok je sorta Rani Redheven na podlozi vinogradarske breskve imala najniži nivo.99 3.80 3.95 3.14 0.79 3.01 3.08 0. dok razlike između podloga i doza hraniva nijesu signifikantne. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin. a najkraće sorta Samset okalemljene na podlozi badem.88 3.90 B 0.00 4.80 3. podloge i doze NPK hraniva.87 Vin.06 0.07** 0.86 3.11 0.96 3. 165 .93 3. Posebno treba naglasiti.09 ZAKLJUČAK Na osnovu proučavanja različitih sorti breskve i podloga nakon primjene NPK hraniva. značajno veća nego kod sorti okalemljenih na bademu. mogu se izvesti sljedeći zaključci: Obim stabla breskve zavisi od sortne specifičnosti.92 3.88 3.86 3.87 3.88 3.13 4.90 3.73 3.19 0.80 3. Vrijednost za sekundarno debljanje stabla breskve okalemljene na vinogradarskoj breskvi su značajno veće nego kod sorti okalamljenih na bademu.01 0.85 3.10 0. prinos i masa plodova bile su značajno veći.00 4.01 3. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.89 3.80 3.97 3.80 3. breskva Samerset Badem Prosjek Average Vin. Utvrđene su statistički značajne razlike u sadržaju rastvorenih suvih materija između sve tri ispitivane sorte i velika zavisnost od podloge.87 AB 0.25 3.88 3. pH level of peach juice Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 3.79 3.90 3.72 3.88 3. 7.00 2.07 C 0.82 3.86 3. da su značajne razlike bile prisutne samo između pojedinih sorti.

U knjizi: “Fiziološki aspekti mineralne ishrane biljaka” Izdavač: Jugoslovensko društvo za fiziologiju biljaka str. Koronet and Samerset) and two rootstocks (vineyard peach and almond) with four fertilisation treatment. leaf. Amer..: The agronomic placement of varieties J. The investigation results revealed that the biggest fruitfulness and mass of peach product was obtained in fertilisation with 225 kg/ha of N.. C.07% to 2. Experiment lasted three years. Novi Sad (1988). Jugoslovensko voćarstvo. D. M. to 1996. from 1994. C. Poljoprivreda i šumarstvo. Podgorica vicinity. Percentage of found nitrogen was higher than percentages of potassium (from 1.5%). Investigations were carried for the three peaksh varietiers (early Redheven. phosphorus. str. Doktorska disertacija– Poljoprivredni fakultet. and LOUGHMAN. R. 13 (1921). C.: Proučavanje osobina mješovitih rodnoh grančica breskve radi određivanja intenziteta rezidbe. M. especially with nitrogen and potassium. fruitfulness. RAHOVIĆ.: Varieties of corn and their adaptability to different soil. vol. Bull. Soc. RAJKOVIĆ. A. MOORS. podloge i mineralne ishrane na sadržaj gvožđa i cinka kod breskve (Prunus persica × Stoc). Distance of planting was 4 × 3 m (833 trees/ha).38% in non fertilised repetition to 3.: Genetska specifičnost mineralne ishrane biljaka. N. PURIĆ. A.28% in repetition with the largest dose of fertiliser). Univ. M. SARIĆ. R. br. Martinus Nijhoff (Dr.: Uticaj sorte. Agr. podloga i ishrane na rodnost i kvalitet plodova breskve. Čačak (1976).. beds. REACTION OF DIFFERENT VARIETIES AND ROOTSTOCKS OF PEACH (Prunus persica Stoc. nutrition. K. Junk Publishers. Location of orchard is in Lješkopolje. 139–133. PRENKIĆ. Largest amount of nitrogen was found in the leaf of peach (from 2. R. 44 (1–2): 81–90 (1988). rootstock and nutrition on fruitfulness and quality of peach products. Foil analyses can very reliably reveal the supply of peach. varieties. Tnn. 60 kg/ha of P and 140 kg/ha of K. Exp.: Genetic aspects of plant nutrition. Agric. 166 . 490 pp (1983). Characteristics of soil belong to gravely type of Mediterranean Cambisol. B. Key words: peach. PRENKIĆ R. 126 (1922). Beds had more influences on rapid growth. 37–35.: Uticaj sorti. 109–126 (1984).) ON NPK NUTRIENTS APPLYING RANKO PRENKIĆ Summary The objective of this paper was to examine the influences of variety. The Hague. SARIĆ. 90 kg/ha of P and 210 kg/ha of K. and the best quality and the most economic production with the dose of 150 kg/ha of N. growth.LITERATURA MOORS. iron and zinc. KRIVOKAPIĆ. four repetitions with the three trees in repetition. fruitfulness and quality of peach than the investigated varieties.

Masa plodova ispitivanih sorti bila je od 10. fenologija. Miletić i sar. 1988). Szentivani (1990). pomologija UVOD Orah je kod nas još uvek glavni predstavnik u jezgrastoj grupi voća. uglavnom se zasniva na stablima spontano razmnoženim u prirodnoj populaciji. Ovakvim i sličnim ispitivanjima u svetu i kod nas bavio se veći broj istaživača i to: Grmain i sar. Dosadašnja proizvodnja.. 56. (2002) i dr. sorta. obavljaju se više od 30 godina. Ispitivanja su vršena u kolekcionom zasadu oraha Instituta za voćarstvo u Čačku. Curkan (1979). 6 (2007) STR. a cvetanje ženskih cvetova od treće dekade aprila do druge dekade maja. Originalni naučni rad / original scientific paper 1 Dr Rade Miletić.4% (Dorka). prethodno treba ispitati sorte i selekcije u našim agroekološkim uslovima.6% (G-139) do 53. Dr Milisav Mitrović. Nedev (1983). Institut za voćarstvo. (1983. a kao takva ne bi mogla da konkuriše na inostranom tržištu. (1993).. Celebioglu i sar. 2005). viši naučni saradnik. (1988). randman od 41. jer treba da prođe dogledno vreme dok posađena stabla počnu da rađaju i daju ozbiljniji rod. Takva proizvodnja je jako heterogena. i nakon toga dati predlog koje treba širiti u komercijalnoj proizvodnji. Bugarčić i sar. MILETIĆ R1 IZVOD: U radu su prikazane fenološko-pomološke osobine za 20 sorti i selekcija oraha tokom trogodišnjeg perioda. Početak kretanja vegetacije je bilo relativno kasno. No ipak njegova proizvodnja se značajnije ne uvećava. (1985). 167 . tokom treće dekade aprila i početkom maja.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.7g (G-251).Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja. Takva ispitivanja u Institutu za voćarstvo u Čačku. selekcija. viši naučni saradnik. ne zadovoljava potrebe domaćeg tržišta. Ključne reči: orah. Zbog potrebe za širenjem oraha kod nas. NOVI SAD FENOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE VAŽNIJIH SORTI I SELEKCIJA ORAHA MITROVIĆ M. Mitrović (1988. Čačak. 167–174.6g (19/82) do 15. a kod nas Korać i sar. Ono što je utešno u proizvodnji oraha je da se svake godine broj stabala uvećava i to kalemljenim orahom.

Jodni broj u ulju određivan je po metodi Hubl-a. U zasadu se primenjuju redovne agrotehničke mere (đubrenje. prašenje i opadanje resa. a najkasnije selekcije Elit i Novosadski kasni (16–7. dvogodišnjim sadnicama okalemljenim na podlozi domaćeg oraha Juglans regia L. Najranije su brani plodovi sorte Dorka (24. Morfometrija i pomološke osobine kvaliteta ploda određivane su standardnim metodama koje se koriste u pomologiji. Dugi kišni intervali. Proteini su određivani indirektno preko sadržaja azota i ta vrednost množena sa konstantom 5. pa je orah imao zadovoljavajuću rodnost. 168 . U ispitivanom periodu. godine. maja). Od ispitivanih sorti i selekcija najranije kretanje vegetacije imala je selekcija G-1247 (20. bubrenje. Tako najranije prašenje resa imala je selekcija Vujan (24. zaštita). a najkasnije selekcije 19/92 (11. septembra). Razmak sadnje je 10x8 m. U radu su prikazani prosečni rezultati za period od 2004 do 2006. april). REZULTATI Fenološke osobenosti ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 1. oktobar). maj). dok su selekcije Elit i Novosadski kasni imali najpoznije kretanje vegetacije (14. Od fenoloških osobina. puno i kraj listanja. vreme berbe oraha bilo je nešto kasnije od prosečnog. Sadržaj ulja određivan je po metodi Soxletta. Zasad je zasnovan u proleće 1978. tokom treće dekade aprila i početkom maja. Rane sorte i selekcije oraha nisu imale oštećenja od poznih prolećnih mrazeva. Srbija i Slovenija.18 za proteine badema. praćene su sledeće feno faze: pucanje lisnih pupoljaka. početak. bez obzira na sortnu osobenost. godine. april). međuredna obrada. april). poreklom iz 4 zemlje: Bugarska.MATERIJAL I METOD RADA Objekat gde su ispitivanja vršena je kolekcioni zasad oraha na Preljinskom brdu Instituta za voćarstvo u Čačku. Početak kretanja vegetacije oraha (listanje i cvetanje) bilo je relativno kasno. a najkasnije kod selekcija Elit i Novosadski kasni (17– 18. što je uslovilo dosta tamniju boju jezgre. Danas u kolekciji Instituta ima preko 70 introdukovanih sorti oraha. tokom vegetacionog perioda posebno u drugoj i trećoj godini ispitivanja uticali su na intenzivniji razvoj bolesti (prvenstveno lista i klapine). maj). tako da se berba obavljala krajem septembra i početkom oktobra. Posađeno je 20 sorti i selekcija sa po 12 sadnica od svake sorte. To je pozitivno uticalo na fenofaze oraha. Ženski cvetovi sposobni za oprašivanje najranije su se javili kod selekcije G-1247 (23. Ovaj sortiment upravo obeležava početak introdukcije sorti oraha koje su kasnije širene. Nemačka. pojava ženskih cvetova i njihova sposobnost za oplodnju. Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja.

05. Ženski cvetovi Female flowers Pojava Occur rence 29. 13. 25.05. 12.05.05. 08. 18. 06.04. 04.04. 05. 29. 02.04.05. 12.05.05. 13. 04.05.05. 12. 03. 10. 05. 24.05. 08. 10. Onset 24. Širina je najveća kod plodova sorte Petovio (34.5 mm).05. 14. 07. 25. Puno Full 29.05.05. 05.04.05.05. 14. Kraj End 02. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 Listanje Leafing Počet.04. 04. 14.05. 07. 05.05. 03.05. 09.05.05.04.05.05. 15.05.05.05.05. Phenology of the studied walnut cultivars and selections (2004–2006) Sorta – selekcija Cultivar – selection Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N. 02. 04. Među ispitivanim sa najvećim randmanom od 53. 02.05. 19.05. 03. 29. 14. 10. 02. 14.05. 30.04.4% je sorta Dorka.05. 20. 30.04.05. 04. 03. 11. 10.04 04.05. 08.04.05.05.05.05. 09.05.05.05. 10.04. 08.05.04. 23.04.05.04.04.04. 08. 03.05. 07. 14. 07. 169 .2 g (Novosadski kasni). 24.05. 03.05. 16. randman jezgre i boja jezgre) ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 2.05. 10.05. a najmanja kod sorte Ibar (20.05.05. 20.05. 13.05. 17.05.05.05. 14. 14.05. 06.04.05.05.6 mm (G-139) do 29.05.7 mm).05. Fenološke osobine ispitivanih sorti i selekcija oraha (2004–2006) Table 1.05. 07.05.04. 28.Tabela 1.05. 08. 30.05.6% (G-139).05. 03. 09. 12.05. 23. Randman jezgre je svakako jedan od najvažnijih pomoloških karakteristika.05. 16. 19.05.05. 05. Oprašivanje Pollination ability 01.05.05. 25. 08. 06. 17.05. 17.05.05. Najveću visina ploda imala je sorta Šampion (48.05. 06. 12. 08.05. 09.05. 03. 14. a cilj kalemljenja oraha je da se upravo šire sorte i selekcije sa odličnim kvalitetom ploda i visokim randmanom jezgre.05.05.05. 15.05. 29. a najmanju (G-22 35. 12.05.05. 12.05.05.05.05. 25.05. 16. 04.05.05. 14. 29. 03.05.04.05. 30. Rese Catkin Prašenje Opadanje Pollin Falting ation 27.05. Pomološke osobine ploda (masa ploda. 06.2 mm).05.05. 08.04.05. 06. 15. Debljina ploda ispitivanih sorti bila je od 36.04. 09. 28. 29. 08. 01. 12.4 mm).04. 15.05. 17. 06. 18.05.04.05.05.05. 06. 11. 08. 02.05. 02. 11.05. 30.05. a najmnaji od 41. 06.04.05. 15.05. Masa ploda kao vrlo značajan pomološki pokazatelj bila je od 15. 09.04.7 g (G-251) do 10.05.05. 30. 26. 13.05.05.05.05. 08. 10. 18.05.04.05.9 mm (Medveđa).05.05. 07.

3 11.09.9 39.8 40.4 38.2 15.10.8 31.3 44.4 31.4 51.6 47.Tabela 2. 02.3 39.6 36.09.3 11.2 34. Važnije komponente hemijskog sastava jezgre ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 3.10.6 47.10.09.2 30.2 40. 06.09.9 32. 02.09.1 34.2 32. 30.3 41.09.6 12.9 12.6 10. 27.09.9 29.3%.8 31.1 48.0 34.2 51. 09. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 39.3 20.2 32.2 33. 28.09.2 14. 02.2 43.7 41.2 32.7 46.6 50.10.3 47.5 30.1 31.4 49.8%.(mm) tion heighe Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N.8 14.8 35.6 46.6 45.3 10. 27. odnosno 70. 02.2 11.7 11.8 31.2 30.1 33.2 Vreme zrenja Ripening time 24.2 33.3 40. 02.8 50.4 31.09.10.1 30.4 12.1 40.2 13.7%. Prema navedenim rezultatima najveći sadržaj ulja imale su sorte G139 i Petovio od 70. 27.5% i 61. 26. Njajveću vrednost jodnog broja imala je ulje selekcije G-251 (148.4 12. jer su zbog velikih padavina na listu i klapini uočeni intenzivniji simptomi bolesti prouzrokovani parazitom Ggnomonia juglandis.7 Širina Debljina Masa ploda Radman jezgre (mm) (mm) (g) (%) width thickness nut mass randman 33.2 43. 170 . Sadržaj sirovih proteina je najveći kod selekcije Medveđa 19. 29.6 32.10.0 36.1 47.2%.4 11.6 41.1 32.8 11.5 35. 28.6 31.3 32.7%.3 32.9 35.6 35.3 47. Morfometrija ploda i vreme zrenja ispitivanih sorti i selekcija Table 2.09.1 36. a najmanju G-22 (131.1).8 43.3 38. Fruit morphometry and ripening time in the studies walnut cultivars and selections Sorta-selekcija Visina Cultivar-selec. 25. a najmanji Novosadski kasni i Jasenica 61.2 30.2 47.10.6 11.10.9 35. 02.7 34.3 45.1 38.9 34. 30.6 46.2 38.09.9 32.6 53. Boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične.0 32.9 34.4 10.8 10.4 33.6).3 15.8 36. a najmanji kod selekcije 19/92 od 13.

9 141.7 63.4 64.6 17. (1993. Za uspevanje oraha potrebna je dužina vegetacije od najmanje 160 dana.9 14. Hlišč (1980. Korać i sar.3 140. Germain i sar. Nasuprot tome.5 131.8 134.1 16.3 68. Dužina i kraj vegetacije su limitirajući činioci uspevanja sorti oraha u konkretnim agroekološkim uslovima. Mitrović (1996). Kernel shemical content and trais Sorta-selekcija Cultivar-selection Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N.1 15.4 61.4 61.9 14.8 70. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 Sadržaj ulja (%) Oil content Sadržaj proteina (%) Protein content Jodni broj Jodine number Boja jezgre Colour kernel 65.8 14.4 15.3 61.2 65.5 139.0 13.0 14. vreme i dužina trajanja pojedinih fenofaza je različita što je uslovljeno agroekološkim uslovima.1 16.Tabela 3. 1998).8 137.1 135.3 68. Kretanje i završetak vegetacije izučavanih sorti oraha odvijao se u optimalnim vremenskim rokovima.2 138.8 141.8 140.. Tako prema Jovanoviću (1967) srednji početak listanja oraha u Srbiji je najraniji u području Južne Morave. 1985).8 70.3 68.8 17. a najkasniji u istočnoj Srbiji.9 132.7 64.9 15.7 63. Hemijski sastav i osobine jezgre Table.9 19. (1998) navode da vreme početka i trajanja cvetanja u mnogome zavise od klimatskih činilaca. (1983.7 144.3.9 141.3 140.7 15. Resanje je više podložno temperaturnim kolebanjima.6 136. Hladno odnosno toplo vreme u aprilu više utiče na početak resanja nego na cvetanje.9 134. Povoljno vreme završetka vegetacije obezbeđuje us171 .8 16. odnosno metereološkim vrednostima u godinama ispitivanja.8 16.2 66.9 67.4 63.4 139.8 148.8 69. 1997).6 65.4 16.5 61.6 17.5 15.4 137.7 16.8 Svetla svetlobraon Svetla Žuta Žuta Svetla Svetla Žuta Žuta crvena Žuta Žuta Svetla Žuta Svetl Svetla Svetla Žuta Žuta Svetla DISKUSIJA Redosled fenoloških osobenosti ispitivanih sorti i selekcija uglavnom je indentičan sa rezultatima koje navodi Korać et al. Hlišč (1985).6 133.

Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja.2% (G-139 i Petovio) do 61.4% (Dorka) do 41.6% (G-139). D. Mitrović (1996).1–70. MITROVIĆ. Masa ploda bila je od 15.. (1986). otpornost prema niskim zimskim temperaturama i rodnost u narednoj vegetaciji što se potvrdilo i u našem slučaju. Miletić i sar.2 g (Novosadski kasni). U našem ogledu ovi pokazatelji su uporedljivi sa rezultatima koje navode Germain i sar.6 mm (G-139) do 29. 19. (2002). 1998). (1998).0%). Po sadržaju sirovih proteina dominira srednji sadržaj (15. M.pešno zimsko mirovanje. (1985): Važnije biološko-privredne osobine odabranih tipova oraha. a najmanju (G-22 35.. što je svakako značajna vrednost kvaliteta jezgre. jer su zbog obimnijih padavina u drugoj i trećoj godini izučavanja na listu i klapini uočeni intenzivniji simptomi bolesti prouzrokovani parazitom Genomonia juglandis. ZAKLJUČAK Početak kretanja vegetacije oraha (listanje i cvetanje) bilo je relativno kasno..8% (19/92). tokom treće dekade aprila i početkom maja. (1979): Gereckij oreh.5% (Novosadski kasni). Korać i sar. Neosporno da je sorta važan preduslov opravdanosti gajenja oraha u izboru sortimenta za date agroekološke uslove. kao i Mitrović i sar. Krupnoća. KORAĆ. (1996 i 2005) na istom području.4 mm). Međutim u našem slučaju boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične. Razmatrajući sve biološke osobine i potencijal rodnosti prvenstveno treba da se gaje sorte poznijeg vremena početka i ranijeg vremena završetka vegetacije. Najveću visina ploda imala je sorta Šampion (48. a manji broj je sa niskim sadržajem (do 15%). V.2 mm). J. Prikazani rezultati nam ukazuju koje sorte iz raspoloživog sortimenta mogu da se gaje u našim uslovima. Jugoslovensko voćarstvo. 73–74: 281–285. (1983). Sadržaj ulja je bio od 70. a cvetanje ženskih cvetova od treće dekade aprila do druge dekade maja. CURKAN. P. OGAŠANOVIĆ. M.0%). masa plodova i jezgre kao i sadržaj jezgre su sortne osobine uslovljene agroekološkim uslovima i primenjenom agrotehnikom na području gde se uzgajaju. Širina je najveća kod plodova sorte Petovio (34. a najmanja kod sorte Ibar (20.7% (Medveđa) do 13.7 g (G-251) do 10.3% i 70. Sadržaj ulja i sirovih proteina ko i sva ostala obeležja u jezgri u prvom redu zavise od osobina svake sorte ali i od agroekoloških uslova u kome se uzgajaju. Kišinjev 172 . Berba je obavljala krajem septembra i početkom oktobra.5 mm). Ove konstatacije se podudaraju i sa našim rezultatima. Boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične.9 mm (Medveđa). a sadržaj sirovih proteina od 19. jezgre je takođe sortna osobina i karakteristična je za svaku sortu. Boja. Sve sorte se svrstavaju u grupu sa veoma velikim sadržajem ulja (60. (1993.7 mm). Samim tim navedeni rezultati nisu u svim slučajevima u u saglasnosti su sa podacima i opisom za iste sorte koje navode Korać i sar.1–20. Debljina ploda ispitivanih sorti bila je od 36. LITERATURA BUGARČIĆ. Korać i sar. a randman jezgre od 53..

CELEBIOGLU, G., FERHATOGLU, J., BURAK, M. (1988): Population selectionand plantations of walnuts in Turkey. International coference on walnut, Jalova, Turkey, 83–87. GERMAIN, E (1997): Genetic Improvement of persian walnut. Proceding of the International walnut Congres, Acta Horticulturae, 422: 37–42 GERMAIN, E., JALINAT, P., LEGLISE, P., MASSERON, A., RONEL, C., CHARTER, A. (1983): Resultas de 20 ans d’experimentation (1re partie). Le noer, 356: 55–60 GERMAIN, E. (1988): Main characteristics of the population and varietes of French walnut (Juglans regia). International coference on walnut, Jalova, Turkey, 89–94. HLIŠČ, T. (1980): Proučavanje fenofaze listanja u nekih sorti i tipova oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 53–54: 239–244. HLIŠČ, T. (1985): Proučavanje dužine vegetacionog perioda u nekih sorti i selekcija oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 73–74: 289–294 JOVANOVIĆ, B. (1967): Neke fenofaze oraha, bagrema i jorgovana u raznim delovima Jugoslavije u periodu od 1952 do 1961. godine. Šumarstvo, 9–10: 1–28. KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B. (1986): Rezultati selelcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Zbornik radova, Simpozijum o selekciji voća, Čačak, 101–109. KORAĆ, M.,CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B (1998): Orah, Prometej, Novi Sad. KORAČ, M., MITROVIĆ, M., TODOROVIĆ, R., GOLOŠIN, B., MILETIĆ, R. (1993): Novi Jugoslovenski sortiment oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 103–104: 87–91 MITROVIĆ, M. (1988): Ispitivanje fenoloških osobina u sorti i selekcija oraha u uslovima Čačka. Jugoslovensko voćarstvo, 84–85: 293–304 MITROVIĆ, M. (1996): Višegodišnja biološko pomološka proučavanja važnijih sorti i tipova oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 115–116: 377–384 MITROVIĆ, M., PLAZINIĆ, R., BLAGOJEVIĆ, M. (2005): Pomološko-tehnološke karakteristike nekih francuskih sorti oraha. Voćarstvo, 39, 152: 373–378. MILETIĆ, R., KORAĆ, M., PETROVIĆ, R. (2002): Važnije pomološko-tehnološke osobine plodova sorti oraha gajenih u Timočkoj krajini. Jugoslovensko voćarstvo, 36, 137–138: 3–10. MILETIĆ, R., KORAĆ, M., PETROVIĆ, R. (2002): Biološke osobine i rodnost sorti oraha u Timočkoj krajini. Jugoslovensko voćarstvo, 36, 139–140: 127–135. NEDEV, N., VASILEV, V., KAVARDYKOV, L., ZDRAVKOV K. (1976): Orehoplodni kulturi, Oreh, Hristo Danov, Plovdiv. SZENTIVANY, P. (1990): Breeding early fruiting high productions, ciltivars leafing after late spring frost. Acta Horticulturae, 284: 175–182

173

FENOLOGICAL AND POMOLOGICAL PROPERTIES OF MAJOR WALNUT SELECTIONS
MILISAV MITROVIĆ, RADE MILETIĆ Summary Some major pomological fruit properties (fruit weight, kernel ratio and colour), fenological aspects (flowering onset, full bloom, end of flowering, leafing, pollination and inflorescence, emergence of female flowers with ability for pollination), and chemical composition of the kernel were studied in the paper. The research was conducted under the agroecological conditions of Čačak, and it included 12 introduced and 8 standard domestic walnut cultivars and selections. The onset of vegetation of walnut (leafing and flowering) occurred rather late – at the close of April (third decade) and in early May. The inflorescence occurred in the third decade of April, whereas flowering of female flowers took place from the third decade of April by the mid-May. The fruits were harvested at the close of September and in the early October. The maximal and minimal values in respect of fruit length were found in cv Šampion (48.4 mm) and selection G-22 (35.7 mm) respectively. As for fruit width, the highest values were recorded in cv Petovio (34.5mm), and the lowest in cv Ibar (20.2 mm). Fruit thickness in cv Medveđa and selection G-139 were 36.6 mm and 29.9 mm respectively. Fruit weight ranged from 15.7 g (G-251) to 10.2 g (cv Novosadski kasni), and kernel ratio from 53.4% (cv Dorka) to 41.6% (G-139). Oil content ranged from 70.3% and 70.2% (G-139 and cv Petovio) to 61.5% (Novosadski kasni), whereas raw protein content was from 19.7% (cv Medveđa) to 13.8% (19/92). In majority of cultivars and selections the kernel colour was darker than typical. Kezy words: walnut, cultiva, selection, phenology, pomology

174

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 175–181, NOVI SAD

UTICAJ METEOROLOŠKIH FAKTORA NA VAŽNIJE OSOBINE PLODOVA SORTI LESKE
MILETIĆ R.1, MITROVIĆ M.1, MITIĆ N. 2, NIKOLIĆ R.2 IZVOD: Izučavana je varijabilnost pomološko-tehnoloških osobina plodova sorti leske u zavisnosti od raspoloživih padavina i temperatura vazduha u različitim fazama tokom vegetacije. Analizirani su prosečni rezultati za 19 sorte u periodu od 1997 do 2006. godine. Dobijeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova (krupnoća, masa, sadržaj jezgre) ispitivanih sorti leske. Nasuprot tome, temperature vazduha nisu direktno uticale na navedene osobine plodova. To je u skladu i sa potrebama leske za vodom odnosno temperaturama vazduha. Ključne reči: leska, padavine, temperature vazduha, plod, hemijski sastav.

UVOD
Zadnjih desetak godina raste interesovanje proizvođača za gajenjem leske u Srbiji. Širenje je stihijsko i neorganizovano sa nepoznanicama koje mogu da ugroze dalje širenje i uspešno gajenje leske, Mitrović i sar. (2007). Poznato je da je rodnost voćaka više podložna uticajima spoljne sredine nego merama agro i pomotehnike. Samim tim dugovečnost i druge osobine voćaka uslovljavaju dobro poznavanje svih uslova od kojih zavisi stabilna, kvalitetna i ekonomski opravdana proizvodnja. Sve ove postavke odnose se i na lesku koje navode Bulatović (1985), Manušev (1988), Korać i sar. (2000) i drugi. Pored toga, specifičnosti u razvoju plodova leske, Vulić (1990) upućuju na detaljnije izučavanje pojedinih metereoloških faktora posebno padavina i temperatura vazduha u svakoj fazi porasta. Tako Korać i sar. (2000) navode da krupnoća plodova leske zavisi od padavina u junu, a sadržaj jezgre od padavina u avgustu. Iz ovih razloga izučavana je zavisnost pomološko-tehnoloških osobina plodova sorti leske od padavina i temperatura vazduha u pojedinim fenofazama tokom vegetacije. Ova ispitivanja su od posebnog značaja za lesku u ukoliko se gaji na područjima sa skromnim padavinama u uslovima bez navodnjavanja.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Rade Miletić, viši naučni saradnik, dr Milisav Mitrović, viši naučni saradnik, Institut za voćarstvo, Čačak. 2 Dr Nevena Mitić, viši naučni saradnik, dr Radomirka Nikolić, viši naučni saradnik, Institut za biološka istraživanja „S. Stanković”, Beograd.

175

MATERIJAL I METOD RADA
Proučavanja varijabilnosti pomološko-tehnoloških osobina plodova sprovedeno je na bazi prosečnih rezultata za 19 sorte leske (Apolda, Avelino, Bohul, Bandnnus, Beli lambert, W.A. Bollweiler, Gustav celski, Ludolf, Lange Zelernuss, Mogul, Northamptom, Pakut, Princes royal, Rimski lešnik, Sodlinger, Trebizonde, Fitweder, Hale, Istarski dugi) u periodu od 1997. do 2006. godine. Kolekcioni zasad je podignut 1982. godine na imanju Voćno-loznog rasadnika u Zaječaru na ravnom zemljištu tipa smonice, na rastojanju 4x4 m. Od svake sorte zasađena su po deset žbuna. Nadmorska visina je oko 110 m, ekspozicija jugoistočna, promajna i dobro osvetljena. U zasadu su redovno primenjivane sve mere nege i obrade izuzev navodnjavanja. Plodovi leske su ubirani u fazi pune zrelosti. Po odvajanju zelenog omotača i sušenja, određivana je krupnoća i masa plodova. Sadržaj ulja određivan je nuklearno-magnetnom rezonancom (NMR), a sirovi proteini metodom po Kjeldahlu. U radu su prikazani prosečni rezultati za sve sorte po godinama proučavanja od 1997. do 2006. Rezultati su testirani analizom varijanse i LSD-testom. Izračunata je standardna devijacija (Dx) i koeficijent varijacije (Cv), kao i koeficijent korelacije između padavina, odnosno temperatura vazduha i pomoloških osobina plodova u različitim fenofazama.

REZULTATI
Istočna Srbija po geografskom položaju nalazi se u zoni kontinentalne klime. Međutim, pošto je sa istoka, juga i zapada omeđena planinama, a sa severa otvorena prema Vlaškoj niziji, klima se dosta razlikuje od drugih područja Srbije. Razlike su naročito izražene u pogledu kolebanja temperatura, količini i rasporedu padavina, pojavi poznih prolećnih mrazeva, sušnih perioda i naglim prelazima iz zimskog mirovanja u period vegetacije. Iz ovih razloga neophodno je da se ukratko analizira stanje padavina i temperatura vazduha u periodu izučavanja, a posebno u vreme porasta plodova (maj–jun) i jezgre (juli–avgust) (tab. 1). Prosečne godišnje padavine u periodu ispitivanja iznosile su 595,8 ±115,4 mm (781,7– 303,3 mm), a vegetacione 412,4 ±87,3 mm (516,3–205,2 mm). U odnosu na višegodišnji prosek, godišnje padavine su bile veće za 25,7 mm, a vegetacione manje za 80,0 mm. U periodu porasta plodova (maj-juni) prosečne padavine su bile 113,5 ±35,8 mm, a u fazi porasta jezgre (juli-avgust) 124,0 ±81,8 mm. Ove vrednosti su u odnosu na višegodišnji period bile manje za 14,1 mm u vreme porasta plodova, a veće za 53,9 mm u vreme porasta jezgre. U istom periodu srednje godišnje temperature vazduha su bile 11,0 ± 0,65 °C (12,3–10,2 °C), a vegetacione 17,1 ± 0,74 °C (18,5–15,7 °C) i veće od višegodišnjeg proseka za 0,4 °C. Pored toga u periodu porasta plodova temperature vazduha su bile 19,2 ± 1,27 °C, a u periodu porasta jezgre 21,9 ±1,59 °C. Za ovaj period je karakteristično da su temperature vazduha bile veće od višegodišnjih za 1,2 °C odnosno za 0,4 °C. Koeficijen varijacije i za padavine i za temperature vazduha bio je najveći u fazi porasta jezgre. U zavisnosti od navedenih ali i od svih drugih faktora rezultati o krupnoći plodova i jezgre leske prikazani su u tabeli 2. Prosečna dužina plodova za sve sorte leske bila je 21,7 ±1,15 mm (21,7–20,2 mm), širina 17,5 ±0,97 mm (19,1–16,3 mm) i debljina 15,7 ±0,95 mm (17,1–14,5 mm). Koeficijent varijacije je najveći za debljinu plodova (6,10 %), a najmanji za dužinu (5,30 %). Nasuprot tome, prosečna dužina jezgre je 16,1 ±1,07 mm (17,9– 176

14,5 mm), širina 11,2 ±1,12 mm (12,8–9,5 mm) i debljina 10,0 ±0,94 mm (11,4–8,5 mm). Koeficijent varijacije je veći za širinu (10,03 %) i debljinu (9,45 %), a manji za dužinu jezgre (6,66 %). Analizom varijanse i LSD-testom utvrđeno je da se visoko signifikantno od ostalih razlikuju rezultati o obeležjima krupnoće plodova i jezgre u godinama sa obilnijim padavinama od ostalih.
Tab. 1. Padavine i temperature vazduha u periodu ispitivanja (1997–2006) Table 1. Precipitations and temperatures of air in research period (1997–2006) Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx 1977/96 Dx (±) Cv (%) Padavine (mm) Precipitations IV–X V–VI 482,7 114,5 428,2 127,7 407,4 152,7 205,2 31,0 405,8 158,2 501,0 88,7 466,3 103,8 348,8 109,9 516,3 98,6 362.6 150,0 412,4 113,5 332,4 127,6 87,3 35,80 22,0 31,54 Temperature (°C) Temperatures of air IV–X V–VI VII–VIII 15,7 19,4 20,6 16,8 18,8 22,7 17,7 18,6 22,5 18,5 20,1 23,7 17,5 17,9 23,5 17,3 20,2 22,3 17,5 20,7 23,3 16,7 17,1 21,2 16.3 17.9 20.3 17.2 21,1 18.5 17,1 19,2 21,9 16,7 18,0 21,5 0,74 1,27 1,59 4,3 6,6 7,3

I–XII 659,9 606,2 629,4 303,3 538,8 627,5 609,5 641,2 781,7 560.4 595,8 570,1 115,4 19,4

VII–VIII 231,2 55,0 82,7 55,0 81,1 235,3 56,9 111,0 284,6 147,4 134,0 80,1 81,8 61,1

I–XII 10,3 10,5 11,6 12,3 11,5 11,5 10,9 11,0 10.2 10,5 11,0 10,6 0,65 5,9

Tab. 2. Krupnoća plodova i jezgre sorti leske Table 2. Size of nuts and kernels of hazelnut trees cultivars Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx Dx (±) Cv (%) LSD 0,05 0,01 Dužina Lenght 22,3 21,3 23,2 20,2 20,3 20,9 22,0 21,7 23,9 20,9 21,7 1,15 5,30 1,60 2,14 Plod (mm) / Nut Širina Debljina Width Thickness 17,3 15,9 18,6 16,5 19,1 17,1 16,6 14,7 16,3 14,5 17,1 15,0 16,6 14,5 18,8 16,7 17,5 16,4 16,7 14,9 17,5 15,7 0,97 0,95 5,54 6,10 0,69 0,98 0,93 1,30 Dužina Lenght 17,0 15,8 17,9 14,5 15,0 15,8 15,6 16,2 17,8 15,5 16,1 1,07 6,66 0,97 1,30 Jezgra (mm) / Kernel Širina Debljina Width Thickness 11,7 109,4 12,4 10,9 12,8 11,.4 9,5 9,2 9,6 8,5 11,3 10,0 10,7 8,8 11,9 10,6 12,2 10,8 10,1 9,2 11,2 10,0 1,12 0,94 10,03 9,45 0,73 0,75 0,97 1,00

177

Slične, ali još izraženije varijabilnosti utvrđene su u analizi mase plodova i jezgre (tab. 3).
Tab. 3. Masa plodova i jezgre i hemijski sastav Table 3. Nut and kernel mass and chemical content of kernel Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx Dx (±) Cv (%) LSD 0,05 0,01 Masa ploda Nut mass (g) 2,77 2,40 2,74 1,80 1,58 2,21 2,15 2,58 3,22 1,74 2,30 0,50 21,4 0,09 0,12 Masa jezgre Mass of kernel (g) 1,25 1,04 1,21 0,72 0,62 0,94 0,81 1,00 1,55 0,68 0,98 0,28 28,3 0,09 0,13 Sadržaj jezgre Kernel content (%) 45,1 43,8 42,3 39,2 39,3 40,8 37,8 38,7 48,1 39,1 41,4 3,17 7,65 0,82 1,09 Sadržaj ulja Oil content (%) 63,8 65,4 68,4 56,5 59,0 64,4 61,5 61,1 67,7 59,5 62,7 3,68 5,86 0,67 0,98 Sirovi proteini Crude proteins (%) 19,2 12,4 13,5 17,7 16,8 15,3 19,0 12,7 11,4 16,2 15,4 2,67 17,3 0,64 0,86

Tako je prosečna masa plodova 2,30 ±0,50 g (3,22–1,58 g), masa jezgre 0,68 ±0,98 g (1,25–0,62 g) i sadržaj jezgre 41,4 ±3,17% (48,1–37,8%). Koeficijent varijacije je najveći za masu jezgre (28,3%) i masu plodova (21,4%), a manji za sadržaj jezgre (7,6%). Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visokosignifikantne i signifikantne značajnosti zmeđu navedenih rezultata među godinama ispitivanja. Sadržaj ulja u proseku je bio 62,7 ±3,68% (68,4–56,5%), a sadržaj sirovih proteina 15,4 ±2,67% (19,2–11,4%). Koeficijent varijacije sadržaja ulja je 5,86%, a sirovih proteina 17,3%. Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visokosignifikantne i signifikantne značajnosti između rezultata po godinama kako za sadržaj ulja tako i za sadržaj sirovih proteina. U analizi zavisnosti osobina plodova leske od padavina i temperatura vazduha izračunat je i koeficijent korelacije, tabela 4. Prema navedenim rezultatima između padavina i osobina plodova i jezgre utvrđene su pozitivne korelacije u svim analiziranim periodima. Izuzetak je negativni odnos između padavina u periodu maj-juni i mase plodova i jezgre. Nasuprot tome, između temperatura vazduha i izučavanih osobina u svim fazama utvrđeni su negativni korelacioni odnosi.

178

45 –0.44 –0.45 –0. 179 .57 0.64 –0.44 0. odnosno aridnijih područja nego što je područje istočne Srbije.65 –0.51 0.30 –0.30 0. a u Italiji 14.32 –0.16 –0.71 –0.014 0.54 0.38 –0.3 °C i godišnje padavine preko 1000 mm.50 –0.44 –0.17 –0.55 –0.24 0.47 0.47 0.24 0.51 –0. leska je voćka toplih područja u kojima je srednja godišnja temperatura vazduha iznad 9.17 DISKUSIJA Navedeni rezultati ukazuju da je područje ispitivanja nepovoljno za uzgoj leske. (1971) iz humidnijih.50 –0.52 0.25 –0.56 –0.41 –0. prosečne godišnje temperature vazduha su 14. Na području Istre.56 0.15 –0.7 °C. Manušev (1988) i Simoski i sar. Prema Manuševu (1988).40 –0.7 °C i 783 mm.42 0.46 –0.44 0.23 –0. U rejonima Turske gde se leska najviše gaji.48 –0.56 0.33 –0. temperature vazduha su 17.31 –0.32 –0. Koeficijent korelacije Table 4. a padavine 875 mm.23 0.19 0.43 –0.62 –0.03 0.28 0.22 Temperature Air temperatures IV–X –0.18 0.19 –0.20 V–VI VII–VIII 0.28 0.07 –0.29 0.22 –0. Coefficient of correlation Pomološki pokazatelji Pomological parameters Dužina Lenght Plod Nut Širina Width Debljina Thickness Dužina Lenght Jezgra Kernel Širina Width Debljina Thickness Masa ploda Nut mass Masa jezgre Kernel mass Sadržaj jezgre Kernel content Sadržaj ulja Oil content Sadržaj proteina Content of crude proteins Padavine Precipitations I–XII 0.55 –0.15 0.23 –0.21 0. a padavine 783 mm. Krupnoća plodova i jezgre su sortne osobine ali su uslovljene i agroekološkim uslovima gajenja te se naši rezultati delom razlikuju od rezultata koje navodi Hlišč (1976).31 0.02 –0.51 –0.34 –0. posebno u pogledu raspoloživih padavina.43 –0.17 0.23 0.38 IV–X 0.38 0.61 0.64 0.29 0.Tab.46 –0.32 –0.29 0.14 0.001 0.19 0.07 0.15 V–VI VII–VIII I–XII 0.43 –0.10 –0.30 0.0 °C. 4.62 –0. odnosno 350 do 400 mm u toku vegetacije (april-septembar).29 –0.08 0.54 –0.

temperature vazduha u svim fazama nisu direktno uticale na pomološke osobine plodova. između temperatura vazduha i izučavanih osobina u svim fazama utvrđeni su negativni korelacioni odnosi. visok sadržaj ulja uslovljava niži sadržaj sirovih proteina. a sadržaja sirovih proteina negativne korelacije. među svim ispitivanim godinama. Raspoložive padavine i temperature vazduha su značajno uticale i na sadržaj ulja i sirovih proteina u jezgri leske u svakoj godini izučavanja. Mitrović i sar. Samim tim rezultati koje navode Hlišč (1971). a slični ili teži od istih gajenih u Makedoniji. Nasuprot između temperatura vazduha i sadržaja ulja. Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visoko signifikantne i signifikantne značajnosti za sva pomološka obeležja. Odnosno. (1971). To je u skaldu i sa navodima o zahtevima leske prema temperaturama vazduha. Milutinović i sar. Simoski i sar. temperature vazduha u svim fazama nisu direktno uticale na pomološke osobine plodova. kako navode Mitrović (1996) i Miletić i sar. Standardna devijacija je bila izraženija za krupnoću plodova u odnosu na krupnoću jezgre. Navedeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova ispitivanih sorti leske. Padavine i temperature vazduha su uticale na varijabilnost. a posebno u periodu porasta ploda i jezgre. (1971). visok sadržaj ulja uslovljava niži sadržaj sirovih proteina. Nasuprot tome. kao i Miletić i sar. agroekološki uslovi i primenjena pomotehnika uticali su na masu plodova i jezgre. Zato su plodovi istih sorti u nas bili sa manjom masom od plodova iz okoline Sarajeva. Nasuprot između temperatura vazduha i sadržaja ulja.Pored bioloških osobina svake sorte. (2002). 180 . odnosno sirovih proteina postoje suprotni odnosi. To se posebno odnosilo na period porasta plodova (maj–juni) i jezgre (juli–avgust). Simoski i sar. ZAKLJUČAK Na osnovu prosečnih rezultata o pomloško-tehnološkim osobinama za 19 sorte leske u periodu od 10 godina može se zaključiti: U periodu izučavanja padavine i temperature vazduha su bile neujednačene te je i standardna devijacija i koeficijent varijacije bio visok. Nasuprot tome. Nasuprot tome. Odnosno. (1996). odnosno sirovih proteina postoje suprotni odnosi. (1982). Manušev (1988). (2002) na istom području se bitno razlikuju od navedenih. a samim tim i na sadržaj jezgre. Izuzetak je negativni odnos između padavina u periodu maj–juni i mase plodova i jezgre. Manušev (1974). odnosno promenljivost svih analiziranih parametara. koeficijent varijacije je bio veći za obeležja krupnoće jezgre. Nasuprot. Karakteristično je da su između sadržaja ulja i padavina utvrđene pozitivne. To je u skaldu i sa potrebama leske za vodom odnosno temperaturama vazduha. a sadržaja sirovih proteina negativne korelacije. Slični odnosi su utvrđeni i za masu plodova i jezgre. Između sadržaja ulja i padavina utvrđene su pozitivne. i padavine u vegetaciji. Prema navedenim rezultatima između padavina i osobina plodova i jezgre utvrđene su pozitivne korelacije u svim analiziranim periodima. To se pvenstveno odnosi na godišnje. Navedeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova ispitivanih sorti leske.

. VULIĆ. 2002. Sarajevo. which is in accordance with water and air temperature requirements of hazelnut. I.: Leska. precipitations. Čačak.. 58–65. On the other hand. THE INFLUENCE OF METEOROLOGICAL FACTORS ON MAJOR FRUIT PROPERTIES OF HAZELNUT CULTIVARS RADE MILETIĆ.. Obtained results infer that it was precipitation that had a direct impact on fruit properties (fruit dimensions. R. SAVIĆ. R. Zbornik I Simpozijuma o lupinastom sađu. 1990. Acta Horticulturae. 1971. Key words: hazelnut.. 37–38: 157–165. Novi Sad. 27: 3–8. Beograd. MITROVIĆ..: Prilog pomološkom proučavanju sorti leske.: Uzgoj leske. 445: 151–156. Jugoslovensko voćarstvo. NEVENA MITIĆ.. V. OGAŠANOVIĆ. kernel content) of the studied hazelnut cultivars. Zemun. (1974): Hemijski sastav plodova u nekih sorti leske. MILISAV MITROVIĆ.. D. 2007.: Perspektive gajenja leske u Srbiji.: Pomološka izučavanja leske.. 129– 142. Ž.LITERATURA BULATOVIĆ. 1971. chemical content. fruit weight.: Pomological and technological Properties of Some hazelnut Cultivars. 1996.. B. T. VELOVA D. HLIŠČ. 137–138: 19– 26. MITROVIĆ. KUZMANOVSKI. T. TEŠOVIĆ. M. 465–469. MANUŠEV. Zbornik radova. 1988. S. air temperature had no direct influence on the stated fruit properties. Average results of 19 hazelnut cultivars over 1997–2006 were analyzed. RADOMIRKA NIKOLIĆ Summary Variability of pomological and technical properties of fruits of hazelnut cultivars and their dependence on precipitation and air temperature over different phases of vegetation were studied. M. Đ. M. M. PLAZINIĆ. badem. MILETIĆ. MILUTINOVIĆ. merkantilne i industrijske karakteristikesorti lešnika. Nolit.: Orah. 1976.: Prilog proučavanju ulja u nekih sorti leske.: Rezultati izučavanja pomološko-tehnoloških osobina plodova leske u istočnoj Srbiji.. T. 17–18: 221–216. R. Jugoslovensko voćarstvo. PETROVIĆ.: Prilog proučavanju rodnosti i kakvoće plodova nekih sorti leske u uvjetima Slavonskih Gorica. D. STANISAVLJEVIĆ. MANUŠEV. SIMOSKI. nut. Jugoslovensko voćarstvo. S. 2000. NIKOLIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. XII Savetovanje o biotehnologiji. air temperatures. MILETIĆ.: Morfološke. OGAŠANOVIĆ. 1982. MITROVIĆ. 61–61: 23–26. R.. B. B.. KORAĆ. Zbornik radova Poljoprivrednog fakulteta. Jugoslovensko voćars tvo.. 181 . M. LUKIĆ. lešnik. M. M. 1985.. MANUŠEV. Zadrugar. Lunjana. Technosoft. HLIŠČ.

Odabrani genotipovi sa lokaliteta Futoški park (B1. red. 2 Mr Goran Jaćimović. Važan činilac je u izboru kultivara koji se primenjuje kao plemka. prof. asistent. ČUKANOVIĆ JELENA1 IZVOD: U radu su prikazani višegodišnji rezultati klijavosti semena mečje leske i pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca koji su se razvijali u toku 2004.. genotip. Razlike u boji kore i teksturi. 6 (2007) STR. otporna na mraz i sušu. Istraživači ističu da mečja leska brzo kalusira sa plemkama sorti leske. B8 i B9) imali su visoku klijavost semena u godini ispitivanja i formirali su gust sklop u redovima. 1941. saradnik u nastavi. Najveća iskustva sa kalemljenjem potiču iz Oregona (Bush. KOKAR BOJANA1. a u pogledu uslova zemljišta ima široku ekološku amplitudu. B5. Potencijalne mogućnosti za kalemljenje sorti leske zapažene su još 1841. dipl. Novi Sad. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. a mesto kalemljenja lako zarašćuje. 182 .„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.. Ključne reči: Corylus colurna. BIJELIĆ SANDRA1. Departman za voćarstvo. pokazatelji rasta UVOD U rasadničkoj proizvodnji u voćarstvu. Uz intenzivirane mere nege. red. dr Slobodan Cerović. Poljoprivredni fakultet.) se koristi kao podloga za kalemljenje sorti leske jer ne formira izdanke iz korena. godine. pre svega navodnjavanja i prihranjivanja genotipovi B8 i B9 su u prvoj godini mogli da se koriste kao podloge za kalemljenje sorti leske. 182–188. Poljoprivredni fakultet. 56. 1969. klijavost semena. vinogradarstvo.. CEROVIĆ SLOBODAN1. red. godine (Lagerstedt. asistent. ing Bojana Kokar. mečja leska (Corylus colurna L. Lagerstedt.) NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA1. sje- Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Jelena Ninić-Todorović. dugovečna je. dipl. dr Branislava Gološin. Gellatly. 1971). B7. mr Sandra Bijelić. JAĆIMOVIĆ GORAN2. GOLOŠIN BRANISLAVA1. ing Jelena Čukanović. asistent. B4. prof. Lagerstedt and Byers. prof. Od tada su mnogi autori razmatrali primenu metoda kalemljenja na mečjoj leski kao podlozi. NOVI SAD POKAZATELJI RASTA JEDNOGODIŠNJIH SEJANACA MEČJE LESKE (Corylus colurna L. 1971). Novi Sad. 1956. Departman za ratarstvo i povrtarstvo. Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca mečje leske značajno se razlikuju u zavisnosti od genotipa i bili su razvijeniji u odnosu na rezultate prikazane u radovima ranijeg perioda ispitivanja.

ima prednosti pri podizanju intenzivnih zasada. ispoljena je visoka produktivnost i trajnost zasada. Za podloge se mogu koristiti sejanci obične leske (Corylus avellana L. bila su na sejancima evropske leske. Prema njihovom mišljenju.dinjavanjem mečje i evropske leske. Lagerstedt. Smatrano je da kompatibilnost podloge i plemke u ovom postupku nastaje usled većeg sadržaja tanina u kori leske.) i sejanci mečje leske (Corylus colurna L. Tom prilikom realizovano je nekoliko voćnjaka.. Prema rezultatima citiranih istraživača. 183 . Fiziološka zrelost i momenat berbe konstatovani su na osnovu obojenosti kupule. (1995. MATERIJAL I METOD RADA Izbor stabala mečje leske gajenih na zelenim površinama obavljen je na osnovu kriterijuma za izdvajanje hortikulturnih semenskih objekata (Stilinović. Rezultati su objavljeni u publikacijama Ninić-Todorović (1990. Cerović i sar. U kasnijoj fazi terenska klijavost je konstatovana na osnovu ukupno posejanih orašica označenog genotipa u rasadniku Poljoprivrednog fakulteta na Rimskim Šančevima. 1996). 1973/1974) ukazuju na dobar afinitet plemke sa podlogom mečje leske. Rezultati kalemljenja okuliranjem na spavajući pupoljak (Korać i Slović. (2007) i drugim. godine. 2003. 2006). Sakupljanje. različite starosti. jasno se uočavaju. (1994. Prva iskustva sa kalemljenjem leske u Oregonu. uzrok slabijeg prijema kalemova u to vreme. Prema mišljenju Lagerstedt-a (1971). 2000). 1979: cit. Uklanjanje dormantnosti u prirodnim uslovima obavljeno je setvom orašica u trećoj dekadi oktobra. 1977). godine. 1996. u praksi se primenjuje kalemljenje pod staklom i okuliranje na spavajući pupoljak. Od metoda kalemljenja primenjivano je obično i englesko spajanje. Mečja leska ne formira izdanke iz korena pa je olakšana primena mera gajenja. Rezultati su ukazali da su sve ispitivane sorte bile kompatibilne sa podlogom. 1971). a za plemke različiti kultivari. IPGRI tec. Kalemljenje sorti leske na podlozi mečje leske u našoj zemlji uspešno se obavlja od 1989. Ispitivan je i uticaj vremena setve i navodnjavanja na razvoj sejanaca. 1985) i propisa ISTA (1985. U voćnjacima u kojima je korišćena kao podloga. kao i uticaj starosti podloga na uspeh kalemljenja. rasadničari su primenjivali različite metode kalemljenja na podlozi Corylus colurna L. Tucović. Produženo mirovanje semena Corylus colurna L uzrokovano je osobinama embriona i debljinom perikarpa. Za ispitivanje terenske klijavosti uzorci semena su sejani u tri uzastopna ponavljanja po 100 orašica u blokovima sa slučajnim rasporedom tretmana. sorte ‘Brixnut’ i ‘Hals Giant’ su pokazale izuzetnu kompatibilnost. Ustanovljena je i veća rodnost nekih kultivara. zaštite i mehanizovane berbe. 1993: cit. Stančević i Bugarčić (1983) navode da način razmnožavanja leske kalemljenjem nije našao širu primenu u praksi. Tokom 1930. Korać i sar. zato što je složen i skup. U rasadniku su proizvedeni sejanci Corylus colurna L. Bul. bila je ne usavršena tehnika kalemljenja. U Nemačkoj je ispitivana kompatibilnost 25 sorti leske kalemljenih na podlozi mečje leske (Bauckman. 2000). kao podloga za kalemljenje sorti Corylus avellana L. Kalemljenje plemenitih sorti leske na podlozi mečje leske. Ninić-Todorović i sar.). dorada i postupci sa semenom i ispitivanje klijavosti semena obavljeno je na osnovu domaćih propisa (Stilinović. U kasnijim postupcima odustalo se od upotrebe mečje leske kao podloge zbog malog prijema kalemova.

Interesantne su za gajenje kao voće jer njihovi plodovi imaju veliku privrednu vrednost. Dobijeni rezultati obrađeni su metodom jednosmerne analize varijanse (statistički program Systat 11). Ima prijatan ukus i predstavlja koncentrovano i visokokalorično jezgrasto voće.4 – – 69.3 63. Visina stabla i dužina korena (od korenovog vrata do vrha centralnog korena) mereni su metrom. from Futoški park under nursery conditions (%) Godina sakupljanja/godina očitavanja klijavosti Year of collecting nuts/Year of evaluate germination 1983/1984 1986/1987 1987/1988 1989/1990 1990/1991 1992/1993 1993/1994 1994/1995 1995/1996 1998/1999 2001/2002 60.7 72.7 56.1 – – – – – 77.2 80.6 75. Semenski materijal za kontinuiranu proizvodnju podloga sakupljan je sa drugih genotipova koji nisu prikazani u tabeli i drugih lokaliteta. Seed germination of Corylus colurna L. 184 .5 – 59.5 70. U proizvodnji sadnog materijala leske u rasadniku na Rimskim Šančevima primenjuje se tehnologija kalemljenja sorti leske na mečjoj leski kao podlozi.2 52.6 69.6 77.3 58.5 65.5 80.3 79. 2000).7 Genotip Genotype B1 B4 B5 B7 B8 B9 49.5 67.9 69.5 79.3 – – 58.3 45.5 73.3 – 80.3 78.2 74.5 75. prečnik korenovog vrata mikrometrom preciznosti 0. bilo u šumskim sastojinama ili u kulturama.4 68.2 66. Plodovi su traženi na tržištu.6 58.8 – Klijavost semena u blokovima sa slučajnim rasporedom tretmana Germination seeds on random bloks Klijavost izračunata na ukupan broj posejanih orašica Germination in relation with total number nuts sowed Godine obimnog roda posmatranih matičnih stabala se alternativno smenjuju. 1 Klijavost semena Corylus colurna L.2 70.3 62. Jezgro lešnika je izuzetno hranljivo zbog visokog prisustva ulja i proteina (Ninić-Todorović 1992.1 66.5 2003/2004 80.4 69.5 70.7 69.3 55.8 77.01 mm.2 65.2 63.5 59.4 – 62.01 g. REZULTATI RADA I DISKUSIJA Leske su zastupljene u umerenim oblastima zemljine hemisfere.3 51. skupi su i deficitarni.9 81.2 71.6 49. a masa stabla i masa korena ustanovljeni su na tehničkoj vagi preciznosti 0. 1. pri čemu su sredine tretmana upoređene na osnovu NZR (LSD) testa.3 50. pri čemu je neophodno obezbediti kvalitetan semenski materijal i proizvesti zdravstveno ispravne podloge. iz Futoškog parka u uslovima rasadnika (%) Table. Tab.8 60.7 73.4 50.Utvrđivanje pokazatelja rasta jednogodišnjih sejanaca obavljeno je sa uzorkom od 30 sejanaca.4 74.7 65.2 58.6 76. Razlog nedovoljnog prisustva plodova na tržištu Srbije je ne usmerena proizvodnja plodova i sadnog materijala leske za primenu na okućnicama i intenzivnim zasadima.4 – – 57.

Značajna individualna raznovrsnost ispoljava se u nizu fenoloških pojava, morfoloških, tehnoloških i fizioloških osobina orašica. Razlog tome je heterozigotnost matičnih stabala, semenskog materijala i njihovog potomstva. Terenska klijavost (tab. 1) ukazuje na visok procenat tehničke klijavosti što se posebno ispoljava 2003/2004. godine. Razlog visoke klijavosti su povoljni ekološki uslovi u godini produkcije semena i očitavanja klijavosti kao i uspešna zaštita orašica u semeništu od glodara. Dubina i razmak setve orašica prilagođen je zemljištu tipa černozem. U prirodnim uslovima otvaranje perikarpa nastupa marta, a pojava ponika u maju. Optimalni rezultati u uslovima rasadničke proizvodnje postignuti su setvom orašica u trećoj dekadi oktobra. Sa stanovišta rasadničke proizvodnje, biološke osobine u razviću korena i stabla u najvećoj meri ispoljavaju se tokom prve godine razvoja sejanaca. Ispitivanja vezana za osobine korena, stabla i drugih svojstava jednogodišnjih sejanaca koji su se razvijali u 2004. godini, prikazani su u tab. 2.
Tab. 2. Prosečne vrednosti ispitivanih pokazatelja za označene genotipove jednogodišnjih sejanaca Corylus colurna L. u vegetacionom periodu 2004. godine Table 2. Average values on investigated characteristics of selected Corylus colurna L. sedlings genotypes in 2004. vegetation Dužina korena Root lenght (cm) Prečnik korenovog vrata Crown diameter (mm) Visina stabla Tree height (cm) Broj korenova Number of roots Masa stabla Tree weight (g) 8.70 8.72 7.23 13.36 19.89 15.09 3.73 4.90

B1 B4 B5 B7 B8 B9 LSD 0.05 0.01

28.27 26.77 28.60 40.23 49.27 42.93 3.21 4.22

29.27 31.80 29.13 31.73 35.63 38.70 2.79 3.67

7.34 8.79 5.76 9.50 12.22 10.29 1.22 1.60

28.37 25.10 22.60 31.93 25.67 31.47 3.11 4.09

Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca u godini ispitivanja značajno odstupaju od pokazatelja rasta istih sejanaca u višegodišnjem periodu prethodnih godina (Ninić-Todorović et al, 2006). Razlog tome su povoljni ekološki uslovi i intenzivirane mere nege u rasadniku na Rimskim Šančevima u cilju forsiranja sejanaca mečje leske za uspešno kalemljenje u prvoj godini razvoja. Na osnovu podataka u tab. 2 uočava se da je najveću visinu stabla (49,27 cm) imao genotip B8. Na osnovu LSD vrednosti zapaža se da je visina stabla kod ovog genotipa bila statistički značajno veća u odnosu na visinu stabla ostalih genotipova. Takođe, genotipovi B9 i B7 imali su značajno veću visinu (42,93 cm odnosno 40,23 cm) u odnosu na preostale 185

Masa korena Root mass (g) 10.48 10.50 12.01 14.61 21.85 17.03 3.53 4.64

Genotip Genotype

genotipove. Genotipovi B1, B4 i B5 nisu se statistički značajno razlikovali u visini stabla, pri čemu je najniži bio genotip B4 (26,77 cm). Dužina korena ispitivanih genotipova kretala se u intervalu od 29,13 cm (B5) do 38,70 cm (B9). Najveću dužinu korena, značajno višu u odnosu na sve ostale genotipove, imao je B9. Sledi genotip B8 (35,63 cm), koji je imao značajno duži koren u odnosu na preostale genotipove. Genotipovi B7 i B4, kao i B5 i B1, imali su statistički podjednaku dužinu korena, pri čemu razlike između ova četiri genotipa nisu bile značajne. Prečnik korenovog vrata bio je najveći kod genotipa B8 (12,22 mm), statistički značajno viši u odnosu na sve ostale genotipove. Isto se može konstatovati i kod genotipa B9 (10,29 mm), s tim što razlika nije bila značajna u odnosu na genotip B7. Statistički značajne razlike su se pojavile i između genotipova B7 i B5, B7 i B1, te između B4 i B1, i B4 i B5. Broj korenova bio je podjednako visok kod genotipova B7 i B9, a značajno viši u odnosu na ostale genotipove. Genotip B1 imao je značajno veći broj korenova u odnosu na B4 i B5. Ostale razlike u broju korenova nisu bile statistički značajne. Masa stabla kod ispitivanih genotipova kretala se u intervalu 7,23 g (B5) do 19,89 g (B8). Značajne razlike pojavile su se između genotipa B8 i svih ostalih genotipova, zatim između B9 i B1, te B9 i B4, dok je genotip B7 imao značajno veću masu stabla u odnosu na B1, B4 i B5. Između ova tri genotipa (B1, B4 i B5) nije postojala značajna razlika. Najveća masa korena bila je kod B8 (21,85 g) i bila je značajno viša u odnosu na sve ostale genotipove. Genotip B9 (17,03 g) imao je značajno veću masu korena u odnosu na preostale genotipove, izuzev B7, a genotip B7 značajno veću masu korena u odnosu na B1 i B4. Razlike između genotipova B1, B4 i B5 nisu bile značajne. Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca mečje leske variraju u zavisnosti od genotipa i godina ispitivanja. Visina stabla i dužina korena jednogodišnjih sejanaca u 2004. godini imaju približno proporcionalan odnos 1: 1. Prečnik korenovog vrata i debljina stabla jednogodišnjih sejanaca B8 i B9 postigli su veličinu potrebnu za kalemljenje, te oni imaju upotrebnu vrednost u voćarstvu. Korenov sistem jednogodišnjih sejanaca je srčanica sa brojnim tankim žilicama prvog reda koje nemaju značajnog uticaja na masu korena. Jednogodišnji sejanci nisu pogodni za presađivanje. Za stimulisanje razvoja treba obaviti presecanje centralne žile na polovini dužine korena, na kraju prvog vegetacionog perioda.

ZAKLJUČAK
Morfološka i fiziološka svojstva orašica, a prvenstveno klijavost, usmerili su tehnološke postupke u pravcu postizanja visoke produktivnosti i ekonomičnosti proizvodnje sadnog materijala mečje leske. U rasadniku na Rimskim Šančevima mečja leska se koristi kao podloga za kalemljenje sorti leske. U rasadniku je tokom 1989. godine prvi put obavljeno kalemljenje sorti leske na dvogodišnjim podlogama mečje leske metodom običnog spajanja. U narednim godinama i danas, primenjuje se metoda engleskog spajanja koja obezbeđuje čvrstu vezu podloge i plemke. Uspostavljen je veoma dobar afinitet podloga sa plemkama. Rezultati ispitivanja sejanaca mečje leske u toku 2004. godine ukazuju da je najveću visinu stabla (49,27 cm), prečnik korenovog vrata (12,22 mm), masu stabla (19,89 g) i masu korena (21,85 g) ostvario genotip B8. Ovaj genotip ističe se i velikom dužinom korena (35,63 cm). 186

Po dužini korena ističe se genotip B9 (38,7 cm). Ovaj genotip imao je i visok broj korenova prvog reda (31,47), kao i visoku masu stabla (15,09 g) i korena (17,03 g). Najveći broj korenova (31,93) imao je genotip B7, pri čemu razlika nije bila značajna u odnosu na B9. Primenom odgovarajućih rasadničkih tehnoloških postupaka, pre svega navodnjavanja i prihranjivanja, moguće je u prvoj godini razvoja sejanaca proizvesti podloge za kalemljene leske. U našim ispitivanjima to su genotipovi B8 i B9.

NAPOMENA
Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine, Republike Srbije, projekta evidencionog broja TR – 6947B, pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”, od 01.04.2005.

LITERATURA
BUSH, G. D.: Nut growers handbook, New York, Orange Judd, 1941. CEROVIĆ S., NINIĆ-TODOROVIĆ J., GOLOŠIN B., OGNJANOV V., BIJELIĆ S.: Production Technology of Young Hazelnut Trees Grafted on Turkish Filbert (Corylus colurna L.). Acta Horticulturae 732, p. 355–357, Belgium, 2007. GELLATLY, J. U.: Tree hazels – Corylus colurna. Annual Rpt.. No. Nut Growers Associ. 47: 110– 112, 1956. HONG, T.D. and ELLIS, R:, H.: A: A protocol to determine seed storage behaviour. IPGRI Technical Bull. No 1. Department of Agriculture, The University of Reading, UK, 1996. KORAĆ, M., SLOVIĆ, D.: Uticaj nekih faktora na uspeh kalemljenja leske. Letopis naučnih radova, Sveska 17–18, Poljoprivredni fakultet, Novi Sad, 1973/1974. KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Tehnologija proizvodnje sadnica leske kalemljenih na mečjoj leski (Corylus colurna L.). Jugoslovensko voćarstvo 1–2, str. 65–69, Čačak, 1995. KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIC, S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Results of Hazel cultivar grafting of Corylus colurna L. IV International Congres on Hazelnut, Ordu, Turkey. Acta Horticulturae 445, p. 119–122, 1996. LAGERSTEDT, H. B., BYERS, D.: Filbert research– progress and results during 1969. Proc. Nut Growers Soc. Wasington 55, 43–51, 1969. LAGERSTEDT, H. B.: Filbert Tree Grafting. Ann. Report Oregon. St. Hort. So. 62: 60–63, 1971. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske (Corylus colurna L.). Doktorska disertacija, Šumarski fakultet, Beograd, 1990. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Biohemijski sastav semena mečje leske. Jugoslovensko voćarstvo 26, 99–100, str. 23–30, Čačak, 1992. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Ispitivanje mečje leske (Corylus colurna L.) kao podloge za domaću lesku (Corylus avellana L.). Jugoslovensko voćarstvo br. 105– 106, str. 35–39, Čačak, 1994.

187

NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Nutritivna vrednost plodova leske. Zbornik radova II, str. 305– 308, Eko-konferencija 2000, Novi Sad, 2000. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., BOGDANOVIĆ, V.: Proizvodnja sadnica leske. Savremena poljoprivreda 1–2, str. 153–157, Novi Sad, 2003. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., GOLOŠIN BRANISLAVA, POPOVIĆ MIRJANA: Proizvodnja podloga za kalemljenje leske. Tematski zbornik I, IV međunarodne Eko-konferencije „Zdravstveno bezbedna hrana”, str. 223–228, Novi Sad, 2006. STANČEVIĆ, A., BUGARČIĆ, V.: Orah, Leska i Badem. MPB, Privredni pregled, Beograd, 1983. STILINOVIĆ, S., TUCOVIĆ, A.: Prilog razmatranju kriterijuma za izdvajanje hortikulturnih semenskih objekata. Glasnik Šumarskog fakulteta, Serija C, Univerzitet u Beogradu, 1977. STILINOVIĆ, S.: Semenarstvo šumskog i ukrasnog drveća i žbunja. Univerzitet u Beogradu, 1985.

GROWING INDICATORS OF ONE YEAR OLD TURKISH HAZELNUT PLANTS (Corylus colurna L.)
NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ SLOBODAN, GOLOŠIN BRANISLAVA, BIJELIĆ SANDRA, JAĆIMOVIĆ GORAN, KOKAR BOJANA, ČUKANOVIĆ JELENA Summary In nursery production, Turkish hazelnut (Corylus colurna L.) is been used as a rootstock for grafting hazelnut cultivars. Turkish hazelnut used as a rootstock do not form suckers, it is long living, resistant to frost and drought, and regarding soil condition have wide tolerance. Results of seedlings testing during 2004 shows that highest tree height (49,27 cm), root neck diameter (12,22 mm), tree mass (19,89 g) and roots mass (21,85 g) had genotype B8. This genotype also has very long roots system (35,63 cm). Longest root system has genotype B9 (38,7 cm). This genotype also had a high number of primary roots (31,47), high tree mass (15,09 g) and high root system mass (17,03 g). The highest number of roots (31,93) genotype B7, with genotype B9 having similar value. Bu using appropriate nursery techniques like irrigation and nutrition, it is possible to get, in first year of seedling development, appropriate rootstocks. In our conditions those are genotypes B8 and B9. Key words: Corylus colurna, genotype, seed germination, growing indicators

188

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 189–197, NOVI SAD

UTICAJ OPTIČKIH OSOBINA MALČ FOLIJA NA POMOLOŠKE OSOBINE NOVOINTRODUKOVANIH SORTI JAGODE (Fragaria ananassa Duch.)
JASMINKA MILIVOJEVIĆ1, MIHAILO NIKOLIĆ1, MAJA OPARNICA1 IZVOD: Rad prikazuje rezultate proučavanja uticaja tri različito obojene malč folije (crna, bela i srebrna) na pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss, gajenih na gredicama u plasteniku. Istraživanja su vršena na demonstraciono-oglednom polju preduzeća „Zeleni Hit” iz Beograda, u periodu 2005–2006. godine. Proučavanjem su obuhvaćeni vreme zrenja, kao i važnije pomološke osobine ploda (masa, dimenzije, index oblika i dužina peteljke ploda), hemijski sastav ploda (sadržaj rastvorljive suve materije, šećera i ukupnih kiselina) i na kraju je data organoleptička ocena kvaliteta ploda. Na osnovu dobijenih rezultata vremena zrenja, možemo konstatovati da su ispitivane sorte jagode imale raniji i identičan početak zrenja na crnoj i srebrnoj malč foliji u jesenjoj berbi i da se slična tendencija zapaža i u prolećnoj berbi. Pozitivan uticaj na većinu pomoloških osobina ploda, hemijski sastav ploda i organoleptičke osobine sorti jagode Clery i Miss ispoljile su srebrna i bela malč folija, zbog čega se mogu preporučiti za širu primenu u plasteničkoj vansezonskoj proizvodnji jagode. Posmatrano sa aspekta ranostasnosti i crna malč folija nalazi svoju primenu u vansezonskom ciklusu proizvodnje jagode. Ključne reči: jagoda, sorta, malč folije, pomološke osobine.

UVOD
Uprkos povoljnim uslovima za gajenje jagode, njena proizvodnja u Srbiji je na relativno niskom nivou i ne zadovoljava zahteve domaćeg tržišta. Poslednjih nekoliko godina teži se intenziviranju proizvodnje jagode sa podizanjem novih zasada po principu savremene tehnologije gajenja, koja podrazumeva sadnju na gredicama uz obavezno zastiranje zemljišta polietilenskim folijama i instaliranje sistema za navodnjavanje.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Jasminka Milivojević, asistent, dr Mihailo Nikolić, vanred. prof., Maja Oparnica, student apsolvent, Poljoprivredni Fakultet, Beograd.

189

Obzirom na porast tražnje za svežim plodovima jagode u letnjem i jesenjem periodu, raste i interes proizvođača za pronalaženje uspešnih sistema vansezonskog uzgoja jagode. Prema Lieten (2002) postoje različiti načini produženja sezone berbe jagode, uz istovremenu mogućnost povećanja prinosa. U tom pogledu malčiranje predstavlja jednu od najvažnijih agrotehničkih mera u zasadima jagode, čiji je uticaj posebno značajan na porast, prinos i kvalitet ploda jagode (Sharma R. i Sharma V., 2003). Pomenuti uticaji prvenstveno nastaju usled optičkih osobenosti plastičnog malča i činjenice da folija sprečava evaporaciju, reguliše temperaturu zemljišta, doprinosi očuvanju fizičke strukture zemljišta i smanjenju razvoja korova (Tarara, 2000). Crna polietilenska folija predstavlja standard među proizvođačima širom sveta (Schales, 1990), ali je specijalizovana i primena drugih obojenih plastičnih materijala (bela, providna, zelena i srebrna folija). Duralija i sar. (2006) navode da se produžetak proizvodnog perioda može postići i uvođenjem u proizvodnju novih visokoproduktivnih sorti, koje u kombinaciji sa različitim malč folijama daju optimalni nivo uspeha. Cilj ovog rada je bio da se u uslovima plastenika ispita uticaj različito obojenih malč folija na ranostasnost i kvalitet ploda novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss, kako bi se na osnovu dobijenih rezultata napravio izbor malč folija sa optimalnim karakteristikama i preporučila njihova implementacija u proizvodnoj praksi.

MATERIJAL I METOD RADA
Eksperiment je izveden u plasteniku na demonstraciono-oglednom polju preduzeća „Zeleni Hit” iz Beograda, tokom proizvodne 2005/2006 godine. Sadnja je obavljena frigo živićima sredinom avgusta 2005. godine, po sistemu dvojnih redova na gredicama pokrivenim različito obojenim malč folijama (crna, bela i srebrna). Primenjeno je rastojanje sadnje 40 × 30 cm sa gustinom sklopa od 6 biljaka/m2. Standardnim metodama ispitivani su sledeći parametri pomoloških osobina sorti jagode Clery i Miss: vreme zrenja (određeno je okularnim opažanjem i evidentirano po datumima), kao i parametri kvaliteta ploda: fizičke osobine ploda (masa ploda, dimenzije ploda (dužina i širina), indeks oblika ploda i dužina peteljke), hemijske osobine ploda (sadržaj rastvorljive suve materije – refraktometrijski, šećera (ukupnih, invertnih i saharoze) – metodom po Luff-Schoorl-u i ukupnih kiselina – titracijom sa NaOH), i na kraju je senzoričkim testom data organoleptička ocena kvaliteta ploda. Proučavanja su vršena na 60 plodova svake sorte po ispitivanoj malč foliji (u tri ponavljanja po 20 plodova). Dobijeni rezultati statistički su obrađeni primenom dvofaktorijalne analize varijanse za svaku godinu posebno. Značajnost razlika između tretmana utvrđena je primenom LSD testa na nivou značajnosti 0,05 i 0,01. Tokom izvođenja ogleda primenjena je intenzivna agrotehnika. Aplikacija đubriva redovno je vršena kroz sistem za navodnjavanje postavljen ispod malč folije. Optimalnim režimom ishrane posle sadnje isprovociran je prvi jesenji rod visoke komercijalne vrednosti. U proleće 2006. godine ostvaren je drugi, značajno veći prolećni rod kao rezultat maksimalne razvijenosti bokora i optimalne primene agro i pomotehničkih mera.

REZULTATI
Vreme zrenja ispitivanih sorti jagode po datumima berbi, godinama ispitivanja i ukupnim trajanjem zrenja prikazano je u tab. 1. 190

09.10. Trajanje (dani) Duration (days) 33 26 32 25 33 25 29 21 29 22 29 20 Mx 30 28 29 25 26 24 Clery Miss Bela White Srebrna Silver Crna Black Bela White Srebrna Silver 2005 2006 2005 2006 2005 2006 15. 08. Ripening time of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cultivar Tip folije God.10. 2005 2006 24.09.05.06.05. 17.05.61 g) i srebrne folije (22. 20. Trajanje zrenja je bilo kraće kod sorte Miss i prosečno se kretalo u rasponu od 24 dana (srebrna folija) do 26 dana (bela folija).06. Posmatrajući uticaj malč folija na vrednosti pomenutog parametra.05. 191 .06. 22. 1. 22. 2005 2006 Analizom podataka može se konstatovati da su obe ispitivane sorte u jesenjoj berbi imale raniji i identičan početak zrenja na crnoj i srebrnoj malč foliji (20. Sorta Miss je u jesenjoj berbi ispoljila statistički vrlo značajno manju vrednost mase ploda na crnoj malč foliji (16. 2 uočavamo da je sorta Miss u obe ispitivane godine ispoljila statistički veoma značajno veće vrednosti prosečne mase ploda (23. Slična tendencija se zapaža i u prolećnoj berbi druge ispitivane godine. 16. Interesantno je zapaziti veoma značajan uticaj godine na masu ploda.10. 16. među kojima razlika nije ustanovljena. bela malč folija je uslovila najkasniji početak fenofaze zrenja u obe ispitivane godine i sorte. 09. a najduže na crnoj foliji – 30 dana.09.10. 22.09.05.87 g).Tab.06.06.55 g) u odnosu na belu (19.85 g). Vreme zrenja sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 1.).10.05. tako da je najraniji početak zrenja registrovan na crnoj malč foliji kod sorti Clery (12. Međutim.05. 24. 04.09. – Clery) i (22. dok je u prolećnoj berbi druge godine ustanovljena statistički veoma značajna razlika u vrednosti datog parametra između crne folije (19. dok je kod sorte Clery najkraće trajanje berbe od 28 dana registrovano na beloj foliji.05. Istovremeno.06.01 g). – Miss). 20. 22. 12.09. s tim da je najveća vrednost zabeležena na srebrnoj foliji (29. sa jedne strane i bele (22.48 g) i srebrnu foliju (19. 03. 06.09. 20. 23.5 g). 07. Kraj The end 22. uočava se odsustvo značajnosti razlika između ispitivanih folija kod sorte Clery u prvoj ispitivanoj godini. Analizom podataka prikazanih u tab.37 g). 14. u prolećnoj berbi registrovane su statistički vrlo značajne razlike u masi ploda između svih ispitivanih malč folija. sa druge strane.) i Miss (14.0 g) u poređenju sa sortom Clery (16. Mulch type Year Crna Black 2005 2006 Vreme zrenja – Ripening time Početak Beginning 20.09.10. što je posledica nedovoljne razvijenosti bokora u godini sadnje. pri čemu su niže vrednosti mase ploda kod obe ispitivane sorte zabeležene u vansezonskoj jesenjoj berbi.

Fizičke osobine ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 2.15 4.01 24.23 Miss Bela White Srebrna Silver Mx 2005 2006 19. čije vrednosti su se kretale od 1.40 38.99 46.Na osnovu dimenzija ploda (dužine i širine) izračunat je index oblika ploda.10 39.65 23.61 34.63 34.51 42.86 33.27 1.88 40.01 43.18 1.66 27.26 33. 2.02 45.22 (crna folija). Interesantno je zapaziti da su plodovi jesenje berbe kod obe sorte imale veće vrednosti indexa oblika.08 Širina ploda (mm) Fruit width 27.44 47.18 (bela folija) do 1.58 46.28 1.26 1.29 3.20 (Miss).55 25.61 16.01 43.20 41.21 Mx 2005 2006 Mx 192 .18 1.82 49.18 1.87 17.36 1.45 5.34 1. samo kod sorte Miss je ustanovljeno variranje indexa oblika od 1.46 22.21 5.02 34.96 19.12 1. S obzirom da su dobijene vrednosti veće od 1.27 38.48 4.7 44.23 1.10 1.09 1.33 3.85 15.92 4. U pogledu uticaja malč folija.16 16.91 35.49 Masa ploda (g) Fruit weight Dužina ploda (mm) Fruit length Tip folije Mulch type Sorta Cultivar Godina Year 1.18 1.21 32.78 50.34 3.74 Indeks oblika ploda Fruit shape index 1. Physical fruit properties of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Dužina peteljke (cm) Stem length 3.08 1.37 29.91 21.97 47.41 4.59 4.09 1.40 11.61 Mx 2005 Clery Srebrna Silver Crna Black 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 22.48 27. što se može tumačiti osetljivijim reagovanjem ovih sorti na meteorološke uslove u godinama ispitivanja.22 Crna Black Bela White 2005 2006 10.33 32.19 43.52 3.71 11.03 48.44 41.56 19.58 3.99 44.55 46.08 1.91 4. obe ispitivene sorte se karakterišu izduženo-konusnim oblikom ploda.48 27.82 35.82 47.18 (Clery) do 1.25 3.64 45. Tab.20 2.60 40.60 2.00 5.

07 0.88 1.01 1.29 LSD 0. sorta Clery je visoko ocenjena za boju.62 1. Naime. ovaj sadržaj je kod sorte Clery bio najveći na srebrnoj foliji (9.05 0. Year 2005 2006 Masa ploda Fruit weight LSD 0. najveći sadržaj rastvorljive suve materije i šećera registrovan je u jesenjoj berbi 2005.70 1. Kod ispitivanih sorti.28 1. dok je kod sorte Miss na crnoj malč foliji zabeležen najveći sadržaj rastvorljive suve materije (8.13%) i invertnih šećera (5.90 1.50 0.71 1.87 2.11 1.85 0. kao važan parametar ne samo za determinaciju sorti. U zavisnosti od godine ispitivanja hemijski sastav ploda pokazao je razlike između jesenje i prolećne berbe u većini analiziranih parametara. Posmatrano po tipu malč folije.01 0.51 1.56 1.52 cm).75 0.6% (Miss) do 9. Najlošije ocene za ukus i 193 . na šta ukazuje i činjenica da su u prolećnoj berbi registrovane veće vrednosti dužine peteljke ploda kod obe ispitivane sorte.64 0. senzoričkim testom (metodom pozitivnih poena na skali od 1 do 5) ocenjeni su spoljašnji izgled ploda (veličina.4 – Miss).11 1.21 0.40 1.1 – Clery i 20. Rezultati analiza hemijskih osobina ploda prikazani su u tab. 3 iz koje možemo videti da se prosečni sadržaj rastvorljive suve materije kreće u rasponu od 8. već i za praksu.01 1.10% (Miss) do 1.4% (Clery). U pogledu ukupnih kiselina.05 1. invertnih i saharoze).09 LSD 0.91 1. dok je sorta Miss visoko ocenjena samo za veličinu ploda.91%).87 LSD 0.20% (Clery).64 cm (Miss) do 4.39 0.81 Širina ploda Fruit width LSD 0. ukupnih (7. Analizom podataka prikazanih u tabeli 4.77 1. s obzirom da su dobijene vrednosti bile skoro identične u obe ispitivane godine. pri berbi plodova.60 1. godine kod obe ispitivane sorte.74 cm). Bela malč folija je uslovila najniže vrednosti sadržaja rastvorljive suve materije i šećera kod obe ispitivane sorte. Posmatrajući ovaj parametar u zavisnosti od tipa malč folije može se uočiti da je kod sorte Miss srebrna malč folija ispoljila pozitivan uticaj na dužinu peteljke ploda (3.05 1. na beloj foliji sadržaj ukupnih kiselina je imao najviše vrednosti koje su se kretale u rasponu od 1.63 1. kod sorte Miss jedino nije uočena pravilnost u ponašanju ovog parametra.8%). Variranje se zapaža i po godinama ispitivanja. dok je kod sorte Clery takav uticaj ispoljila bela malč folija (4. zaključujemo da su obe ispitivane sorte ispoljile najbolju ukupnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda na srebrnoj foliji (23. oblik i boja) i kvalitet mesa (ukus i aroma). ukus i aromu ploda.31 0. što je rezultat boljih mikroklimatskih uslova u proizvodnom prostoru biljke unutar plastenika.08 2. Međutim.71 1.35 cm (Clery).Tretman Treatment Sorta Cultivar Folija Mulch type Sorta*Folija Cv*Mulch God. Generalno.23 2005 2006 2005 2006 U radu je analizirana i dužina peteljke.05 0. 4).84 0.53 Dužina ploda Fruit length LSD 0.79 0.99 0. Na osnovu ukupne ocene izvršeno je rangiranje sorti po kvalitetu ploda (tab. Kod ispitivanih sorti prosečne vrednosti dužine peteljke su varirale od 3. a saglasno sa time je i sadržaj šećera (ukupnih.8%).

9 8.4 9.62 6.5 9.02 1.29 1.78 7.98 0.9 7.22 1.25 6.8 9.52 5.32 6.22 1.42 5.98 6.74 7.28 7.98 Crna Black Clery Bela White Srebrna Silver Crna Black Miss Bela White Srebrna Silver 194 .13 6.52 6.2 8.16 1.04 1. Hemijske osobine ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 3.14 6.03 1.29 5.03 1.04 1.29 1.16 1.12 1.50 7.66 5. 3.56 5.0 9. koja je i sveobuhvatno ostvarila nižu prosečnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda (20.10 1.83 6. Chemical fruit properties of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cul. suva Ukupne kisematerija (%) line (%) Soluble solids Ukupni Invertni Saharoza Total acids Total Inverted Sucrose 10.0 10.04 1.2 8.99 1.30 5.25 1.05 7.23 1.35 1.63 7.10 1.27 1.1 8.15 1.Tip folije Mulch type tivar Godina Year 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx Šećeri (%) – Sugars Rastv.04 1.00 5.91 5.11 1.10 1.42 6.0) u odnosu na sortu Clery (22.6).96 6.aromu ploda dobila je sorta Miss.61 5.97 6.23 1.54 5.20 1.97 5.6 8.26 5.04 1.8 8.16 1.04 7.10 0.6 9.12 1.5 9.99 0.73 7.76 1.3 8.06 1.6 7.31 1.84 7.94 6.34 7. Tab.4 8.8 9.12 6.10 0.

Tab.0 24.0 4. kao refleksivni malč može biti dobra alternativa beloj foliji u toplijim klimatima i pri gajenju jagode u zaštićenom prostoru.7 23.5 3. S tim u vezi.8 Osobine ploda (poeni) Fruit properties (marks) Oblik Shape 4. koji se odnose na prednosti primene malč folije u zasadima jagode.8 4.8 4.5 4.2 3.2 22.0 4.4 5.5 4.5 4.0 4.6 4.2 3.5 20.4 19. 195 .4 Ukupna ocena Total mark 21.1 23.0 4.5 4.8 4.7 19.0 4.6 4.8 4.8 4.0 4. (2006).1 4.0 3.0 4.5 3.5 4.6 19.0 4.0 4.8 4.5 5.1 20.5 4.0 5. Prosečno trajanje berbe kod obe ispitivane sorte u ovom ogledu je bilo kraće u poređenju sa rezultatima Milivojević i sar.8 4.2 5.5 5.4 3.5 4.2 4.2 4. (2006).1 20.2 3.0 4.2 4.0 4.8 4.6 4.8 4.2 3.7 20. Srebrna folija.6 4.8 23.0 4.2 3. Raniji početak fenofaze zrenja na crnoj malč foliji u potpunosti odgovara navodima Mišića i Nikolića (2003).4 4.2 4.4 DISKUSIJA Analizom fenofaze zrenja ispitivanih sorti jagode ustanovljen je raniji početak zrenja kod sorte Clery u obe ispitivane godine.2 5.2 4.2 3. kao i na krupnoću i kvalitet ploda jagode.Tip folije Godina tivar Mulch type Year Veličina Size Crna Black Clery Bela White Srebrna Silver Crna Black Miss Bela White Srebrna Silver 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 3.2 3.2 4. Mohamed (2002) navodi da tip malča primenjen u gajenju jagode utiče na temperaturu u zoni rasta biljke. (2006). nalazi potvrdu u rezultatima Duralija i sar.2 3.9 3. U poređenju sa rezultatima fizičkih osobina ploda sorti Clery i Miss do kojih su došli Pera i sar.0 4.0 Aroma Aroma 5.0 4.0 4.1 4. (2006) za iste sorte gajene u hidroponskom sistemu uzgoja.5 4.5 5.6 20. Organoleptička ocena kvaliteta ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicima zastrtoj različito obojenim folijama Table 4.0 4.2 4.8 4.9 4.2 Ukus Taste 4.2 4.0 4.5 4.0 4.6 3. Organoleptic fruit evaluation of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cul.0 4.0 Boja Colour 4. što se slaže sa rezultatima do kojih su u uslovima Austrije došli Spornberger i sar.0 4.2 19. 4.6 22.8 4. prema navodimaTarara (2000). u ovom radu su dobijene veće vrednosti mase i dimenzija ploda pomenutih sorti.6 20.5 3.2 4. Pozitivan uticaj bele malč folije na krupnoću ploda obe ispitivane sorte u ovom radu.8 4.2 4.5 22.8 4.2 4.5 4.5 5.

DRUŽIĆ-ORLIĆ... VILLETTAZ. M. T. CARLEN. B. BIŠKO. AZODANLOU. dok je kod sorte Miss najveća vrednost za pomenute parametre dobijena na crnoj malč foliji. KOVAČIĆ.: Kemijska svojstva kultivara jagode (Fragaria ananassa Duch. J. P.C.. DURALIJA. ČMELIK. S. A. Hrvatskog Simpozijuma Agronoma sa Međunarodnim učešćem.. izuzev indexa oblika ploda čije vrednosti su kod sorte Clery bile indentične na sve tri malč folije. Imajući u vidu da je zadovoljstvo potrošača visoko zavisno i od organoleptičkih osobina ploda jagode (Darbellay i sar.Sadržaj rastvorljive suve materije i ukupnih kiselina kod sorte Clery u ovom radu odstupa od rezultata do kojih su došli Halapija Kazija i sar. D. VUJEVIĆ. JELAČIĆ. PERA. Z.).: The effect of planting system on the yield of strawberry grown out-of-season.. najbolje ocene za boju. pri čemu su niže vrednosti ovog parametra kod obe ispitivane sorte zabeležene u vansezonskoj jesenjoj berbi.1). ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dvogodišnjih ispitivanja uticaja optičkih osobina malč folija na pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss. analizirajući strukturu ukupnih šećera i njihov sadržaj u plodu sorte Clery.: Measurement of the organoleptic quality of strawberries. (2006) za istu sortu u uslovima Hrvatske. HALAPIJA KAZIJA... LITERATURA DARBELLAY. J.. C. T. Bela malč folija je pozitivan uticaj imala na sadržaj ukupnih kiselina kod obe ispitivane sorte. • Prosečna masa ploda je varirala između sorti u rasponu od 16. Zbornik naučnih radova sa 41.0 g (Miss) i između godina. dok je sorta Miss ispoljila variranje od 1. 196 ... uočavaju se nešto više vrednosti u poređenju sa rezultatima Milivojević i sar.. ali se zapaža ista tendencija variranja vrednosti po godinama ispitivanja (jesenja – prolećna berba). a posmatrano sa aspekta ranostasnosti i crna malč folija nalazi svoju primenu. 708: 89–92 (2006). mogu se izvesti sledeći zaključci: • Najraniji početak zrenja u obe ispitivane godine kod sorti Clery i Miss registrovan je na crnoj i srebrnoj malč foliji. • Najveći sadržaj rastvorljive suve mateije i šećera kod sorte Clery je zabeležen na srebrnoj malč foliji. Acta Hort.22 (crna folija). 727–728 (2006). 567: 819–822 (2002). MILIČEVIĆ. 2002). C. Z. • Ispitivane novointrodukovane sorte su ispoljile bolje fizičke osobine ploda na beloj i srebrnoj malč foliji. SAVIĆ. (2006). Pored toga. Na osnovu rezultata ispitivanja većine analiziranih parametara za komercijalnu i vansezonsku proizvodnju sorti jagode Clery i Miss u plasteniku mogu se preporučiti srebrna i bela malč folija. Acta Hort.18 (bela folija) do 1... ukus i aromu ploda dobila je sorta Clery i sveobuhvatno je ostvarila najveću ukupnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda na srebrnoj malč foliji (23.5 g (Clery) do 23. R. dok je bela malč folija uslovila najkasniji početak ove fenofaze.

D. SAVIĆ. P. M. 197 .V. chemical and organoleptic fruit properties in studied cvs Clery and Miss. Zbornik naučnih radova sa 41.. P.LIETEN. chemical and organoleptic fruit properties. P. to 2006. MIŠIĆ. cultivar. MIHAILO NIKOLIĆ. NIKOLIĆ. F. HortScience Vol. COST 863 JM WG 2&3. pomological properties. Hrvatskog Simpozijuma Agronoma sa Međunarodnim učešćem. Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA.: The use of coled stored material in Central Europe. ALTENBURGER.R. Abstract Book: 25 (2006).: Pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode gajenih u visokom tunelu. 758a–758b (2006). during the period from 2005. Therefore.56 (1990). M.D. KLJAJIĆ. Researches were conducted in greenhouse at the Experimental property of “Zeleni Hit” enterprise in Belgrade. Congr. NIKOLIĆ. A. VUJEVIĆ... JELAČIĆ. TARARA.: Testing of early ripening strawberry varieties tolerant to soil-borne pathogens as alternative to Elsanta. white and silver foil) on pomological properties in newly introduced strawberry cultivars Clery and Miss are presented in this work. 567: 553–560 (2002).. J. SCHARMA. 567: 483–485 (2002). Z. MAJA OPARNICA Summary Results of studyng the influence of three different mulch types (black. PERA. Agr.H. R. M. Plast. Zbornik naučnih radova sa XXI Savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa Vol. Investigations included: the ripening time. T. Acta Hort. P.: Effect of transplant defoliation and mulch color on the performance of three strawberry cultivars grown under high tunnel. black mulch type has also practical application in the off-season strawberry production.. Proc... Acta Hort. Division of Fruits and Horticultural Technology 58: 221–227 (2003).: Microclimate modification with plastic mulch. R... as well as more important physical.. Regarding the earliness. albinism disorder and fruit quality in strawberry (Fragaria ananassa Duch. MILIVOJEVIĆ. SHALES. KOVAČIĆ.: Fizikalne značajke plodova 16 kultivara jagode Fragaria ananassa Duch. HALAPIJA KAZIJA. 3: 30–37 (2006).J.: Jagodaste voćke.. Key words: strawberry. silver and white mulch types expressed a positive influence on physical. J.: Mulch type influences plant growth. Based on most studied parameters. they can be recommended for commercial strawberry growing in greenhouse during two-year-old production system. S. MOHAMED. 12 No. A. Beograd (2003). SPORNBERGER. M. BIŠKO. 11th Inter. M. mulch type. 54 – J..) JASMINKA MILIVOJEVIĆ. SHARMA. F. STEFFEK. J. 35 (2) 169–180 (2000).: Agricultural plastics use in the United States. Planting was done on banks covered with different mulch foil in the form of bands with two rows. THE INFLUENCE OF OPTICAL PROPERTIES OF MULCH TYPE ON POMOLOGICAL PROPERTIES IN NEWLY INTRODUCED STRAWBERRY CULTIVARS (Fragaria ananassa Duch.).

Biotehenički institut Podgorica. Konstatovane su statistički vrlo značajne razlike u masi ploda i rodnosti po bokoru među ispitivanim sortama jagode. jer njeni plodovi zriju vrlo rano. rodnost. marmelada. Ključne riječi: jagoda. slatko). AHMED DŽUBUR2 IZVOD: U radu su prikazani trogodišnjih rezultati (2003–2005) rodnosti sorti jagode Favet. 0. dr Ranko Popović. Jagoda vrlo rano prorodi i rađa svake godine dajući visoke prinose po jedinici površine (20–30 t/ha). a najveća masa ploda i rodnost po bokoru u sorte Marmolada (26. Istraživanja su obavljena na području Željuše kod Mostara u Bosni i Hercegovini. 0.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Marmolada i Elsanta. velike hranjive i ljekovite vrijednosti. pogodni za jelo u svježem i prerađenom stanju (sok.464 kg/bokoru).22 grama. Atraktivnog su izgleda.66 grama. Gotovo da i nema voćne vrste koja ima toliko širok areal rasprostranjenosti i toliko načina uzgoja kao jagoda. zajedno sa trešnjom. NOVI SAD RODNOST NEKIH SORTI JAGODE RANKO POPOVIĆ1. Montenegro. Mis. oko 1% organskih kiselina i 30–100 mg vitamina C. sorta. Bosna i Hercegovina. oko 7–8% šećera. 198 . MIROSLAV ČIZMOVIĆ1. 56. Ostale sorte su pokazale zadovoljavajuće rezultate. 6 (2007) STR. Sa aspekta ispitivanih parametara sorta Marmolada se pokazala najbolja i kao takva se može preporučiti za uzgoj u ovim agroekološkim uslovima. Najmanja masa ploda i rodnost po bokoru registrovana je u sorte Favet (17. dr Ahmed Džubur. Agromediteranski fakultet. Pogodni su za duboko zamrzavanje u rashladnim uređajima. džem. Konstatovane su razlike u masi ploda i rodnosti po bokoru među ispitivanim sortama jagode. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof. Plod jagode sadrži od 8–10% suve materije. čak i drvenaste kulture. UVOD Jagoda je privredno jedna od najznačajnijih vrsta iz grupe jagodastog voća.6589 kg/bokoru). mr Miroslav Čizmović. Ima niz prednosti u odnosu na druge. 2 Prof. masa. 198–202.

0°C. godine. apsolutna minimalna temperatura –14. mjesto (Milošević.Međutim. (1996) su ispitivali rodnost nekih sorti jagode u Čačku i konstatovali da sorta Zenga Zengana ima najveću masu ploda 16. Madelina i Selena. tunelima. Pokahontas. Drkenda i sar. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanje rodnosti nekih sorti jagode vršeno je na području Željuše u periodu od 2003–2005.387 mm/ m2 (Vajzović. Stanisavljević i sar.00 mg/100 g zem.318°C i prosječna godišnja količina padavina 1. plasteniku ili stakleniku. a zatim dolaze Španija.) i K2O (15. 1996) SAD su prva zemlja po proizvodnji jagode u svijetu. apsolutna maksimalna temperatura 40. Inrofloralom i Floralom u različitim koncentracijama.00 mg/100 g zem. a posebno od obrazovanja do sazrijevanja plodova. Ispitvane su 4 sorte jagode: Favet. Jagoda se gaji na otvorenom polju na klasičan način i na PVC (malč) foliji i u zaštićenom prostoru. godine u svijetu je proizvedeno 2. Ono je umjereno snabdjeveno humusom (2. U periodu od 1992–1994. Iz proizvodnje se zamjenjuju stare sorte Zenga zengana. Najpogodnija zemljišta za uzgoj jagode su ilovasto pjeskovita zemljišta koja su bogata organskom materijom (aluvijalno– deluvijalni nanosi). Sadnja jagode je obavljena u avgustu 2002. Zenga prekosa. glinovasto-ilovasto pjeskovite teksturne građe sa optimalnom poroznošću i dobrom aeracijom i vodopropusnosti. srednje snabdjeveno sa lako pristupačnim P2O5 (7. 199 . suma temperatura 5.343. Klimatski i zemljišni uslovi na području Mostara u potpunosti odgovaraju za gajenje jagode gdje prosječna godišnja temperatura vazduha za period od 1960–1990 godine iznosi 14.6°C. Mis. Italija i Francuska (Mišić i Nikolić. tradicija uzgoja vrste. Miranda. (2003) su konstatovali da od svih elemenata ishrane jagoda ima najveći problem sa K. godine na otvorenom polju na PVC foliji sa instaliranim sistemom za fertirigaciju. Japan.10 grama i najveći prinos po bokoru od 762 grama. Zasad je podignut na lokalitetu Željuše kod Mostara koja se nalazi 12 kilometara sjevernije od Mostara u pravcu Sarajeva. Prema Miličeviću i Cvjetkoviću (2003) u Bosni i Hercegovini jagoda se najviše gaji u mediteranskom dijelu Hercegovine i na području Bosanske Krajine i Semberije.).2). Belrubi i druge sa novim sortama boljih biološko-privrednih osobina kao što su Marmolada. Elsanta i Marmolada. na 60 metara nadmorske visine. Elsanta. Jagodnjak je podignut na skeletoidnoj crvenici. Gorela. Zemljište je blago alkalne reakcije (pH vrijednost u vodi iznosi 7.3°C. 2003). Zasad je podignut na ravnom terenu. Mis.2%). njen privredni značaj je umanjen zbog slabe transportabilnosti plodova i angažovanja velikog broja radnika za berbu. Poljska.000 tona jagode i ona je zauzimala među voćkama 12. Važan faktor u ekonomičnosti proizvodnje jagode je pravilan izbor sorte. blizina tržišta i tehničko tehnološka osposobljenost radne snage. Gustina sklopa sadnje jagode je 40 × 30 × 70 cm. Cilj istraživanja bio je da se ispita rodnost nekih sorti jagode radi pravilnijeg izbora sorata za plantažni uzgoj. Đubrenje je vršeno sa vodotopivim đubrivima Polyfeedom. 2005).

055 LSD 0. 6194 0. 2. ekološkim uslovima uzgoja i primjenjenom agrotehnikom. analizom prosječne mase ploda i prosječne rodnosti po bokoru. a razlike sredina su poređene LSD testom. Poređenja razlika sredina ukazuju da se ispitivane sorte statistički visoko značajno razlikuju po masi ploda. 63 17.11094 200 . 2. Tab. 66 23. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Rezultati ispitivanja mase ploda i rodnosti ispitivanih sorti jagode prikazani su u tabelama 1 i 2. 22 22. vjerovatno usljed temperaturnih variranja u fazi intenzivnog porasta ploda koja su česta u dolini Neretve. dok je razlika između sorti Mis i Elsanta rezultat slučajnosti. uz tačnost 1/10 g. 2. Average fruit weight of studied strawbery cultivars (g) Sorta – Cultivar Marmolada Elsanta Mis Favet Prosjek – Average (x) Masa ploda – Fruit mass (g) 26.01: 1.05: 0. 5880 LSD 0.1. 4640 0. Rezultati istraživanja rodnosti ispitivanih sorti jagode prikazani su u tab. Najmanja masa ploda je registrovana u sorte Favet (17. a najveća u sorte Marmolada (26. kao i po godinama istraživanja.01: 0.08187 LSD 0.66 g). 1. Average yield of studied strawberry cultivars Sorta – Cultivar Marmolada Elsanta Mis Favet Prosjek – Average kg/bokoru 0.430 Iz tab. Rezultati analize varijanse pokazuju statistički visoku značajnost mase ploda između ispitivanih sorti. Interakcija faktora sorta × godina ukazuje na variranje u masi ploda u ispitivanim godinama. 1.Masa ploda je određivana mjerenjem 50 plodova iz uzorka svakog ponavaljanja na analitičkoj vagi tipa „Tehtnica”. 45 LSD 0.22 g). se konstatuju razlike prosječne mase ploda ispitivanih sorti jagode. Tab. Prosječna rodnost ispitivanih sorti jagode Tab. Ogled je postavljen kao dvofaktorijalni ogled sa dva faktora (sorte i godine) za ispitivane parametre. Prosječna masa plodova ispitivanih sorti jagode (g) Tab. a vrijednosti su izražene u gramima. Rodnost po bokoru je određivana iz uzorka od 10 bokora po ponavljanju. 6097 0. 6589 0.05: 1. 32 22. Biološki potencijal rodnosti jagode uslovljen je nasljednom osnovom.

J. str. 3. 115–116. a razlike su rezultat slučajnosti. Značajnost interakcije za oba faktora ukazuje na variranje u prinosu po bokoru u ispitivanim godinama. Mostar. Najranije sazrijevaju plodovi sorte Faveta (05. M. Zbornik radova Univerziteta „Džemal Bijedić” Mostar. 385– 390. a vrlo rijetko se javljaju rani jesenji i pozni proljećni mrazevi.6589 kg). a zatim sorte Miss (10. ČIVIĆ. 05. Čačak. Poljoprivredni fakultet. 201 . H.22 grama). koji bi mogli oštetiti organe jagode. 18–23.4640 kg). 2003. 05. 1996. B.). 3. obavezno je izvršiti meliorativno đubrenje. str. Elsante (12.. M.. MILOŠEVIĆ.6589 kg). MITROVIĆ. CVJETKOVIĆ. br..Najmanja prosječna rodnost jagode po bokoru je registrovana u vrlo rane sorte Favet (0. O. Poređenja razlika sredina ukazuju da se sorta Favete statistički visoko značajno razlikuje u rodnosti po bokoru u odnosu na sve ispitivane sorte. a najveća u sorte Marmolada (26. ŠAĆIRAGIĆ. a najveća u sorte Marmolade (0. jer je zemljište umjereno snabdjeveno u organskoj masi. P. 2003. Čačak. 2005. br.. D.4640 kg).: Jagodasato voće. br. Na osnovu ispitivanih parametara najbolje se pokazala sorta Marmolada i kao takva se može preporučiti za uzgoj u ovim agroekološkim uslovima. a najveća u sorte Marmolade (0. ZAKLJUČAK Na osnovu dobijenih rezultata ispitivanja sorti jagode mogu se izvesti sljedeći zaključci: Klimatski uslovi Željuše kod Mostara u potpunosti odgovaraju za intenzivnu proizvodnju jagoda gdje prosječna godišnja temperatura iznosi 14. gdje je najmanja masa ploda utvrđena u sorte Favet (17. M. Prosječna rodnost za sve ispitivane sorte je iznosila 0.5880 kg/bokoru. 30. vjerovatno usljed temperaturnih variranja u fazi intenzivnog porasta ploda koja su česta u dolini Neretve. 34–39. Prva književna komuna. MIŠIĆ. STANISAVLJEVIĆ.. Zbornik radova Univerziteta „Džemal Bijedić” Mostar. ali prije podizanja zasada jagode.: Efikasna ishrana jagode pri različitim sistemima uzgoja. dok je rodnost ostalih ispitivanih sorti praktično jednaka. Fizičke i hemijske osobine zemljišta ispunjavaju zahtjeve ove vrste. ali i po godinama istraživanja. 05). NIKOLIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. LITERATURA DRKENDA. 1996.: Stanovništvo Mostara 1879–1995.. P.). T. Ispitivane sorte se razlikuju u pogledu mase ploda. B.: Specijalno voćarstvo.6°C. KURTOVIĆ. Vol.66 grama). MILIČEVIĆ. T. str.) i Marmolade (14. 2003.: Najvažnije mikoze jagode u Hercegovini i mogućnosti suzbijanja. Rezultati analize varijanse pokazuju statistički visoku značajnost rodnosti po bokoru između ispitivanih sorti. Begrad.. GAVRILOVIĆ-DAMJANOVIĆ.: Važnije biološko– privredne osobine novijih sorti jagode. 05. VAJZOVIĆ. Konstatovane su razlike među ispitivanim sortama i u pogledu rodnosti gdje je najmanja rodnost registrovana u vrlo rane sorte Favet (0.

6589 g/ tiller). 0. Mis. while the biggest weight of the fruit and fruit bearing per plant was registered with Marmolada cultivar (26. Studies were carried out in the area of Željuša near in Bosnia and Herzegovina. The smallest weight and fruit bearing per plant was registered with Favet cultivar (17. 0. The other cultivars showed satisfying results. fruit bearing.FRUIT BEARING OF SOME STRAWBERRY CULTIVARS RANKO POPOVIĆ. Marmolada i Elsanta. weight.22 g. AHMED DŽUBUR Summary This study presents three years results (2003–2006) of fruit bearing for strawberry cultivars: Favet. From the point of view of examined parameters cultivar Marmolada was the best and as such it may be recommended for cultivation in these agro-ecological conditions.4640 kg/tiller). cultivar. MIROSLAV ČIZMOVIĆ.66 g. Key words: strawberry. 202 . The differences were spotted in the examined weight of fruit and fruit bearing per plant of strawberry cultivars.

inž.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.. 6 (2007) STR. NOVI SAD BIOLOŠKE KARAKTERISTIKE RANIH SORTI JAGODE ZORAN JANKOVIĆ1 IZVOD: Cilj rada je ispitivanje nekih novijih sorti jagode ranog vremena zrenja. sazrevanje. Queen Elisa i Madeleine. Industrijsko naselje b. Kvalitet živića kod sorti Clery i Madeleine bio je prve klase (A+). MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen po slučajnom blok sistemu sa tri ponavljanja u okviru IRC „PKB Agroekonomik”. Najveći proizvođač jagode u Evropi je Španija sa prosečnim prinosom od 31 t/ha (Mratinić i sar. sorta. cvetanje. U ogledu su praćene tri introdukovane sorte Clery.. praćene su biološke karakteristike. IRC PKB Agroekonomik. sa razmakom sadnje 30x30cm. 203–207. Tokom 2004–2005. Za primenjenu gustinu sadnje Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Zoran Janković. 203 . Sorta Queen Elisa pokazala je značajne razlike u odnosu na druge dve sorte. Zastareli sortiment. stručni saradnik. Jagode su gajene na crnoj foliji. 1999). uz uvođene intezivnog načina gajenja ima za cilj povećenje prinosa.b. godine posađene su tri introdukovane sorte ranog vremena zrenja (Clery. dipl. virus testiranog sadnog materijala i česta izmena sortimenta omogućuje postizanje visokog prinosa i kvaliteta ploda u gajenju jagode. poboljšanje kvaliteta i ponude na tržištu. u Padinskoj Skeli. 1998).3 t/ha (Mišić i sar. 56. Tokom leta 2004. uz obezbeđenu fertirigaciju. Ključne reči: Jagoda. Raznolikost sorata. 1999). Cilj rada je ispitivanje nekih introdukovanih sorata jagode ranijeg vremena zrenja u uslovima Pančevačkog rita uz primenu pune agrotehnike. dok je kod sorte Queen Elisa bio ekstra klase (AA+). UVOD Jagoda je najznačajnija vrsta jagodastog voća u svetu (Mratinić i sar. 11213 Padinska Skela. Sadnja je obavljena virus testiranim frigo materijalom. Queen Elisa i Madeleine) koje su gajene na crnoj foliji sa razmakom sadnje 30 × 30cm u sistemu fertirigacije. Sadnja je obavljena krajem jula 2004. upotreba nekvalitetnog sadnog materijala i ekstenzivan način gajenja jagode u Srbiji razlozi su vrlo niskih prosečnih prinosa od 3. prinos. Primena savremene tehnologije gajenja. god.

godini.04 22.04 20. Podaci su obrađeni statistički. kao i sorti jagode gajenih u agroekološkim uslovima Sombora može se zaključiti da postoji podudarnost kako u pogledu vremena cvetanja. Izvršeno je praćenje fenologije cvetanja i zrenja i to početak. Najduže trajanje perioda cvetanja imala je sorta Queen Elisa u 2005.05 30. Najraniji završetak cvetanja zabeležen je kod sorte Queen Elisa u 2006.04 30.05 07.05 29 19 24 34 14 24 26 17 21. godini (tab. tako i u dužini njenog trajanja (Stanisavljević i sar. Prosečna dužina trajanja cvetanja je upola kraća u odnosu na sorte Marmolada. REZULTATI I DISKUSIJA Najraniji početak cvetanja imala je sorta Clery u 2006. 1996).04 23.5 Queen Elisa 2006 prosek/average 2005 Madeleine 2006 prosek/average Rezultati dvogodišnjeg ispitivanja nekih kvantitativnih osobina prikazani u tabeli 2 statistički su obrađeni metodom analize varijanse kojom su ispitane značajnosti između faktora.04 24. Elsanta i Senga Sengana ispitivanih u uslovima Radmilovca u 2001/02 godini (Milivojević 2004). kao i najkraće trajanje cvetanja u 2006. a masa je određena merenjem reprezentativnog uzorka iz svake berbe. (Blagojević 1980).05 18.05 08. godini. koja ima zabeležen i najkasniji završetak u 2005. a najkasniji Madeleine u 2005.05 11.5 dana kod Madeleine do 24 dana kod sorti Queen Elisa i Clery. Ispitivanja su obavljena 2005 i 2006 god. 1).05 16.04 25. Prikazan je prinos plodova po bokoru i po jedinici površine (ha). 1. koje se kreće u rasponu od 21. kraj i dužina trajanja. Upoređivanjem vremena cvetanja sorti jagoda gajenih u uslovima Pančevačkog rita sa sortama jagode ispitivanih na objektu „Ljubić“. metodom analize varijanse. godini u trajanju od 34 dana.i razmak između redova neophodno je 40.05 25. Prosek za dve godine pokazuje ujednačenost u dužini trajanja cvetanja. The time of blossom investigated strawberry cultivars Sorta Cultivar Clery Godina Year 2005 2006 prosek/average 2005 Početak cvetanja Kraj cvetanja Dužina trajanja cvetanja Start blossom End blossom Duration of flowering 27. Značajnost unutar obeležja utvrđena je LSD testom. Tab.05 18. 204 . Broj plodova je određen prebrojavanjem zametnutih plodova u svakom bokoru.04 25. godini od 17 dana.04 27. U toku ogleda u zasadu je sprovedena potpuna agro i pomotehnika.04 25. Vreme cvetanja ispitivanih sorti jagode Table 1.godini.000 živića po hektaru. dok su značajnosti između pojedinih obeležja utvrđeni Lsd testom.

64 920. 205 . što je duplo viši prinos u odnosu na sorte Clery i Madeleine.58 1. Queen Elisa i Madeleine u toku dve vegetacije predstavljeno je u tab.66 g (Nenadović-Mratinić i sar. Prosečan broj plodova po bokoru ispitivanih sorti jagode kreće se od 21. Zrenje plodova jagode najranije kreće kod sorte Clery.189 27. dok sorta Queen Elisa ostvarila 43.96 30. viši prinos u odnosu na istu sortu gajenu u visokom tunelu (Milivojević i sar.39 16. a najkasnije kod sorte Madaleine 27.94 g u 2006. 05. (Faedi et al. kao i završetak zrenja. Najniži prosečan prinos po bokoru za dve godine ostvarila je sorta Madeleine sa 509. 2. Prosečna rodnost i masa ploda ispitivanih sorti jagode Table 2.53 27.760 11.4 t/ha. Prosečan prinos po jedinici površine za dve godine ispitivanja najniži je kod sorte Madeleine i iznosi 20.298 7.343 Masa ploda (g) Fruit mass 16..894 Prinos po bokoru (g) Yield/plant 351.00 15.60 584. godini. Sorta Madeleine postigla je prosečno veću masu ploda od 16.01 LSD 0. 2006). 3.3 t/ha. što se odražava i na prinos koji je viši i po bokoru i po jedinici površine.36 Prinos t/ha Yield t/ha Clery Queen Elisa Madeleine LSD 0.Tab. godini do 20.942 2. Prosečna masa ploda kreće se u rasponu od 15.3260 17.23 33.851 22. 05 i varira između godina. prosečno 24. Average yield and fruits mass investigated strawberry cultivars Sorta Cultivar Godina Year Br.94 1075. plodova po bokoru Fruits per plant 21. Uporedno praćenje fenofaze zrenja sorti Clery.8260 49.20 585.11 509.365 14.96 g kod sorte Madeleine u 2005.07 820..36 g.8080 23.94 plodova kod sorte Queen Elisa u 2006.2376 43. Razlika u broju plodova između prve i druge ispitivane godine.42 plodova kod sorte Clery u 2005.3840 23.3644 20.674 Prosečan broj plodova po bokoru kod sorte Queen Elisa statistički je vrlo značajno veći u odnosu na sorte Clery i Madeleine. 2004).40 17. 2006).42 49.64 45. godini. dok je najviši prinos kod sorte Queen Elisa od 1075. godini.4254 36.0428 32. dok je sorta Queen Elisa ostvarila prinos po bokoru od 1230. godini do 69.60 19.94 57.503 14. Sorta Clery pokazuje prosečno nižu masu ploda..60 18.86 35.65 1230. kod svih sorti statistički je značajna.05 LSD 0. Sličan prinos u odnosu na dobijeni rezultat kod sorte Queen Elisa ostvaren je u uslovima severne Italije (1280 g).3742 9.42 20.96 17.45 16.58 g u odnosu na istu sortu gajenu na Oglednom dobru „Radmilovac” čija prosečna masa za period 2001/02 iznosi 11. Prosečna masa ploda jagode kod sorte Queen Elisa statistički je vrlo značajno veća u poređenju sa sortama Clery i Madeleine.20 16. koje se u 2006.79 434.01 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average Sorta/Cultivar Godina/Year 14.05 LSD 0.79 g. Najniži prinos po bokoru ostvarila je sorta Clery u 2005.40 g kod sorte Queen Elisa u istoj godini.13 69.

G. 206 .5 dana... Sorta Queen Elisa ima statistički značajno i vrlo značajno veće vrednosti ispitivanih kvantitativnih osobina u poređenju sa sortama Clery i Madeleine.05 31. Tab.. Sorte Clery i Madeleine već su ispitivane u uslovima Srbije.: Agrobiološke osobine u nekih sorti jagode na području Sombora.10 br.: Fiziologija cvetanja i oplodnje sorti jagode. L’informatore agrario vol.05 27.. L. LUCCHI.05 22.06 17.godini završilo istovremeno kod sve tri sorte (14. J.06 16.05 27. R. 2004. G. a rezultati tih ispitivanja u većoj ili manjoj meri pokazuju da su dobijene kvantitativne vrednosti podudarne sa vrednostima dobijenim u uslovima IRC „PKB Agroekonomik” u Padinskoj Skeli. 3.06 16. FAEDI. treba ispitati i u drugim agroekološkim uslovima. MILIVOJEVIĆ.3.06 Dužina trajanja zrenja Duration of ripening 23 24 23.06 14. 2004. koja je pokazala visoku produktivnost u uslovima Pančevačkog rita. F. 45–48.05 14. 251–254. LITERATURA BLAGOJEVIĆ.. dok je najkraći period zabeležen kod sorte Madeleine u trajanju od 21 dan. BARONI. Duration phenophase of ripening Sorta Cultivar Clery Godina Year 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average Početak zrenja Start of ripening 27.05 23. Prosečno za dve godine ispitivanja najduži period zrenja imala je sorta Queen Elisa u trajanju od 24.53–54.06 18.: Queen Elisa e Irma nuove varieta di fragola per gli ambienti settentrionali.05 25.14 br. Trajanje fenofaze zrenja Table 3. W.5 26 23 24. BARUZZI. 06). Sortu Queen Elisa. Rezultati dvogodišnjeg ispitivanja preporučuju sve tri sorte za gajenje. Zasnivanje ogleda sa živićima ekstra kvaliteta sorte Queen Elisa je jedan od presudnih razloga koji su uticali na vrlo značajno veći prinos pomenute sorte u odnosu na Clery i Madeleine. Zbornik radova vol.05 23.60 No. 40–41. 1980.05 Kraj zrenja End of ripening 18.06 21. Kvalitet sadnog materijala je važan činilac koji utiče na prinos sorti jagoda. ZENTI.06 14.5 19 23 21 Queen Elisa Madeleine ZAKLJUČAK Ispitivanja sorti jagode Clery. BALLINI. P. Jugoslovensko voćarstvo vol. Queen Elisa i Madeleine u dvogodišnjem ogledu pokazala su da u uslovima intezivnog gajenja sve tri sorte pokazuju izrazito veći prinos u odnosu na višegodišnje proseke u Srbiji.27.05 24.

MILUTINOVIĆ. 5–17. M. RANKOVIĆ.33 br. TEŠOVIĆ. S. M. MRATINIĆ. 1999.. NIKOLIĆ. flowering. E.. O.. Voćarstvo vol. MILIVOJEVIĆ. and were irrigated with fertilizers. Z. STANISAVLJEVIĆ. MIŠIĆ. 123–132. str. 2 Zoran Janković. Research Development Centre PKB Agroekonomik. 1998. MITROVIĆ. 385–390. Three introduced cultivars Clery. MILENKOVIĆ.: Uticaj rastojanja sadnje na kvalitet ploda novointrodukovanih sorti jagode. Jugoslovensko voćarstvo vol. E. M.. problemi i perspektive razvoja proizvodnje jagodastog voća.115–116. yield.: Važnije biološko-privredne osobine novijih sorti jagode. B. P.. ĐUROVIĆ. NENADOVIĆ-MRATINIĆ. The planting were done by the end of July 2004. J. Industrijsko naselje b. 1996.. Sc..b. GAVRILOVIĆ-DAMJANOVIĆ. Diversity of cultivars with intesive cropping brings to yield increase.. Queen Elisa and Madeleine were tested in this trial.: Stanje. M. Plats were growth on black foil..30 br.154..40 br. M.MIŠIĆ. M.. MIJAČIKA.: Jagoda. J. 3–15. with plant distance 30x30cm. D. STANISAVLJEVIĆ. Ž. KESEROVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo vol.. 11213 Padinska Skela 207 . P. BIOLOGICAL CHARACTERISTICS OF EARLY STRAWBERRY CULTIVARS ZORAN JANKOVIĆ2 Summary The objective of this study was to analyze some new cultivars of strawberry from early maturity group. NENADOVIĆ-MRATINIĆ.125–126.123–124. cultivars.: Jagodaste voćke. Institut za istraživanja u poljoprivredi Srbija. Cultivars Queen Elisa expressed significant differences regardung to the other cultivars. During the period of 2004/2005 biological characteristics were observed. quality improvement and better market offer. 2006.32 br. 10–12. Jugoslovensko voćarstvo vol. M. maturity. 2003.. E. Key words: strawberry... STANISAVLJEVIĆ.

Ključne reči: Jagoda. Novi Sad. međutim. red. Biserka Vračević. dipl. Ovaj način gajenja jagode je masovno zaživeo u zemljama sa dugom tradicijom gajenja biljaka u zaštićenom prostoru (Holandija. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. vertikalni sistem gajenja. U Srbiji. 56. Belgija. red. 2004). odnosno na supstratima različitog porekla se komercijalno praktikuje već 30–35 godina u mnogim zemljama sa razvijenim jagodarstvom. inž. prof. asistent. navodnjavanja i prihrane potrebno je utvrditi da li te razlike značajno utiču na razvoj biljke i njenu sposobnost plodonošenja. prof. 208 .. Našim ispitivanjima smo utvrdili da postoje značajne razlike u bujnosti i rodnosti biljaka u zavisnosti od položaja saksije u kojoj se nalaze. Budući da se biljke u ovom sistemu razvijaju i rastu u različitim uslovima temperature.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. preovladava vertikalni sistem gajenja (Magazin. svetlosti. Poljoprivredni fakultet. Jedan od vidova gajenja jagoda na supstratu je sistem vertikalno postavljenih saksija čija je osnovna postavka bolja iskorištenost prostora odnosno veći broj biljaka po jedinici površine.. cvasti.. 208–213. dr Zoran Keserović. 6 (2007) STR. UVOD Jedan od najsavremenijih i najdohodovnijih načina gajenja jagode pa i voća uopšte je gajenje na supstratu. ZORAN KESEROVIĆ. bokor. NOVI SAD FORMIRANJE BOKORA I CVASTI JAGODE U VERTIKALNOM SISTEMU GAJENJA NENAD MAGAZIN. međusobnog položaja biljaka itd. Utvrđene su i razlike u vremenu kretanja vegetacije. 2006). dr Dušan Gvozdenović. Sve navedene razlike su u velikoj meri zavisile i od ispitivanih sorti odnosno kategorije sadnog materijala i vremena sadnje. Isti autor navodi da proizvodnja u plastičnim tunelima na substratu donosi 4 puta veći profit od proizvodnje u plastičnim tunelima na zemljištu. Postoje različite tehnologije ove proizvodnje u zavisnosti od korištenog supstrata. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Nenad Magazin. vrste i veličine zaštićenog prostora. Francuska) i u nekima od njih 10 % površina pod jagoda su pod substratom (Lieten. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: Gajenje jagode van zemljišta. Glavni način gajenja jagoda na substratu u svetu je gajenje na horizontalno postavljenim stolovima.

b. Kod Elsante. Budući da jedna od glavnih zamerki na ovaj način gajenja neravnomeran rast i rodnost biljaka duž vertikalno postavljenog stuba sa saksijama. a zeleni kontejnerski živići sorte Patty 15. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen u komercijalnom zasadu. odlučili smo da ispitamo stvarne razlike koje se javljaju između spratova saksija kod pojedinih sorti. 2001).2005. Razmak između redova stubova je iznosio 1. Sorta Marmolada pokazuje nešto drugačije ponašanje. REZULTATI I DISKUSIJA Kod sve tri ispitivane sorte je ustanovljeno da broj bokornica mnogo manje zavisi od položaja saksije na stubu u odnosu na broj cvasti. 1970 po Lietenu. Međutim. uočava se prilična ujednačenost tog broja za prvih 6 saksija. d. 1970 i Tropea and Massantini. 1993). na svakom stubu je bilo 9 saksija. dok kod vertikalnog gajenja broj biljaka može da bude 20–40/m2. Broj bokora i cvasti po biljci je ustanovljen brojanjem od prve saksije do tla (saksija 1) prema gore.10. Kada posmatramo broj cvasti. klase A+. 1). uključujući fertirigaciju preko kapljača. Kod horizontanog gajenja broj biljaka je najčešće 7–10/m2. Kod sorti Elsanta i Marmolada.. Fenofaze biljaka su određene na osnovu stadijuma rasta za monokotiledone i dikotiledone biljke BBCH (Meir. odnosno da se poveća broj biljaka po jedinici površine.5 puta veći broj cvasti po biljci u odnosu na donje dve saksije. frigo kontejnerski živići sorte Marmolada su posađeni u periodu 01–10. Svaka sorta u ogledu je bila zastupljena sa po 3 stuba. u jesen 2005. Broj bokornica raste sa višim položajem saksije i značajno je veći pri vrhu stuba u odnosu na dno (tab. Različitim slovima abecede (a. c. a rastojanje stuba od stuba u redu 0. a do donjih saksija je voda sa hranivima dopirala gravitacionim oceđivanjem. a razlike nastaju tek od sedme saksije. malo je toga urađeno da se problemi koji se javljaju pri ovom načinu gajenja ispitaju i otklone uz pomoć ozbiljnih naučnih istraživanja. godine.00 m.04.. broj bokornica je čak veći pri dnu stuba nego na vrhu (tab. Na taj način smo imali 12 biljaka po svakom spratu. Tri vršne saksije imaju 2–2. 18. Nakon urađene analize varijanse primenjen je Duncan-ov test kojim su testirane razlike između prosečnih vrednosti ispitivanih osobina.Osnovna postavka ovog sistema je da se pored gore nabrojanih prednosti gajenja jagode na substratu bolje iskoristi i prostor. plasteniku sa vertikalnim uzgojem jagoda u vlasništvu Plantaža „Miletić” iz Subotice. I ako je vertikalni sistem gajenja jagoda već prilično zaživeo u Srbiji. svetlosti i drugi uslovi u kojima biljke rastu duž vertikalno postavljenih saksija.2006.) su označene značajne razlike koje su utvrđene Duncan-ovim testom za prag značajnosti 5%.07. godine je ubran prvi rod u proseku 150 g/biljci. Kapljači su bili postavljeni iznad zadnje saksije na stubu.07. 2).80 m. Vertikalni sistem gajenja jagoda vodi poreklo iz Italije gde je tokom ‘70-tih bilo dosta eksperimenata sa ovim načinom gajenja (Massantini. broj cvasti značajno raste sa povišenjem položaja saksije. Statistička obrada podataka dobijenih za broj bokora i cvasti po biljci rađena je u programu „SPSS 7. Sorta Patty je formirala najmanji broj bokorni209 . Zasad je podignut u leto i jesen 2005. Glavna mana ovog sistema su nejednaki temperaturni. su posađeni u periodu 01–05.2005.2005. U zasadu su primenjivane sve redovne mere održavanja. Frigo živići sorte Elsanta.5”. a u svakoj saksiji 4 biljke.

of flower trusses 2a 1. Ovakav rezultat je verovatno posledica razlike u temperaturi pri površini zemljišta i na visini gornjih saksija kao što je i ranije zaključivano (Ma210 . Posmatrajući saksije od površine zemljišta ka gore.6ab 1. 1. 4). Number of new crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Marmolada Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No.5ab 2. of crowns 2.2d 3. mada je moguće da na te osobine ima uticaja produktivnost sorte.ca što je verovatno posledica kasne sadnje.9a 2. Tako na primer kod sorte Marmolada u najniže dve saksije biljke su u fazi pojave prvih cvetnih pupoljaka.0d 2.2ab 2. Uočene razlike između spratova saksija kod sorti Elsanta i Marmolada su verovatno posledica neujednačenih temperaturnih i svetlosnih uslova koji su presudni za razvoj biljke. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Marmolada Table 2. a u najvišoj saksiji u fazi punog cvetanja.2d 2.0bcd 1. of crowns 1. biljke u njima su u sve odmaklijoj fazi vegetacije što je izraženo kod svih sorti.5abc 1. Tab.6abc 1. of flower trusses 1.1c 3. 2. 3). Nisu ustanovljene razlike u broju bokornica duž stuba.9a 2.7c 5.2ab 2.5ab 2. Number of crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Elsanta Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No.1 Na osnovu fenofaza u kojima su bile biljke u pojedinim saksijama zaključujemo da postoje velike razlike u vremenu kretanja vegetacije u zavisnosti od položaja saksije na stubu (tab.2bc 4.4ab 3.1 Broj cvasti No.7ab 1. a kod Marmolade u broju bokornica nije poznato.1bc 3.4cd 2.0a 2.4ab 1.3a 1.1c 4.4bc 3. dok su kod broja cvasti jedino dve vršne saksije značajnije odstupale u odnosu na prosek (tab. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Elsanta Table 1. Zašto se kod Elsante javljaju veće razlike u broju cvasti.1 Tab.3ab 1.0a 2.5d 1.3a 1.9ab 2.0a 1.7b 2.5ab 1.7abc 2.8a 2.9 Broj cvasti No.

9bc 3.0a 1. Ova razlika u vegetaciji se može objasniti kasnijim vremenom sadnje sorte Patty budući da živići koji su kasno posađeni u jesen idućeg proleća plodonose znatno ranije.4b 1. of crowns 1.1ab 1. s tim što je prinos nizak ali je krupnoća plodova bolja (Hennion et al. Phenological growth stages with investigated cultivars depending on pot position Elsanta BBCH fenofaza BBCH Phenological stage BBCH fenofaza BBCH Phenological stage Marmolada BBCH fenofaza BBCH Phenological stage 65 65 65 Stadijum balona 65 65 Otvoreni prvi cvetovi Puno cvetanje 67 67 67 73 Formirani zeleni plodići Precvetavanje Puno cvetanje Patty Saksija – Pot Opis Description Opis Description Opis Description 1 2 3 4 5 6 7 8 9 57 57 57 58 58 58 58 58 60 Pojava prvih cvetnih pupoljaka 57 57 58 58 58 Pojava prvih cvetnih pupoljaka Stadijum balona 60 60 60 Otvoreni prvi cvetovi 65 211 .8abc 2.2ab 1. 1997).6 Tab. 3. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Patty Table 3. Fenofaze kod ispitivanih sorti u zavisnosti od položaja saksije Table 4. of flower trusses 2.5ab 2.0a 1.8abc 2. Number of new crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Patty Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No. Tab.2a 2.1ab 1. Razlike između sorti po pitanju fenofaza su pomalo neočekivane budući da sorta Patty koja je najviše odmakla u vegetaciji ima početak cvetanja dva dana nakon sorti Marmolada i Elsanta (Faedi et al.3c 2. 2006).1ab 1.1ab 1.gazin. 2002).4ab 2.1ab 1. 4..1 Broj cvasti No.3ab 2.3ab 2.

SBRIGHI. Acta Horticulturae 348: 161–170.ZAKLJUČAK Gajenje jagode na substratu predstavlja jedan od najsavremenijih načina proizvodnje voća. LITERATURA FAEDI. tri ili četiri saksije i ostalih saksija.: La fraise. Proceedings of fifth international conference on alternatives to methyl bromide LISBON. ali su i prihodi značajni. kao i da su ranije krenule u vegetaciju. VESCHAMBRE. BBCH Monograph. BISERKA VRAČEVIĆ Summary Soilless strawberry culture. Voćarstvo vinogradarstvo broj 9. ako se tehnološki proces ispoštuje. Vertikalni sistem gajenja jagoda na supstratu koji je već u velikoj meri zaživeo u Srbiji poseduje izvesne mane.. 2001. Generalni zaključak je da su biljke u gornjim saksijama uglavnom bujnije i (ili) rodnije. meaning growing on substrates of different origins is been commercial practice in many countries with developed strawberry growing for some 30– 35 years. F.: Growth stages of mono-and dicotyledonous plants.: Gajenje jagode na substratu. F. STRAWBERRY CROWNS AND FLOWER TRUSSES FORMATION IN VERTICAL GROWING SYSTEM NENAD MAGAZIN.. (2002). Pretpostavka je da se razlike javljaju pre svega zbog različitih uslova temperature. BARUZZI. inter plat position etc. type and size of protected area. G.: Substrates as an alternative to MeBr for strawberry fruit production in northern Europe. Da li će se razlike javiti između gornje dve. F. Istituto Sperimentale per la Frutticoltura. Utvrđene su i razlike u vremenu kretanja vegetacije. D. W. CTIFL (1997). Roma.. MEIER. Nivo ulaganja je veliki. MAGAZIN. 2006.: Monografia di cultivar di fragola. N. B. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. (1993) LIETEN. HENNION.. 27– 30 SEPTEMBER 2004. ZORAN KESEROVIĆ. navodnjavanja i prihrane u kojima se biljke razvijaju. LIETEN. P. LUCCHI. IIe partie: Maitrise de la production.. P. zavisi pre svega od sorte. ali se malo toga uradilo na na njihovom otklanjanju putem naučno sprovedenih ogleda. One of substrate strawberry culture types is system of vertically positioned pots which main aim is better space consuming by in212 . There are different technologies of this production depending on substrate. LOVATI. U.: Methods and strategies of strawberry forcing in central Europe: historical perspectives and recent developments. svetlosti. Sve navedene razlike su u velikoj meri zavisile i od ispitivanih sorti odnosno kategorije sadnog materijala i vremena sadnje. Našim ispitivanjima smo utvrdili da postoje značajne razlike u bujnosti i rodnosti biljaka u zavisnosti od položaja saksije u koj se nalaze.

crown. Differences in phenological stages between the plans in different pots were also found out. The differences were highly correlated with investigated cultivars.creasing number of plants per surface unit. trusses 213 . vertical growing system. By our research we deducted that significant differences exist regarding plants vigour and productivity depending on pot position. irrigation and nutrition conditions in this system it is necessary to find out if these differences have an important influence on plant development and its fruiting capability. light. Key words: Strawberry. As plant are developing and growing in different temperature. type of planting material and planting time.

O važnosti masline svjedoče rukopisi iz XI vijeka i statuti primorskih gradova iz XIII vijeka u kojima su ozakonjeni običaji o zaštiti. hem. jedna od najstarijih poljoprivrednih kultura. Povoljni ekološki uslovi koji vladaju na crnogorskom primorju omogućili su da ova mediteranska kultura postane vodeća voćna vrsta. očuvanju i gajenju masline. 56.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 6 (2007) STR. 85000 Bar. uglavnom na nagnutim terenima (85%) najviše do 500 m nadmorske visine. staro preko 2000 godina i stablo u Ivanovićima kod Budve (Velja maslina) staro takođe oko 2000 godina. Mr Mirjana Adakalić – naučni saradnik. UVOD Nije poznato kada se maslina.5 l po stanovniku. unapređenje. Topolica bb. koja je sada ispod 0. MIRJANA ADAKALIĆ. 214–219. zatim kod berbe – nabavkom savremene opreme za trešenje ploda masline. Mr Tatjana Perović – naučni saradnik i Stoja Ljutica. Ti zakoni i pravila zadržana su i u vrijeme Kraljevine Crne Gore. a sve u cilju povećanja potrošnje maslinovog ulja.. dipl. Dalje promjene treba ostvariti u dijelu marketinga. Lovćena i Rumije. kao i u prerađivačkim kapacitetima – nabavkom 8 savremenih dvofaznih mlinova za preradu ploda. crnogorsko primorje. Centar za suptropske culture. Ovim promjenama stvorila se osnova za proizvodnju maslinovog ulja ekstra kvaliteta. STOJA LJUTICA1 IZVOD: U tradicionalnom crnogorskom maslinarstvu značajne promjene u poslednje 3–4 godine ostvarenje su na osavremenjavanju ove veoma značajne poljoprivredne grane. počela gajiti na prostoru crnogorskog primorja. 214 . Tome je doprinosila velika pažnja koja se oduvijek na ovim prostorima posvećivala maslini. Stari maslinjaci su podignuti uglavnom na podnožja planinskih masiva Orjena. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Biljana Lazović – viši naučni saradnik. jer je bila hrana i glavni izvor prihoda primorskog stanovništva. Biotehnički institut. TATJANA PEROVIĆ. NOVI SAD UNAPREĐENJE MASLINARSTVA U CRNOJ GORI BILJANA LAZOVIĆ. Najveće promjene bile su u dijelu agrotehnike – primjenom regenerativne rezidbe u većem obimu. 1976). ali se smatra da su je donili Grci prije više hiljada godina (Miranović. Ključne riječi: maslinarstvo. Na takav zaključak upućuju gorostasno stablo u okolini Bara (Stara Maslina). Univerzitet Crne Gore.

STRUKTURA ZASADA I SORTIMENT Od ukupnog broja zasada pod maslinom u Crnoj Gori oko 70% je tradicionalno. CG. odnosno oko 1/3 od površina pod voćnim kulturama. budući da je oblast crnogorskog primorja vrlo atraktivna za turizam. što je prosjek za period od 9 godina (1995–2003). Opadajući trend u broju stabala se nastavio do kraja prošlog vijeka. Olive tree reduction in Montenegrin Coastal area Broj stabala masline/ godine – Number of olive trees/ years 1911 620. Naše maslinarstvo karakteriše sortiment uglavnom sastavljen od autohtonih sorti (Miranović. Lumbardeška.000 (Stat. oko 28% je marginalnih. g. Ukupno posmatrano. a time i za građevinarstvo u službi turizma.8%). dok su ostale sorte zasuplje sa oko 3%. koju slijede Crnica (14. Podaci ipak ukazuju da je za 90 godina prošlog vijeka broj stabala smanjen za oko 200.614 2003 412. Zasadi masline su razuđeno raspoređeni duž primorja i zauzimaju površinu od oko 3.000 stabala.8 kg/stablu. što se veoma brzo odrazilo i na broj stabala masline.6%) i Šarulja (4. Lumbardeška (6.Kao rezultat takvih mjera (tab. zadnjih nekoliko godina zapažaju se značajni pomaci kako sa aspekta agrotehnike tako i u tehnologiji prerade ploda masline. Ipak. na početku XX vijeka na crnogorskom primorju bilo je oko 620122.264 1997 414. Bar i Budvu i bokokotorski – koji obuhvata opštine Tivat. zastupljene su Crnica.000 i Ulcinju – Valdanos sa 80. Veliki dio prostora pod maslinom je zapušten i u opasnosti je od urbanizacije. 215 .000 Prema statističkim podacima za 2003. Opadajući trend broja stabala masline dugo je predstavljao jedan od glavnih problema našeg maslinarstva. 2003). a samo oko 2% intenzivnih.000 1995 412.000 ili oko 30%.200 ha. dok su u bokokotorskom podrejonu pored Žutice. koji je zakonom zaštićen. Šarulja i dr. Novi. 1).2–2. Tab.0 l ulja/ stablu. u sortimentu masline dominira sorta Žutica (65%). Veći kompleksi postoje na području Luštice sa 20. Međutim već nakon II svjetskog rata dolazi do industrijalizacije i napuštanja maslinarstva.122 1965 530. U barskom podrejonu dominira domaća sorta Žutica sa oko 98%. 1. Sitnica. Prema sortnoj strukturi crnogorsko primorje se može podijeliti u dva podrejona: barski – obuhvata područje opština Ulcinj.5%). ne zadovoljavaju se domaće potrebe za proizvodima od masline. Sa prinosima od oko 4. Kotor i H. Ovi podaci se uzimaju kao orjentacioni. Smanjenje broja stabala masline na crnogorskom primorju Table 1.000 1979 450. dok se ne uradi katastarizacija i ne utvrdi pravo stanje.5%). Prosječna starost stabala je 150–200 i više godina.0 ha. broj rodnih stabala masline u Crnoj Gori bio je oko 412. god. Sitnica (5. 1979). Promijenjena je struktura stanovništva. pa imamo u velikom broju staračka domaćinstva koja nijesu u mogućnosti da ulažu u obnovu maslinjaka. odnosno oko 1. Većina zasada pod maslinom ima površinu od 0.999 2001 426.

mijenja dosadašnje navike koje sada idu u pravcu povećanja proizvodnje. Zaštita – Najveći problem u zaštiti masline predstavlja maslinina muva (Bactrocera oleae Gmel. npr. Sadni materijal introdukovanih sorti. ukazuje na mogućnosti planske organske proizvodnje u pojedinim oblastima. kojom se ujedno smanjuje visina stabla. Leccino. Zaštita bakarnim prepa216 .Među introdukovanim sortama preovlađuju Picholine.g. Obnavljanje zasada masline intenzivno se primjenjuje u opštinama Bar i Ulcinj. a širi se i na druge primorske opštine. na koje je domaća sorta Žutica veoma osjetljiva. iako se sve češće na južnom primorju primjenjuju kombinovana i azotna mineralna đubriva. Ovako ekstenzivno maslinarstvo sa jedne strane. hladnije terene zaleđa crnogorskog primorja. obrada se obavlja uglavnom okopavanjem oko stabla. koja u nekim godinama može da ugrozi kompletnu proizvodnju. Međutim.. Itrana. uvozi se uglavnom iz Italije. U cilju zaštite od maslinine muve ispituje se efikasnosti nekih bioloških preparata (Perović et al. a na nekim terenima i šire uz pomoć ručnih motokultivatora. Ima zahtjeva za kalemljenom Žuticom za terene izložene jačim udarima vjetra. poslednjih 10 godina redovno se prati let maslinine muve i organizuje se avionsko tretiranje na području velikih kompleksa u Baru i Ulcinju. Ove sorte treba da nadomjeste nedostatak stonih sorti u našem sortimentu i omoguće gajenje masline u zonama kritičnim zbog zimskih mrazeva (Zetsko-Bjelopavlićka ravnica). Planira se proizvodnja od 10. Coratina. Luštica. Sadnice se proizvode ožiljavanjem reznica (mist sistem). Od ove godine. Najznačajnija bolest masline na crnogorskom primorju je paunovo oko (Cycloconium oleaginum). PROIZVODNJA SADNOG MATERIJALA Proizvodnja sadnog materijala je ispod potreba i mogućnosti postojećih kapaciteta. ODRŽAVANJE ZASADA Uobičajeno održavanje zasada masline na crnogorskom primorju podrazumijeva primjenu dvije agrotehničke mjere: rezidbu i zaštitu od bolesti i štetočina. Demonstracijom pravilne regenerativne rezidbe u zasadima i obukom maslinara u poslednjih 3–4 godine uticalo se na značajno mijenjanje izgleda naših zasada. Ipak. Đubri se uglavnom stajnjakom. 2005). Dosta štete poslednjih godina nanosi i maslinin moljac (Prays oleae Bern) te se ukazuje potreba za njegovim praćenjem od vegetacije 2007.). Ascolana tenera. zaštita će se obavljati samo sa zemlje. 2005). na primorju. nema podizanja većih zasada od ovih sorti jer u našim uslovima one imaju znatno manje ulja od domaće sorte Žutica (21%) (Lazović. (Hrnčić and Perović.. Rezidba u mladim zasadima izvodi se redovno jer su vlasnici uglavnom zainteresovani da se njihov mladi zasad pravilno formira. 2001). uz podršku Ministarstva poljoprivrede (kod nabavke pumpi i preparata za tretiranje). 2005). Od ostalih mjera. te mogućnost primjene modela predviđanja intenziteta napada na osnovu leta maslinine muve i ekoloških uslova (Hrnčić et al.000 sadnica masline sa tendencijom povećanja. pretpostavljeni cilj: 1 stablo masline po stanovniku. pretežno stonih preporučljiv za područje Podgorice sa okolinom. Rezidba – Za crnogorsko maslinarstvo najvažnija i veoma aktuelna agrotehnička mjera je regenerativna rezidba.

1. sada radi 10. 1. jodni broj i dr.) obavljaju se u laboratoriji Centra za suptropske kulture u Baru. mreže. U bokokotorskom podrejonu reljef i sortiment su drugačiji i potrebno je posebno praćenje zrenja ploda. grabljice. Organizovana proizvodnja i industrijsko konzerviranje se planira za naredni period. u poslednje 3–4 godine nabavljena su razna oruđa i pomagala za berbu i sve više su u primjeni ručni tresači. onih koji ispunjavaju uslove precizirane u Zakonu o maslinarstvu. 2005). dok se u starim preporučuje prosvjetljavanje krošnje rezidbom. dok se viškovi realizuju na pijaci i kroz turizam. U poslednjih 3–4 godine nabavljeno je 8 modernih dvofaznih kontinuiranih linija kapaciteta 250–500 kg ploda na sat. Kontrola kvaliteta maslinovog ulja podrazumijeva hemijsku i organoleptičku ocjenu. Međutim. Berba trešenjem ploda je u ekspanziji posebno u južnim opštinama. zavisno od godine. Osnovne hemijske analize maslinovog ulja (slobodne masne kiseline. Započelo se sa registracijom mlinova tj. Viškovi iz ove proizvodnje realizuju se prodajom na pijacama. BERBA I PRERADA PLODA Struktura naših zasada sa visokim stablima uslovljava način i vrijeme berbe te je dugo vremena jedino mogući način bio sakupljanje ploda sa zemlje. peroksidni. Više od 90% proizvedenog ploda masline preradi se u ulje. Dinamika nakupljanja ulja u plodu sorte Žutica (% na suvu materiju) Graph.. Fruit oleification dynamics in Žutica (% on dry mass) Od nekadašnjih 25 tradicionalinih uljara na crnogorskom primorju. Proizvedeno ulje se konzumira uglavnom na primorju. Momenat berbe (graf.) određuje se prema boji ploda i sadržaju ulja u plodu (Lazović i sar. mada je u korelaciji sa dinamikom obnavljanja zasada. Graf. Proizvodnja stonih maslina je uglavnom za sopstvene potrebe i na tradicionalni način. Nabavkom sa217 . Procijenjena potrošnja maslinovog ulja u Crnoj Gori je ispod 0. Proizvodnja maslinovog ulja je 400–500 t. 1. Najpovoljnije vrijeme berbe za sortu Žuticu u uslovima Bara je kraj oktobra i početak novembra.ratima uglavnom se izvodi u mladim zasadima.5 l/stanovniku.

79 5.07 73.68 0. koji se realizuje u okviru međunarodnog projekta ‘SEEDNet’. Saradnja na ispitivanju kvaliteta maslinovog ulja je ostvarena sa institucijama iz Slovenije (tab.15 12.vremene opreme stvareni se uslovi za kontrolu kvaliteta maslinovog ulja domaćih sorti. Fatty acids content in olive oils of different olive varieties from Montenegro Sitnica /Radoič HNS/ 13.59 9. usavršavanje stručnog i ekspertskog kadra.13 11.2.76 0. Sadržaj masnih kiselina u maslinovom ulju različitih crnogorskih sorti Table 2.91 9. Kod prerađivačkih kapaciteta treba i dalje povećavati broj savremenih uljara manjeg kapaciteta. pokrenute su aktivnosti na formiranju panela. Takođe.00 7.11 72. a takođe i proširenje areala gajenja masline.19 75. povećanju proizvodnje sadnog materijala i podizanje novih zasada.47 72.95 0. Zatim.50 70.67 0.). obezbijediti uslove za kontrolu i certifikaciju maslinovog ulja. tj.61 7. Smjernice za buduće aktivnosti su u pravcu izrade katastra u maslinarstvu. Kao najvažniji zadatak postavlja se inventarizacija i kolekcionisanje autohtonih sorti masline.20 0.47 2.37 1.97 75.98 0. Takođe.64 3.53 0.20 8.33 0.50 10.59 74. i dr.27 71. Savladavanje tehnike brzog naklijavanja sjemena stvorilo je uslove za rad na oplemenjivanju masline. Značajna mjera za unapređenje maslinarstva je i naučno istraživački rad. zdravstvo).12 12.15 15.47 3. ispitivanje genetičke osnove otpornosti masline na ni218 Barkinja /Strp/ Crnica /Radoič HNS/ Leccino /Zavod Bar/ Žutica /Zasad Bar/ . degustacije ulja u cilju određivanja kvaliteta.48 2. jer se brzim porastom biljke forsiraju na raniji početak rodnosti.77 0.46 0. 2.79 0.12 MJERE ZA UNAPREĐENJE MASLINARSTVA Kao pretpostavke za unapređenje maslinarstva u Crnoj Gori mogu se navesti: kvalitetna i cijenjena domaća sorta Žutica.88 5. Pored ovog. raditi na edukaciji proizvođača.10 12. te mogućnost za organsko gajenje masline (Luštica). razvoju savjetodavne službe. turistički ambijent koji omogućava plasman proizvoda od masline.21 1.36 1. neiskorišćene površine u basenu Skadarskog jezera i Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici.08 15. daljoj revitalizaciji starih maslina. Tab. potrebno je raditi na marketingu te kroz maslinarstvo podsticati razvoj drugih grana (turizam.95 3.53 0. neiskorišćene površine za nove zasade koji su pod šumom i makijom.42 1.54 0.16 0. kultura. ispitivanje kvaliteta i karakterizaciji ulja različitih sorti i sa različitih lokaliteta čime se stvaraju uslovi za geografski zaštićenu proizvodnju maslinovog ulja.14 Masne kiseline (%) Fatty acids Žutica /Stari Bar/ Lumbar deška /RadHNS/ Dužica /Luštica C16: 0 C18: 0 C18: 1 C18: 2 C18: 3 C22: 0 11. treba pokrenuti i nova istraživanja sa aspekta uticaja sekundarnih proizvoda prerade masline na okolinu.55 0.

Italy. 80. LAZOVIĆ. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”... These changes made better conditions for producing olive oil of extra quality.. improvement. LAZOVIĆ. Book of abstracts. 2005. Florence. PUCCI C. B..: Applicationof forecasating models of olive fly Batrocera oleae (Gmel. A. STOJA LJUTICA Summary In traditional olive growing in Montenegro significant changes occurred in last 3–4 years period improving this very important agricultural branch. (1976). PUCCI.ske temperature (ovo je veoma značajno za proširenje areala gajenja u Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici). S. Key words: olive growing. MIRANOVIĆ KSENIJA: Elaiographic properties of olive cv. MIRJANA ADAKALIĆ. Neki od ovih zadataka će se relizovati kroz međunarodnu saradnju. PEROVIĆ.5 l / cit. Beograd. Vol.: Olive moth Prays oleae Bern. SPANEDDA. 113. B.. (2005). PEROVIĆ. TERROSI. T. 49–88. HRNČIĆ.). T.. S. Italy.) (Diptera Tephritidae) infestation in Montenegro. A. Italy. HRNČIĆ SNJEŽANA. MIRANOVIĆ KSENIJA: Elaiographic investigation of autochthonous olive varieties in subregion of Boka Kotorska.: Control trials of Batrocera oleae (Gmel.. (Lepidoptera Hyponomeutidae) agent of fruit drop. A. Titorad.. (1979). 2005. C. M.F. ADAKALIĆ. HRNČIĆ. TERROSI ALESSANDRA: Increased olive oil yield and quality in Montenegrin cv. TERROSI. 105. T. HRNČIĆ. harvest was improved with new equipment and tools for harvesting by shacking fruits and in processing area eight modern two-phase olive mills were introduced. Tephtitidae) control and improved harvest techniques. ADAKALIĆ. (2005). Symposium of agronomists of Republika Srpska. Further changes are toward improvement of marketing with aim to increase the consumption of olive oil. Abstract book. Žutica by Bactrocera oleae Gmel.F. SPANEDDA. F. navodnjavanje masline i dr. Jahorina. Poljoprivreda i šumarstvo.. Agriculture and forestry. TATJANA PEROVIĆ. Annales for agricultural science. Podgorica. 2001. Florence. 47 (3–4): 15–25. Abstract book. SPANEDDA A. ADAKALIĆ MIRJANA. Florence. PUCCI.XXIX – sv. Book of abstracts. (Diptera.. The most important changes happened in aspect of agro-technique by intensive application of regenerative pruning. C.. OLIVE GROWING IMPROVEMENT IN MONTENEGRO BILJANA LAZOVIĆ. LITERATURA LAZOVIĆ BILJANA. 3–4. 32. M.. Žutica and its reactions on elaiotechnique applied. (2005). str. estimated to be less than 0. montenegrian coast. god. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. STATISTIČKI GODIŠNJAK CRNE GORE (2003).. S.. 85. PEROVIĆ. 219 . PEROVIĆ TATJANA.) (Diptera Tephritidae) in the district of Bar in Montenegro. LAZOVIĆ BILJANA: Osobine ploda nekih sorti masline (Olea europaea L.

NOVI SAD KLIJAVOST SJEMENA AUTOHTONIH SORTI MASLINE (Olea europaea L. Mr Tatjana Perović – viši istraživač. 85000 Bar. Biotehnički institut – Centar za suptropske kulture. BILJANA LAZOVIĆ. šturih i duplih sjemenki. u Fiorino. pet autohtonih (‘Žutica’. Dr Biljana Lazović – viši naučni saradnik.‘Gloginja’. Sjeme masline se smatra teškim za naklijavanje iako se može čuvati i do četiri godine (Scaramuzzi. Za kalemljenje je potrebno iz sjemena proizvesti podlogu.‘Crnjaka’) i dvije strane (‘Leccino’ i ‘Pendolino’) nastali slobodnom polinizacijom. 1957. Ovo je veoma značajno za proizvodnju sadnica sorti koje se teško ožiljavaju reznicama. kod gajenja masline na terenima izloženim uticaju jakih vjetrova i veoma sušnih terena. autohtone sorte. Univerzitet Crne Gore. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Mirjana Adakalić – viši istraživač. ‘Stara maslina’. 2003) Klijavost sjemena masline kontrolisana je sa dvije vrste ‘blokatora’. Ispitivanja su pokazala da postoje statistički značajne razlike među sortama u pogledu perioda stratifikovanja sjemena i zastupljenosti zdravih. a drugi ‘hemijski’ ili ‘fiziološki’ (Fiorino. 6 (2007) STR. ispitivani su u toku dvije godine (2005 i 2006) u cilju determinisanja stepena klijavosti i sposobnosti preživljavanja nakon presađivanja sejanaca. Topolica bb. TATJANA PEROVIĆ1 IZVOD: Plodovi sedam sorti masline. 220 . 56. 1996). ‘Oleaster’.) MIRJANA ADAKALIĆ. O generativnom načinu razmnožavanja masline ima malo podataka iako je uspješno naklijavanje sjemena od velike važnosti za proizvodnju sejanaca koji se koriste kao podloge za kalemljenje. Ključne riječi: Olea europaea L.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Procenat klijavosti i preživjelih sejanaca varirao je zavisno od sorte i bio najveći u sorte ‘Gloginja’. 2003) koji je problematičniji za otklanjanje (Lambardi i Rinaldi. endokarp koji je fizička barijera za promet vode i gasova u sjemenki. Jedan je mehanički tj. UVOD U većini maslinarskih zemalja proizvodnja sadnog materijala masline u značajnom obimu bazira se na tehnici kalemljenja. 220–226. naklijavanje.

Klijavost sjemena određivana je u periodu od 30 do 50 dana od početka stratifikacije. Tri sedmice nakon sadnje. Prilikom postavljanja sjemenki bilježena je pojava šturih i duplih sjemenki i izračunata njihova zastupljenost (%) u odnosu na broj zdravih. a značajnost razlika utvrđena je LSD testom (0.05). Tehnika naklijavanja sjemena (Sotomayor i Caballero (1990). Santos-Antunesu. Već modifikovana osnovna tehnika (Santos-Antunesu. kao supstrat za presađivanje. tj. za dobijanje hibridnih sejanaca koji se selekcionišu i predstavljaju potencijal za dobijanje novih sorti. čuvane na temperaturi 15°C naredna dva mjeseca. 2006) MATERIJAL I METOD RADA Uzorci ploda sedam sorti masline. odnosno 100 zdravih sjemenki godišnje. modif. u plastične saksije zapremine 200 ml. Takođe. Iz tog razloga u ovom radu su prikazani prvi rezultati ispitivanja sposobnosti klijanja sjemena crnogorskih autohtonih i dvije italijanske sorte masline. Saksije su držane u stakleniku na prosječnoj temperaturi oko 24°C. Proizvodnja sadnog materijala uglavnom se bazira na tehnici ožiljavanja reznica ali se sve više ispoljava potreba za proizvodnjom sadnica kalemljenjem. 221 . 1996). pet autohtonih (‘Žutica’. U praksi se koristi malo sorti za proizvodnju sejanaca. Mezokarp je odstranjeno. koštice su potpuno očišćene od ostataka mesa. Podaci su statistički obrađeni. Proklijale sjemenke presađivane su. temperature itd. Sjeme je dezinfikovano potapanjem tokom 5 minuta u rastvor fungicida ‘ZATO’ u koncentraciji 2g/l. Stratifikacija sjemena obavljena je postavljanjem u Petri šolje sa vlažnim perlitom i stavljanjem u mračnu komoru na 14ºC. na osnovu čega je računata sposobnost prevazilaženja dormantnosti. 2003). Kod njih klijavost varira od 40–50% kod sorte ‘Frantoio’ pa do 80% kod sorti ‘Arbequina’ i ‘Puntino’ (Cimato. 1995. Lambardi i Rinaldi. 1999) dodatno je izmijenjena. Ispitivanje potencijala klijavosti sjemena domaćih sorti masline do sada nije rađen u Crnoj Gori. vremena njegovog čuvanja (Lagarda i sar. u smislu ponovne dezinfekcije mladih sejanaca fungicidom kao i nakon čišćenja ploda. 1983). kada je hipokotil dostigao dužinu ≥ 5 cm. korišćena je smješa: treseta. ‘Gloginja’ i ‘Crnjaka’) i dvije italijanske sorte (‘Leccino’ i ‘Pendolino’) sakupljani su u novembru mjesecu 2005 i 2006-te godine. Proizvodnja sejanaca kao i stepen klijavosti sjemena masline su veoma značajni u programima oplemenjivanja masline (Rallo. ‘Oleaster’. ‘Stara maslina’. primjenom tehnike naklijavanja u kratkom vremenskom periodu (Adakalić i sar. 1999) obuhvatala je sledeće: Lomilicom je u potpunosti odstranjen tvrdi endokarp. u fazi kada su sejanci imali više od dva para pravih listova. Klijavost zavisi i od: zrelosti sjemena. Na naklijavanje je postavljeno ukupno 200 zdravih sjemenki po sorti u toku dvogodišnjeg ispitivanja. 1999). određivan je broj primljenih (preživjelih) sejanaca. zemlje i pijeska (1: 2: 1).Klijavost sjemena masline je genetički određena (Fiorino.

šturih i duplih sjemenki na ukupno tretirane koštice (2005–2006) Table 2. Udio zdravih.0 76. fruit and stone weight (2005–2006) Sorta Cultivar ‘Žutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.89b 14. Prosječna masa ploda i koštice statistički se značajno razlikovala i bila je najveća kod sorte ‘Crnjaka’ (3.05% Broj tretiranih koštica Zdrave sjemenke Šture sjemenke N° of treated stones (%) (%) Whole seeds Blind seeds 131.74 23.47abc 3.11a 85. Tab.75ab 90.53ab 4.72ab 88.0 2.30 g). dok je najmanja masa ploda bila kod ‘Oleastera’ (1.05 Prosječan prinos (kg/stablu) Prosječna masa ploda Prosječna masa koštice Average yield (kg/tree) Average frit weight (g) Average stone weight (g) 30.30b 0.) bio je u ispitivanom periodu različit i iznosio je od najviše 60.45ab 0. Whole.5 117. 90.50b 12.11 %.0 9.11b 19.51 0.43b 2.96 %). 1.) u ukupnom broju tretiranih sjemenki zapažena je između sorti ‘Gloginja’ i ‘Leccino’. Sorte su se prema ovom parametru statistički značajno razlikovale. 2. Kada su u pitanju duple sjemenke možemo reći da sorta ‘Crnjaka’ nema sklonost stvaranja ovog tipa sjemenki.REZULTATI Prosječan prinos ploda (tab.34b 0. dok je ova osobina jako izražena kod ‘Oleastera’ (19.50 % odnosno 88.66a 15.50 222 . masa ploda i kostice (2005–2006) Table 1.81b 0.58 g) a koštice kod ‘Pendolina’ (0.0 60.66 %) i to ju je značajno razlikovalo od sorte ‘Gloginja’.24bc 1.50 %.0 113.0 110.97ab 2.50a 87.39ab 84. u odnosu na ‘Žuticu’ kod koje je bila najmanja zastupljenost zdravih 76.34%.29bc 0.07a 1.61ab 15.07 Statistički značajna razlika u zastupljenosti zdravih (tab.67 g odnosno 0.67a 2. Prosječan prinos ploda po stablu.0 kg/st kod ‘Stare masline’ do najmanje 6.28ab 11.5 118.0 6. 9.0 118.36ab 0.52 g).74 Duple sjemenke (%) Double seeds 4.0 20. 2.5 114.88b 0.25ab 9. 1.52a 0. Average fruit yield per tree.47ab 4.0 14.34b 0. Tab.96b 2.07 %) a zatim kod ‘Žutice’ (4. Najviše šturih sjemenki bilo je kod sorte ‘Žutica’ (23.58c 2.41bc 2.0 kg/st kod sorte ‘Pendolino’.00b 0.33b 0.34b 84. blind and double seeds in total number of treated stones (2005–2006) Sorta Cultivar ‘Žutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.0 15.

5 36.05 Najbolja klijavost sjemena. Sitne sjemenke daju sejance suprotnih karakteristika.5 22.67 g) ne utiče na masu koštice (0.0 37.Broj preživjelih tifikovanja sjemenki mena (%) sejanaca Days of strati.5 27.5ab 48.0 75.00a 37. masa ploda (3. a najmanje u ‘Stare masline’ i ‘Leccina’ (73.5 Preživjeli sejanci (%) Emergency of seedlings 65. Kao što se moglo očekivati prema energiji klijanja najviše preživjelih sejanaca bilo je u sorte ‘Gloginja’ (91. dobro razvijenog korjena.5b 39. dok je kod ‘Leccina’ i ‘Pendolina’ taj proces trajao najduže (48.50b 27.18ab 7. Međutim. Broj preživjelih sejanaca nakon sadnje u saksije varirao je među ispitivanim sortama.83 24.0 23.52 g).0b 35.5 odnosno 45.5ab 34. prema našim rezultatima.Broj proklijalih Klijavost sje. Tab.00b 75. Rezultati analize su pokazali statistički značajne razlike među sortama.0 68. 1999).50% u sorte ‘Crnjaka’ do 26.) tj. Masa ploda i koštice su parametri koji su sortna karakteristika i koji su u međusobnoj korelaciji.5 31. DISKUSIJA Sposobnost sjemena da klija može zavisiti od krupnoće sjemena. bez obzira na veličinu koštice bila ispod 40.02 odnosno 74.N° of survived fication seeds tion seedlings 42. ali veoma slabe klijavosti. Ovu pojavu možemo prepoznati kod naše sorte ‘Gloginja’.50b 31. Prema ovom parametru ‘Gloginja’ se statistički značajno razlikovala od ostalih sorti kod kojih se klijavost sjemena bila u rasponu od 37.33a 86. vrijeme potrebno da sjeme proklija razlikovalo se kod ispitivanih sorti. ali imaju znatno bolju klijavost.33%).58%).50b 13.0 23. 3.0 21. Days of stratification. klijavost sjemena i broj primljenih sejanaca (2005–2006) Table 3.00% u ‘Oleastera’. osim za ‘Crnjaku’.46ab 91.67ab 74.50b 26.N° germinated Seed germina.Broj dana stratifikovanja (tab.50b 29.5ab 42.58ab 78.0 36. Takođe se ne zapaža ni uticaj visine prinosa na masu ploda odnosno koštice.0%) u odnosu na ostale sorte.02b 88. 3. 223 . Oblik i veličina koštice su sortne osobine i nijesu značajno promjenljive u odnosu na ekološke uslove pa se koriste kao pouzdane za deskripciju sorti masline. među kojima i ‘Leccino’.5ab 5. (samo 34 dana). Stratifikacija.5 dana).5 26.75b 73.07 ‘Zutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0. ali je pokazala izuzetnu klijavost (75. Krupne sjemenke nekih italijanskih sorti (Pannelli i Santinelli.5 29.5a 45. čija je klijavost. zabilježena je u sorte ‘Gloginja’ i u prosjeku je iznosila 75.5 32. Najkraći period stratifikovanja bio je potreban hipokotilu sjemena ‘Oleastera’ da dostigne dužinu ≥ 5 cm. daju sejance dugih internodija.34 g).0%.00%. seed germination and emergence of seedlings (2005–2006) Sorta Cultivar Broj dana stra. koja je imala relativno sitnu košticu (0. brzog porasta.

nije se mogla zapaziti. budući da ‘Crnjaka’ nije imala duplih sjemenki u toku dvije godine ispitivanja. Ostale sorte su klijale od 39. Kod naših ispitivanih sorti ‘Oleaster’ je imao 19.0%). Visoka zastupljenost šturih sjemenki (od 23.66% a najmanje u ‘Gloginje’ 9.5 dana koliko je trajalo klijanje u Leccina.50%) i duplih sjemenki (najviše u ‘Oleastera’ 19. 1987) i td. Dalje ispitivanje i usavršavanje ove tehnike u odnosu na sorte. ‘Frantoio’ i ‘Arbequina’ ukazuju na sortnu karakteristiku.5 dana. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dvogodišnjeg ispitivanja (2005–2006) klijavosti sjemena masline pet autohtonih i dvije italijanske sorte primjenom tehnike po Somayoru i Cabaleru (1990) modifikovana po Santos-Antunesu (1999) može se zaključiti sledeće: • Uticaj visine prinosa na masu ploda i masu koštice odnosno uticaj krupnoće koštice na klijavost.07% duplih sjemenki. 1999) omogućava da se u toku kratkog vremenskog perioda naklija sjeme masline. 2003) dobijene bez primjene fungicida u ovoj fazi.66% kod ‘Žutice’ do 11. što je do skora bio veliki problem. Santos-Antunesu.5 do 48.07% a najmanje u ‘Crnjake’ koja nema osobinu formiranja duplih sjemenki). čak 91. bez primjene raznih hormona.5 dana). a relativno visoka prisutnost bila je i u ‘Žutice’ (4. U svakom cvijetu se od četiri razvija samo jedan sjemeni zametak abortirajući ostala tri (Barranco i sar.96%) u odnosu na ostale sorte. Međutim. Alvarado (1994) je konstatovao kod sorte Arbequina prisutnost duplih sjemenki (8. 1994). podaci o šturim sjemenkama za sorte ‘Picual’. Ovaj tehnika veoma je skratila period naklijavanja u odnosu na klasični način koji je trajao nekoliko mjeseci.50% a najmanje u ‘Žutice’ 76.34%). kiselina i sl. To je doprinijelo preživljavanju većeg broja mladih biljaka. uslova temperature. veća je od podataka iz literature (Alvarado. modif.89% kod ‘Leccina’). 224 .Primjena pojednostavljene tehnike naklijavanja (Sotomayor i Caballero (1990). Time je omogućen intenzivniji rad na genetskom poboljšanju i stvaranju novih sorti masline. Takođe. Prilikom sadnje proklijale sjemenke tretirane su fungicidom ‘ZATO’ u koncentraciji 2 g/l kao i prije naklijavanja. Formiranje duplih sjemenki zavisi od oplodnje i razvoja više od jednog sjemenog zametka po plodu. termine postavljanja sjemena. • Statistički značajna razlika ispoljena je među sortama u pogledu broja dana stratifikovanja. Ovaj period je bio najkraći u ‘Oleastera’ (34 dana). Smatramo da je i ova osobina sortna karakteristika. za 34 odnosno 35. 2001). Za veoma kratko vrijeme stratifikovanja proklijalo je sjeme ‘Oleastera’ i ‘Gloginje’. • Velika razlika među sortama postojala je u zastupljenosti zdravih (najviše u ‘Gloginje’ 90.33% kod ‘Gloginje’. a najduži u ‘Leccina’ (48. Pojava formiranja duplih sjemenki može biti prouzrokovana nerazvijenošću polenovih cjevčica. u odnosu na ranije rezultate (Adakalić. Pored toga i vrsta supstrata je veoma bitna za razvoj biljaka te ostavlja mogućnost daljeg usavršavanja ove tehnike za proizvodnju i gajenje sejanaca bilo da potiču iz samooplodnje ili ukrštanja. mogu da se oplode dva sjemena zametka od kojih će se jedno razviti u normalnu sjemenku a drugo ostati prisutno ali manje razvijeno. pokazuje se kao potreba za nastavak ovih istraživanja. šturih (najviše u ‘Žutice’ 23. za koju postoje različita iskustva (Voyiatzis i Porlings.

Hort. LAGARDA. 59 (46–53) (1995). 62 (405–411) (1987). LEON.. 2) (167–172) (2006). i Pannelli G. Scandici-Italy.: Germinazioni di semi di olivo: ruolo di alcuni regolatori di crescita. D. RALLO. seed tissue. KESTER. DE LA ROSA. • Primijenjena tehnika naklijavanja sjemena masline ima veliki značaj u obezbjeđivanju podloga za proizvodnju sadnog materijala a takođe i za povećanje efikasnosti u oplemenjivanju masline. 286 (113–116) (1990). L.• Prema stepenu klijavosti najbolja se pokazala sorta ‘Gloginja’ sa 75.: El cultivo de olivo Mundi prensa y Junta de Andalucía. 18 (868–869) (1983).. R. PANNELLI G. J. LITERATURA ADAKALIĆ.). Voćarstvo. R.: Selección and mejora genética del olivo en España.. I. L. PhD Thesis.46 %). C. (1994).: Temperature requirements for the germination of olive seed (Olea europaea L. (2003). CIMATO A. L. D. Atti del Seminario Internazionale sulle inovazioni scientifiche e loro applicazioni in olivicoltura ed elaiotechnica. BARRANCO.0% isklijalih sjemenki. M. J.: Uticaj temperature i vremena berbe na klijavost semena masline (Olea europea L. termine postavljanja sjemena.. T.. ADAKALIĆ. potrebno nastaviti. FERNANDEZ-ESCOBAR.. BARRANCO. University of Cordoba. F. PEROVIĆ. Sevilla.. VOYATZIS.: Olea. and maturity on ‘Manzanillo’ olive seed germination. R.: An easy method of breaking olive stones to remove mechanical dormancy. (1999). a najmanje u ‘Žutice’. Sci. Hort Science.: Influence of enviroment. • Najviše preživjelih sejanaca nakon presađivanja bilo je kod ‘Gloginje’ (91. P. E. FIORINO. Tesis de Master. J.: Propagazione dell’ Olivo u Guida alla razionale coltivazione dell’ olivo (Alfrei B. (1999). Na osnovu ovog pokazatelja može se zaključiti da je samo sorta ‘Gloginja’ interesantna kao potencijal za proizvodnju sejanaca za kalemljenje. (47–52). B.. 65. D. MARTIN. RALLO. Zato je dalje ispitivanje i usavršavanje ove tehnike u odnosu na različite sorte. International Course on Olive Growing. Trabajo profesional fin de carrera. (1999). Olivae. M. PORLINGS. SANTINELLI A. SANTOS-ANTUNES... D. LAZOVIĆ. G. (2001). M. C. RINALDI. uslova temperature. Italy. (2003).). Universidad de Cordoba. Edagricole. Univesidad de Cordoba. Firenze. ALVARADO.: Propagazione e certificazione dei piantoni. supstrata i td.: Tecnicas de germinacion y forzado de plantulas de olivo. što je za 40 do 50% više u odnosu na ostale sorte. M.. CABALLERO. Acta Hort. ASSAM. Regione Merchia.).. L.: Acortamiento del periodo juvenil en olivo mediante técnicas de forzado y elección de genitores. tratato di olivicoltura. LAMBARDI. M. A.: Métodos para la germinación y crecimiento forzado de plántulas en olivo.75 %. E. G.33 %) i ‘Oleastera’ (88. (40–154) (2006. SOTOMAYOR-LEON. 225 . Roma..

) MIRJANA ADAKALIĆ. ‘Gloginja’ variety showed the higest germination and emergency percentage. germination. TATJANA PEROVIĆ Summary Fruits from open pollination of seven olive varieties. five autochthonous (‘Zutica’. percentage of whole. ‘Stara maslina’. Percentage of germinating seeds and emergency percentage was very variable depending of varieties.SEEDS GERMINATION OF AUTOCHTHONOUS OLIVE CULTIVARS (Olea europaea L. Key words: Olea europaea L. blind and double seeds. autochthonous cultivars. in order to determine the ability of germination and subsequent emergency. ‘Oleaster’. 226 . were harvested during two years period (2005–2006). BILJANA LAZOVIĆ. Investigation showed statistical differences among varieties for seed stratification period. ‘Gloginja’ and ‘Crnjaka’) and two foreign (‘Leccino’ i ‘Pendolino’).

Vitis rupestris. u kojima se gaje žive biljke dugi niz godina. karakterizaciju i evaluaciju raznih genotipova vinove loze. prof. dipl inž. čuvanje. PREDRAG BOŽOVIĆ1 IZVOD: Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze je sastavni deo Banke BiljnihGena vinove loze u Sremskim Karlovcima. Vitis labrusca. Dragoslav Ivanišević. NOVI SAD KOLEKCIJA REZISTENTNIH KULTIVARA VINOVE LOZE U SREMSKIM KARLOVCIMA PETAR CINDRIĆ. upoređivati i ispitivati kada su sakupljene na jednom mestu. Vitis rotundifolia UVOD Inventar genetičkih resursa vinove loze urađen pod rukovodstvom Instituta Geilweilerhof iz Nemačke je pokazao da se u 40 najznačajnijih vinogradarskih zemalja sveta komercijalno uzgaja 1.inž. karakterizaciju i evaluaciju genotipova vinove loze. Pored naučnog rada. čuvanje. dipl. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dr Petar Cindrić. prof u penziji. Rad na genetičkim resursima podrazumeva sakupljanje. Ključne reči: genetički resursi. Vitis berlandieri. istraž. DRAGOSLAV IVANIŠEVIĆ.381 kultivar. 56. istraž. naučni rad mladih istraživača u cilju sticanja akademskih zvanja.. pripravnik. To je poljska kolekcija „ex situ in vivo“. 6 (2007) STR. kolekcija. ampelografska kolekcija može imati i višestruku praktičnu primenu: za obuku studenata. Predrag Božović. pripravnik. Novi Sad 227 . Pored osnovnog rada na genetičkim resursima koji podrazumeva sakupljanje. Kada je vinova loza u pitanju to su ampelografske kolekcije. evaluaciju klonova i novih kultivara. prikaz novih kultivara i klonova proizvođačima. odnosno sorte se najbolje mogu upoznavati.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. red.659 kultivara (Dettweiler 1994). gaje se na isti način u jednakim agroekološkim uslovima. Vitis vinifera. a u 121 ampelografskoj kolekciji se održava in vivo ex situ 10. dr Nada Korać. Kultivari. korišćenje u oplemenjivačkom radu. Poljoprivredni fakultet. Ukupni kapacitet kolekcije zaključno sa 2007. godinom je 194 uzoraka. Vitis amurensis. ova kolekcija ima i praktičnu primenu: edukaciju studenata i korišćenje u oplemenjivačkom radu. KORAĆ NADA. red. Izneti su Pasoški podaci za Kolekciju i Pasoški podaci Uzoraka. 227–247.

Kolekcija koja je predmet ovog rada pod nazivom „Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze“ predstavlja početak obnove postojeće kolekcije koja je u velikom stepenu dotrajala. Rezistentnim kultivarima je data dali prednost.8 m). 2000). Odgovorno lice: Prof. odmah nakon osnivanja Instituta za vinogradarstvo u Sremskim Karlovcima.6 m). 1991. Prva kolekcija je podignuta sredinom prošlog veka. 2. Kecskemet-u 2002. jer je rad na stvaranju otpornih sorti na biotske i abiotske stresne uslove danas osnovni prioritet u stvaranju novih genetičkih potencijala vinove loze (Csizmazia 1977. Teme iz ove problematike su dominirale na svih 9.0 m (elitni sejanci na 0. Tip kolekcije: Poljska kolekcija „ex situ in vivo“.474 čokota. Posingham 1988. – Sistem uzgoja: jednostruki Guyot. odnosno kontrolni kultivari i roditelji: 5 biljaka kalemljenih na 5BB. – Rezidba: 2+12 okaca po čokotu (elitni sejanci 2+8 okaca po čokotu). – Razmak između čokota u redu: 1. Druga kolekcija je posađena 1979. Ogledno dobro za voćarstvo i vinogradarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Eibach 2000). PASOŠKI PODACI KOLEKCIJE Naziv kolekcije: Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze Lokacija kolekcije: Sremski Karlovci. Blaich 1998. 100 čokota kalemljenih na 5BB. Tip zemljišta: eutrični cambisol na lesu. Alleweldt. a zatim i evaluaciju stepena otpornosti pojedinih genotipova. Vojtovics 1981. što omogućuje spontani razvoj patogena. – Novi kultivari stvoreni u Sremskim Karlovcima: perspektivne sorte min. – Rastojanje između redova: 2. 228 .7 m (elitni sejanci na 2. godine.3ºC). a zatim sukcesivno svake godine sve do 2006. Kapacitet kolekcije: 194 uzoraka. i Udinama 2006. 0. – Godišnja suma padavina: 578 mm (u vegetaciji: 353 mm). a posebno na tri poslednja internacinalna simpozijuma iz genetike i oplemenjivanja vinove loze koji su održani u Montpellier-u 1998. godine (Cindrić et al.7ºC (u vegetaciji: 17..65 ha. a ostali po nekoliko čokota kalemljenih na 5 BB. Broj biljaka po uzorku: – Standardni.Na Oglednom dobru u Sremskim Karlovcima već više od 50 godina postoji ampelografska kolekcija vinove loze. – Elitni sejanci: 1 biljka na sopstvenom korenu. Podaci o vinogradu: – Godina sadnje: započeto 1998. kurator Geografske koordinate kolekcije: – Longituda: 20º 00´ E – Latituda: 45º 10´ N – Altituda: 130 m/m Klimatološki podaci: – Srednja godišnja temperatura vazduha: 11. – Vredni genotipovi: 5 biljaka kalemljenih na loznoj podlozi Kober 5BB. potes Bocka. – Introdukovani interspecies kultivari: 5 biljaka kalemljenih na 5BB. Dr Nada Korać. Kozma 1998. – Specifičnost agrotehnike: bez ikakve hemijske zaštite.

C. Passport data of samples Reg. 7R 8R CSILLAM (SV 12375 × Csaba gyöngye) CONCORD (V. I. I. Pasoški podaci uzoraka Table 1. cv. stono Stono Stono Stono 9R 10 R DŽANDŽAL KARA ESZTER (SV 12 375 × Magaracs c.labrusca × V.C. I. Hu Eger Eger Csepel sziget Geilweilerhof Fra Uzbek. I. New cv. vinif.C. I. B B B B N B N B N N NAZIV UZORKA2 (Roditelji – Parents) Name of the sample Poreklo uzorka Origin of the sample Status uzorka5 Status of sample Upotrebna vrednost Use of the sample 1R 2R Vredan genotip New cv. Klon New cv.Tabela 1. cv. I.C. 5R Fra Hu Hu USA AUGUSTA (SV 12 375 × Perlette) BAČKA (Petra × Bianca) BESEMENI HIB. Stono.vinifera) DATTIER DE SAINT VALLIER Sok. Hu SK Pécs Kecskemet Bul. V. New cv.C. vino. Pleven SCG SK Hu Eger Zemlja Country Direkt. New cv.bruzorka¹ N° of sample Boja3 grožđa Berry color Species4 I. New cv. besemeno Belo vino Crno vino Belo vino New cv. V. vinif.C. vinif.C. besemeno Belo vino 3R 4R Stono. V. VI-4 (Italia × Sultanina) BIANCA (SV 12 375 × Bouvier) CABERNET FRANC E 11 6R Prim.) 229 . Prim.

I. New cv. Mol Kecsk.C. × V.vinF2) × Italia) ) KYOHO (4N) (Ishiharawase × Centennial) LAKHEGYI MÉZES (Mézes fehér × SV 12 375) LANKA (Dattier de St. Stono Stono besemeno Stono besemeno Belo vino Belo vino Belo vino New cv. vinif.C.C. Fra SK New cv. Yu SK New cv. de St Vallier × Ljana) LELA (Kunbarát × Rizling ital. Jap Hu Ukr Yu Yu I. New cv. V. Hu I. Hu I.C.C. Uzbek.am. New cv. SK V. cv.C.labrusca × V.C. I. Belo vino Stono Belo vino Stono Stono Belo vino Hu SCG Hu Vredan genotip New cv.am.C. Hu Eger New. 11 R 12 R 13 R 14 R 15 R FERDINAND LESSEPS (V.C. Eger Užgor. Kecsk. × Kristály) KRISTÁLY (C 43) (SV 12 375 × Alföld 100) KUNLEÁNY ( (V. Prim. vinif. Csepel sziget Csepel sziget Geilw. Novi cv. I.230 B B N Rg Rg R B B B N B B B B I.C. New cv. New cv. I.cv Belo vino Stono I.C. Kecsk.vinifera) GÖCSEJI ZAMATOS (SV 12286 × Medoc noir) KARMEN (Kardinal × Moldova) KIŠMIŠ MOLDAVSKI (Pobeda × Kišmiš rozovij) KIŠMIŠ VATKANA 16 R 17 R 18 R 19 R 20 R 21 R 22 R 23 R 24 R KOSMOPOLITA (Cserszegi f. I. SK SK I. Vallier × Dekorativnij) LASTA (Mus.vinF2) × Afuzali) ) KUNBARAT ( (V.) .C. New cv. × V. I.

New cv. × Trollinger) MUSCAT DE ST. I.C. Frei-burg New cv. 36 R 37 R 38 R LJANA (Csaush × Pierelle) MERZLING ( (SV 5276 × (Riesling × Pinot gris) ) MEDINA (SV 12286 × Medoc noir) MILA (Kunleány × M. I.C.C.C. I.C.C.25 R B B B N B N B N B N N Rg B B I. Yu SK New cv. New cv. Stono Belo vino Crno vino Belo vino Stono Belo vino Stono Stono Stono Stono Novi cv. UK SK SK SK Eger SK Geilw. Fra V. Yu SK I. Belo vino LIZA (Kunleány × Pinot gris) 26 R 27 R 28 R 29 R 30 R 31 R 32 R 33 R 34 R 35 R Vredan genotip New cv. Hu Eger New cv I. New cv. I.C. I. New cv. Csepel sziget I. New cv.C. New cv.C. vinif. VALLIER (SV 20 473) MUSKAT DNJESTROVSKI (SV 20-473 × M.C.of Ale × and.C. Otonel) MOLDOVA (SV 12 375 × Guzalj kara) MORAVA (SK 86 2/293 × Riesling 239-20 Gm) MUSKAT HAMBURG (M. I.C. Kir. Ukr Hu Ukr Deu Hu I. Mol Kishe-nev I. Hamburg) NERO (SV 12 375 × Medoc noir) ORIGINAL (Damaskaja roza × Pierelle) ORION (Optima × SV 12 375) PALATINA (SV 12 375 × Szölösker. New cv.) 231 . Stono Belo vino Stono I. Yu SK New cv. Mol Deu Kish.C.

× (Terra prom.C. cv.) RF 16 (Refrén) (Gloria Hungariae × S 5279) RIESLING 239 Gm (Standard i roditelj) RIZLING ITAL.C. New cv. SK -54 (Standard. I. Belo vino B B B B R R V.C. Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino New cv Stono Fra Yu SCG Prim. I. × Gloria H. USA SK New cv. × Sultanina) 41 R PETKA (Petra × Bianca) 42 R 43 R 44 R 45 R 46 R PETRA (Kunbarát × Pinot noir) PHÖNI × (Bachus × SV 12 375) PIROŠKA (R 49) ( (Zala gy. Hu Kecsk.C.C.C. cv. (Zala gy. Gm SK SK Rus SK New cv. vinif.C. SCG SK New cv. Yu SK Kecsk. I.e.C. × Erzseb. Klon New cv. I. New cv.) PODAROK MAGARAČA (Rkaciteli × (Mcvane kahet. vinif. I. vinif. kontrolna sorta) RUBINKA (Petra × Bianca) RUSKIJ RANIJ (Šasla severna × Mičurinec) . Stono Besemeno Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono Belo vino I. I.232 B B B B B Rg B B I. Yu Deu SK Geilw. V.C.C.C. V. Hu Deu I. × Rezső) ) PÖLÖSKEI MUSK. × Sočinski ranij) ) 47 R 48 R 49 R 50 R 51 R 52 R RANI RIZLING (Kunbarát × Rizling ital. Hu Csepel sziget New cv.k. New cv. 39 R 40 R PANONIA (SK 86-2-293 × Riesling 239-20Gm) PERLETTE (Kraljica vin. New cv. SCG SK New cv. New cv. I. Klon Prim. Rus Jalta I.

C.1/77 (Zlata × Bianca) SK 77 .3 /205 (Vértes csillaga × Petra) New cv.1/237 (Zlata × Bianca) SK 86 .6/66 (Cserszegi f. I.2/113 (SK 77 .C. Yu Yu Yu Yu Yu I.4/5 × Bianca) SK 86 .2/1 (SK 86-2/293 × Riesling 239-20Gm) SK 90 . I. Fra Yu SK SK Crno vino Belo vino 55 R 56 R 57 R 58 R 59 R 60 R 61 R 62 R 63 R 64 R 65 R 66 R S 70-53 SK 77 .4/5 (Kunbarat × Traminer) SK 86 .C. I.C.C. Yu I. Yu SK I.53 R 54 R N B B B B B B B B B B B B B I.1/20 (SV 12 375 × Traminer) SK 77 .C.C. Yu SK I.C. I.C.3/8 (Petra × Bianca) KSK 87 . Yu SK Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino I. Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip 233 .C. Yu SK SK SK SK SK SK SK I.C.C. Yu SK I.1/225 (Zlata × Bianca) SK 77 . Yu SK I.2/123 (SK 77 .4/5 × Bianca) SK 86 .4/5 × Bianca) SK 86 . I.2/241 (SK 77 .C.2/145 (SK 86-2/293 × Riesling 239-20Gm) SK 90 . × Kristály) SK 90 .C.

C. I. Srb Srb Srb Srb I.1/2 (Phőni × × SK 86.234 N N B B B B B B B B B B B I. Yu SK I. × Besemeni hibrid VI-4) SK 00 . Srb SK SK SK SK SK SK I.C.1/77) SK 94 .C.4/9 (Pőlőskei m. Srb SK I.C. Srb I. Yu SK Stono Belo vino Stono Belo vino Belo vino Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino I.C.8/103 (Moldova × M. I. Yu SK Stono Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Elitni sejanac Elitni sejanac 67 R 68 R 69 R 70 R 71 R 72 R 73 R 74 R 75 R 76 R 77 R 78 R 79 R SK 91 .C.C. Yu SK I. Srb SK I.C. Plevenski) SK 92 .4/29 (Džandžal kara × Lasta) SK 90 . Srb SK I.C.1/2 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/3 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/4 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/5 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/6 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/7 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/8 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/9 (VRH 3082-1-42 × Panonia) .C. I.C.1/1 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 .C.C.

I. I. Srb Srb Srb Srb I.C.C. Srb I.C. I.C.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.C. Srb SK SK SK SK SK SK I.C.C.3/2 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Belo vino 81 R 82 R 83 R 84 R 85 R 86 R 87 R 88 R 89 R 90 R 91 R 92 R SK 00 – 1/10 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 2/1 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/2 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/3 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/4 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/5 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/6 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/7 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/8 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/9 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/10 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono I.C.C. Srb SK Elitni sejanac I. Srb SK I.C.C.C.3/3 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) 235 .80 R B B B B B B B B B B B N R I. Srb SK I. Srb SK I.

Srb SK I. I. Srb SK I.) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono 93 R 94 R 95 R 96 R 97 R 98 R 99 R 100 R 101R 102R 103 R 104 R 105 R SK 00 .3/16 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/10 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/9 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK I.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac I.3/5 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.C.C. Srb SK Elitni sejanac I.C.C.3/12 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/17 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. Srb SK SK SK SK SK SK I. Srb Srb Srb Srb I. I.) Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono (meke sem. Srb SK Elitni sejanac Stono (meke sem.C. Srb I.C.3/18 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) .3/11 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .236 Rg B R B Rg B B B B Rg B B B I. Srb SK I.C.3/4 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/13 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/15 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/8 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/14 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.

I. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.3/24 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Stono 107 R 108 R Stono (meke sem.3/22 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/21 (SV 12 -375 × Moldavskij) SK 00 .C.) Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono 109 R 110 R 111 R 112 R 113 R 114 R 115 R 116 R 117 R Stono (meke sem. Srb Srb Srb Srb I.3/28 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .106 R Rg Rg B B B B B Rg B Rg B Rg B I.3/30 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/29 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/34 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) 237 .C.C.C. I. I.C.C.) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Stono 118 R SK 00 . Srb SK Elitni sejanac I.C.C.C.3/26 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK I. Srb SK I.3/25 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/20 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/33 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/23 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/32 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK I. Srb SK SK SK SK SK SK I. Srb I.C. Srb SK I.C.C.

Srb I. Srb SK I. Srb SK SK SK SK SK SK I.3/47 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Stono Stono (meke sem. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono I.3/46 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/36 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/40 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/38 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb Srb Srb Srb I.C.3/49 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) . Srb SK Elitni sejanac I.C.238 B Rg B B Rg Rg B B B Rg Rg B B I.3/35 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .) Elitni sejanac Stono (meke sem.3/43 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac I.C.C.C.3/44 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.C.C.C.) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono 119 R 120 R 121 R 122 R 123 R 124 R 125 R 126 R 127 R 128 R 129 R 130 R 131 R SK 00 . I.3/37 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK I. I. Srb SK I.3/42 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.C.3/39 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/48 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .

C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/7 (Cabernet fr.C. I.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/11 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/9 (Cabernet fr. Srb SK I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/13 (Cabernet fr. Srb SK SK SK SK SK SK I.C.C. I. Srb SK I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/12 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Belo vino Crno vino Belo vino Crno vino Belo vino Belo vino Crno vino Crno vino Crno vino Crno vino Crno vino Belo vino I. I.132 R N B N B N B B N N N N N R I. Srb SK I. E 11 × Panonia) 239 . E 11 × Panonia) SK 01 – 1/15 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/6 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/16 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/10 (Cabernet fr. Srb I.C.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I. Srb Srb Srb Srb I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/14 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Crno vino 133 R 134 R 135 R 136 R 137 R 138 R 139 R 140 R 141 R 142 R 143 R 144 R SK 01 – 1/1 (Cabernet franc E 11 × Panonia) SK 01 – 1/5 (Cabernet fr.C.C.C. Srb SK Elitni sejanac I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/8 (Cabernet fr.

I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/22 (Cabernet fr. I. Srb Srb Srb Srb I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/25 (Cabernet fr.C.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/19 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Crno vino 145 R 146 R 147 R 148 R 149 R 150 R 151 R 152 R 153 R 154 R 155 R 156 R 157 R SK 01 – 1/17 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac I. Srb SK SK SK SK SK SK I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/23 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/21 (Cabernet fr.240 N N B B B B B R B B B B N I. Srb SK Elitni sejanac Crno vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono I.C.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/28 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 2/1 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/2 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) .C. I. Srb SK I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/18 (Cabernet fr.C. Srb I.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/24 (Cabernet fr. Srb SK I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/20 (Cabernet fr.C. Srb SK I.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/27 (Cabernet fr.C.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.

C.C.C. Srb SK I. Hamburg) 241 . Srb SK I. I.C.C. Srb SK I.C.C.C. Srb SK SK SK SK SK SK I. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I. Hamburg) SK 01 –3/2 (SK 91 – 4/29 × M. Srb I. Hamburg) SK 01 – 3/5 (SK 91 – 4/29 × M. I.C.C. Hamburg) SK 01 – 3/4 (SK 91 – 4/29 × M.C. B B N B N B B B I. Srb SK Elitni sejanac I.C. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Srb SK Elitni sejanac Stono 159 R 160 R 161 R 162 R 163 R 164 R 165 R 166 R 167 R 168 R 169 R 170 R SK 01 – 2/3 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/4 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/5 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/6 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/7 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/8 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/9 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/10 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 3/1 (SK 91 – 4/29 × M.C. Srb Srb Srb Srb I. B B B I. Hamburg) SK 01 – 3/3 (SK 91 – 4/29 × M.158 R I.

New cv.C. I. Srb SK Elitni sejanac Stono Rus Hu Mold 171 R 172 R 173 R 174 R 175 R 176 R 177 R 178 R 170 R 180 R 181 R 182 R SK 01 – 4/1 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/3 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/4 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/5 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 05 – 1/1 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/2 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/3 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/4 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/5 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) STEPNJAK ( (Getiš × V.C.C. B N N B B I. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono Stono Belo vino I. New cv. New cv. SK Mold Hu Fra SK Eger SK Srb SK Srb SK Srb SK I. B I. × SV20473) ) STRUGURAŠ (Koarna njagra × SV 20-366) 183 R 184 R SUZY (SV 12 375 × Pannonia kincse) SV 12 375 (Villard blanc) (S 6468 × S 6905) . Srb SK Elitni sejanac I.C. New cv. I. I.C. I. I.C. Srb Srb SK SK Kecsk.C. I.242 N B I.C.C.C.C. I.C. I. amurensis) × Sibirkovij) ) STRAŠENSKI ( (Kata kurgan × (Dodr. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac New cv.C.C.

New cv. I. Fra Fra SK SK New cv.C. Boushet × R.C.C.C. Mold SK I.du Lot) TERÉZ (SV 12 375 × Olimpia) VENUS (Alden × New York 46000) VÉRTES CSILLAGA (SV 12 286 × Medoc noir) VIKTOR (Zalagyöngye × Kazacska) VIERUL 59 (Koarna njagra × SV 20 366) VRH 3082-1-42 (VRH 1-28-82 × Aubin) ZALA GYÖNGYE (Eger 2 × Csaba gyoengye) ) Vredan genotip New cv. Crno vino Stono 187 R 188 R 189 R 190 R 191 R 192 R 193R SV 18-315 (Villard noir) SZÁZSZOROS (Couderc 503) (P.C. I. Hu I. Belo vino I. New cv. USA Pécs New cv. YU I.C. New cv. Hu Eger I. Fra Pécs Eger SK I.C.C.cv. Hu Eger New cv. Hu Kecsk. New cv.185 R 186 R N N R N Rg B Rg B B B I. I.C.C. Stono Besemeno Belo vino Belo vino Stono Belo vino Belo vino New. 194 R ZLATA (Irsai Oliver × Kunleany) 243 .

. genotip) pri ulasku u kolekciju dobija svoj registarski broj. Vredan genotip = Genotip prošao II fazu selekcije. Budući da u Sremskim Karlovcima postoje i druge kolekcije. Klon = Klonska selekcija. 2. ANALIZA GENOFONDA U KOLEKCIJI Tabela 2. registarskom broju u ovoj kolekciji se dodaje i slovo R kao skraćenica za rezistentno. = New cultivar (Nova sorta). cv. Brojevi uzoraka navedeni u prvoj koloni tabele 1 su zvanično zauzeti 2007 godine.C. R = Rose (roza) Rg = Rouge (crvena) 4. vinif. 5. Boja grožđa: međunarodne oznake prema OIV: B = Blanc (bela). Broj uzoraka prema statusu i nameni Table 2. Number of samples according to their status and use STATUS UZORAKA Status of samples STARA SORTA Primitiv cultivar NOVA SORTA New cultivar KLON Clon VREDAN GENOTIP Valuable genotyp ELITNI SEJANAC Elite seedling UKUPNO Total NAMENA UZORAKA – Use of samples BELO VINO White wine 0 28 2 16 39 85 CRNO VINO Red wine 0 5 1 0 10 16 STONO Table grape 2 27 0 4 60 93 UKUPNO Total 2 60 3 20 109 194 244 . umnožen kalemljenjem na podlozi i ima obično pet biljaka. Više informacija u tabeli 3. postoji samo jedna biljka i to na sopstvenom korenu. čak i u slučaju da se uzorak izgubi. = Interspecies crossing. Elitni sejanac = Prošao primarnu selekciju na otpornost prema bolestima. Species: V. = Vitis vinifera L. 77 = godina kada je izvršeno ukrštanje (skraćenica od 1977) 1 = prva kombinacija ukrštanja te godine (SV 12 375 × Traminer) 20 = redni broj sejanca iz te kombinacije 3. Svaki uzorak (cultivar. New cv. = Primitiv cultivar (Stara sorta). Međunarodna oznaka za prisustvo nasledne osnove i drugih vrsta osim Vitis vinifere. nosioc nekog vrednog svojstva. I.LEGENDA: 1. Status uzorka: Prim. Jednom izdat broj ostaje trajno zauzet. N = Noir (crna). SK 77-1/20 = karakteristična selekciona šifra za Sremske Karlovce: SK = Sremski Karlovci.

Panonia. Međunarodni simbol za genotipove u čijoj naslednoj osnovi se nalazi više vrsta je I. Vitis berlandieri. no nalaze se u drugim vrstama roda Vitis. koji se monogeno dominantno nasleđuje (Bouquet 1986. Najveći broj uzoraka (106) nosi naslednu osnovu evroazijske loze i više severno-američkih vrsta.C. Morava i druge). koje vode poreklo sa drugih kontinenata. 245 . Sa naslednom osnovom „Vitis vinifera + Vitis amurensis+ Severno američke vrste“ ima takođe značajan broj uzoraka (44). Severne Amerike. a „vredni genotipovi“. Azije. Paquet et al.. koji je korišten u pasoškim podacima uzoraka u tabeli 1. U kolekciji se nalazi 26 genotipova sa ovom naslednom osnovom. Kozma et al. Ovi genotipovi nam služe samo kao standardi. Posebno značajnu novinu predstavljaju genotipovi sa naslednom osnovom Muscadinia rotundifolia kod koje je nedavno otkriven gen otpornosti na oidium nazvan Run1. genetičko poreklo uzoraka Table 3. ili su bili jedan od roditelja pri hibridizaciji. su dokaz našeg učešća u internacionalnom radu na oplemenjivanju vinove loze koji ima za cilj stvaranje rezistentnih kultivara. svega 9. One su perspektivne za ekološku proizvodnju grožđa u uslovima kontinentalne klime (Bačka. a posebno otpornosti prema gljivičnim bolestima nisu prisutni u naslednoj osnovi evroazijske loze.Tabela 3. naziva se međuvrsna hibridizacija (interspecies crossing). Treba imati u vidu da je ova Banka Biljnih Gena plod dugotrajnog rada velikog broja oplemenjivača vinove loze iz celog sveta.-američke vrste UKUPNO Total ¹ Severno-američke vrste: Vitis labrusca. BROJ UZOR. između ostalog i nekoliko novostvorenih sorti visokog stepena otpornosti na najvažnije gljivične bolesti i niske zimske temperature. „elitni sejanci“ i nekoliko priznatih domaćih interspecies kultivara. Vitis rupestris. Hibridizacija u kojoj su pored Vitis vinifere uključene i neke druge vrste. 2006). Poznato je da mnogi vidovi otpornosti. Ona sadrži naslednu osnovu mnogo vrsta koje vode poreklo sa više kontinenata: Evrope. Vitis lincecumii i druge. Genetic origine of samples GENETIČKO POREKLO Genetic origine Vitis vinifera Vitis vinifera + Severno-američke vrste¹ Vitis vinifera + Vitis amurensis Vitis vinifera + Vitis amurensis + Severno-američke vrste Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia + Vitis amurensis Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia + Vitis amurensis+Sev. Nr of samples 9 106 9 44 1 10 15 194 Kao što se iz tabele 3 vidi broj uzoraka sa naslednom osnovom samo vrste Vitis vinifera je relativno mali. 2001. Njihovo prisustvo u kolekciji u Sremskim Karlovcima je dokaz uspešne kolekcionarske tradicije u nas. 2006. Eibach et al.

on Grape Genetic and Breeding. Vrnjačka Banja CINDRIC. godinom je: 194 uzoraka. Vignevini 12 (suppl). Prometej. N. ISHS No 528. POSINGHAM. ISHS 2003 Proc. 246 . on Grape Breeding. 21–23. Vitis vinifera + severnoameričke vrste: 106. ISHS 2000. P. Some thoughts on resistance breeding. rotundifolia + Vitis amurensis+severno-američke vrste: 15 NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine.. EIBACH. Vitis vinifera + Vitis amurensis: 9. 2. Symp. Novih kultivara: 60.04. Yalta. Borgazdaság. 603.. To je poljska kolekcija „ex situ in vivo“.) issue de l’espece Muscadinia rotundifolia (Michx. Acta Hort. Za crno vino: 16. Broj uzoraka imajući u vidu njihovu namenu je: Za belo vino: 85. Vitis vinifera + severno-američke vrste + Vitis amurensis: 44. KORAĆ. Grape breeding for resistance. E. Klonova: 3. P. Appl. KORAĆ. 669-673. on Grapevine Genetics and Breeding. CINDRIĆ. N. R. NADA. Republike Srbije. čuvanje. Elitnih sejanaca: 109 Broj uzoraka prema genetičkom poreklu je: Vitis vinifera: 9. Genetics 75. R. 1977. 2002. Novi Sad CINDRIC. Intern. Vitis vinifera + Mucsadinia rotundifolia + Vitis amurensis: 10. Symp.2005. KORAĆ.) Small. Inter. projekta evidencionog broja TR-6947B. Pored osnovnog rada na genetičkim resursima koji podrazumeva sakupljanje. Peronosporarezistens szölöfajták elöálitása és bevezetésük a természtésbe. Vitis vinifera + Musc.V. Database for grapevine varieties and species. 455–466. 2000. Theor. Burr.V.ZAKLJUČAK Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze je sastavni deo Banke Biljnih Gena vinove loze u Sremskim Karlovcima. Vrednih genotipova: 20. KOVAČ. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. Acta Hort. ova kolekcija ima i praktičnu primenu u obuci studenata i oplemenjivanju vinove loze. Acta Hort..V. Progress in grapevine breeding. P. VII Sym. d’un caractere de resistance a l’o (Uncinula necator Schw. 1991. J. 1994. Investigation on the inheritance of resistance features to mildew diseases. on grape breeding BOUQUET. Sorte vinove loze. Montpellier. 2000. 141–146 Proc. Introduction dans l’espece Vitis vinifera L. U radu su izneti Pasoški podaci za Kolekciju i Pasoški podaci Uzoraka. 1998. D.. of the VII th Intern. Proc. Za stonu upotrebu: 93 Broj uzoraka prema statusu je: Primitivnih kultivara: 2. LITERATURA ALLEWELDT.G. Genetički resursi vinove loze Jugoslavije.J. BLAICH. Symp. KOVAČ. CSIZMAZIA... DETTWEILER. Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia: 1. 528. 1998.of the VII Int. 1986.VI th. Conference on Grape Genetics and Breeding. karakterizaciju i evaluaciju raznih genotipova vinove loze. od 01. Ukupni kapacitet kolekcije zaključno sa 2006. Kecskemet. A. of the VIII Intern.

Using the powdery mildew resistant Muscadinia rotundifolia and Vitis vinifera cv. A. Udine. Symp. KOLEDA. Vitis rupestris.Vinegrape breeding for fungus disease resistance. A.. ZYPRIAN. on Grape Genetic and Breeding.. Total capacity of the collection is 194 samples. R. 1998. Vitis.. PAUQUET. Proc. 1975. R. Vitis berlandieri. KOZMA. P. on Grape Genetic and Breeding. Novie kompleksno ustoichivie sorta vinograda. Acta Hort. Theor. GALBACS. Except on basic work with genetic resources like: collecting. Appl. Udine. DULA. DRAGOSLAV IVANIŠEVIĆ. 528.. HOFFMANN S.. IX Intern Conf. K. Ergebnisse von Kreuzungen zwischen Vitis amurensis und Vitis vinífera in der Züchtung frostwiedestandfahiger Reben. ADAM-BLONDON. on Grape Genetic and Breeding. PREDRAG BOŽOVIĆ Summary This collection of resistant cultivars is part of Grapevine Gene Banc Collection in Sremski Karlovci. Z. Kishinjev. In this paper Passport data of collection and accessions are presented. Vitis vinifera. 2006. TÖPFER. P. 2001. KOZMA. 103: 1201–1210 VOJTOVICH. collection.-F. IX Intern Conf.. Vitis rotundifolia 247 .. 2006. BOUQUET. T. Vitis amurensis. Montpellier..EIBACH. Samples were analysed according their status. Vitis labrusca. Genet. KORAĆ NADA. ISHS 2000. use and genetically origin. KISS E.of the VII Int. I. J. P. preservation. COLLECTION OF RESISTANT GRAPE CULTIVARS IN SREMSKI KARLOVCI PETAR CINDRIĆ.. The use of molekular markers for pyramidizing resistance genes in grapevine. jr. 14. characterisation and evaluation.A. this collection has a practical use for education and breeding. Key words: Genetic resources. E. 1981. Establishement of a lokal map of AFLP markers around the powdery mildew resistance gene Run1 in grapevine and assessment of their usefulness for marker assisted selection. Type of collection: field collection „ex situ in vivo“. Kismis vatkana for breeding new cultivars. THIS.

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. religija.. samo su neki od brojnih činilaca koji direktno ili indirektno utiču na formiranje sortimenta svake zemlje. Poljoprivredni fakultet. U ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima čuva se i ispituje izvestani broj autohtonih i starih odomaćenih sorti. Occidentalis (Zapadnoevropska grupa). Novi Sad 248 . dr Petar Cindrić. Dragoslav Ivanišević. red. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi proizvodna i biološka vrednost nekih starih domaćih i odomaćenih sorti vinove loze u cilju potvrde mogućnosti njihovog vraćanja u sortiment Fruške Gore i Srbije. razvoj trgovine. Rumunije. Ključne reči: Vinova loza. dipl ing.. red. MEDIĆ MIRA. prof.. prinos. ratovi. dr Ivan Kuljančić. prof u penziji. dipl ing. tehnološki prosperitet. PAPRIĆ Đ. odomaćene sorte. Pontica (sorte basena Crnog mora) i 3) Orientalis (grupa istočnih sorti). red. Mali broj njih se i danas gaji u privatnim vinogradima. istraž. 6 (2007) STR.1 IZVOD: Autohtone i stare odomaćene sorte vinove loze dominirale su u sortimentu Fruškogorskog vinogorja od predfiloksernog perioda pa sve do obnove vinogradarstva posle Drugog svetskog rata. mr Mira Medić. autohtone. Prve sorte vinove loze čovek je izdvojio iz divljih populacija šumske loze (Vitis silvestris). kultura. prof. tradicija.. istraž. 56.. asistent. IVANIŠEVIĆ D. ekonomske krize. BOŽOVIĆ P. Predrag Božović. KULJANČIĆ I. kvalitet grožđa UVOD Sortiment vinove loze svake geografske oblasti se formirao pod uticajem velikog broja faktora tokom istorijskog razvoja ljudskog društva. On je zapazio da različite sorte koje su poreklom iz jedne geografske oblasti imaju niz sličnih morfoloških i bioloških karakteristika. obnove. pripr. Iz grupe sorti basena Crnog mora izdvojena je podgrupa Balcanica. CINDRIĆ P. Negrulj (1956) je razvio teoriju o ekološko-geografskom poreklu sorti.. pripravnik. Migracije stanovništva. NOVI SAD AUTOHTONE I STARE ODOMAĆENE SORTE VINOVE LOZE U FRUŠKOGORSKOM VINOGORJU KORAĆ NADA.. dr Đorđe paprić. BugarOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Nada Korać.. koja obuhvata stari sortiment Srbije. 2. prof. Definisao je tri grupe sorti: 1. Slobodnom oplodnjom i spontanim mutacijama od njih su nastale nove sorte. red. One su formirale autohtoni (domaći) sortiment svake zemlje. 248–255. Većina autohtonih sorti je zauvek izgubljena.

Smederevka. u Fruškogorskom vinogorju se šire direktno-rodni hibridi prve generacije. Volovsko oko. Zbog lošeg kvaliteta vina i narušavanja ugleda vinogradarstva. 2000).ske. Frankovka. Sortiment Fruškogorskog vinogorja – istorijski razvoj Prema Laziću (1982). Skadarka ili Kadarka. Crvenkasto beli drenak. Kraljica cinograda.Stare domaće i odomaćene vinske i stone sorte. menja se tehnologija gajenja vinove loze u našoj zemlji. Bela slankamenka – 5%. Ovčii repak. Crni grašac. Sasaroš i drugi. Umesto sorti za crna vina prednost dobijaju bele vinske sorte. U Ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima se preko 20 godina u kontinuitetu ispituju biološke i proizvodne osobine velikog broja domaćih. Crna zelenika (Seduša). Uvode se špalirski uzgoji sa srednje visokim i visokim stablom. Crveni drenak. Balenta ili Valenka. Crveni drenak. Plavetan drenak. Buvije. Sa promenom tehnologije gajenja dolazi i do promene 249 . Crni drenak. Beli drenak. Skadarka bela. Noa. Danas se u sortimentu fruškogorskog vinogorja nalaze tri kategorije sorti: 1. Peršun grozđe. prelaskom na savremeniji način vinogradarenja i introdukcijom zapadno evropskih sorti. Sorte iz podgrupe Balcanica su dugo dominirale u Fruškogorskom vinogorju. Slankamenka ili Mađaruša. Bela Volujarka. Posle drugog svetskog rata. Crvena dinka. sorta Slankamenka crvena je bila zastupljena sa 55% površina. ili druge struke Mirisavka. zakonom je zabranjeno njihovo dalje širenje. Delavare. Međutim. u periodu između dva Svetska rata. Pravo ili čisto belo grozđe. Bela dinka. Gajene su u manjoj meri i druge sorte: Smederevka. Druga Volujarka – Mesan nazvana. Čađavica. U ovom periodu sortiment se značajno menja. godine (Lazić 1982). u izveštaju za period 1938–1948. Bela kadarka. 2) Introdukovane zapadno evropske vinske sorte i 3) Novostvorene domaće vinske i stone sorte. Beli Grašac. Svaka od ovih kategorija je u finkciji potreba i zahteva potrošača i ima svoje značajno mesto u sortimentu. prve informacije o sortimentu vinove loze Fruškogorskog vinogorja u predfiloksernom periodu dobijamo od Prokopija Bolića (1816). Grčke i Albanije. introdukovanih i novih sorti vinove loze. posle Drugog svetskog rata. Prokupac. Crvena dinka (ružica) sa 10%. To su sorte: Čavčica ili Čavka. Belo krupno grozđe. Čabski biser i druge sorte. koji je u svojoj knjizi „Soveršen vinodelac“ sistematizovao i dao detaljan opis 35 sorti koje su se u to vreme gajile u Fruškoj Gori. srednji ili slabiji kvalitet grožđa i vina i osetljivost na mrazeve (Cindrić i sar. velika rodnost. Crno grozđe na podobie Volujarke. Prema podacima Pokrajinskog zavoda za vinogradarstvo i voćarstvo iz Sremskih Karlovaca. Mirisavka. Talijanski rizling–4%. Radovinka. mnoge autohtone sorte su potisnute i zaboravljene a neke i trajno izgubljene. a postojeći čokoti su oporezovani. Druge struke bela ranka. Othelo. arhimandrita manastira Rakovac. kao što su: Žakez (Francuz). Cilj ovog rada je bio da se utvrdi proizvodna i biološka vrednost nekih starih domaćih i odomaćenih sorti vinove loze u cilju potvrde mogućnosti njihovog vraćanja u sortiment Fruške Gore i Srbije. Mirkovača. Zajedničke osobine sorti ove podgrupe su: izražena maljavost listova. Posle prevazilaženja filokserne krize. Bela ranka. Tamjanika. Šasle (Plemenke) sa 10%. Tamjanika crna. Mirisavica. Mirkovača – 6%. koji ne odgovaraju biološkim osobinama autohtonih sorti. Portugizer. Muskat hamburg. Beli krupni drenak i druge.

0 x 1. Kao standardi su poslužile sorte Rizling italijanski i Rizling rajnski. Šardone i druge. Neke od novih sorti su se značajno proširile u domaćem sortimentu kao: Župljanka. Sremska zelenika.2 m. Osetljivost okaca na niske zimske temperature je ispitivana 10 godina u kontinuitetu. REZULTATI I DISKUSIJA Prinos i kvalitet grožđa Prosečne vrednosti ispitivanih proizvodnih karakteristika su date u tabeli 1. Postoji i tendencija vraćanja nekih autohtonih sorti u Fruškogorske vinograde. u Sremskim Karlovcima u ampelografskoj kolekciji koja je podignuta 1979. Petra. Cindrić. Slaba rodnost ovih sorti je posledica dugotrajnog gajenja i umnožavanja neselekcionisanih populacija. Beli i crni Burgundac. Vodeće mesto u sortimentu dobija Italijanski rizling. Analizom podataka o datumu berbe grožđa. Kaberne sovinjon. godine. Rastojanje sadnje je 3. a za njim slede sorte: Traminac. Kao slabo rodne pokazale su se: Furmint. Uzgojni oblik je modifikovani jednogubi Guyot. Sila. Smederevka i Sremska zelenika. Ispitivanja su vršena u kontinuitetu. masu grozda.sortimenta. 2005). Svaka sorta je zastupljena sa po 5 do 10 čokota. Skadarka. Bakator beli. godine. Smederevka. Merlo. Rajnski rizling. Oplemenjivački ciljevi su se tokom vremena menjali. Većina sorti je poznog ili vrlo poznog sazrevanja. Najveće prinose (preko 2 ili oko 2 kg/m2) su dale: Slankamenka crvena. Uporedo sa introdukcijom stranih sorti. Najpoznije za berbu dospevaju: Ružica. Probus. sadržaj šećera i kiselina u širi i napad botritisa na grožđu. dve stone sorte i tri klona Rizlinga italijanskog (Cindrić i sar. Bela dinka. (Korać. Poslednjih desetak godina sve više raste inresovanje proizvođača za gajenje crnih vinskih sorti kao što su: Burgundac crni. Muskat krokan i Portugizac). Bela dinka. Ispitivane sorte su ispoljile velike razlike u rodnosti. Primenjene su standardne metode za ispitivanje proizvodnih karakteristika. Beli medenac i Bela breza (ispod 1 kg/ m2). Babica i Kratošija. Sovinjon. u Institutu u Sremskim Karlovcima radi se na stvaranju novih sorti vinove loze. Morava. U periodu od 1972 do 2003. Sura lisičina. koje su značajno otpornije na niske zimske temperature nego autohtone sorte. Sva ispitivanja su obavljena na Oglednom dobru Poljoprivrednog fakulteta.). Vranac. koje su zaražene virusima. Posle Rizlinga italijanskog sazreva čak 10 ispitivanih sorti. Rezidbom je na čokotu ostavljan jedan luk sa 12 i jedan kondir sa 2 okca. veštačkim izmrzavanjem okaca u hladnoj komori tri puta u toku zime. 2003. 1999). Ostale sorte su ispoljile dobru rodnost. MATERIJAL I METOD RADA Od većeg broja autohtonih i starih odomaćenih sorti vinove loze koje se čuvaju u ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima odabrano je 17 belih i 10 crnih vinskih sorti. od 1981 do 2005. 250 . Šezdesetih godina masovno se uvode zapadnoevropske sorte. Semijon. Na osnovu podataka koji su prikupljani 25 godina u kontinuitetu izračunate su prosečne vrednosti za prinos grožđa. Panonija (Korać i sar. Frankovka. možemo zaključiti da je manji broj ispitivanih sorti srednjeg perioda sazrevanja to jest berba se obavlja nekoliko dana pre Rizlinga Rajnskog (Beli medenac. godine stvoreno je i priznato 19 vinskih. Portugizac.

53 1.10 04.3 16. 26.72 0. 07.72 2. 24. 25.5 7.1 19.1 14. 0.09.0 15. 06.4 17.23 1.6 9.09.3 10.85 8.2 18. 06.09.10.1 9.1 7.01 – 1.6 7.36 1.09.84 1.71 1.78 1.1 8.53 0.36 1.10.10. 28.2 0.9 19. Grape yield and quality (Sremski Karlovci. 05.2 8.3 8.3 21. 30. 08.10.4 21.5 19. 05.15 1.5 8.09 1.5 6.10 15 14 5 36 5 12 21 11 7 11 7 3 11 5 10 1 12 12 6 11 2 23 10 6 3 14 5 6 20 – Rizling italijanski Rizling rajnski Beli medenac Muskat krokan Bratislavka Kreaca Budimsko zeleno Furmint Slankamenka crv.09.5 8.1 8.5 17.09.9 20.10.9 11. Samo je sorta Izuzetak je sorta Furmint sa vrlo sitnim grozdovima (84 251 .10.10.4 10. prosek 1981–2005) Table 1.10.10.3 9.4 20.8 9.6 15.8 9.1 17.6 9. 29.6 6.9 1.42 202 153 164 167 316 196 205 84 390 309 373 245 266 319 206 198 244 364 300 237 247 217 256 235 210 367 265 269 301 – 18.09. 01.79 1.38 1.09 1. 01.09.5 15.10.93 1.09.63 0.6 15.1 18. 18.0 15.2 13.37 1.32 0.10.4 6.8 16.98 1. 20.10. Prinos i kvalitet grožđa (Sremski Karlovci.09.0 17.6 8.7 17.Tabela 1.41 1.3 7. 03.5 10. Slankamenka bela Bakator beli Bagrina Lipolist Kadarka bela Bela breza Ružica Sremska zelenika Smederevka Bela dinka Portugizac Frankovka Tamjanika crna Seduša Prokupac Sura lisičina Vranac Skadarka Babica Kratošija LSD Većina ispitivanih sorti ima srednje krupne grozdove što je karakteristika sorti iz podgrupe Balcanica.05 0.89 1.4 8.93 1.44 0.10.10. 03.10.9 19.2 18. mean 1981–2005) Sorta – Cultivar Botrytis Datum Prinos grožđa Masa grozda Šećer u širi Kiseline berbe Grape yield Bunch Sugar in u širi – Acid (%) weight (g) must (%) in must (g/l) Harwest (kg/m2) 03.1 17. 01.19 1. 02. 06. 01.99 1.41 1.8 10. 28.2 7.10.6 12.75 2.33 1. 26. 08. 06.37 1.09.8 16.76 0.45 1.10. 28.4 13.

Budimsko zeleno i Portugizac (manje od 7 g/l). Bagrina. hermafroditnim tipom cveta. Bratislavka.g). Grožđe ovih sorti treba brati još poznije. na nivou Rizlinga italijanskog ili Rizlinga rajnskog. Portugizca. Seduše. Tamjanika crna. dok se visokim sadržajem kiselina (oko 10 g/l i više) odlikuju sorte: Sremska zelenika (12. 2. Bele dinke. Ostale sorte slabije nakupljaju šećer u širi (manje od 17%). Klonskom selekcijom bi trebalo odabrati čokote sa pravilnim. Ostale sorte su srednje osetljive na botritis. i 3. Budimsko zeleno i Kratošija. Kadarka bela. Osetljivaost na niske temperature Rezultati testiranja osetljivosti zimskih okaca na niske temperature. Srednje vrednosti sadržaja šećera (17–18%) su zabeležene kod: Bagrine. Najniži sadržaj kiselina u širi izmeren je kod sorti Slankamenka crvena.2g/l). Skadarka (5%). U odnosu na sorte Rajnski i Italijanski rizling koje su srednje osetljive na botritis. Graf. 1. Kao najotpornije (sa 2–6% oštećenih bobica) pokazale su se sorte: Ružica (1 %). Babica i Bela dinka (6%). Babica i Frankovka. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) 252 . Frankovka (2 %). Bakator beli. nakupljaju bele sorte: Budimsko zeleno. veštačkim izmrzavanjem u u hladnoj komori. Muskat krokan. Furmint. Prokupac. Visok sadršaj šećera u širi. Bagrina (3%) Bratislavka. Sura lisičina. Skadarke i Kratošije. Prokupac. veću osetljivost su ispoljile: Muskat krokan. Vranca. 1. zbog velikog broja nepravilnih i defektnih cvetova u cvasti. Seduša i Kratošija. prikazani su u grafikonima 1. Osetljivost na niske temperature Graph. Sura lisičina. Beli medenac. Beli medenac. Lipolist. Ružice. Beli medenac i Lipolist a od crnih to su Tamjanika crna.

pokazuje da skoro sve ispitivane autohtone i odomaćene bele vinske sorte imaju isti tok otpornosti. Osetljivost na niske temperature Graph. Osetljivost na niske temperature Graph.Graf. 3. 3. 2. U decembru su najosetljivije. 2. i 2. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) Analiza podataka u grafikonima 1. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) Graf. 253 . u januaru najotpornije a u februaru im se otpornost u većem ili manjem stepenu smanjuje.

2005. LJ. Skopje. D. KOVAČ V. Budim (1816) CINDRIĆ. Ss. MARAŠ VESNA. Muskat krokan. ŽUNIĆ. Furmint. Babica i Frankovka. Budimsako zeleno u Slankamenka bela. Smederevka i Sremska zelenika. Beli medenac i Bela breza.: Grapevine genetic resources in Serbia and Montenegro.. Monografija. slično Rizlingu italijanskom. KORAĆ NADA. Republike Srbije. 12–17 str (2003) 254 . Dobrim nakupljanjem šećera u širi (19–21%) se odlikuju: Budimsko zeleno. Bakator beli. Tamjanika crna. Beli medenac. projekta evidencionog broja TR-6947B. Symposium proceedings. Tamjanika crvena.. MATIJAŠEVIĆ S. Za nijansu osetljivija od njih je Skadarka a sve ostale sorte su osetljive ili vrlo osetljive. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. Beli medenac.: Panonia and Morava new resistant white wine varieties developed at Sremski Karlovci. I Balkan and III Macedonian Symposium for vine growing and wine making. First meeting of the ECP/GR working group on Vitis... Cyril and Methodius University. PEJOVIĆ. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. P. od 01.Takođe su sve znatno osetljivije u odnosu na Rajnski rizling u sva tri roka ispitivanja.. ZAKLJUČAK Većina ispitivanih autohtonih i odomaćenih vinskih sorti je poznog ili vrlo poznog sazrevanja. KORAĆ NADA. Beograd. Kreaca. Budimsko zeleno i Kratošija. Osetljivost većine autohtonih sorti na niske temperature je ograničavajući faktor pri izboru terena za podizanje vinograda i načina njihovog gajenja.: Genetički resursi vinove loze Srbije i Crne Gore: Bilten br. MATIJAŠEVIĆ S. P. Najmanji prinos su dale sorte: Furmint. Portugizac i Frankovka slične po stepenu otpornosti Rizlingu italijanskom dok su sve ostale sorte osetljivije. Sve ispitivane sorte su znatno osetljivije na mraz od Rajnskog rizlinga. 1 Jugoslovenske inženjerske Akademije. KORAĆ NADA. Lipolist. Ostale sorte šećer nakupljaju srednje ili slabo.04. LITERATURA BOLIĆ. Muskat krokan. Najveći stepen osetljivosti su ispoljile Smederevka.: Soveršen vinodelec. MARAŠ. PEJOVIĆ LJ. Od ispitivanih crnih sorti Portugizac i Frankovka su ispoljile srednji stepen otpornosti. (2003) CINDRIĆ. Bela dinka.. P. Veliku rodnost (oko 2 i preko 2 kg/m2) su ispoljile Slankamenka crvena. Portugizac).. P.. Prokupac. V. ŽUNIĆ D. Palić (2003) CINDRIĆ P. Bratislavka. Novi Sad (2000) CINDRIĆ. Samo su Furmint..: Sorte vinove loze. KOVAČ V. Manji broj njih sazreva pre Rajnskog rizlinga (Beli medenac. samo Furmint i Bratislavka su sličnog stepena otpornosti a sve ostale sorte su osetljivije. 82–88 str. U poređenju sa Rizlingom italijanskim. Na botritis su bile najosetljivije Muskat krokan. KORAĆ NADA.

. Beli medenac and Bela breza showed the least yield. Key words: Grapevine. Porugieser). All investigated cultivars were more susceptible on winter frost then Riesling. br. (2003) KORAĆ NADA. MEDIĆ MIRA: Rezultati 50-godišnjeg rada na stvaranju novih sorti i klonova vinove lozeu Sremskim Karlovcima. Bela dinka. Muskat krokan. there were selected 17 white and 10 red wine cultivars. The cultivars Budimsko zeleno. The most susceptible on Botrytis were Muskat krokan. Tamjanika crna. Bakator beli. LAZIĆ.: Vinogradarstvo i vinarstvo Fruške Gore. CINDRIĆ: Otpornost na niske temperature nekih domaćih novostvorenih vinskih sorti vinove loze. The cultivars like Slankamenka crvena. The similar winter frost resistance like Rieling italien had Furmint.. Smederevka and Sremska zelenika showed the large grape yield but Furmint. str. Aranđelovac. KULJANČIĆ I. PAPRIĆ Đ. Prokupac.Procedings XX th Conference of Improvement in Fruit and Grape Production. CINDRIĆ P. 365–371. Babica and Frankovka had high sugar accumulation in must (19– 21%) but the other cultivars had a medium or less. Lipolist. MATIJAŠEVIĆ S. Budimsko zeleno and Kratosija. P. MARAŠ. Beli medenac. Zbornik naučnih radova sa 13. PEJOVIĆ. yield. D. Palić.. CINDRIĆ P. frost resistance 255 . Muskat krokan. KORAĆ NADA. Portugieser and Frankovka cultivars but the others were more susceptible. IVANIŠEVIĆ D. V. ŽUNIĆ.. 5. quality. Summary From great number of domestic and old adopted grapevine cultivars. Based on investigated biological and production features the conclusion maybe that the most of investigated cultivars were late or very late ripening.. 5 br.CINDRIĆ. BOŽOVIĆ P. First meeting of the ECP/GR working group on Vitis. Radovi sa XX savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa (Grocka 29. 11. Procedings of research papers 2005..: Grapevine genetic resources in Serbia and Montenegro. PAPRIĆ Đ.. Monografija.. savetovanja agronoma. Vol. Tamjanika crvena. which are growing in amphelografic collection in Sremski Karlovci.. juli). (1999) KORAĆ NADA. A few of them ripen before Riesling (Beli medenac.. 1. Furmint. Beograd (2005). KULJANČIĆ I. P. domestic cultivars. Vol. Bratislavka. Zbornik naučnih radova 2005. Novi Sad (1982) DOMESTIC AND OLD ADOPTED GRAPEVINE CULTIVARS IN FRUSKA GORA WINE AREA REGION KORAĆ NADA. 5–23 str. LJ.. S. MEDIĆ MIRA. veterinara i tehnologa..

1 STANKOVIĆ SNEŽANA2. 256–261. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 2 Dr Snežana Stanković.ing. Prokuplje 3 Dipl. 6 (2007) STR. Korać i sar. Ključne reči: interspecies hibridi. i sar. a u ampelografskim kolekcijama ispituje veći broj introdukovanih stonih sorti različitih epoha sazrevanja i različitih proizvodnih karakteristika Cilj ovog rada je ispitivanje rodnosti navedenih sorti i mogućnost gajenja u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona. Najnovija generacija međuvrsnih hibrida – interspecies stone sorte. 1998. nastala je u poslednjih nekoliko decenija i odlikuje se tolerancijom na jednu ili više gljivičnih bolesti. Avramov. Žunić. 1998. rodnost. Ivana Radojević.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Miloš Ristić. NOVI SAD STONE SORTE TIPA INTERSPECIES HIBRIDA U USLOVIMA NIŠKOG VINOGRADARSKOG PODREJONA RADOJEVIĆ IVANA. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 256 . kvalitet UVOD U okviru vrste Vitis vinifera postoji veliki broj stonih sorti vinove loze koje se odlikuju dobrim proizvodnim i organoleptičkim svojstvima grožđa. Sorte tipa interspecies hibrida bude sve vići interes poljoprivrednih proizvođača zbog povećane sigurnosti proizvodnje usled smanjene upotrebe pesticida. a kvalitet je sličan ili prevazilazi pojedine sorte Vitis vinifere (Kocić.ing. 1995. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 4 Mr Vesna Ranković itraživač saradnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 5 Dipl. U Srbiji se intenzivno radi na stvaranju novih sorti tipa interspecies hibrida. stona sorta. RISTIĆ МILOŠ5 IZVOD: U radu su prikazani rezultati ispitivanja rodnosti introdukovanih stonih interspecies hibrida Strašenski. godine. Viša poljoprivredno prehrambena škola. Sunčani i Černomorski brilijant u periodu 2002–2004. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dipl. RANKOVIĆ VESNA4. Sorte su deo kolekcionog zasada Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. 2002). 56.ing. Ivana Mošić. Ekonomski efekat je značajan a dobijeni proizvod teži savremenom svetskom trendu ka proizvodnji zdravstveno bezbedne hrane. MOŠIĆ IVANA3.

Visoke je rodnosti. finog osvežavajućeg ukusa. Predmet ovog istraživanja su introdukovane stone sorte tipa interspecies hibrida Strašenski.20 m. kao i visok kvalitet grožđa. Sistem uzgoja je karlovački uzgojni oblik. Visoke je rodnosti. • Vrema sazrevanja. i sar. Rrazmak sadnje je 3. Sorte su kalemljene na podlozi Berlandieri × Riparia Kober 5BB. DISKUSIJA RADA Osnovne karakteristike proučavanih sorti su: • Strašenski – sorta svorena u Moldaviji iz ukrštanja (kata kurgan × dodreljabi) × SV 20–473. Sazreva u I epohi. Metode rada Ispitivanja su obavljena u kolekcionom zasadu oglednog imanja Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. • Sunčani – sorta stvorena u Kišinjevu iz ukrštanja Bikane × Sejanac No 35. 2003). Kolekcioni vinograd je zasađen 1995. okrugle. U ispitivanjima se koriste opšte prihvaćene OlV-metode kao i druge standardne metode za utvrđivanje kvaliteta. Grozd ove sorte je srednje krupan i srednje zbijen.Nove interspecies stone sorte sve više pobuđuju pažnju poljoprivrednih proizvođača posebno zbog povećane sigurnosti proizvodnje i smanjene upotrebe pesticida. Sunčani i Černomorski brilijant koje imaju visoku tolerantnost na gljivične bolesti. Vrlo je rodna. vrlo krupne. Poznavanje prosečne mase grozda uz ostale pokaza257 . • Masa bobica.00 × 1. Grožđe sazreva u I epohi. Masa grozda je biološko svojstvo svake sorte i zavisi od sorte i ekoloških uslova gajenja. Prosečna masa grozda predstavlja veoma važan faktor rodnosti. • Černomorski brilijant je sorta koja ima srednje krupan grozd. sočnu pulpu i neutralan ukus. tamnoplave bobice. Cilj ovog rada je da se ispitaju osnovne privredno tehnološke karakteristike navedenih sorti i mogućnost gajenja u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona. Neposredna ispitivanja su obavljena na uzorku od deset čokota. Ova sorta ima vrlo krupne. od koga u velikoj meri zavisi prinos sorti vinove loze. 1994). bobice su okrugle žuto zelene boje. rastresite grozdove. Ekonomski efekat je evidentan a dobijani proizvod prati savremene svetske trendove proizvodnje zdrave hrane. masa grozda. a na oidium i niske temperature je osetljiva (Žunić. • Prinos po čokotu i ha. debelu pokožicu. Odlikuje se smanjenom osetljivošću na peronosporu. pri čemu je u toku rezidbe na svakom čokotu ostavljan po jedan kondir sa tri okca i dva luka od deset okaca što je ukupno 23 okca po čokotu. Bobice su okrugle. REZULTATI. • Kvalitet grožđa (sadržaj šećera i ukupnih kiselina). finog osvežavajućeg ukusa. godine. 2003). Osetljiva na sivu plesan (Žunić. Otporna je na perenosporu a osetljiva na oidium i sivu plesan (Cindrić. Ispitivanjima su bila obuhvaćena sledeća obeležja: • Broj grozdova po čokotu. broj čokota po hektaru je 2777.

18 kg).50 624. broj grozdova po čokotu (prosek 2002–2004) Table 1.50 g a najmanju sorta Černomorski brilijant 323. Podaci o postignutim prinosima ispitivanih sorti spadaju u red najvažnijih pokazatelja privrednih vrednosti jedne sorte.71 387. masu bobica i broj grozdova po čokotu ispitivanih sorti date su u Tabeli 1.03 14.00).18 6.64 t/ha) i Sunčani (14. važno je za pravilno određivanje stepena opterećenja rodnim okcima tj.38 kg) čemu je pre svega doprinela visoka vrednost koeficijenta rodnosti kao i krupan grozd.50 30.38 5. tako da nije bilo oštećenja okaca usled dejstva zimskih mrazeva kao ni smanjenja prinosa.64 Tokom ispitivanog perioda nije bilo ekstremno niskih zimskih temperatura.41 t/ha do 20.telje rodnosti.49 t/ha.22 Broj grozdova po čokotu Number clusters per plant 19. najveći prosečan prinos grožđa po čokotu imala je sorta Strašenski (7.71 g).49 323. Sorta Strašenski je imala manji prosečan broj grozdova po čokotu (19.50) i najmanju prosečnu masu grozda (369. Prosečan prinos grožđa izražen po jednom ha površine vinograda.85 369. Masa grozda.00 Analiza podataka iznetih u Tabeli 1 pokazuje da je najveću prosečnu masu grozda imala sorta Strašenski (461. Prinos grožđa po čokotu (prosek 2002–2004) Table 2. što se i moglo očekivato s obzirom na najmanju prosečnu masu grozda i najmanji prosečan broj grozdova po čokotu.35 Prinos (t/ha) Yield in t 20. Analiza podataka pokazuje da je sorta Strašenski imala značajno veći prosečan prinos (20.79 Masa 100 bobica (g) Weigt of berries (g) 702. i bobica u g. Ukupni prinosi evidentirani su tokom tri godine istraživanja (od 2002. godine do 2004.41 17. Najveću masu 100 bobica imala je sorta Strašenski 702. 258 .22 g. Najmanji prosečan prinos postigla je sorta Sunčani (5. godine) i prikazani su u Tabeli 2. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečan broj grozdova po čokotu (30.85 g). number clusters per plant (average 2002–2004) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Masa grozda (g) Weigt of cluster (g) 461. Od ispitivanih sorti.49 t/ha) u odnosu na sorte Černomorski briljant (17. Grape yield per plant (average 2002–2004) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Prinos po čokotu (kg) Yield per plant in kg 7. Tabela 1. Tabela 2.71 g). Dobijene prosečne vrednosti za masu grozda. varirao je od 14. Weigt of cluster and berries in g. za planiranje prinosa grožđa po jedinici površine.49 14. a najmanju sorta Sunčani (369.03) ali veću prosečnu masu grozda (461. Sorta Sunčani je imala najmanji prosečan broj grozdova po čokotu (14.41 t/ha).85 g).

Classification of grape varietyes by time of ripening Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Datum berbe grožđa Date of harvest 2. Sadržaj šećera (%) i ukupnih kiselina (g/l) (prosek 2002–2004) Table 3.09.4 Sadržaj ukupnih iselina (g/l) The content and total acids (g/l) 8.09.09. koje se nalaze u kolekcionom zasadu Centra za vinogaradarstvo u Nišu. 2002). Berba je izvođena u momentu optimalnog kvaliteta grožđa.7 7.08.Vizuelni efekat i organoleptičke osobine stonog grožđa imaju veliki uticaj na potrošača. 6.4 %.6 g/l ukupnih kiselina.6 7. ZAKLJUČAK Na osnovu ispitivanja i osmatranja introdukovanih stonih sorti tipa interspecies hibrida Strašenski. Tabela 3.8 Analizom dobijenih rezultata ustanovljeno je da najmanji prosečni sadržaj šećera imala sorta Strašenski 12.7 g/l do 8. Vreme sazrevanja (berbe) grožđa ispitivanih sorti utvrđeno je kontrolom sadržaja šećera i ukupnih kiselina u širi i organoleptički (izgled grožđa i ukus). možemo zaključiti sledeće: 259 . Većina autora navodi da sadržaj šećera u grožđu stonih sorti ne treba da bude niži od 14 %. 28. Epoha sazrevanja Time of ripening I epoha I epoha I epoha Černomorski brilijant prvi sazreva (28. Sunčani i Černomorski brilijant.09. The content of sugar (%) and total acids in the must (g/l) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Sadržaj šećera (%) The content of sugar (%) 12. U Tabeli 4 prikazana je klasifikacija sorti po vremenu sazrevanja grožđa. Tabela 4.).0 %. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečni sadržaj šećera 19. sorta Sunčani je imala 13. Klasifikacija sorti po vremenu sazrevanja grožđa Table 4.4 %.4 19. zatim Strašenki (2.) i najkasnije sazreva grožđe sorte Sunčani (6. Saržaj ukupnih kiselina kretao se od 7.). Parametri za određivanje kvaliteta grožđa ispitivanih interspecies stonih sorti (sadržaj šećera i ukupnih kiselina) prikazani su u Tabeli 3. Osnovni parametri čiji sadržaj u grođžu govori i o njegovoj organoleptici su sasržaj šećera i ukupnih kiselina.0 13.08. Harmoničan odnos šećera i ukupnih kiselina u grožđanom soku uz prisustvo aromatičnih i muskatnih materija posebno je cenjeno kod određivanja kvaliteta stonih sorti (Žunić. a sadržaj ukupnih kiselina računato na vinsku kiselinu ne viši od 8 g/l.

br.). sorta Sunčani 13.. KOVAČ. Beograd. N.50) i najmanju prosečnu masu grozda (369.22 g.0 %.: Moldavske stone sorte vinove loze tipa međuvrsnih hibrida. 375–378. Beograd. Zbornik preglednih. 127–137. D. (1998) CINDRIĆ. S. P.: Sorte vinove loze. br.85 g). Najveću masu 100 bobica imala je sorta Strašenski 702. Arhiv za poljoprivredne nauke. • Černomorski brilijant prvi sazreva (28.. naučnih i stručnih radova.08. Beograd. Sorta Strašenski imala značajno veći prosečan prinos (20. Prometej.: Stone sorte. R..6 g/l ukupnih kiselina.4 %. 2. • Najmanji prosečni sadržaj šećera imala je sorta Strašenski 12. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečni sadržaj šećera 19.: Introdukovane stone sorte vinove loze u uslovima fruškogorskog vinogorja. • Najveći prosečan prinos grožđa po čokotu imala je sorta Strašenski (7.7 g/l do 8. što se i moglo očekivato s obzirom na najmanju prosečnu masu grozda i najmanji prosečan broj grozdova po čokotu. (2002) ŽUNIĆ.50 g a najmanju sorta Černomorski brilijant 323. PETROVIĆ. TARAILO.64 t/ha) i Sunčani (14. Novi Sad. V.• Najveću prosečnu masu grozda imala je sorta Strašenski (461. ZIMA.09. Poljoprivreda. (1995) KORAĆ. (1994) KOCIĆ.: Gajenje interspecijes sorti vinove loze. S.: Vinogradarstvo. V. Niška banja. (2000) ŽUNIĆ. LITERATURA AVRAMOV.38 kg) čemu je pre svega doprinela visoka vrednost koeficijenta rodnosti kao i krupan grozd. P. L. IP Neven. vol. STANKOVIĆ.00) dok je sorta Sunčani imala najmanji prosečan broj grozdova po čokotu (14. D. S.71 g). KORAĆ.4. (2003) 260 .49 t/ha) u odnosu na sorte Černomorski briljant (17. 35–41. Sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečan broj grozdova po čokotu (30. br.: Ispitivanje tehnoloških osobina nekih introdukovanih sorti u kutinskom vinogorju.4 %. šansa za proizvodnju biološki bezbednih grožđa i proizvoda od grožđa.. R. IP Neven. 48–55. CINDRIĆ.) i najkasnije sazreva grožđe sorte Sunčani (6. 87–94.18 kg).09. Saržaj ukupnih kiselina kretao se od 7. N. TODIĆ.41 t/ha).) Ispitivane sorte uspešno se mugu gajiti u uslovima niškog vinogradarskog podrejona. (1998) TARAILO. Najmanji prosečan prinos postigla je sorta Sunčani (5. G. Zbornik radova. zatim sledi Strašenski (2. 61.

for the reason of the increased production safety due to reduced usage of pesticides. The aim of this work is the examination of the basic elements of fruitfulness in the above mentioned varieties and the possibility of their growing in agro-ecological conditions of Nish vineyard area. RISTIĆ МILOŠ Summary Results obtained in the examination of fruitfulness of introduced interspecies hybrids Strašenski. Key words: interspecies hybrids. Soljnječnij and Chernomorskij brilijant during the period from 2002–2004 were shown in this study. Much work is presently being done in Serbia on creation of new varieties of interspecies hybrids. These table varieties are part of the collective plantation of the Centre for viticulture and winegrowing. RANKOVIĆ VESNA. table variety. while in amphelographic collections. It is well-known that the interspecies table-wine hybrids are more and more popular among farmers. a number of introduced varieties of different mature state and various production capacities are being examined. STANKOVIĆ SNEŽANA. MOŠIĆ IVANA. 261 .TABLE CULTIVARS OF INTERSPECIES ORIGIN IN THE CONDITIONS OF NISH VINEYARD AREA RADOJEVIĆ IVANA. grape. The economic effect is significant and the product that is acquired follows upto-date world trends in food safety.

Međuvrsnom hibridizacijom su do sada ostvareni značajni rezultati u domenu stvaranja novih sorti i podloga.htm).„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. sušu i mrazeve uz visok kvalitet grožđa i vina kao finalnog proizvoda. već da novostvorena sorta – hibrid. pre svega budu što otpornija na bolesti. 56. 2002). koje su otporne ili tolerantne na pojedine ili skupinu nepovoljnih činilaca sredine. Cindrić i sar. Nove kvalitetne i otporne sorte vinove loze i podloge imaju izuzetan značaj sa ekonomskog aspekta. prof. Danas se međuvrsni hibridi svrstavaju u posebnu kategoriju kultivisane loze.genres. 262 . DRAGUTIN MIJATOVIĆ1 Izvod:U radu su prikazani rezultati ispitivanja novosadskih interspecies hibrida vinove loze u agroekološkim uslovima Niša. vanr. Cindrić i Kovač 1988. Cilj rada je da prikaže karakteristike ovih hibrida praćenjem osnovnih pokazatelja rodnosti: broj rodnih lastara.800 vodi poreklo od interspecies ukrštanja. Sigurnost proizilazi iz njihove otpornosti prema nepovoljnim činiocima sredine. Proizvodnja grožđa gajenjem ovakvih sorti bila bi sigurnija i jeftinija.de/idb/vitis/vitis. broj grozdova. a ekonomičnost iz smanjenja izdataka za zaštitu i primene jednostavnijih tehnoloških rešenja u podizanju vinograda i gajenju vinove loze. rodnost UVOD Prema međunarodnom katalogu sorti. što čini 30% svih sorti na spisku u bazi podataka (http://www. oko 5. a stvaraoci novih sorti se ne zadovoljavaju dobijanjem dobrih hibrida otpornih na korenovu filokseru.. dr Dragutin Mijatović. stvaranjem većeg broja interspecies hibrida. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Tatjana Jovanović Cvetković. Ključne reči: sorta. masa grozda i prinos po čokotu. Značajna dostignuća na ovom polju ostvarena su na poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu (Cindrić 1981. Cindrić i sar. 2000. Banjaluka. NOVI SAD KARAKTERISTIKE RODNOSTI NOVOSADSKIH INTERSPECIES HIBRIDA VINOVE LOZE U AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA NIŠA TATJANA JOVANOVIĆ CVETKOVIĆ. 262–267. Dobijeni rezultati pokazuju da ispitivani hibridi zaslužuju posebnu pažnju u njihovom daljem širenju u proizvodnji na području ispitivanja. interspecies hibridi. 6 (2007) STR. Poljoprivredni fakultet.

iskazan koeficijentom varijacije.. 1. Broj rodnih lastara po čokotu Table 1. Sorta Lela pokazuje tendenciju formiranja manjeg broja lastara u odnosu na sorte Petra i Mila.989** Analiza varijanse prosečnog broja lastara po čokotu kod ispitivanih sorti.34 14.15 16.96 Vk 8.50 17.2 m.81 11. posmatrane sorte se mogu podeliti u dve grupe: I.60). god.91 15.90 ± 0. a rezidba mešovita. a najveći prosečni broj rodnih lastara sorta Petra (18. posmatranja. to su: Liza. Mila i Liza. 1). REZULTATI ISPITIVANJA Najmanji broj rodnih lastara po čokotu u 2004. Ogled je postavljen tako da je za svaku sortu odabrano po 10 čokota – svaki čokot jedno ponavljanje. god.60 17. Tab. pokazuje da je variranje prosečnog broja rodnih lastara po čokotu bilo manje u 2004. pokazuje statističko visoko značajnu razliku. prosečna masa grozda i prinos grožđa.16 10.20 13.13 ± 0.59 16. grupa – sorte sa tendencijom formiranja većeg broja rodnih lastara po čokotu: Petra.20 12.71 2005 x ± Sx 17.0 × 1. Uzgojni oblik je „karlovački”. sorta Zlata (10.90 Vk 10.95 19.. na kojima je izvršena kombinovana rezidba po principu ostavljena dva luka od po 10 okaca i jedan kratki kondir sa 3 okca.40 ± 0. II. Na osnovu izvršene analize prosečnog broja rodnih lastara kod ispitivanih sorti bez obzira na god.30 ± 0. Zlata i Lela. Kod svake sorte praćeni su elementi rodnosti sorte: broj rodnih lastara.10 ± 0.13).38 ± 0.034* 3.MATERIJAL I METOD RADA Eksperimentalni deo ogleda sa šest sorti obavljen je u kolekcionom zasadu Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. imajući u vidu ispoljene razlike u odnosu na ostale posmatarane sorte. broj grozdova po čokotu. a u 2005. Petra. 263 . Rani rizling.12 18. (tab. ali može ostati u ovoj grupi.52 17.30 15.50 ± 1.69 14. Rastojanje sadnje je 3.35 12.92 29.70 ± 1. najmanji prosečni broj rodnih lastara po čokotu imala sorta Zlata (12.45 18. Zasad je podignut 1997.810nz 0. U ogled su bile uključene sledeće sorte odnosno interspecies hibridi – četvrte generacije stvorenih u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Sremskim Karlovcima.01 2004/2005 x 18. god. god. ima sorta Rani rizling (14. Tako je. Prosečan broj rodnih lastara po čokotu.092* 2.12 8. Mila.30 ± 0. Sorta Petra Mila Liza Lela Rani rizling Zlata 2004 x ± Sx 19.70). Statistička obrada podataka obavljena je primenom standardnih statističkih metoda.10 ± 0.67 14.55 12.90 ± 0.22 9.14 31.70 ± 0. Number of productivity shoots per plant God. bez obzira na god.76).76 t (’04–’05) 1.485* 2. grupa – sorte sa tendencijom formiranja manjeg broja rodnih lastara po čokotu: Rani rizling i Zlata. god.607 nz 2. Ukupno opterećenje bilo je 23 okca po čokotu.22 25. u odnosu na 2005.55 16.

92 32.02 ± 7.50 38.56 22.02 ± 8.62 175.58 110.33 29.227** 0.57 ± 4.702 nz 2.74 2005 x ± Sx 186.954 nz 1. posmatranja ima veću prosečnu masu grozda. Podaci u tab. Tab. posmatranja ima manju prosečnu masu grozda.76 88.30 ± 2..13 178. sorta Lela u drugoj god. Sorta Zlata Rani rizling Lela Petra Liza Mila 2004 x ± Sx 212.80 33. 264 .. između ispitivanih god. relativno niske temperature na početku vegetacije.78 ± 23.94 g).80 ± 3.16 16.77 37. posmatranja.60 ± 2. kao i obilne padavine tokom zametanja bobica uticali su na pojavu manjeg broja rodnih lastara.83 24.46 10.62 g).80 ± 2.81 32.58 ± 7.40 ± 2. kod sorti Lela i Rani rizling statistički značajna. 2.10 Vk 22.71 Vk 28.03 130. Naime.43 12.48 173.74 ± 3. Naime.89 34.97 26.10 33. ali se njen veliki uticaj manifestuje kroz statističku značajnost interakcije varijanse sorta/god.63 2004/2005 x 199.879* 3.17 ± 9.80 2005 x ± Sx 34.53 16. 3 pokazuju da sorta Zlata ima u proseku najveći masu grozda (199. mogu se objasniti relativno nepovoljnim vremenskim uslovima za razvoj u 2005. Dvogodišnji prosek (tab.10 ± 1.26 36.91 Vk 29.40 28.309* 1..66 93. bez obzira na sortu.32 t (’04–’05) 1.03 ± 7.427 nz 5.627 nz Analiza značajnosti razlika prosečne mase grozda sorte.225** 4. Tab.71 ± 8. dok je kod ostalih posmatranih sorti ova razlika bila statistički slučajna. Masa grozda (g) – prosečne vrednosti Table 3.14 20. dok sorta Petra u drugoj god. god. Number of bunch of grapes per plant – average number God.Ispoljena razlika u prosečno većem broju rodnih lastara u 2004.20 ± 1. 2) pokazuje da sorta Petra ima u proseku najveći broj grozdova po čokotu (38. god.57 202.48 ± 8.53 170.46 ± 19.94 154.42 16.476 nz 0.10 21. pokazuje da je kod sorti Lela i Petra.63 ± 1.15 25. ona statistički visoko značajna.05 42. 3.20 ± 3. Wight of bunch (in gramms) – average number God.30 ± 1.15 33. dok je sorta Zlata sa najmanjim broj grozdova (21. Analiza varijanse prosečne mase grozda za ispitivane god.36 20.41 Vk 31.31 ± 4.67 99.01 28.25 113.94 t (’04–’05) 0.46 178.863 nz 0.52 13.70 ± 3.53 20.74 15.459** Kod svih posmatranih sorti broj grozdova po čokotu bio je veći u prvoj god. ne pokazuje statističku značajnost. Sorta Petra Lela Liza Mila Rani rizling Zlata 2004 x ± Sx 42.10 2004/2005 x 38.32).45 12.50).00 ± 2.ma posmatranja.80 15.31 116.75 13.23 31.684 nz 1.22 16.21 21. dok je sorta Mila sa najmanjom masom grozda (93. je kod sorte Zlata bila statistčki visoko značajna.95 139. Ova razlika u broju grozdova po čokotu po god. god. Broj grozdova po čokotu– prosečne vrednosti Table 2.70 21. u odnosu na 2005.

4) za obe godine ispitivanja pokazuju da je sorta Lela najrodnija (6. 4. Prosečni prinosi grožđa po čokotu (tab.01 ± 0.45 3. Analiza varijanse pokazuje međutim.60 3. posmatrani kroz prosečnu masu grozda po čokotu traže posebnu pažnju i analizu ovog pokazatelja.26 3.555* 0.43 37.57 ± 0. Liza i Rani rizling.59 5. Što je više grozdova po čokotu to je i masa grozda manja što potvrđuju i podaci za sortu Rani rizling.247 nz 1.33 3.21 ± 0. god. Tab.26 5.05 ± 0. Sorta Lela je imala u proseku veliki broj grozdova po čokotu. dok sorte Zlata i Petra pokazuju obrnutu tendenciju odnosno. ali može ostati u ovoj grupi.68 29.67 ± 0. pokazuju opadanje prosečne mase grozda u istim uslovima gajenja. god. grupa. ali je zadržala i dosta visoku krupnoću grozda. Mila. u odnosu na 2004.97 39.86 4.23 2004/2005 x 6. slede Zlata. Rani rizling i Lela.15 Vk 31. Interakcijski efekti sorta/god. posmatrane sorte mogu se podeliti u dve grupe: A.45 4.952 nz 0.36 ± 0. Rani rizling.49 ± 0.19 x ± Sx 6. sorte sa tendencijom formiranja grozdova sa manjom prosečnom masom grozda: Liza i Mila. Na osnovu podataka o broju grozdova po čokotu i prosečnoj masi grozda može se izneti da sorta sa najmanjim brojem grozdova po čokotu (Zlata) ima najveću masu grozda.47 3. dok je sorta Mila imala najniži prinos samo 3.43 4.10 16.79 ± 0. znači godina nije imala uticaja na ostvareni prinos grožđa po čokotu.27 2005 Vk 20.36 4. B. Na osnovu izvršene analize prosečne mase grozda kod ispitivanih sorti bez obzira na godinu.43 4.19 ± 0.11 kg/čokot kod istog opterećenja čokota okcima (23 okca).79 ± 0.36 kg/čokot). sorte sa tendencijom formiranja grozdova sa većom prosečnom masom: Zlata.172 nz 2.97 ± 0. Prinos grožđa po čokotu – prosečne vrednosti Table 4. Sorta Lela Zlata Petra Rani rizling Liza Mila 2004 x ± Sx 5. statistički vi265 . Sorta Petra.49 21.647 nz Analiza značajnosti razlika prosečnog prinosa po čokotu između godina za ispitivane sorte pokazuje da je ta razlika u prinosu statistički značajna jedino kod sorte Zlata.77 3. grupa.11 t (’04–’05) 1. • značajnost ovih tendencija statistički je opravdana kod sorata Lela i Petra.51 16. pokazuje tendenciju formiranja grozdova sa manjom prosečnom masom u odnosu na ove sorte. pokazuju tendenciju povećanja prosečne mase grozda u 2005. Petra. Liza..654 nz 0.27 42.92 ± 0. Na osnovu analize ovog efekta može se reći sledeće: • sorte Lela.Uticaj godine na masu grozda kod ispitivanih sorti analiziran je interakcijskim efektom sorta/god.54 26. imajući u vidu ispoljene razlike u odnosu na ostale posmtarane sorte. potrebno je posvetiti više pažnje u daljim istraživanjima.69 39.42 3.72 18.23 3. Yield per plant – average number God. dok je kod svih ostalih ispitivanih sorata ona statistički slučajna.

Interakcijski efekti sorta/god. na prosečne prinose analizirati kroz interakcijski efekat sorta/god.52%. Sa stanovišta analize statističkih pokazatelja u ovom posmatranju. god. posmatrane sorte mogu se podeliti u tri grupe: I. jer se između pojedinih sorti u posmatranim godinama javljaju različite tendencije. god. dok sorte Lela i Mila pokazuju obrnutu tendenciju odnosno. kod ispitivanih sorti bez obzira na godine.32). u odnosu na 2004. pokazuju tendenciju opadanja prinosa u 2005. Rani rizling i Petra. posmatranja. god. a najmanji sorta Rani rizling 77. a najmanji kod sorte Zlata (21. takođe u proizvodnom smislu ne može se zanemariti. tendencija povećanja prinosa. Uticaj godine na prosečne prinose po čokotu kod ispitivanih sorti analiziran je interakcijskim efektom sorta/god. i III.soko značajan uticaj sorte i godine na prosečnu visinu prinosa po čokotu. posmatrani kroz prosečni prinos po čokotu traže posebnu pažnju i bez obzira što se mogu objasniti ispoljavanjem određenih genotipskih specifičnosti sorti u zavisnosti od uslova uzgoja. što ukazuje na njenu visoku realizaciju rodnog potencijala. s tim da je i interakcija osnovnih faktora statistički visoko značajna. Rani rizling i Petra. za proizvodni bilans svakako je značajna. kod sorte Lela u 2005. iako bi se sorta Liza. analizi ovog pokazatelja potrebno je posvetiti više pažnje u daljim istraživanjima. grupa – sorte sa tendencijom ostvarivanja vrlo visokih prinosa po čokotu: od svih posmatranih sorata u ovom istraživanju sorta Lela. dok će se uticaj god. II. • Kao posledica malog broja grozdova po čokotu sorta Zlata imala je najkrupniji grozd (masa 199. Ipak. • značajnost ovih tendencija statistički je opravdana samo kod sorte Zlata. od prosečno 0. • Broj grozdova po čokotu bio je najveći kod sorte Petra (38. Statistička značajnost interakcije pokazuje da se uticaj godine bez obzira na sortu. Na osnovu analize ovog efekta može se zaključiti sledeće: • sorte Zlata.83 kg/čokotu.. od 1.. kao i pad prinosa u istoj god. Na osnovu izvršene analize prosečnog prinosa po čokotu.62 g).89%. Liza. pokazuju povećanje prinosa u istim uslovima gajenja. relevantnim se mogu smatrati prosečni prinosi sorte bez obzira na god.50). mogla svrstati i u predhodnu grupu. grupa – sorte sa tendencijom realizacije visokih prinosa po čokotu i dobrom realizacijom rodnog potencijala Zlata. ZAKLJUČAK Na osnovu dvogodišnjih rezultata praćenja elemenata rodnosti došlo se do sledećih zaključaka o ponašanju sorti: • Od ukupnog broja razvijenih lastara najveći procenat rodnih lastara imala je sorta Petra 90. grupa – sorte sa tendencijom realizacije niskih prinosa po čokotu: Mila i Liza. ne može uzeti kao statistički reprezentativan.15 kg/čokotu kod sorte Rani rizling. Naime. 266 . ispoljena tendencija veoma je indikativna i kod sorata Lela i Rani rizling.

70–74. number of bunch of grapes. 1981. Prometej. str. 2000.: Prilog razradi metode skraćivanja procesa selekcije pri stvaranju novih sorata vinove loze. KOVAČ V. br.: Sorte vinove loze (monografija). LITERATURA CINDRIĆ P. Novi Sad. interspecies hibrid. CINDRIĆ P. Zbornik radova sa XIV Savetovanja vinogradara i vinara Srbije (Vršac) Časopis Poljoprivreda br. 35–36.: Interspecies hibridizacija kao metod stvaranja sorti vinove loze otpornih na niske temperature. CINDRIĆ P.28 kg/ha). str. Novi Sad. Novi Sad. Keywords: variety.11 kg grožđa po čokotu.• Po visokom prinosu posebno se izdvojila sorta Lela (6. CINDRIĆ. 390–393. odnosno 8 635. odnosno 17 433. KORAĆ NADA. Daleko najniži prinos ostvaren je kod sorte Mila (3. KORAĆ NADA.vanredni broj XLII. MEDIĆ MIRA: Liza i Petra novi kultivari vinove loze. DRAGUTIN MIJATOVIĆ Summary In this paper are presented results of testing grapevine interspecies hibrids breeded in Novi Sad in area of Niš. 1988... CINDRIĆ P. Zbornik matice srpske za prirodne nauke. 87–102. P. 2003. str. KOVAČ. MEDIĆ MIRA. KORAĆ NADA. 75. 2000. 2002.. The aim was to show caracteristics of these hibrids throughout following basic indexies of productivity: number of productivity shoots. Germany.. V. 267 . PRODUCTIVITY TRAITS OF INTERSPECIES GRAPE VINE HYBRIDS FROM NOVI SAD IN AGROECOLOGICAL CONDITIONS OF NIŠ TATJANA JOVANOVIĆ CVETKOVIĆ. Novi Sad. wight of bunch and yield per plant. These results show that tested hibrids deserve special attention and give recommendation for growing in this area.. KOVAČ V. 23–32 str. br.36 kg grožđa po čokotu.84 kg/ha). PHYTOWELT GmbH: STUDY ON THE USE OF THE VARIETIES OF INTERSPECIFIC VINES. Savremena poljoprivreda. productivity. 53–63. Vinogradarstvo i vinarstvo.: Nove otporne sorte vinove loze stvorene u Sremskim Karlovcima. Klimatski i zemljišni uslovi niškog vinogorja nisu bili ograničavajući faktor u realizaciji ogleda sa interspecies hibridima u cilju ispitivanja njihovih privredno-tehnoloških karakteristika. Novi Sad.

B-10. Novi klonovi prosečno su imali veći prinos grožđa po m2 (Ruländer kl. Poljoprivredni fakultet Priština.I. Niš 268 .„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Sorta Pinot gris do tada nije bila zastupljena u ovom vinogradarskom području. Sadržaj šećera u širi kod klonova (prosečno 21. 112 g) u odnosu sa populacijom (Pinot gris. 2-54 GM. Centar za vinogradarstvo i vinarstvo DOO. kvalitet.-u. selekcionisan u Nemačkoj i Szürkebarat kl. Tada je introdukovano i zasađeno 250 vinskih i stonih sorti vinove loze i jedan veći broj klonova važnijih belih i crnih vinskih sorti. Szürkebarat kl. 1. 2-54 GM. godine. kvaliteta i otpornosti na bolesti i mraz upoređivani su sa rezultatima populacije sorte Pinot gris. Dobijeni rezultati ispitivanja rodnosti. dr Radoslav Tarailo. Ruländer kl. SNEŽANA STANKOVIĆ2. 6 (2007) STR. Ispitivani klonovi sorte Pinot gris mogu se uspešno gajiti u ispitivanom području. ispitivani su u niškom vinogradarskom podrejonu. 94 gr). 268–273. do 2001. dipl. 0. U okviru odabranog vinskog sortimenta svoje mesto našla je sorta Pinot gris i neki njeni klonovi.6 g). B-10. UVOD Početkom poslednje decenije prošlog veka pokrenuta je akcija stvaranja novog savremenog kolekcionog vinograda u okviru niškog vinogradarskog podrejona.08 kg/m2. Viša poljoprivredno-prehrambena škola. IVANA MOŠIĆ3 IZVOD: Klonovi sorte Pinot gris. klon. rodnost.94 kg/m2). 1. Lešak 2 3 Dr Snežana Stanković. selekcionisan u Mađarskoj.07 kg/m2) u poređenju sa populacijom (Pinot gris. hem.3%) nešto je veći nego kod populacije (20. 2-54 GM. To je sorta koja se sreće pod Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof..6% i 21. 119 g. u periodu od 1998. Ispitivanja su obavljena primenom metoda po O. Ukupne kiseline u širi kod klonova imale su približne vrednosti populacije i kretale su se od 7.V. B-10. Ključne reči: vinova loza. Osetljivost prema važnijim bolestima vinove loze i otpornost prema niskim zimskim temperaturama ispitivanih klonova je na istom nivou kao i kod populacije. Prokuplje Ivana Mošić. Szürkebarat kl. 56. do kojih se tada moglo doći. otpornost.1 do 7.9 g/l. NOVI SAD BIOLOŠKE I PROIZVODNE KARAKTERISTIKE NEKIH KLONOVA SORTE PINOT GRIS U NIŠKOM VINOGRADARSKOM PODREJONU RADOSLAV TARAILO1. Masa grozda prosečno je kod klonova bila veća (Ruländer kl. dobijenim u istim uslovima i u istom vremenskom periodu.

V.5 okaca/m2. Cilj ovih ispitivanja je utvrđivanje karakteristika.različitim sinonimima i dosta je raširena u uslovima kontinentalne klime. Ispitivani klonovi su rezultat klonske selekcije u okviru sorte Pinot gris.1 6.08 0.94 105 115 120 135 119 105 21 20. odnosno 7. koji su međusobno upoređivani. Grapes Yield and quality (1998–2001) Sorta Cultivar Ruländer kl. Tabela 1.94 0.6 20.1 6. U velikoj meri ovi pokazatelji su obeležja genotipa. REZULTATI ISPITIVANJA Rodnost klonova i standardne sorte Pinot gris.).8 7.00 × 1.. Dobijeni rezultati o ovim pokazateljima kod klonova i standardne sorte Pinot gris.5 7 7. Rezultati su prikazani kao prosečne vrednosti perioda ispitivanja (1998–2001. kvaliteta grožđa i otpornosti prema važnijim bolestima i niskim zimskim temperaturama klonova Ruländer 2-54 GM i Szürkebarat B-10 i sorte Pinot gris i pogodnosti za gajenje u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona. U uslovima istih mera agrotehnike i fitotehnike ispitivani su važniji pokazatelji rodnosti. kao jedna od najvažnijih karakteristika. rezultat su ispitivanja u istim uslovima i u istom vremenskom periodu (tabela 1). ali zavise i od niza drugih činilaca. Cindrić. Rezidbom je na čokotima ostavljan jedan kratki kondir od 3 okca i 2 luka od po 12 okaca. godine. Malo rađa. Čokoti su gajeni na razmacima 3. 2000. utvrđivana je pokazateljima prinosa grožđa (kg) po jedinici površine (m2) i masom jednog grozda (g). kojima je trebalo povećati njenu rodnost u Nemačkoj i Mađarskoj (Cindrić i sar.20 m. Prinos i kvalitet grožđa (1998–2001) Table 1.15 1.25 1. MATERIJAL I METODE RADA Novi klonovi i standardna sorta Pinot gris. proučavani su u razdoblju od 1998. kvaliteta grožđa i otpornosti prema važnijim bolestima i niskim zimskim temperaturama. Galet.4 7.98 1. Avramov. ali ima veoma dobar kvalitet grožđa i vina (Avramov.8 Prinos Yield (kg/m2) Masa grozda Cluster Weight (g) Šećer Sugar (%) Ukupne kiseline Total acids (g/l) 269 . 1991. 0. godine).I. Uzgojni oblik čokota bio je „Karlovački”. rodnosti. do 2001. 2-54 GM 1998 1999 2000 2001 Prosek min. 1996. Broj rezidbom ostavljenih okaca po čokotu bio je 27. u okviru eksperimentalnog imanja Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. 2000).5 23 22 21. 1985. Ispitivanja su izvedena uz primenu uobičajenih metoda po O. jedan noviji oblik gajenja tipa špalira.

90 0.85 0. CV Prinos Yield (kg/m2) 1.4 2.43% 0. (%) zen buds (%) 270 .10% 20.5 8. CV Szürkebarat kl. CV Pinot gris 1998 1999 2000 2001 Prosek min.35 19.98 1.6 19.5 20. max.9 7. U periodu ispitivanja utvrđena je prosečna osetljivost novih klonova prema bolestima i otpornost prema niskim zimskim temperaturama i upoređivanje podataka sa podacima dobijenim ispitivanjem standardne sorte Pinot gris u istim uslovima i istom vremenskom periodu (tabela 2).3 4.Pepelnica (%) Un.3 20.5 7. Tabela 2.50% Osetljivost standardne sorte Pinot gris prema važnijim bolestima. 2-54 GM 1998 1999 2000 0 15 0 0 20 0 5 21 10 0 0 20 Plamenjača (%) Pla. okasmopara viticola (%) cinula nec. dosta je izražena. B-10 1998 1999 2000 2001 Prosek min.8 21.8 1.4 7 7.7 19.2 7 7.2 2. (%) (%) Botrytis ca (%) Frociner.63% 0.00% Šećer Sugar (%) 23 5.94 0.10% 95 90 105 85 94 85 105 9.5 5.80% Ukupne kiseline Total acids (g/l) 7.5 8.5 20.89% Masa grozda Cluster Weight (g) 135 10.25 13. a pre svega prema sivoj plesni.Siva plesan Izmrzav.4 3. Resistance (1998–2001) Sorta Cultivar Ruländer kl.10% 110 105 115 118 112 105 118 5.3 7.7 8 7. Otpornost (1998–2001) Table 2. Otpornost na niske zimske temperature je relativno visoka.12 1. max.8 21.90 1.4 21.4 22.9 22.8 0.35 1.92 1.12 0.50% 7.Sorta Cultivar max.1 7.3 21.60% 20.07 0.12 14.2 20.60% 7.

U poređenju sa standardnom sortom Pinot gris (94 gr) u oba slučaja je bila veća.43%) bilo je manje. ali slični odnosi između klonova i klonova i standardne sorte Pinot gris (Cindrić i sar.89%). CV % Pinot gris 1998 1999 2000 2001 Prosek min. a kod klona Szürkebarat B-10 1.07 kg/m2.0%).75 0 15 – DISKUSIJA Prinos grožđa po jedinici površine (tabela 1) kod klona Ruländer 2-54 GM prosečno je za period ispitivanja iznosio 1. (%) (%) Botrytis ca (%) Frociner. tako i za masu grozda. Variranje mase grozda kod prvog klona (10. okasmopara viticola (%) cinula nec. CV % Szürkebarat kl. koja pored ostalog određuje rodnost genotipa. a kod klona Szürkebarat B-10 112 g. Oba ispitivana klona imala su veći prosečan prinos od standardne sorte Pinot gris (0.08 kg/m2.Siva plesan Izmrzav.63) veće u poređenju sa standardom Pinot gris (14. 2000).25 5 21 – 0 15 5 0 5 0 15 – 5 15 0 0 5 0 15 – 0 5 0 20 – 0 0 20 0 5 0 20 – 0 0 15 0 3. dobijene su niže vrednosti. 271 . Masa grozda. max. B-10 1998 1999 2000 2001 Prosek min.1%) bilo je veće. Variranje prinosa grožđa kod prvog klona (13.Sorta Cultivar 2001 Prosek min.75 0 15 – 0 5 0 20 – 0 20 0 0 5 0 20 – 0 20 0 0 5 0 20 – 5 10. max. a kod drugog klona (19. kako za pokazatelj prinosa. prosečno je za period ispitivanja kod klona Rulánder 2-54 GM 119 g. (%) zen buds (%) 0 3.1%) manje u poređenju sa standardom (9. odakle su oni introdukovani u niški vinogradarski podrejon. CV % Plamenjača (%) Pla. a kod drugog klona (5. Ispitivanjem istih klonova u području Sremskih Karlovaca. max.75 0 15 – 0 20 0 0 5 0 20 – 0 15 0 0 3.Pepelnica (%) Un.94 kg/ m2).

6 g). dok je kod drugog klona variranje iznosilo 7. koji je utvrđivan na osnovu sadržaja šećera i ukupnih kiselina u širi.6%) bilo veće u poređenju sa standardom (2. LITERATURA Avramov. Standardna sorta Pinot gris je imala prosečno manje šećera od ispitivanih klonova (20.: Vinske i stone sorte. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata ispitivanja klonova Ruländer 2-54 GM.8%).2 g/l). pokazali su da klonovi imaju slične karakteristike sa standardnom sortom Pinot gris. 90–92. koji pokazuju da oba ispitivana klona pored većih prinosa imaju i veći kvalitet grožđa u poređenju sa standardom. Ispitivanjem ovih osobina kod klonova i standardne sorte Pinot gris u istim uslovima i u istom vremenskom periodu dobijeni su podaci (tabela 1). ispitivani klonovi su nadmašili standard. 1996. Klon Ruländer 2-54 GM. To je godina sa izuzetno velikom količinom padavina u vegetaciji. a koji su bili veći ili na nivou standarda. Slični podaci o sadržaju šećera i ukupnih kiselina u širi dobijeni su na osnovu višegodišnjih ispitivanja ovih klonova i standarda u Sremskim Karlovcima (Cindrić i sar. Sadržaj šećera u širi kod klona Ruländer 2-54 GM. Avramov. U proleće 2000.1%. prosečno su kod klona Ruländer 2-54 GM (7.9 g/l) nešto veće nego u standardne sorte Pinot gris. Szürkebarat B-10 i standardne sorte Pinot gris može se zaključiti: – U pogledu visine prinosa.Najznačajniji organski sastojci koji neposredno određuju kvalitet grožđa genotipa su pored ostalog i sadržaj šećera i kiselina u grožđu. istom vremenskom razdoblju i uz primenu iste ampelotehnike. – Veći prinos grožđa kod klonova u odnosu na standard nije negativno uticao na kvalitet. kao i standardna sorta Pinot gris. godine. 1991. Ukupne kiseline u širi.9%. odnosno širi. Variranje sadržaja ukupnih kiselina u širi bilo je slično kod prvog klona i standarda (7. Variranje sadržaja šećera u širi je kod oba klona (5. sa uspehom se mogu gajiti u agroekološkim uslovima područja ispitivanja.1% odnosno 7. 2000). 272 . slabijeg sazrevanja lastara i niskih zimskih temperatura početkom 2000. kada i uz redovne mere zaštite nije bilo moguće uspešno zaštititi vinovu lozu. Rezultati ispitivanja osetljivosti prema važnijim bolestima vinove loze i otpornosti prema niskim zimskim temperaturama (tabela 2).: Vinogradarstvo. a kod klona Szürkebarat B-10 (7. godine registrovano je izmrzavanje okaca koje je bilo slično i kod klonova i standarda. na osnovu podataka po godinama i prosečno. a kod klona Szürkebarat B-10. L. u istim uslovima. 21. – U pogledu osetljivosti prema važnijim bolestim i otpornosti prema niskim zimskim temperaturama ispitivani klonovi su na nivou standardne sorte Pinot gris. 465–466. prosečno je za period ispitivanja iznosio 21. – Ispitivani klonovi. Beograd. a nastalo je kao rezultat pojave bolesti u prethodnoj godini. odnosno 4. godine. ispoljio je nešto veću osetljivost prema sivoj plesni u odnosu na standard.1g/l) bile na nivou standarda (7.6%. Nešto veći napad ispitivanih bolesti i kod klonova i standarda registrovan je 1999. Beograd.3%. L.2%).

273 .1 to 7. selected in Germany and in Hungary were investigated in the Niš vineyard area subregion over the 1998-2001 period. Kovač V. Korać Nada.07 kg/ m2) compared with the population (Pinot gris 0. Novi Sad. Resistance to the major vine diseases and to low winter temperatures of the clones investigated was at the same level as with the population. Montpellier. clone. 2-54 GM. Szürkebarat B-10. quality and resistance results obtained were compared with those of the Pinot gris cultivar population obtained under the same conditions and over the same period of time. clones of the Pinot gris cultivar. higher yield of grapes per square meter (Rulànder kl. on the average. Szürkebarat B-10. Galet. resistance. The bunch weight was. The fertility. P. SNEZANA STANKOVIC.9 g/l.6% and 21.94 kg/m2). 2-54 GM and Szürkebarat B-10. III izdanje. 119 gr. BIOLOGICAL AND PRODUCTIVITY TRAITS OF SOME CLONES OF THE PINOT GRIS CULTIVAR IN THE NIŠ VINEYARD AREA SUBREGION RADOSLAV TARAILO.08 kg/m2. 144–147. 1985. 1.: Sorte vinove loze. Key words: grapevine. on the average. 2000.Cindrić..3% on average) was somewhat higher then with the population (20. The content of sugar in the clones must (21. 1. higher with the clones (Ruländer kl.: Precis d`Ampelographie pratique.6 g). The total must acids with the clones showed the values approximate to those of the population and ranged from 7. 2-54 GM. 94 gr). 112 gr) compared with the population (Pinot gris. IVANA MOSIC Summary Ruländer kl. quality. fertility. P. The new clones showed.

loznih podloga. Na osnovu rezultata ispitivanja može se konstatovati da sorta burgundac crni ispoljava pozitivna agrobiološka i tehnološka svojstva i može se sa uspehom gajiti u aleksinačkom podrejonu. (1984. 56. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dr Mladjan Garić redovni profesor Poljoprivredni fakultet Priština 2 Mr Branislav Ćirković asistent Poljpprivredni fakultet Priština 3 Dipl. Ključne reči: Sorta. prinos. Gaji se i posle drugog svetskog rata u Srbiji i to u svim vinogorjima. Garića (1998) i dr.Ispitivanja su obavljena u PIK „Aleksinac“ u lokalitetu Gornje Suhotno.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 1988). ekološki uslovi. U Srbiji se počela gajiti tek pred drugi svetski rat. 274–279. Vremenski uslovi u periodu istraživanja bili su povoljni za rastenje i razviće sorte burgundac crni. primenjene ampelotehnike. NOVI SAD AGROBIOLOŠKA SVOJSTVA SORTE BURGUNDAC CRNI U ALEKSINAČKOM PODREJONU MLAĐAN GARIĆ1. kvalitet grožđa. O tome nalazimo podatke u radovima Avramova i sar. 6 (2007) STR. 1992). koja se nekoliko vekova gaji u Francuskoj i drugim zemljama zapadne Evrope. načina rezidbe. UVOD Burgundac crni je veoma stara francuska sorta vinove loze. kako bi se proizvodnoj praksi mogle dati što konkretnije preopruke u pogledu većeg širenja i gajenja ispitivane sorte. Uzgojni oblik čokota je dvokraka kordunica na kojoj se primenjuje mešovita rezidba. Stoeva (1973). godine. MILOŠ RISTIĆ3. Nakalamića (1981. uzgojnih oblika.Vinograd je podignut 1984. BRATISLAV ĆIRKOVIĆ2. Prinos i kvalitet grožđa ove sorte u velikoj meri variraju pod uticajem agroekoloških uslova. godine ispitivana su agrobiološka svojstva sorte burgundac crni u aleksinačkom podrejonu. ing Miloš Ristić istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 4 Dr Ivanović Radomir docent Prirodno matematički fakultet Niš 274 . Cilj ispitivanja je bio da se prouče važnija agrobiološka svojstva sorte burgundac crni. Razmak sadnje iznosi 3 × 1m. IVANOVIĆ RADOMIR4 IZVOD: U periodu 2000–2002.

u godinama ispitivanja niske zimske temperature su se spuštale do–15°C i nisu izazvale oštećenja okaca i lastara ispitivane sorte. Klimatski uslovi aleksinačkog podrejona su veoma povoljni za gajenje vinove loze.84%.333.U ovom radu će biti prikazani podaci o važnijim agrobiološkim i tehnološkim svojstvima sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona.57°C. – prinos grožđa po čokotu i hektaru. Međutim. godine u proizvodnom zasadu PIK „Aleksinac“ u lokalitetu Gornje suhotno. Dužina vegetacionog perioda iznosi 213 dana. Razmak sadnje iznosi 3x1m. Srednja godišnja temperatura vazduha iznosila je 11. Za ispitivanja je odabrano 20 čokota približno jednakog vegetativnog potencijala. tako da broj čokota po hektaru iznosi 3.Praćeni su sledeći pokazatelji: – fenološka osmatranja. Uzgojni oblik čokota je dvokraka horizontalna kordunica na kojoj se primenjuje mešovita rezidba. – sadržaj šećera i ukupnih kiselina u širi. može se sagledati iz podataka prikazanih u tabeli 1.9°C.Sadržaj humusa iznosi 2. Godišnja suma padavina iznosi oko 603 mm. a K2O 7. a srednja vegetaciona 17.0 mg/100 g vazdušno suvog zemljišta. P2O5 ima 5. Vinograd je podignut 1984. Na čokotu je pri rezidbi ostavljano po 4 luka od 8 okaca i 3–4 kondira sa po 2 okca. – rodnost okaca i lastara. Vinograd je podignut na zemljištu tipa plitke do srednje duboke smonice sa razvijenim humusnoakumulativnim horizontom. pri čemu je svaki čokot služio kao posebna eksperimentalna jedinica. 275 . REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Fenološka osmatranja Vreme odvijanja pojedinih faza u godišnjem ciklusa razvića sorte burgundac crni u aleksinačkom podrejonu. – broj i procenat razvijenih lastara. – masa orezane loze. – broj ostavljenih okaca pri rezidbi. Može se konstatovati da je zemljište osrednje obezbeđeno osnovnim hranljivim elementima. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena u periodu 2000–2002. dok u periodu vegetacije padne oko 370 mm. Kao nepovoljne vrednosti javljaju se jaki zimski mrazevi koji u pojedinim godinama dostižu do–23°C. godine. što ukupno iznosi 38 okaca po čokotu. – broj grozdova po čokotu i masa grozda.0 mg/100 g vazdušno suvog zemljišta. – broj i procenat rodnih lastara.

nešto ranije u odnosu na datum koji navodi Avramov i sar. Prosečno 07. (1992). 10.05. septembra. Pojava prvih zelenih vrhova lastara odvija se krajem aprila. for each phenophases) Code O. 04. Bobice su (25. Fenofaze razvoja sorte burgundac crni Table 1. 17.). Rastenje lastara se u početku odvijalo dosta usporeno. Kasnije sa povećanjem temperature vazduha rastenje lastara je bilo intenzivnije. (1992).07. 25. 20. Deskriptori O.Prosečno početak cvetanja je bio (04. a kraj cvetanja (17.05. što znači da je cvetanje i razičito trajalo. 27.05. maja). Rodnost okaca i lastara Na osnovu podataka prikazanih u tabeli 2. za uslove gročanskog vinogorja. za uslove orahovačkog vinogorja. 08. 276 .03. Tabela 1a. 15. za pojedine fenofaze Table 1a. 24. 07. kada se obavlja berba i prerada grožđa. maja). 08. Najranije otvaranje okaca je bilo 2000. 06. 12.03.08.08.07. Okca ove sorte rano bubre i otvaraju se. 01. 13.05.09. avgusta) u proseku dostizale veličinu zrna graška (6–7 mm) Grožđe sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona dostizalo je punu zrelost između 21 i 27.07. 17. 21.09.03. (1998).03. 05.03.08.05. (1998). 2001 09.03. 25. Cindrić i sar.05.05. Do cvetanja lastari su dostigli dužinu blizu 120 cm. Garić i sar. 22.05.V.09. 20. 301 302 303 304 Elementi opisa Otvaranje okaca-bubrenje Cvetanje Početak zrelosti-šarak Puna zrelost grožđa Ocena 1 3 7 5 Suzenje se odvijalo u prvoj dekadi marta. (1992).Tabela 1. može se izvršiti sledeća analiza oglednih rezultata.08.03.V.I.. Garić i sar. (Description O. 24.05.V. (Phenological stages of vine cultivar Pinot Noir) Faza razvoja Suzenje Bubrenje okaca Početak cvetanja Puno cvetanje Kraj cvetanja Rastenje bobica (6–7mm) Šarak Puna zrelost Godina 2000 05. što je nešto ranije od datuma koji navode Avramov i sar. 24.05. U pojedinim godinama početak i kraj cvetanja nastupilo je u različito vreme. marta. 19.09.05. 22. 12. 2002 07.I.03.I. godine (20.05.08. i drugi istraživači. 10. 1.

20 110. lastara Procenat rod.08 1. što je dovoljno za postizanje normalnog prinosa grožđa.76 0. 9. (1998) za uslove orahovačkog vinogorja.99 1. M (1989).09 0.70% do 81.63 0.80 1. Broj rodnih lastara zavisio je od vremenskih uslova u pojedinim godinama.90 0.21 0.77 81.00 1.66 109.08 0.0 34.6 0. grozd. 5.16 1. Udeo rodnih u ukupnom broju razvijenih lastara je bio visok i kretao se od 78. 8. 6.po okcu Broj grozd. 2.07 2. Pokazatelj Broj okaca po čokotu Broj razvijenih lastara Procenat raz.32 90.8 34. (1992). Prinos i kvalitet grožđa Prinos i kvalitet grožđa sorte burgundac crni može se oceniti na osnovu podataka prikazanih u tabeli 3. (1998) i drugi istraživači.0 35. 10. Fazinić.10 120.09 1.13 1. što po m2 površine iznosi 12. Osnovni pokazatelji rodnosti sorte burgundac crni Table 2.41 40. Broj grozd.02 78. last.01 Pri rezidbi na čokotu je ostavljano po 38 okaca. 277 .10 3. Avramov i Žunić (2001). Razlike u broju grozdova između pojedinih godina su dokazane kao statistički značajne i veoma značajne. Broj grozdova po ostavljenom okcu. dok je 10% okaca ostajalo neaktivirano. last.70 96. a nešto niže vrednosti navodi Avramov i sar. lastara Broj rod.Tabela. 7. (Basic production parameters of vine cultivar Pinot Noir) Rb 1.34 27. a nešto manja od vrednosti koje navodi Garić i sar.42 38.36 37.26 34. (1998) ) za uslove orahovačkog vinogorja.50 2001 38. što je blisko podacima koje navodi Garić i sar.33 90. Broj grozdova po čokotu u proseku je iznosio (37. Nakalamić (1981) Garić i sar.83 80.16 0.za uslove gročanskog vinogorja.55 28.66).07 0.14 1.0 33.54 80.99 1.7 Lsd 0. Masa grozda je bila u granicama vrednosti koje za ovu sortu navode Avramov i sar. Kretanje okaca i prorastanje novih zelenih lastara iznosilo je u proseku 90%. lastara Br. 3.05 0.48 88.30 Prosek 38.7 92. (1992). po raz.33 27.70 0.11 0.80%. Broj grozd.6 okaca.70 2002 38. (1992). po čokotu Masa grozda Godina 2000 38.10 26.67 0. 4. po rod.62 0. 2. razvijenom i rodnom lastaru bio je u granicama vrednosti koje za ovu sortu navode Avramov i sar.

Tabela 3. L. i sar.. Osnovni elementi prinosa i kvaliteta grožđa sorte burgundac crni Table 3. 2.998 kg. – Procenat razvijenih i rodnih lastara bio je visok u svim ispitivanim godinama.05 0.52 105.4 7.39 12.197 22.34 3.48 Lsd 0. L. L: Burgundac crni–agrobiloške i tehnološke karakteristike. Ona je rezultat broja grozdova i njihove mase. (1992). mogu se izvesti sledeći zaključci: – Sorta burgundac crni ispoljava pozitivna svojstva u agroekolškim uslovima aleksinačkog podrejona. U proseku za ispitivani period prinos grožđa po čokoti iznosio je (3.33 0. Poljoprivreda 375–378. (1984).4%.97 113.33 14. Razlike u prinosu grožđa između pojedinih godina su potvrđene kao statistički značajne i vrlo značajne.11 3.098 1.600 kg).63 116.: Agrobiloške i tehnološke karakteristike kultivara burgundac crni u negotinskom vinogorju. 4.998 1. koji u proseku po hektaru iznosio 11. broj 1.998 kg). a u proseku je iznosio 22.90 2001 5.7 7.48 145. Jugoslovensko vinogradarstvo i vinarstvo br. razvijenom i rodnom lastaru ukazuje na solidnu i stabilnu rodnost sorte burgundac crni.58–64 Beograd. Beograd. 8.06 131. – Ostvareni prinos grožđa po okcu.4%. 6. ZAKLJUČAK Na osnovu izloženih rezultata o agrobiološkim i tehnološkim svojstvima sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona. 366–367.73 134. 5.898 1. AVRAMOV. Poljoprivreda.88 15. br. 3.20 Prosek 94. – Sadržaj šećera je varirao od 20. a sadržaj ukupnih kiselina je varirao od 7.0 7. 7–8.: Neke ampelografske karakteristike sorte burgundac crni pri kraju perioda eksploatacije vinograda. u g Prinos grožđa po čokotu u kg Prinos grožđa po ha u kg Masa orezane loze u g Sadržaj šećera (%) Sadržaj ukupnih kiselina (g/l) Godina 2000 86. a sdržaj ukupnih kiselina u proseku je iznosio 7..10 0.20 do7.270 10.35 2002 102. str. (Basic elements of grape yield and quality of vine cultivar Pinot Noir) Red.35 3.0 do 24%.998 1.100 24. Pokazatelj Prinos grožđa po okcu u g Prinos grožđa po lastaru u g Prinos grožđa po rod.5 7. AVRAMOV.48 g/l.05 92. last.320 20.27 11. Sadržaj šećera u širi je varirao u zavisnosti od vremenskih uslova i visine prinosa grožđa. U proseku za ispitivani period sadržaj šećera je iznosio 22. i sar. 7.900 12. LITERATURA AVRAMOV. (1998).05 11.90 g/l.600 11.66 3.630 12. Beograd.173 22.73 105. a po hektaru (11.01 10. U trogodišnjem periodu ispitivanja ostvaren je dobar prinos grožđa.43 Ostvareni prinos grožđa po ostavljenom okcu i razvijenom lastaru ukazuje na njihovu veliku produktivnost. 278 .

Montpellier.. str. (1985): Precis D” Ampelographie de France. BRATISLAV ĆIRKOVIĆ.стр. the agro-biological properties of the “Pinot Noir” variety in the conditions of Aleksinac vineyard sub-area were examined. M. Скопје. CINDRIĆ. with respect to greater expansion and growing of the examined variety. 87–92. i sar. Moskva. P. Jugoslovensko vinogradarstvo i vinarstvo br.: Агробиолошки и технолошки својства на сортата црн бургундец во Метохија. IVANOVIĆ.P.M: Vinogradarstvo sa osnovami ampelografii i selekcii. ecological conditions. Beograd. NEGRULJ. for the reason of achieving more concrete suggestions for the production practice. 1956. grape quality.. The vine spacing was 3 × 1 m.Зборник на научни трудови. Summary During the period from 2000 to 2002. (1992): ГАРИЋ. Key words: variety. on which the mixed pruning method was applied. (1998). 366–367. (1989). Beograd.: Burgundac crni-elitna sorta među visokokvalitetnim vinskim sortama.: Vitis vinifera iz conculta pinot. Weather conditions during the examination period were agreeable for the growth and development of the “Pinot Noir” variety. it can be concluded that the “Pinot Noir” variety shows positive agro-biological and technical properties and this variety can be successfully grown in the Aleksinac vineyard sub-area. Poljoprivreda. On the basis of the results obtained. A. AGRO-BIOLOGICAL PROPERTIES OF THE PINOT NOIR VARIETY IN ALEKSINAC VINEYARD SUB-AREA MLAĐAN GARIĆ. (1985). The examinations were carried out in PIK “Aleksinac” in the locality of Gornje Suhotno. MILOŠ RISTIĆ. GALET. М и сар. yield.22–30. The objective of this study was to examine significant agro-biological properties of this variety. I македонски симпозијум по лозарство и винарство со мегународно учество. The vineyard was raised in 1986. The growing form of vine was the two-folded horizontal cordon.FAZINIĆ. 5.. R. i sar. 279 .

Ključne reči: vinova loza. a takođe i u procenama uspešnosti primene određenih ampelotehničkih mera. dr Slavica Todić. u ispitivanju fotosintetske aktivnosti biljke. Za izračunavanje lisne površine osnovnog lastara i površine listova sa zaperaka primenjen je identičan model do kojeg se dolazi multiplom regresionom analizom koja koristi tri nezavisno promenljive: broj listova. Visoke vrednosti koeficijenta determinacije (R2) i zadovoljavajuća vrednost srednje apsolutne greške (sag) su potvrdile validnost primene primenjenih modela i dobro poklapanje izmerenih i izračunatih vrednosti površina lastara i zaperaka. površna lista. UVOD Poznavanje asimilacione površine je važan element u fiziološkim istraživanjima. Poljoprivredni fakultet Zemun 280 . Najjednostavnije nedestruktivne metode zasnivaju se na merenjima određenih elemenata liske i lastara i njihovim poređenjem sa lisnom površinom. proučavanjima svetlosnih uslova u špaliru. 6 (2007) STR. Danas se primenjuje više različitih metoda. 56.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. dr Nebojša Marković. od kojih neke podrazumevaju uzorkovanje listova i čitavih lastara i merenje njihove površine specifičnim instrumentima u laboratorijskim uslovima. validnost. NOVI SAD NEDESTRUKTIVNA METODA IZRAČUNAVANJA LISNE POVRŠINE LASTARA VINOVE LOZE ZORAN BEŠLIĆ. NEBOJŠA MARKOVIĆ1 IZVOD: U radu je prikazano ispitivanje validnosti primene statističkog modela kojim bi se izračunavala površina jednog lista vinove loze i površina listova lastara uključujući osnovne listove i listove sa zaperaka. 280–285. U cilju izračunavanja površine jednog lista može se koristiti zbir dužina doPrethodno saopštenje / Previous announcement 1 Zoran Bešlić. Zbog toga je veoma važno pronaći načine kojima bi se relativno brzo i tačno u poljskim uslovima izračunali potrebni parametri za izračunavanje lisne površine. SLAVICA TODIĆ. ispitivanju vodnog statusa. statistički model. Izračunavanje površine jednog lista se zasniva na obrascu dobijenom linearnom regresionom analizom koja koristi zbir donja dva bočna nerva kao nezavisno promenljivu. indirektno preko snimanja asimilacione površine i prodiranja sunčeve svetlosti ili boje listova dolazi do površine listova. površinu najvećeg i najmanjeg lista. Neke druge metode podrazumevaju primenu skupe sofisticirane opreme kojima se u polju.

Williams i Martinson. izdeljenost. Lopes i Pinto. Za površinu listova zaperaka na jednom lastaru predložili su sličan model koji u prvom slučaju uključuje šest promenljivih. Izračunavanjem površine svakog primarnog lista na jednom lastaru preko dužine njegovih nerava dobijena je površina primarnog lastara (izmerena površina) koja predstavlja zavisno promenljivu. Lorenzo i sar.nja dva bočna nerva (Carbonneau. Prosečna godišnja količina padavina je oko 660 mm. Pri izračunavanju površine listova osnovnog lastara i zaperaka takođe se mogu primeniti različita merenja.2006.6°C. zatim površina osnovnog lastara i površina zaperaka određena je primenom statističkog modela predloženog od strane Lopes i Pinto. dužina i/ili maksimalna širina liske (Smith i Kliewer. u periodu od šarka do sazrevanja grožđa uzeto je 30 prosečnih lastara na kojima su izvršena sledeća merenja: broj listova na glavnom lastaru i zapercima. navode visoku zavisnos između površine lastara i njegove dužine dok Lopes i Pinto (2005) navode da dužina lastara nije uvek u visokoj korelaciji sa lisnom površinom. Upotreba nekog od nabrojanih načina zavisi od svojstava lista sorte koja se prati kao što su oblik. od čega u periodu vegetacije padne 410 mm. Lopes i Pinto (2000) predlažu model za izračunavanje površine listova osnovnog lastara koji jr prvobitno uključivao četiri promenljive: dužinu lastara. Korelacijom zbira dužina dva donja bočna nerva jednog lista i njegove površine dobijen je obrazac kojim će se izračunavati površina lista na osnovu dužine izmerenih nerava. broj listova. Zatim je svaki list skeniran (HP scanjet 3670) i primenom programa PhotoShop 7 izračunata je njegova površina. Kao uzgojni oblik formiran je Gijov dvogubi oblik sa visinom stabla od 90cm i mešovitom rezidbom. Primenom multiple regresione analize kojom se vrši korelacija površine listova kao zavisno promenljive i tri nezavisno promenlji281 . Za primenu obrasca kojim će se izračunavati površine listova lastara. Vinograd je podignut 2002. prikupljeno je nasumice 100 listova različitih veličina na kojima je merena dužina donja dva bočna nerva. Površina jednog lista. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena tokom 2004–2006. zasad pripada šumadijsko-velikomoravskom reonu u kojem je zastupljena umereno-kontinentalna klima sa prosečnom godišnjom temperaturom vazduha za period od 10.) koji je u sastavu Oglednog dobra „Radmilovac” Poljoprivrednog fakulteta u Zemunu. 1984. godine sa razmakom sadnje 3 × 1 m. dužina donja dva bočna nerva svih listova osim listova kraćih od 3cm. a u nešto pojednostavljenom samo dve promenljive: broj listova na zapercima i površinu najrazvijenijeg zaperka. godine u delu vinograda sa sortom Frankovka (Vitis vinifera L. forma sinusa itd. da bi kasnije dužinu lastara isključili iz proračuna jer nema značajniji uticaj na lisnu površinu. 2000). 2000. Cilj našeg rada je bio da se dođe do regresione formule za izračunavanje lisne površine kod sorte Frankovka na osnovu modela koji su predložili Lopes i Pinto (2000). 1976a. Po svojioj lokaciji. površinu najvećeg i najmanjeg lista. Zemljište na kojem je podignut vinograd je u tipu lesivirane gajnjače veoma povoljnih fizičkih i mehaničkih svojstava. i u svakom slučaju podrazumeva uzorkovanje što većeg broja listova kako bi se došlo do što tačnijeg obrasca.8°C i srednjom vegetacionom od 16. U cilju dobijanja jedinstvene jednačine za određivanje površine jednog lista. 1983). 2003) i masa lista (Sepulveda i Kliewer.

1.79). Prva se unosi u obračun promenljiva bl– broj listova (kk=0. tj.1. prate se promenljive: ukupan broj listova sa zaperaka. Graph. Proračunom je dobijena sledeća jednačina: Pl = –2504.ve: broja primarnih listova. Frakovka.21 + 172.0. Relationship between leaf area (P) and sum of the two lateral leaf vein length (L) for cv.93 a standardna greška je 21.5 cm2. zatim Plmax – površina najvećeg lista (kk=0. Pri merenju površine listova na zapercima osnovnog lastara. Veza između lisne površine (P) i zbira dužina donja dva bočna nerva (L) kod sorte Frankovka. REZULTATI Linearnom regresionom analizom na osnovu dužine donjih bočnih nerava i lisne površine dobijena je korelaciona jednačina: P = –74.684*bl + 9.20723*Plmin 282 .6594·L gde je zavisno promenljiva P – površina lista i nezavisno promenljiva L – zbir dužina donja dva bočna nerva. što kod sorte Frankovka nije slučaj. Do lisne površine jednog lastara došlo se primenom multiple regresione analize gde je izmerena površina lastara (Pl) zavisno promenljiva i tri nezavisno promenljive koje su uvođene određenim redom na osnovu značajnosti uticaja na površinu lastara što je određeno na osnovu vrednosti koeficijenta korelacije (kk).78) i kao posledmnja Plmin – površina najmanjeg lista (kk=0.7687 + 17.25).10372*Plmax + 5. Određivanje najvećeg i najmanjeg lista na zapercima jednog lastara bi moglo biti otežano kod sorti sa velikim brojem bujnih zaperaka. Linearna zavisnost između ove dve promenljive prikazana je grafikonom 1. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0. Graf. Za statističku obradu podataka korišćen je program Statgraph 5. površine najvećeg lista i površine najmanjeg lista dobijena je obrazac kojim se izračunava površina lastara (izračunata površina). površina najvećeg i najmanjeg lista posmatrjući sve listove zaperaka. u našem radu se delimično odstupilo od originalnog modela koji su dali Lopes i Pinto (2000) u cilju što jednostavnijeg merenja u poljskim uslovima. U tom slučaju bi se mogao primeniti gore naveden originalan metod. Primenjen je identičan model kao kod izračunavanja površine osnovnog lastara.

Stavljanje u korelaciju površine lista sa zbirom donja dva bočna nerva kao nezavisno promenljive u našem radu je dalo veoma visok koeficijent determinacije (R2=0.7 + 73.7142*Plmin gde je Pz – površina zaperka.5 cm2. nakon primenjene multiple regresione analize dobijena je jednačina: Pz = –1630. Sag – srednja apsolutna greška Graph. (b) lateral leaf area for cv. Pronalaženje najpodesnije regresione formule za izračunavanje površine lista koja će uključiti jednu ili dve promenljive kao što su dužina i/ili širina lista. slično kao kod primarnog lastara. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0.94 a standardna greška je 247. a Pl – površina najmanjeg lista na zapercima. zbir dužina bočnih nerava zavisiće od oblika i izdeljenosti lista posmatrane sorte.2.93) što ukazuje na podesnost ovog modela za izračunavanje površine lista sorte Frankovka.98 pri korišćenju širine i dužine lista su ustanovili Williams i Martinson (2003).87) ukazuje da se kod sorte Frankovka broj listova kao 283 . blz – broj listova na zapercinma. primenjeni model koji su predložili Lopes i Pinto (2000) dao je u ovom slučaju zadovoljavajuće rezultate. Lopes i Pinto (2000) su kod četiri sorte vinove loze ustanovili veće vredosti R2 pri regresionoj analizi između površine lista i zbira donjih bočnih nerava u odnosu na primenu dužine liske kao nezavisno promenljive. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0.2 (a) Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti površine listova osnovnog lastara i (b) lisne površine zaperaka sorte Frankovka. Visoke vrednosti koeficijenta determinacije (R2) koji se kretao od 0. Plmax – površina najvećeg lista na zapercima.27569*Plmax + 22.83 do 0.3 cm2.228*blz + 8. Dobijeni koeficijent determinacije (R2=0.Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti lisne površine osnovnog lastara prikazan je grafikonom 2a. (a) Relationship between actual and estimated main shoot leaf area. Kada je reč o izračunavanju lisne površine osnovnog lastara. Frankovka. Pri izračunavanju površine listova zaperaka. Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti lisne površine zaperaka prikazan je grafikonom 2b. Graf. Sag – mean absolute eror DISKUSIJA Rezultati primenjene linearne regresione analize za izračunavanje površine jednog lista su saglasni drugim studijama u kojima se do površine lista dolazi preko merenja dimenzija liske.87 a standardna greška je 151.

SEPULVEDA. Plantes. A.: Limits and advantages. 35 16–22 (1984) WILLIAMS.J. Vitic. T.. COSTANCA. R. 284 .J.. M. Vitis. Vrednost srednje apsolutne greške – sag koja iznosi 110. W. 34 221–226 (1983). n°7. BARBAGALLO.. 160–166 (2000).Vitic. VESCO. dok je za određivanje najvećeg i najmanjeg lista potrebno nešto više pažnje.Enol. LITERATURA CARBONNEAU. Principes et methodes de mesure de la surface foliare.: Estimation of main and secondary leaf area of grapevine shoot. G. R. Jedino je potrebno uzorkovati veći broj listova za određivanje korelacione jednačine preko koje će se izračunavati površina jednog lista. (2) 55–61 (2005).: Nondestructive leaf area estimation of Niagara and DeChaunac grapevines. J. a da se lastari pri tom ne skidaju sa čokota.: Estimation of Thompson Seedless grapevine leaf area. SMITH. Am. Amelior. Ova tri elementa se mogu relativno brzo izmeriti u poljskim uslovima što posebno važi za broj listova na posmatranom lastaru. A. Pri merenju površine listova zaperaka na osnovnom lastaru primenom identičnog modela kao kod osnovnog lastara dobijena je visoka vrednost koeficijenta determinacije (R2= 0.P.. Essai de caracterisation des types de feuilles dans le genre vitis.94) što ukazuje na podesnost korišćenja ove tri nezavisno promenljive.. ZAKLJUČAK Rezultati ovih istraživanja ukazuju da se izračunavanja površine listova lastara mogu izvesti relativno brzo i uz visoku preciznost u poljskim uslovima. MARTINSON. Enol.. 117. G..8 cm2 ukazuje na dobro poklapanje izmerenih i izračunatih vrednosti površine lastara. KLIEWER.) using laminae lenear measurmens and fresh weight.. M. Progres Agricole et Viticole. Ann. KLIEWER. pa zatim površina najvećeg lista i na kraju površina najmanjeg lista mogu uspešno koristiti za izračunavanje površine lastara.G. LOPES. Scientia Horticulturae 98 493–498 (2003). PINTO.A. M. DI LORENCO. PINTO.. 26 327–343 (1976a). PISCIOTTA. odnosno zapercima i izmeriti dužinu donjih bočnih nerava na najvećem i najmanjem listu osnovnog lastara i na zapercima.M.P. Za izračunavanje površine listova osnovnog lastara i listova zaperaka potrebno je utvrditi broj listova na lastaru. W.A.M. LOPES.najznačajnija promenljiva. Am.: Easy and accurate estimation of grapevine leaf area with simple mathematical models. P.: Estimation of leaf area of two grapevine cultivars (vitis vinifera L.: Estimation of leaf area by means of linear regression equation in Vitis vinifera L. L.

primary and lateral leaf area. A very high values of coefficient of determination (R2) and satisfactory values of main absolute error (MAE) was confirmed validity of using of proposed model and good agreement between observed and estimated values of shoot leaf area. Estimation of single leaf area is based on equation gained with linear regression analyses which used sum of two lateral leaf vein lengths as independent variable. Key wards: grapevine. For estimation of primary and lateral shoot leaf area. SLAVICA TODIĆ. NEBOJŠA MARKOVIĆ Summary In this paper has been shoowed an investigation of validity for using statistical model for estimations of single leaf area. 285 . leaf area. validation.NONDESTRUCTIVE METHOD FOR ESTIMATION OF SHOOT LEAF AREA OF GRAPEVINE ZORAN BEŠLIĆ. a tree variable model is propsed: main leaf number and area of the major and minor leaves on base multiple regression analysis. statistcal model.

. 56. Ispitivane su novostvorene sorte sila. U pojedinim slučajevima ona je bila 50% i više posto niža nego prosečna. koje su praćene niskim temperaturama. su još uvek u toku. asistent.1 IZVOD: Cilj ovog istraživanja je bio da se utvrdi uticaj toplote i padavina na izgradnju moguće rodnosti. saradnik. izračunati su koeficijenti rodnosti. NOVI SAD UTICAJ VREMENSKIH PRILIKA NA RODNOST ZIMSKIH OKACA KOD VINOVE LOZE KULJANČIĆ. MIRA MEDIĆ1. redovni profesor. ili uslovljenost. 6 (2007) STR. Analiziranjem i meteoroloških činilaca i koeficijenata rodnosti u ispitivanom periodu. grašac beli (ital. NADA KORAĆ1. vinogradarstvo. sorta. U godinama kada je u maju i junu bilo dosta kiše. na Oglednom Polju Departmana za voćarstvo. potencijana rodnost je bila veoma niska. petra i liza.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. inž. koja se u okcima potrebnim za rezidbu. i potom je urađeno njihovo upoređivanje po godinama. redovni profesor. dipl. vinova loza Izvorni naučni rad (Original scientific paper) 1 Dr Ivan D. I. saradnik. vanredni profesor.1 PAPRIĆ. vinogradari moraju pomoći vinovoj lozi posebnim agro i fitotehničkim merama. Poljoprivredni fakukltet Novi Sad 2 Dr Slavica Todić..inž. odvija od sredine maja pa do početka jula. Ključne reči: rodnost. koeficijenti rodnosti su bili visoki.. SLAVICA TODIĆ2. Predrag Božović. dipl. redovni profesor. dr Nada Korać. dr Đorđe Paprić. koeficijent. Dragoslav Ivanišević. P1. mr Mira Medić. Utvrđivanjem rodnosti na po 15 čokota po varijanti. U godinama kada su toplotni uslovi i količina padavina u maju i junu bili povoljni. u Sremskim Karlovcima. Đ1. Da bi se sprečio negativan uticaj lošeg vremena u pojedinim godinama.) klon 13. BOŽOVIĆ. Istraživanja koja su počela 1997. Poljoprivredni fakultet Zemun 286 . 286–297. utvrđena je izuzetna povezanost. nova dinka. IVANIŠEVIĆ. Kuljančić. rizl. D.

8 h 1. robusna je.UVOD Rodnost jedne sorte je pre svega genetski određena ali je pod značajnim uticajem unutrašnjih i spoljašnjih činilaca. OBJEKAT.2000) je nastala iz istog ukrštanja kao i sila. u prethodnoj godini kada se on stvarao u okcima (potencijalna rodnost). koja se odvija od polovine maja do kraja juna. riparia Kober 5BB. Toplota. Lavee et al. Sorta sila (Lazić i sar. bujna. sa sigurnošću se može reći. 2000. otporna na sušu i trulež grožđa kao kod kevidinke. 1981. Primenom određenih operacija zelene rezidbe se u značajnoj meri može uticati na sadržaj unutrašnjih hormona u biljkama. Kuljančić et al. što se smatra jednim umerenim opterećenjem. dok od spoljašnjih činilaca najvažniji i dokazan uticaj imaju mineralna ishrana. Njihov uticaj se oseti na svakom rodu dvostruko. V. što se reguliše letnjom rezidbom. 24 i 34 okca po čokotu. 1998). na stvaranje potencijalne rodnosti. riparia Kober 5BB je posađen 1987. U daljem tekstu će se za ove lozne podloge koristiti međunarodno prihvaćene skraćenice. riparia Teleki 5C. bujna. berlandieri × V. koje se nalazi u severnom delu fruškogorskog vinogorja u Sremskim Karlovcima. Vinograd sa sortama liza i petra. berlandieri × V. METODIKA RADA I USLOVI SREDINE Ispitivanja su izvedena na oglednom polju Instituta za vinogradarstvo.2 m. Od unutrašnjih činilaca to su hormoni. Primenjena opterećenja su iznosila 14. Može se reći da je zadovoljila izuzetno visoke zahteve koje pred neku sortu postavljaju i vinogradari i vinari.2 okca/m2. Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. kalemljenim na četiri lozne podloge: V. Sorta nova dinka (Cindrić i sar. 2002) je. Zasnovan je prepravljeni karlovački i karlovački oblik čokota sa razmakom sadnje 2. Kuljančić 1994. svetlost. 1981. su činioci koji najviše kolebaju od godine do godine. i u narednoj godini. berlandieri × V. berlandieri × V. jadna od najperspektivnijih sorti priznatih u poslednje vreme. i nalazi se u neposrednoj blizini prethodnog. V. riparia SO4 i V. a vina prefinjenog kao u šardonea.0 h 1. sa manjim. Primenjeno opterećenje je iznosilo 26 okca po čokotu ili 7. goine. Vinograd u kojem je izvedeno ispitivanje sa sortama sila. 1987. zbog čega varira u širokim granicama. Ona je izuzetan spoj balcanica i occidentalis karakteristika oba roditelja: robusna. 287 . i kakvoće vina slabije od nje. i 1993. godine. toplota. Ogled je postavljen u tri ponavljanja po slučajnom blok sistemu. agro i fitotehnika (Srinivasan & Mullins 1976. Zasnovan je karlovački uzgojni oblik čokota. berlandieri × V. pri razmaku sadnje 3. Cilj ovog istraživanja je bio da se utvrdi uticaj toplote i padavina. Kuljančić i sar. Cindrić i sar. Svanepoel & Archer 1988. kada se taj rod pojavio i razvijao (stvarna rodnost). dok se agrotehničkim merama utiče na sadržaj hranjiva i vode u zemljištu. svetlost i voda. u okcima koja su potrebna u narednoj rezidbi. voćarstvo i hortikulturu. 1998. Ziv et al.2 m. zbijenijim. 1981. kalemljenim na loznoj podlozi V. osim na osvetljenost u samom špaliru. otporna na sušu. voda. vinifera – chasselas 41 B je posađen 1992. ali ne i lakšim grozdovima od sile. Ogled je takođe postavljen u tri ponavljanja po slučajnom blok sistemu. a nekad do početka jula meseca. nova dinka i rizling italijanski klon 13. Na svetlost i toplotu čovek nema praktično nikakvog uticaja. Paprić i sar.

nakuplja dosta šećera u grožđu. i otporna na niske temperature. Vremenske prilike u ispitivanom periodu su bile izuzetno promenljive. za Sremske Karlovce. Ispitivanje obuhvata period od 1997. kolenca na luku. nakuplja veliku količinu šećera u grožđu.. i otporna je na sivu trulež i niske temperature. koja se u ovim krajevima zasigurno gaji već 200 godina. Ispitivani klon 13 ove sorte je dobijen odabiranjem iz mnoštva (populacije). u zavisnosti od ogleda. godišnje i vegetacione temperature vazduha. Vino ima prijatan miris i ukus. s tim što sve sorte nisu pokrivene za ceo period. do 2004. Srednje je bujna. i na osnovu toga određeni koeficijenti. vegetacione i godišnje sume padavina za 15 godina.Rizling italijanski je najrasprostranjenija sorta srpskog vinogradarstva. dok je po kakvoći vina sličan. Na ovom mestu neće biti rasprave o ovim podacima. do 12. godine. U tebali 1 su prikazane srednje mesečne. 288 . kada su na čokotima bile lako uočljive cvasti. već su to za većinu šestogodišnji podaci. ili 17. jer će njihov detaljan prikaz biti dat u poglavlju o rezultatima rada. nastala je iz ukrštanja mađarske sorte kunleanj i sivog burgunca. Nastala je iz ukrštanja mađarske sorte kumbarat i crnog burgunca. rodna. One su prebrojavane od 1. Njihov broj je utvrđivan na 15 čokota. Liza je takođe novostvorena sorta Instituta za vinogradarstvo i voćarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (Cindrić i sar 2000). Petra je novostvorena sorta Instituta za vinogradarstvo i voćarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (Cindrić i sar 2000). Moguća (potencijalna) rodnost je utvrđivana u maju mesecu. dok su u tabeli 2 prikazane mesečne. Bujna je. i kod svih čokota koji su bili živi na podlozi 41B kod sile. a u odnosu na njega odskače znatno višim prinosom.

8 19.7 13.7 12.5 18.3 16.5 22.5 5.4 12 4.1 16.9 4.8 20.8 13.Apr.2 13.1 16.8 20.3 8 18.1 11. 1. godišnje i vegetacione temperature vazduha za Sremske Karlovce za period 1991–2004.5 12.3 12.1 1999 2 2.7 4.Year h Veg.9 24.9 God.6 19.3 289 .3 15.2 7.1 10.4 12.9 7.7 7.3 8.6 12.7 13.4 12.Feb 1991 2.4 6.1 19.-Aver.6 0.1 8.7 5.Tabela 1 Srednje mesečne.4 8.4 4.9 12.8 18. Table 1 Average monthly.6 19.5 18.1 22.8 22.3 1994 4.7 13.5 18 18.9 11.3 2. Jan Feb.6 17.5 7 12 18. Dec.3 20.7 18.6 14.8 11.2 21.3 4.4 12.3 2002 2.7 –2.2 1993 2 –1.7 18.7 6.7 22.6 18.1 2.7 20.8 5.4 12.. Okt.9 17.2 12.4 22.8 20.9 18. NovNov.1 21.2 18.2 23.9 22.1 14.3 1.1 17.3 23 15.2 1.9 20.9 13.9 10.3 16.Veg.1 3.2 18.5 3.6 2.Dec.6 19.8 1996 –1 –1.Aug.4 20.4 11.1 23.4 10.9 23.8 17 9.4 14.6 –3.2 2.9 1.3 11.4 21 16.3 18.4 3. Sep.2 12 12.3 23.2 10.4 5.7 7. annual and vegetation air temperatures for Sremski Karlovci for the period 1991–2004.3 8.2 –1 1992 2.8 7.6 17.8 20.6 20. MajMay JunJun JulJuly Avg.6 19.9 10.7 11.Year Jan.4 21. Mar.3 22 22.7 14.4 4.6 20.6 19.4 22.5 2003 –0.1 1998 4.7 25.5 22 11.9 18. h God.5 6.3 20 21.5 22 22.3 2004 –0.9 22.8 17.6 11.5 2001 3.Okt.4 9.6 12.6 7.9 Apr.9 3.2 13.1 16.3 12.7 –2.4 1997 –0.1 13.5 26.3 18.1 17.1 20.3 20.7 10.Mar 8.5 20.3 15.9 22.5 –1.0 Pros.8 4.7 20.9 2.8 23.2 10 13.3 15.2 13.8 7.Sep.2 10.1 1995 0.2 18.5 12.4 9.9 22.7 6.4 0.8 7.3 17 20.4 4.6 7.4 2000 –0.9 18. 17.3 4.1 17.

47.5 1995 82.9 11.2 86.5 74.9 34. 1991 20.8 13.6 128.3 43.9 93.1 43.4 48.6 63.3 673.Apr.6 4.2 74.3 42.9 658.8 29.7 49.4 67.4 60.1 41.2 890.7 18.5 62.8 148.9 13.-Aver.8 44.8 81.9 116.9 50.3 97.3 Pros.5 35.9 41.3 118.2 2002 19 23.5 91.2 46.Aug.2 226.2 19.8 Apr.9 78.5 74.5 32 51.6 49.3 59.1 87.7 50.5 0.5 42.5 2001 29.6 33.2 108.6 54.8 89.2 97.8 45.4 28.9 31.7 69.7 1997 37.4 54.7 113 74.5 40.4 6.9 377 375 463.1 57.2 0 22.9 518. Table 2 Monthly.9 434.6 29 105. annual and vegetation amounts of precipitation for Sremski Karlovci for the period 1991–2004.9 2004 69.2 18.6 39.3 23.1 380.1 7.7 60.7 761 906.7 202.7 190.4 24.8 8.7 19.2 56.2 536.7 60.5 28 56.3 30.7 21. Dec.Sep.3 114 195. Okt.3 79.3 2000 36 9.7 1028 289.3 1999 65.9 106.4 24.6 34 70.4 102.4 98.6 104.3 9.Okt Nov.5 17.3 54.3 7.4 20.8 88.Veg.7 92.8 1998 62.7 535.2 69.Feb.1 64.8 81 100.3 57. 485.6 411.7 63.5 173.1 548.Year h Veg.8 38.5 13 52 32. vegetacione i godišnje sume padavina.4 .6 25.9 28.3 37.Mar.6 74.8 662.1 297.4 159.Year Jan.4 Tabela 2 Mesečne.5 44.4 1993 26.8 656.6 37.4 46.3 70.1 536.1 48.3 39.5 2.7 31.7 100.7 455.5 20.5 37.2 2003 73.8 42.1 22.4 43.9 27.5 21.8 15.Nov.3 1996 40.9 46.290 Mar.4 692.2 1. MajMay JunJun JulJuly Avg. Sep.3 30.6 89.8 88.2 115.3 117.7 40.2 107.8 115.3 111.3 63.4 1994 53.7 793.6 63.1 72.6 78. za Sremske Karlovce.2 52.5 57.5 69.8 85.Jan.5 52.Dec h God. za period od 1991–2004.8 39.2 1992 42.9 50. Feb.2 23.5 553.7 95. God.8 134.5 64.2 28. 50.7 66.3 907.3 20.3 40.3 146.5 27.6 36.8 70.9 422.

291 .37 2.91 1.05) i SO4 (2. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u okcima po celoj dužini luka.66 Prosek Average 1.08). periodu kada uveliko traje stvaranje rodnosti u donjim okcima lastara za narednu godinu.05 0. 2003.05).24 1. godini (tabela 3). što se vidi i po očitanoj rodnosti u 1999. periodu kada se stvara rod za narednu godinu. godine. 1999.28 1.48).05 1. To je rezultat nešto nižih temperatura u maju i na samom početku juna 1997. Prvo će biti razmotren rizling italijanski. 2002. sa umerenom količinom padavina. statistički značajno viši od proseka za prethodnu godinu. Niska vrednost za podlogu K5BB (1.REZULTATI RADA SA RASPRAVOM Na početku se mora napomenuti.29 1. godine. To se vidi iz vrednosti koje su očitane u 2001. U ovoj godini je najviša vrednost zabeležena na podlozi T5C (2. Hladnije vreme sa dosta kiše u maju i junu 1999.63 2. Prosečna vrednost za sve podloge je značajno niža od proseka u prethodnoj godini.41 1.70 2. početnoj godini ispitivanja. uslovilo je dobru izgradnju rodnosti u preostalim zimskim okcima. godini.81 SO4 1.63). da su vrednosti svih koeficijenata rodnosti veoma visoke.79 2.84 2.20 2.87 2. Čak je i prosek za sve podloge. najniža rodnost zabeležena na podlozi 41B (2.01 Izuzetno toplo vreme tokom cele 2000. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u zimskim okcima.03).34 2.48). što se vidi u tabeli 3.76 2.99 1. pa i danas u primeni.38 0. tako je i ispalo da je baš na velikom broju čokota koji su oštećeni (10). Tabela 3 Vrednosti koeficijenta rodnosti okaca kod sorte rizling italijanski. i da je to rezultat posebnih tehnoloških mera koje se primenjuju na Oglednom polju u Sremskim Karlovcima.87).36 2. i koje su sve vreme ispitivanja. 2001.48 1.80 2. a pošto su čokoti odabirani nasumice. onda je i u 2001.99 0. a najniža opet na 41B (2. izvršeno brojanje rodnosti. Ako se ovo uvaži. Najviše vrednosti su očitane na podlozi SO4 (1. a najniža opet na polozi 41B (1. Kako se vidi u tabeli 3. Toplo vreme od samog kraja maja i tokom juna 1998. ali ne i takve kakve mogu biti.38 1.07 2. uslovili su pad vrednosti koeficijenata rodnosti koji je očitan 2000.48 1. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1998–2003) Table 3 Values of bud fertility coefficients of the cultivar Riesling Italian.25 1.08 0. 2000.52 NZR– LSD 0.05 1.03 2. Najviša rodnost je bila na podlogama K5BB (2. a najniže na 41B (1.20 1.06 1.41) je rezultat velikog loma lukova prilikom njihovog vezivanja.27 2. vrednosti koeficijenata su bile dosta visoke i u 1998. najrasprostranjenija sorta srbskog vinogradarstva. depending on year and vine rootstock (average 1998–2003) Godina Year 1998.84 T5C 1. u okcima koja će se rezidbom ostaviti na luku.27). Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1. sa zadovoljavajućom količinom vlage (tabele 1 i 2).05 41B 1. Toplo vreme sa dosta padavina u narednom periodu (tabele 1 i 2). a najviša na podlozi SO4 (2.

59). bolje izgradile rod. Zabeležena rodnost kod sorte sila u 1997. Najniže vrednosti su zabeležene na SO4 (1. dok je najniža na podlozi 41B (0. u pupoljcima zimskih okaca.48). Najvišu vrednost koeficijenata je ova sorta ostvarila na podlozi T5C (1. uslovili su dobru izgrađenost okaca. u periodu stvaranja rodnosti. Najviša rodnost je postignuta na podlogama 5BB (1. Najviše vrednosti koeficijenata rodnosti su ostvarene na podlogama 5BB (1. ali ne i tako povoljnih uslova vlažnosti u zemljištu. u junu 1997. zabeležena vrednost je još niža (1. Očitana rodnost u maju 1999.91).06). Očitane vrednosti koeficijenata u 2001 godini su rezultat veoma povoljnih vremenskih prilika u 2000.38) su rezultat polomljenih lukova i onih zahvaćenih sušenjem. a najniža na podlozi 41B (1. dok je najniža vrednost očitana na podlozi 41B (0. hladnije vreme sa dosta kiše u proleće i početkom leta 1999. Najviša vrednost je zabeležena na podlozi SO4 (2.54) i SO4 (1.37). godine. To se i vidi po podacima u tabeli 4. na čokotima koji su odabrani za očitavanje rodnosti. Prosečna vrednost za podloge je viša od onih u prethodne dve godine. kada otopljenje nastupi kasnije. Vrednosti su bile značajno niže od uobičajenih za sortu rizling italijanski. Prosečna vrednost za sve podloge je značajno viša.61). od proseka za prethodnu godinu. Očitana rodnost u 1998. To je i uočeno prilikom očitavanja rodnosti u maju 2002.69) i 41B (1. pogotovo u junu mesecu. godine. a najveći je bio kod podloge 41B. (tabele 1 i 2). a niža u odnosu na ostale ispitivane lozne podloge. U proseku za podloge. u prethodnom periodu. Bogatstvo mehaničkih elemenata u lastarima ove sorte je uslovilo veliki lom lukova prilikom njihovog vezivanja. Niske vrednosti koeficijenata na podlozi T5C (1. godine je rezultat povoljnih toplotnih prilika od maja i tokom juna 1998. ali je nedeostatak vlage u prethodnom. baš zbog loma lastara. ali nešto povoljnijim junom. Prosek za podloge (1. Kao i kod rizlinga.07). godine (tabela 3).66) je ostvarena značajno niža rodnost okaca u odnosu na podlogu SO4 (2.91). Izuzetno toplo vreme. zbog povoljnijih vremenskih prilika. i iznosilo je (1.06). kod sorte sila. godini. i relativno toplog i kišovitog juna 1996. koja su zabeležena tokom čitanja rodnosti u maju 2003. godine.Izuzetno velika količina padavina tokom proleća i početkom leta 2001. propraćena sa veoma niskim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2). koje su očitane u 2000. godini. godini je značajno viša u odnosu na prethodnu. uslovile su slabo stvaranje roda za narednu godinu.54). a najniža na podlozi 41B (1.34).99). godine. Najviša rodnost je zabeležena na podlozi SO4 (1. te su kasnije. uslovilo je pad vrednosti koeficijenata rodnosti. za ovu veoma bujnu sortu. što je rezultat povoljnijih vremenskih prilika u vreme stvaranja rodnosti u 1997. godini kada se stvarao rod.36) i SO4 (1. Najviša vrednost koeficijenata rodnosti. godini je rezultat hladnog i veoma kišovitog maja. 292 . ali i tokom ovog perioda.20) nego prethodne godine. dok je najniža na podlozi 41B (1. To su podloge manje bujnosti od ostale dve.31) je značajno niži nego u prethodnoj godini (1. Očitana rodnost je najviša na podlogama T5C (1. načinio mala ograničenja. za očekivati je da bude kod slabo bujne podloge 41B. godine je bilo pogodno za stvaranje velikog roda za narednu godinu. U proseku za 6 godina na podlozi 41B (1. sa ne baš dovoljno vlage za ovu sortu.68).05). Izuzetno toplo vreme tokom maja i juna 2002.46).

Nešto niže prosečne mesečne temperature u maju i junu 1999.69 1.61 1.27 0. Najviša rodnost je postignuta na podlozi T5C (1.98 0.05 0. U proseku za podloge. 2001. 1998. godine. uslovili su slabo stvaranje roda za narednu godinu. godini. i sporijeg razvića.) Table 4 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Sila.61).52). propraćene značajno nižim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2). a najviša na podlozi 41B (1. nisu omele ovu sortu da izgradi dobru rodnost okaca.31 T5C 1. najviše vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte nova dinka su očitane u 2000.55 1.61 1.54 1. je značajno niža od vrednosti dobijenih za prethodne godine ispitivanja. a najniža na podlozi 41B (1. od sorte sila. Ona je čak nešto poznijeg kretanja. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1997–2002.37 1.13 1.59 1. 293 . što je zabeleženo prilikom očitavanja rodnosti 2002.38 1. 2000. Zahvaljujući povoljnijim vremenskih prilikama tek negde od prve dekade juna 1997.38). Izuzetno toplo vreme tokom cele 2000.31 1. je uslovilo slabiju rodnost. očitana rodnost je niža u odnosu na prethodnu godinu.18 1.35 1.06). Najviša vrednost je postignuta na podlozi T5C (1.88).Tabela 4 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte sila. koje su očitane u 2002. Najniža rodnost. godini je relativno visoka za ovu sortu. U proseku za podloge.27 41B 1. U proseku za 6 godina nije uočena značajna razlika u rodnosti sorte sila nakalemljenoj na različitim loznim podlogama.39 SO4 1. Mimo svih očekivanja.46 0. i povišena količina padavina.91 1.01 1. a najniža na podlozi 41B (1. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u zimskim okcima. 2002. Najviša vrednost je zabeležena kod podloge T5C (0. dok je najniža na podlozi 41B (0.35 1. izuzetno kišno a i hladno vreme.16 1. Toplo vreme od samog kraja maja i tokom juna 1998. Najviša rodnost je zabeležena na podlozi SO4 (1. sa umerenom količinom padavina.06 1.18). zbog velikog broja nekrenulih okaca je zabeležena kod podloge SO4 (0.06 1. su uslovile izuzetno niske vrednosti koeficijenata. godini. Prosečna vrednost za sve podloge (0.42).34 0. godine. koja je očitana 2001. a najniža kod podloge S04 (0.50 1. što se vidi i po očitanoj rodnosti u 1999. godine. godini (tabela 5).48 1.64).38 NZR– LSD 0. a najniža na podlozi 41B (1. godine.01 Kako je već napomenuto.23 Prosek Average 1.20 1. Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1.19).98).99). depending on year and vine rootstock (average 1997–2002.31 1. Vrlo velike količine padavina u maju i junu 2001.14 1. 1999. godine. sa nezadovoljavajućom količinom vlage za ovu bujnu sortu (tabele 1 i 2).54 0.07 1.41). Očitana rodnost kod sorte nova dinka (tabela 5) u 1998.21). godine.68 1. najviša vrednost rodnosti je očitana na podlozi T5C (1.) Godina Year 1997.37 1. rodnost je značajno niža u odnosu na prethodnu godinu. od samog kraja maja i tokom juna meseca 2001.

06 1.29 1. dok je najniža (2.04).12 1. 1999.19 0.96 1. 2002. značajno viša rodnost kod ove sorte je očitana na podlozi T5C (1.21 1.12). dok je najmanja vrednost (0. od višegodišnjeg proseka.60) je bila pri najmanjem opterećenju od 12+2 okca.39 1.41 1. propraćene manjom količinom padavina nego što zahteva ova sorta.52 1. depending on year and vine rootstock (average 1998–2003.85 1.21 1. godini.18 0. 2001. su uslovile i nešto niže koeficijente rodnosti kod ove sorte u 2000.36 1. Najviša vrednost je očitana na podlozi SO4 (1.36 1.32 0. godini. 2000. godini su one načinjene pre očitavanja rodnosti.) Godina – Year 1998. a u 1999. u odnosu na podlogu 41B (1. u maju i junu 2002. zbog šteta koje su prouzrokovali gundelji (tabela 6).07) je zabeležena pri najmanjem opterećenju od 12+2 okca. Vrednost koeficijenata značajno pada sa povećanjem opterećenja okcima.35 1. Najviša vrednost koeficijenata rodnosti okaca je postignuta pri najmanjem opterećenju okcima 12 + 2 (2. godini (tabele 1 i 2). a razlika u odnosu na ostala je veoma mala.51 1.24 1.15 0. godini.01 Jedino kod sorte Petra nema šestogodišnjih podataka o rodnosti okaca. dok je najmanja vrednost koeficijenata (1.31 1.24 1.29 SO4 1. godini. su veoma povoljno uticale na izgradnju rodnosti.13 0. U proseku za 6 godina. Najviša vrednost koeficijenata (2. i povišena količina padavina.38 1.23 T5C 1. su uslovile visoke vrednosti koeficijenata u 2003. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1998–2003. uslovile su značajan pada vrednosti koeficijenata rodnosti sa povećanjem opterećenja u 2001. propraćene značajno nižim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2).28 1. su uslovile izuzetno niske vrednosti koeficijenata. koje su očitane u 2002.12). godini.78). Pre svega vrlo visoke temperature u 2002.04 Prosek Average 1.32 1. godini.29) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca. Najviša vrednost (1.24 41B 1.99 1. Tabela 5 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte nova dinka. sa dobrim rezervama vlage iz prethodne godine. Izuzetno visoke temperature u 2000. 2003.88 0. godine (tabele 1 i 2) i umerena količina padavina.03). Nešto niže prosečne mesečne temperature u maju i junu 1999.Značajno više temperature.21 NZR – LSD 0.51). 294 . Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1.80 1. godine. što se vidi po očitanim vrednostima koeficijenata u 2003. zabeležena kod srednjeg opterećenja od 12+12 okaca. Ovu sortu često napadaju gundelji.15 0.42 0. Najviša vrednost koeficijenata (2.71) zabeležena pri najvećem opterećenju 17+17 okaca. zabeležena pri najvećem opterećenju okcima od 17+17 okaca.64 1.29).) Table 5 Values of bud fertility coefficients for the cultivar New Dinka. propraćene umerenijom količinom padavina u vreme stvaranja roda. a najniža na podlozi 41B (1. Vrlo velike količine padavina u maju i junu 2001.05 0.

78 0. što se vidi po podacima iz 2001.29 1. Zbog nepovoljnih vremenskih prilika u 2001.99 1.66. relativno povoljni vremenski uslovi tokom stvaranja roda 1998.61) zabeležena kod opterećenja od 34 okca po čokotu. u zavisnosti od godine i opterećenja okcima (prosek 2000–2004. depending on year and bud loading (average 2000–2004. Izuzetno povoljne vremenske prilike u 2002.65) zabeležena kod najvećeg opterećenja od 17+17 okaca. Pristojna količina padavina i ovakve temperature su uslovili visoke vrednosti koeficijenata rodnosti okaca.82) ostvarena pri najvećem opterećenju od 34 okca po čokotu. Prosek – Average 2. dok je najniža (1.66) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca. Ove vrednosti. 295 . godini.78).24) zabeležena pri najvećem opterećenju od 34 okca. je došlo do slabijeg stavaranja roda. Najviša vrednost (2. dok je najniža vrednost (1.87 2.05 0. 2004. 2002. godinu. godine.30) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca.95 0. godini su uticale na dobro stvaranje rodnosti za 2003.18 1. 2000. godine.82) je zabeležena kod opterećenja od 14 okaca po čokotu. dok je najniža vrednost (1.82 2. Najviša vrednost je iznosila 1. i zabeležena je pri najmanjem opterećenju od 14 okaca. značajno padaju sa povećanjem opterećenja okcima. Tabela 6 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte petra.38 2.24 0.68 1.21 0.01 Kao što je rečeno i kod prethodnih sorti. U obe godine je zabeležen značajan pad vrednosti koeficijenata sa povećanjem opterećenja. Nepovoljnije vremeske prilike u 1999.66 2. godini su uslovile pad vrednosti koeficijenata.83 2.13 1.Najtopliji maj i juni u poslednjih 15 godina su bili 2003. U proesku za 5 godina se uočava značajan pad rodnosti okaca. 2001. što se vidi po vrednostima koje su očitane u 2002. i 2003. Najviša vrednost (1. kao i u prethodnim godinama. Najviša vrednost koeficijenata (2. Najviša vrednost (2. 2003.00 1.58) je postignuta pri najmanjem opterećenju od 14 okaca po čokotu. i 2004.03 2.71 2. godine.78 1.43 2. zabeležena kod najvećeg opterećenja od 17+17 okaca. dok je najniža vrednost (1. dok je najniža vrednost (1. uslovili su očitavanje relativno visokih vrednosti koeficijenata rodnosti kod sorte liza 1999.79 0. ali je on izraženiji sa povećanjem opterećenja okcima. sa povećanjem opterećenja pri rezidbi.36 Opterećenje okcima – Bud loading 12 + 2 12 + 12 17 + 17 Prosek Average NZR – LSD 0.) Table 6 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Petra. Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca značajno padaju sa povećanjem opterećenja okcima.12 1. godini.) Godina – Year 1999.60 2. Povoljne vremenske prilike u 2000.94 1. godini su uslovile izuzetno dobro stvaranje roda.07 2.

PAPRIĆ.. KULJANČIĆ. vinogradari moraju pomoći vinovoj lozi posebnim agro i fitotehničkim merama.49 2.61 1. Poljoprivreda.95 1. (1998): Fertility of new grape cultivars trained on different training systems.01 Najviša vrednost koeficijenata (2.19 1. U 2004. opterećenje okcima pri rezidbi. 166–175. je zabeležena kod opterećea od 14 okaca. DJ. Ova saznanja treba da omoguće da u budućnosti vinogradari sigurnije vladaju prinosom i njegovom kakvoćom. u zavisnosti od godine i opterećenja okcima (prosek 1998–2003..22 1.) Godina – Year 1999. MIRA MEDIĆ (2002): Rodnost sorte sila gajene na različitim loznim podlogama.30 1. Vršac..27 2.99) zabeležena kod opterećenja od 34 okca. 2002.18 0.97 17 + 17 1. 2004. Prosek – Average Opterećenje okcima – Bud loading 12 + 2 2.58 1.82 1.56 2.05 0. Poljoprivredni fakultet. MIRA MEDIĆ. I. Novi Sad. veoma važni vremenski uslovi u prethodnoj godini. 390–393.19 NZR – LSD 0.70 2. može se sa sigurnošću reći da su za stvaranje rodnosti za narednu godinu.14 0.99 1. I. ZAKLJUČAK Na osnovu iznetih podataka istraživanja.95). Changins. Savremena Poljoprivreda.Tabela 7 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte liza. (1994): Uticaj uzgojnog oblika čokota na osobine novih sorti vinove loze.24 1. 296 . I. 71–79. a samim tim i bezbrižnijem životu vinogradara. Novi Sad. što u krajnjem slučaju treba da dovede sigurnijoj proizvodnji..89 1.27 1. 2001.23 2.) Table 7 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Liza. depending on year and bud loading (average 1999–2004.41 dok je pri njavećem opterećenju iznosila (1. PAPRIĆ.66 2. DJ. Proceedings of the 10 th GESCO. PAPRIĆ.58 2.58) u 2003. KULJANČIĆ. (1998): Kategorije izbilih lastara kod sorti Rizling italijanski. vol 49 (vanredni broj). Župljanka i Sila gajenih na različitim uzgojnim oblicima. KULJANČIĆ. i lozna podloga na koju je nakalemljena neka sorta. 2003. 2000.71 Prosek Average 1. I.82 2. dok je najniža (1. 247–253.. DJ.95 1. pri najmanjem opterećenju. KNJIŽNA VRELA KULJANČIĆ. iznosila 2.68 2. I kod ove sorte je zabeležen značajan uticaj opterećenja okcima i vremenskih prilika po godinama na rodnost budućih okaca. je najviša vrednost.65 1. Da bi se sprečio negativan uticaj lošeg vremena u pojedinim godinama.Doktorska disertacija.41 2.23 12 + 12 1.

(1991): Sorte vinove loze. ZIV. S. (1998): Uticaj lozne podloge ne neka biološka i tehnološka svojstva sorte sila. 8–14. Vitis 27. and their values per years were compared. ZIV. PAPRIĆ. in Sremski Karlovci– Serbia. Effect of giberelic acid application. SLAVICA TODIĆ Summary The aim of this investigation was to find out the influences of heat and water precipitations on the potential fertility differentiation. MIRA MEDIĆ. E. V. 105–114..8. I. and Horticulture. S.. Z. MIRA MEDIĆ. Savremena poljoprivreda. PAPRIĆ. are still carring out at the Experimental Field of the Institute for Fruit Growing. KOVAČ. IVANIŠEVIĆ. To reduce negative influence of bad weather in some years. Viticulture.. (1988): The ontogeny and development of Vitis vinifera L. BOŽOVIĆ. KULJANČIĆ. from the middle May until the beginning of July. 81–85.. H. vol. grape vine 297 . Queen of vineyard) I. Novi Sad.. 263–267. P. H. D. gajena na različitim loznim podlogama. 9–10. J. ARCHER. Investigations which started in 1997. SVANEPOEL. I. Nova Dinka and Riesling Italian clone SK-13 were examined.. INFLUENCE OF WEATHER CONDITIONS. BERNSTEIN. next year. M. V. LAZIĆ. P (1987): Sila-nova sorta vinove loze. Savremena poljoprivreda. NADA KORAĆ. C. (2002): Novostvorena sorta sila. MELAMUD.. By counting the inflorescences on the exemple of 15 grape vines per variant. Key words: fertility.. and water precipitations in the May and June were good. Novi Sad. was very low. fertility coefficient. Vitis 20. cultivar. American Journal of Enology and Viticulture. which lies in the northern part of Fruska Gora vineyard area. 1. KOVAČ. br. By analising meteorological facteurs (heat and water) and coefficients of fertility for the examined period. ON FERTILITY OF GRAPE VINE WINTER BUDS KULJANČIĆ. which happens with buds necessary for next pruning. In some cases it was 50 and more % lower then average values. vol 32. exceptional connection between them was established. BERNSTEIN. DJ.. vanredni broj. NADA KORAĆ. MULLINS. CINDRIĆ. Vitis 20. DJ. potential fertility or fertility for the next year. KULJANČIĆ. 47–61. Relation to vegetative vigor. S. LAVEE. and when they were folowed by low temperatures in this period. 1. (1981): Necrosis in grapevine buds (Vitis vinifera cv.. Faculty of Agriculture. zbornik naučnih radova. PAPRIĆ. 133–141. P. (1981): Necrosis in grapevines buds (Vitis vinifera Cv. grapegrowers must help to the grape vine by using all measures of agro and especialy phitotechnique. coefficients of ferility in all buds were high. MELAMUD. Z. DJ. MIRA MEDIĆ. coefficients of fertility per cultivar were calculated. Faculty of Agriculture.LAVEE... M. I. CINDRIĆ. In the years when there was a lot of rain in the May and June. Chenin blanc inflorescence in relatio tophenological stages. M.. In the years when temperature conditions.. (1981): Physiology of flowering in the grapevine – a review.. SRINIVASAN. New designed cultivars Sila.. Agroekonomik. Qeen of Vineyards) II. cv. Novi Sad.

asistent. Originalni naučni rad (Original scientific paper) 1 Dr Rajko Bugarin. racionalna zaštita voćnjaka. Ovo je moguće ostvariti radom sa sitnijim kapljicama. orošivači. U novijim tehnologijama u zaštiti voćnjaka koriste se i srednje (500–1000 l/ha) i niske količine tečnosti (200–500 l/ha). docent. red. 298–303. mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju u odnosu na primenu standardnih količina tečnosti. Upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i niskih količina vode po ha (200–500 l). NIKOLA ĐUKIĆ. hemijska zaštita od bolesti štetočina i korova je redovna i obavezna mera koja se obavlja više puta u toku vegetacije u zavisnosti od sorte. Određivanje kvaliteta tretiranja vršeno je indirektnim metodom pomoću specijalnih vodo-senzitivnih listića. starosti zasada.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Ključne reči: norma tretiranja.. 6 (2007) STR. uzgojnog oblika. u odnosu na standardne količine (1000–1500 l/ha). koje omogućuju veću pokrivenost biljnih površina u odnosu na tretiranje sa krupnijim kapljicama većeg prečnika. prof. Istovremeno sa smanjenjem količine vode. Departman za poljoprivrednu tehniku. ALEKSANDAR SEDLAR1 IZVOD: U radu je dato težište na ispitivanju kvaliteta tretiranja zasada jabuka orošivačima u funkciji različitih količina tečnosti – normi tretiranja. mr Aleksandar Sedlar. novim metodama i novim mašinama za zaštitu zasada. NOVI SAD UTICAJ NORME TRETIRANJA NA RACIONALNU ZAŠTITU VOĆNJAKA RAJKO BUGARIN. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardnih količina (1000– 1500 l/ha) mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju u pogledu pokrivenosti površina. sa povećanim brojem kapljica. Poljoprivredni fakultet. UVOD U savremenoj proizvodnji jabuka. u nekim slučajevima se može ići i na smanjenje količine pesticida (doze) do izvesne granice u odnosu na standardni (uobičajeni kod nas) postupak. 56. Pri tretiranju prema standardnom postupku troši se velika količina tečnosti 1000–1500 l/ha. dr Nikola Đukić. klimatskih uslova. što poskupljuje zaštitu i opterećuje okolinu. 298 . Novi Sad.

Tested combinations Varijanta Variant Nt l/ha Qv m3/min Tip Tip V ventilatora orošivača km/h ventilator type sprayers type Aksijalni Aksijalni Aksijalni AM–1100 AM–1100 AM–1100 4. „Zupan”-beli. sa pouzdanijim kvašenjm ciljnih površina bez slivanja sa njih. MD–15. Kod treće varijante sa malom normom tretiranja postavljeni su precizniji rasprskivači proizvodnje „Zupan“ sa izlaznom pločicom od keramike prečnika 1. i izlaznom brzinom vazdušne struje 45 m/s. sa homogenijim spektrom kapljica. + 2 × 1 kom.1 6 × 2 kom. MATERIJAL I METOD RADA Kvalitet tretiranja utvrđen je pomoću mernih pločica koje se prema određenom planu (uz pomoć merne opreme. 1: Ispitivane kombinacije Table 1. 3 × 2. Kod svake varijante vršena su merenja u tri ponavljanja. Ispitivani agregat Ispitivanja su obavljena sa vučenim orošivačem „Morava AM 1100“ agregatiran sa traktorom „Rakovica R-65“. sa brojem obrtaja rotora 2000 min–1. Tab. sa određenim kapacitetom i brzinom vazdušne struje uz precizne rasprskivače dobija se veliki broj sitnijih kapljica. standardne i srednje norme.1 5 × 2. „Zupan”-plavi. Poznato je pravilo da se sa sitnim kapljicama dobija bolji raspored po biljnim površinama. Orošivač je opremljen aksijalnim ventilatorom kapaciteta vazduha 12 m3/s. odnosno 720 m3/min. 2 × 2.Primenom srednjih i malih količina tečnosti pomoću traktorskih orošivača potrebnog tehničkog nivoa.7 mm i posebnim vrtložnikom. sl. kom.) postavljaju pre prolaska agregata za orošavanje. 1. MD–15. Standardna Srednja Mala 1320 742 358 720 720 720 299 .2 mm.0 Tip rasprskivača sprinclers type „Morava”.0 6.61 6.2 i 1. Kod prve dve varijante. orošivač je bio opremljen orginalnim Moravinim rasprskivačima prečnika izlazne pločice 1. „Morava”.

a kod varijante 300 . kod varijante sa srednjom normom (742 l/ha) relativni odnos je 1. primenom male norme tretiranja od 350 (l/ha) kod sve četiri zone ostvarene su znatno veće vrednosti pokrivenosti površina. Sumirajući prosečne vrednosti pokrivenosti površina na periferiji krune za oba reda zapaža se da je najbolja pokrivenost realizovana kod varijante sa standardnom normom 34. odnosno 31.59 %. 1. U ovom slučaju pri tretiranju sa vučenim orošivačem.45%. manja kod tretmana sa malom normom 25. date su prosečne vrednosti pokrivenosti površina po varijantama primenom orošivača za jedan prohod agregata.70%.75%. zapaža se da su izmerene dobre vrednosti kod tretmana sa standardnom i malom količinom 32. Sa sl. stvarna pokrivenost površina se najpre blago smanjuje. Scheme of placing measuring leaves on plants a) column to the left with measuring leaves in the middle (inside) of the canopy b) column to the right with measuring leaves on the edges (periphery) of the canopy REZULTATI ISTRAŽIVANJA Na sl.779. a najmanja kod verzije sa srednjom normom 22.01%. 2. 1. Ako se usvoji da je kod varijante sa standardnom normom (1320 l/ha) relativni odnos 1. koja uz to ima i veliku početnu brzinu što omogućava intenzivniju dezintrgraciju kapljica i veću pokrivenost površina. Ovo se može objasniti većim kapacitetom vazdušne struje kod vučenog orošivača. se vidi da sa povećanjem norme orošavanja kod sve četiri posmatrane biljne zone.Sl. Šema postavljanja mernih listića na biljkama a) red levo sa mernim listićima u sredini (unutrašnjosti) krošnje b) red desno sa mernim listićima po površini (periferiji) krošnje Fig.63%. 2. Sumirajući pokrivenost površina u sredini krune za oba reda korišćenjem vučenog orošivača. a zatim nešto intenzivnije raste. a dobre kod varijante sa srednjom količinom tečnosti od 21.

3: Izvedena pokrivenost površina pri tretiranju sa vučenim orošivačem Fig. Pokrivenost površina (stvarna) pri tretiranju sa vučenim orošivačem Fig. izvedena pokrivenost blago raste. Derived Area coverage by treating with draged sprayers Treba naglasiti da vrednosti izvedenih pokrivenosti površina nisu izmerene (nisu stvarne). može se jasno uočiti da se sa smanjenjem norme tretiranja. 3. 2. koncentracija pesticida je toliko puta povećana. Ovo praktično znači da je kod druge varijante upotrebljena količina vode toliko puta manja.687.83% kod treće varijante sa malom količinom. Sl. Na spoljašnjoj površini krošnje dobijene su sledeće vrednosti izvedene pokrivenosti: najviše 93. Na sl. mnogo manje (više od dvo301 . 2.sa malom normom (358 l/ha) relativni odnos je 3. već su računske i one predstavljaju ekvivalent pokrivenosti površina i koncentracije tečnosti kao kod varijante sa standardnom količinom tečnosti (svođenje na istu koncentraciju). da bi kasnije sa daljim smanjenjem naglo rasla. Area coverage (real) by treating with draged sprayers Sl. a pošto je doza ostala ista. Spomenute vrednosti su date da bi se različite norme sa različitim koncentracijama tečnosti svele na istu koncentraciju i tek onda mogle porediti. 3.

Aplikacija se izvodi tako da koliko puta se smanji količina vode u hektarskoj normi toliko puta se mora povećati količina preparata (pesticida). a mnogo manje gotovo trostruko manje kod druge i prve varijanyte 38.struko manje) 40. Novak (1990). DISKUSIJA Lerch (1986) analizira aplikacione tehnike i navodi da uspeh kod hemijske zaštite najviše zavisi od: primene u pravom trenutku. dezintegraciju. distribuciju. Male kapljice koje se najviše koriste kod tretiranja malim i srednjim normama. a još manje (gotovo trostruko) 34.33% kod treće varijante sa malom normom. daju bolju pokrivenost i toksičnije su za štetne organizme.75% kod prve varijante sa standardnom količinom.63%. Prema tvrđenju Lercha više modernih eksperimenata potvrđuju bolju efikasnost velike gustine kapljica. maksimalno moguće pokrivenosti površina. To praktično znači da se pri korišćenju srednjih i niskih normi tretiranja radi sa tečnostima veće ili visoke koncentracije pesticida uz značajno smanjenu količinu vode po ha. Značajno je istaći da se upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardne količine (1000–1500 l/ha) mogu ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih i malih količina tečnosti (normi). Korišćena norma tretiranja nije od značaja sve dok je broj deponovanih kapljica (pokrivenost površina) dovoljno visok.41% odnosno 32. fungicida i herbicida. brže prodiru u biljku. primenom standardnih orošivača sa kvalitetnim rasprskivačima. primenom vučenog orošivača bi se mogle omogućiti sledeće vrednosti izvedene pokrivenosti: najviše čak 114. Prema navodima Novaka. Što je veći broj kapljica prisutan na jedinici površine (cm2) veća je i efikasnost. u zaštiti zasada jabuka. potrebne količine preparata na meti. Upotreba srednjih (500–1000 l/ha) i niskih količina tečnosti (200–500 l/ha) u odnosu na standardnu količinu (1000–1500 l/ha) zasniva se na metodi CRV (conventionally reducing volume). čime se uz istu potrošnju pesticida (dozu) značajno pojeftinjuje i ubrzava proces aplikacije. optpornije su na spiranje putem kiše. Radi se o poboljšanoj metodi orošavanja na konvencionalan način sa redukovanim normama tretiranja.38% kod druge sa srednjom količinom. što se može pored ostalog ostvariti ugradnjom dodatnog samočistećeg filtera kao četvrtog u sistemu 302 . omogućuju se velike uštede u manipulaciji sa tečnošću a time povoljniji ekonomski rezultati uz bolju zaštitu životne okoline. dobar fitoterapeutski učinak i za okolinu prihvatljiv tretman može se ostvariti samo onda ako orošivači ostvaruju preciznu depoziciju što je sa srednjim i niskim normama teže postići nego sa standardnim. Aplikacija radne tečnosti veće ili visoke koncentracije zahteva pojačano mešanje (kvalitetno hidraulično ili hidraulično i pneumatsko) kao i precizno filtriranje rastvora. u povoljnim vremenskim uslovima. Navedeni osnovni princip važi kod insekticida. U unutrašnjosti krune. Drugi uticajni činilac na biološku efikasnost pri tretiranju je pokrivenost ciljanih površina pojedinačnim kapljicama radne tečnosti. Time se uštede velike količine vode a samim tim i energije potrebne za njen transport. uz ispunjenje bezbednosnih uslova vezanih za okolinu i rukovaoca agregata.

u povoljnim vremenskim uslovima. M. 2004. u zaštiti zasada jabuka. 3. 1990. omogućuju se velike uštede u manipulaciji sa tečnošću a time povoljniji ekonomski rezultati uz bolju zaštitu životne okoline. CIBA GEIGY Limited. S. International Training Course in Ground and Aerial Application for Plant Protection and Biotehnical Products. 19–24.. Quality and care work with midle (500–1000 l/ha) and small liquid value (200–500 l/ ha) compare with standard value (1000–1500 l/ha) will give us quality of treating without different on standard which will be important.: Kvalitet zaštite zasada jabuka u zavisnosti od norme tretiranja. M.: Novi sistemi aplikacije u praksi. s. 3. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih i malih količina tečnosti (normi). BUGARIN. može se zaključiti: Upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardne količine (1000–1500 l/ha) mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju. Agrotehničar. sprayers. NIKOLA ĐUKIĆ. 303 . R. Agrotehničarev eksploatacijski priručnik. NOVAK.. Novi Sad. Basle Agricultural Division Application Advisory Service. Les Barges (Vouvry). Key words: norm treatment. rational orchard protection.: Šest godina iskustva u zaštiti trajnih nasada smanjenom količinom vode. br.ZAKLJUČAK Na osnovu sopstvenih ispitivanja kvaliteta zaštite zasada jabuka u zavisnosti od norme tretiranja.. Agrotehničar br. doktorska disertacija. LERCH: ORCHARD SPRAYING.l Switzerland. primenom standardnih orošivača sa kvalitetnim rasprskivačima. s. Zagreb. 1990. 8–11. Volume 1. INFLUENCE OF TREATMENT NORM ON RATIONAL ORCHARDS PROTECTION RAJKO BUGARIN. Determinate quality of treating was made with especialy water-sensitive plate. ALEKSANDAR SEDLAR Summary In this paper the aim was on reasearch quality of treating orchard with sprayers which works with different value of liquied. LITERATURA BERČIĆ.

MIRKO BABIĆ. Rastvorak koji je ušao u sastav voća deluje i kao sredstvo za konzervaciju. osmoza. Empirijska jednačina. Departman za poljoprivrednu tehniku. IVAN PAVKOV1 IZVOD: Osmotska dehidracija je u prezentovanim rezultatima istraživanja iskorišćena kao proces za pripremu voća za kombinovano sušenje. mr Ivan Pavkov. 2002. kao i koncentracije rastvora od 70–85% od zasićenja za date temperature rastvora. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof. 2004). te je konačna vlažnost proizvoda viša u odnosu na ravnotežnu. Prilikom snižavanja vlažnosti materijala dolazi u isto vreme i do migracije molekula rastvorka u uzorak. dr Ljiljana Babić. Osmotsko sušenje kajsije (Prunus armeniaca) je obavljeno preko seta testova u laboratorijskim kontrolisanim uslovima. prof. NOVI SAD OSMOTSKO I KONVEKTIVNO SUŠENJE VOĆA LJILJANA BABIĆ. konvektivno sušenje.ac. je urađena uz pomoć regresione analize. 2001. 2006. skladištenje plodova u staklenoj ambalaži pri sobnim uslovima je uspešno. Ključne reči: Voće. Babić Ljiljana i dr. ns. Kowalska Hana. UVOD Osmotska dehidracija je jedan od mogućih načina pripreme voća za za konvektivno sušenje (Torreggiani Danila. ANOVA analiza je pokazala da su temperatura i koncentracija rastvora uticajni faktori tokom osmotskog sušenja. koja predviđa promene srednje vlažnosti polutki kajsije tokom vremena u funkciji od temperature i koncentracije rastvora. stoga zadržava lepši i svežiji izgled (Peiro-Mena i dr. Na osnovu iskustva u istraživačkom radu sa kombinovanim osmotskim i konvektivnim sušenjem kajsije (Babić Ljiljana i dr. redovni profesor. Jednačina je validna za temperature rastvora od 45–55°C. 2000).„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. asistent. Zbog toga ne postoji izrazita kontrakcija zapremine ćelija materijala. dr Mirko Babić. Srednje vrednosti vlažnosti uzoraka polutki su dobijene na osnovu merenja i koriščene su za dalje statističke analize. Polutke kajsije tri sorte „novosadska rodna“. 56. 6 (2007) STR. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. što ima pozitivan efekat pri kasnijem konvektivnom dosušivanju. Torres i dr. ljbab@polj. „kečkemetska ruža“ i „ambrozija“ su bile predmet istraživanja. 2001. 2006). redovni profesor. Finalni proizvodi osmotski i konvektivno sušen. 304–313. kajsija (Prunus armeniaca).yu 304 . Trg D. Obradovića 8.

najčešće konvektivnim putem (Fernandes i dr. zastupljen u našima krajevima još od doba Turaka. Usvojena su takođe i dva nivoa ovog uticajnog faktora i to 45°C i 55°C. Babić Ljiljana i dr.Osmotska dehidracija je star proces. na papirnom ubrusu oceđeni i ulagani u jednom sloju na tave konvektivne pilot sušare. 2007). Odnos rastvora i voća je bio 14: 1. Na osnovu preporuka (Taylor 1995) sagorevano je 4 grama sumpora po likogramu svežeg voća. Ona se dešava zbog razlike u koncentracijama molekula vode u voću i u rastvoru (Barat i dr. U isto vreme se dešava migracija rastvorka iz rastvora u uzorak. odstranjivanje koštice i pažljivo odlaganje polutki u jedan kontejner. potrebno ga je dosušiti. uzorci polutki kajsija su vađeni iz osmotske sušare. 2001. pre svega u cilju sprečavanja enzimatskog tamnjenja (Rastogi i dr. poznato je da pre konvektivnog sušenja voće zahteva neku tehnološku operaciju pripreme. gde su se tretirale u trajanju od dva sata. a različitost u fizičkim i hemijskim osobinama materijala usloviće različite flukseve materije (Chenlo i dr. MATERIJAL I METOD Istraživanja uticaja temperature i koncentracije rastvora vode i saharoze na migraciju molekila vode iz voća su obavljena pri laboratorijskim uslovima. Nakon toga je obavljeno polovljenje nožem. 2005). Da bi se došlo do više saznanja o povezanosti i međusobnom uticaju ova dva procesa kod kajsije. sa kojom se proizvod ne može čuvati duže vreme. Plan testova je napravljen na osnovu izbora uticajnih faktora za tri sorte kajsije i to „ambrozije“. To su na primer spremanje voća u obliku slatka ili povrća u obliku turšije. Cilj ovih istraživanja je prikupljanje novih informacija o ponašanju kajsije tokom osmotskog sušenja. Sutar i dr. Suština procesa je migracija molekula vlage u tečnoj fazi iz proizvoda koji je potopljen u rastvor. Pošto nakon osmotske dehidracije u voću ostaje još dosta vlage. Proces se prekida izjednačavanjem koncentracija. Naime. 2006) ili primenom neke druge energije (Erle i dr. Rastor je bio mešavina vode i šećera. pristupilo se laboratorijskim merenjima. Postavljena je hipoteza koju treba dokazati ili opovrgnuti da temperatura i koncentracija osmotskog rastvora imaju uticaj na brzinu otpuštanja molekula vode iz plodova. Sledeći cilj je da se ustanovi kvalitativna povezanost uticajnih faktora na proces matematičkim modelovanjem. polutke u se ručno vadile i ispirale mlazom vode. 2006). Ostavljene su na prosušivanju u potom ulagane u korpu osmotske sušare. Nakon toga. 2007.85 od vrednosti zasićenja na izabranim temperaturama rastvora. Dva nivoa concentracije šećera u rastvoru su korišćena tokom testova i to 0.70 i 0. Osmotska dehidracija se može sprovesti kao način pripreme sa zadovoljenjem prethodnog stava o tamnjenju. Naučni pristup ovom obliku konzerviranja je skorašnjeg datuma. Testovi osmotske dehidracije polutki kajsija izvođeni su u polu industrijskoj sušari (slika 1) projektovanoj u Departmanu za poljoprivrednu tehniku Poljoprivrednog fakuteta. 305 . Sutar i dr. koji je zatim odlagan u priručnu komoru za sumporisanje. Nakon dva sata. Analiza rezultata merenja fizičkih veličina tokom testova i njihova obrada će se uraditi uz pomoć odgovarajućih statističkih metoda. 2006. „novosadske rodne“ i „kečkemetske ruže“ Procedura je bila sledeća: sveži plodovi svih triju sorti su ručno prane pod mlazom tekuće vode i ostavljena u jednom sloju da se suše. najčešće vode i nekog rastvorka. a izlaganje sumpor dioksidu je trajalo 4 sata. 2001).

Svi uzorci kajsija nakon sumporisanja i osmotskog sušenja su takođe dosušivani u konvektivnoj sušari.Sl. tako da su ostvareni rezultati merenja uporedivi. 1. 306 . Ova sušara je stojala na vagi tako da se promena mase tokom procesa mogla kontinualno pratiti. Jedan uzorak polutki „novosadske rodne“ je nakon acidifikacije odmah stavljen u konvektivnu sušaru. 1. Osmotska i konvektivna pilot sušare Fig. Vlažnost uzorka na kraju konventivnog sušenja je izračunana na osnovu poznavanja početne vlažnosti kajsija i početne mase. Temperatura i brzina kretanja vazduha u ovoj sušari su bili isti tokom svih testova. te je nakon toga uzorak iseckan i odlagan u laboratorijsku sušnicu na 70°C. a zabeležena je nakon svakih 15 minuta rada. sve dok se u dva uzastopna merenja mase nije pojavila konstatna vrednost. Osmotic and batch convective pilot dryers Sačinjen je plan izvođenja testova (tabela 1) i to tako da se za svaku kombinaciju uticajnih faktora obavi eksperiment sa tri četiri ponavljanja. Papirni ubrus je korišćen za eliminisanje spoljašnje vlage. Praćenje promene vlažnosti polutki kajsija tokom osmotske dehidracije je rađeno tako što je svakih 15 minuta izuziman uzorak.

13 15 c=0. Međutim u drugom satu se pojavljuje značajnija razlika u otpuštanju molekula vode kod uzoraka koji su bili u rastvoru više koncentracije – 85% u odnosu na maksimalnu za datu temperaturu rastvora. Time je deo hipoteze dokazan.Tab.183 0. 1. t=55°C.85 5 9 18 REZULTATI I DISKUSIJA Izmerene srednje vrednosti vlažnosti polutki voća tokom svakih 15 minuta osmotskih testova su sređene tabelarno i grafički. odgovarajuća statistička metoda je korišćena.90 78. c=0. 2. a na sličan način je dokazan i uticaj temperature rastvora na migraciju molekula vode iz uzoraka.70) Vreme Time τ (min) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 15 30 45 60 75 90 105 120 Vlažnost Moisture content w (%) 85. Tab. 307 .170886 u okviru verovatnoće od 95%. Konstatuje se da je izračunati kriterijum F = 4. c=0.81 73.15 77. 11 i 18 su takođe uzeti u obzir.60 76.054 0.037 0.58522.132 0.162 0.79 74.12 17 c=0. Rezultati merenje na jednom primeru testa broj 3 su dati tabelarno (tabela 2). Da bi se dokazala hipoteza o uticaju koncentracije i temperature rastvora na migraciju vlage iz uzoraka.70) Table 2.147 0. The plan of tests Sorta Apricot Variety Ambrozija Novosadska rodna Kečkemetska ruža Testovi – Tests t=45°C c=0.000 0. t=55°C.099 0. što je veće od Fcrit = 4.57 Promena vlažnosti Moisture changes Δw/Δτ (%/min) 0. Test broj 3 („ambrozija“. Testovi 9. se vidi da je trend krivih prilično sličan tokom prvog sata osomoze bez obzira na koncentraciju rastvorka.54 83.050 Sa slike 2. Prvi korak je bio analiza uticaja koncentracije (70% i 85%) pri istoj temperaturi rastvora od 55°C. Test No 3 („ambrozija“.11 14 t=55°C c=0. Plan testova Table 1. ANOVA statistička metoda je upotrebljena za obradu podataka i rezultati su prikazani u tabeli 3.85 4 7.11 80.7 2 10.7 3 8.33 72. Grafički prikaz podataka merenja za sva četiri testa je na slici 2.

te se neće u ovom radu analizirati.040491 F crit 4.114286 0. Tumačenje za ovu pojavu je ra308 . Naime. pri istim uslovima eksperimenta. 2. Srednje vrednosti vlažnosti kajsije tokom osmotske dehidracije pri temperaturi rastvora od 55°C i koncentraciji od 0. Rezltati ANOVA statističke analize Table 3.002117 0. The results of ANOVA statistical analyse SUMMARY Groups Column 1 Column 2 ANOVA Source of Variation Between Groups Within Groups Total SS 0. Međutim.005271 F 4.2. planom eksperimenta ovaj uticani faktor nije uzet u obzir.008425 Već grubom analizom dobijenih rezultata merenja predstavljenih kao grafici uočio se i uticaj sorte na brzinu otpuštanja molekula vode.85 Fig.828568 2.182294 df 1 30 31 MS 0.707988 Average 0.169249 Variance 0.024168 0. Na slici 3 su date ovako izračunate krive za „kečkemetsku ružu“ (test 18) i za „novosadsku rodnu“ (testovi 9 i 11).158126 0.85 Tab.Sl.585222 P-value 0.70 i 0. Uočava se da sorta „kečkemetska ruža“ mnogo brže otpušta molekule vode. gde je wpoč – početna vlažnost uzorka i wtr – trenutna vlažnost uzorka (%) za neki posmatrani vremenski trenutak.170886 Count 16 16 Sum 1. Može se zaključiti da se u budućim istraživanjima obuhvati i njegov značaj. 3.024168 0. izračuvanjem takozvane relativne promene vlažnosti (wpoč-wtr/wpoč). Mean values of apricot moisture content during osmotic dehydration for solution temperature of 55°C and concentrations of 0.70 and 0. vidi se različito ponašanje sorti.

a njeni parametri su: A = 0. n1. A – koeficijent koji zavisi od uslova eksprimenata. c – koncentracija rastvora (– ili %).218. co – koncentracija rastvora na liniji zasićenja za datu temperaturu rastvora (– ili %). w – trenutna vlažnost (%).079241. usvaja se 20°C. . a standardno odstupanje je 0. n3 = 0. Nakon testiranja obe jednačine. Odgovarajuće regresione jednačine za konkretak slučaj bi bile: Δw = wo-w = Aτn Δw = wo-w = Aeτn gde je: wo – početna vlažnost uzorka (% u odnosu na vlažnu bazu).374136. Nakon unošenja uticajnih faktora na proces jednačine su: Δw = wo− w = Aτn1 (t/to) n2 (c/co) n3 w = wo− [Aτn1 (t/to) n2 (c/co) n3] .312012. Prema nekim predhodnim istraživanjima (Stefanovic i dr.1 Δw = wo− w= Aeτn1 (t/to) n2 (c/co) n3 w = wo− [Aeτn1 (t/to) n2 (c/co) n3] .2 gde je: to – referentna temperatura. koje opet bitno utiču na energiju veze vlage i suvog skeleta. konstatuje se da jednačina [1] ima bolji koeficijent korelacije. Sl. 1995.zlika u sastavu u strukturi pojedinih sorti. Kowalska i dr. Testovi 9 i 11-novosadska rodna Kvalitativna povezanost uticajnih faktora na osmotsko sušenje polutki kajsije će se obaviti primenom regresione analize.. n1 = 0. 3. n2. Konačni izraz je empirijska jednačina: 309 .881154. Relatively moisture content changes of samples during time Test 18-kečkemetska ruža.. τ – vreme (min). R = 0. a naročito u rasporedu mikro i makro kapilara. n2 = 1. Relativne promene vlažnosti uzorka tokom vremena Fig. t – temperatura rastvora (°C).96726394. 3. 2001) eksponencijalne funkcije tipa: Y = Axn Y = Aexn bi najbolje opisale ovu pojavu. n3 – eksponenti.

310 . uzorci su dosušivani u konvektivnoj pilot sušari. Sl.3741 (c/co) °.85). Obe sorte pri istom režimu sušenja imaju skoro istovetan intenzitet i trajanje perioda zagrevanja materijala. to jest računanjem mihovih promena u jednakim vremenskim intervalima dobijene su kinetičke krive brzine sušenja za iste testove (slika 6). Može se konstatovati da je i pri konvektivnom sušenju ponašanje sorti slično kao pri osmozi. Emphyrical regression curve versus experimental data curve of test No 4 Nakon osmotskog tretmana. i to naročito kod bio materijala kao što je voće. Hemijski i fizički sastav „kečkemetske ruže“ omogućuje joj lakše napuštanje molekula vlage u okolinu. a brzina kretanja vazduha za sušenje u neporemećenom preseku pre ulaska u sloj uzorka konstantna). koji se karakteriše stalnim povišenjem brzine sušenja (slika 6). Na slici 5 su kinetičke krive sušenja dobijene analiziranjem promene mase uzorka pri istim uslovima (temperatura vazduha za sušenje je bila 60°C. Integraljenjem ovih podataka. Rezultati merenja su statistički obrađeni i predstavljeni tabelarno i grafički. Regresiona jednačina [3] je proverena tako što je uporešena sa rezultatima merenja dobijenim tokom testa broj 4 (t = 45°C.0792 τ°. Nakon toga nastaje karakterističan period opadajuće brzine sušenja koji može da ima više pikova. c = 0.88115 (t/to) 1. „Novosadska rodna“ je pri laboratorijskim merenjima imala izraziti period konstantne brzine sušenja posle izvesnog vremena (nakon 3 sata sušenja). bez obzira da li je to rastvor ili okolni vazduh. Regresiona kriva na osnovu empirijske jednačine u rezultata merenja u testu 4 Fig.4. Očigledno je da empirijska regresiona jednačina relativno dobro pokriva rezultate merenja.312°] 3 koja opisuje ponašanje polutki kajsije pri otpuštanju molekula vode za vreme osmotske dehidracije kada je temperatura rastvora 45–55°C i koncentracija rastvora 70–85%. Rezultati su dati grafički na slici 4.w = wo− [0. Merenja mase uzoraka na svakih 15 minuta je obavljeno i u oovom slučaju. 4. osim u prvih pola sata i poslednjih 15 minuta trajanja procesa.

Convective drying rate curves --▲-–test 14 (kečkemetska ruža). što uslovljava brze postizanje izlazne vlažnosti. 311 . kada nastaje ponovo opadajući trend.5.–-●-–test 8 (novosadska rodna) Sl. Convective drying curves --▲-–test 14 (kečkemetska ruža). 6. 5.Sl. Konvektivne krive brzine sušenja Fig. Krive konvektivnog sušenja Fig.6.–-●-–test 8 (novosadska rodna) Trend lakšeg otpuštanja vlage kod „kečkemetske ruže“ se pokazao nakon perioda konstantne brzine sušenja.

časopis PTEP. J. projekta evidencionog broja BTN–341‚002B pod nazivom “PROIZVODI OD SUŠENOG VOĆA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. M. temperatura i koncentracija rastvora sukcesivno. LJILJANA.88115 (t/to) 1. p. PAVKOV I: Kombinovano osmotsko i konventivno sušenje kajsije. 179–184. Vol 6 (2002) 1– 2: 1–4. Empirijski izraz se dobro slaže sa rezultatima merenja testova obavljenih na kontrolisanom laboratorijskom nivou. I.04. 1–3. Ona se tumači razlikama u sastavu pojedinih sorata i različitim rasporedom mikro i makro kapilara u voćnom tkivu.3741 (c/co) °. Posebna pažnja je posvećena promenama koje se dešavaju u voću prilikom osmotske dehidracije. LJILJANA. BABIĆ. LITERATURA BABIĆ LJILJANA. CHIRALT: Modeling of simultaneous transfer and structural changes in fruit tissues.2005. Vol 7 (2006) 1–2.ZAKLJUČAK Osnovni cilj istraživanja koji su prezentovani u radu je prikupljanje informacija o ponašanju polutki kajsija tokom kombinovanog osmotskog i konvektivnog sušenja. PAVKOV.. BARAT. Časopis PTEP. BABIĆ.312°] gde su τ. pp 12–16. Smatra se da će rezultati istraživanja upotpuniti bazu podataka o ponašanju kajsije tokom osmotske dehidracije. ustanovljena je uz pomoć statističke metode empirijska jednačina koja opisuje efekat koji imaju faktori na smanjenje vlažnosti. M. BABIĆ. M: Osmotic and Air Drying of Apricot.M. BABIĆ. Konstatovana je razlika u načinu otpuštanja vlage tokom osmotske dehidracije u zavisnosti od sorte. (2004) 8: 1–2. s obzirom da su testovi rađeni sa „novosadskom rodnom”. a koja će poslužiti za projektovanje industrijskih postrojenja. Savremena poljoprivredna tehnika. „kečkemetskom ružom” i „ambrozijom”. BABIĆ LJILJANA. Republike Srbije. Slovenska polnohospodarska Univerzita v Nitre.: Nova tehnologija pripreme i sušenja kajsija. Pošto je dokazana alternativna hipoteza o uticaju koncentracije i temperature rastvora na migraciju molekula vode iz voćnog tkiva. 49 (2001) 77–85. B: Sušenje kajsije. BABIĆ LJILJANA.0792 τ°. Vol 29 (2004) 4. osim u početnih pola sata trajanja testa i poslednjih 15-tak minuta. PAVKOV I: Osmotsko sušenje kajsije u zavisnosti od temperature i koncentracije rastvora. kod kojih će glavni cilj biti proizvodnja suvog voća primenom neagresivnog i energetski racionalnog postupka. 2002. Regresiona jednačina važi za raspon temperatura rastvora od 45–55°C i raspon koncentracija od 70–85% od vrednosti na liniji zasićenja za date temperature rastvora. KARADŽIĆ. u formi: w = wo− [0. BABIĆ. t i c – vreme. od 1. Proceedings of the International Scientific Conference “Agrotech Nitra 2002”. 1–3. BABIĆ M. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. 312 . BABIĆ M. Journal of Food Engineering.. FITO P. Časopis PTEP.

IVAN PAVKOV Summary Osmotic dehydration have been used as pre treatment procedure for fruits combined drying in this study. M: Praktična primena osmotskog sušenja kod poljoprivrednih proizvoda. Journal of Food Engineering. Paper No 056158. MARTINEZ-NAVARRETE N: Compositional and physicochemical changes associated to successive osmofehydration cycles of pineapple. „kečkemetska ruža” i „ambrozija”. OSMOTIC AND CONVECTIVE FRUITS DRYING LJILJANA BABIĆ. ERLE U. OLIVEIRA E: Optimization of osmotic dehydration of bananas followed by air-drying. Three varieties of apricot halves were empoyed.CHENLO. Institute of Food and Agricultural Sciences. Apricot (Prunus armeniaca) osmotic drying set of tests was conducted under controlled condition in laboratory. 49 (2001) 247/253 TAYLOR SANDRA: Drying Foods in Costal Florida. This equation is valued for solution temperature 45°C and 55°C.. Journal of Food Engineering. CAMACHO M. VAZQUES G: Osmotic dehydration of chestbut with sucrose: Mass transfer processes and global kinetic modeling. MIRKO BABIĆ. Journal of Food Engineering. RAGHAVARAO K: Combined effect of γ-irradiation and osmotic pretreatment on mass transfer during dehydration. CHIRALT A: Influence of process conditions on mechanical properies of osmotically dehydrated mango. SCHUBERT H: Combined osmotic and micsowave-vacuum dehydration of apples and strawberries. NAYAK C.Revija “Agronomska saznanja”. Journal of Food Engineering. Journal of Food Engineering. Journal of Food Engineering. „novosadska rodna”. convective drying. SUGUNA K. 2005 ASAE Annual International Meeting. TORREGGIANI DANILA. FERNANDEZ-HERRERO C. PRASAD S: Fruidizeb bed drying of osmotically dehydrated onion slices of suitable drying model. pp 31. Current mean values of samples moisture content were obtained by measurement equipment and used as data base for further statistical analysis. M. ESCRICHE I. SUTAR P. pp 2–7 SUTAR P. 74 (2006) 240–246. 77 (2006) 188–193. physical and structural effects. 77 (2006) 1059–1063 STEFANOVIC. MOREIRA R. Key words: Fruits. RASTOGI N. 313 . UROSEVIC. LENART A: Mass exchange during pretretment of vegetable. 2005. 49 (2001) 193–199. 49 (2001) 137–140 PEIRO-MENA R. 78 (2007) 756–774. FERNANDES F. Journal of Food Engineering. F. Empirical equation which predict the changes of apricot halves moisture content in the time as a function of solution temperature and concentration was derived by the means of regression analysis. osmosis. University of Florida. 1995. GUPTA D: Mathematical modeling of mass transfer in osmotic dehydration of onion slices. TALENS P. USA. RODRIQUES S. Journal of Food Engineering. ANOVA statistical analysis proved that solution temperature and concentration are influential factors onto osmotic drying. Vol 5 (1995). 77 (2006) 842–849. KOWALSKA HANA. GASPARETO O. 78 (2007) 90–97. as well as for solution concentration of 70% and 85% of saturated solution for chosen solution temperature. TORRES J. apricot (Prunus armeniaca). Journal of Food Engineering. BERTOLO: Osmotic pre-treatments in fruit peocessing: chemical.

materijal i metod rada. važniji rezultati i zaključak (maksimalno 500 znakova). ZAKLJUČAK (bold). označava se Footnote. Tekst normal. Font Size 10 (Justify).2 cm. Justify. sa jednim razmakom ispod naslova. sa jednim razmakom ispod naslova rada. (komandom Insert Footnote). Za kucanje rada koristiti font Times New Roman. Naslov spustiti ispod gornje margine sa 4 entera. R. a maksimalno 6 reči. centrirano. Font Size 10. Redosled radova je po abecednom redu početnog slova prezimena prvog autora. a pisanje početi u petom redu. IME I PREZIME autora se pišu velikim slovima (normal). M. uključijući tabele. Treba da sadrži i kratak izvod na engleskom jeziku (summary). REZULTATI (bold). PIVKO. J. Bottom 8. Right 4. sa jednim razmakom ispod naslova. Font Size 10. u superskriptu. Justify. Ključne reči: minimalno 3. pregledni radovi i prethodna saopštenja.6 cm (Format → Paragraph → Indents and Spacing → Special → First Line 0. Rad se piše na srpskom jeziku. BUDINČEVIĆ. grafikone. centrirano. Margine: Top 2.7 cm. Font Size 10. OBERFRANC. može da ima maksimalno 6 kucanih stranica. STANČIĆ. A. crteže i fotografije. 10 pt. latiničnim pismom. Tekst normal. ŠAHINOVIĆ. centrirano. Font Size 10.0 cm. Font Size 10. Font Size 10. sa jednim razmakom ispod naslova. iznad imena zadnjeg autora. IZVOD: (italik). Font Size 10. GRAFENAU. zvanje i ustanova u kojoj rade pojedini autori. u kojoj se navodi titula. Ispod izvoda. bez numeracije! Tekst literature Font Size 9. Biotehnologija u stočarstvu.6).. normalnog proreda (Single Space). Tekst normal. ime i prezime. LITERATURA (bold). sa jednim razmakom ispod naslova. Justify poravnanje sa uvlakom prvog reda 0. centrirano. P. A4 formata (Portrait).. Font Size 10. 314 . UVOD (bold).: Ovulacija i fertilitet nazimica kod sinhronizacije estrusa preparatom Regumate. centrirano. Tekst normal.. Font Size 10. NASLOV RADA se piše velikim slovima (bold). sa jednim razmakom ispod naslova. 16 (3–4) 49–54 (2000). objavljuju se originalni naučni radovi. B. Left 4. DISKUSIJA (bold). Font Size 10. Celokupan tekst rada... centrirano. Justify.2 cm. MATERIJAL I METOD RADA (bold). sheme. Font Size 11. U izvodu se daju osnovni cilj.UPUTSTVO AUTORIMA ZA PISANJE RADOVA U ČASOPISU “SAVREMENA POLJOPRIVREDA” U časopisu „Savremena poljorivreda“. Tekst normal. Oznakom 1. sa jednim razmakom ispod imena i prezimena autora rada. centrirano. Font Size 10. centrirano. Justify. Font Size 10. Justify.

možete naći i na sait-u Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (http: // polj. engleski italik). Fotografije. Tabele se stavljaju na određeno mesto u tekstu. centrirano.ns. zavisno od godišnje sezone (Font Size 9. napisati naslov ili opis fotografije. grafikoni) i na 3. – ako je više od dva autora. IME I PREZIMA AUTORA. dati u posebnom prilogu (izvorni format faila – TIF. velikim slovima (normal). malim slovima. god. Novi Sad.ac. onda (Stančić i Šahinović. zaglavlja (tekst) i podtekst u tabelama. Tabele treba da budu jasne. grafikone i sheme.Posle literature. Na primer: Graf. (bold). Koncentracije spermatozoida u ejakulatu nerast. crteži. treba da budu napisani na srpskom i engleskom jeziku (srpski – normal. Graph. Tekst rada neće biti podvrgnut jezičkom lektorisanju.yu/). crteža. kako na srpskom. 1995). molimo autore da svoje radove napišu gramatički korektno. tako što će se. Tekst.5’’ Disketi (90 mm) ili na CD. 1. napisati kratak sadržaj na engleskom jeziku i to: NASLOV.: ++021/450-355 Svim autorima se zahvaljujemo na saradnji. u tekstu. Stančić i sar. Key words: malim slovima. Summary. Glavni i odgovorni urednik Prof. centrirano. Font Size 10. velikim slovima (bold). Zbog toga. (normal) Justify. dr Milan Krajinović 315 . normal). crteže. Font Size 10. Radovi. sa svim prilozima (fotografije. (2005). a u tekstu rada naznačiti mesto na kome treba da budu štampane. Obradovića 8 21000 Novi Sad Tel. 16.11. Rad se dostavlja uredništvu časopisa u 2 štampana primerka. Font Size 9. Naslov. Ako su samo dva utora. koji nisu napisani striktno po ovom uputstvu. ili vektorski format sa slovima pretvorenim u krive – CDR. JPG sa 300 dpi. centrirano. Font Size 10. sheme. što jednostavnije i pregledne. sheme. Sperm concentration in ejaculates according to seasons of year (Font Size 9. AI). neće biti prihvaćeni za štampu! Ovo uputstvo. tako i na engleskom jeziku. Font Size 10. kao i jedan primer pravilno odštampanog rada u časopisu “Savremena poljoprivreda”.2005. Ili. Radove poslati na adresu: Uredništvo časopisa “Savremena poljoprivreda” Poljoprivredni fakultet Trg D. 2005). italic) Citiranje autora u tekstu radu: (Stančić i sar. 1.

GRAFENAU. SUMMARY: (italic). 10 pt. The summary presents the basic objective. Margins: Top 2. Justify. M. Below the summary. surveys and former reports. P. Font Size 10. Justify with a single space below the title. The whole script of the paper. For typing the paper the Times New Roman font.0 cm. Biotechnology in livestock breeding. Justify with the indent of the first line 0. RESULTS (bold). B. With mark 1.INTRODUCTIONS TO AUTHORS ON WRITING PAPERS FOR THE JOURNAL “CONTEMPORARY AGRICULTURE” The journal “Modern Agriculture” publishes original scientific papers. with a single space below the title. INTRODUCTION (bold). Text normal. THE PAPER TITLE is written in bold letters. Font Size 10. with a single space below the paper title.. A paper is written in Serbian. Text normal. 316 . the material and method of the study. THE NAME AND SURNAME of the authors are written in normal letters.: The ovulation and fertility in suckling pigs at the synchronization of estrus with Regumate. LITERATURE (bold). Font Size 10. drawings and photographs. centred. including tables. centred. centred.7 cm. SAHINOVIC. should be used. the name and surname. Right 4. Font Size 10. schemes. graphs.. (click Insert Footnote) above the name of the last author. can have 6 typed pages at the maximum.6). CONCLUSION (bold).Left 4. in superscript.2 cm.2 cm. in single spacing. centred. OBERFRANC. centred. A. Font Size 10. the significant results and the conclusion (500 characters maximum). Text normal. Justify with a single space below the title. STANCIC. Font Size 10. Font Size 10. MATERIAL AND METHOD OF THE STUDY (bold). stating the title. the rank and the institution in which the respective authors are employed..6 cm (Format → Paragraph → Indents and Spacing → Special → First Line 0. Key words: minimum 3 and maximum 6 words. Font Size 10 (Justify) with a single space below the name and surname of the author of the paper. centred. Font Size 10. PIVKO. Font Size 10.R. the Footnote is marked. Font Size 10. It should comprise a short summary in English. J. DISCUSSION (bold). Text normal. Font Size 11. Font Size 10. Justify with a single space below the title. Portrait. centred. BUDINCEVIC. in Latin alphabet. Justify with a single space below the table. 16 (3–4) 49–54 (2000). centred. The title should be lowered below the upper margin clicking enter 4 times and writing should be commenced in the fifth line.. Font Size 10.. Text normal. Bottom 8.

and the place where they are to be printed should be marked in the text. Summary. Therefore. Sperm concentration in ejaculates according to seasons of year (Font Size 9. as simple and neat as possible. Graph. 2005) – if there are more than two authors. with 300 dpi. For instance: Graf. 1. centred. should be in Serbian and English (Serbian – normal. in capital letters (normal). The tables are set in a specific place in the text. graphs and schemes. These introductions to autors and one sample of the correct printed paper in the Journal “Contemporary Agriculture”. The photographs. in capital letters (bold). should be given in a separate supplement (an original file format –TIF. drawing or scheme. Or – Stančić et al. italic). Justify.5” floppy disc or on CD. Font Size 10. Font Size 10. drawings. AI). Font Size 10. The text of the paper will not be proof-read.The order of papers is arranged according to the alphabetical order of the initial letter of the surname of the first author. Text. NAME AND SURNAME OF AUTHORS. Editor-in-chief Prof. by writing in the text the caption of the photograph. 1. The paper is submitted to the editor’s office of the journal in 2 printed copies. Key words: in small letters. The tables should be clear. Obradovića 8 21 000 Novi Sad Phone: ++ 021/450-355 We are grateful to all the authors for their cooperation.ns. graphs) and on 3. (2005). schemes. If there are only two authors. with all the supplements (photographs. The papers which have not been done in accordance with these instructions will not be considered for publishing. After the literature a short table of contents should be written in English as follows: TITLE. The titles. Font Size 10 (normal). in small letters (bold). drawings. zavisno od godisnje sezone (Font Size 9. 1995). or a vector format with letters turned into curves – CDR. Literature text Font Size 9. centred. you can find on the web site: http: //polj. The papers should be sent to the following address: The editor’s office of the journal “Contemporary Agriculture” The Faculty of Agriculture Trg D. Font Size 9. Dr. we ask the authors to write their papers grammatically correct both in Serbian an English.yu/ (Faculty of Agriculture in Novi Sad). normal). Koncentracije spermatozoida u ejakulatu nerasta. centred. JPG. then – (Stančić and Šahinović. English –italic). without numbering. Milan Krajinović 317 . Citing the authors in the paper: Stančić et al. headings (text) and subtext in tables.ac.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful