YU ISSN 0350-1205 Časopis za poljoprivredu „SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ Adresa: Bulevar oslobođenja 81, 21000 Novi Sad, Srbija Telefoni: 021/6621-870, 021/6621-555; Fax: 021/6621-727 Journal of Agriculture “CONTEMPORARY AGRICULTURE” Adress: Bulevar oslobođenja 81, 21000 Novi Sad, Serbia Phones: 021/6621-870, 021/6621-555; Fax: 021/6621-727 Glavni i odgovorni urednik/Editor-in-Chief: Prof. dr Milan Krajinović (Novi Sad) Urednici/Editors: Prof. dr Blagoje Stančić (Novi Sad) Dipl. ing. Julkica Crnobarac (Novi Sda) Pomoćnik urednika/Assistant Editor: Doc. dr Vesna Rodić (Novi Sad) Uredništvo/Editorship: Prof. dr Ratko Nikolić (Novi Sad), Prof. dr Petar Erić (Novi Sad), Prof. dr Branko Konstantinović (Novi Sad), Prof. dr Milenko Jovanović (Novi Sad), Prof. dr Zoran Keserović (Novi Sad), Prof. dr Milan Popović (Novi Sad), Prof. dr Stanimir Kovčin (Novi Sad), Prof. dr Jelena Ninić-Todorović (Novi Sad), Prof. dr Mladen Gagrčin (Novi Sad), dr Klašnja Bojana, nauč. sav. (Novi Sad), Doc. dr Radovan Savić (Novi Sad), Prof, Prof. dr Gordana Šurlan-Momirović (Zemun), Prof. dr Marian Bura (Temišvar), Prof. dr Refik Šahinović (Bihać). Izdavački savet/Editorial council: Prof. dr Radovan Pejanović (Novi Sad), Prof. dr Miroslav Malešević (Novi Sad), Dipl. ecc. Gordana Radović (Novi Sad), Prof. dr. Lazar Kovačev (Novi Sad), Jovan Crnobarac (Novi Sad), mr Goran Stanković (Zemun), Prof. dr Vitomir Vidović (Novi Sad), Prof. dr Branka Gološin (Novi Sad), Prof. dr Saša Orlović (Novi Sad), Prof. dr Nedeljko Tica (Novi Sad), Prof. dr Nikola Đukić (Novi Sad), Prof. dr Dragan Glamočić (Novi Sad), Prof. dr Nada Korać (Novi Sad), Prof. dr Sofija Petrović (Novi Sad), Prof. dr Jovan Crnobarac (Novi Sad), Prof. dr Stanko Boboš (Novi Sad), Dipl. ing. Dragana Žebeljan (Novi Sad), Danica Sojanović (Novi Sad), Prof. dr Ljiljana Nešić (Novi Sad), Prof. dr Petar Sekulić (Novi Sad), Prof. dr Mirjana Milošević (Novi Sad), Prof. dr Cvijan Mekić (Zemun), Prof. dr Nikola Mićić (Banja Luka), Prof. MVD Juraj Pivko, DSc. (Slovačka), Prof. dr Šandor Šomođi (Mađarska), Prof. dr Sava Bunčić (Engleska), Prof. dr Boris Stegny (Ukrajina), Prof. dr Kole Popovski (Makedonija), Prof. dr Ion Pădeanu (Rumunija), Prof. Baruch Rubin, Ph.D. (Izrael), Prof. dr habil. Imre Musci, CSc. (Mađarska), Prof. dr Mark Gleason (USA). Izdavači/Publishers: “DNEVNIK – POLJOPRIVREDNIK“ AD, Novi Sad. POLJOPRIVREDNI FAKULTET, 21000 Novi Sad, Trg Dositeja Obradovića 8. NAUČNI INSTITUT ZA RATARSTVO I POVRTARSTVO, 21000 Novi Sad, M. Gorkog 30. Adresa uredništva/Adress of editorship: POLJOPRIVREDNI FAKULTET, 21000 Novi Sad, Trg Dositeja Obradovića 8. Telefoni/Phones: ++ 021/450-355; ++ 021/6350-711; Fax: ++021/459-761. Uplate izvršiti na: “DNEVNIK – POLJOPRIVREDNIK“ AD, Novi Sad. žiro račun: 160-171915-80, Delta banka ad, Beograd, PJ Novi Sad (pretplata za „Savremenu poljoprivredu“) ili POLJOPRIVREDNI FAKULTET Novi Sad žiro račun: 840-1736666-97 (pretplata za „Savremenu poljoprivredu“).

SADRŽAJ – CONTENTS

NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI RAD INSTITUTA ZA VOĆARSTVO I VINOGRADARSTVO U NOVOM SADU (1947–2007) Zoran Keserović, Dušan Gvozdenović, Petar Cindrić, Đorđe Paprić, Nada Korać, Vladislav Ognjanov, Jelena Ninić-Todorović, Ivan Kuljančić, Branislava Gološin, Slobodan Cerović, Mira Medić, Nenad Magazin, Sandra Bijelić ..........................................

1

VOĆARSTVO VOJVODINE – SADAŠNJOST I PERSPEKTIVE Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Nikola Vranjković, Nenad Magazin ....................... 18 VINOGRADARSTVO VOJVODINE (istorijat, sadašnjost i perspektiva) Đorđe Paprić, Nada Korać, Petar Cindrić, Ivan Kuljančić, Mira Medić ............................. 27 INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA Vladislav Ognjanov, Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Slobodan Cerović, Jelena Ninić-Todorović, Branka Gološin, Đorđe Paprić, Nada Korać, Petar Cindrić, Ivan D. Kuljančić, Jelica Balaž, Ragheb Thalji, Sandra Bijelić, Nenad Magazin, Mira Medić, Tatjana Popović ....................................................................... 38 REZULTATI OPLEMENJIVANJA VOĆAKA U INSTITUTU ZA VOĆARSTVO U ČAČKU Milisav Mitrović, Dobrivoje Ogašanović, Žarko Tešović, Radunka Plazinić, Slađana Marić, Milan Lukić, Sanja Radičević, Vladan Milinković, Aleksandar Leposavić .............................................................................. 50 VOĆARSTVO SREMA Dušan Gvozdenović, Biserka Vračević ..................................................................................... 62 BIOLOŠKO-PRIVREDNE OSOBINE NOVIJIH SORTI JABUKE Milošević N., Milošević T., Zornić Biljana, Marković G., Glišić I. ........................................ 71 UTICAJ GUSTINE SADNJE NA RAZVOJ DOPUNSKE BOJE I OCENU ATRAKTIVNOSTI PLODOVA KLONOVA CRVENOG DELIŠESA Nenad Magazin, Zoran Keserović, Dušan Gvozdenović, Biserka Vračević ......................... 78 UTICAJ KONCENTRACIJE PROMALINA® (GA4+7+BA) NA KVALITET „KNIP” SADNICA SORTI JABUKE GALAKSI I BREBURN Dragan Radivojević, Milovan Veličković, Čedo Oparnica ..................................................... 83 KLIJAVOST SEMENA I RANDMAN SEJANACA AUTOHTONIH SORTI KRUŠKE NA PODRUČJU BIJELOG POLJA Gordana Šebek, Mirjana Radulović, Ana Topalović .............................................................. 90

iii

SADRŽAJ N, P I K KOD SEJANACA KRUŠKE U PERIODU ZIMSKOG MIROVANJA Gordana Šebek, Ana Topalović, Mirjana Radulović .............................................................. 100 KLIJAVOST POLENA SORTI KAJSIJE (Prunus armeniaca L.) Dragan Milatović, Dragan Nikolić ........................................................................................... 108 RODNI POTENCIJAL BRESKVE I NEKTARINE U GUSTOJ SADNJI Gordan Zec ................................................................................................................................. 115 PROUČAVANJE OSNOVNIH KARAKTERISTIKA NOVIH SORTI BRESKVE U SREDNJEM DIJELU CRNE GORE Prenkić R., Odalović A. ............................................................................................................. 122 MORFOMETRIJSKE OSOBINE PLODOVA ODABRANIH GENOTIPOVA DRENA Sandra Bijelić, Jelena Ninić-Todorović, Goran Jaćimović, Branislava Gološin, Slobodan Cerović, Branko Vidicki ........................................................................................... 130 SENZORNA I HEMIJSKA ANALIZA PLODOVA TREŠNJE Keserović Z., Vračar Lj., Tepić Aleksandra, Magazin N., Sandra Bijelić, Branko Vidicki ................................................................................................. 138 ORGANOLEPTIČKE OSOBINA KAŠA IZDVOJENIH GENOTIPOVA DŽANARIKE (Prunus cerasifera Ehrh.) IZ GORNJEG POLIMLJA Božović Đina, Jaćimović Vučeta ............................................................................................... 144 HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI Jaćimović Vučeta, Božović Đina ............................................................................................... 150 REAGOVANJE RAZLIČITIH SORTI I PODLOGA BRESKVE (Prunus persica Stoc.) NA PRIMJENU NPK HRANIVA Ranko Prenkić ............................................................................................................................ 158 FENOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE VAŽNIJIH SORTI I SELEKCIJA ORAHA Mitrović M., Miletić R. .............................................................................................................. 167 UTICAJ METEOROLOŠKIH FAKTORA NA VAŽNIJE OSOBINE PLODOVA SORTI LESKE Miletić R., Mitrović M., Mitić N., Nikolić R. ........................................................................... 175 POKAZATELJI RASTA JEDNOGODIŠNJIH SEJANACA MEČJE LESKE (Corylus colurna L.) Ninić-Todorović Jelena, Cerović Slobodan, Gološin Branislava, Bijelić Sandra, Jaćimović Goran, Kokar Bojana, Čukanović Jelena .............................................................. 182 UTICAJ OPTIČKIH OSOBINA MALČ FOLIJA NA POMOLOŠKE OSOBINE NOVOINTRODUKOVANIH SORTI JAGODE (Fragaria ananassa Duch.) Jasminka Milivojević, Mihailo Nikolić, Maja Oparnica ........................................................ 189

iv

RODNOST NEKIH SORTI JAGODE Ranko Popović, Miroslav Čizmović, Ahmed Džubur ............................................................. 198 BIOLOŠKE KARAKTERISTIKE RANIH SORTI JAGODE Zoran Janković ........................................................................................................................... 203 FORMIRANJE BOKORA I CVASTI JAGODE U VERTIKALNOM SISTEMU GAJENJA Nenad Magazin, Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Biserka Vračević ......................... 208 UNAPREĐENJE MASLINARSTVA U CRNOJ GORI Biljana Lazović, Mirjana Adakalić, Tatjana Perović, Stoja Ljutica ..................................... 214 KLIJAVOST SJEMENA AUTOHTONIH SORTI MASLINE (Olea europaea L.) Mirjana Adakalić, Biljana Lazović, Tatjana Perović .............................................................. 220 KOLEKCIJA REZISTENTNIH KULTIVARA VINOVE LOZE U SR. KARLOVCIMA Petar Cindrić, Korać Nada, Dragoslav Ivanišević, Predrag Božović .................................... 227 AUTOHTONE I STARE ODOMAĆENE SORTE VINOVE LOZE U FRUŠKOGORSKOM VINOGORJU Korać Nada, Cindrić P., Paprić Đ., Kuljančić I., Medić Mira, Ivanišević D., Božović P. ... 248 STONE SORTE TIPA INTERSPECIES HIBRIDA U USLOVIMA NIŠKOG VINOGRADARSKOG PODREJONA Radojević Ivana, Stanković Snežana, Mošić Ivana, Ranković Vesna, Ristić Мiloš ............. 256 KARAKTERISTIKE RODNOSTI NOVOSADSKIH INTERSPECIES HIBRIDA VINOVE LOZE U AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA NIŠA Tatjana Jovanović Cvetković, Dragutin Mijatović ................................................................. 262 BIOLOŠKE I PROIZVODNE KARAKTERISTIKE NEKIH KLONOVA SORTE PINOT GRIS U NIŠKOM VINOGRADARSKOM PODREJONU Radoslav Tarailo, Snežana Stanković, Ivana Mošić ............................................................... 268 AGROBIOLOŠKA SVOJSTVA SORTE BURGUNDAC CRNI U ALEKSINAČKOM PODREJONU Mlađan Garić, Bratislav Ćirković, Miloš Ristić, Ivanović Radomir ..................................... 274 NEDESTRUKTIVNA METODA IZRAČUNAVANJA LISNE POVRŠINE LASTARA VINOVE LOZE Zoran Bešlić, Slavica Todić, Nebojša Marković ...................................................................... 280 UTICAJ VREMENSKIH PRILIKA NA RODNOST ZIMSKIH OKACA KOD VINOVE LOZE Kuljančić, I., Paprić, Đ., Nada Korać, Slavica Todić, Mira Medić, Božović, P., Ivanišević, D. .................................................................................... 286 UTICAJ NORME TRETIRANJA NA RACIONALNU ZAŠTITU VOĆNJAKA Rajko Bugarin, Nikola Đukić, Aleksandar Sedlar .................................................................. 298

v

..................................... 314 INTRODUCTIONS TO AUTHORS ON WRITING PAPERS FOR THE JOURNAL “CONTEMPORARY AGRICULTURE” ....................................................... 304 UPUTSTVO AUTORIMA ZA PISANJE RADOVA U ČASOPISU „SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ .................... Mirko Babić................................ 316 vi .................................................................................... Ivan Pavkov ....OSMOTSKO I KONVEKTIVNO SUŠENJE VOĆA Ljiljana Babić.......................

. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. prof. Korać i sar. red. hibridizacija. kao i podloge za višnju. Vujanić-Varga i sar. 1993. IVAN KULJANČIĆ. BRANISLAVA GOLOŠIN. 1994. oraha. nove sorte. Departman za voćarstvo. selekcija. prof. 5 sorti oraha i 6 sorti stubastih jabuka. Novi Sad. 1993. Na oglednom polju u Sremskim Karlovcima se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. breskve. mr Sandra Bijelić. prof. NOVI SAD NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI RAD INSTITUTA ZA VOĆARSTVO I VINOGRADARSTVO U NOVOM SADU (1947–2007) ZORAN KESEROVIĆ. SANDRA BIJELIĆ1 IZVOD: U Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo do sada su stvorene 21 sorta i 3 klona vinove loze. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. breskvu i kajsiju. 1992. kruške. Ninić-Todorović. Keserović. mr Mira Medić. NENAD MAGAZIN. ĐORĐE PAPRIĆ.. 56. Na terenu se nalazi mnoštvo genetičkih varijeteta jabuke. 6 (2007) STR.. i 2006. red. PETAR CINDRIĆ. VLADISLAV OGNJANOV. nove tehnologije. NADA KORAĆ. SLOBODAN CEROVIĆ. 1992. godine se nalaze 194 sorte. red. vinova loza. dr Jelena Ninić-Todorović. prof.. prof. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. red. 1 . asistent. genetička transformacija.. prof. UVOD Na prostoru Srbije ima mnoštvo mikrorejona sa specifičnom biljnom populacijom. leske i drugih voćnih vrsta. MIRA MEDIĆ. Poljoprivredni fakultet. (Đurić.. asistent. kajsije. asistent. dr Petar Cindrić. red.. trešnju. prof. Ključne reči: voćne vrste.. dr Ivan Kuljančić. dr Branislava Gološin. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja u proteklom pe- 1 Dr Zoran Keserović. 1–17. 4 sorte kajsije. dr Dušan Gvozdenović. 2000). kultura tkiva.. dr Nada Korać. dr Vladislav Ognjanov.. Institut je među prvima u Srbiji uveo nove tehnologije proizvodnje različitih voćnih vrsta. red.. Vujanić-Varga i Ognjanov. a u novoj kolekciji interspecies sorti koja je podizana tokom 2005. prof. vinogradarstvo. Ispitivane su podloge za kalemljenje pitomih sorti leske i njihovo gajenje kao visokostablašica. red. Vujanić-Varga i Ognjanov 1990. prof. prof.. dr Slobodan Cerović.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja introdukovano je iz zemlje i inostranstva ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3000 genotipova raznih voćnih vrsta. hibridni sejanci. red. 1990. red. red. mr Nenad Magazin. dr Đorđe Paprić.

zatim hibridi leske. koja je podizana tokom 2005. Postignuti su i značajni rezultati u mikropropagaciji oraha (Gološin. Gološin i sar. 1991) uspešno je savladana kultura tkiva in vitro. Veliki broj istraživača u Institutu se bavio i organogenezom voćaka (Dinka VujanićVarga. 4 sorte kajsije. introdukovano je iz zemlje i inostranstva. a u novoj kolekciji interspecies sorti vinove loze. kao i genetička transformacija (Macet-Gašić. 1995.pa je tako po njemu i razvoj ploda podeljen u 3 etape. podloge i interpodloge za kajsiju. Sorte Mire i Šampion mogu da se ovim putem razmnožavaju i gaje na sopstvenom korenu. (Gološin i sar. podloge za višnju i trešnju. Keserović (2005) navodi korelaciju između razvoja embriona i ploda. Ognjanov. Pored toga izdvojene su selekcije kajsije oraha. godine se nalaze 194 sorte.. Ispitivane su podloge za kalemljenje pitomih sorti leske i njihovo gajenje kao visoko stablašice. jošte (Gološin i Galović. U toku su i istraživanja mogućnosti razmnožavanja drena kulturom tkiva. Metode za mikropropagaciju se i dalje usavršavaju. (Gološin 1995). date su preporuke za gustinu sadnje prilikom podizanja intenzivnih zasada jabuke (Magazin. Milovankić. Keserović et al.1995). sorte breskve (Ognjanov. drena. Takođe. Najznačajniji su geni koji u potomstvu daju stubast tip rasta jabuka i bresaka. u proteklom periodu je naročito veliki uspeh postignut u mikropropagaciji oraha. 1992) i koštičavih voćnih vrsta. 1993). 1993). Fiksiran je veliki broj gena kod raznih voćnih vrsta. i 2006. Takođe. U delu oplemenjivačkog programa u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo stvorene su 21 sorta i 3 klona vinove loze. Keserović. 1994). Kulturom ozračenih kotiledona dobijeno je više somaklonalnih varijanata kod sorti spring krest i red heven. 2005). otpornost kajsije na sušenje kao i kasnije vreme cvetanja.. Keserović (1996) navodi tri faze embriogeneze kod višnje i trešnje: brz razvoj endosperma. Institut za voćarstvo i vinogradarstvo je među prvima uveo biološku kontrolu rodnosti. hibridi jabuka otpornih na bolesti. 1985. 2005) u zavisnosti od sorte. Razrađeni su metodi genetičke transformacije pomoću dve rase A. klonovi jabuke itd. vinove loze. neke sorte jabuka. REZULTATI RADA SA DISKUSIJOM U Institutu je pre 25 godina osnovana laboratorija za mikropropagaciju voćaka. ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3. 2000). 1993). 1998. budući da se orah veoma teško vegetetivno razmnožava. 1987). 2004).000 genotipova raznih voćnih vrsta. otpornost jabuka na čađavu krastavost i pepelnicu. (Ognjanov i sar. Pored savlađivanja mikropropagacije kod jabučastih. tumefaciens koje nose marker gen za sintezu glukoronidaze u GUS-intron konstrukciji (Macet-Gašić. diferenciranje i rast embriona i sazrevanje embriona. 2 . 1994). Pored toga u Institutu se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. 1995). Na osnovu histoloških analiza (Ognjanov. Do sada su ovom metodom razmnožene podloge za jabuku i krušku (Gološin i Radojević. Aradski. Kao donori otpornosti kod jabuke identifikovane su domaće sorte jabuka šumatovka i bihorka (Vujanić-Varga i sar. a razmnožene su i podloge za trešnju i višnju (Bijelić. 5 sorti oraha i 6 sorti stubastih jabuka. uniformne sejance vinogradarskih bresaka različite bujnosti za kalemljenje sorti. 1981. Na osnovu analize rodnosti pupoljaka i morfoloških karakteristika pojedinih sorti daje se preporuka intenziteta rezidbe i prognoza prinosa (Rudić et al.riodu.

U prvo vreme oda3 . godine. Đurić i sar. Tehnologija kalemljenja oraha u našem Departmanu je u potpunosti savladana i usavršena pre tridesetak godina (Korać. odnosno sušenja stabala uopšte nije bilo (Đurić.6%.1994).1997). započeta je selekcija genotipova mečije leske (Corylus colurna L. (Ninić-Todorović. Genotipovi se odlikuju obilnim plodonošenjem. stenlej. zabeležen je broj primljenih kalemova čak i do 97% (Ninić-Todorović. Pre više od dve decenije. B2. B8. Ninić-Todorović i sar. odličnim zdravstvenim stanjem. Korać i sar. Keserović i sar.5 na 85%. preciznije 1983. Visoko kalemljene sadnice leske su pogodne za primenu na okućnicama i podizanje zasada u kojima se leske gaje kao stablašice. U pojedinim godinama.0 i 4. C2). Za proizvodnju sadnica oraha primenjujemo sobno kalemljenje oraha engleskim spajanjem. Kaleme se isključivo jednogodišnji sejanci oraha. Keserović. (1997). B9. na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Novosadske sorte kajsije upotrebom međuplemke stenlej bile su vrlo stabilne. pogotovu krupnoća i pokrovna boja. B11.. 25–35% su manje bujnosti na crnom trnu i 10–12% na požegači i stenleju. 1997). rasadničkoj proizvodnji razmnožava samo kalemljenjem.. a prijem kalemova između te podloge i plemenitih sorti je od 81.. 1995. (1998). a posebno se izdvajao kvalitet plodova. B7.1996). Ispitivan je i najbolji način kalemljenja plemenitih sorti leske na tipovima mečje leske. u odnosu na plodove sa stabala na podlozi džanarici i drugim posrednicima. B4. dr Mirko Rudić. B5. 1999). godine. u Departmanu za voćarstvo.U Institutu se dosta radilo na iznalaženju podloga i interpodloga za različite voćne vrste.5. Od više načina vegetativnog razmnožavanja voćaka orah se u masovnoj. Korać i sar. (požegača.3 do 88. 1991. 1992). uspešno je povećan broj primljenih kalemova sa 0. navode da sorte Viljamova i Pakhams trijumf zahtevaju posrednika na podlozi dunja Ba-29.100 stabala po hektaru (Đurić i Keserović. Đurić i Keserović (1997. Za lešnik je najbolja podloga mečja leska. 1998).000 i 1.0 m odnosno sa 800. godine podizanjem zasada sa razmakom sadnje 5 × 2. jer obrazuje stablo.5 × 2. U toku istraživačkog perioda. Od 16 ispitivanih sorti kajsija na posrednicima. Korać i sar. a u našim klimatskim uslovima samo sobnim kalamljenjem. Užom selekcijom je izdvojeno 10 genotipova (A1. (1999) smatraju da je čačanski hibrid šljive G-18 najbolji kao podloga za kajsiju jer je rezistentan na šarku i lepo razvija stabla u podkulturi sa orahom. Na selekciji oraha iz populacije domaćeg oraha na našem Departmanu se radi od 1957.1997. dugovečnost stabala i rodnost su bili dobri. vinogradarstvo i hortikulturu. (1999) su najbolje rezultate dobili kada je podloga bila džanarika. 5 × 2. Vegetativne podloge za krušku utiču na kompatibilnost kod kruške. Ispitivanje crnog trna (Prunus spinosa L) kao posrednika je započeto 1991. Semenski materijal plodova mečje leske sejan je u rasadniku Fakulteta na Rimskim Šančevima gde je ustanovljena terenska klijavost i praćen razvoj sejanaca kroz više godina ispitivanja. a posrednik crni trn. Čuvanje semena mečje leske je najbolje u staklenim bocama pri temperaturi od 4 do 6 ˚C (Ninić-Todorović i sar. tako Đurić i sar.) sa stabala iz prirodnih populacija i stabala sekundarne provenijencije sa zelenih površina Novog Sada. u odnosu na krupnu zelenu renklodu kao posrednika. Na poljoprivrenom fakultetu u Novom Sadu se intenzivno radi na pronalaženju slabo bujne podloge ili posrednika (interpodloge) u cilju intenzifikacije gajenja kajsije. tehnološkim i fiziološkim svojstvima orašica. 1978) i detaljno opisana u knjizi ORAH (Korać i sar. Prema ispitivanjima ovih autora zdravstveno stanje. B1. 1. krupna zelena renklodai crni trn). Rad na selekciji oraha započeo je prof. kvalitetnim morfološkim. (1996). odnosno Stenlej.

04 02.7 18. 03. čak veći nego bilo gde drugo u svetu. dr Milovan Korać koji je ceo svoj radni vek posvetio selekciji oraha.7 66. Šampion.4 svetložuta 19. Cerović i sar. 26. Najveću rodnost imale su sorte Rasna.9 1. Selekcija oraha u Jugoslaviji dostigla je najviši nivo.0 svetla 16.biranje kvalitetnih tipova Rudić (1962) je vršio prvenstveno iz drvoreda i većih orašarskih centara u Vojvodini „na licu mesta”. 07. a vrlo krupnih sa visokim randmanom jezgre.7 16. Srem 4 . Korać). Pomološke osobine novosadskih sorti oraha. 05. dr Milovan Korać. 2007. rodnosti. (1998). (1999) utvrdili da su među novosadskim selekcijama najkrupnijih plodov i najvećeg randmana jezgre. Pomological traits of Novi Sad walnut cultivars. bujno Od 1973. dr Branislava Gološin. 25. Kasni rodni. 04 03. 04 03. dr Dragoljub Slović i prof. dr Slobodan Cerović i prof. na osnovu kvaliteta ploda. 05. Dalji rad na selekciji su nastavili prof. Korać i sar. godine primenjen je originalan metod prikupljanja početnog materijala za selekciju preko nagradnog konkursa „Tražimo kvalitetne orahe” koji je organizovao prof. 1. 04 02. slabo bujno Mire 12. Sve selekcije imaju kasni početak vegetacije. Tab. a rad su zatim nastavili prof. 05. Najboljih pet selekcija je priznato za sorte. ne može se meriti sa novosadskim selekcijama. 05. a vegetaciju završavaju ranije.0 56. bujno Srem 15. 05. 04. odabrani su tipove koji su vegetativno razmnoženi i ispitani uporedo sa poznatim svetskim sortama oraha (u kolekcionim zasadima u Beškoj i Veterniku). bujno Šampion 15. Šampion i Tisa. Novi Sad.9 57. Pomološke osobine Pomological traits Prosečna masa ploda Average fruit mass (g) Debljina ljuske Kernel thickness (mm) Randman jezgre Seed ratio (%) Sadržaj ulja Oil content (%) Sadržaj proteina Proteins content (%) Boja jezgre Seed colour Početak vegetacije Vegetation start Resanje Male flowers open Cvetanje Female flowers open Bujnost stabla Tree vigour SORTE ORAHA (walnut cultivars) Tisa 15. 1. 04. vrlo bujno Bačka 12. 05.9 65.1 0.8 svetla 17.7 svetla 25.8 66. (1999). čija matična stabla su više godina posmatrana. 2007.2 70. Ocenjeno je preko 1.3 svetlo-mrka 17. Šampion (autor M.9 55. otpornosti na mraz i bolesti.000 ovako prikupljenih uzoraka prispelih na konkurs iz svih krajeva Jugoslavije. 23. 02. Novi Sad. Ni jedna introdukovana sorta po kvalitetu ploda. 04.8 1.8 1. 05.2 51.7 0.1 54. 04.2 17.1 19. Posle toga. jezgre i drugim navedenim biološkim osobinama.0 66. Napravljen je širi izbor tipova s kvalitetnim plodovima.0 15. Rasna i Mačva. Tab. Srem i Tisa. Mačva. Tako su Gološin i sar.

Cerović i B. dr Zoran Keserović 4. Novostvorene sorte imaju veću masu ploda u odnosu na mađarsku najbolju. a drugi kasnijeg u odnosu na standardni elstar.04. ali se po atraktivnosti posebno izdvojio klon Elstar 1. NS-6. padale i do –11°C na 5 cm od zemlje. Gološin) 1987. dr Bogoljub Đurić. dr Slobodan Cerović. Korać) 1988. U sledećoj etapi. Zaštita voćaka od niskih zimskih temperatura i poznih prolećnih mrazeva. Posebno krupne plodove ima NS-4. Selekcijom iz prirodne populacije kajsije odabrano je u prvoj etapi nekoliko selekcija: NS-4. godini kada su niske temperature (koje su 12. Bačka (autor M.03. Keserović i sar. Prof. Takođe je izdvojeno više selekcija oraha od kojih se sada najviše gaje: Rasna. 2) imaju slabiji vegetativni rast za 8–20% u odnosu na mađarsku najbolju. 2. Novosadska kasnocvetna. Nove sorte su veće rodnosti u odnosu na mađarsku najbolju.3°C na 2 metra od zemlje u vreme cvetanja) odnele praktično sav rod kajsije. Neke od selekcija iz te godine pokazuju izuzetno dobre osobine kao što je selekcija SK-3 koja od 70 sorti i selekcija u kolekciji. Selekcija kajsije iz prirodne populacije u cijlu stvaranja novih sorti kasnijeg vremena cvetanja i veće otpornosti prema mrazevima sa dobrom rodnošću i kvalitetom plodova. oplemenjivači: Prof.2004. a u ispitivanjima se vode pod oznakama Elstar-klon 1 i Elstar-klon 2. dr Vladisav Ognjanov i Prof. 2. oplemenjivači: Prof. ukusu. Korać) i Tisa (autori D. U cilju unapređenja proizvodnje kajsije u Vojvodini na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. odnosno –7.(autor M. Po spoljašnjem izgledu i biohemijskom sastavu plodova. dr Zoran Keserović. Novosadska rodna. Rudić i M. Novosadska rodna. Sve četiri priznate sorte pripadaju grupi srednje kasnocvetnih sorti jer cvetaju 34 dana posle mađarske najbolje. dr Milovan Korać. dr Bogoljub Đurić. Prof. Sve ove sorte (tab. šumarstva i vodoprivrede je 13. Ove selekcije su tokom ispitivanja ispoljile vrlo pozitivna svojstva u pogledu kasnog cvetanja rodnosti. aromi i teksturi mesa. novostvorene sorte pripadaju grupi sorata sa plodovima visokog kvaliteta. (2000) su izdvojili iz prirodne populacije preko 20 selekcija kajsije u 1988. dr Jelena Ninić-Todorović. donelo rešenje godine o priznavanju svih prijavljenih selekcija kajsije: 1. godine. NS-4. oplemenjivači: Prof. Korać) i Mire (autori M. Slović. dr Zoran Keserović 3. oplemenjivači: Prof. godine. Prof. S. Ministarstvo poljoprivrede. a po rodnosti se posebno ističu novosadska kasnocvetna i novosadska rodna. Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu se ispituju dva klona elstara od kojih je jedan pronađen u okolini Smedereva a drugi u blizini Inđije. Sava i Milko. ima najkasnije cvetanje. dr Branislava Gološin. Prof. Introdukovanje stranih sorti i ispitivanje u agroekološkim uslovima Vojvodine. Iznalaženje najpogodnijih posrednika – interpodloga za razmnožavanje kajsije u cilju smanjivanja prevremenog sušenja (apopleksije) i povećanja rodnosti. Prof. 4. dr Bogoljub Đurić. Prof. Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo ispitivanja se izvode u nekoliko pravaca: 1. dr Zoran Keserović. Kasni rodni. Jedan je ranijeg vremena sazrevanja. 3. Prema navodima Keserovića i saradnika (2004) i jedan i drugi klon su imali daleko razvijeniju pokrovnu boju u odnosu na standard. krupnoće i kvaliteta ploda i zdravstvenog stanja zato su prijavljene Komisiji za priznavanje. NS-6. Prof. ili selekci5 .

ali nikada ne prerodi jer sama reguliše optimalno opterećenje junskim opadanjem plodova. Sorta Vesna je karakteristična po vrlo ranom vremenu zrenja. Voćke se odlikuju obrazovanjem uspravne kordunice koja se prirodno ne grana. suve materije 17 TSS (%) Stubast tip rasta kod jabuke predstavlja biološku novinu koja omogućava gajenje velikog broja biljaka po jedinici površine (10. Tab. vrlo krupnim crveno 6 . Pomološke osobine Pomological traits SORTE KAJSIJE (Apricot cultivars) Novosadska Novosadska NS-6 kasnocvetna rodna okrugla obrnuto široko kupasta okrugla srednje srednje srednje do bujno mešovite srednje kasnocvetno oko 62 g okrugao svetlo narandžasta 25–35 svetlo narandžasta 95 16 majske i cvetne kasnocvetno oko 56 g jajast svetlo narandžasta 10–15 svetlo narandžasta 93 17 mešovite kasnocvetno oko 66 g izduženo okrugao svetlo narandžasta 25–35 svetlo narandžasta 96 20 NS-4 Oblik krune okrugla Canopy shape Bujnost stabla srednje Tree vigour do slabe Dominantne rodne grančice mešovite Prevailing fruiting branches Vreme cvetanja srednje Flowering time kasnocvetno Prosečna masa ploda oko 80 g Average fruit weight Oblik ploda izduženo Fruit shape okrugao Osnovna boja narandžasta Ground colour Pokrovne boje 25–40 Over colour (%) Boja mezokarpa narandžasta Flesh colour Randman mezokarpa 96 Flesh ratio Rastv. Stubaste jabuke brzo stupaju na rod pa se prvi plodovi mogu formirati već prve godine po sadnji. a u 2006. godine. polovina augusta. Pored ove dve selekcije izdvajaju se i SK-1 i SK-13a. Rađaju na rodnim kolačima raspoređenim duž cele kordunice. 2. Svake godine rađa obilno. Selekcioni ciljevi stvaranja novih sorti jabuka stubastog tipa rasta na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu su stvaranje sorti potpuno crveno obojenog. različitog vremena sazrevanja. žutog ili zelenog ploda. U toku dvadesetogodišnjeg oplemenjivačkog rada izdvojeno je više selekcija od kojih je šest priznato za nove sorte u 2007.ja 16a koja je dobre rodnosti i sa izuzetno kvalitetnim plodovima. Pomological traits of Novi Sad apricot cultivars. Novi Sad. Novi Sad. god.000 biljaka/ha). Najkrupnije plodove ima sorta rumeno vreteno koji sazreva oko petog septembra. 2007. Sorta kraljica čardaša odlikuje se vrhunskom atraktivnošću i kvalitetom ploda i sposobnošću čuvanja i do 6 meseci. Tab. 2007. godini selekcija DM-1. Pomološke osobine novosadskih sorti kajsija. tolerantnih na prouzrokovače ekonomski najvažnijih bolesti i štetočina. unošenje oprašivača u jednosortne zasade i zasnivanje porodičnih voćnjaka na malim površinama i okućnicama. 2.

. Novi Sad. zeleni dragulj i smaragd. a sa područja Bijelog Polja 60 genotipova krušaka koji pripadaju vrsti Pyrus communis L. 1999) selekcija je vršena na otpornost prema čađavoj krastavosti (Vf. 10. Smith × Wijcik 160 – 9 05. To je naročito značajno kog sorti koje obilno rađaju. Sazrevaju kasno. 73 lokalne sorte i 32 nepoznata genotipa plemenitih krušaka. šumatovke i šampanjke je utvrđena polj7 . U skladu sa konceptom stvaranja novih sorti jabuka. 1997. a najatraktivniji hibrid NS 10/110 je imenovan kao sorta đerdan. 10. 1998. Novi Sad. Nakiseo dragulj Smaragd G. Genotip Genotype Hibridna kombinacija Hybrid combination Masa Obojenost Atraktivnost Vreme ploda ploda Fruits berbe Fruit mass Over colour attractiveness Pick time (g) (%) Ukus Taste Stubaste jabuke žutog ploda (Columnar apples with yellow fruits) Đerdan James grieve × Wijcik 150 – 7 25. kao hibrid zeleni dragulj. pepelnici (PL1 i PL2 geni) a kod starih sorti bihorke. zatim 2 tipa drena krupnog ploda i jedna individua badema koja pripada vrsti Amigdalys nana L. Vreme sazrevanja je oko prvog septembra. 08. 2007. 2007. nakiselog ukusa a dobro se čuvaju u toku zime u običnim uslovima skladištenja. 1998. Bogate kolekcije omogućile su intenzivan rad na selekciji i hibridizaciji odabranog početnog materijala. krušaka (Cerović i sar. 1999). Smith × Wijcik 160 – 9 01. krajem septembra meseca. Pomološke osobine sorti stubastih jabuka. Vr i Va geni). jer sprečavamo da prerode i zbog toga alternativno rađaju svake druge godine. Nakiseo Stubaste jabuke crvenog ploda (Columnar apples with red fruits) Vesna Wijcik × Summered 140 240 160 70 90 100 7 7 9 20.obojenim plodovima i širokoj uspravnoj kordunici koja na najlepši način popunjava prostor. Pomological traits of columnar apple cultivars. 3. i pogodni su za selekciju vegetativnih i generativnih podloga ili su pak otporni na ekonomski najznačajnije bolesti i štetočine. (1996. mečje leske (Ninić-Todorović. 05. 1999). oraha (Korać i sar.. Kolekcionisano je 147 stranih sorti. Slatko nakiseo Nakiseo Nakiseo Rumeno Idared × Wijcik vreteno Kraljica Prima × Wijcik čardaša U proteklom periodu. intenzivno se radilo na inventarizaciji genotipova jabuka. Slatko nakiseo Stubaste jabuke zelenog ploda (Columnar apples with green fruits) Zeleni G. 3. 08. imaju izuzetno lepe plodove. su vrlo retki i u oplemenjivačkom radu na ovoj voćnoj vrsti u svetu. 27 neimenovanih genotipova i 14 spontanih sejanaca jabuke. 09. Tab. Ognjanov i sar. Tab. 10. Izdvojeno je i više hibrida sa atraktivnim žuto bojenim plodovima. Sorte zelenog ploda. 09. Posebnu atraktivnost imaju patuljaste forme koje se uspešno mogu gajiti u saksijama ili kao najlepši deo vrtnih kompozicija. 1997) i drugih voćnih vrsta sa balkanskog prostora. Potreba za rezidbom stubastih jabuka je minimalna i svodi se na proređivanje cvetnih pupoljaka skraćivanjem rodnih kolača.

s tim što je poslednja osetljivija na mrazeve. Takođe je izdvojen hibrid NS 1/105. jer daje visoko kvalitetna aromatična. Formirana je solidna naučna baza koja obuhvata veliku ampelografsku kolekciju. Sila. Naučno-istraživački rad iz oblasti vinogradarstva najvećim delom se obavlja na Oglednom polju Poljoprivrednog fakulteta u Sremskim Karlovcima. koja odlično rađa i ima kvalitet ploda za industrijsku preradu u sokove. 8. 1995).7%. 2. Mili i Petri (Cindrić. 1998). Sorta Petra ima najveću perspektivu i zaslužuje posebnu pažnju. Pogodnost ploda vinogradarske breskve za proizvodnju sokova. dr P. čuvanju i proučavanju genotipova i sorti jagodastih voćnih vrsta pa su tako podignuti ogledni zasadi sa novim. a najveću I 4/11. Ranom Rizlingu. introdukovanim sortama jagoda. Klijavost u pesku je kod prvog genotipa 89. Selekcije vinogradarske breskve iz Srbije bile su polimorfne za svih 31. ukazujući na mnogo veći polimorfizam nego što je do sada ustanovljeno. postignuti su značajni rezultati. Na drugom stupnju selekcije. Najmanju masu semena ima genotip B 50/11. (1996) koji je pokazao poljsku otpornost na čađavu krastavost. naši prvi. ribizle. Od skoro su započete aktivnosti i na skupljanju. (Cindrić i sar. posebno se ističu Mila. posađenu 1979. započinje rad na interspecies hibridizaciji. a kod drugog 72. Od 1975. desertna vina.ska otpornost. i crne vinske sorte Probus i Rumeniku.9 g. i hibridi NS 1/9. Svi tipovi imaju dugačak period mogućnosti za kalemljenje. Primarni cilj bio je stvaranje kvalitetnih vinskih sorti otpornijih na mrazeve.. Ognjanov i sar.. izdvojeni su hibridi NS 1/27 i NS 1/83 potpuno rezistentni na prouzrokovače čađave krastavosti i pepelnice. (Ognjanov i Vujanić-Varga.8 g. cenjeni oplemenjivači dr D. kadarka. koja je podignuta tokom 2005 i 2006.6%. sa oko 500 genotipova. Leli. otporni na prouzrokovače čađave krastavosti i tolerantni na pepelnicu. godine. prokupac. Cindrić. Izvori otpornosti su pronađeni u okviru vrste Vitis amurensis. izdvojeno je 25 genotipova (Ognjanov i sar. (1996) utvrđena je samo kod selekcije I 4/34. Vujanić-Varga i sar.). Ispitivan je veliki broj introdukovahih interspecies sor8 . Cindrić sa svojom ekipom. U rejonu Subotičko-Horgoške peščare najbolje proizvodne rezultate su pokazale Liza i Rani Rizling. amurensisa i vinifera sorti). nešto kasnije Silu i Novu dinku. kupine i maline. Sirmium. 1999). NS 1/34 i NS 1/111 poznog vremena sazrevanja ploda. 1996) pogodnih za generativne podloge. Milisavljević i dr S. Vujanić-Varga i sar. U prvoj fazi.. Visokom otpornošću na mrazeve. Sok genotipa I 4/34 dobio je najviše ocene od zvanične degustacione komisije. otpornost na mrazeve i otpornost novih sorti prema gljivičnim bolestima. Korać. Kvalitetom se posebno ističu Neoplanta. U sledećoj fazi osnovni ciljevi su: kvalitet. Tokom 60 godina oplemenjivačkog rada u Institutu. Ove sorte su priznate 1991. Vujanić-Varga i Ognjanov (1992). Iz Mađarske su introdukovane sorte Kunleanj i Kunbarat (hibridi V. godine i kolekciju uzgojnih oblika vinove loze. koje su poslužile kao donori otpornosti na mrazeve novim belim vinskim sortama: Zlati. 1999. Selekcijom kolekcionisanih vinogradarskih breskvi iz prethodnog perioda.Njihovim ukrštanjem sa kvalitetnim zapadno-evropskim sortama. tokom cele zime. godine prof. novu kolekciju interspecies sorti vinove loze sa 194 genotipa. primarni cilj je bio poboljšanje kvaliteta do tada gajenih autohtonih sorti (smederevka. godine. kao i otpornost na veštačku inokulaciju prouzrokovača čađave krastavosti i pepelnice. Lizi. Župljanku. a američke plemenite sorte za 27 predloženih lokusa. Petra i Liza. U uslovima Fruškogorskog vinogorja posebno se ističu sorte Petra i Liza. od 13 testiranih sokova. (1994). Lazić stvorili su nove bele vinske sorte: Neoplantu. Župljanka i Probus.

Tab. neutralno II III III III NEOPLANTA SIRMIUM ŽUPLJANKA RUMENIKA 9 . Ljana. 1996. 1999). U toku je klonska selekcija sorte Župljanka. Moldova. Na tzv. odlikuju značajnom tolerancijom na gljivične bolesti i dobrim kvalitetom vina. Kišmiš moldavski.. Ispitivanjima su obuhvaćene proizvodne i biološke osobine velikog broja domaćih i stranih sorti u cilju izdvajanja onih koje pokazuju najbolje rezultate u našim uslovima (Korać. Seibel 7053. 54 i SK 61. perspektivna interspecies stona sorta pogodna za integralnu proizvodnju stonog grožđa (Korać. Odlikuju se većom rodnošću i boljim nakupljanjem šećera u širi. Kao najbolji pokazali su se SV hibridi: Villard blanc. (Korać. Ampelografske karakteristike novih sorti i klonova vinove loze. ispituje se mogućnost gajenja domaćih interspecies sorti i genotipova. Novi Sad. 1999). godine. Vallier. 1998. Korać i sar. Kao rezultat ove faze oplemenjivanja. neutralno Belo vino. 1996. U toku je rad na ispitivanju proizvodne i biološke vrednosti velikog broja introdukovanih klonova gajenih sorti (VCU i DUS testovi). kao potencijalnih donora otpornosti na gljivične bolesti (Cindrić. 1998). Milisavljević 1970 D. Ester i dr. Gocseji zamatos. V. 1997. Panonia i Morava koje se pored visoke otpornosti na mrazeve. Korać i Cindrić. 1999.Lazić. Značajno mesto u oplemenjivačkom radu posvećeno je klonskoj selekciji vinove loze. Posebno su interesantne introdukovane stone i besemene sorte kao na primer: Super ran Bolgar. 2004). Petka. Posebno se ističe sorta Panonia koja se može gajiti bez zaštite protiv gljivičnih bolesti. neutralno Crno vino. te je i kvalitet vina bolji i stabilniji. Kovač. SK. „EKO” parceli na Oglednom polju u Sremskim Karlovcima. Terez. Dojna. 2003). (Cindrić i sar. 1999). 1997. Tab. otporna je na mrazeve a daje vino vrhunskog kvaliteta (Cindrić i sar. Individualnom klonskom selekcijom izdvojena su tri klona sorte Rizling italijanski: SK 13. 4. Cindrić. kao na primer Villard blanc i njegovi hibridi (Cindrić i sar. 1998). Cindrić. Cindrić. bez hemijske zaštite. 4. D. Cindrić i Korać. Predmet ispitivanja su i introdukovane sorte vinove loze koje se gaje u ampelografskoj kolekciji. Priznati su 1991. Cindrić. 2007. stvorene su i priznate bele vinske sorte: Kosmoplita. 1999). R-10. Karmen je takođe nova. Muscat de St. Muskat plevenski.ti iz celog sveta. NAZIV SORTE CULTIVAR Roditelji Parentage Smederevka × Traminac Sovinjon × Smederevka Prokupac × Burgundac crni Skadarka × Teran Namena Epoha i organoleptička zrenja svojstva Ripening Usage and organotime leptical traits Belo vino. Cindrić i sar. Ampelographic traits of new grape vine cultivars and clones Godina priznaAUTORI vanja BREEDERS Release year 1970 D. kao i velikog broja stranih interspecies sorti. Rubinka i Bačka. Bianca i Phenix. Milisavljević 1970 D. Milisavljević. Lasta je prva domaća priznata interspecies stona sorta otporna na plamenjaču (Korać. muskatno Belo vino. Neke od njih su posebno proučavane kao potencijalno pogodne za proizvodnju vinskog destilata. 1996). Milisavljević 1982 S.

Belo vino. Cindrić. Kovač 1991 P. intenzivno obojeno S. aroma1988 P.Lazić. Cindrić. Cindrić. Kovač 1991 P. Cindrić.Cindrić. Ružić. V. neu1991 P. neu2002 V. muskatno Belo vino. neuP. V. Belo vino. Kovač. Kovač P. Korać tralno 1991 P. V. mu2001 V. Cindrić. P. V. III III III I II III III II III II I II III II I 1991 N. aroma- tično III I III III KARMEN RIZLING ITAL. neutralno Belo vino. LIZA PETRA MILA LASTA KOSMOPOLITA PETKA 1991 P. N. sa izraženim kiselinama Belo vino. Korać. Korać. Milisavljević. N. Cindrić tično S. V. Cindrić. 1991 V. Korać. V. N. SK-61 Moldova × Kardinal 2003 P. Jazić. V. muskatno 1991 P. Vallier × Ljana Cserszegi fuszeres × Kristaly Petra × Bianca Petra × Bianca Petra × Bianca SK 86-2/293 × Rajnski rizling 293-20 Gm SK 86-2/293 × Rajnski rizling 293-20 Gm Crno vino. Cindrić. Cindrić. Kovač. Korać. N. V. Belo vino. bogato. Vukmirović Belo vino. Korać P. Kovač. Cindrić. Kovač 1991 P.Cindrić. Kovač. Belo vino. Belo vino. Kovač. P. neutralno Belo vino. Kovač 1991 N. M.PROBUS SILA NOVA DINKA ZLATA RANI RIZLING LELA Skadarka × Kaberne sovinjon Kevidinka × Šardone Kevidinka × Šardone Iršai Oliver × Kunleanj Rizling italijanski × Kunbarat Rizling italijanski × Kunbarat Kunleanj × Burgundac sivi Kunbarat × Burgundac crni Kunleanj × Muskat Otonel Muscat de St. N. Belo vino. neutralno Belo vino. Lj. Korać Stona sorta. Lazić. Kovač. Lazić. V. Kovač III 10 . N. Kovač 2003 V. neu- PANONIA tralno MORAVA P. SK-13 RIZLING ITAL. Cindrić. N. crna Belo vino. N. V. neutralno Belo vino. SK-54 RIZLING ITAL. Kovač P. Cindrić tralno 1983 S. neu1989 P. N. Kovač. Cindrić. Korać Stona sorta. Cindrić. bela P. neu- tralno P. Ko- 2001 rać. bogato. Kozma skatno P. Korać. neutralno RUBINKA BAČKA 2002 V. Cindrić. Cindrić. V.Cindrić. Medić Belo vino. D. Kovač tralno 2003 V. Kovač tralno Belo vino. N. Belo vino.

treba ih još uvek gajiti u banatsko-potiskom vinogorju. (1998. koje daju aromatična vina. (1996) smatraju da je podloga Kober 5BB najbolja za proizvodnju reznica. kombinacije sistema uzgoja za svaku sortu posebno. Utrošak ljudskog rada (Kuljančić i sar. Tako na „špaliru”. na osnovu dobijenih rezultata. Primena određenog uzgojnog oblika zavisi od biologije sorti u datim mikroklimatskim uslovima (Kuljančić i sar. Tako su kod nas (Gvozdenović i Keserović. Nova saznanja u fundamentalnim istraživanjima odredila su i novi koncept podizanja voćnjaka i vinograda. Rani rizling i Liza. Sorti Sila odgovaraju gotovo svi uzgojni oblici tipa „zavesa”. kao i sortu Kaberne frank. a razlika među sortama je takođe evidentna. Župljanka. Prema Kuljančiću i Papriću (1999). Sorte su slabo rodne. a prema folijarnoj analizi... Podloga Kober 5BB pokazala se najpogodnijom i za gajenje sorte Rizling italijanski klon SK-54 (Paprić i sar. 1997). 1999). ali najbolji kvalitet vina ipak se dobija kada se grožđe skida sa „jednostruke zavese”. Lela. pa se zelena rezidba mora izvoditi na vreme. 1997) i banatsko-potiskom vinogorju (Paprić i sar. pa je obavezno treba primenjivati. Rani rizling i Župljanka sazrevaju brže od Rizlinga italijanskog. Tako Paprić i sar. Na 1000 kg plodova. 1996).. Sorta Župljanka. 1997) još uvek zastupljeni poluintenzivni zasadi i skupa proizvodnja sadnog materijala. rodnost vinskih sorti. čiji plodovi daju vina neutralne arome. 1998. 1999) najviše su imale uticaja podloge Kober 5BB i SO4. Sadašnja proizvodnja sadnog materijala u Vojvodini i Srbiji nije u skladu sa proizvodnjom kakva se organizuje u razvijenim voćarskim zemljama. Za brže unapređenje voćarstva. Sila. Uzgojni oblik „jednostruka zavesa”.. ali zbog kvaliteta vina i tradicije. Zato je od velike važnosti da se što pre introdukuju nove sorte i podloge voćaka. a pogotovu bazni materijal za proizvodnju sertifikovanih sadnica. ali su zato štete od vetra najveće na uzgojnim oblicima tipa „zavesa” (Kuljančić i sar. Od podloge zavisi i prinos reznica sorti vinove loze... najmanje ulaganje ljudskog rada je na „jednostrukoj zavesi”. (Kuljančić i Paprić.. najbolje je reagovala na nagomilavanje azota. ali ipak ostaje činjenica da se jedna te ista sorta ne može gajiti sa uspehom u svim vinogradarskim rejonima. 1998). Proizvodnja kvalitetnog sadnog materijala pogodnog za intenzivne zasade još uvek zaostaje za svetskom. Institut za voćarstvo i vinogradarstvo intenzivno radi na stvaranju predosnovnog sadnog materijala sorti voćaka i vinove loze koje su stvorene u našem Institu11 . jer su dobre otpornosti na sivu plesan grožđa. svakako treba zadržati u gen-banci. 1998) je siguran indikator nedostatka ili viška pojedinih elemenata. Gvozdenović i sar.Sorte Sovinjon i Merlo.... preporučuju. 1997). grožđe brže sazreva. a našoj zemlji omogućilo podizanje zasada sa sadnim materijalom koji odgovara svetskim standardima. U Vojvodini postoje svi preduslovi za proizvodnju sertifikovanog sadnog materijala obzirom na mogućnost formiranja izolacionih polja. Petra i Mila. (Cindrić i sar. Od uzgojnog oblika zavisi i sadržaj šećera i kiselina u plodu (Kuljančić i sar. (1999). a Mila i Petra brže od Traminca crvenog. fosfora i kalijuma u listovima. takođe je najbolja na uzgojnom obliku tipa „zavesa”. 1999). Folijarna analiza (Paprić i sar. kako bi se Vojvodina brže uključila na svetsko tržište sadnog materijala.. Rizling italijanski. predmet su ispitivanja u fruškogorskom (Cindrić i sar.1998). 1996) ostvaruje najveću rodnost kod sorti Traminac. Paprić i sar. Ove dve sorte. na usvajanje azota i kalijuma kod sorte Nova Dinka (Paprić i sar. 1995. 1999) nije takođe zanemarljiv pri izboru sistema gajenja. Kuljančić i sar. jedan od najvažnijih faktora je podizanje zasada sa kvalitetnim sadnim materijalom. kada je bila na podlozi SO4. 1996. na „zavesi” kasni nedelju dana.

a već je potpisan i ugovor o isporuci baznog materijala matičnih stabla vodećih sorti jabučastih i koštičavih voćnih vrsta. što je osnov za mogućnost izbora roditeljskih parova za ukrštanja. 1999. pakovanja i čuvanja voćnih plodova u hladnjačama.. Gvozdenović i Keserović. Đurić i Keserović 1996. upotrebom vrsta i sorti koje to trpe. 2005). Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja introdukovano je iz zemlje i inostranstva ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3000 genotipova raznih voćnih vrsta. selekcije drena: Apatinski rani. 1999. selekcije oraha: Rasna. u voćarstvu i vinogradarstvu. Institut je prepoznatljiv po tehnologiji proizvodnjesadnica oraha. Za dobro čuvanje potrebna je pravovremena berba plodova jabuka i krušaka (Gvozdenović i sar. 1997). 1998. Pored integralnog koncepta proizvodnje radi se i na biološkoj (organskoj) proizvodnji voća. Korać. 1997. a selekcionisane su u proteklom periodu. Pored toga u Institutu se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. niskim temperaturama ili pak daju stubast tip rasta stabla. pokušalo se sa proizvodnjom voća i grožđa uz minimalnu zaštitu. leske i kajsije. koji imaju gene na otpornost prema bolestima i štetočima. U kolekcijama voćaka i vinove loze se ispituje genetički polimorfizam.. Keserović i sar. Bačka itd. Cindrić 1996. pa je daleko bolje dozvoliti ograničeni život 12 . selekcije kajsije: SK-1. Proizvodnja jabuka i krušaka kod nas je dostigla takav stepen. 1997. 1997. 1998. Integralna proizvodnja voća i grožđa danas je prioritet budući da je zagađenost zemljišta. Keserović i sar. Korać i sar. Institut je formirao matičnjak vegetativnih podloga za jabuku. Uvedene su najnovije tehnologije kod većine voćnih vrsta i vinove loze. krušku. 1996. šljivu i kajsiju kategorije ‘’bazni sadni materijal’’. 1998.. nego se moraju čuvati u kontrolisanoj atmosferi do upotrebe i to što duže moguće vreme. Gvozdenović i Keserović. koja se određuje svake godine posebno. gde znatno zaostajemo za drugim voćarskim zemljama u svetu. 1999.. Ukrštanja se sprovode uglavnom sa domaćim ili odomaćenim sortama voćaka i vinove loze koje imaju poljsku otpornost na bolesti i štetočine. vazduha i vode dostigla gornju granicu dozvoljenog. ZAKLJUČAK U proteklom periodu u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo stvorene su 21 sorta i 3 klona vinove loze. Uvođenje integralnog koncepta proizvodnje u Vojvodini je veoma važan faktor ukoliko želimo da izvozimo veće količine voća. a u novoj kolekciji interspecies sorti koja je podizana tokom 2005 i 2006 godine ima 194 uzorka. četiri sorte kajsije 5 sorti oraha i 7 sorti stubastih jabuka. Gvozdenović 1998. Kasni rodni. 1996. SK-13b i DM-1. Momenat berbe u voćnih vrsta je naročito aktuelan. Gvozdenović i sar. budući da potpuna otpornost favorizuje stvaranje novih sojeva patogena. Problemi se javljaju kada je reč o shvatanju značaja primene tehnološke discipline prilikom skladištenja. Iz ovakvog pristupa marketingu proističu i određene prednosti na svetskom tržištu jabuka i mogućnost plasmana. u plodova koje ne trpe zamrzavanje. U skladu sa savremenim prioritetima. Đurić 1999. Izdvojeno je dosta selekcija voća.tu. 1998.. 1997). (Korać i Cindrić. Era. kao i hibrida i klonova voćaka i vinove loze od kojih izdvajamo najbolje: klonovi Elstara. 1997. primereno skladištenje i čuvanje u kontrolisanoj atmosferi (Gvozdenović. Sava. 1997). da hladnjače dobijaju sirovinu najvišeg kvaliteta (Gvozdenović i sar. 1996. Cerović i sar. SK-13.

Korać Nada. Journal of Agric. Kovač. Doktorska disertacija. 403–415. Univerzitet u Novom Sadu. 6. (50–56). 1993. 70–74. Novi Sad. Korać Nada. Cindrić P.: Grape breeding for resistance. Kovač V.. M. Agroekonomik. Poljoprivredni fakultet. Savremena poljoprivreda. Biljni lekar. Dulić Kata.. vol. Savremena poljoprivreda br. Dulić. number 473. kako u voćarstvu. Časopis Acta Horticulture br. 3. br.. Savremena poljoprivreda. Medić Mira: Stvaranje kultivara vinove loze otpornih na gljivične bolesti. Korać. P. Acta Horticulturae. Cindrić. S. 2003. 340–352. 5–10.). 5. 1994. vanredni broj. Svremena poljoprivreda.: News clones of Italian Riesling variety. Izbor podloga je još uvek u centru pažnje. Magistarska teza. koji ne remete ekonomičnost proizvodnje. 1997. Cindrić P. 47–52. Gološin Branislava. opterećenost rodnim okcima. Ss...postojećih sojeva patogena. Nada. Časopis Poljoprivreda br. Novi Sad. problemi i tendencije proizvodnje oraha u Vojvodini. 388–389. I Balkan and III Macedonian Symposium for vine growing and wine making. str. Gološin Branislava. Cindrić P. 265–268.) gajenih u rejonu Fruške gore. Novi Sad. Cyril and Methodius University. Od podloge zavisi ishrana. Korać Nada. Cindrić. a time i prinos i kvalitet plodova.. 1990. 1994. Dulić. Landau/Pfalz. Kovač V. str.: Karakteristike selekcija oraha poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. 1998.. Research 54. Cindrić.: Liza i Petra novi kultivari vinove loze za bela vina. Novi Sad. 1992. Novi Sad. Symposium proceedings. V. Special issue. Ninić-Todorović Jelena: Dihogamija oraha (Juglans regia L. V. Korać M. 2003. Cerović. Korać.K. 13 . model rezidbe. Kovač V. 2004. Cerović.: Nove sorte vinove loze u rejonu Subotičko-horgoške peščare. Cindrić. Korać Nada: Sorte vinove loze stvorene u Sremskim Karlovcima. Skopje. Korać Nada: Frost resistance of grapevine cultivars of different origin. Cindrić P. Vitis. Cerović.. Korać Nada.: Panonia and Morava new resistant white wine varieties developed at Sremski Karlovci. 11–17. LITERATURA Bijelić Sandra: Mikropropagacija slabo bujnih podloga za trešnju i višnju. 49. a favorizuju sklad između razvoja patogena i razvoja svake biljne vrste posebno.. 97–100. životni vek gajene sorte.P.: Stanje. Novi Sad. Korać Nada. U voćarstvu i vinogradarsvu se radi na uvođenju integralnog i biološkog koncepta proizvodnje... Cindrić.: Biološke osobine sori oraha (Juglans regia L. 1998. 1996. 42. Korać. Korać Nada. 82–88 str. Jugoslovensko voćarstvo... 603. S. Čačak. Cerović S.: 50 godina rada na stvaranju novih sorti vinove loze u Vojvodini. P. 385–393 str. Slavić. Cindrić P.M.. 1999. Savremena poljoprivreda... Zbornik naučnih radova. 41–49. tako i u vinogradarstvu. Korać Nada. izbor sistema gajenja. 1999. 5–6. S. 105–113. Cindrić P. P. 1993. M. Proceedings of the Eighth International Conference on Grape Genetics and Breeding. Medić Mira: Mila i Petra nove sorte vinove loze za aromatična vina. Kovač V. Korać Nada: Grape breeding for disease resistance at Sremski Karlovci.. 1992.P.

Čačak. Keserović. 77. B. Feljton. Gvozdenović. Gvozdenović. Đurić..: Embriogeneza u trešnje i višnje. Z. 1996. LJ. Gološin Branislava.. LII. Vračar. 59–62. Gvozdenvić.: Vegetativno razmnožavanje oraha in vitro. S.: Osobine nekih klonova zlatnog delišesa i elstara. 29–35. 77–81. 2003.: Kvalitet. str. Voćarstvo. 30. Gološin Branislava i Radojević Ljiljana: Micropropagation of apple rootstocks.. 2004. X Kongres voćara Jugoslavije.. Z. Vračar. Đurić. Beograd. D. N. 49. LIII. Keserović.: Uticaj vremena berbe i termoterapije na čuvanje plodova jabuke sorte elstar. X Kongresvoćara Jugoslavije. S. Dulić.. M. Čačak.: Biološka kontrola rodnosti jabuke. 1–2. Keserović. Iz: Dozet i sar. X Kongres voćara Jugoslavije.: Mogućnost korišćenja crnog trna Prunus spinosa L. Lazić.: Nove sorte kajsie u Vojvodini. Vol. 1987. B. br. Korać Jasna. Novi Sad. 115–116. M. br. Vol. 2004. Z. Keserović. Novi Sad 1995. br. D. Z. 2003. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore.. str. 279–284. 45–49. Z. Dinamika cvetanja sorti jabuke.: Cvetanje sorti i selekcija kajsije u Vojvodini. D. Bijelić Sandra. veterinara i tehnologa. Zlatibor. V. 39. D.. kao posrednika za gajenja kajsije u gustim zasadima. Keserović. Keserović. br. Gvozdenović. B. 2002.. 1996. Đurić. 1996. Magazin N. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore.) postupcima mikropropagacije i organogeneze in virto. D. Keserović. Zlatibor.:Etape razvitka ploda višnje i trešnje. Keserović. Gvozdenović D.. M. Z. Zbornik radova. Gološin Branislava. Čačak. Svremena poljoprivreda..: Nove sorte kajsije u Vojvodini. Keserović. 23–28. Savremena poljoprivreda. 2004. X Kongres voćara Jugoslavije. Z. str 228. 241–249. Z. Lj. Kasni rodni i Sava... 2005. Bijelić Sandra: Biološko– pomološke osobine sorti i selekcija oraha sa rodnim lateralnim pupoljcima. Zbornik naučnih radova sa XVII Savetovanja agronoma.. Novi Sad. Keserović. Novi Sad. Balaž Jelica: Izbor sorti jabuke za proizvodnju zdravstveno bezbedne hrane. 53. Zbornik radova. 2005 Keserović. skladištenje i plasman plodova jabuke u novim uslovima poslovanja. Z. D. Čačak. Cerović. Savremena poljoprivreda br. Svremena poljoprivreda. Đurić. Doktorska disertacija. Zlatibor. 25– 28. Gološin Branislava: Vegetativno razmnožavanje oraha (Juglans regia L. Gvozdenović. Hnatko Z. 2007. Cerović.: Uticaj sortne kompozicije na intenzitet izmrzavanja jabuke.. 39. Keserović.. Korać. 1995. Keserović. Čačak. Korać. D. 151. Radojević Ljiljana.. 1996. Novi Sad. Vol. 143–150.) kao posrednika za gajenje kajsije u gustom sklopu. 2000.: Kultura tkiva u u poljoprivredi. 51. Z. Gvozdenović. Z. str. Keserović.. Korać. Magazin.: Karakteristike selekcija oraha Rasna.. Gološin Branislava i Galović Vladislava: Mikropropagacija.113.. 69. 2004.. S. Voćarstvo. 1–2. 90...: mogućnost korišćenja crnog trna (Prunus spinosa L.. Korać. Z.. Vol. Savremena poljoprivreda.: Proizvodnja sadnica jabuke sa prevremenim grančicama ″metodom nazrelo iz ruke″. Čačak. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore. Jugoslovensko voćarstvo. 2004. Korać. Savremena poljoprivreda.. 39. Z. 2002. Voćarstvo.Z. M. 212: 589–594. Keserović.. Čačak. 1996 Gvozdenvović. Cerović. 30. M. Acta Horticulture. B.Gološin Branislava. 14 . Z. S. str. Čačak.

.: Charaterstics and value of Walnut treee selection of Novi Sad. 2006. 2000. Gološin. Miletić R. Korać Jasna: Četiri decenije selekcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Cindrić. 1990. 23–33 str.. Agriculture – programme de recherce Agrimed. Korać M. Slović D.: Sorte vinove loze za proizvodnju vinjaka. Magazin N.: Collecting..: Kvalitet plodova oraha u Jugoslaviji. LIII br.. 1974.: Otpornost prema niskim temperaturana kandidata za nove sorte.: Novostvorena sorta vinove loze – Kosmopolita. Yalova. Cindrić. Cerović S.. Korać Nada. evaluation and utilization of Walnut (Juglans regia L.: Population variability of domestic Walnut and selections results. 23 Savetovanje o unapređenju proizvodnje voća i grožđa u Vojvodini. 45–49. Ognjanov. M. 1995. 1999. Gološin Branislava: Orah.. Gološin Branislava... 1978. Korać. II Balkan Symposium of viticulture and enology. Symposium proceedings Institute of Viticulture and enology Pleven. Letopis naučnih radova. Savremena poljoprivreda. 1999. Bačka and Mire.. 2004... Korać Nada. Nolit. Korać Nada.: Orah. savetovanja agronoma.. S. V. Lj. Luxemburg. Čačak. Cindrić P. 2004. Korać.. br. Jugoslovensko voćarstvo.. Slović. 1996.. Novi Sad. Novi Sad.. Newsletter. Cindrić. 1–2. 1. 1989. Korać M. Faculty of Horticulture in Lednice.. 24–29. 41–46.: Stone sorte vinove loze pogodne za ekološku proizvodnju stonog grožđa Savremena poljoprivreda. M. Prometej. 1987. Kovač V. str. Korać M: Selection of Walnuts in Yugoslavia. Sadu. M.: Proučavanje načina i uslova kalemljenja oraha radi primene u širokoj rasadničkoj proizvodnji. D.Keserović. P. 57–61.. 189–191.P.: New table grape cultivars – Lasta and Carmen. Aranđelovac. 53–58.Savremena poljoprivreda. Cerović S. Tisa.. br. Cindrić P. M. 1976. vanredni broj. 1993. Cerović S. br. Cerović.) in Yugoslavia. Vol. 1982. Doktorska disertacija. 35– 41 str. 1998.: Perspective Yugoslav Walnut selection with lateral fruit buds. Z.: Lasta– prva jugoslovenska stona sorta vinove loze otporna na plamenjaču (Plasmopara viticola). Novi Sad. Čačak. 5 br. Beograd. M. Korać M. Korać M. Beograd. Rudić M. Korać Nada. Cindrić P. Jugoslovensko voćarstvo. Novi Sad. Čačak. vanredni broj.. Slović D. V. Ress.. godina. ActaHorticulturae.. Savremena poljoprivreda. 15 . 1988. Korać. Srem. 365–371. Korać. Zbornik radova International Conference on Walnuts. Gološin Branislava.1999. Korać M. Korać Nada. Zbornik naučnih radova sa 13. str. Kovač.Proceding. veterinara i tehnologa. Plant Gen. S. Korać M.. Milovankić M. 2002. Miletić R. Cindrić: Otpornost na niske temperature nekih domaćih novostvorenih vinskih sorti vinove loze. Poljoprivredni fakultet u N. Rudić M. Bulgaria. Cerović S. Korać Nada.: New apricot cultivars and selections in Serbia. Novi Sad.. Tukey. Vračar. Cerović. Hamburg. Đurić B. 1–2. 47’52. 1997. Miletić R. Poljoprivredni fakultet. P. Cerović. Branislava: Traits of Walnut selection Shampion. 49–53. P. Korać Nada.. Korać. Novi Sad. Gološin Branislava. Kozma P. Časopis Poljoprivreda. 1–2. Letopis naučnih radova. 375–378. S. 204–209 str.. Novi Sad.. Gološin Branislava. Cindrić P. korać. M. Korać Nada.: Nove selekcije stonih sorti Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. 311. Jugoslovensko voćarstvo. 1–2.: Karakteristike tipova oraha selekcije Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu..

. Netherland Ninić-Todorović Jelena. 1999.) in Yugoslavia. str. Petar Cindrić. (2003): Proizvodnja sadnica leske. prinos i kvalitet plodova sorti jabuke. Paprić Đ. Kuljančić I. Vanredni broj sa XXIII Savetovanja voćara i vinogradara. odbranjena na Poljoprivrednim fakultetu u Novom Sadu 1986. Cerović S.. Kluwer Academic Publishers. 26. Cerović S. 2002.. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. 99–105. Kovač. fruit. str.–28. Jugoslovensko voćarstvo 23. doktorska disertacija.: Uticaj gustine sadnje na porast. FAO-CIHEAM Ninić-Todorović Jelena. 491–495. Letopis naučnih radova Poljoprivrednog fakulteta. V. 3. Wageningen. Beograd Ognjanov. 2005. Acta Horticulturae 445. Medić Mira: Foliar analysis at cultivar Italian riesling. Paprić Đ. str Beograd. M.. Nucis. Acta Horticulturae 226.. Medić Mira: Analiza nekih bioloških i tehnoloških osobina sorte Župljanka. SK–54 i SK–61 gajeni na različitim loznim podlogama. Skopje Ninić-Todorović Jelena (1988): Determination of the most suitable methods of handling Corylus colurna L. Popović Mirjana (2006): Proizvodnja podloga za kalemljenje leske. 1–8. gajene na različitim loznim podlogama. In Progress in Temperate Fruit Breeding. god.) Schmidt. 10 eemes Journees. (57–60). (eds.). Ninić-Todorović Jelena (1998): Očuvanje biološkog diverziteta mečje leske (Corylus colurna L. p. Proceedings of thr Fourth International Symposium of Hazelnut. pp.. p. Kuljančić. Savremena poljoprivreda. Savremena poljoprivreda 1–2. 1994.. Vujanić– Varga Dinka. Novi Sad.. Ninić–Todorović Jelena. (261–265). (Radovi sa XVI savetovanja agronoma.Korać Nada. Magazin. Paprić Đ. Netherlands. N. Šumarski fakultet. 2000. Mira Medić: Uticaj loznih podloga na neka od bioloških i privredno-tehnoloških svojstava klonova Rizlinga italijanskog. Macet Ksenija: Tissue culture approaches to peach improvement... Paprić Đ. I. „Nauka u funkcijiunapređenja vinogradarstva i vi- 16 . tematski zbornik I. 79–82. Belgium. Magistarska teza. Šumarski fakultet. Jelena Ninić-Todorović (2003): Priručnik iz dekorativne dendrologije. Br. Kuljančić I. 153–157... Beograd Ninić-Todorović Jelena (2000): Postharvest phisiology of Turkish filbert (Corylus colurna L. Red traminer and Župljanka on different training systems. Gološin Branislava. Crnojački Zorica (1987): Predlog za posebnu zaštitu nekih predstavnika dendroflore u Futoškom parku u Novom Sadu. Novi Sad Ninić-Todorović Jelena. (7–13). Zavod za zaštitu prirode Srbije. Antanasović Milijana (1989): Iznalaženje optimalne metode za klijanje polena mečje leske. Novi Sad. 87–88. 223–228. IV Međunarodna eko-konferencija zdravstveno bezbedna hrana. No 9. str. veterinara i tehnologa.. Zaštita prirode 50. 1–2.) seeds. p. 27–31. Zbornik naučnih radova 2002. H. V.: Međusobni uticaj lozne podloge i sorte vinove loze na iskorišćavanje biljnih hraniva pri različitim nivoima đubrenja. Novi Sad Ocokoljić Mirjana. Mira Medić: Nova sorta vinove loze – Petka. Kellerhals. GESCO 10 Groupe d Etudes des Systemes de Conduite de le Vigne. Hortus br. Medić Mira: Klonovi rizlinga talijanskog SK–13. Čačak. Ninić-Todorović Jelena (1997): Selection of Turkish filbert (Corylus colurna L. Ninić-Todorović Jelena (1990): Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske Corylus colurna L. 269–275. 389–393. Changins-Suisse. Beograd. Bogdanović V. mai 1998. Kuljančić I. 529–536.

Also. new cultivars. 4 apricot cultivars. hybridisation. New. genetical transformation. Poljoprivreda. Nada Korać. Sava). I. NADA KORAĆ. NENAD MAGAZIN. 2003. Univerzitet u Kragujevcu. SK-13b. 1962. Žunić. BRANISLAVA GOLOŠIN. 52. mart 2005. 2002. 2–3. 17 . Paprić Đ. Jahorina. DM-1). godine (441Rudić M. Bačka etc. (39–44). walnut selections (Rasna.. 390–393. Beograd. apricot selections (SK-1. Institute become recognisable for its walnut.. Vršac. IVAN KULJANČIĆ. Kuljančić.. I. Mira Medić: Značaj lozne podloge za gajenje sorte rizling italijanski klon SK–54. Savremena poljoprivreda.. Slevica Todić. Marković: Proizvodnja loznog sadnog materijala voćaka i vinove loze. sila i nova dinka.narstva”. MIRA MEDIĆ. Paprić Đ. hybrids and clones of fruits and grapes were found and among them some of the best are: Elstar clones. and in new interspecies collection there are 194 accessions. god. tissue culture. PETAR CINDRIĆ. VLADISLAV OGNJANOV. cornelian cherry selections: Apatinski rani. br. Čačak.. new technologies. ĐORĐE PAPRIĆ. vol. (166–174). zbornik nauknih i preglednih radova. Kuljančić. SCIENTIFIC AND RESEARCH WORK AT THE INSTITUTE FOR FRUITGROWING AND VITICULTURE IN NOVI SAD (1947–2007) ZORAN KESEROVIĆ. Kasni rodni. modern growing technologies were introduced with majority of fruit species and grapes.. 5 walnut cultivars and 6 columnar apple cultivars. Agronomski fakultet u Čačku. selection. Zbornik sažetaka sa Naučno stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske. Paprić Đ. SLOBODAN CEROVIĆ. also were released 3 clones of vine grapes. 28–31. grape vine. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. SANDRA BIJELIĆ Summary In past period at the Institute for fruitgrowing and viticulture total of 21 vine and table grape cultivars were released.. SK-13.: Selekcija oraha u Vojvodini. XIV Savetovanje vinogradara i vinara Srbije. More than 3000 genotypes of different fruits species were introduced or made at the Institute for the purposes of pomological and genetical researches. mart 2007. XII Savetovanje o Biotehnologiji. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. (89). Zbornik radova. N. Novi Sad. hazelnut and apricot nursery production. Institute posses one of the largest grape vine collections in Balkans with 434 genotypes. D. Era. Many new selections. Arhiv za poljoprivredne nauke. hybrid seedlings. Uticaj lozne podloge kod gajenja sorti vinove loze župljanka. Key words: fruit species.

dr Zoran Keserović. 56. savetnik za voćarsko vinogradarsku proizvodnju. Nove privatne firme i zadruge podižu zasade na površinama od par do preko sto hektara.. Vojvodina. NENAD MAGAZIN1 IZVOD: Voćarstvo Vojvodine se.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Većina tih firmi više ili ne postoje ili proizvode vrlo malo voća. ZORAN KESEROVIĆ1.500 vagona jabuka. 18–26. prof. red. još nalazi u krizi jer proizvodnja i pored značajnih pomaka u privatnom sektoru generalno gledajući opada. NIKOLA VRANJKOVIĆ2. Na drugim lokacijama van glavnih rejona imali smo više firmi koje su proizvodile od 100 do 300 vagona jabuke. ali su ovde u pitanju relativno mladi ili mladi zasadi pa proizvodnja još nije dostigla raniji obim. Izvoz plodova drugih voćnih vrsta. Novi Sad 1 18 . red. asistent. Dr Dušan Gvozdenović. Proizvodnja jabuke iz ovih zasada zadovoljava svetske standarde pa je u značajnom delu namenjena za izvoz. dipl. kao i mnoge druge grane poljoprivrede u tranzicionom periodu. Ovim radom smo pokušali da prikažemo situaciju i trendove u voćarskoj proizvodnji Vojvodine. inž. breskve i jabuke. U ovom radu je prikazano stanje proizvodnje voća u Vojvodini i trendovi za pojedine voćne vrste. sem višnje i šljive je zanemarljiv. mr Nenad Magazin. Pokrajinski sekretarijat za poljoprivredu. 2002). Poljoprivredni fakultet Novi Sad 2 Nikola Vranjković. Ključne reči: Voćarstvo. a u Fruškogorskom i Južnobanatskom rejonu po 1. prof. 6 (2007) STR. Dat je predlog mera za brže prevazilaženje krize i uklapanje u savremene evropske trendove u pogledu zdravstvene bezbednosti i zaštite okoline. uglavnom na tržište Rusije. perspektiva UVOD U privredi Vojvodine voćarstvo je u vodećim voćarskim rejonima decenijama predstavljalo vrlo važnu granu (Gvozdenović. O značaju ove grane govori i činjenica da je pre dvadesetak godina proizvodnja voća na primer u Subotičko-horgoškom rejonu u pojedinim firmama iznosila i do 1. vodoprivredu i šumarstvo. NOVI SAD VOĆARSTVO VOJVODINE – SADAŠNJOST I PERSPEKTIVE DUŠAN GVOZDENOVIĆ1. sadašnjost.000 vagona kruške.

54. god. 73 12 2. 88. godine) zapaža se rast površina na individualnim gazdinstvima.1 2.3 12. a blago opadanje u sektoru poljoprivrednih preduzeća i zadruga.2 16. Vrsta voća Jabuka Kruška Dunja Šljiva Trešnja Višnja Breskva Orah Kajsija Jagoda 2001.2 6. 19 .8 4. godine.Stanje proizvodnje Proizvodnja voća u Vojvodini je organizovana na 18.3 4.5 0.5 15. Novi Sad.9 7.9 9.5 1.123 ha po podacima za 2004. Kretanje površina voćnjaka u AP Vojvodini od 1981.8 2. godine Table 1. godine) zapažena je stagnacija ukupnih kao i površina na individualnom posedu. 22. god.2 41 / / 14.03 / / Grafikon 1. 1. god.04 2002.2 4.3 12. Proizvodnja voća (000 tona) u Vojvodini.3 10.3 15. 1).3 46 5.8 2. do 2004. Total acreage of orchards in AP Vojvodina from 1981 to 2004. U drugom delu posmatranog perioda (od 2001.64 2004.0 2. godine Graph. Fruits production (000 tons) in Vojvodina. godinu (tab.669 3. Kada posmatramo ukupne površine voćnjaka u periodu od 1981. 2006. Novi Sad.15 2005.2 19. do 2004.8 46 4. 2006. god.6 1.5 7.9 3.6 1.3 37.4 0. 83 12 2. 1). a stagnacija u poljoprivrednim preduzećima i zadrugama (graf.9 10.3 4. god. u prvom delu tog perioda (do 2000.8 1.7 5. Tabela 1.8 2003.6 10.

šljive (30. Obim ukupne proizvodnje voća u posmatranom periodu (1981–2005) je u opadanju (tab.000 t).700 t.3 172. 4).4 6.000 t) i breskve (15.4* 143.7 1991–00 74. 2).2 *Bez podataka za 2005 godinu *Without data for 2005.0 13.7 4. Osnovne karakteristike proizvodnje pojedinih voćnih vrsta Ukupna proizvodnja voća u Vojvodini za posmatrani period.000–220. 20 . a na trećem breskva sa 14. 6). godine Table 2.000 t).2) ili stagnaciji. 5) i breskve 968 t na svakih 5–10 godina (graf. sem kod šljive (graf.1 13.757 t (graf.7 2001–05 64.900 t). godine je jabuka (88.000 t godišnje (Gvozdenović.000–40. Od toga je na društvenom bilo 36%.7 37.0 16. Total fruits production (000 tons) in AP Vojvodina from 1981 to 2004 Voćna vrsta Jabuka Šljiva Kruška Višnja Breskva Kajsija UKUPNO Godine 1981–85 81. na drugom mestu je šljiva sa 41.000 t.8 24.000–120.7 189.0 35.0 18.2 19. Tabela 2.5 37. do 2004. Ukupna proizvodnja voća je bila 200.000–20.000 ha voćnjaka.5 32.8 159. 1990) od čega najviše jabuke (100.436 t (graf.9 1986–90 91. Ukupna proizvodnja voća (000 tona) u AP Vojvodini od 1981.5 17. a u individualnom 64% površina. Vodeća voćna vrsta po obimu proizvodnje u Vojvodini 2005. godinu u Vojvodini u oba sektora se nalazilo 17. pokazuje negativan trend koji je najizraženiji kod jabuke gde je konstatovano opadanje proizvodnje za 6.7 13.0 5.7 19.Prema podacima Pokrajinskog zavoda za statistiku za 1986.1 4.870 t na svakih 5–10 godina (graf. 3): Kod kruške taj pad iznosi 3.5 9.8 12. kod višnje 1.1 13.

Ukupna proizvodnja šljive u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. Graph. Ukupna proizvodnja jabuke u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. 2. 3. Graph.Grafikon 2. 21 . Total production of plums in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Total production of apples in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Grafikon 3.

Total production of pears in AP Vojvodina in the period 1981–2005. 22 . Grafikon 5. Ukupna proizvodnja kruške u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. Graph. Ukupna proizvodnja višnje u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. 4. Total production of sour cherries in AP Vojvodina in the period 1981–2005.Grafikon 4. 5. Graph.

Proizvodnja šljive se uglavnom bazira na sortama stenlej. Poseban problem je što se radi uglavnom o proizvodnji na malim površinama. U novijim zasadima se sve više sade bolji klonovi zlatnog delišesa. praktično bez ikakve kontrole i što se promet ne vrši preko zadruga pa je ponuđeni kvalitet neujednačen a promet otežan. Graph. Ukupna proizvodnja breskve u AP Vojvodini u periodu 1981–2005.Grafikon 6. greni smit. a retki i sa protivgradnim mrežama. Proizvodnja jabuke u Vojvodini se i dalje bazira na zastarelom sortimentu u kome je vodeća sorta ajdared. fudžija. jonagold i njegovi klonovi. čačanska rodna. Total production of peaches in AP Vojvodina in the period 1981–2005. I pored vrlo dobrih lokacija koje su na raspolaganju u fruškogorskom i južnobanatskom rejonu za proizvodnju breskve nivo proizvodnje je ispod onoga od pre dvadesetak godina. što su pro23 . Proizvodnja šljive na individualnom sektoru je uglavnom ekstenzivna i karakteriše je zastareo sortiment. ali i dalje ostaju problemi nedostatka slabije bujnih podloga i stonih sorti. a spur klonovi na M 26. Osim tranzicije na proizvodnju kruške je negativno uticala masovna pojava bakteriozne plamenjače i kruškine buve. nije zaživeo u praksi. uglavnom podignuti gore nabrojanim sortama su dosta intenzivniji. gale. Noviji zasadi. breborna i crvenog delišesa uglavnom na podlozi M 9. alternativno rađanje i često odsustvo bilo kakve agro i pomotehnike. mutsu i druge. melroz. Većina novopodignutih zasada je sa sistemima za navodnjavanje neki i sa mogućnošću fertigacije. čačanske lepotica i čačanski šećer koje su uglavnom namenjene za preradu. i pored vrlo dobrih lokacija koje su na raspolaganju u fruškogorskom i južnobanatskom rejonu. Pored nje su zastupljeni zlatni delišes. Ovo se ne odnosi na novopodignute guste zasade. Sistem za zaštitu jabuke od poznih prolećnih mrazeva kišenjem. Sortiment breskve i nektarine je uglavnom osavremenjen u odnosu na onaj od pre dvadeset godina. Proizvodnja kruške se. 6. gloster. Zbog neujednačenosti zasada i tehnologije proizvodnje u hladnjačama se sreće vrlo neujednačen i dosta često loš kvalitet plodova. nalazi u krizi.

Najveći deo proizvodnje kajsije je namenjen preradi u rakiju i pekmeze. kruške i breskve ali i drugih voćnih vrsta. I ako postižu visoku cenu. moretinijeva rana i dr. u manjoj meri drugih proizvoda kao što su kompoti. Primena standarda kao što su EurepGAP i HACCAP nije još dovoljno zaživela kod proizvođača i prerađivača voća. marmelade. Perspektive Proizvodnja voća u budućnosti u Vojvodini ima velike šanse. i mere stimulacije od strane države. Vodeće sorte u plantažnim zasadima su prema Keseroviću i Đuriću (2001) sorte Poljoprivrednog fakulteta iz Novog Sada NS-4. koje se sem šljive uglavnom uvozi. Za sadnju se često koriste visoko kalemljene sadnice sa posrednikom šljivom stenlej na podlozi dženarici. Neke od prerađivačkih firmi su uvele HACCAP standar24 . cegledi bibor i roksana. iskoštičena u smrznutom stanju ili u alkoholu. u plastenicima i u vertikalnom uzgoju. U pojedinim zasadima su instalisani i sistemi za zaštitu od mraza orošavanjem. Vojvodina je postala uvoznik kruške pa se na našem tržištu zadnjih godina u dobrom delu sezone prodaje samo uvozna kruška i to po vrlo visokim cenama.blemi koje bez dobre savetodavne službe mali proizvođači praktično ne mogu da reše. a za njom slede fetelova. formiranje savetodavne službe i udruživanje radi zajedničke pripreme plodova i plasmana. malo su zastupljene novije sorte krupnijeg ploda. S obzirom na rast standarda. Najveći deo ove proizvodnje se izvozi na zapadna tržišta. O tome najbolje svedoči veliki interes novonastalih privatnih firmi koje traže ideje i programe za investiranje. Vodeća sorta u novopodignutim zasadima je vilijamovka. Vodeća sorta je kao i u tipičnim rejonima njenog gajenja u Srbiji oblačinska višnja koja je namenjena pre svega za preradu. Obzirom da je vilijamovka namenjena uglavnom za industriju i da ne može da se čuva dugo. a manji deo se koristi kao stona. NS-6. ambrozija klon NS i sorte segedinski mamut. pakhams trijumf. Zbog osetljivosti na bakterioznu plamenjanču iz sortimenta je praktično izbačena sorta krasanka koja se mogla prodavati do kraja maja meseca. a najmanje sušenog voća. džemovi. Manji deo se prerađuje u složenije i skuplje proizvode. Ovu proizvodnju ipak karakteriše još uvek dosta nizak nivo tehnologije i nestabilni prinosi. Uveden je vrlo savremen sortiment i uz navodnjavanje dobijen dobar kvalitet plodova sa visokim prinosima. Kajsija koja se tradicionalno gaji u Vojvodini daje u proizvodnji sve bolje rezultate. Problem za širenje ove vrlo osetljive voćne vrste je što nije organizovano prikupljanje i zajednički plasman plodova pa se za sada promet odvija samo na lokalnim tržištima. Poslednjih godina u Vojvodini je počela da se dosta gaji i jagoda na otvorenom prostoru. Proizvodnja oraha i lešnika i pored dobrih selekcija i sorti stagnira. Višnja spada u značajnije voćne vrste u Vojvodini zbog mogućnosti izvoza. mogućnosti izvoza i raspoložive prirodne uslove u perspektivi se može očekivati mnogo brže ulaganje u podizanje zasada pre svega jabuke. Najveće interesovanje zadnjih godina je bilo za investiranje u guste zasade jabuke i kruške. Posebno deficitaran je program sušenog voća. a za izvoz su potrebne znatno veće količine. Od izvoznika. Preduslov za to su. pored povoljnih kredita. Prerada voća u Vojvodini je uglavnom orijentisana na proizvodnju sokova. Novopodignuti plantažni zasadi su uglavnom sa navodnjavanjem. a deo istih je i pod protivgradnom mrežom. novosadska rodna. santa marija. deficit stone kruške će se nastaviti u dužem periodu ako se masovnije ne uvedu sorte sa dobrom sposobnošću čuvanja.

Keserović.. B.). P. 2002. D. Savremena poljoprivreda Vol. EurepGap i HACCP su praktično u povoju i na terenu se uglavnom ne radi mnogo na njima kao preduslovu za plasman u vrlo bliskoj budućnosti. Ognjanov. Da bi se Vojvodina brzo uključila na svetsko tržište sadnog materijala. Skenderovo i dr. V. Gološin. (2002) Gvozdenović. Matica srpska. 49. 1-2. Vujanić Varga. Novi Sad.: Stanje i perspektive proizvodnje voća u Vojvodini. i sar: Stanje i perspeketive proizvodnja voća i grožđa u Vojvodini. U Vojvodini postoje svi preduslovi za proizvodnju sertifikovanog sadnog materijala s obzirom na mogućnost formiranja izolacionih polja.. D. D. a našoj zemlji omogućilo podizanje zasada sa sadnim materijalom koji odgovara svetskim standardima.: Voćarstvo Fruške Gore. Ninić Todorović. Ovi kapaciteti još ne zadovoljavaju potrebe proizvodnje ali predstavljaju vrlo dobru osnovu za dalje proširenje proizvodnje voća. Ognjanov.Gašić.. Z. Tavankut. uvođenjem tehnologije za masovnu manipulaciju i mašina za klasiranje plodova stvoreni su uslovi za ponudu visoko kvalitetne jabuke. Paprić. Nada. Jedan od najvažnijih faktora za brže unapređenje voćarstva je podizanje zasada sa kvalitetnim sadnim materijalom. Novi Sad. B. Vlahović. Poljoprivredni fakultet. Gvozdenović. 51. Na žalost. Novi Sad.: Stanje i perspektive proizvodnje jabuke. Kuljanči. Cindrić. Novi Sad. kruške i drugog voća na našem i stranom tržištu. LITERATURA Gvozdenović. jer su oni jedan od važnih uslova koji se moraju ispuniti da bi se proizvodi probili na inostrano tržište. (1990). uglavnom ULO hladnjača u Sremu i Bačkoj (Šid. D. posmatrano u celini nema odgovarajuću dinamiku obnove i proširenja. vanredni broj. Učinjeni su i prvi koraci ka proizvodnji sertifikovanog sadnog materijala koji se do sada isključivo uvozio. V. Vinogradi. 2006). u oblasti proizvodnje svežeg voća na koju se odnose EurepGAP standardi.. Đ.. Novi Sad (1998) Gvozdenović.. Ksenija.de kvaliteta. Savremena poljoprivreda LI (2002). nema nikakvih naznaka skorijeg uvođenje ovih standarda i ako postoje organizacije i stručna lica koja bi mogla izvršiiti obuku i pomoći pri ispunjavanja strogih kriterijuma (Magazin. Savremena poljoprivreda Vol.ć I. 25 . D. Sadašnja proizvodnja sadnog materijala u Vojvodini nije u skladu sa proizvodnjom kakva se organizuje u razvijenim evropskim zemljama... ZAKLJUČAK Proizvodnja voća u Vojvodini. Korać. Branka.: Jabuka. Podizanjem novih. Jelena.. Ove godine napravljen je značajan pomak uvozom baznog sadnog materijala podloga za jabučaste i koštičave voćne vrste. Keserović. i sar. potrebno je da se formiraju matičnjaci od baznog sadnog materijala iz uvoza i to od savremenih sorti i podloga. Z. S. Cerović. 1998 Gvozdenović. XXI. s obzirom na prirodne uslove i mogućnosti plasmana. Slankamen. a na jesen se očekuje i uvoz matičnih stabala sorti različitih voćnih vrsta. Hajdukovo. Dinka. ISO standardi.

Keserović. M. L Informatore Agrario. NENAD MAGAZIN Summary As many other branches of agriculture in transition period fruit growing of Vojvodina region is still in crises because production has generally speaking declined although there are some significant in private sector.. Preposition of measures needed for crises overcome and for fitting in modern European trends regarding health and environment protection.. FRUITGROWING OF VOJVODINA – PRESENT AND PERSPECTIVE DUŠAN GVOZDENOVIĆ. ZORAN KESEROVIĆ. N. Mitrović. B. vodoprivredu i šumarstvo Vojvodine. Savremena poljoprivreda Vol. perspectives 26 . Z. 2006. 8: 46–47.: Selections of apricot at the Faculty of agricuilture of the University of Novi Sad.. Č. 52. Vojvodina.: Proizvodnja sadnog materijala. 1–2. Sinđić.Gvozdenović. Mratini. N. 2003. Novi Sad. Novi Sad. Gvozdenović. 2006. XII International Symposium on Apricot Culture Decline. Avignon. (2001). 40. NIKOLA VRANJKOVIĆ. T. D.: Le scelte per l impianto del melo. Voćarstvo Vinogradarstvo br. M. sekretarijat za poljoprivredu. Đurić. Ružević.. Đurđina. present. Current condition of fruits production in Vojvodina has been described in this paper along with the trends for some fruit species. Nikolić.: Poljoprivredni vodič kroz Vojvodinu. M. Novi Sad. 2006.. Key words: Fruitgrowing..ć Evica: Izbor soti i podloga jabučastih voćaka za potrebe rasadničke proizvodnje u Srbiji i Crnoj Gori. 2003. Oparnica.. Ružić. P. Gvozdenović. D. Z. Magazin.. Magazin. 52. Pantezzi. Mišić.: EurepGAP standardi. 1–2.. D.. Keserović. Statističke tablice. Savremena poljoprivreda Vol. V. D.

(Branko Radičević: iz „Đačkog rastanka”) Sigurno je da se ovovremensko stanje vinogradarstva ne može uobličiti. nosi. NOVI SAD VINOGRADARSTVO VOJVODINE (istorijat. da područje Vojvodine. s’ radi al’ niko s’ ne mori: itd. komentarisanje i sl. Gledaj sada ubavoga rada: Beri. red. nejasna. prof. 56. Đ.jedan drugog kori. obeleženo je 1700 godina vinogradarstva Fruške Gore. koje se upravo. god. sve poustajalo.). red. živo” . sadašnjost nije ružičasta. puške popucaju. prof. Cindrić. odnosno bliža ili dalja prošlost.. Živo. Pa kada se osvrnete unazad. Jošte malo – eto vinograda. a slobodno se može reći i „vinogradarstva Vojvodine”. čas dole. dr P.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. kao i na pesku Subotičkohorgoške peščare. Mnogobrojni su tereni i značajne površine. red. pokazuje. asistent. prof. red. Bele Crkve.. NADA KORAĆ. Kuljančić. „Živo. pa s’ uz brdo veselo nagnalo. prof. Svirac svira. dr Nada Korać. mr Mira medić.. dr I. momci podvikuju. Momci klikću. berbe izgledale ovako: Zora zori. 27 . Ne tako davno (1978. a da se ne poznaje istorijat. Nažalost. Paprić. 6 (2007) STR. Uhvati Vas čežnja za tim vremenima. itd. PETAR CINDRIĆ. ovih prostora uopšte. Novi Sad. MIRA MEDIĆ1 Vinogradarstvo u Srbiji. čas gore. Tako dug period uspešnog vinogradarenja. najbolje mogu Pregledni naučni rad (Rewiew paper) 1 Dr. a za mnoge bez izlaza i perspektive. ali i vinogradima oko Vršca. vinogradarska struka Vam se učini lepšom i lakšom za posmatranje. a istovremeno i Vojvodini. Poljoprivredni fakultet. Mome poju. ona je vrlo tamna. a pogotovo svetla. IVAN KULJANČIĆ. a pesme se ore. kada su u fruškogorskim vinogradima. pruža idealne agroekološke uslove za gajenje vinove loze. analiziranje. 27–37.. sadašnjost i perspektiva) ĐORĐE PAPRIĆ. svoju sadašnjost ispoljava kroz stanje i sudbinu poljoprivrede.

da u sortimentu preovlađuju obojene (crne i crvene) sorte. Tada se intenzivno razvija vinogradarstvo oko manastira. Skadarka. je duga i bogata. Špiculja. Mesan. Crveni drenak. kada je vinogradarstvo imalo velike uspone. ovaj prostor ustvari značajan snabdevač vinima. za austrougarsko tržište. 28 . a verovatno i na području Vojvodina. Način gajenja u prethodnom periodu vezan je za nisko stablo i kratku rezidbu („u glavu” ili „rezidba na reznike i kratke kondire”). navodi da su u vinogradima Fruške Gore. Drenak. Prema pisanim dokumentima iz 1702. Tamjanika crna. Veliki prosperitet. Antuna Vrančića (Lazić. 1882). vagona. Ranka. Skadarka bela. Interesantno je. Tako je zabeleženo. godine u putopisu za Carigrad. Poznato je da o postojanju vinograda u vršačkom kraju piše Antun Vrančić (kolektiv autora. ali su zasađene značajne površine (oko 1 000 ha) pod vinovom lozom na živom pesku. i 1564. 3. 1780. Peršun grožđe. Đinđuva. O razvoju vinogradarstva u Banatu. Istovremeno. upravo u vinogradarska područja Banata. Bele: Slankamenka. Tamjanika. Šljiva grožđe. i 18. godine ima 4 718 ha vinograda. Mesan. posetivši Vršac 1560.. 1973). 2. ha vinograda. Crvene: Ružica. godine bilo je već 1553. primera radi u ataru Sremskih Karlovaca. ovo područje ima posle pojave filoksere. takođe ima dugu tradiciju. 1966). Rumenika. Crne: Zelenika. odnosno često puta bez ikakvih oslonaca (skica 1. stradali su vinogradi na vezanom zemljištu. Lipa grožđe. godine ima maksimalnih 2 982 katastarska jutra vinograda. godine (Milošev. veku. Na području Fruške Gore u to vreme su velike površine pod vinogradima. a potporu je činilo samo kolje. Radovinka. citirajući (Bolića. Poznato je i glasovito bilo vino „Verschezwein”. Zanimljivo je osmotriti i sortiment vojvođanskih vinograda. i 2 000. „Lagerhaus” i mnoštvo drugih u Vršcu i okolnim mestima. da 1928.0 m. fruškogorsko vinogradsrtvo doživljava u 17. Balenta. Pandur. gajene sledeće sorte: 1. Grašac. 1982). kada su vinogradi na vezanom zemljištu uništeni. koje su posle drugog svetskog rata. Prosperitet vinogradarstva. 1816 i Konstantinovića. Sve to je dopuštalo i gustu sadnju.. a 1779. Grašac. pa je u 18. Volovo oko. sredinom 19. Poseban zamah u razvoju. potisnute u drugi plan. god. na osnovu onoga što je zapisano.iskoristiti za prozvodnju grožđa. Zahvaljujući tome. registrovano je na pesku 59.0 × 1. tako da su podrumski kapaciteti. što proizilazi iz istorijskog razvoja. kada je ovo područje pod austrougarskom vladavinom. koji su u to vreme ojačali i imali velike posede. utvrđena je površina od 2 391 jutro pod vinogradima. karlovačko vino se pominje još 1553. i 2. stoleću. sagrađeni su i podrumski kaaciteti „Helvetia”. a pred filokseru 1882. iz nekih nepoznatih razloga. Po dobrom kvalitetu. sigurno bili između 1 000. Volujak (Volujarka). orijentaciono 1. Vinogradarstvo Subotičko-horgoške paščare. godine. nešto je manje pisanih podataka. ali i izuzetne krize. Lazić (1982). ha vinograda.). Za vreme filokserne krize. Dinka. Čavčica (Čavka). tradicija vinogradarenja u Vojvodini. Šišulja. stoleća. U Beču je bilo poznato i cenjeno „Sremsko vino” i „Karlovitcerotwein” (kolektiv autora 1973). Oni su intenzivno podizali vinograde. Bela dinka. Smederevka. došao je do izražaja kolonizacijom Nemaca. O vršačkim vinogradima ostavlja zapis i turski putopisac Evlija Čelebija.

Bez potpore Figure 1. Pod kolac Figure 2.Slika 1. Without support Slika 2. With support 29 .

iz njih je izlazilo novo. ratovi i sl. 1976). dok je ovih bregova i fruškogoraca koji ih vole i koji na njima sade vinograde” (Lazić i sar. ali i nepovoljnim prirodnim činiocima (filoksera. Međutim. gljivične bolesti). 200 i 220 cm. sa jedne strane društvenim previranjima (vladavina Turaka. čokoti su obično na 80 cm. u dve decenije nakon II svetskog rata. Slika 3. 1982). kao što su traktori guseničari marke „FIAT” (Lazić. Periodi krize. uslovljeni su. Međuredno rastojanje je dirigovano tehničkim uslovima. razmak redova se povećava na 180. dvadesetog veka. uglavnom su uspešno prebrođeni. a u redu. počeo novi period obnove vinogradarstva. ćevapa i pesme fruškogorske i slave fruškogorskog vinogorja.Krizni periodi u istorijatu vinogradarstva Vojvodine. ali još će biti Fruške Gore. Bilateral cordon 30 .). ogledaju se u gustini sadnje. Uvođenjem mehanizacije u obradi i održavanju zemljišta u vinogradu. uzgojnim oblicima i sortimentu. a ne biološkim potrebama vinove loze. Još veće i još slavnije. kvalitetno obogaćeno i osavremenjeno. Kvalitetno.. a vinogradastvo. oslonac na proizvodni program „ITM”-a u Zemunu. Tako je i posle II svetskog rata. pudarine. što se zadržalo do danas. vrlo velike promene. biće još rezidbi i berbi. Otuda je možda i ono: „Tako je to bilo i veselo i tužno. zahteva međuredni razmak od 3. već krajem pedesetih i početkom šezdesetih godina..0 m. karakterističan po revolucionarnim promenama u načinu gajenja vinove loze i po novom sortimentu. Mozerova kordunica Figure 3.

u proizvodnju se sve više uvode kvalitetne vinske. Sovinjon i Semijon. 31 . koje zahtevaju mešovitu ili dugu rezidbu. (Avramov i sar. Sortiment se izmenio. Drugo je. Slika 4. Head training cane pruned Šta se menja u sortimentu? Dve su intencije. pre svega kroz uvođenje kvalitetnih belih vinskih sorti grožđa i povećanja površina sa istim. da na vinogradarskim terenima. na visoko od 100 do 120 cm. pored ostalog. Iako. da se u proizvodnju uvedu stone sorte. vinogradarstvo posle II svetskog rata doživljava velike kvantitativne i kvalitativne promene. Prva ideja je u dobroj meri uspela i ostvarena. Do ovoga se došlo. a to znači i primenu špalirske potpore. beleži se. pre svega daje sorti Rizling italijanski. 1995). Naime. Burgundac beli. nema problema sa izmrzavanjem. a i ostvaruje najveće površine. dok se proizvodnja stonog grožđa..). nakon saznanja. Muskat otonel i novostvorene sorte: Neoplanta i Župljanka. a potom. neprekidno opadanje površina pod vinovom lozom. Sorte za proizvodnju obojenih vina zaostaju po površinama. moguće je na razvijenim uzgojnim oblicima čokota. ni do danas nije iskazala. šire se još: Traminac. Ostvariti takvu rezidbu. Tako se značaj. na što upućuje tabela 1. ipak od 1954. Pored ove sorte. kao što su: Game i Frankovka. do danas. Karlovački uzgoj Figure 4. Potreba za razvijenijim sistemima uzgoja. ali i stone sorte. proizašla je i zbog promena u sortimentu. prvo da se poboljša kvalitet dosadašnjih belih vina. koja treba.Nisko stablo stidljivo prelazi u poluvisoko (oko 60 cm. ali svoje mesto nalaze kvalitetnije sorte. godine.

koji poznaju stanje vinogradarske struke. 2).7 458 438 95.6 1. veselja i pesme”. Površine pod vinogradima u Srbiji (1954–1994.23 14.9 0.6 1. Oni. 32 . Vineyard areas.4 8 594 57 212 Broj čokota ukupno rodni rodni čokoti po čokotu ukupno Proiz. proizvodnja grožđa i vina u Srbiji (1998. % 000 lit.) Table 1.88 311 731 129 562 78. 29 401 12 300 8 500 49 151 24 607 11 650 7 400 43 657 Slične podatke o postojećim površinama.8 74. da je vinogradarska struka ograničena na male površine.57 86 818 20 461 12. god. potkrepljuje sumnju hoće li u skoroj budućnosti u vinogradima biti „pudarina.2 1. % 3 410 28. kako je to nekada bilo.0 370 355 95. rakije od grožđa udeo 59 55 93. grape and wine production Jedinica Centralna Sr. Centralna Srbija Vojvodina Kosovo Ukupno 95 000 32 000 4 000 131 000 Statistički podaci (ha) 1978. bez podrške u procesu traženja izlaza iz krize. berbi.7 Prinos grožđa Tendencija opadanja vinogradarskih površina.3 29 27 96. prepuštena „sama sebi” i na nekom putu lutanja. 1. Vineyard areas in Serbia Naziv područja 1954.6 Ukupno 80 986 100 10 802 13. „aktivna površina”.1 4 445 14.0 436 500 164 322 100 14 724 100 2 947 4.tab. danas sasvim pouzdano tvrde da u Srbiji.7 243 1.Tab.37 37 951 14 299 8. sopštava i Nakalamić (2001. 1994. Površine vinograda.3 70 184 86.) Table 2. 77 000 19 000 9 000 105 000 1984. U Vojvodini.9 71. koji su aktivni. nema više od 25 000 ha vinograda.8 4 378 49.Kosovo i MePokazatelj Vojvodina mere bija tohija Površine vinoha 12 004 60 159 8 835 grada % 14. 2.8 13 151 89.9 1 330 9. Danas smo nemi svedoci.6 95.8 Svojinska struktura društveni privatni ha % ha % miliona miliona % kg t 000 lit. vina udeo Proz. 69 000 15 500 9 700 95 000 1994. . Tab. 65 000 13 000 9 000 87 000 Anketni podaci „Srbijavino” 1992.

prirodne mogućnosti prevazilaze sadašnje stanje. sadna mesta u redu su razmaknuta. godine. sa parnom sadnjom čokota. koja prolazi kroz redove od 2. Osnova može i mora biti reonizacija. samo vratiti one sorte. 33 . manja međuredna rastojanja zahtevaju uvođenje u vinograde.Uzgojni oblik čokota se pojednostavljuje i u potpunosti podređuje primeni savremene mehanizacije. takve mehanizacije. koji treba da je aktuelan. Njihove stavove moraju podržati odgovarajuća ministarstva. Danas imamo privatne proizvođače. svoje mesto bi zauzele sorte kao što su: sovinjon. privatni sektor usmeriti. proizvode za „sebe i komšiluk”. koje će imati znatno veću snagu u odnosu na pojedinca. a pri tome ima veliku snagu. jer više pažnje treba posvetiti kvalitetu grožđa. neophodno je u vinogradarske reone Vojvodine. i na ovoj površini se berbilo. struke i prakse. ako se već nemože izbeći. nego i na kvalitet vina. a imaju negativan uticaj ne samo na visinu prinosa. šta činiti? Kakva je budućnost i perspektiva vinogradarstva? Ako se krene od toga da postoji ogroman zemljišni i klimatski potencijal za proizvodnju grožđa u Vojvodini. Pri sadnji čokota u paru. Dakle. Međutim. a istovremeno i perspektivan. u Vojvodini je 1954. Novi vinogradi. Postavlja se pitanje sortimenta. negde za minimum pet puta.. koje su ne tako davno bile vinogradi. neophodno je. olakšava se ručni rad pri obavljanju fitotehničkih poslova na čokotu i ima nešto niže investicione troškove.2 m. učešće ručnog rada se mora svesti na najmanju meru. jednostavno rečeno. koje su gajene u prošlosti. zakonski regulisati i finansijsko-ekonomski ojačati. Na Oglednom dobru u Sremskim Karlovcima je razrađen jedan relativno jednostavan način gajenja vinove loze. Uostalom. Gustina sadnje treba da obezbedi veći broj biljaka po jedinici površine. Kako se društveni sektor. U poslednjoj deceniji i kod nas se nastoji povećati broj biljaka po jedinici površine. što je posebno važno u slučajevima stresnih uslova kao što su suša ili manji broj sunčanih sati u vegetaciji. vrlo brzo treba obnoviti površine. svojom proizvodnjom u stanju su da podmiruju vrlo uzak krug potrošača. postepeno privatizuje i gasi. Sada su podjednako „veliki” i nemaju problem sa plasmanom svojih proizvoda. To doprinosi manjem naprezanju biljaka. a isto tako i na dugovečnost biljaka. Da bi se eksponirali prema trećem licu.ne prelazi 3 000 ha. Polazeći od toga.0 do 2. jer isti mora preuzeti u potpunosti vinogradarsku struku. a boljim kvalitetom grožđa. Stresni uslovi se dešavaju povremeno i bez najave. koji pored toga što omogućuje postizanje visokog prinosa i dobrog kvaliteta. U tom slučaju. ima izvesne prednosti u odnosu na uobičajen način pojedinačne sadnje čokota. Jedan od prvih koraka u obnovi vinogradarstva Vojvodine treba da bude izrada katastra. U obnovu vinogradarstva moraju biti uključeni ljudi iz nauke. Mora se uraditi i potvrditi strategija vinogradarstva od strane države i vlade. Ovaj način gajenja obezbeđuje gajenje većeg broja biljaka po jedinici površine. Dakle. što omogućuje efikasniju mehanizovanu obradu zemljišta ispod čokota. koja je urađena 1973. do nivoa flaširanja i prometa vina. jer se time omogućuje postizanje željenog prinosa sa manjim individualnim opterećenjem čokota. treba iznaći i regulisati način objedinjavanja pojedinačnih vinogradara i vinara u asocijacije – grupacije. Postavlja se pitanje. kako bi se čokoti opteretili manjim prinosom. Naravno. jadnostavnu rezidbu i malo individualno opterećenje čokota. godine zabeležena površina pod vinogradima od ukupno 32 000 ha. moraju se saditi – podizati po savremenim principima.

ružica. neoplanta. Sorte za obojena vina Table 4. Nove mogućnosti za unapređenje našeg vinogradarstva je otvorio nedavno usvojen savremen zakon o voćnom i loznom sadnom materijalu (Službeni glasnik R. Colored wine cultivars Stare domaće i odomaćene sorte Preporučuju se KABERNE SOVINJON (Cabernet sauvignon) KABERNE FRAN (Cabernet franc) MERLO (Merlot) PINO CRNI (Pinot noir) FRANKOVKA Dozvoljene su PORTUGIZER KADARKA PROKUPAC VRANAC GAME (Gamay) GAME BOJADISER (Gamay teinturier) PROBUS Nove domaće sorte Preporučuju se Dozvoljene su RUMENIKA Jedan od preduslova za ostvarenje prethodno iznetog je i da se pri sadnji koristi klonski sadni materijal i po mogućnosti da je sertifikovan. 4. game. pa tako i proizvodnje grožđa. Kvalitetan sadni materijal je važna pretpostavka za uspešnost svake proizvodnje.). (2004. White wine cultivars Stare domaće i odomaćene sorte Preporučuju se ŠARDONE (Chardonay) MIRISAVI TRAMINAC (Gewuztraminer) RAJNSKI RIZLING (Riesling) SOVINJON (Sauvignon) SEMIJON (Semillon) PINOT BELI (Pint blanc) Dozvoljene su TRAMINAC CRVENI BUVIJE RUŽICA SLANKAMENKA SMEDEREVKA Nove domaće sorte Preporučuju se NEOPLANTA ŽUPLJANKA SILA PETRA PANONIA MORAVA BAČKA Dozvoljene su SIRMIUM RANI RIZLING LIZA MILA ZLATA RUBINKA Tab.. Od obojenih sorti bile bi to: burgundac crni. merlo i sl. kao što su: župljanka. sila. ali i rizling rajnski. slankamenka. kojim se uvode norme Evropske Unije i u našu rasadničarsku praksu. kadarka. Sorte za bela vina Table 3. kaberne sovinjon. petra. traminac. Srbije br. portugizac i dr. probus. kreaca. Tab. rizling it. 18/05). šasla. 3. šardone. 34 . U prilog tome je i podatak o danas aktuelnom sortimentu. frankovka. koji iznosi Cindrić P.burgundac beli i sivi. Naravno. sortiment bi popunile i nove sorte.

Značajna novina u vinogradarstvu Vojvodine je i što se poslednjih godina. kaje su sorte zastupljene i kako je to raspoređeno po vinogradarskim reonima. koji imaju visok genetički potencijal. da Srbija i Vojvodina postaju prostor gde se koristi grožđe i vino iz uvoza.Od izuzetne važnosti za perspektivu i unapređenje našeg vinogradarstva treba da bude formiranje matičnih zasada. beleži se neprekidno smanjenje površina pod vinovom lozom. po celokupnom evropskom prostoru. Ove pozitivne tendencije se nakon uvođenja državnog podsticaja za podizanje vinograda. Dok se ne formiraju sopstveni matični zasadi bazne kategorije. došlo bi se do podatka. Portugizac. a pri tome sumnjivog i lošeg kvaliteta. tj. tako i visokokvalitetne i kvalitetne porekla iz zapadne Evrope (Frankovka. proneli su slavu. rezultati su neminovni. uspona i padova. koje se prenose vegetativnim razmnožavanjem. Pa i pored toga. da se mogu baviti i proizvodnjom vina za tržište. može se smatrati što je Zakonskom uredbom 1994. Matični zasadi treba da se podižu sa sadnim materijalom bazne kategorije. treba da uvezemo sadni materijal bazne kategorije. Pozitivan pomak u vinogradarstvu. ZAKLJUČAK Vinogradarstvo Vojvodine u prošlosti i pored velikih kriza. U tehnologiji vina u malim privatnim podrumima se uvodi više značajnih novina. ovde postoje izuzetni pogodni. pa i šire. istina ne na velikim površinama. Na ovaj način će se dobiti visokovredan i zdrav materijal koji će poslužiti za proizvodnju sertifikovanih sadnica sa kojima treba da se podižu savremeni vinogradi. Proizilazi. kako klonova starih sorti. neophodno će biti uvoziti gotov sadni materijal. kao vrlo uspešna privredna grana ovih prostora. koje imaju izrazito pozitivan uticaj na kvalitet vina: prohromski sudovi. neophodno je organizovati laboratorije. Uz primenu odgovarajuće tehnologije. u poslednjih stotinak godina. a od klonova ostalih sorti. može se okarakterisati. Od sopstvenih selekcija. Merlo. Pored formiranja matičnih zasada za organizovanje savremene i efikasne rasadničarske proizvodnje. godine vraćena mogućnost individualnim proizvođačima. da odnos društva i vlasti prema poljoprivredi nije odgovarajuć i otuda proističe. hladna fermentacija i barik tehnologija. koji je prošao adekvatnu kontrolu. Produkti vinove loze iz Vojvodine. da platimo licencno pravo za njihovo korišćenje i da od istog podignemo matične zasade. Na osnovu obavljenog posla. da nisu zaraženi sa virusnim i drugim opasnim bolestima. Danas se nezna koliko je i kakvih vinograda u zemlji? Zato je neophodno izvršiti evidenciju i ažurirati katastar vinograskih površina i sortimenta. klimatski i zemljišni uslovi za proizvodnju vrlo kvalitetnog grožđa. Zemljišni i klimatski uslovi se nisu toliko izmenili. koje mogu kompetentno i redovno da obavljaju vrlo složenu sanitarnu kontrolu. sa većim brojem biljaka po jedinici površine sa klonovima kvalitetnih sorti. Dakle. ali i koristiti standardni. koji su selekcionisani u Sremskim Karlovcima. a nakon stotinak godina izrazite dominacije belih sorti.. 35 . Kaberne sovinjon. kako stare gajene. tako i novih sorti. To je doprinelo da se podižu novi vinogradi. koliko zaista imamo vinograda. ali zato na savremenim koncepcijama. da su zdravi. da bi osporili gajenje vinove loze. Mi imamo sopstvene klonove od sorte Rizling italijanski. ponovo počinju saditi crne sorte. Kaberne fran i druge). poslednjih godina sve više intenziviraju. treba sami da formiramo matične zasade bazne kategorije.

. 2000. 1998. 1995.. KOLEKTIV AUTORA: Rejonizacija vinogradarske proizvodnje u Vojvodini.... Probus... MIHAJLOVIĆ B.. LAZIĆ S. 4. JAZIĆ Lj. Novi Sad.. 2001. sadni materijal treba da je kvalitetnog i sertifikovanog porekla. br.: Vinogradarstvo i vinarstvo Fruške Gore. kao što su Župljanka. 1–2.. Srbije.. MARKOVIĆ N. 1. Letopis naučnih radova.... br. KARANOVIĆ V.. 2003.: Sorte vinove loze... Novi Sad. Privredna Komora Vojvodine. Novi Sad. Poljoprivreda.. Neoplanta. CINDRIĆ P. KOVAČ V.. AVRAMOV L. 1816.: MDCC godina vinogradarstva i vinarstva Fruške Gore. Beograd.... Novi Sad.. LAZIĆ B.. Srbiji. NAKALAMIĆ A. UŽIĆ NADEŽDA. posađenim na savremenim principima i sa kvalitetnim sadnim materijalom.: Istorijat Vršačkog vinogorja. Novi Sad. (145–158)... RANKOVIĆ N. KOVAČ V.. LITERATURA AVRAMOV L.: Opšte vinogradarstvo. Poljoprivreda. 1996. Voćarstvo i Vinogradarstvo. 1973.. Novi Sad. 375–378. Dakle. (32–37).. Matica srpska.: Obeležja proizvodnje i prerade grožđa u Sr. SK-54 i SK-61. Rizling italijanski klonovi: SK13. MILOŠEV M. 372–374. grožđa i vina. Stanje. JOVIĆ S. NAKALAMIĆ A. BURIĆ D. br.. Novi Sad. Budim. BRIZA K.Vredno je pomena i prihvatanje novostvorenih sorti i klonova Instituta za voćarstvo i vinogradarstvo. (39–45). BOLIĆ P. Novi Sad. ZORZIĆ M.: Vinogradarstvo i vinarstvo R.: Soveršen vinodelac. NAKALAMIĆ A.Vanr. (57–63). Beograd. Savremena poljoprivreda. ZVEKIĆ S. CINDRIĆ P. DRAŽIĆ S. KORAĆ NADA: površine i sortiment vinograda u Vojvodini. Grupacija za proizvodnju voća.. TODIĆ SLAVICA... 36 . problemi i perspektive daljeg razvoja. LAZIĆ S. 1976. CINDRIĆ P. 1994. 1996. KOVAČ V... 1982.. PAPRIĆ Đ. KULJANČIĆ I.: Stanje i perspektiva gajenja sorata vinove loze rizling italijanski i rizling rajnski u Srbiji. br. Novi Sad. (3–10). Beograd PAPRIĆ Đ. 2004. KORAĆ NADA. ŽUNIĆ D.: Proizvodnja loznog sadnog materijala u Srbiji. Savremeno poljoprivreda. Vinogradarstvo Vojvodine u narednom periodu mora da se obogati sa značajnim vinogradarskim površinama. br. KORAĆ NADA: Sortiment vinove loze u Vojvodini – Nekada i sada. VLAHOVIĆ B.. MILIĆ D. (1–20).

However. NADA KORAĆ. present and perspective) ĐORĐE PAPRIĆ.VITICULTURE OF VOJVODINE (past. but cultivars grown in the previous period should not be neglected. grape production should have contemporary sortiment included. IVAN KULJANČIĆ. 37 . Furthermore. At the same time cultivars some vineyard regions are famous for are no longer grown. vineyard areas are being permanently reduced over the passed six to eight decades. PETAR CINDRIĆ. MIRA MEDIĆ Summary The area of Vojvodina is characterized by favorable climate and soil conditions for grapevine growing and grape production. The future of viticulture lies in convenient vineyard soils revival. It is neccesary to develop the cadastre in order to find out the availability of areas as well as types of sortiment.

SLOBODAN CEROVIĆ. mr. genetička otpornost UVOD U EU i do 85% voćarske proizvodnje je u sistemu Integralne proizvodnje voća (IPV) a slični sistemi se ubrzano razvijaju u Čileu. 38 . dr Jelica Balaž. 38–49. TATJANA POPOVIĆ1 IZVOD: Ekološki najprihvatljiviji put ostvarenja ciljeva integralne proizvodnje voća je stvaranje i uvođenje u proizvodnju novih sorti koje imaju genetsku otpornost prema patogenima.. JELICA BALAŽ. redovni profesor. NENAD MAGAZIN. Sandra Bijelić. redovni profesor. MIRA MEDIĆ. To znači da biljka produktima svoga metabolizma sprečava patogena da izvrši infekciju i da se uspešno razvija. SANDRA BIJELIĆ. breskva. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. NADA KORAĆ. asistent. PETAR CINDRIĆ. ZORAN KESEROVIĆ. opštih principa i specifične agrotehnike po voćnim vrstama. hranidbena vrednost plodova visoka a životna sredina čistiji. dr Petar Cindrić. dr Ivan D. proizvodnja postaje jeftinija.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. dr Ragheb Thalji. leska i vinova loza. docent. redovni profesor. dr Slobodan Cerović. IVAN D. asistent. Argentini i Južnoafričkoj uniji. dr Branka Gološin. asist. redovni profesor. organska proizvodnja voća. redovni profesor. asistent. ĐORĐE PAPRIĆ. redovni profesor. Ključne reči: Integralna proizvodnja voća. KULJANČIĆ. mr Mira Medić. biotičkim i društvenim uslovima u kojima se odvija proizvodnja. Predmet istraživanja su kontinentalne voćne vrste: jabuka. Tatjana Popović. Evropska iskustva u implementaciji standarda IPV ukazuju na veliki broj ograničavajućih faktora ali i prednosti koje su u velikoj meri uslovljene abiotičkim. RAGHEB THALJI. Takav pristup zaštitu biljaka hemijskim putem svodi na vrlo malu meru. redovni profesor. dr Nada Korać. inž. 6 (2007) STR. dipl. mr Nenad Magazin. 56. Novi Sad. redovni profesor. Razvijanje i implementacija koncepta IPV omogućava produktivniju i održivu voćarsku proizvodnju koja je konkurentnija na otvorenim Pregledni rad / review paper 1 Dr Vladislav Ognjanov. dr Đorđe Paprić. NOVI SAD INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA VLADISLAV OGNJANOV. kajsija. dr Dušan Gvozdenović. redovni profesor u penziji. redovni profesor. Poljoprivredni fakultet. dr Zoran Keserović. orah. redovni profesor. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. U osnovi IPV je razvijanje filozofije. Kuljančić. dr Jelena Ninić-Todorović. prip. BRANKA GOLOŠIN.

leska i vinova loza. vodeće sorte i danas dobijaju sve veću zastupljenost u novim zasadima Zapadne Evrope. Višestrukom ocenom otpornosti na ekonomski najvažnije prouzrokovače bolesti i štetočine urađen je odabir pogodnih za gajenje u intenzivnim zasadima. Kod leske se isključivo izučavaju vodeće svetske sorte. Cilj istraživanja je uvođenje u proizvodnju novih sorti voćaka i vinove loze koje ispunjavaju najviše standarde koncepta gajenja voćaka po biološkom i IPV. gljive. prinosa i kvaliteta ploda. Kao standard se koristite vodeće sorte. REZULTATI I DISKUSIJA Jabuka Glavni selekcioni cilj u oplemenjivanju jabuke danas je objedinjavanje visokog kvaliteta ploda i otpornosti na parazite i štetočine. virusi. Godine 1945. što ima za posledicu smanjenje fotosintetske aktivnosti. MATERIJAL I METOD RADA Predmet istraživanja su kontinentalne voćne vrste: Jabuka. insekti. najbolje sorte i selekcije iz serije RE stvorene u Nemačkoj. ali ih treba držati na nivou na kome su štete koje čine ekonomski prihvatljive. Kod vinove loze izučavane sorte i selekcije su rezultat višekratne povratne interspecies hibridizacije. breskva. bakterije. oplemenjivači Univerziteta u Ilinoisu i Purdue Univerziteta kao roditelje koriste dva hibrida iz ukrštanja Malus 39 . francuska sorta Baujade i češka sorta Topas. Integralni i biološki koncept proizvodnje voća i grožđa je jedini i najvažniji put pripreme našeg voćarstva za integraciju u EU. Predmet istraživanja kod breskve je genofond vinogradarske breskve sakupljen na teritoriji celog Balkanskog poluostrva a standardi u izučavanju su vodeće sorte žutog i belog mesa breskve i nektarine.tržištima i siguran je oslonac nacionalnog dohotka. kajsija. Među ispitivanim sortama odabrane su najotpornije što omogučava redukovanu primenu pesticida uz zadržavanje visokog kvaliteta ploda. Neke otporne sorte su se približile. Kod jabuke predmet istraživanja su novosadske sorte jabuke stubastog tipa rasta i hibridi dobijeni iz ukrštanja vodećih svetskih sorti i naših autohtonih sorti. Bolesti i štetočine se u najvećem broju slučajeva razvijaju na lisnoj površini i plodovima. a po nekim svojstvima i nadmašuju. degustacione ocene i određivanje tehnoloških parametara uvođenja najboljih sorti i hibrida u komercijalnu proizvodnju. definisana je optimizacija nivoa agro i pomotehnike. redovno žive na biljkama i ne mogu se sasvim eliminisati. orah. Štetni organizmi. Ova istraživanja je pratila pomološka karakterizacija. Za svaku odabranu sortu u skladu sa njihovim biološkim specifičnostima. Izučavane sorte kajsije i oraha su rezultat selekcije iz prirodnih populacija Srbije. To se naročito odnosi na voćnjake koji su u sistemu organske ili integralne proizvodnje. Pomološka karakterizacija Co-op selekcije Oplemenjivački program na stvaranju sorti otpornih na parazite u SAD započet je početkom 20 veka od strane Univerziteta u Ilinoisu gde je po prvi put urađeno ukrštanje između Malus floribumda 821 i Rome Beauty. CO-OP selekcije i sorte stvorene u SAD.

Dresden-Pillnitz. slatko-kiselog ukusa. To je sorta srednje krupnih. Regine i Rebella su otporne i na pepelnicu. stvorena u Češkoj. Kasnije se u istraživanja uključuje i Rutgers Univerzitet čiji oplenjenjivački doprinos ovom programu traje do 1987. Re-selekcije koje imaju visoku otpornost na plamenjaču su Remo. vrlo lep koničan oblik ploda. Reanda. Sve sorte imaju otpornost na čađavu krastavost determinisanu Vf genom osim sorte Reka gde je kao izvor otpornosti iskorišćen Vr gen iz Malus × pumila. Nemačka. lepo obojenih plodova. Ova sorta ima tamno crveno obojene plodove. Posebno treba istaći njenu vrlo visoku i stabilnu rodnosti i tip grananja koji omogućava vrlo lako formiranje savremenih uzgojnih oblika. stabilne i visoke rodnosti a kombinovan sa otpornošću prema ekonomski najznačajnijim parazitima i abiotičkim faktorima – niskim zimskim temperaturama i proletnim mrazevima. Na višim nadmorskim visinama u Italiji daje dobre i stabilne prinose što se ne može reći i na nižim terenima. ali je danas prevaziđena od strane većeg broja sorti pre svega po atraktivnosti. dobre rodnosti i višestruke otpornosti na ekonomski najznačajnije parazite. Otporne sorte jabuka stvorene u Francuskoj. rodnost i mnoge druge pomološke osobine. Oplemenjivački cilj je stvaranje sorti sa visokim kvalitetom ploda. potpuno purpurno crveno obojenim plodovima privukla je pažnju i nekih proizvođača u našoj zemlji. Italiji i Češkoj Na stvaranju otpornih sorti jabuka na parazite intenzivno se radi i u drugim evropskim zemljama. Do 1995. Sorte Remo. vreme zrenja. Williams pride je sorta vrlo rane epohe sazrevanja a svojim atraktivnim. god. Gajenjem Re-selekcija u Nemačkoj definisan je novi koncept proizvodnje jabuke gde je primena fungicide redukovana 80% ili više. Posebnu pažnju treba obratiti na Gold Rush koji po atraktivnosti vrlo malo zaostaje za zlatnim delišesom ali se bere 40 dana kasnije i odlično se čuva i u hladnjačama bez kontrolisane atmosfere. Enterprise je sorta sa potpuno crveno obojenim plodovima koničnog oblika. karakteristične arome. kasno cveta a vrlo je otporna i na niske zimske temperature. pepelnicu i bakterioznu plamenjaču. Rezultat ovih napora je uspešan progres u oplemenjivanju na otpornost na parazite i hiljade otpornih sejanaca koji su ocenjeni na kvalitet ploda. 1970. Re-selekcije Ovaj oplemenjivački program na stvaranju novih sorti otpornih na parazite ima tradiciju više od 70 godina a najvećim delom je razvijan oplemenjivsčkim radom bračnog para Manfred i Crista Fisher. godine 44 selekcije je odabrano za testiranje u proizvodno-oglednim zasadima. bere se krajem septembra i dobro se čuva do 6 meseci. Potpuno je otporna na prouzrokovača čađave krastavosti i visoko tolerantna na pepelnicu i plamenjaču. Prima je prva sorta koja je imenovana iz ovog programa. Njena ozbiljna zamerka je uspravan ugao grananja koja bez povijanja grana vrlo brzo rezultira ogoljavanjem i slabom rodnošću.floribumda 821 i Rome Beauty čime je započet Co-op program. Nove sorte predstavljaju kombinaciju visokog kvaliteta ploda. Rewena. Dosadašnja pomološka istraživanja na ovim sortama u našim uslovima ukazala su na vrlo visok kvalitet ploda kod sorte Rewena i Regine koje u isto vreme imaju višestruku otpornost na prouzrokovače tri najvažnije bolesti – čađavu krastavost. Plodovi su pre svega namenjeni za plasman u toku turističke sezone. Najviši stepen otpornosti na ekonomski najvažnije parazite ima sorta Topaz. atraktivnost. godine. I u našim uslovima daje osrednje 40 .. Vrlo uspešani su hybridi Co-op 36 i Co-op 37 koji se odlikuju vrlo atraktivnim žutim plodovima ali se u hladnjači duže mogu čuvati jedino plodovi prve. Rewena i Realka.

zumi). od kojih je danas većina sa povoljnim ekološkim i toksikološkim osobinama. Veća pažnja je posvećena iskorištavanju horizontalne otpornosti koja ne osigurava imunost prema specifičnim rasama determinisana major genima kao vertikalna otpornost ali je trajnija i ne menja brzo prevalentnost rasa parazita. Sorta Baujade je potpuna zamena za sortu Grenny Smith po izgledu ploda. ekološkoj ili organskoj zaštiti bilja. koriste se prema prognozi pojeve odredjenih štetočina u minimalnim i stvarno potrebnim količinama. genetski otporna na prouzrokovača čađave krastavosti i tolerantna na pepelnicu. Otporne selekcije jabuke stvorene na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu odgajen je veliki broj hibridnih populacija gde je kao selekcioni cilj bio stvaranje novih sorti visokog kvaliteta ploda otporne na parazite. Njeno ponašanje u plantažnim uslovima do sada nije proveravano već samo u kolekcionom zasadu na malom broju stabala. Izučavanje populacije fitofagnih grinja U odnosu na konvencionalne mere zaštite bilja koje su se nekoliko decenija jedine primenjivale u oblasti proizvodnje. Roditelj sa najboljom opštim kombinacionim svojstvima je sorta Bihorka koja je dala najveći broj izuzetno perspektivnih hibrida. Sorta Delbard jubile je visoko tolerantna na parazite determinisana poligeno. vode i vazduha. vrlo visoke atraktivnosti i kvaliteta ploda. Kao početan materijal korišćene su vodeće standardne sorte kao donori kvaliteta i introdukovane i autohtone sorte kao donori otpornosti. pumila) i VA (Steinantonovka) genom a na pepelnicu Pl1 (M. Bihorku i Šumatovku ili sorte i selekcije introdukovane iz Engleske i SAD gde je otpornost na prouzrokovača čađave krastavosti determinisana Vf (Malus floribunda 821). Najatraktivniji hibridi je NS25/119 zeleno obojenih plodova i NS25/183 i NS25/140 crveno obojenih plodova. Ovde se radi o biološkoj. kao i korišćenje različiti biotehničkih sredstava nežive prirode. Potpuno je otporna na prouzrokovača čađave krastavosti dok se hemijska zaštita prema pepelnici mora redovno primenjivati. robusta) i Pl2 genom (M. ali i drugih organizama i zdravlja ljudi. 41 . poligeni. Štetni agensi se suzbijaju direktnim ili indirektnim korišćenjem različitih organizama i proizvoda njihovog metabolizma. Najveći broj hibridnih kombinacija kao donore otpornosti su imale Krstovaču. uočena kod nekih naših autohonih sorti je uslovljena većim brojen gena. Horizontalna otpornost. Takva otpornost se ne zasniva na sistemu gen-za-gen i stoga je ona rasno nespecifična. blizak prirodi nalazi se u organskoj proizvodnji. gde se koriste sve mogućnosti suzbijanja štetnih organizama uz upotrebu pesticida kada je to nephodno. što pojedinačno imaju mali efekat ali u celini kumulativan. Kao žuto obojena jabuka Golden Orange zaslužuje mesto u proizvodnim zasadima.prinose pa je za sada ne preporučujemo za masovnije gajenje. Još napredniji oblik zaštite bilja. Pesticidi. zemljišta. I ostali navedeni hibridi zaslužuju pažnju s napomenom da većina sazreva u prvoj polovini septembra i da se ne mogu čuvati duže od tri meseca. poslednje dve decenije razvijen je sistem zaštite bilja koji znači napredak u očuvanju prirodnih dobara. Vr (M. Posebno je preporučujemo za brdsko planinske lokalitete gde je koloracija ploda intenzivnija. Ima vrlo oštar ugao grana i veliku bujnost pa je treba gajiti samo na slabo bujnim podlogama uz primenu savijanja grana i zelenu rezidbu. proizvođača i potrošača hrane. Viši stepen zaštite bilja čini integralana zaštita bilja (IZB).

Ove sorte treba gajiti samo za zadovoljenje lokalnih potreba za svežim plodovima. najčešće se ne mogu razlikovati po ukusu. Belo meso je cenjeno samo na dalekom istoku a u evropskim zemljama jedino atraktivno obojene nectarine. Gold Crest (–36). U kontinenetalnim uslovima gajenja kao najprilagođenije su se pokazale Rita Star (–17). kada je proletni mraz potpuno uništio rod jabuke. koje sazrevaju za manje od tri meseca od cvetanja. Spring lady (–19). krupnih plodova a belog mezokarpa imaju svoje prepoznatljivo mesto u sortimentu kao što 42 . obojenosti plodova ili veličini pa potrošači kvalitet ne vezuju za određenu sortu. Predlog sortimenta breskve je definisan na osnovu kvaliteta ploda i adaptabilnosti za naše uslove gajenja sa tim da su istaknute sorte čiji se kvalitetni plodovi mogu lako realizovati na tržištu po najvišim cenama. To kod nas nije slučaj jer se gaje i savremene sorte ali velikim delom i stare sa znatno slabije obojenim plodovima. na ravničarskim lokalitetima. Nivo populacije ove eriofidne grinje je približno isti na svim ispitivanim sortama. Izbor sorte pre svega određuje opredeljenost za gajenje breskve. U svakoj od ovih grupa vreme zrenja pokriva period od 3 do 4 meseca. Sorte breskve najnovije generacije. Royal Gem (–12).koje sazrevaju u julu i augustu. Domiziana (0). god. Royal Glory (–5). ali i ekološki neprihvatljiva. U dve godine posebna pažnja je posvećena prisustvu fitofagnih i predatorskih vrsta grinja. Njihova maksimalna brojnost je 130–160 jedinki po listu. a za sazrevanje najranijih sorti dovoljno je od cvetanja dva meseca a najkasnijih šest meseci. Ona je onemogućila razvoj populacije crvene voćne grinje (Panonychus ulmi) kao ključne vrste štetočina jabuke. schlechtendali igra značajnu ulogu u razvoju populacije predatorskih vrsta grinja kao in a njihovo zadržavanje na listu jabuke.. Springred (0). Eriofidna grinja A. nektarine ili industrijske breskve. donele ekonomski značajan rod. U ovom periodu sazrevanja ni u najrazvijenijim breskvarskim zemljama nema puno boljih sorti. U tu grupu spadaju sorte breskve Early Crest (–38). imaju lošiji kvalitet ploda nego one srednje ranog do srednje kasnog vremena sazrevanja jer su im plodovi sitni sa velikim procentom puknutih semenki. pa čak često nedovoljno efikasna. i nije izazivala vidna oštećenja na vegetativnim organima. Queen Crest (–34) i Maycrest (–29) i nektarina Mayfire (–24). Early Maycrest (–34).Integralna biljna proizvodnja podrazumeva i integralni pristup planiranju i sprovodjenju mera zaštite biljaka. te je ona skupa. Atraktivnost žutomesnatih sorti nektarina u periodu sazrevanja jul-august takođe zaslužuje epitet savršen ali su i osetljivije na niske zimske temperature. Sorte breskve ranog vremena sazrevanja. U odnosu na konvencionalnu poljoprivrednu proizvodnju gde se troši velika količina sredstava za zaštitu bilja. Venus (+29). Neke od njih su u 2002. Orion (+32) i Morsiani 51 (+37). potpuno obojenim i transportabilnim plodovima. krajem juna meseca. integralna zaštita bilja (IZB) smanjuje brojne negativne posledice nestručne i ne blagovremene primene pesticida kroz primenu svih raspoloživih mera suzbijanja štetnih organizama. Raznolikost pomoloških karakteristika je takođe velika. Maria Aurelia (+25). Rome star (+17) i Early O Henry su žutomesnate sorte breskve sa krupnim. Breskva U proizvodnji se nalazi znatno veći broj sorti nego što je to kod jabuke i kruške.. Supercrimson (–10). Kod boje mesa prednost definitivno imaju sorte žutog mesa.

tolerantnosti na PPV i pepelnicu. SK-3) je iznosila 9–10 dana. Genotip IP 1 je pokazao najviši stepen tolerantnosti na ekonomski najvažnije parazite breskve čime se može uvrstiti u jedinstven genotip koji se može gajiti po najvišim standardina i organske proizvodnje. Time bi se ponuda plodova mogla produžiti na ceo oktobar pa i duže.). domaćin infektivnih patogena.n. prouzrokovača ekonomski veoma važnih bolesti. Rezultati testiranja su ukazali na postojanje vrlo vrednih svojstava. kao što su Max 7 (+60).je Superqueen (–2). NS-4. godini sorta Novosadska kasnocvetna i selekcija SK-3 imale najkasnije cvetanje (12. 04. koje se mogu čuvati od 3 do 4 nedelje. Dužina cvetanja kod svih ispitivanih sorti i selekcija (Novosadska kasnocvetna. god. virusa i gljiva. SK-1. bila je jedina breskva gajena na našim prostorima. g. Do 1938. Populacije vinogradske breskve su jedinstven i vrlo bogat izvor genetičke varijabilnosti i mogu dati značajan doprinos poboljšanju velikog broja ekonomski značajnih svojstava danas gajenih sorti i podloga breskve. pomotehnička mera kojom se stimuliše obrazovanje prevremenih grančica na kojima pupoljci cvetaju kasnije nego na drugim tipovima rodnih grančica te su na njima znatno manje štete od mrazeva. Jedinstvena i vrlo retka svojstva u okviru germplazme vinogradske breskve su rezultat prirodne selekcije tokom 2. kao i druge vrste voćaka. Introdukovano je više sorti nektarina belog mesa ali ni jedna nema ni izbliza kvalitet sorte Superqueen. treba introdukcijom obogatiti i sa nekoliko novih atraktivno obojenih glođuša u tipu stare sorte Flamekist (+65). Kontrola bolesti i savremeni trendovi gajenja voćaka i proizvodnje voća po principima integralne i/ili organske proizvodnje nameću potrebu gajenja sorti otpornih prema infektivnim patogenima. Zbog toga se Balkansko poluostrvo smatra sekundarnim centrom divergentnosti za breskvu. NS-6. Tržište će dati ocenu koliko je to opravdano jer se kod nas tražnja za plodovima breskve i nektarine u periodu posle 15. U savremenim sortimentima najrazvijenijih breskvarskih zemalja i glođuše dobijaju sve značajnije mesto. Transport plodova i upešno čuvanje plodova u hladnjači nije moguće kod kalanki jer degradacija mezokarpa počinje sa unutrašnje strane. 43 . godine u odnosu na pupoljke sa drugih tipova rodnih grančica.5 milenijuma s obzirom da je introdukovana na Balkansko poluostrvo u periodu između 400. Zato sortiment nektarina vrlo kasnog vremena sazrevanja. koja još nije opisana u germplazmi breskve. septembra znatno smanjuje. što je 1–2 kasnije u odnosu na ostale sorte i selekcije. Da bi se umanjile štete od prolećnih mrazeva kod kajsije se preporučuje zelena rezidba. zbog čega je neophodno iskoristiti biološki diverzitet sakupljenih populacija vinogradske breskve u cilju selekcije na otporenost prema navedenim patogenima. Caldesi 85 (+60) i California (+70). Plodovi za stonu upotrebu su cenjeniji ako se mezokarp odvaja od koštice. Kod svih ispitivanih sorti i selekcija je ustanovljeno da su generativno pupoljci sa prevremenih grančica manje do znatno manje izmrzli u toku proleća 2005. Kajsija Jedan od najvećih problema pri gajenju kajsije je rano cvetanje u proleće koje za posledicu ima izmrzavanje cvetova i tek zametnutih plodića. Iz tog razloga je praćeno vreme cvetanja sorti i selekcija stvorenih na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu te je zapaženo da su u 2005. p. Breskva je. Breskve vrlo kasnog vremena sazrevanja takođe se mogu uspešno čuvati u hladnjačama ali je njihova atraktivnost znatno slabija.e. Novosadska rodna. i 300.

Na Gnomonia leptostyla relativno su otporne sve ispitivane sorte i selekcije oraha. Za savremenu proizvodnju stonog voća je veoma važna krupnoća odnosno masa plodova. Rasna i Sava. Pored otpornosti na niske temperature i bolesti praćene su i pomološke karakteristike ploda. koju karakterišu niske temperature u toku zime. Srem. Rasna. Koraća i sar. Sorte i selekcije oraha koje kasnije kreću u proleće izbegavaju primarnu infekciju parazitnom gljivicom Gnomonia leptostyla (Balaž i sar. Kasnije (1973) putem konkursa „Tražimo kvalitetne orahe” Korać i sar. a otporne su i selekcije Mačva. 1976) izdvojili su početni materijal za selekciju. često se dešava da prinos oraha bude umanjen ili čak potpuno uništen. a najsitnije sorta Novosadska kasnocvetna (62. pa su to sorte koje se preporučuju za vinogradarske rejone. odnosno na vreme pre pojave prvih jesenjih mrazeva pa dobro pripremljene ulaze u zimski odmor. a ostale srednje krupne. Jedino je Novosadska kasnocvetna pokazala veću osetljivost na moniliju lista i plodova. Najotpornija je sel. oktobra. pa se zbog toga one preporučuju za kontinentalne uslove gajenja. Tisa i sel. Mačva i Sava imaju vrlo krupne plodove. godine. 44 . aprila. Cerović. Najkrupnije plodove su imale sorta NS-4 (84. letorasta i ploda). Kasni rodni. Rasna. 1991. Kasni rodni i Save. godine. Ostale sorte su srednje osetljive. Tisa. Oštećenja od niskih zimskih temperatura nije bilo kod ispitivanih sorti i selekcija. i selekcija Rasne. Boja jezgre je najlepša kod Bačke. Otpornost oraha na Gnomonia leptostyla je povezana sa vremenom početka vegetacije (Korać. 1992). a posebno pojava kasnih prolećnih mrazeva.5% kod sel. Bačka i Mire. 2001) i Cerovića (1992). (1974. Randman jezgre se kretao od 52. Kasni rodni. 1987). maja. Najboljih pet selekcija priznate su za sorte. aprila. Orah U Vojvodini. jer sve vegetaciju završavaju do 20. upoređene sa bugarskom sortom Šejnovo.2% kod sorte Srem do 45. Rupičavost lista nije ustanovljena ni kod jedne sorte ili selekcije. (1999. Kasni rodni i Sava treba da uđu u proces priznavanja zbog dobrih osobina. Srem i Tisa 1987. Dok sorta Šampion i selekcije Mačva. a ista sorta je zajedno sa Novosadskom rodnom i SK-1 pokazala srednju osetljivost prema pegavosti plodova. od 17–20. Iz tog razloga su vršena ispitivanja na navedenim sortama i selekcijama oraha. Šampion. Ovi rezultati se slažu sa dosadašnjim ispitivanjima Koraća i Cerovića (1980). a selekcije Mačva. Šampion.1 g)..0 g).0 g) i selekcija SK-3 (83. a sel. Sorte Srem. Zbog toga je neophodno podizati zasade sa odabranim sortama i selekcijama oraha kraće vegetacije (kasniji početak i raniji završetak vegetacije). Bačka i Mire 1988. Kasni rodni 5.Gore navedene sorte i selekcije kajsije su ispitivane i na otpornost prema bolestima. kao i kontrola Šejnovo nešto ranije počinju vegetaciju. Rasna i Sava počinju vegetaciju od 24–30. Prve odabrane genotipove izdvojio je Rudić (1962) iz drvoreda i većih orašarskih centara u Vojvodini. Na selekciji oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu radi se skoro 50 godina (od 1957). Drugi prioritetni zahtev pri izboru sorti za postizanje visoke i redovne rodnosti je otpornost oraha na gljivicu Gnomonia leptostyla (izazivača pegavosti lista. Sve sorte i selekcije su sa tankom ljuskom.

. B8. Bačka. B9.) predstavlja značajnu ekonomsku stavku u formiranju sadnica kalemljenih leski. Semenski materijal mečje leske sakuplja se sa stabala sekundarnog porekla. Kao standard je korišćena sorta Rajnski rizling. U rasadniku na Rimskim Šančevima na podlogama mečje leske kaleme se sorte Rimski. Tonda Gentile Romana. B7. zaštiti.5% u zavisnosti od sorte. a u rasadniku Gradskog zelenila genotipovi A7. B7. tehnike i vremena kalemljenja (Korać et al.2003. B8.. C2. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu bazira se na kalemljenju sorti leske na podlogama mečje leske. Panonia ima visoku otpornost na plamenjaču i oidium. Proizvodnja podloga mečje leske (Corylus colurna L. C1. Lambert filbert. a sorte Rubinka u III epohi. Morava i Kosmopolita. Sa tog aspekta ispitivana su pomološka. voćarstvo. Vitis amurensisia. tri i više godina. A12. fiziološka i tehnološka svojstva orašica i sa stanovišta kvaliteta odabrana su matična stabla. B5. 45 . C5 (Ninić-Todorović. B11. Hemijska zaštita ne zahteva veliki broj tretmana ali ipak svaki pokušaj njenog gajenja u uslovima bez hemijske zaštite rezultirao je gubitkom prinosa iznad ekonomski prihvatljivih okvira. Odlikuju se izvesnom otpornošću na gljivične bolesti. Sorte Petka. 1995). A10. održavanju kao i berbi plodova. Procenat prijema kalemova kreće se od 77% do 91. 1998). Ustanovljen je veoma dobar afinitet sa podlogama različitih genotipova i plemkama različitih sorti. A9. Grožđe sorti Petka i Bačka sayreva u II epohi.65% pripada Vitis viniferi. dok je na oidium srednje osetljiva. Autori ovih sorti su: Petar Cindrić. B2. Na osnovu višegodišnjih ispitivanja utvrđeno je da sorte leske mogu uspešno da se kaleme na podlogama mečje leske. Tehnologija proizvodnje podloga uz primenu odgovarajućih agrotehničkih mera traje dve. Korać et al. Rubinka i Bačka su nastale ukrštanjem sorti Petra × Bianca. Pogodne su za proizvodnju belih vina. Morava ispoljava visoku otpornost na plamenjaču i na sivu plesan. 1995). Panonia. U svojoj naslednoj osnovi sadrže gene istočno azijskih vrsta. 1990. severnoameričkih vrsta. C4. Rezultati istraživanja postupka kalemljenja na podlogama različite starosti dati su u radovima (Ninić-Todorović et al. Nada Korać i Vladimir Kovač. B1. Pri blagovremenoj berbi nije mnogo osetljiva ni na sivu plesan.Leska Tehnologija proizvodnje sadnog materijala leske u rasadniku Departmana za vinogradarstvo. Istarski dugi. U zasadima koji su podignuti od leski stablašica moguća je maksimalna primena mehanizacije pri obradi. B4. Vinova loza U okviru projekta vršena su ispitivanja novih interspecies sorti stvorenih u Sremskim Karlovcima: Petka. Prednost leski kalemljenih na podlozi mečje leske je i redukovana zaštita u odnosu na druge voćne vrste. a čak 90. Rubinka. B11. Ovakva kombinacija sorti u zasadu zadovoljava zahteve za normalnu stranooplodnju u svim agroekološkim uslovima i obezbeđuje vrhunski kvalitet plodova koji mogu biti namenjeni potrošnji u svežem stanju ili preradu. Sorte Panonia i Morava su stvorene ukrštanjem jednog genotipa koji je ranije stvoren u Sremskim Karlovcima (SK 86–2/293) i sorte Rajnski Rizling. Lambert crvenolisni i Contorta. Cosford. Tehnologija proizvodnje sadnica kalemljenih leski omogućuje dobijanje leski stablašica koje mogu naći adekvatnu primenu na okućnicama i za podizanje zasada. U Futoškom parku to su genotipovi oznaka A1. C3. A16. 1994. A11. Autori su isti kao i kod prethodnih sorti. Ove sorte su pogodne za proizvodnju kvalitetnih belih vina. A14.

Najveću masu grozda je imala Bačka (310g). Novostvorene interspecies sorte se odlikuju ranijim početkom vegetacije (Petka. 06. a Panonia kad i Rajnski rizling (12. i napada botritisa na grožđu uz primenu deskriptora IBPRG. Bačka 31.6% Šećera u širi. slede Morava (10. Bačka i Morava 08. tri dana pre sorte Rajnski rizling. 05. prema čemu je srednje osetljiv. ZAKLJUČAK Dvogodišnja ispitivanja većeg broja sorti jabuka otpornih na parazite ukazao je na nekoliko vrlo perspektivnih sorti koje svojim osobinama zaslužuju uvođenje u plantažno gajenje. a nastala je ukrštanjem sorti Cserszegi fuszeres × C43.Kosmopolita je rezultat zajedničkog rada mađarskih i domaćih selekcionera. Rubinka 04. Fenološka osmatranja u 2005. Morava 08. 08). u toku vegetacije je vršeno ocenjivanje napada plamenjače i pepelnice na listovima i grozdovima. gde se nove vinske sorte ispituju u uslovima bez ikakve zaštite.0%) i Panonia (21.42 i Panonia od 1. na koju je srednje osetljiva. Petka je ostvarila prinos od 1. zatim Panonie (12. 05. Rubinka je srednje osetljiva na plamenjaču i pepelnicu lista. Poslednje su obrane sorte Rubinka i Morava (11. Rajnski rizling 160g. 09).63 kg/m²) zbog slabije oplodnje i Rajnski rizling (0. Od botritisa je stradalo čak 50% grožđa sorte Rajnski rizling i 10% grožđa sorte Morava.8%). nešto manji Petka (22. dok joj je grožđe otporno na sva tri ispitivana prouzrokovača bolesti. Rubinka 29. godini ispitivan je prinos i kvalitet grožđa. Bačka (8.83 kg/m²) i Bačka (1.47 kg/m². a Kosmopolita od svega 120g.82 kg/m²). Na sivu plesan grožđa ispoljava vrlo visoku otpornost. Petka je ispoljila visoku otpornost prema svim bolestima izuzev prema plamenjači lista. Izuzetak je sorta Rubinka kod koje pupoljenje počinje dva dana kasnije u odnosu na Rajnski rizling. Rubinka (7. List Kosmopolite ja srednje osetljiv na pepelnicu i plamenjaču. Ostale sorte su ispoljile veću otpornost prema botritisu (Panonia 2%. Rubinka 1. 07. a Panonia 15. zatim Rubinka (230g). 06. Po datumu početka cvetanja razlike između sorti nisu velike.5 g/l). Dok je Rajnski rizling ispoljio visoku osetljivost na sve ispitivane bolesti osim na napad oidiuma na grožđe.8 g/l). „Ekološkoj parceli”.3 g/l). a najkasnije Morava (12. U šarak najranije ulazi Kosmopolita (06. Petka je počela da cveta 29. Morava je otporna prema plamenjači i prema pepelnici grozda.8 g/l) i Petka (7. godini su vršena u oglednom zasadu na tzv. Morava 190g. Berba je najranije obavljena kod sorte Kosmopolita (30. 08). jedan dan pre sorte Rajnski rizling.0 g/l). Najveći sadržaj kiselina u širi je imala Panonia od 11 g/l. dok je grozd otporan na sve ispitivana prouzrokovače bolesti Za odabrane sorte u 2005. Rajnski rizling (9. Najveći prinos su dale sorte Morava (1. Iako svojim kvalitetom ne nadmašuju vodeće sorte one polako nalaze svoje mesto 46 . 04). gde se odabrane nove vinske sorte gaje bez hemijske zaštite. Petka u šarak ulazi 18. 04. Bačka i Panonia su otporne na sve ispitivana prouzrokovače bolesti. 05. Kosmopolita vrlo rano sazreva i pogodna je za proizvodnju belih vina. 09.80 kg/m²) zbog intezivnog napada botritisa. Petka i Bačka 5%).6%). dok je prema pepelnici lista i sivoj plesni grozda srednje osetljiva. Najveći sadržaj šećera u širi je imal Rubinka (22. 04). Kosmopolita 06. Kosmopolita (8. Petka i Panonia su imale masu grozda od 210g.2 g/l). Na „Ekološkoj parceli”. Panonia i Kosmopolita 06. Petka i Bačka su obrane 26. 04. 07.31. a najmanji Kosmopolita (0. 07). a sve ostale ispitivane sorte su imale 19. Kosmopolita i Rubinka 3%. ispitivane sorte su ispoljile izvesnu otpornost prema istim. 10). 04) u odnosu na Rajnski rizling (12.

u intenzivnim zasadima u Zapadnoj Evropi, pogotovo orijentisanim na integralnu i organsku proizvodnju. Među crveno obojenim sortama jabuka pažnju privlače Williams pride (Co-op 23), Enterprise (Co-op 30) i Rewena. Golden Orange i Gold Rush, kao sorte žute boje ploda, imaju izuzetnu atraktivnost i kvalitet ali daljim istraživanjima treba ih zameniti sa otpornijim na prouzrokovača pepelnice jer su u našim uslovima pakazale visoku osetljivost i kod primene limitirane hemijske zaštite. Vodeće sorte se ne mogu gajiti u uslovima bez i limitirane hemijske zaštite. One zahtevaju pokrivanje kompletne vegetacije fungicidima i insekticidima, a približavanje IPV je moguće samo pravilnim izborom preparata. Ispitivane sorte i hibridi sa genetičkom otpornošću prema prouzrokovačima bolesti i štetočina predstavljaju dobru polaznu osnovu za razvijanje biološkog i ingralnog koncepta gajenja voćaka pri čemu kvalitet plodova ostaje na najvišim tržišnim standardima.

NAPOMENA
Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine, Republike Srbije, projekta evidencionog broja TR – 6947B, pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”, od 01. 04. 2005.

LITERATURA
BALAŽ JELICA, KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Osetljivost genotipova oraha prema Gnomonia leptostyla (Fr) ces.et not. prouzrokovaču lisne pegavosti. Jugosl. voćar. 25, 95–96, 91–94. Čačak (1991). BALAŽ, JELICA, OGNJANOV, V., KESEROVIĆ, Z., ŠLJUKA ALEKSANDRA, POPOVIĆ TATJANA: Ispitivanje osetljivosti sorti i hibrida jabuke prema čađavoj krastavosti i pepelnici. VII savetovanje o zaštiti bilja, Soko Banja, Zbornik: 100 (2005). CEROVIĆ, S.: Biološke osobine sorti oraha (Juglans regia L.) gajenih u rejonu Fruške gore. Doktorska disertacija. Novi Sad (1992). CINDRIĆ, P.: Ponašanje novih sorti vinove loze u 2005. godini. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 7, 40–41 (2005). ĐURIĆ, B., KESEROVIČ, Z., KORAĆ, M., VRAČAR, LJ.: Nove sorte kajsije u Vojvodini. Voćarstvo vol. 39, br. 151 3, 279–284 (2005). KESEROVIĆ, Z.: Savremene tendencije u proizvodnji jabuke i kruške. Zbornik Znanjem do uspeha, 22–35 (2004). KESEROVIĆ, Z.: Integralna i organska proizvodnja voća. Poglavlje u knjizi Agrobiznis u ekološkoj proizvodnji hrane,Naučni institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad, 179–202 (2005). KESEROVIĆ, Z.: Zelena rezidba voćaka. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 6, 18–20 (2005). KESEROVIĆ, Z., ĐURIĆ, B., KORAĆ, M.: Sorte i selekcije kajsije u Vojvodini. Zbornik sažetaka sa Naučno-stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 85 (2005). KESEROVIĆ, Z., GVOZDENOVIĆ, D., LAZIĆ, S., HNATKO, Z.: Biološka kontrola rodnosti sorti jabuke. Voćarstvo vol. 39, br. 151 3, 241–249 (2005). KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., MILOVANKIĆ, M.: Kvalitet plodova oraha u Jugoslaviji (1973 godina). Savremena poljoprivreda, 11–12, Novi Sad (1974).

47

KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., CEROVIĆ, S.: Karakteristike tipova oraha selekcije Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Jujoslovensko voćarstvo, 37–38, Čačak (1976). KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Otpornost oraha na mraz u uslovima kontinentalne klime. Jugoslovensko voćarstvo, 53–54, Čačak (1980). KORAĆ, M.: Orah, Nolit, Beograd (1987). KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Tehnologija proizvodnje sadnica leske kalemljene na mečjoj leski (Corylus colurna L.). Jugoslovensko voćarstvo 29, str. 65–69, Čačak (1995). KORAĆ, M., CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B.: Orah. Prometej, Novi Sad (1998). KORAĆ, M. CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, BRANISLAVA, KORAĆ, JASNA: Četiri decenije selekcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Letopis naučnih radova, Novi Sad, br. 1–2, st. 53–59 (1999). KORAĆ, M., GOLOŠIN BRANISLAVA, CEROVIĆ, S., KORAĆ JASNA: Osobine novosadskih sorti i selekcija oraha. Zbornik naučnih radova, Radovi sa XV savetovanja agronoma, veterinara i tehnologa, Beograd, 7, 229–233 (2001). KORAĆ, N.: Besemene stone sorte vinove loze. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 7, 35–39 (2005). KORAĆ, N.: Interspecijes stone sorte vinove loze – poreklo i izbor. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 6, 38 – 42 (2005). KORAĆ, N., CINDRIĆ, P., MEDIĆ, M., PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I.: Nove domaće sorte vinove loze otporne na mraz i gljivične bolesti. Zbornik sažetaka sa Naučno-stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 108–109 (2005). KORAĆ, N., CINDRIĆ, P., PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I., MEDIĆ, M.: Rezultati 50-godišnjeg rada na stvaranju novih sorti i klonova vinove loze u Sremskim Karlovcima. Zbornik naučnih radova sa XIX Savetovanja: Unapređenje proizvodnje voća i povrća, vol. 11, br. 5, 5–22 (2005). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, KORAĆ M., CEROVIĆ S.: Ispitivanje mečje leske (Corylus colurna L.) kao podloge za domaću lesku (Corylus avellana L.). Jugoslovensko voćarstvo 28, str. 35–39, Čačak. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske (Corylus colurna L.). Doktorska disertacija, Šumarski fakultet, Beograd (1990). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Očuvanje biološkog diverziteta mečje leske (Corylus colurna L.). Zaštita prirode, str. 99–105, Beograd (1998). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ S., BOGDANOVIĆ V.: Proizvodnja sadnica leske. Savremena poljoprivreda vol. 52, 1–2, str 153–157, Novi Sad (2003). OGNJANOV, V.: Autohtone sorte jabuka kao donori otpornosti na parazite. Voćarstvo, vol. 39, br. 150, 127–131 (2005). OGNJANOV, V.: Sortiment jabuke letnjeg vremena zrenja. Voćarstvo i vinogradarstvo 7: 4-Thalji, R., Aleksandra Petrović: 2005. Uloga Aculus schlechtendali (Nal.) kao alternativne hrane u razvoju predatorskih vrsta grinja u zasadima jabuke. VII savetovanje o zaštiti bilja, Soko Banja, Zbornik: 109 (2005). PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I., KORAĆ, N., MEDIĆ, M.: Značaj lozne podloge za gajenje sorte rizling italijanski klon SK-54. Zbornik sažetaka sa Naučno – stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 89–90 (2005). RUDIĆ, M.: Selekcija oraha u Vojvodini. Arhiv za poljoprivredne nauke, 49, Beograd (1962).

48

INTEGRATED AND BIOLOGICAL CONCEPT OF FRUITS AND GRAPE PRODUCTION
VLADISLAV OGNJANOV, DUŠAN GVOZDENOVIĆ, ZORAN KESEROVIĆ, SLOBODAN CEROVIĆ, JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ, BRANKA GOLOŠIN, ĐORĐE PAPRIĆ, NADA KORAĆ, PETAR CINDRIĆ, IVAN D. KULJANČIĆ, JELICA BALAŽ, RAGHEB THALJI, SANDRA BIJELIĆ, NENAD MAGAZIN, MIRA MEDIĆ, TATJANA POPOVIĆ

Summary Ecologically the most acceptable way of fulfilling the goals of integrated fruit production is making and spreading of new cultivars which have genetic resistance to pathogens. It means that plant by its own metabolism products prevents pathogens to infect and develop. This approach significantly reduces chemical protection, cuts production costs, nutrition values of fruits is higher and environment more protected. The subjects of research are temperate fruit species: apple, peach, apricot, walnut, hazelnut, grape vine. Key words: Integrated fruit production, organic fruit production, genetic resistance

49

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 50–61, NOVI SAD

REZULTATI OPLEMENJIVANJA VOĆAKA U INSTITUTU ZA VOĆARSTVO U ČAČKU
MILISAV MITROVIĆ, DOBRIVOJE OGAŠANOVIĆ, ŽARKO TEŠOVIĆ, RADUNKA PLAZINIĆ, SLAĐANA MARIĆ, MILAN LUKIĆ, SANJA RADIČEVIĆ, VLADAN MILINKOVIĆ, ALEKSANDAR LEPOSAVIĆ1 IZVOD: Institut za voćarstvo u Čačku ima dugu tradiciju oplemenjivačkog rada na stvaranju novih sorti jabučastih, koštičavih, jezgrastih i jagodastih vrsta voćaka. Kao rezultat kontinuiranog i sistematskog rada priznate su dve sorte jabuke, četiri kruške, jedna dunje, trinaest šljive, tri breskve, dve kajsije, dve trešnje, dve višnje, tri oraha, tri jagode, tri maline, jedna kupine i jedna ribizle. Institut takođe poseduje i veći broj perspektivnih selekcija navedenih vrsta voćaka koje su u postupku priznavanja, kao i veliki broj selekcija koje se intenzivno proučavaju. Ključne reči: oplemenjivanje voćaka, nove sorte, perspektivne selekcije

UVOD
Osnovna delatnost Instituta za voćarstvo u Čačku je naučno-istraživački rad u oblasti voćarstva – stvaranje, odabiranje, umnožavanje i proučavanje perspektivnih selekcija jabučastih, koštičavih, jezgrastih i jagodastih vrsta voćaka iz prirodnih, veštačkih i populacija planskih hibrida, kao i introdukovanje, umnožavanje i proučavanje novih sorti, selekcija i podloga navedenih vrsta voćaka. Davne 1947. godine započet je rad na kolekcionisanju autohtonih i inostranih genotipova voćaka, kao baze za početak rada na stvaranju novih sorti. U cilju primene planske hibridizacije, glavne metode stvaranja novih sorti u Institutu, sprovedena su detaljna genetička ispitivanja i odabrani roditeljski parovi među sortama sa najboljim pomološkim i agronomskim karakteristikama. Pored metode planske hibridizacije, korišćena je i metoda pozitivne selekcije iz prirodnih populacija, kao i metoda indukovanja somatskih mutacija (Ogašanović i sar. 1996; Milenković i sar. 2006). U novije vreme, u okviru konvencional-

Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Milisav Mitrović, viši naučni saradnik, dr Dobrivoje Ogašanović, naučni savetnik, dr Žarko Tešović, naučni savetnik, mr Radunka Plazinić, istraživač saradnik, mr Slađana Marić, istraživač saradnik, mr Milan Lukić, istraživač saradnik, mr Sanja Radičević, istraživač saradnik, Vladan Milinković, istraživač pripravnik, Aleksandar Leposavić, istraživač pripravnik, Institut za voćarstvo Čačak.

50

nog programa oplemenjivanja, primenjuje se i marker-asistirajuće oplemenjivanje (DNKmarkeri) (Marić, 2004; Marić i sar. 2005).

OPLEMENJIVANJE JABUČASTIH VRSTA VOĆAKA
Jabuka. Program stvaranja novih sorti jabuke započet je 1947. godine prikupljanjem sorti i podizanjem oglednih zasada, u cilju njihovog proučavanja i izbora roditeljskih kombinacija. Prva planska hibridizacija obavljena je 1959. godine, a deset godina kasnije indukovane su somatske mutacije. U početnom periodu ciljevi oplemenjivanja jabuke odnosili su se prvenstveno na poboljšanje kvaliteta ploda, dok su danas osnovni ciljevi poboljšanje kvaliteta, dužine vremena čuvanja plodova i povećanje otpornosti prema prouzrokovačima bolesti i štetočinama. U periodu 1959–2007. godine, metodom planske hibridizacije izvršeno je međusobno ukrštanje 115 roditeljskih sorti i stvoreno 410 hibridnih populacija, sa preko 110.000 sejanaca. Zračenjem kalem-grančica sorte Jonathan, dozama od 1500 i 3000 r, indukovane su somatske mutacije i izdvojeno je 6 mutanata sa sitnijim plodovima i tamnije crvenom pokožicom ploda u odnosu na standard (Mišić i Tešović, 1969). Do sada su priznate dve sorte jabuke – Čačanska pozna i Čadel (Tešović, 1988; Ogašanović i sar. 1996, Milenković i sar. 2006). Čačanska pozna (Starking × Jonathan). Za sortu je priznata 1971. godine. Sazreva krajem septembra – početkom oktobra. Plod je krupan (200 g), okruglasto-spljoštenog oblika. Pokožica ploda je elastična, presvučena voštanom prevlakom, zeleno-žute osnovne boje sa dopunskom crvenom na 80% površine ploda. Mezokarp je bledožute boje, srednje kiselog ukusa, izražene arome, sadrži 11,5% ukupnih šećera i 0,79% ukupnih kiselina. U poljskim uslovima nema izraženih simptoma bolesti koje prouzrokuju Venturia inaequalis i Podosphaera leucotricha (Ogašanović i sar. 1996; Milenković i sar. 2006). Čadel (Golden Delicious × Jonathan). Za sortu je priznata 1984. godine. Sazreva krajem septembra– početkom oktobra. Plod je krupan (250 g), okruglasto-konusnog oblika. Pokožica ploda je tanka, glatka i veoma elastična, žuto-zelene osnovne boje sa dopunskom crvenom na 50–80% površine ploda. Mezokarp je čvrst, hrskav, bledokrem boje, sočan, kiseo, sa izraženom aromom, sadrži 10,3% ukupnih šećera i 0,86% ukupnih kiselina. U poljskim uslovima nema izraženih simptoma bolesti koje prouzrokuje Podosphaera leucotricha (Tešović, 1988; Ogašanović i sar. 1996; Lukić, 2006). Pozitivnom selekcijom iz hibridnih populacija izdvojeno je 60 perspektivnih selekcija jabuke. U toku je postupak priznavanja pet perspektivnih selekcija jabuke, i to: J/2/93 (Melrose × Čadel); J/12/50/90 (Melrose × Golden Delicious); J/12/12 (Prima × Melrose); J/15/75/90 (Prima × TNR10T23); J/2/23 [J/54/53/59 (Cox‘s Orange Pippin O.P.) × J/35/39/62 (Jonathan × Golden Delicious) ] (Tešović i sar. 1996; Tešović i Nidžović (Marić), 1998; Tešović i sar. 1999; Tešović i sar. 2000; Lukić i sar. 2003). Kruška. Rad na oplemenjivanju kruške započet je 1950. godine, ukrštanjem tada najkvalitetnijih sorti. Glavni cilj oplemenjivanja kruške je stvaranje sorti različitog vremena zrenja (vrlo ranih i zimskih sorti), koje se odlikuju dobrom rodnošću, zadovoljavajućim kvalitetom, oblikom i krupnoćom ploda, kao i otpornošću prema glavnim prouzrokovačima bolesti i štetočinama. Sorte kruške sa crvenom bojom pokožice ploda predstavljaju poseban pravac u oplemenjivanju kruške. 51

U periodu od 1950 do 2004. godine, metodom planske hibridizacije međusobno je ukršteno 55 sorti u funkciji majke i 70 sorti u funkciji oca, u oko 660 kombinacija. U ovom obimnom radu dobijeno je preko 45.000 sejanaca, od kojih je 480 odabrano u grupu perspektivnih, a 42 svrstano u grupu elitnih hibrida. (Stančević, 1971; Stančević i sar. 1984). Do sada su priznate tri sorte kruške, i to: Trevlek, Šampionka i Junsko zlato (Stančević i Nikolić, 1986; Ogašanović i sar. 1996). Šampionka (President Drouard × William‘s). Za sortu je priznata 1977. godine. Vrlo je rodna, pogodna za industrijsku preradu. Sazreva u trećoj dekadi septembra. Plod je krupan (250 g), po obliku sličan plodu sorte William’s. Pokožica je glatka, srednje tanka, sjajna. Mezokarp je beličasto-žute boje, sočan, slatko-nakiselog ukusa, prijatne arome (Stančević i Nikolić, 1986). Junsko zlato (Precoce de Trevoux × Doyenne de Juillet). Za sortu je priznata 1978. godine. Vrlo je rodna, rana sorta. Sazreva krajem juna. Plod je sitan do srednje krupan (60 g), čigrastog oblika. Pokožica je tanka, glatka, sjajna, zlatno-žute osnovne boje, prelivena blagim rumenilom sa sunčane strane. Mezokarp je žućkast, sočan, bez kamenih ćelija, slatko-nakiselog ukusa, prijatne arome, sadrži 13,7% rastvorljivih suvih materija i 0,3% kiselina (Stančević i Nikolić, 1986). Trevlek (Precoce de Trevoux × Le Lectier). Priznata za sortu 1984. godine. Vrlo rodna i kvalitetna sorta, srednje ranog vremena zrenja. Sazreva u trećoj dekadi jula. Plod je srednje krupan (130 g), ujednačen, kruškasto-čigrastog oblika. Pokožica je tanka, glatka, zelenkasto-žute boje koja u punoj zrelosti prelazi u slamasto-žutu. Mezokarp je sedefastobele boje, slatko-nakiselog ukusa, sočan, aromatičan (Stančević i Nikolić, 1986). U toku je postupak priznavanja tri perspektivna hibrida kruške, i to: I/9 (Starkrimson × Collore de Juillet), II/15 (Butirra Precoce Morettini × Bella di Giugno) i VI/30 (Butirra Precoce Morettini × Bella di Giugno) (Stančević i Nikolić, 1986; Mitrović i Nikolić, 2004). Dunja. Program stvaranja novih sorti dunje započet je 1958. godine, klonskom selekcijom i kasnije planskom hibridizacijom u okviru vrste Cydonia oblonga Mill. Ciljevi oplemenjivanja dunje su stvaranje kvalitetnih sorti sa dužom sezonom upotrebe plodova, umerene krupnoće, ravnije površine pokožice, manje maljavosti, mekanog mezokarpa sa što manje kamenih ćelija i slatko-nakiselog ukusa da se može konzumirati u svežem stanju. U dosadašnjem radu metodom klonske selekcije odabrano je 18 klonova kao sorte i kao podloge, od kojih su najpoznatiji klonovi ČA-7 i ČA-15, kao podloge za krušku, dunju i mušmulu. Metodom planske hibridizacije međusobno je ukršteno 8 sorti u funkciji majke i 10 sorti u funkciji oca, u oko 70 kombinacija. U ovom radu stvoreno je preko 2 000 sejanaca, od kojih je 20 odabrano u grupu perspektivnih, a 8 svrstano u grupu elitnih hibrida (Stančević, 1982; Ogašanović i sar. 1996). Elitni hibrid I/1 priznat je za novu sortu – Morava (Stančević, 1990; Ogašanović i sar. 1996). Morava (Reans Mamouth × Leskovačka). Priznata za sortu 1987. godine. Kvalitetna je sorta, dugog čuvanja plodova, odlične i redovne rodnosti. Sazreva početkom oktobra. Pokožica ploda je tanka, glatka, sjajna, limun-žute do slamasto-žute boje, prekrivena sitnim neupadljivim sivkastim maljama. Mezokarp je žute boje, čvrst, zbijen, krt, sitnozrnaste strukture, kiselkastog, osvežavajućeg ukusa, jake arome, sadrži 13% rastvorljivih suvih materija, 0,2% tanina, 0,7% pektina (Stančević, 1990). 52

Plod je ukusan. Čačanski šećer (Agen 707 × Pacific). visokog potencijala rodnosti. visoka i konstantna rodnost. Stona. Koštica se potpuno odvaja od mezokarpa (cepača). a zaštićena 1991. otpornost ili tolerantnost na virus šarke šljive. Rad na stvaranju novih sorti šljive intenzivno je započet od 1959. Plod je mase 25–40 g. plavo obojene pokožice. Samobesplodna je.. tamnoplave boje pokožice. 1989). Jelica (Požegača × California Blue). Priznata za sortu 1985. 1977). Sazreva krajem avgusta i početkom septembra. tolerantna na virus šarke šljive (Janković i sar. Pokožica je tamno plave boje. Stona. samobesplodna i ranog vremena zrenja (7–8 dana posle sorte Ruth Gerstetter). sazreva krajem avgusta-početkom septembra. potpuno odvajanje koštice od mezokarpa. pogodna i za zamrzavanje. godine. mase ploda 27–40 g.6% rastvorljivih suvih materija. što joj daje odličnu transportabilnost. Valerija (Hall × Ruth Gerstetter). dobro rađa u toplijim rejonima. Plod je mase oko 30 g... Sorta vrhunskog kvaliteta i višestruke upotrebne vrednosti (sveža potrošnja. sočan i čvrst. Čačanska rodna® (Stanley × Požegača). ljubičasto-plave boje pokožice. sadrži 16. godine. sadrži oko 19. sušenje i rakiju. čvrst. izrazite rodnosti. godine. Sazreva krajem jula i početkom avgusta. Sorte za sušenje treba da imaju visok sadržaj rastvorljivih suvih materija (preko 18 Brix). Samooplodna je. Priznata za sortu 1975. samooplodna. Tolerantna je na virus šarke šljive (Ogašanović. Kvalitetna stona sorta. Čačanska lepotica® (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). godine. Priznata za sortu 1975. Sazreva u trećoj dekadi avgusta. Priznata za sortu 1975. rakija). Priznata za sortu 1975. 1997). Mezokarp je žute boje. pogodna za sušenje. purpurnoplave boje pokožice. tamnoplave boje pokožice. tamnoplave boje pokožice sa obilnim pepeljkom. Samooplodna je. godine. kao i da pri sušenju ne pucaju i ne ispuštaju sok. sitne koštice. Tolerantna na virus šarke šljive (Paunović i sar. 1997). izrazito rodna sorta.OPLEMENJIVANJE KOŠTIČAVIH VRSTA VOĆAKA Šljiva.. Čačanska najbolja® (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). samooplodna sorta. Ciljevi oplemenjivanja stonih sorti su krupni. godine. godine. ovalnog oblika. čvrst. Stona. čvrsti i kvalitetni plodovi širokog raspona zrenja. Valjevka® (Agen 707 × Stanley). Sazreva nekoliko dana pre Čačanske lepotice.. Mezokarp je zelenkasto-žute boje. sazreva 3–5 dana pre sorte Stanley. sadrži oko 21% rastvorljivih suvih materija. samooplodna. godine. sa obilnim pepeljkom.8% rastvorljivih suvih materija. Otporna je prema Monilinia sp. krupnog ploda (45 do preko 60 g). Vrlo krupan plod (44–100 g). Plod je sitan do srednje krupan (30–40 g). 53 . Stona je sorta. 2002). Čačanska rana (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). Priznata za sortu 1975. Vrlo bujna sorta. Priznata za sortu 1986. Tolerantna je na virus šarke šljive (Janković i sar. a zaštićena 1991. sočan. osetljiva na šarku šljive (Janković i sar. zaštićena 1991. Samobesplodna je. sušenje. Osetljiva je na trulež ploda (Jarebica i Janda. izrazite bujnosti. 1977). Mezokarp je žute boje. Sorta namenjena za sušenje. godine. odličnog ukusa. godine. Pogodna za toplije krajeve (Ogašanović.. 1997). Priznata za sortu 1986. Vrlo rodna. sočan. intenzivno plave pokožice sa obilnim pepeljkom. prosečne mase ploda 41 g. zimske i pozne prolećne mrazevima. i od tada je priznato 13 sorti. Plod je krupan (40–80 g). Osetljiva je na virus šarke šljive i zahteva redovnu i odgovarajuću rezidbu (Mišić i Ranković. 1990). zaštićena 1991.

sočnog. Samooplodna je i može se gajiti u monosortnim zasadima. Tolerantna je na virus šarke šljive i pozni prolećni mraz (Ogašanović i sar. delimično samoooplodna. Samooplodna je. Samooplodna je i vrlo rodna sorta. sazreva sredinom treće dekade jula. Poznog je vremena zrenja. Delimično je samooplodna. Namenjena prevashodno za sušenje. Stona sorta. Mezokarp je žute boje. Stona sorta. Sazreva 7–10 dana posle sorte Rut Gerstteter. 2004). Plod je sitan (115 g). otpornih prema mrazevima i prouzrokovačima najvažnijih bolesti. sa karmin crvenim prelivom.5–24%. čvrst. godine. Ogašanović. Priznata za sortu 2004. prosečne mase 27. žutog. 54 . Otporna je prema prouzrokovačima truleži cvetova i plodova. 2006). odličnog ukusa. tamnoplave boje pokožice. godine. 1971. 1986): Čačak (Veteran × Early East). zlatnožute boje mezokarpa. vrhunskog kvaliteta. čvrst. Krina (Wangenheims Frühzwetsche × Italijanka). žutog mezokarpa. Breskva. sočan. Tolerantna je na virus šarke šljive i pozni prolećni mraz (Ogašanović i sar. Osnovna boja pokožice je žuta. Mezokarp je žute boje.Boranka (California Blue × Ruth Gerstetter). tamnoplave boje pokožice sa obilnim pepeljkom. Sadržaj rastvorljivih suvih materija kreće se od 21. U saradnji sa g-din Klaus Ganter. Stona je sorta. čvrste. Otporna je na virus šarke šljive (Ogašanović i Ranković. ovalnog oblika. Čačak Späthe). Plod je jajastog oblika. pogodna za različite vidove prerade. godine. od čega je izdvojeno nekoliko stotina perspektivnih hibrida (Paunović. narandžasto žute pokožice.. čvrstog. Mezokarp je žute boje. Timočanka (Stanley × California Blue). 1996. odličnog ukusa. crvene boje pokožice. Ogašanović i sar. Sazreva krajem avgusta i početkom septembra. čvrst. dobijeno preko 6. Sadrži visok procenat rastvorljivih suvih materija (27–30%). ljubičasto plave boje pokožice. Rad na oplemenjivanju breskve započet je 1950. prosečne mase ploda 50–70 g. Suva šljiva je ćilibarne boje. Tolerantna je prema virusu šarke šljive (Ogašanović i sar. 1980. sazreva krajem prve dekade jula. godine. kao i visok procenat sorbitola. a dopunska crvena. 2000).000 hibridnih sejanaca. Glavni ciljevi oplemenjivanja breskve su stvaranje sorti što većeg raspona zrenja. sazreva oko 7 dana pre sorte Stanley. odličnog ukusa. kao i za druge vidove prerade. U proteklom periodu realizovano je više od 300 kombinacija ukrštanja. prosečne mase ploda 28–41 g..5 g. godine. dobre transportabilnosti. 2005). sočan. Sadrži 18–29% rastvorljivih suvih materija... Mildora (Large Sugar Prune × Čačanska lepotica). Plod je sitan do srednje krupan (20–40 g).. Ogašanović i Paunović. sočan. Priznata za sortu 1986. 2000. Delimično je samoooplodna. tamnoplave boje pokožice. slatkog mezokarpa. godine. kvalitetnog ploda. godine samooplodnjom sorte Čačanska najbolja. godine. Tolerantna je prema virusu šarke šljive. Priznata za sortu 1975. Plod je mase oko 30 g. Delimično je samooplodna. Priznata za sortu 2004. Plod je sitan (110–120 g). Priznata za sortu 2005. 2004). Sazreva 3–4 nedelje pre sorte Stanley. Stvorena je 1980. odličnog slatko-nakiselog ukusa. Čačanska pozna (sin. Rađa redovno i obilno. Pogodna je za sušenje. Priznata za sortu 2004. Julija (Redhaven × Collins). Rezultat tog rada su tri nove sorte breskve (Ogašanović i sar. krajem avgusta i početkom septembra. Ogašanović i sar. Nemačka zaštićena je na području Evropske Unije pod nazivom Čačak Späthe.

hrskavog mesa i tamnocrvene boje pokožice.Dora (Elberta × Springtime). Masa ploda je 54. Plod je srednje krupan do krupan (6.0 g. od čega je izdvojeno preko 100 perspektivnih hibrida (Paunović. Radičević i sar. redovne i obilne rodnosti. otpornošću na bolesti i štetočine. Priznata za sortu 1988. sočnog. 1977). 2006). Postavljeni ciljevi selekcije su stvaranje sorti različitog vremena zrenja. bezbojnog soka. Plod je pljosnatog oblika. Višnja.0 g). zatupastosrcastog oblika. čvrst. sazreva 15 dana posle Mađarske najbolje. stabilnijeg zimskog mirovanja. godine. Pokožica ploda je narandžastožute boje sa dopunskom crvenom. godine. Rad na selekciji višnje započet je istovremeno sa oplemenjivanjem trešnje. Mezokarp je zlatno-žute boje. čvrst. pa ova sorta spada u grupu sorti bojadisera (Stančević i Nikolić. 1972): Čačansko zlato. poluhrskav. Rad na oplemenjivanju kajsije započet je 1950. odličnog ukusa. kvalitetnog ploda – za svežu potrošnju i različite vidove prerade. sazreva 4–6 dana posle Mađarske najbolje. a za sortu priznata 1975. Priznata za sortu 1986. sočan. redovnom i obilnom rodnošću. prijatne arome. Sazreva sredinom juna. prosečne mase oko 7 g. žute boje pokožice sa dopunskom karmincrvenom. zimske i pozne prolećne mrazeve (Stančević i sar. godine. a svega 14 u grupu elitnih. slatkonakiselog ukusa.0 g. Osetljiva je na uboje pri berbi i transportu. Plod je krupan (184–195 g). U više od 400 kombinacija ukrštanja dobijeno je oko 10. Ciljevi oplemenjivanja kajsije su stvaranje sorti poznijeg vremena cvetanja. umerenom bujnošću. slatkog ukusa i prijatne arome. Od toga je 55 selekcija detaljno proučeno i svrstano u grupu perspektivnih. Kajsija. godine. godine. Čačanska pljosnata (Domaća samonikla kajsija × Mađarska najbolja). a najintenzivniji je bio u periodu 1970–1980. Samooplodna je sorta. godine. Sazreva krajem druge nedelje zrenja trešanja.. Samooplodna je. godine. otpornog na pucanje.. poluhrskav i sočan. koji su dalje ispitivani u više lokaliteta u uporednim sortnim ogledima. 1960. Trešnja. prosečne mase 45.000 hibridnih sejanaca. aromatičan. Tokom dosadašnjeg rada korišćeno je 36 sorti u funkciji majke i 52 sorte u funkciji oca i stvoreno oko 5. 2000. Stvorene su dve sorte kajsije (Paunović. Sok je obojen. čvrstog. godine. sočan. Plod je srednje krupan do krupan. Mezokarp je karmincrvene boje.. krupnog ploda visokog kvaliteta. tamnocrvene do crne boje pokožice. Paunović i Plazinić 1976. odličnog ukusa. Novostvoreni genotipovi trešnje treba da se odlikuju ranom. Mezokarp je narandžasto-žute boje. istovremeno sa sortom Van. prijatne arome. treba je gajiti u blizini većih potrošačkih centara (Nikolić i sar. Čarna (Majova rana × Shrecken Bigarreau). godine. ukusnog mezokarpa. 1986).000 hibridnih sejanaca. žutog. slabo sočan. 1972. sedefastožute osnovne boje pokožice. sa dopunskim rumenilom. tj. Sazreva u prvoj dekadi avgusta. 1994). Na oplemenjivanju trešnje radi se od 1960. Radičević. Dobijena je klonskom selekcijom iz spontane populacije. kompaktnim habitusom i izraženom autofertilnošću. zatupastosrcastog oblika. Pokožica ploda je narandžaste boje sa dopunskom crvenom. Samooplodna je i odlične rodnosti. Priznata za sortu 1984. Mezokarp je beličastožute boje. Do sada su priznate dve sorte trešnje: Asenova rana (Drogan’s Yelow × Majova rana). Cilj ovog rada je stvaranje novih sorti izražene autofertilnosti i otpornosti na 55 . Priznata za sortu 1975.5–7. 1994.

sočan.35%. nekoliko dana pre sorte Rexelle. Arx (Cerović i sar. Ovčar i Vujan. Pozna je sorta. jula u uslovima Čačka). III/31 (Köröser Weichsel × Heimanns Rubin). 2001). OPLEMENJIVANJE JEZGRASTIH VRSTA VOĆAKA Orah. u 118 međusobnih roditeljskih kombinacija. pogodnih za mehanizovanu berbu.. kao i izraženom otpornošću prema Blumeriella jaapii (Rehm. Priznata za sortu 1984. sočan. povoljnog randmana. poznijeg kretanja vegetacije. randmana 51. Sazreva srednje rano. G-251. crvene boje. čije su biološke osobine detaljno ispitane. godine. Na ovaj način su dobijene prve domaće sorte oraha: Ibar. Nikolić i Cerović. Plod je krupan. Mezokarp je mekan. 1988. U postupku priznavanja su elitni hibridi višnje: III/23 (Köröser Weichsel × Heimanns Rubin). tamnocrvene boje.5 g. otporna na pucanje plodova i trulež (Nikolić i sar.. 1998. Šampion. odlično ispunjava i lako se odvaja od ljuske. Takođe je potrebno da nove sorte budu pogodne i za zamrzavanje.najvažnije bolesti i štetočine. protaginična. Do sedamdesetih godina iz prirodne populacije oraha izdvojeno je preko 20 genotipova. Odlične je rodnosti. godine. sazreva posle sorte Keleris 14 (oko 10. bubrežastog oblika. Jezgra je svetložute boje. ukusna. od čega je 60 odabrano u grupu perspektivnih. Vujan i Ovčar. kao i za industrijsku preradu (Nikolić i sar. Mezokarp je polučvrst. kao i za sve vidove prerade. 56 .. pozna sorta višnje. tamnocrvenog ili bezbojnog soka koji ne curi pri odvajanju od peteljke. 1998.. 32/82. sadrži 70. XII/57 (Čačanski rubin × Heimanns Konserven Weichsel) i II/40 (Kőrőser Weichsel × Heimanns Konserven Weichsel). crvene boje. Dobre je transportabilnosti. rubincrvene boje. pogodna za svežu potrošnju.74% proteina. 1986). prosečne mase 5–5. da donose rod u grozdovima i na lateralnim pupoljcima. 1999). Do sada su priznate tri sorte oraha: Ibar. bubrežaste forme.19% ulja i 13. Cerović i Radičević. 2003). Ibar (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. da se odlikuju visokim randmanom i kvalitetnom jezgrom.56 g). G-139. Rad na stvaranju novih sorti oraha započet je 1950. Priznata za sortu 1973. Mitrović. Šumadinka (Köröser Weichsel × Heimann’s Konservenweichsel). pozitivnom selekcijom iz prirodnih populacija. prosečne mase oko 6 g. Plod je srednje krupan (9.. U radu na oplemenjivanju višnje do sada je korišćena 31 sorta kao majka i 48 sorti u funkciji oca. Od novih genotipova očekuje se da se odlikuju redovnom i obilnom rodnošću. nakiselo-slatkog ukusa. koji se odlikuju izvanrednim pomološkim karakteristikama. godine). Za više od 40 godina rada stvoreno je i odgajeno oko 12 500 sejanaca. Plod je srednje krupan do krupan. prijatne arome. (Mitrović i sar. 1986. Metodom planske hibridizacije dobijeno je preko 250 sejanaca. a najbolje rezultate u potomstvu dale su sledeće sorte i selekcije: Šeinovo. a kasnije planskom hibridizacijom. 41– 9/82 i 40/82. kiselkastog ukusa i prijatne arome. 1988). godine. a 22 su svrstana u elitne (Stančević i sar. 2005). Do sada su priznate 2 sorte višnje: Čačanski rubin (Shasse Morello × Köröser Weichsel). koji su detaljno proučeni. otpornošću na pozne prolećne i jake zimske mrazeve i bolesti (Mitrović. krupnog i kvalitetnog ploda.) V. Veoma rodna. a najbolji genotipovi razmnoženi i uvedeni u proizvodnju.

72%. Odlične je rodnosti. rodnih sorti. godine.) Lindau. Čačanska rana (Surprise des Halles × 45/7). protandrična. 2004). Vujan (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. protandrična.. Otporna je na niske temperature i sušu (Mišić i sar. Latham × Willamette. Pokazuje visok stepen otpornosti prema Botrytis cinerea Pers. bez bodlji.0 g).6 g). povećane otpornosti na nepovoljne biotičke i abiotičke činioce (Mišić i sar. zarubljeno-kupastog oblika.) Lindau. Dvorodna sorta. čvrstina. godine. intenzivno crvene boje. Podgorina (Rote Wädenswiler × Latham). 1967). odlične rodnosti.6% ulja i 14.64%. odličnog ukusa i arome. Priznata za novu sortu 1980.). zarubljeno-kupastog oblika. izduženo-kupastog oblika. godine. Srednje rana je sorta. Latham × Meeker. OPLEMENJIVANJE JAGODASTIH VRSTA VOĆAKA Jagoda. 1967a). U proteklom periodu stvorene su tri sorte maline: Krupna dvorodna (Malling Exploit i Rubin). ukus i aroma). Veoma je rodna sorta. Gradina (Malling Exploit i Rubin). ranijeg kretanja vegetacije.. Prva jugoslovenska sorta voćaka.5 g) i kvalitetnog ploda. pored kvaliteta ploda i pomeranje rokova zrenja. visoke produktivnosti. krupnog. crvene boje.11% proteina. 2004). Leposavić i sar. zarubljeno-kupastog oblika. odličnog ukusa i arome. crvene boje. Čačanska krupna (Surprise des Halles × 45/7). intenzivno crvene boje. Jezgra je žute boje. godine). priznata 1966. vrlo krupnog (4. vrlo aromatičnog i krupnog ploda (4.38% proteina. duže sezone branja.) i Verticillium albo-atrum (Reinke et Berth). rodna. Plodovi su čvrsti. Plod je srednje krupan (11 g). rodna i kvalitetna sorta. plamenocrvene boje. Jezgra je žute boje. zatupasto-kupastog oblika. zarubljeno-kupastog oblika. povećanje prinosa i otpornosti na nepovoljne biotičke i abiotičke činioce sredine (Leposavić i sar. Otporna je prema Mycosphaerella fragariae (Tul. Malina. Trenutno se u fazi ispitivanja nalazi 2296 hibridnih sejanaca od sledećih roditeljskih kombinacija: Meeker × Latham. Do sada su stvorene tri sorte jagode: 45/7 (Talisman × Macherauchs). godine). Ciljevi oplemenjivanja kupine su stvaranje bujnih. Otporna je prema Mycosphaerella fragariae (Tul. Plod je srednje krupan (12 g). harmoničnog ukusa. Veoma je dobre rodnosti. lako se odvaja od ljuske. Plod je krupan (13. sadrži 66. Veoma ranog vremena zrenja. različite upotrebne vrednosti. 1967b. Za novu sortu je priznata 1973. lako se odvaja od ljuske. Priznata za sortu 1973.04 g). harmoničnog ukusa. randmana 48. Ciljevi oplemenjivanja maline su stvaranje sorti bez trnja. Kupina.. ranijeg vremena zrenja u odnosu na vodeću sortu Thornfree.Ovčar (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. Meeker × Skeena i Latham × Skeena. ranijeg kretanja vegetacije. Ciljevi stvaranja sorti jagode su.24 g). Rana je.12% ulja i 16. Dobre je rodnosti. godine (Mišić et al. Plod je krupan (12. odličnog kvaliteta ploda (krupnoća. 57 . randmana 44.. Skeena × Latham. Plod je krupan (preko 15 g). crvene boje. čvrstog ploda (4. sadrži 66.

Ribizla. CEROVIĆ. MILENKOVIĆ.. Zbornik naučnih radova XVII savetovanja agronoma.: Sorte voćaka stvorene u Institutu za voćarstvo – Čačak. M... RADIČEVIĆ. Poljoprivredni fakultet. S. TEŠOVIĆ. S. LITERATURA CEROVIĆ. godine.) V. 38 (145–146) 59–66 (2004). Genetika. D. Na stvaranju novih sorti crne ribizle metodom planske hibridizacije radi se od 1982. MARIĆ.: Biološko-pomološke osobine perspektivnih selekcija jabuke. RADICEVIĆ. veterinara i tehnologa.. Ž.: Savremeni sortiment i prerada maline. Đ. Otporna je prema Pseudopeziza ribis.. RADIČEVIĆ. samooplodnja). M. LJ. Izuzetno je rodna sorta (20–32 t/ha) (Stanisavljević. LUKIĆ.. krupnih bobica (0. OGASANOVIĆ. dugih grozdića. kongresa voćara Srbije i Crne Gore. MARIĆ. Posebna pažnja poklanja se stvaranju novih sorti pogodnih za mehanizovanu berbu. prijatnog. Plodovi su veoma krupni (9. JANDA.. Ž. GLISIC. PAUNOVIĆ. 1–176 (2006). sjajne crne boje. Zlatibor. LJ. PLAZINIĆ. Beograd.. STANISAVLJEVIĆ. V. Priznata za sortu 1997. Zadužbina Andrejević. sa uspravnim porastom žbunova. TEŠOVIĆ.Čačanska bestrna (Dirksen Thornless × Black Satin).: Breeding of sour cherries for quality and resistance to Blumeriella jaapii (Rehm.. OGAŠANOVIĆ. A.3 g). ali ne otpadaju. BOŠKOVIĆ. izduženo-cilindričnog oblika. Čačanska crna (Malling Jet. 31 (117–118) 185–195 (1997). LUKIĆ M. Beograd. JAREBICA. 1998). slatkog ukusa. Biblioteka Academia. JANKOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. S. R. 21 (2004). Zbornik referata sa savetovanja u Gradačcu. LEPOSAVIC. LEPOSAVIĆ. M.. Veoma je rodna sorta.. S. R. R. I..: Uticaj sistema gajenja na rodnost nekih sorti šljiva.. 1998).: DNK markeri u oplemenjivanju jabuke. 58 . čvrsti. Beograd.. TEŠOVIĆ. Pogodna je za mehanizovanu berbu (Stanisavljević i Tešović. CEROVIĆ.. M.: Prilog poznavanju uticaja vremena i načina berbe na kvalitet ubranih plodova šljive. otpornih na pozne prolećne mrazeve. 142 (2005). Ciljevi oplemenjivanja su stvaranje sorti visoke rodnosti. 48–53 (1977).. 1–71 (2004). DŽ.. i lakim odvajanjem bobica od peteljke.: Fenološko-pomološke karakteristike perspektivnih selekcija jabuke..: Genetical polymorphism of ACC synthase and ACC oxidase in apple selections bred in Čačak. A. LUKIĆ.. MILENKOVIĆ. sa izraženom aromom.. Beograd... 30 (1) 51–57 (1998). V. Izvodi radova 12. R. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). Jugoslovensko voćarstvo. S. S. NIKOLIĆ. MARIĆ.. S.. D. MILINKOVIĆ. PLAZINIĆ. STANOJEVIĆ. 1–182 (2006). Priznata za sortu 1998. bobice se lako odvajaju od peteljke. Ž. A.: Fenološko-pomološke osobine perspektivnih selekcija jagode. S. R. S. S. M. 9 (1) 139–143 (2003).82 g). M.. RAKICEVIĆ. Magistarska teza.: Sour cherry research and production in Serbia and Montenegro. LEPOSAVIĆ. LUKIĆ. MITROVIĆ. MILOSEVIC. kvalitetnog ploda (višeg sadržaja bojenih materija i askorbinske kiseline). RUŽIĆ. Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA.. Bursa-Turkey. M. godine... T. godine. R. R.. Genetika. 37 (3) 225–235 (2005). MILINKOVIĆ. Book of abstracts of 5th International Cherry Symposium. Arx and Rhagoletis cerasi L. ne previše jakog mirisa.. za upotrebu u svežem stanju i za različite vidove prerade.

199–202 (1998)...: Nova sorta jagode 45/7. R. MITROVIĆ. Institut za istraživanja u poljoprivredi „Srbija”... 33 (127–128) 99–106 (1999). MITROVIĆ.. 34 (131–132) 161–166 (2001). KORAĆ. M.: Stvaranje novih sorti maline u Institutu za voćarstvo u Čačku. Genetika. M. 30 (113–114) 117–122 (1996). OGAŠANOVIĆ. 24 (91–92) 13– 16 (1990).: Ispitivanje fenoloških osobina u sorti i selekcija oraha u uslovima Čačka. RANKOVIĆ.: Biološko-pomološka proučavanja perspektivnih hibrida višnje. PLAZINIĆ.. R.: Prilog proučavanja indukovanih somatskih mutacija u sorte jabuke jonatan. S.. S. 113–120 (1986). OGAŠANOVIĆ.. 65–75 (1986). M. M... Acta Horticulturae.: Šljivarstvo Jugoslavije. Jugoslovensko voćarstvo. 73–81 (1988). MIŠIĆ. M.. 9–16 (1967b). MITROVIĆ. D. R.. Ž. Zbornik naučnih radova XV savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa. M. Jugoslovensko voćarstvo. R. Jugoslovensko voćarstvo. International conference on walnuts.: Sweet cherry breeding and the characteristics of selected hybrids.. CEROVIĆ. M: Važne karakteristike nekih hibrida šljive otpornih na šarku. 36 (139–140) 89– 100 (2002). P. 1–214 (1996). R. BUGARČIĆ.: Selekcije oraha i osobine odabranih genotipova. M. D. OGAŠANOVIĆ.. M. M. OGAŠANOVIĆ.: Biološko-pomološke karakteristike novijih sorti višanja. MIŠIĆ. TEŠOVIĆ. M. Yalova. 22–27 (1994). P. Jugoslovensko voćarstvo. V. M. V. STAMENKOVIĆ. MITROVIĆ.. M. R. NIKOLIĆ. NIKOLIĆ. D. MIŠIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. BUGARČIĆ. (293) 213–216 (1989).. RANKOVIĆ.. OGAŠANOVIĆ. MITROVIĆ. S. Jugoslovensko voćarstvo. OGAŠANOVIĆ. Beograd.: „Valerija”– new dessert plum cultivar. Zbornik naučnih radova PKB INI Agroekonomik..: Selections of walnuts in Jugoslavia and future prospects. STANČEVIĆ. M. M. D. V. OGAŠANOVIĆ. 468. M.: Oplemenjivanje breskve i kajsije i osobine novostvorenih sorti i hibrida. NIKOLIĆ.: Selekcija šljive na visok sadržaj rasvorljivih suvih materija. D. 1 (2) 115–121 (1969). M. D.. PAUNOVIĆ. NIKOLIĆ. Beograd.. OGAŠANOVIĆ. BUGARČIĆ. MITROVIĆ.. STAMENKOVIĆ. OGAŠANOVIĆ. P.. RADIČEVIĆ. D. 34 (129–130) 55–61 (2000). RANKOVIĆ. Arhiv za poljoprivredne nauke. D. TEŠIĆ.MITROVIĆ. 14 (51–52) 79–84 (1980). P. 37 (141–142) 31–36 (2003). M..: Valjevka – nova sorta šljive za sušenje.. MITROVIĆ. Acta Horticulturae. M. Beograd. Jugoslovensko voćarstvo. 6 (2) 1–8 (2000). PAPIĆ. OGAŠANOVIĆ. D. Jugoslovensko voćarstvo. R. D. S. M. 370.. PLAZINIĆ...: Letnji hibrid kruške – IV/45.. 59 . Acta Horiculturae. V. MIŠIĆ.. 23–41 (1967a).. OGAŠANOVIĆ. A. 2. V. M. GARIĆ. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka..: A new promising sour cherry hybrid XII/57. GARIĆ. 10 (3) 25–30 (2004).. STANISAVLJEVIĆ. CEROVIĆ. 69. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. TEŠOVIĆ. R.. Jugoslovensko voćarstvo.. NIKOLIĆ. Jugoslovensko voćarstvo.: Rezultati uporednih proučavanja najboljih hibrida breskve. CEROVIĆ..: Biološko-privredne osobine najboljih hibrida bresaka. Ž. 22 (84–85) 299–304 (1988). NIKOLIĆ.: Selekcija oraha iz prirodne populacije. PLAZINIĆ.: Nove sorte voćaka stvorene u Čačku. TEŠIĆ. D. BUGARČIĆ.

MITROVIĆ. STANČEVIĆ.. 339–347 (1971).: Biološke karakteristike novijih hibrida dunje. RADIČEVIĆ.: Biološke i pomološko-tehnološke osobine novijih sorti trešnje. M. 34 (131–132) 153–160 (2000). PAUNOVIĆ. A.111–114 (1984).. 35–44 (1986). STANČEVIĆ. 17–18. GAVRILOVIĆ. A. Čačak. Z. A.: Pear breeding and the characteristics of new selected hybrids... O. PLAZINIĆ. M. Acta Horticulturae.: Some more important biological and economic properties of new cultivars and hybrids of plums obtained at Fruit Research Institute at Čačak. M. 28 (107– 108) 11–16 (1994).: Čarna – nova sorta trešnje. RADIČEVIĆ. S. PAUNOVIĆ. New Zealand. 61. 17–18. PAUNOVIĆ. KOSTADINOVIĆ. Norway.) cultivar „Cacanska Bestrna”.. Book of abstracts of Seventh Rubus-Ribes Symposium. 143–153 (1977). S. M. M. R. M. Breeding and Pomology. OGAŠANOVIĆ. 419–423 (1972). CEROVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo.. Magistarska teza. Jugoslovensko voćarstvo. Jugoslovensko voćarstvo. Z.: Pomological properties of new plum cultivars bred in Čačak. STANČEVIĆ. 24 (93) 11–16 (1990). A. STANČEVIĆ.. 37–38. Australia. Acta Horticulturae.. NIKOLIĆ.: Oplemenjivanje kruške i osobine priznatih i odabranih hibrida. Seoul. NIKOLIĆ. PAUNOVIĆ. 10 (2006). R.: Mildora – nova sorta šljive za sušenje.: Biološko-pomološke karakteristike novijih sorti trešanja. A.: Biološko-privredne osobine odabranih hibrida kruške. MITROVIĆ. PLAZINIĆ.). 17–18. New Zealand. S. NIKOLIĆ. S.. Čačak. STAMENKOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo.: Morava – a new quince cultivar. Voćarstvo. OGAŠANOVIĆ. NIKOLIĆ..: Inheritance in apricot (Prunus armeniaca L. MILENKOVIĆ. Acta Horticulturae. Australia. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. S. A. Book of abstracts of Seventh Rubus-Ribes Symposium. S.OGAŠANOVIĆ.: Performance of Krina plum cultivar. D. 38 (2004). M.. Čačak. 1–78 (2006). V. 14 (1) 59–63 (1982). Genetika.: New small fruit cultivars from Cacak. 223–232 (1977).: Biološko-privredne osobine hibrida Nº II/13/52 i klona kajsije Nº 657. S. PAUNOVIĆ.. Book of abstracts of 27th International Horticultural Congress & Exhibition. PLAZINIĆ.) cultivar „Cacanska Crna”. M. A new blackberry (Rubus sp. PAUNOVIĆ. OGAŠANOVIĆ. D. S. M. STANČEVIĆ. R. 60 . S.. Jugoslovensko voćarstvo.) u F1 generaciji. Lofthus. 2.: Biološko-privredne osobine najboljih hibrida bresaka. M. S.: Ispitivanje nasleđivanja u kajsije (Prunus armeniaca L. Jugoslovensko voćarstvo. D. STANČEVIĆ.: New small fruit cultivars from Cacak. 303–310 (1976). RANKOVIĆ. PAUNOVIĆ. S.. MILINKOVIĆ. 85. Agronomski fakultet.... Part III The study of some inheritance characters in apricot progenies of F1 generation. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka.: Oplemenjivanje trešnje i višnje i osobine priznatih sorti i odabranih hibrida. A new black currant (Ribes nigrum L.. 18 (1998)... RANKOVIĆ. STAMENKOVIĆ.. STANČEVIĆ. 405–413 (1971). MUTAPOVIĆ. A. 1. 74. STANISAVLJEVIC. 19 (1998). STANISAVLJEVIC. A. Jugoslovensko voćarstvo. S. TESOVIC. M... Korea. R.. NIKOLIĆ. 39 (151) 251–256 (2005). 85–94 (1986). Book of abstracts of The 8th International Symposium on Plum and Prune Genetics. D.

two apricot. Two apple cultivars. TEŠOVIĆ. M. S. S. as well as a great number of selections which are undergoing intensive investigation. one blackberry and one black currant have been named and released as a result of continuous and systematic work. Some Significant Apple Breeding Stations around the World. Key words: fruit breeding. USA. TEŠOVIĆ. NIDŽOVIĆ (MARIĆ).. three walnut. Acta Horticulturae.: Apple Breeding Programme at Čačak. Ž. 12 (1998). RADUNKA PLAZINIĆ. kernel and small fruit species. SANJA RADIČEVIĆ. 61 . Ž. MILAN LUKIĆ. LUKIĆ. TEŠOVIĆ. ŽARKO TEŠOVIĆ.. S. three peach.: Pomološke osobine selekcija jabuke otpornih na Venturia inaequalis. Jugoslovensko voćarstvo. stone.. Zbornik naučnih radova XV jugoslovenskog savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa. 523–524 (1999). 22 (84–85) 163–166 (1988). three strawberry. VLADAN MILINKOVIĆ. Ž. Grocka. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). new cultivars.. two sweet cherry. SREĆKOVIĆ.: Čadel – nova zimska sorta jabuke. M. TEŠOVIĆ. 484.. ALEKSANDAR LEPOSAVIĆ Summary Fruit Research Institute in Čačak has a long tradition of breeding work on developing new cultivars of pome. SLAĐANA MARIĆ.: Breeding Apples for Scab Resistance at Čačak. Ž. SREĆKOVIĆ. RESULTS OF FRUIT BREEDING AT THE FRUIT RESEARCH INSTITUTE IN ČAČAK MILISAV MITROVIĆ. thirteen plum. DOBRIVOJE OGAŠANOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. promising selections.: Rezultati oplemenjivanja jabuke u Čačku (1980–1996). two sour cherry. M. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). The Institute also disposes of a number of promising selections of the stated fruit species which are in the release procedure. one quince. S.. 30 (113–114) 67–72 (1996). four pear. 6 (2) 15–17 (2000). NIDŽOVIĆ (MARIĆ). three raspberry..TEŠOVIĆ. Ž.

kada se radilo o pravom komercijalnom voćarenju.090 t. 56. a za njom slede šljiva sa 10.875 t. i 2001–2006. 1948). što se posebno odnosi na gajenje jabuke.316 t godišnje. prof. dipl. Za ostalo Pregledni rad / Rewiew paper 1 Prof. red. breskva 5. dunja. NOVI SAD VOĆARSTVO SREMA DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Prikazana je struktura proizvodnje i rang proizvodnje po opštinama u Sremu. godine iznosi 36. 1990).424 t. Tranzicija je dovela do značajnih promena u voćasrkoj proizvodnji koja je. Voćarstvo Srema je pre par decenija u stvari bilo voćarstvo Fruške gore i njenih padina. Irig. 6 (2007) STR. proizvodnja. kvalitet zemljišta i obilje vode – posebno u nižim delovima. bila bazirana na velikim društvenim imanjima uglavnom lociranim u opštinama Sremska Mitrovica. Novi Sad 62 . U ovom radu su prikazani: stanje voćarske proizvodnje na teritoriji Srema i struktura po opštinama. Proizvodnja ostalog voća (kajsija. trendovi UVOD Voćarstvo Vojvodine je locirano uglavnom u tri voćarska rejona: subotičko-horgoškom. inž. da bi se u poslednje vreme spustilo i u ravni deo Srema.. Biserka Vračević. Vodeća voćna vrsta po proizvedenim količinama je jabuka sa 11. Ključne reči: voćarstvo Srema. ova oblast ima povoljne uslove za masovno gajenje voća (Dobrila. Ukazano je na osnovne probleme voćarske proizvodnje u ovom kraju danas. promene u strukturi i sadašnji trendovi. Proizvodnja je analizirana po opštinama za period 1981–1987.. niže lokacije za gajenje ostalih voćnih vrsta. fruškogorskom i južno-banatskom. godine. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: U radu su prikazani stanje i trendovi proizvodnje voća u Sremu.911 t. Stanje proizvodnje Prosečna godišnja proizvodnja voća u Sremu za period 2001–2006. Obzirom na izuzetne pogodnosti za gajenje voća kojima raspolaže Srem: više lokacije u Fruškoj Gori za gajenje kruške i breskve.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Dušan Gvozdenović. kruška 3. stanje.709 t. 62–70.175 t i višnja 2. orah) je niska i ukupno iznosi 3. Inđija i Šid (Gvozdenović. trešnja. Ruma. Poljoprivredni fakultet.

Na trećem mestu u strukturi voćarstva u Sremu u periodu 1981–1987. Zastupljenost pojedinih voćnih vrsta u proizvodnji voća u Sremu 2001–2006.000 t godišnje). a druga po zastupljenosti jabuka (23. Fruit production structure in Srem 1981–1987 (Gvozdenović.6%. Najveći pad proizvodnje imala je kruška. zatim jabuka (14. godine bila je na četvrtom mestu po obimu proizvodnje sa 12. Prema relativnoj zastupljenosti u ukupnoj poizvodnji voća.5%). da bi u periodu 2001–2006.voće (jagoda.756 t) i kruška (12.9%).3% i šljive za 37. da bi njena proizvodnja u periodu 2001–2006. 1990) Figure 1. godine je bila kruška (graf.5%. Fruit production structure in Srem 2001– 2006 63 . Novopodignuti privatni zasadi još nisu stupili u pun rod. S obzirom na pad obima proizvodnje breskve sa 7. kupina. uočava se značajan pad obima proizvodnje.2%. Pre dvadeset godina.338 t). 1990). vodeća vrsta u Sremu u periodu 1981–1987.997 t godišnje (23. za čitavih 74. godine Figure 2. Grafikon 1. 1). Do ovoga je došlo zbog propadanja i krčenja plantaža u društvenom vlasništvu i zaostajanja u podizanju novih na privatnim posedima.812 t na 5. badem) se ne prikupljaju redovno statistički podaci. godine bila je šljiva (26. godine značajno opala (graf. Evidentan je pad obima proizvodnje vodećih voćnih vrsta: jabuke za 23.2%). godine (Gvozdenović. 1). godine (62. U periodu 1981–1987. 2).1). i višnja za oko 55%. povećanje njenog udela rezultat je pada obima proizvodnje ostalih voćnih vrsta. (graf. U toku prethodnih dvadeset godina struktura voćarske proizvodnje je promenjena tako da danas prednjači proizvodnja jabuke (30.0%. dok su ostale voćne vrste znatno zaostajale u proizvedenim količinama (Gvozdenović.1% (graf. na prvom mestu kruške. godine zastupljenost breskve iznosila 16. 2). 2). najveći obim proizvodnje imala je šljiva (16. Zastupljenost pojedinih voćnih vrsta u proizvodnji voća u Sremu 1981–1987.678 t godišnje). U poređenju sa stanjem voćarstva u periodu 1981–1987. Na drugom mestu po obimu proizvodnje je šljiva sa 28. Jedino je kod kajsije zabeležen rast obima proizvodnje od 10.3%.8%) (graf. malina. Između dva posmatrana perioda proizvodnja breskve je zabeležila mali rast u odnosu na ostalo voće. 1990) Grafikon 2. (graf. i njihov udeo u ukupnoj proizvodnji je veoma mali.

5). 1990) Figure 4. Posmatrano po opštinama (graf.0%) i Sremski Karlovci (2. jabuka i breskva (Gvozdenović. dok opštine Pećinci (4. Grafikon 3. Irigu 9. 3).054 t i Šidu 6. Šid (15. Fruit production in Srem comunities 2001–2006 U opštini Sremska Mitrovica u periodu 1981–1987. Inđija (8. a jabuka. 4 i graf.5%).7%).623 t godišnje. Grafikon 4.4%). Ruma (11. 64 .5%) i Beočin (7. Stara Pazova (4. (Gvozdenović. šljiva i breskva su najzastupljenije voće u strukturi proizvodnje (graf. godine evidentan je ogroman pad udela proizvodnje kruške. godine.2%). godine Figure 3. 3). slede Irig (22. na petom mestu u strukturi voćarske proizvodnje nalazila se višnja. 1990) Grafikon 5. Figure 5.U oba posmatrana perioda. U ove tri opštine proizvede se više od polovine voća posmatranog rejona (graf. Najveći obim proizvodnje voća u Sremu danas. Procentualni udeo posmatranih opština u ukupnoj proizvodnji voća u periodu 2001–2006.242 t. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 2001–2006. dok su ostale voćne vrste imale mali udeo. vodeće voćne vrste su bile kruška. Do 2006.9%). Struktura proizvodnje voća u opštini Sremska Mitrovica 2001–2006. (Gvozdenović.8%). ostvaruje se u opštini Sremska Mitrovica i iznosi prosečno 9. u obimu proizvodnje voća na prvom mestu je opština Sremska Mitrovica (23. Struktura proizvodnje voća u opštini Sremska Mitrovica 1981–1987. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 1981–1987.0%) i pored dobrih uslova za proizvodnju značajno zaostaju. 1990).

8). godine obim proizvodnje jabuke skoro da je jednak ukupnoj proizvedenoj količini svog ostalog voća. (Gvozdenović. 1990) Figure 8. (graf. 1990) Figure 6.3%. godine bile šljiva. Došlo je do značajnog povećanja proizvodnje breskve i u manjoj meri kruške. Fruit production structure Irig 1981– 1987. breskva i jabuka (graf. 65 . Trećina ukupne proizvodnje voća u opštini Šid u periodu 1981–1987. (Gvozdenović. U periodu 2001–2006. godine šljiva. (Gvozdenović. jabuka (19%) i breskva (8%). Struktura proizvodnje voća u opštini Irig 2001–2006. 7). breskva i kruška (graf.Na teritoriji opštine Irig vodeće voćne vrste su u periodu 1981–1987. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 2001–2006. Figure 9. Ovo se obzirom na prirodne uslove i potražnju može oceniti vrlo povoljnim trendom. Figure 7. Grafikon 6. Struktura proizvodnje voća u opštini Irig 1981–1987. a zatim Grafikon 8. sledila je kruška (24%). Struktura proizvodnje voća u opštini Šid 1981–1987. 1990) Grafikon 7. Struktura proizvodnje voća u opštini Šid 2001–2006. a 2001–2006. 6). (Gvozdenović. pre svega zahvaljujući podizanju novih zasada u ravnici. 1990) Grafikon 9. Danas je u strukturi voćarstva opštine Šid na drugom mestu šljiva sa 29. Fruit production structure in Irig 2001–2006. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 1981–1987. godine odnosila se na šljivu (34%).

bio je kod kruške (sa 27 na 6. Najveći relativni pad obima proizvodnje u periodu od 1987. 1990) Figure 10. godine je bila jabuka (34%). (graf. Figure 13. Fruit production structure in Ruma 1981–1987.3%). (Gvozdenović. Grafikon 10.4%) (graf. 12 i 13). Struktura proizvodnje voća u opštini Inđija 1981–1987. višnja (15%). 1990) Grafikon 11. Fruit production structure in Inđija 2001–2006. Struktura proizvodnje voća u opštini Inđija 2001–2006. (Gvozdenović. Fruit production structure in Inđija 1981–1987. sledi šljiva (25. 1990) Grafikon 13. U opštini Inđija najzastupljenija voćna vrsta u oba posmatrana razdoblja bila je jabuka. breskva (6.3%). vodeća voćna vrsta je i dalje jabuka (37. 11).6%). 10). zatim kruška (27%).7%). a rast kod šljive (sa 11 na 25.0%). 66 .4%). Struktura proizvodnje voća u opštini Ruma 1981–1987. višnja (12. šljiva (11%) i breskva (7%) (graf. godine zabeležen je kod kruške (sa 24% na 9. do 2006. 9). a njen udeo u proizvodnji ostao je praktično isti (41% odnosno 41.8%) i kruška (6. 1990) Figure 12. Figure 11. Struktura proizvodnje voća u opštini Ruma 2001–2006. (Gvozdenović. Fruit production structure in Ruma 2001–2006.3%) i breskve (sa 8 na 4.3%).3%. Grafikon 12. Najzastupljenija voćna vrsta u opštini Ruma u periodu 1981–1987. a najveći rast kod jabuke (sa 19 na 46.4%). (graf.kruška sa 9. (Gvozdenović. Nakon dvadeset godna. Najveći pad obima proizvodnje u periodu od 1987 do 2006.

godini je pod zasadima jabuke (631 ha).6%).Na drugom mestu je bila breskva sa blagim relativnim rastom (sa 20% na 24.4%. na trećem šljiva bez značajnih promena udela.200 ha) i Ruma (595 ha). slede breskva sa 19. Danas je i dalje vodeća voćna vrsta šljiva sa 29.7%) i jabuka (21. Znatno je umanjena procentualna zastupljenost kruške u ukupnoj proizvodnji voća (sa 14% na 5. Bačka Palanka (2. Fruit production structure in Beočin 1981–1987. (Gvozdenović. (Gvozdenović. Na teritoriji opštine Sremska Mitrovica nalazi se najviše povšina pod voćem (1. godine ukazuje na rast proizvodnje voća od prosečno 4.1%).080 ha). Površine pod voćem Prema Laziću (1973). Sremska Mitrovica (8. Rast udela je zabeležila breskva sa 7 na 19. Ukupne površine pod zasadima voća u Sremu u 2006. 16). a zatim slede Beočin (9.669 ha). Novi Sad (sremski deo 8. godine u stukturi voćarstva zauzimala 48%.142 ha) i Inđija (839 ha). 1990) Grafikon 15. 14 i 15). godini iznosile su 6. U opštinama koje su od manjeg značaja za voćarstvo vodeće voćne vrste su bile u Pećincima šljiva (37. 1990) Figure 14. Grafikon 14. Struktura proizvodnje voća u opštini Beočin 2001–2006.594 ha).618 ha). sledi breskva (436 ha) i kruška (260 ha). Figure 15. Trendovi proizvodnje Analiza trenda u periodu 2001–2006. Šid (8. Struktura proizvodnje voća u opštini Beočin 1981–1987. Fruit production structure Beočin 2001–2006.0%). Na teritoriji opštine Beočin došlo je do relativnog pada obima proizvodnje šljive koja je u periodu od 1981–1987.4% i jabuka sa 16.728 ha). dakle najmanje toliko voćnjaka.4% (Graf. Reprezentativnost linearnog trenda narušava pojava mrazeva i alterniranje rađanja zasada kao posledica neodgovarajuće agrotehnike (Graf.928 ha).193 ha. 67 .6%). najveću potencijalnu površinu za podizanje voćnjaka ima Irig (11.000 ha. zatim u opštini Irig (1. Ovim površinama se mogu dodati i neke u ravničarskom delu Srema. na području Fruške Gore za podizanje vinograda pogodno je oko 55. Posmatrano po opštinama. Inđija (5. Najviše plantažnih površina u Sremu u 2006.443 ha).375 t godišnje.5%. a u Staroj Pazovi jabuka (37%) i šljiva (21.

011 t godišnje). godine Figure 16. Grafikon 18. Proizvodnja jabuke u Sremu u periodu 2001–2006. godine Figure 17. Plum production in Srem 2001–2006.Grafikon 16. (graf. 17 i 18) Grafikon 17. Kod ostalih voćnih vrsta prisutan je veoma mali godišnji rast proizvodnje i velika kolebanja prinosa. veoma su izražena godišnja kolebanja u prinosu.164 t godišnje). god. Fruit production in Srem region 2001–2006 Najizraženiji rast obima proizvodnje ima jabuka (2. Proizvodnja šljive u Sremu u periodu 2001–2006. Međutim. a zatim šljiva (1. 68 . a kod šljive V=30. Proizvodnja voća u Sremu u periodu 2001–2006.7%.8%. kod jabuke V=40. Ovome su u velikoj meri doprineli niski prinosi 2002. na šta ukazuju visoke vrednosti koeficijenta varijacije. godine Figure 18. Apple production in Srem 2001–2006.

9%). Snabdevenost zemljišta i ishrana biljaka kao jedan od preduslova kvaliteta i integralne proizvodnje voća su u većini slučajeva u drugom planu. Zaštita voćaka je prepuštena stihiji i uglavnom lokalnim privatnim savetodavcima koji vrlo često nisu dovoljno informisani o standardima zaštite iz programa integralne proizvodnje. Izbor sorti kod većine voćnih vrsta je prepušten samim proizvođačima pošto ne postoji Savetodavna stručna služba za voćarstvo. Grafikon 19. EurepGap i HACCP su praktično u povoju i na terenu se uglavnom ne radi mnogo na njima kao preduslovu za plasman u vrlo skoroj budućnosti. godine imala je breskva (V=15. 19). pre svega jabuke i kruške. jedna je od najslabijih karika u tehnološkom lancu. Zbog toga je sortiment najčešće vrlo zastareo (sem u malom broju novih zasada) i vrlo se sporo menja. 69 . Proizvodnja breskve u Sremu u periodu 2001–2006. ISO standardi. Nizak nivo udruživanja proizvođača sa ciljem što kvalitetnijeg čuvanja i pripreme voća za tržište i radi sigurnijeg i boljeg plasmana. U sortimentu preovlađuju uglavnom sorte koje nisu aktuelne u svetu.Najstabilnije prinose u periodu 2001–2006. Aktuelni problemi Voćarsku proizvodnju Srema karakteriše s jedne strane podizanje savremenih plantažnih zasada. pa ova imanja i sa novim vlanicima stagniraju. Peach production in Srem 2001–2006. Proizvodnja sadnog materijala ne prati potrebe investitora ni po obimu ni po kvalitetu. odnosno obim proizvodnje praktično opada. s druge strane podizanje zasada uz primenu relativno niske tehnologije gajenja. pa se poslednjih godina zasadi često podižu sadnim materijalom iz uvoza (repro materijal ili gotove sadnice) ili ubrazanim postupkom kalemljenja iz ruke zbog nedostatka sadnica. godine Figure 19. Ovo se posebno odnosi na povoljne lokacije za podizanje kruške i breskve na Fruškoj gori na kojima se često gaji jabuka koja se vrlo uspešno gaji i na nižim terenima Srema. Izbor voćnih vrsta nije usklađen sa prednostima koje pružaju pojedine mikrolokacije pa se prirodni uslovi ne koriste u dovoljnoj meri. Novi vlasnici većine bivših društvenih imanja koja su se bavila voćarstvom nisu investirali značajnija sredstva u obnavljanje i podizanje novih zasada. ali i veoma mali godišnji rat proizvodnje od 457 t (graf. ni sortni konzorcijum.

40. and 2001–2006. D. Poljoprivredni fakultet. Novi Sad (1948). S. Statistički bilteni Pokrajinskog zavoda za statistiku Vojvodine. Vojvođanski poljoprivrednik. achivements. Najizraženiji rast obima proizvodnje ima jabuka. tendency.: Voćarstvo Fruške Gore. Advisory Service has to be established and production standards introduced. VRAČEVIĆ BISERKA Summary The paper is short review of fruit production in Srem region (Autonome Province Vojvodina. LAZIĆ. 70 . Međutim. veoma su izražena godišnja kolebanja u prinosu. Matica srpska. Novi Sad (1973). Slankamen) nisu još zadovoljene potrebe u skladišnom prostoru.: Rejonizacija vinogradarske proizvodnje u Vojvodini. FRUIT PRODUCTION IN SREM REGION DUŠAN GVOZDENOVIĆ. i sar.: Voćarski rejoni Vojvodine. The leading fruit cultures in the 2001–2006. će u bliskoj budućnosti biti niska zbog malih kapaciteta. apple and pear. Compared with period 1981–1987. Analysis of fruit production were done for two periods: 1981–1987. To increase the production of high quality fruit and use natural potentials of the region. Obzirom na prednosti prirodnih uslova Srema u odnosu na druge voćarske rejone Vojvodine. ZAKLJUČAK Proizvodnja voća u Sremu lagano oživljava o čemu govori promena strukture proizvodnje. A. plum and peach with ascending tendencies. zastupljenost breskve. but positive growth tendencies were calculated. br. 8. Konkurentnost voćarske proizvodnje Srema. D. a zatim šljiva.8% less fruit was produced today per year. GVOZDENOVIĆ. na šta ukazuju visoke vrednosti koeficijenta varijacije kao posledica neodgovarajuće agrotehnike. GVOZDENOVIĆ.: Jabuka. a posebno kruške u proizvodnji voća je na vrlo niskom nivou. u svetskim razmerama. Srem. period were apple. LITERATURA DOBRILA. Key words: fruit production. Serbia). Šid. the primary fruit cultures in Srem were plum. Novi Sad (1990). Novi Sad (1998). Significant changes between these two periods were shown in amounts of fruit produced as well as in production structure. Da bi voćarstvo Srema moglo da drži korak sa razvijenim voćarskim zemljama potrebno je da se hitno organizuje savetodavna služba koja će pomoći da se što pre uvede koncept integralne proizvodnje i procedure proizvodnje koju zahtevaju veliki trgovački lanci u svetu. i sar. 1981–1989.Izgradnjom novih hladnjača u Sremu (Kukujevci.

O’Rourke et al. godini. pre svega. u nas se gaje. Agronomski fakultet. Red Delicious. njena proizvodnja je krajnje nestabilna i praćena slabijim. Granny Smith. U strukturi svetskog voćarstva. docent. u zapadno-evropskim zasadima ima sa učešćem od 1. sporo menjanje tehnologija gajenja jabuke praćene slabim kvaliteom ploda kao i gajenje. koje. ali dosta manje. Braeburn i Jonathan Watson. u plantažnim zasadima zemalja Evropske unije i u nekim zemljama južne hemisfere. Glavni uzročnici ovakvog stanja su. Galaxy.. Čačak.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. jabuka se gaji od davnina. prevaziđenih sorti. MILOŠEVIĆ T. asistent. u Južnom Tirolu se na 18. dr Goran Marković. biološko-pomološke osobine. inž.000 ha godišnje proizvede između 800.000 sorti jabuke. docent.000 t plodova. Kako navode Drahorad (1999). mr Ivan Glišić. 56. NOVI SAD BIOLOŠKO-PRIVREDNE OSOBINE NOVIJIH SORTI JABUKE MILOŠEVIĆ N.. Palmer (1999). Werth (2003) i dr. Sem ove sorte.138 t u 2003. 71 .. red. najzastupljenije sorte su Golden Delicious (Klon B i Golden Reinders). MARKOVIĆ G. 6 (2007) STR. Gloster i druge (Milošević.584 t u 2002. Golden Delicious. GLIŠIĆ I. uzgred budi rečeno. odmah iza citrusa i banane. uglavnom. 2000). dr Biljana Zornić.000 i 1. Golden Reinders.. a svakim danom ih je sve više što svedoči o velikom značaju ove vrste i njenih sorti sa svih aspekata ljudske civilizacije. pre svega. U našoj zemlji. dr Tomo Milošević. Mutsu. Melrose. sorte. 71–77. Poređenja radi. jabuka je najznačajnija vrsta iz umereno-kontinentalnog područja. do 246. jer se nalazi na trećem mestu.. UVOD Vodeća sorta u našim plantažnim zasadima je Idared koja se gaji sa preko 50%.000. Međutim. Jonagold. Pomenute brojke sigorno ukazuju da u našoj zemlji ni izdaleka nisu iskorišćeni pozitivni prirodni uslovi za uspevanje i gajenje jabuke. Ključne reči: jabuka. Čačak. Stainer (2000). ZORNIĆ BILJANA. spoljašnjim kvalitetom ploda i u periodu od 2001–2005. a danas na ukupnoj površini od 27. (2003).000 ha.1 IZVOD: Voćarska nauka poznaje više od 10. U radu su prikazani rezultati koji se odnose na osnovne biološko-privredne osobine sorti jabuke Mondial Gala. Red Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Nebojša Milošević. dipl.77%. godine kretala se od 95. prof.

cvetanje (početak. Zasad nije đubren 2006. a u redu se suzbija totalnim herbicidima na bazi Glifosata. mutant Golden Deliciousa pod nazivom Golden Delicious Reinders i Jonathan Watson. Nadmorska visina zasada je oko 320 m. dobre senzorske osobine. 72 . Ukupan jednogodišnji vegetativni prirast je utvrđen merenjem svih letorasta metrom u periodu zimskog mirovanja 2005/06. godine u eksperimentalno-proizvodnom zasadu jabuke koji se nalazi u selu Prislonici. imaju skromna praktična iskustva. zatim sorta Braeburn. prosečan jednogodišnji prirast po stablu (cm) i TCSA – površina poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja (cm2).3 m (2. Od momenta kada su plodovi imali masu između 50 i 60 g (sredina jula). a kraj cvetanja kada su sa 90% cvetova otpali krunični listići. a zemljište se od godine ispitivanja. jer je hemijskim analizama zemljišta utvrđeno da u njemu postoje optimalne količine humusa i biogenih elemenata. Značaj rada se ogleda u skromnom doprinosu boljem poznavanju ispitivanih sorti i eventualnoj mogućnosti preporuke za njihovo gajenje u našim plantažnim zasadima. rastvoru za suzbijanje patogena dodavan je kalcijum-nitrat. Gala sa klonovima (Mondial Gala. pre svih njegovi mutanti kao što su Hapke. od kojih su neki (P2O5 i K2O) u značajnom suvišku. prinos po stablu (kg). Golden Reinders. Ogled je postavljen po slučajnom blok-sistemu u četiri ponavljanja sa po tri stabla u jednom ponavljanju.564 stabala/ha). 2000). radi pospešivanja čvrstine pokožice ploda u 5 navrata i njihove pripreme za bolje čuvanje u skladištu. zelene liste. Iz ove činjenice proističe i cilj ovog rada koji se ogleda u utvrđivanju osnovnih biološko-privrednih osobina sorti Mondial Gala. Pink Lady. puno cvetanje kada je bilo otvoreno preko 80% cvetova. imaju odličan ukus i hrskavost plodova. mutant Jonathana koje se. Zasad se neguje po modelu tzv. a posebno proizvođači. integralne proizvodnje voća (IPV). Pravac redova je sever–jug. Galaxy. godine na podlozi M9 sa razmakom sadnje 3 × 1. Početak cvetanja je registrovan kada je 10% cvetova (gronja) u krošnji bilo otvoreno. gde se trava kosi („tarupira”) čim dostigne visinu od 15–20 cm. Za početak listanja uzet je datum pojave prvih listića iz nabubrelih pupoljaka na početku vegetacije. Gala Must). tj. Braeburn i Jonathan Watson gajenih u ekološkim uslovima Čačka. udaljenom od Čačka 15 km. preparat koji sadrži kalcijum (Ca). Od privrednih osobina proučavane su: vreme berbe. Ispitivanja su obuhvatila utvrđivanje osnovnih bioloških i privrednih osobina. tj. masa ploda (g).Delicious. Navedene sorte. godine. treće godine. domaća stručna i naučna javnost. Galaxy. Međutim. posebno Fuji Kiku 8. održava u vidu kombinacije zatravljenog međurednog prostora. Od bioloških osobina proučavane su: listanje (početak). MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena tokom 2006. Braeburn. intenzivno šire u Evropi (Stainer. o pomenutim sortama. trenutno i jedino opravdanom u zamljama EU. a u poslednjih 4–5 godina novi zasadi se zasnivaju sortama kao što su: Fuji sa klonovima. Pinova i dr. sem poslednje. ukupan jednogodišnji prirast po stablu (m). sem toga što su atraktivnog izgleda. Zasad je podignut 2003. prinos po jedinici površine (kg/ha) i koeficijent rodnosti (kg/cm2). a ekspozicija je južna. posebno Red Chief. Ne navodnjava se. puno i kraj). Kao materijal za ispitivanje poslužile su sorte: mutanti sorte Gala (Mondial Gala i Galaxy). godine. Zaštita od prouzrokovača biljnih bolesti i štetočina je obavljana pesticidima sa tzv.

– Osnovno načelo rodnosti voćaka zasniva se na skladnom odnosu između vegetativnog rasta i generativnog potencijala. 73 . Tab.04). 04 19. prikazani su u tab. 04 19.1 g. 04 26.Datum berbe je utvrđen na osnovu promene boje pokožice. tj. REZULTATI I DISKUSIJA Listanje i cvetanje jabuke. 04 7. 04. 04 17. 04). možemo konstaovati da su do sličnih rezultata došli Racskó et al. 04 21. Pojava je najpre utvrđena u sorte Galaxy (6. (2004) u zasadu jabuke u blizini Debrecina u Mađarskoj. 05). The onset of leafing and blossoming of apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Početak listanja Onset of leafing 7. 04 8. 04 25. može se konstatovati da nije bilo značajnih razlika u terminima početka listanja. aritmetičke sredine (Sx ) i koeficijenta varijacije (V%) ispitivanih parametara (Hadživuković. a najkasnije u sorte Jonathan Watson (21. a najkasnije u sorte Jonathan Watson – puno 26. 04). Masa ploda je utvrđena merenjem na tehničkoj vagi sa tačnošću ±0. 05 4. 04 25. Generalno posmatrano. tj. Najraniji početak cvetanja je utvrđen u sorte Galaxy (17. 1 pokazuju da nije bilo značajnijih razlika ni u vremenu početka cvetanja. 04 4. 2. a kraj 7. time i ekonomske (pune) rodnosti. prenaglašen vegetativni rast odlaže „ulazak” voćke u fazu biološke. 04 24. dok je prinos po jedinici površine utvrđen preračunavanjem. a prinos na trgovačkoj. 05 Podaci u tab. uključujući i jabuku. Kod mladih voćaka. Vegetativni prirast. godina se u pogledu vremena listanja i cvetanja može smatrati prosečnom sa naginjanjem ka godinama sa kasnijom vegetacijom. Rezultati koji se odnose na snagu vegetativnog rasta u dužinu (letorasti) i debljinu (deblo) ispitivanih sorti jabuke. 04). Braeburn i Golden Reinders (7. 1. 04 23.04). Podaci su statistički obrađeni izračunavanjem srednje vrednosti (X). – Na osnovu podataka prikazanih u tab. Početak listanja i cvetanje ispitivanih sorti jabuke Table 1. 1. jer se ova pojava odigrala između 17 i 21. 05. 05 2. 05 7. 04. 04 Cvetanje – Blossoming Početak – Onset Puno – Full Kraj – End 18. lakoće odvajanja peteljke ploda od grančice i sadržaja rastvorljivih suvih materija (°Brix). 04 7. komercijalnoj proizvodnji. Puno cvetanje je najpre bilo u sorte Galaxy (23. 04 6. intenzivnoj. 04) kao i kraj cvetanja (2. u stanje slabe ili nikakve rodnosti.04). 05 5. 1979). zatim u sorti Mondial Gala. 2006. Koeficijent rodnosti je utvrđen deljenjem prinosa po stablu sa površinom poprečnog preseka debla. Poremećaj tog skladnog odnosa neminovno uvodi stablo voćke. a njena apsolutna i relativna varijabilnost je definisana uz pomoć standardne greške srednje vrednosti. a najkasnije u sorte Jonathan Watson (8. što je nezamislivo u savremenoj. zatim u Mondial Gala (18. Upoređujući podatke vezane za vreme cvetanja ispitivanih sorti do kojih smo došli u ovom radu sa podacima drugih autora.

Podaci prikazani u tab.26 41. Vegetativni prirast u dužinu i debljinu ispitivanih sorti jabuke Table 2. Vreme berbe i masa ploda. tj.24 m.47 m) su imale ujednačen ukupni prirast. S obzirom na to. 3. 74 . 2).470 cm).15 5. 09. Kretao se od 16. ovaj proces je potrebno obaviti u optimalnom roku. 2004).19 cm u sorte Golden Reinders sa nešto većim apsolutnim odstupanjima od aritmetičke sredine (±3.766 ± 1. Do sličnih postavki do kojih smo došli u ovom radu. Licznar-Malanczuk (2004) je u intenzivnom zasadu jabuke u okolini Vroclava u Poljskoj u periodu 1993–2002. jer na ove veličine utiču i kategorije i brojnost prirasta. 2. jer prerana ili pak zakasnela berba imaju direktan uticaj na slabu skladišnu sposobnost i kvalitet čuvanih plodova.08 Prosečan jednogodišnji prirast po stablu (cm) Average annual growth per tree (cm) – TCSA – Površina poprečnog preseka debla (cm2) Trunk cross-sectional area (cm2) 4. 14.42 5.375 ± 0. 10. pokazuju da su za berbu najpre pristigli plodovi sorte Galaxy (5. jednoredima.47 8.19 41. Sorte Mondial Gala (7. može se konstatovati da veći ukupni prirast po stablu ne znači i veći prosečni prirast po stablu.30 54. 09).639 m). Vegetative growth in length and thickness of apple cultivars investigated Ukupan jednogodišnji prirast po stablu (m) Overall annual growth per tree (m) Σx Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson 7.240 ± 3.65 cm u sorte Mondial Gala sa minimalnim odstupanjima (±1.530 ± 3.65 26.406 ± 3. ali sa velikim apsolutnim odstupanjima (±3. Tab.58 2.523 X 16.09) i Jonathan Watson (16.890 cm) do 54.470 ± 3.42 cm2) i Jonathan Watson (5. – Vreme berbe plodova jabuke je glavni opredeljujući činilac za uspešno dugo i kvalitetno čuvanje u skladištima. a najmanja u Golden Reinders (2. potom plodovi sorti Mondial Gala (8. Plodovi sorte Golden Reinders obrani su 22.08 m sa vrlo malim apsolutnim odstupanjima (±0. Najveću površinu poprečnog preseka debla (TCSA) neposredno iznad mesta kalemljenja utvrđena je u sorte Braeburn (6. godina utvrdila da je TCSA u sorti Jonagold i Golden Delicious statistički opravdano manji ukoliko je broj stabala po jedinici površine veći kada se radi o tzv. a najveći u sorte Braeburn i iznosio je čak 14.01 6.01 cm2).700 Analizirajući prethodne parametre i dovodeći ih u međusobni odnos. a Golden Reinders (8.523 m).72 cm2).60 m) i Galaxy (7. Melrose i Gloster posmatrane kroz uticaj različitih slabo-bujnih podloga u jednom zasadu u okolini mesta Holovousy u Češkoj Republici.67 14. 09). došao je i Kosina (2002) ispitujući navedene parametre u sorti Golden Delicious. a sorte Braeburn najkasnije.Najmanji ukupni jednogodišnji vegetativni prirast u dužinu konstatovan je kod sorte Jonathan Watson i iznosio je 7.639 ± 0.60 7.96 Sx ± 1.890 ± 3. dok je TCSA mnogo sigurniji pokazatelj snage vegetativnog rasta i model za prognoziranje visine prinosa (Lepsis i Blanke.24 7.72 Sorte Cultivars Sx ± 1. Prosečan vegetativni prirast u dužinu po stablu je takođe varirao po sortama (tab.67 m) nešto veći od njih.

Veoma male vrednosti standardne greške aritmetičke sredine i vrednosti koeficijnta varijacije pokazuju visoku stabilnost.980 V (%) 7.Rezultati do kojih smo došli u ovom radu. 75 . Harvesting time and fruit weight of apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Vreme berbe Harvesting time 8. Masa ploda – Fruit weight (g) X 156.000 stabala/ha po modelu IP u Južnom Tirolu. izrazito visok udeo plodova ekstra i prve klase.75 11. Prema opšteprihvaćenoj klasifikaciji sorti jabuke prema krupnoći ploda (IPGRI).00 kg.70 kg. Galaxy. pod ovakvim tehnološkim tretmanom.910 ± 5.49% (Jonathan Watson) ukazuju na veoma mali stepen apsolutnog i relativnog odstupanja pojedinih plodova od prosečne vrednosti.40 kg po stablu.807 ± 3.70 g (Mondiala Gala). 5.30 kg i kod sorte Golden Reinders 9.60 g (Galaxy). 09. tj. 10. preko 156. 22. (2003) za uslove Zapadne Evrope (Južni Tirol) i Palmer (1999) za uslove Novog Zelanda. 09. 3. odnosno uniformnost prinosa pojedinačnih stabala ispitivanih sorti jabuke.00 g (Braeburn). Najmanji je bio u sorte Braeburn i iznosio je 5.– Na osnovu podataka prikazanih u tab. Tab. kako je to učinjeno u ovom radu. Prosečna masa ploda je varirala po sortama (tab. 09.23 7. vezani za vreme berbe ispitivanih sorti. a najveći u sorte Mondial Gala (10. Werth (2003) navodi da se visokointenzivna proizvodnja sa 3. 200 g (Golden Reinders) do 241.68 7. Ovakva konstatacija u praktičnom smislu znači da način gajenja ispitivanih sorti.5 kg). 16.000–5. Kod sorte Galaxy prinos po stablu je iznosio 9. 11. Drahorad (1999) navodi da prosečna masa ploda sorte Braeburn gajene u Južnom Tirolu sa 4.220 ± 5. slažu se sa rezultatima koje navode O’Rourke et al.50 241. između ostalog. ali sa 6 meseci razlike zbog južne hemisfere (razlike u godišnjim dobima). Braeburn i Jonathan Watson pripadaju grupi tzv. sitnoplodih. Vreme berbe i masa ploda ispitivanih sorti jabuke Table 3.50 g (Jonathan Watson). 164.70 146. a u fazi trećeg lista 15 do 20 kg.0 g što je znatno manje u odnosu na naša ispitivanja. Kretala se od 146. Prinos i koeficijent rodnosti.373 g tj. a Golden Reinders grupi sorti krupnih plodova (Zakon o kvalitetu ploda jabuke EU – CE 85/2004). 14. 4 može se konstatovati da je prinos po stablu varirao po sortama u određenim granicama. Objašnjenje je u činjenici da starost zasada u kojem smo vršili ispitivanja iznosi tri godine i da su u tim periodima života zasada plodovi često krupniji u odnosu na iste kada se stablo nađe u periodu pune (ekonomske) rodnosti. 7. 09.50 Sx ± 3.373 ± 5. Mondiala Gala.27% (Galaxy) do ±5. Jonathan Watson 9.166 stabala/ha iznosi 191. 3). omogućuje stabilnu krupnoću ploda.27 8.00 164.49 Niske vrednosti standardne greške aritmetičke sredine i koeficijenata varijacije koje su se kretale od ±3.60 200. bazira na pojedinačnom stablu čiji prinos treba da u fazi drugog lista iznosi 8 do 12 kg.980 g tj.

Canada. Prinos po stablu i jedinici površine i koeficijent rodnosti ispitivanih sorti jabuke Table 4.02 10.922 23. kao i početak cvetanja najpre su utvrđeni u sorte Galaxy. U sorte Galaxy iznosio je 23.70 9. Yield per tree and unit area and cropping efficiency coefficient in apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Prinos po stablu (kg) Yield per tree (kg) X 10.330 ± 0.802 ± 0.89). a najveći u sorte Mondial Gala. Ontario.614 kg (Braeburn) do 26.52 Prinos po hektaru Koeficijent rodnosti (kg/ha) (kg/cm2) Yield per hectare Cropping efficiency (kgha–1) coefficient (kgcm–2) 26. a najkasnije u sorte Jonathan Watson. Najmanji prinos po stablu i jedinici površine utvrđen je u sorte Braeburn. Presented at the 42nd Annual IDFTA Conference.30 Sx ± 0.89 1.50 9.61 4. W.8–5. Berba je najpre obavljena u sorte Galaxy.06 14.Tab. Slične podatke za koeficijent rodnosti za sortu Golden Delicious kalemljenu na četiri kržljave podloge.68).102 14.102 kg/ha što je za naše prilike odličan prinos u fazi tzv.947 kg/ ha i u sorte Golden Reinders 24.00 9. (1999): Trends in Apple Orchard Management Practices in South Tyrol. Najveći ukupni vegetativni prirast u dužinu po stablu i najveća površina poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja (TCSA) bili su u sorte Braeburn. dok se naši zasadi podižu sadnicama bez prevremenih grančica.68 0.330 ± 0. u sorte Jonathan Watson 23.6.922 kg (Mondial Gala).076 24.947 2.53 1. što znači da kasne jednu godinu u pogledu rodnosti. a sorta Galaxy najmanju. dok je kojificijent rodnosti bio najveći u sorti Golden Reinders i Mondial Gala.472 ± 0. u rasponu od 3. a najveći prosečan prirast po stablu utvrđen je u sorte Golden Reinders.614 23.076 kg/ha. potrebno je napomenuti da se zasadi jabuke u pomenutoj oblasti i voćarski razvijenim zemljama sveta zasnivaju sadnicama sa 5–10 prevremenih grančica koje već u prvoj godini po sadnji imaju po neki plod. Hamilton.63 Međutim. 4. navodi Kosina (2002). a najkasnije u sorte Braeburn s tim što su plodovi Braeburna imali najveću masu. Prosečan prinos po hektaru je varirao od 14. 76 .44 9. Feb. ZAKLJUČAK Na osnovu izvedenih ispitivanja i dobijenih rezultata prikazanih u ovom radu mogu se izvesti sledeći zaključci: Početak listanja. Italy.40 5. Najveći koeficijent rodnosti (količnik između prinosa po stablu i površine poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja – TCSA) utvrđen je u sorte Golden Reinders (4. 20–24. LITERATURA DRAHORAD. četvrtog lista.565 V (%) 5. a najmanji u sorte Braeburn (0.68 10.

D. Journal of Fruit and Ornamental Plant Research. STAINER. (2003): The Latest Apple Production Techniques in South Tyrol.. are investigated in the paper. Acta Horticulturae. MILOSEVIC. FARKAS.. LEPSIS. O’ROURKE. G.. KOSINA. (1979): Statistika. respectively. 15: 14– 20. Harvesting of the Galaxy cultivar was earliest and that of the Braeburn cv. cultivars. Summary Basic biological-economic properties of five apple cultivars. Galaxy. str. (2004): Forecast of trunk cross section area in the intensive apple orchards as a basis for modeling of fruit yield. (2002): Evaluation of some dwarf apple rootstock. 29 (1): 23–25. 97–101. Ontario. J. S. (2000): Südtirol. MARKOVIC. (1999): High Density Orchards: An Option for New Zealand? Presented at the 42nd Annual IDFTA Conference. Debrecen. E. being Mondial Gala. Z.. Journal of Agricultural Sciences. (2003): World Apple Cultivar Dynamics. M. Prague. The Compact Fruit Tree. SOLTÉSZ. International Apple Symposium in Shandong of China.. (2002): Apple Production in the FR Yugoslavia – The Present State and Future Prospects. 20–24.. Canada. J.HADŽIVUKOVIĆ. T. FAOSTAT Databse (2006): Rome. 654: 205–212.. N. was latest with the highest and lowest fruit weight determined with the Braeburn and Galaxy cultivars. JANICK. 28–31.. R. 26: 695–699. BIOLOGICAL AND ECONOMIC PROPERTIES OF RECENT APPLE CULTIVARS MILOSEVIC. whereas the cropping efficiency coefficient was highest in the Golden Reinders and Mondial Gala cultivars. Golden Reinders. biological and economic properties 77 . BLANKE. Key words: apple. Beograd. Hamilton. I. RACSKÓ. Sci. K.. NYÉKI. M. J. 36 (2): 50–51. 43 (3): 10–13. Book of papers. Obst– und Weinbau International. Feb. Italy. J.. SZABÓ. Braeburn and Jonathan Watson. Izdavačka radna organizacija „Rad”. PALMER. ZORNIC BILJANA. The Galaxy and Jonathan Watson cultivars were determined to have the earliest and latest leafing and blossoming onset. MILOSEVIC. LICZNAR-MALANCZUK. 12: 97–104. GLISIC. The lowest yield per tree and unit area was established in the Braeburn cultivar and the highest one in the Mondial Gala cultivar. (2004): Effect of Rootstock on Blooming Capacity and Productivity of Apple Cultivars. S. T. Based on the methods applied the results are obtained indicating that the said cultivars have prospects for being grown on a larger scale in our apple production plantations. Chronica Horticulturae. respectively. J. WERTH. The highest overall vegetative growth in thickness per tree and the highest trunk cross-sectional area above the grafting point (TCSA) were recorded in the Braeburn cultivar and the highest average growth per tree was registered with the Golden Reinders cultivar. J. Grösstes geschlossens Obstbau-gebiet im Herzen Europas. Hort. SANSAVINI. (2004): Influence of planting and training systems on fruit yield in apple orchard.

ali i odgovarajući temperaturni režim da bi obojenost bila zadovoljavajuća. 56.. 1993). 2001) i obojenosti plodova (Palmer i Wertheim. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. red. Najčešće korišćena podloga je M 9. Kod hapkea nisu ustanovljene značajne razlike između tretmana kad je u pitanju dopunska boja. Kod obe ispitivane sorte nije primećen uticaj gustine sadnje na razvoj rđaste prevlake.75 m.. red čif. asistent. 1997. zemljišnih uslova i uzgojnog oblika. ZORAN KESEROVIĆ. a kod hapkea 1. hapke. Gustina sadnje i pravilno formiranje uzgojnog oblika imaju veliki uticaj na distribuciju svetlosti u kruni stabla koja je od presudnog značaja ne samo za rast i razvoj vegetativnih organa već i za kvalitet ploda. Widmer i Krebs. slabo bujne podloge. dr Dušan Gvozdenović.00 m. Gustina sadnje u velikoj meri može da utiče na kvalitet i izgled ploda. dok je unutarredno rastojanje zavisno od podloge. a vodeći uzgojni oblik je vitko vreteno.75 m nego pri gustini sadnje od 3. 6 (2007) STR. jabuka.. Rezultati našeg rada pokazuju da se dopunska boja kod red čifa bolje razvija u slučaju gustine sadnje od 3. Novi Sad. savremene sorte. UVOD Intenzivna proizvodnja jabuka u svetu danas se ne može zamisliti bez guste sadnje. prof. red. dr Zoran Keserović. Biserka Vračević. Pregusta sadnja izaziva zasenjivanje plodova što može da uzrokuje smanjenje mase (Sansavini i Corelli-Grappadelli. 1980.8 × 1. odnosno njeni bezvirusni klonovi. 78 .00 m i 3. sorte. Ključne reči: Gusta sadnja. Da je svetlost veoma važan faktor govore i rezultati Robinsona i Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Nenad Magazin. Međuredno rastojanje uglavnom zavisi od mehanizacije koja se koriste u voćnjaku. inž. Sorte koje se odlikuju razvojem dopunske boje na pokožici zahtevaju dobru osvetljenost plodova.25 m. NOVI SAD UTICAJ GUSTINE SADNJE NA RAZVOJ DOPUNSKE BOJE I OCENU ATRAKTIVNOSTI PLODOVA KLONOVA CRVENOG DELIŠESA NENAD MAGAZIN.8 × 0. Callesen.8 × 1.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Ovakvi rezultati sugerišu da se kod red čifa može koristiti unutarredno rastojanje od 0. prof. Poljoprivredni fakultet. pokrovna boja. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: Savremena proizvodnja jabuka podrazumeva primenu visoke tehnologije gajenja: gusta sadnja. dipl. 78–82.

. a zatim statistička analiza.80 m. of trees/ha 2631 2105 1754 Broj stabala/ha No. Iz tog razloga je potrebno pravilno izvesti sve neophodne agro i pomo tehničke mere. Berba plodova je u obe godine obavljena u fazi početka zrenja.) su označene značajne razlike koje su utvrđene Duncan-ovim testom za prag značajnosti 5%. c. prvo je urađena transformacija arcsin√procenat. Zasad je podignut 2001.. a pogotovo odrediti optimalnu gustinu sadnje. Međuredno rastojanje je iznosilo 3. b. Budući da su podaci dati u procentima.00 1. Prisustvo dopunske boje je određivano vizuelno.00 1.75 1. Y-trellis uzgojni oblik dao veće prinose boljeg kvaliteta plodova od drugih uzgojnih oblika koji su bili u gušćem sklopu. 1. godine. of trees/ha 3508 2631 2105 79 . a zasadi srednje gustine mogu da daju veće prinose i kvalitetnije plodove od gustih zasada ako su u pitanju bujne sorte. Ivestigated planting distances and number of trees per hectar in trial Red čif (Red Chief) Unutarredno rastojanje In row distance (m) 0. Različitim slovima abecede (a.. Statistička obrada podataka dobijenih za dopunsku boju rađena je u programu „SPSS 7. Atraktivnost plodova i prisustvo rđaste prevlake su ocenjeni na osnovu skale bodova od 1 (najniža ocena) do 9 (najviša ocena). a rezultati su izraženi u procentima pokrivenosti površine ploda dopunskom bojom. Nakon urađene analize varijanse primenjen je Duncan-ov test kojim su testirane razlike između prosečnih vrednosti ispitivanih osobina. Tab. nasuprot očekivanjima. prisustvo rđaste prevlake i atraktivnost plodova.Laksoa (1989) u čijem je ogledu. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen na Oglednom dobru Departmana za voćarstvo. vinogradarstvo i hortikulturu Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu na Rimskim Šančevima.25 Hapke (Hapke Delicious) Unutarredno rastojanje In row distance (m) 1. Ovim radom se nastoji ustanoviti da li različite gustine sadnje imaju uticaja na formiranje dopunske boje.5”. Pri određivanju gustine sadnje mora se voditi računa i o odabiru sorti jer po Corelliju i Sansaviniju (1989) najbolje reaguju na gustu sadnju spur tipovi. Sve varijante sadnje kod obe sorti su bile zastupljene sa 4 ponavljanja. Uzgojni oblik je vitko vreteno. Obojenost plodova i njihova sveukupan izgled odnosno atraktivnost danas su od velike važnosti u voćarstvo pa i gajenju jabuke jer se na osnovu ovih osobina u velikoj meri određuje cena plodova. Broj stabala po ponavljanju je iznosio 10. Ispitivana rastojanja sadnje i broj stabala po hektaru sorti u ogledu Table 1. Isitivanja su pokazala da je to pre svega rezultat bolje distribucije svetlosti kod ovog uzgojnog oblika.25 1.50 Broj stabala/ha No. a unutarredno rastojanje je zavisilo od sorte (tab 1). Iz svake varijante sadnje je uzet uzorak od 30 plodova koji su dalje mereni i ocenjivani u laboratoriji za pomologiju.

godini rastojanje sadnje od 1.03 1. 6.4) i 1. U 2004.8 što je dosta niže od ocena za rastojanja sadnje 0.13 1.4 6.2) nego u prvoj godini (6. 6.0 m. kao što je red čif koji imaju manji porast.5 6. 3.03 1.13 1. Tab.5 5. 93 b 86 a 80 a 86 Atraktivnost Attractiveness 2003. godini plodovi rastojanja sadnje od 1.8 2004. 81 a 86 a 80 a 82 Atraktivnost Attractiveness 2003.25 m (92 i 88%).00 1. Međutim.06 2004. Evaluations of fruits characteristics with Hapke Delicious Rastojanje Distance (m) 1.25 1.. Ocene osobina plodova sorte red čif Table 2. Najveća gustina sadnje od tri ispitivane (3. Ovaj faktor verovatno još više dolazi do izražaja kod spur tipova.75 m) je pozitivno uticala na atraktivnost i prisustvo dopunske boje što je u suprotnosti sa većinom sličnih istraživanja (Sansavini et al. 1.4 5. 2) atraktivnost plodova je bila niža u drugoj (6.8 × 0.00 1.10 1.6 7.12 U obe godine ispitivanja najniže ocene atraktivnosti su dobili plodovi red čifa rastojanja sadnje od 1. 6.01 2004. Ovakvi rezultati se mogu objasniti uticajem svetlosti na povećanje temperature plodova koja je takođe veoma važan faktor razvoja dopunske boje. postoje i izuzetci pa tako rezultati Wagenmakersa (1989) kod sorte gloster ukazuju da povećanje gustine sadnje pozitivno utiče na prisustvo dopunske boje. Plodovi koji su manje izloženi direktnom suncu odnosno nalaze se u hladu vegetativne mase (gušći sklop) imaju stabilniju. 89 a 90 a 84 a 88 2004.REZULTATI I DISKUSIJA Rezultati koje smo dobili kod red čifa pokazuju da je rastojanje sadnje 3.75 1. 1.0 6. nižu temperaturu što doprinosi razvoju dopunske pokrovne boje.5). 2).3 5.10 1.00 m su ocenjeni prosečnom ocenom 5.75 m (6.50 Prosek Average Dopunska boja Over colour (%) 2003.7 6.10 1.5 5. U 2003.03 1.00 m je bilo sa znatno manjom obojenošću plodova (78%) u odnosu na rastojanja 0. 1.2 Rđasta prevlaka Russeting 2003. 1980). 92 b 78 a 88 b 86 2004.00 m u odnosu na druga dva rastojanja bilo najnepovoljnije po pitanju prisustva dopunske boje što je potvrdila i statistička analiza (tab.7 6.17 1.80 × 1.25 m (6. Tab.25 Prosek Average Dopunska boja Over colour (%) 2003.00 1.9) ispitivanja.17 1.8 Rđasta prevlaka Russeting 2003. 2.00 1.7 6.9 2004. Posmatrano po godinama (tab.75 i 1. Ocene osobina plodova sorte hapke Table 3. odnosno vegetativnu masu. 1.13 80 . 7. Evaluations of fruits characteristics with Red Chief Rastojanje Distance (m) 0.8 6.

8 × 0. kod red čifa je ustanovljeno da gustina sadnje od 3. T. godini kod rastojanja sadnje od 1. bar one u opsegu koji smo mi ispitivali. MAGAZIN.L.25 m (90 i 86% redom).Iako je obojenost plodova kod hapkea u obe godine bila najniža kod rastojanja sadnje od 1. 243. L. 111–115 (1993).00 m. Republike Srbije.. 159–174 (1989). SANSAVINI. godini što je rezultat većeg prisustva bolesti. A. te razlike nisu bile statistički značajne (tab. 04. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. Acta Hort. ZAKLJUČAK Iako su ustanovljene izvesne razlike između različitih gustina sadnje ne može se izvesti zaključak da veće gustine sadnje. Acta Hort.: Light interception and photosynthesis related to planting density and canopy management in apple. možemo reći da sa stanovištva osobina kvaliteta ploda koje smo mi ispitivali nema negativnih efekata koji bi nas opredelili da izbegavamo gustu sadnju. 349. D.. 2005. 2 i 3). L. S. SANSAVINI. Keserovića i sar.: Light interception. N.: Ocena kvaliteta plodova jabuke. KESEROVIĆ. yield and fruit quality of ‘Empire’ and ‘Delicious’ apple trees growth in four orchard systems.: Influence of apple tree height on yield and fruit quality.: Tree efficiency and fruit quality in high-density apple orchards. BASSI.3). 81 . GVOZDENOVIĆ. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa “Biotehnologija i agroindustrija”. utiču na smanjenje pokrivenosti plodova dopunskom bojom. a hapkea 1. a kod hapkea nije bilo značajnih razlika između različitih gustina sadnje. LITERATURA CALLESEN. pa je tako njeno prisustvo bilo minimalno u obe godine ispitivanja (tab. veće prisustvo rđaste prevlake i smanjenje atraktivnosti plodova. Zbornik naučnih radova sa 18-tog savetovanja „Unapređenje proizvodnje voća i grožđa” 9 (2) 59– 65 (2003) PALMER. Rđasta prevlaka nije sortna karakteristika crvenog delišesa i njegovih klonova. (2003) su ustanovili na da plodovi hapkea i red čifa spadaju u grupu veoma atraktivnih plodova jabuke i u poređenju sa drugim sortama su dobile najveće ocene. WERTHEIM.. Acta Hort. Z. Poredeći po godinama plodovi su bili znatno niže atraktivnosti u 2004. ROBINSON. godini najveća atraktivnost plodova hapkea (tab. projekta evidencionog broja TR – 6947B. 3) je ocenjena kod rastojanja sadnje od 1. 114 115–127 (1980). O. a najveća kod rastojanja sadnje od 1.50 m (84 i 80% redom). od 01. GIUNCHI.00 (6.0).75 m pozitivno utiče na razvoj dopunske boje i atraktivnost plodova.. Acta Hort.. odnosno znatno veće količine padavina u toj godini.. S. Naprotiv. 114 139 (1980).J. 3). LAKSO.W. a u 2004. S. Acta Hort. Imajući u vidu navedene rezultate. Preporuka je da u budućim zasadima unutarredno rastojanje kod red čifa bude 0. U 2003.: Effects of tree density on fruit quality..25 m (7. D.N. 243 175–184 (1989). J.75 m. CORELLI.

Hapke Delicious... CORELLI-GRAPPADELLI. Biserka Vračević. professor Dušan Gvozdenović.8 × 1. 557 235–241 (2001). BISERKA VRAČEVIĆ2 Summary Modern apple production assumes usage of high growing technologies: high density planting. dipl. INFLUENCE OF PLANTING DENSITY ON OVER COLOUR DEVELOPMENT AND EVALUATION OF FRUITS ATTRACTIVENESS WITH RED DELICIOUS CLONES NENAD MAGAZIN. PhD. Acta Hort. apple. CALLESEN. modern cultivars.S. dwarfing rootstocks. Acta Hort. ing.: Yield and light efficiency for high quality fruit in apple and peach high density planting. 82 . 243 149–158 (1989). Red Chief.SANSAVINI. O.75 m can be used and with Hapke Delicious in row distance of 1. WAGENMAKERS. Acta Hort.8 × 0. L.8 × 1.. MSc. professor Zoran Keserović.: Influence of light interception on apple yield and fruit quality related to arrangement and tree height. 451 551–568 (1997). over colour. These results suggest that with Red Chief in row distance of 0.. ZORAN KESEROVIĆ. Novi Sad. Cultivars with over colour on skin surface demand good illumination of fruits. No significant differences with Hapke Delicious were observed between the treatments regarding over colour development. Faculty of agriculture. 2 Assistant Nenad Magazin.25 m.: Influence of planting density and tree form on yield and fruit quality of ‘Golden Delicious’ and ‘Royal Gala’ apples.00 m. Results of our work show that over colour with Red Chief is been better developed with planting density of 3. P. KREBS. PhD. S.00 m and 3. A. C. but also suitable temperature regime in order to have satisfactorily developed over colour. Key words: High density planting. No influence of planting density on russeting development was found with both of investigated cultivars.75 m comparing to densities of 3. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. WIDMER. Planting density and correct formation of tree forms have a great influence on light distribution in tree canopy which is of crucial importance not only for growth and development of vegetative organs but also for fruits quality.

6 (2007) STR. Wilton. MILOVAN VELIČKOVIĆ. 56. ČEDO OPARNICA1 IZVOD: U radu su prikazani rezultati primene rastvora promalina različite koncentracije u proizvodnji knip sadnica jabuke sorte Galaksi i Breburn. Ključne reči: Jabuka. docent. Osim toga njihovom primenom smanjuju se poslovi oko razvođenja grana (Gvozdenović i sar. sadnice stare dve godine sa krunom starom jednu godinu (Mantinger. Centralna vođica u prve tri godine starosti zasada se uglavnom jako skraćuje. Nov koncept gajenja jabuke sa krunom u formi visokog vretena sa 3–4000 stabala/ha i smanjenom rezidbom zahteva sadnice vrhunskog kvaliteta od kojih se očekuje dobra rodnost u drugoj vegetaciji i pun prinos u četvrtoj vegetaciji (Volz et al.. dr Milovan Veličković.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 2003) Bitni parametri kvaliteta sadnica jabuke. značajno se povećavao i ukupan broj prevremenih grana na sadnici kao i broj grana dužih od 20 cm. Ostali parametri kvaliteta sadnica nisu se bitnije menjali sa promenom koncentracije promalina u rastvoru. asistent. 83–89. Kao sadni materijal koriste se jednogodišnje nerazgranate sadnice ili sadnice sa malim brojem prevremenih grana ili se čak vrši proizvodnja sadnica kalemljenjem podloge koja je posađena na stalnom mestu. Ovaj sistem gajenja zahteva veliku količinu rada jer se posle rezidbe izrastaju mnogobrojni jaki mladari/letorasti koji se moraju saviti ili ukloniti novom rezidbom. NOVI SAD UTICAJ KONCENTRACIJE PROMALINA® (GA4+7 + BA) NA KVALITET “KNIP” SADNICA SORTI JABUKE GALAKSI I BREBURN DRAGAN RADIVOJEVIĆ. uz upotrebu 1000 l rastvora po hektaru. prof. Dobro razvijena sadnica treba da ima bar pet grančica najmanje dužine 20 cm (Volz et al. sadnice. 83 . Sa povećanjem koncentracije promalina u rastvoru. red. prevremene grane. 1994.. 2001). koji određuju visinu početne rodnosti i početak pune rodnosti zasada su karakteristike prevremenih grančica. Poljoprivredni fakultet Beograd.1998). dr Čedo Oparnica. Takve rezultate mogu da postignu samo jednogodišnje dobro razgranate sadnice ili knip sadnice tj. Međutim kod Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Dragan Radivojević. 1994). promalin UVOD Visokointenzivni zasadi jabuke sa krunom u formi vitkog vretena u Srbiji su sađeni i još uvek se sade sa 1800–2300 stabala/ha.

i 2006. tretiranje fitohormonima na bazi giberelina i citokinina i sl. Drugo tretiranje je obavljeno sedam dana nakon prvog tretiranja. a u redu 25 cm. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen u rasadniku OD „Radmilovac“. pri čemu su ponavljanjem obuhvaćene dve sadnice. broj prevremenih grana. REZULTATI Tretiranje sadnica jabuke sorte Breburn rastvorom Promalina® različite koncentracije ispoljilo je veoma značajan uticaj na njihovu visinu (tab. Prvo tretiranje je izvršeno kada je dužina jednogodišnjeg prirasta bila oko 15 cm. i 2006. Kod sadnica koje su korišćene kao kontrolna varijanta nije vršeno tretiranje promalinom. 2003). 1994). prečnik sadnica iznad spojnog mesta (mm). broj prevremenih grana dužih od 20 cm i prosečna dužina prevremenih grana (cm). Isti postupak proizvodnje sadnica i tretiranje rastvorom promalina različite koncentracije je ponovljen još jednom tokom 2005. Kalemljenje engleskim spajanjem u sobnim uslovima je izvršeno na visini od 25 cm iznad korenovog vrata u proleće 2004. Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu.1). 1995). skraćivanjem vršnih nerazvijenih listova. a treće sedam dana nakon drugog tretiranja. Cilj istraživanja je bio da se utvrdi u kojoj meri tretiranje sadnica rastvorom Promalina® različite koncentracije doprinosi poboljšanju kvaliteta sadnica sorti jabuke Breburn i Galaksi. Primenjene su četiri koncentracije Promalina®: A) 125 mg/l. Kada su se razvili mladari dužine oko 5 cm iz bočnih zimskih pupoljaka. Bočni pupoljci mogu biti aktivirani na sadnicama ako se savlada apikalna dominacija (Volz et al.većine voćaka bočni pupoljci ne daju prevremene priraste (Tromp. Proizvedene sadnice su čuvane u vlažnoj strugotini do sadnje. Nakon jednogodišnje nege. Rastojanje sadnje u rastilu je bilo 90 cm između redova. godine. koja je obavljena 20 dana nakon kalemljenja. Dvofakorijelni ogled je postavljen po potpuno slučajnom planu. sadnice su tretirane rastvorom Promalina® (GA4+7 + BA) različite koncentracije. Svaki tretman je primenjen u pet ponavljanja. sve sadnice su skraćene na visini od 70 cm iznad zemlje. odnosno u proleće 2005 godine. godine. godine. Najveći uticaj na visinu sadni84 . Tretiranje je ponovljeno tri puta rastvorom promalina iste koncentracije. Radi pospešivanja razvoja prevremenih grana na ostavljenom mladaru tokom 2005. Tokom ispitivanja mereni su sledeći pokazatelji kvaliteta sadnica: visina sadnica (cm). izvršeno je uklanjanje svih mladara izuzev terminalnog. Ispitivanja su obavljena na sadnicama sorti jabuke Galaksi i Breburn okalemljenim na podlozi M26. Značajnost razlika između dobijenih rezultata utvrđena je korišćenjem testa najmanje značajne razlike sa verovatnoćom od 99%. B) 250 mg/l i C) 500 mg/l uz utrošak vode 1000 l/ha i D) 600 mg/l uz utrošak vode 200 l/ha. odnosno da se ispita koja koncentracija je optimalna za formiranje potrebnog broja prevremenih grana na sadnicama. Sadnice su proizvedene po takozvanom knip postupku (Berg. Podsticanje aktiviranja bočnih puoljaka i rasta prevremenih grana tokom proizvodnje sadnica jabuke može se uraditi na različite načine: pinciranjem. Iz ostavljenog mladara se razvila sadnica jabuke.

1.4 16. Diameter of nursery tree cv. Sve koncentracije Promalina® koje se primenjuju uz utrošak velike količine vode uslovile su formiranje nižih sadnica. Jedino je postojala razlika u godinama ispitivanja. bez značajnijih variranja. Height of nursery tree cv. Prečnik sadnica sorte Breburn (mm) Table 3. a kod sorte Galaksi do smanjenja u odnosu na prvu godinu.2 A 14.4 16. Takođe i u obe proizvodne godine proizvedene sadnice imale su ujednačenu debljinu. Međutim u drugoj godini kod sorte Breburn je došlo do povećanja veličine prečnika.5 15.2 16. Visina sadnica sorte Galaksi (cm) Table 2. 2. Visina sadnica sorte Breburn (cm) Table 1.5 B 16.5 C 16. Galaxy Kontrola – Control 2005 2006 Mx 170 164 167 A 179 156 168 B 168 160 164 C 165 155 160 D 161 163 162 Mx 169b 160a Tretiranje sadnica sa rastvorom Promalina® različite koncentracija nije ispoljilo značajan uticaj na vrednosti veličine prečnika iznad spojnog mesta kod obe ispitivane sorte jabuke (tab.6 15.2 U prvoj godni istraživanja vrednosti veličine prečnika kod obe sorte su bile ujednačene. 4). Height of nursery tree cv.ca ispoljila je primena visoke koncentracija Promalina® sa niskim dozama vode po jedinici površine. Braeburn Kontrola – Control 2005 2006 Mx 159 154 156b A 142 148 145a B 146 154 150ab C 152 148 150ab D 154 162 158b Mx 151 153 utrošak vode/application water 1000 l/ha: A–125 mg/l. Tab. B–250 mg/l C–500 mg/l utrošak vode/application water 200 l/ha: D) 600 mg/l Kod sorte Galaksi (tab. 3 i tab. 2) nije ispoljena značajna razlika u dobijenim vrednostima visine sadnica pod uticajem primene rastvora Promalina® različite koncentracije.8 15. Tab.5 16.8 D 15.4 16. Tab.7 15. Međutim. 3. ispoljene razlike nisu pokazivale statističku značajnost.1 15. pa su u prvoj godini ispitivanja sadnice bile značajno duže nego u drugoj godini ispitivanja. Braeburn Kontrola – Control 2005 2006 Mx 14. 85 .9 Mx 15.6 15. Značajnog variranja u prosečnoj visini sadnica u prvoj i drugoj godini ispitivanja nije bilo.

2).4 14.4 14. 4. 1.Tab.6 14. U drugoj godini ispitivanja broj formiranih prevremenih grana na sadnicama jabuke je bio značajno manji.0 15.Total number of latheral branches on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars Najveći broj prevremenih grana kod obe ispitivane sorte je bio kod sadnica koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha. Najveći broj prevremenih grana dužih od 20 cm kod obe ispitivane sorte je bio na sadnicama koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha.5 B 14.8 Mx 15. pa je broj obrazovanih grana na sadnicama bio u nivou tretmana sa 250 mg/l Promalina i utroškom 1000 l rastvora po ha.7 D 14. ali sa smanjenim utroškom rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte.9 14. Ukupan broj prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi Figure 1. 1). U varijanti sa primenom 600 mg/l Promalina® i sa utroškom 200 l rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. Graf. I broj formiranih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke kod obe sorte (graf. bio je značajno veći kada je povećan sadržaj Promalina® u korišćenom rastvoru uz utrošak vode od 1000 l po hektaru.1 14.1 14. 86 .5 14.7 Za razliku od visina sadnica i njihove debljine broj prevremenih grana na sadnicama jabuke značajno je varirao pod uticajem primene fitohormona Promalina®.6 C 15. Sa povećanjem koncentracije Promalina® u korišćenom rastvoru broj formiranih grančica na sadnici se povećavao značajno kod obe sorte (graf. a posebno je bio visok kod sorte Breburn i kretao se do 10 grana po sadnici u obe ispitivane godine. Prečnik sadnica sorte Galaksi (mm) Table 4. Diameter of nursery tree cv. Galaxy Kontrola – Control 2005 2006 Mx 15. U varijanti sa najvećom koncentracijom promalina.7 14.3 16.9 14.9 A 14.

U drugoj istraživačkoj godini prosečna dužina prevremenih grančica. Broj prevremenih grana >20 cm na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi Figure 2. 2. DISKUSIJA Najnovije tendencije u formiranju vitkog vretena zahtevaju deblo visoko najmanje 80 cm kao i visinu sadnica koja će omogućiti ulazak zasada jabuke u punu rodnost najkasiije u IV godini. 3). Kvalitetne sadnice jabuke moraju biti odgovarajuće visine da se posle sadnje 87 . Prosečna dužina prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi (cm) Figure 3. bila je veoma značajno manja nego u prvoj istraživačkoj godini. 3. nezavisno od tretmana rastvorom Promalina®. Average lenght of latheral branches cm on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars (cm) Prosečna dužina prevremenih grančica je bila veća kod sadnica sorte Breburn nego kod sadnica sorte Galaksi (graf. Number of latheral branches >20 cm on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars Graf.Graf.

kao i njihove debljine iznad spojnog mesta. ZAKLJUČAK • Visina sadnica. U varijanti sa najvećom koncentracijom Promalina® ali sa smanjenim utroškom rastvora po jedinici površine došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. Posebno je izražena pravilnost u pogledu pojačanog formiranja prevremenih grana na sadnicama sorte Breburn sa primenom rastvora Promalina® veće koncentracije. Skoro istovetnu tendenciju kao i kada je ukupan broj prevremenih grana u pitanju ispoljilo je formiranje prevremenih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke. Broj formiranih dugih grana je bio posebno visok kod sorte Breburn U varijanti sa smanjenim utroškom rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. koje su duže od 20 cm. na sadnicama jabuke sorte Breburn i Galaksi uslovljen je koncentracijom i količinom primenjenog rastvora fitohormona Promalina® 88 . Za uspešno formiranje krune u formi vretena i ulazak stabala jabuke u punu rodnost veoma je značajno da prevremene grane budu odgovarajuće dužine. pa je broj obrazovanih grana na sadnicama bio u nivou tretmana sa 250 mg/l Promalina i utroškom 1000 l rastvora po ha. Tretiranje sadnica rastvorom Promalina® nije promenilo kvalitet sadnica u pogledu njihove visine. I sorte se međusobno razlikuju po izraženoj sklonosti za formiranjem prevremenih grana na sadnicama. Prosečna dužina prevremenih grančica je bila veća kod sadnica sorte Breburn nego kod sadnica sorte Galaksi. To je posledica malog broja prevremenih grana na kontrolnim sadnicama koje su bile velike dužine. a posebno njihova debljina iznad korenovog vrata vrlo malo zavise od njihovog tretiranja rastvorom fitohormona Promalina® • Broj formiranih prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breburn i Galaksi u direktoj je vezi sa koncentracijom i količinom primenjenog rastvora fitohormona Promalina® • Takođe. To potvrđuju i rezultati Rossija i sar. (2004) koji su ustanovili linearnu zavisnost između koncentracije primenjenog rastvora Promalina® i broja prevremenih grana na sadnicama sorte „Catarina”. tako da su visoke vrednosti ispitivanog parametra bile kod kontrolnog tretmana. Primena fitohormona Promalina® uslovila je značajno povećanje formiranih prevremenih grančica na sadnicama kod ispitivanih sorti jabuke. I kod ovog parametra može se konstatovati da postoji skoro linearna zavisnost između broja formiranih dugačkih prevremenih grančica i koncentracije i količine utrošenog rastvora fitohormona. Dobijene vrednosti ukazuju na činjenicu da broj formiranih prevremenih grana na sadnici jabuke zavisi od količine apsorbovane aktivne materije od strane biljke. Tretiranje fittohormonom nije ispoljilo utucaj na prosečnu duđinu prevremenih grana. Povećanjem koncentracije Promalina® u korišćenom rastvoru uz utrošak vode od 1000 l po hektaru povećavao se broj formiranih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke kod obe sorte.ne bi skraćivale. tako da sorta Breburn formira veći broj grana i odgovor na primenu fitohormona je bolji. i broj formiranih prevremenih grana. a ne od koncentracije primenjenog rastvora. Najveći broj prevremenih grana kod obe ispitivane sorte je bio kod sadnica koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha.

C. POPENOE. New Zealand Journal of crop and Horticultural Science.. ROSSI. A. ČEDO OPARNICA Summary Application of different Promalin® concentration in production of `knip` nursery tree of apple cv. GOMES. with the application of 1000 l of the solution per hectare. VOLZ. WILTON. Other parameters considering quality of nursery plants were not essentially different by changing of Promalin® concentration in the solution. GVOZDENOVIĆ.: Apple production trends in Europe. (22) 277–283 (1994). Key words: apple. By increasing promaline concentration in the solution.. INFLUENCE OF PROMALIN® (GA4+7 + BA) CONCENTRATION TO “KNIP” NURSERY TREE OF APPLE CV. 36 (2) 43–45 (2003). D. The Compact Fruit tree.. GIBBS. feathers.: Certified nursery tree production in Holland. broj prevremenih grana dužih od 20 cm kao i prosečna dužina prevremenih grana na sadnicama jabuke mogu u velikoj meri zavisiti i od uslova proizvodnje tokom godine LITERATURA BERG. Anals of Botany. (6369145–149 (2004). (77) 63–70 (1996). Promalin® 89 . RUFATO. H. MILOVAN VELIČKOVIĆ.• Prosečna dužina prevremenih grančica nije se značajno menjala u zavisnosti od toga da li su sadnice tretirane ili ne sa rastvorom Promalina® • Ukupan broj prevremnih grana. Acta Hort. Use of Promalin® on One-Year Old Trees of the Apple cv.J. A. 34 (1) 29–31 (2001). KESEROVIĆ. Proizvodnja sadnica sa prevremenim grančicama metodom na zrelo iz ruke.. The Compact Fruit tree. (1–2) 77–80 (2003). J.... Galaxy and Braeburn are shown in this paper. R. H. L.: Branch induction on apple nursery trees: effect of growth regulators and defoliation. MAGAZIN. GIACOBBO. J.. F. Z.: Sylleptic shoot formation in young apple trrs exposed to various soil temperature and air humiditi regimes in three successive period of the growing season. TROMP.: The south Tyrolean apple plantation system. (513) 279–286 (2000). GALAXY AND BRAEBURN DRAGAN RADIVOJEVIĆ.. Savremena poljoprivreda. nursery tree. J. total number of feathers per nursery tree and number of feathers longer than 20 cm were significantly increased. MANTINGER. FACHINELLO. Acta Hort.`Catarina`. N.

UVOD Potreba za istraživanjem bioloških svojstava autohtonih sorti kruške značajnih za mogućnost korišćenja istih kao generativnih podloga za krušku je nastala iz prakse. Centar za pedologiju. dužina stratifikovanja. autohtone sorte. Ključne reči: generativna podloga. Centar za kontinentalno voćarstvo.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56. Sorte krušIzvorni naučni rad (Original scientific paper) 1 Biotehnički institut Podgorica.) sa područja opštine Bijelo Polje. uslovi oštre kontinentalne klime utiču na izmrzavanje cvjetova i smanjenje prinosa u pojedinim proizvodnim godinama. rasta i plodonošenja na terenu sjevera Crne Gore. ANA TOPALOVIĆ1 IZVOD: Klijavost semena i randman sejanaca su značajni parametri u proizvodnji generativnih podloga.) na vegetativnoj podlozi dunje imaju problema prilikom ukorenjavanja. 90–99. a naročito na terenima sa nešto višom nadmorskom visinom i na parcelama pod nagibom. Podgorica 90 .Standardne sorte kruške kalemljene na vegetativnim podlogama ranije cvetaju u odnosu na sorte kruške kalemljene na sejancu divlje kruške Pyrus communis L. Bijelo Polje. Istraživanja su vršena u periodu od 2001–2004 godine. 6 (2007) STR. ljekovito i aromatično bilje.Predhodna proizvodna praksa je pokazala da divlja kruška kao generativna podloga ima veću otpornost prema niskim temperaturama i suši (pozitivno svojstvo) ali i preveliku bujnost i neujednačenost sejanaca (negativno svojstvo) u odnosu na vegetativnu podlogu dunje koja se masovno koristi u praksi ali je predviđena za klimatski pitomija područja u odnosu na sjever Crne Gore. boskova bočica. Cilj istraživanja je bio da se od interesantnih autohtonih sorti kruške sa područja severa Crne Gore odaberu matična stabla za proizvodnju generativnih podloga prilagođenih zahtevima oštre kontinentalne klime brdsko-planinskog područja severa Crne Gore kao i lošijim tipovima zemljišta. kleržo i sl. MIRJANA RADULOVIĆ. klijavost semena. Seme je dobijeno iz plodova sa stabala devet autohtonih sorti kruške i jednog odabranog tipa divlje kruške (Pyrus communis L. NOVI SAD KLIJAVOST SEMENA I RANDMAN SEJANACA AUTOHTONIH SORTI KRUŠKE NA PODRUČJU BIJELOG POLJA GORDANA ŠEBEK. randman sejanaca.Takođe.Pokazalo se naime da standardne sorte kruške (viljamovka.

1984). vlagom i kiseonikom. Najkraćim periodom stratifikacije odlikuje se jagodasta (sibirska) jabuka (25–30 dana)..1977). kaličanka.period izloženosti niskim temperaturama da bi se prevazišla dormantnost. a najdužim beli glog (305 dana). Od autohtonih sorti krušaka koje se nalaze na području Gornjeg Polimlja od kojih su neke istraživane a druge se u literaturi pominju za potrebe ovih istraživanja smo u jesen 2001 izdvojili stabla devet autohtonih sorti (in situ): sijerak. 1990). Na klijavost semena. Seme kruške zahteva stratifikovanje. Kirkinska (1935 cit. po Stankoviću i Jovanoviću.u jesen. MATERIJAL I METODE Materijal u našem istraživanju je seme dobijeno iz plodova devet autohtonih sorti krušaka sa područja Bijelog Polja (in situ) i jednog tipa divlje kruške (Pyrus communis L) odabranog iz prirodne populacije sa istog područja. 1987).randmanom sejanaca. Semenke voćaka normalno klijaju tek kad se u toku perioda mirovanja zadovolje njihove potrebe za niskim temperaturama. koji je uslovljen odnosom broja posejanih semenki i izniklih biljaka (Stanković i Jovanović. rast sejanaca i njihov normalan razvitak utiče i krupnoća semena jer je u kotiledonima krupnijeg semena više rezervnih organskih materija. Stančević (1969) i Mišić (1984). treba dodati neki od fungicida (Bell i sar. Vodilo se računa i o tome da su u pitanju zdrava pojedinačna stabla koja su u punoj rodnosti i čiji plodovi imaju prosečno više od 6 dobro razvijenih semenki. Nestorov (1962).ke kalemljene na podlogu dunje postižu dobre rezultate na veoma plodnom zemljištu (crnica) dok su rezultati loši na podzolu i gajnjači. Treba napomenuti da je stratifikacija složen posao. One se odlikuju visokom rodnošću i prema dosadašnjim iskustvima otporne su na niske temperature. jerebasma. Uspeh generativnog razmnožavanja obezbeđen je prije svega..1984). Svako odstupanje od optimalne temperature ima za posledicu gubitak klijavosti semena. Dužinu stratifikovanja su proučavali i Slović (1953). sorte. Da bi se izbegla kontaminacija semena. Period stratifikacije semena većine listopadnih voćaka našeg podneblja kreće se od 70– 140 dana (Mišić. medunak. Paunović (1961) je uočio. a često izostaje očekivani efekat. aeriranoj sredini u toku 60–90 dana (Hartmann i sar. te ovaj proces traje kraće u voćaka iz hladnijih područja.To zahteva setvu semena napolju. Na vreme trajanja jarovizacije utiče i poreklo voćaka. 1987). kačmorka i turšijača.ili njegovo držanje na niskim temperaturama od 0–7°C u vlažnoj. Temperature za stratifikovanje semena su od 0–7°C (Mišić. što znači da je uslovljena i genetičkim faktorima (Bhomi. u nekih vrsta voćaka. jarac (budala). tipovima zemlišta koji su najzastupljeniji na severu Crne Gore. Dužina stratifikacionog perioda zavisi od vrste i sorte. da na klijavost sjemena utiče i vrijeme kada se pristupa jarovizaciji. 1996). se vodilo računa da 91 . lubeničarka. Takođe. pri stratifikovanju u fino isitnjenom tresetu ili polietilenskim kesama. buzdovanka. matičnog stabla i oprašivača) i uslova sredine. Trajanje jarovljenja voćnog semena zavisi od naslednih činilaca (vrste. konstatuju Metlicki (1949) i Hatipov i Hatipov (1953).

tretmana ima 10 (9 autohtonih sorti kruške i jedan tip divlje kruške Pyrus communis L).se za matična stabla ne odaberu stara stabla (preko 30 godina) odnosno ona čiji su plodovi i lišće oštećeni parazitima. lubeničarka (4.9°C. Prosečne mesečne minimalne 92 .3% vodenoj suspenziji ortocida u zatvorenim polietilenskim kesama u frižideru na temperaturi od 0–5°C.717 g). Dužina stratifikovanja je određena brojem dana do momenta probijanja klice kroz semenjaču kod 50% ispitivanog semena.6°C.1°C. Izdvajanje semena je vršeno ručno. Ukupno je stratifikovano 3000 komada semena godišnje.017 g) i tip divlje kruške (3. kaličanka (4. turšijača (5. koje se nalazi 5 km nizvodno od centra Bijelog Polja. Masa suvog semena je određivana merenjem 100 komada suvih semenki na analitičkoj vagi „Metler”.1 do –1. U jesen 2001 godine je takođe iz populacije divlje kruške (Pyrus communis L). u kome je dobra cirkulacija vazduha. U tim „jezerima” vladaju ekstremno niske temperature praćene pojavom magle koja može da se zadrži tokom čitavog dana i tako po nekoliko dana uzastopno. Najtopliji period je jun–avgust sa srednjom dnevnom temperaturom od 16. Stratifikovano seme je zasejavano tokom proleća 2002 godine (kraj marta – sredina aprila) u selu Rasovu. kontrole. Svako ponavljanje je rađeno sa po 100 komada semena što iznosi ukupno 300 komada semena po sorti odnosno tipu. jarac (5. Karakteristika zimskog perioda su izražene negativne temperature koje dosežu i do –27. sa područja opštine Bijelo Polje. Randman sejanaca je utvrđen na osnovu odnosa broja zasejanog semena i izniklih biljaka (Stanković i Jovanović. Izbor semena je rađen prema metodi Stankovića i Jovanovića (1987). Metoda Mišića (1984) predviđa.943 g). jerebasma (4. izdvojen jedan tip (matično stablo) umerenije bujnosti u odnosu na većinu tipova prisutnih u populaciji u funkciji tzv. 1987). Prosečna masa suvog semena (100 komada) je bila sledeća: sijerak (4. 1987). a ponavljanja 3. Metoda Mišića (1984) predviđa da se za manju količinu sjemena može izdvajanje vršiti ručno. da sušenje semena može biti prirodno te da seme u toku sušenja (obično traje 4–5 dana) treba povremeno mešati. Sušenje i čuvanje semena je vršeno prirodno u hladu. takođe. dok je najhladniji period decembar–januar sa srednjom dnevnom temperaturom od 0. Istraživanja su vršena tokom tri godine (jesen 2001 – jesen 2004). – Opština Bijelo Polje ima srednju godišnju temperaturu od 8. Ogled je postavljen prema potpuno slučajnom planu.6°C.826 g). Prirodni uslovi Klimatski uslovi.3 do 18.773 g).523 g).603 g).583 g). Najniže dnevne temperature tokom godine u proseku imaju vrednost oko –3°C. Za istraživanje su odabrane sorte srednje poznog vremena zrenja jer seme ranih i poznih sorti ili tipova jabučastih vrsta voćaka ima vrlo nizak procenat klijavosti semena (Stanković i Jovanović.360 g).217 g ). u blizini Lima (oko 500 m od toka Lima). medunak (4. na ravnom zemljištu. Način sjetve je bio ručno u brazdice. Jarovljenje semena je rađeno u 0. buzdovanka (5. a dubina sjetve 1–2 cm. kačmorka (4. Izuzetno negativne temperature su karakteristika toka Lima u zimskom periodu jer usled povoljnih preduslova (dolina Lima uz neposredno uzdizanje planinskih masiva) omogućava stvaranje jezera hladnog vazduha koja popunjavaju čitavu dolinu.

Prema mehaničkom sastavu pripada klasi lakih ilovača. ostali meseci imaju negativne srednje minimalne temperature. javljanje niskih temperatura je najkritičnije s proleća. – Lokalitetom Rasovo dominira tipično eutrično smeđe zemljište. kao ni prolećnih mrazeva. čija dubina. kao izvora varijacije. Tokom aprila u pojedinim godinama je dostizala i do –8°C. iznosi do 100 cm. a 5.47. dobijena je statistički vrlo značajna razlika.7% CaCO3. Dakle.Polje. Na kontinetalnim vrstama voćaka nisu zapažena oštećenja od niskih zimskih temperatura. To znači da su vremenske prilike godine. bio je na nivou od 4. Srednja godišnja amplituda iznosi 50°C.Ovi periodi mogu da djeluju iscrpljujuće na voćne kulture naročito kada temperature dostižu svoje maksimume (pozitivne i negativne).1).0 K2O mg/ 100 g zem. U ovom periodu su prisutne padavine (u aprilu padne oko 8% od godišnje količine što uopšte nije zanemarljivo). za parametar klijavost semena. Ovo ukazuje da u proučavanom području postoje naglašeni topli i hladni periodi. Mala količina ukupnih karbonata. U oraničnom sloju je beskarbonatno.8°C za B. Negativne minimalne temperature mogu veoma nepovoljno da utiču na voćne kulture naročito ako se javljaju u vidu poznih prolećnih mrazeva. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. Koeficijent varijacije. REZULTATI I DISKUSIJA Klijavost semena devet autohtonih sorti kruške i jednog tipa divlje kruške ispitivana je tri godine.88% ukazuje na njegovu osrednju humoznost. pesku i konglomeratu. Kod godine kao izvora varijacije dobijena je statistički značajna razlika.33% kod sorte medunak do 90% kod sorte kačmorka (tab.). Srednja minimalna temperatura u aprilu je –2. pa može doći do smrzavanja vode u površinskom sloju zemlje (gde su temperature nešto niže od predhodno saopštenih koje se odnose na visinu od 2 m iznad zemlje). Sadržaj humusa od 3. u vezi je sa poreklom matičnog supstrata. 93 . pošto leži na šljunkovito peskovitoj podlozi. Otsustvo karbonatnog skeleta u podlozi i zemljištu utiče na kiselu reakciju ovog zemljišta: pH vrednost u sonom rastvoru (1 M KCl) iznosi 4. Analizom varijanse. ili prema pedološkoj karti Crne Gore: smeđe zemljište na šljunku. Odlikuje se dobrom propustljivošću za vodu. Smrzavanjem zemljišta dolazi do razbijanja homogenosti i kompaktnosti zemljišta.05%. sa verovatnoćom od 95%. koji je pretežno silikatnog sastava. na aluvijalnom i koluvijalnom nanosu. uticale na klijavost semena. Područje Bijelog Polja u letnjem periodu je okarakterisano i relativno visokim temperaturama koje dostižu i 38°C. Zemljište. Tokom godine temperatura vazduha ima amplitudu od 56°C.41 u vodenoj suspenziji. možemo očekivati takvu klijavost semena. za parametar klijavost semena. Radi se o zemljištu dobro razvijenog profila. To znači da su odnosi između sorti zavisni od godine istraživanja.dnevne temperature su pozitivne samo tokom perioda maj–septembar. Godine u kojima su vršena osmatranja i prikupljeni podaci u pogledu temperature vazduha ne mogu se smatrati različitim od prosečnih i višegodišnjih temperaturnih kolebanja. To znači da i u budućnosti. Obezbeđenost zemljišta lakopristupačnim fosforom je relativno niska. On nam ukazuje na stepen variranja među ispitivanim sortama.7 P2O5 i 14. sa verovatnoćom od 99 %. svega 0. a kalijumom srednja (6. Prosečna klijavost semena je bila od 65. uz određena variranja. Kod interakcije sorta × godina.

041 0. odnos klijavosti semena i mase semena ispitivanih autohtonih sorti kruške i jednog tipa divlje kruške bio je sledeći: 94 .044 0. ka najnižem koji se dobijaju u sitnih plodova i semena.611 5. Prunus cerasifera i Prunus persica. zapazila bi se jedna prava linija koja se postepeno spušta od najvećeg procenta.66 90 92 90 85 83 84 84 87 84.05% Izvori varijacije – Variation source Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina – Cultivar × Year Greška / Deviation Ukupno / Total Paunović (1970) je istraživao uticaj krupnoće i težine plodova i semena na klijavost semena u Malus silvestris.81 MS 3.208 F 29.05 0.85 ** 2.122 0.320 0. Seed germination of the autochthonous pears cultivars (%) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina Cultivar × Year **) P< 0.436 14.66 68 71 68 74 77 74.662 0. smatra Paunović (1961).1.010 0. U našim istraživanjima.211 0.01 0.059 0.01 2002 74 76 66 75 65 72 68 88 84 83 0. Napred navedeni autor ističe da kada bi se rezultati ovih istraživanja predstavili u vidu krivulje.211 ** CV = 4.33 78 80 77.212 ns) P > 0.Tab.33 78 81 78.66 0.05 Klijavost semena / Seed germination 2003 2004 Prosek / average 75 77 75. Rezultati naših istraživanja međusobne zavisnosti klijavosti semena i mase semena kod autohtonih sorti krušaka nisu u skladu sa napred navedenim zaključkom navedenog istraživanja na voćnim vrstama Malus silvestris.114 * 2. Prunus cerasifera i Prunus persica.092 0.16 *) P < 0.33 67 71 68. Na klijavost semena utiče i vrijeme početka jarovljenja semena.05 DF 9 2 18 60 89 SS 14. koji se dobija iz krupnijih plodova i semena. Klijavost semena autohtonih sorti kruške (%) Table 1.33 64 66 65.

Sorta kačmorka ima najveći procenat klijavosti 90% ali ne i najveću masu 100 komada suvog semena (4.36 g). To znači da i u budućnosti.52 g). Na osnovu našeg istraživanja istakli bi da klijavost semena autohtonih sorti krušaka zavisi od većeg broja parametara (osobine sorte.Iz napred navedenih rezultata kao i poznavanja klimatskih karakteristika i zemljišta severa Crne Gore ističemo da je stratifikaciju semena autohtonih sorti kruške u cilju proizvodnje generativnoh podloga najbolje obaviti početkom februara radi dobijanja naklijalih semenčica u vreme najoptimalnije za setvu semena. možemo očekivati takvu dužinu stratifikovanja semena kod ispitivanih sorti. bio je na nivou od 1. On nam ukazuje na stepen variranja među sortama. 2) je bila od 87 dana kod sorte medunak do 95 dana kod sorte jerebasma koja je jedina imala duži period stratifikacije i od tipa divlje kruške (93 dana). a odstupaju od navoda Mišića (1978). Koeficijent varijacije. moglo bi se reći da su sve ispitivane autohtone sorte pogodne za iskorišćavanje.66% uprkos najvećoj masi 100 komada suvog semena (5. traje kod divlje kruške po Mišiću (1984) od 80 do 90 dana. 1958). Prosečna dužina stratifikovanja semena u našem istraživanju (tab.77 g). Sorta buzdovanka ima procenat klijavosti semena 68. u tehničkom i ekonomskom smislu. 95 . dok Metlicki (1949) ističe da trajanje stratifikacije u danima kod divlje kruške iznosi od 90 do 105 dana. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. za parametar dužina stratifikovanja semena. Stratifikacija semena na temperaturi od 0 do 5°C u prisustvu vazduha i pri umjerenoj vlažnosti. čija je optimalna temperatura jarovizacije niža (3– 5°C). a imajući u vidu parametar dužina stratifikovanja. sa verovatnoćom od 99%. Analizom varijanse. za parametar dužina trajanja stratifikovanja semena. Rezultati trajanja stratifikacije kod ispitivanog tipa divlje kruške sa područja Bijelog Polja se slažu sa rezultatima Metlickog (1949).04%. Sa aspekta proizvodnje generativnih podloga.66%) uprkos najnižoj masi 100 komada suvog semena (3. Ispitivani tip divlje kruške (kontrola) ima veoma dobru klijavost (84. odnosno tipovima. uslovi i sl.) Sa aspekta proizvodnje generativnih podloga a u zavisnosti od parametra prosečna klijavost stratifikovanog semena najekonomičnija je sorta kačmorka sa visokom klijavošću semena od 90%. Svako otstupanje od optimalne temperature ima za posledicu potpuni gubitak klijavosti (Seeley i Damarandy. Westwood i Bjornstad (1968) su zaključili da seme krušaka od vrsta iz toplijih područja ima kraći period jarovizacije i sa nešto višom optimalnom temperaturom (5–10°C) nego seme od vrsta iz hladnijih područja. vreme početka jarovljenja semena.

zakašnjelo zasejavanje.092 0.05 0. Kod kontrole (tip divlje kruške) od 100 komada stratifikovanih.2.212 ns) P > 0. sa verovatnoćom od 99%.045 38012. Praksa nam je. često dolazi do lomljenja i oštećenja prilikom setve što se kasnije odražava na randman sejanaca. Od 100 komada stratifikovanih.16 *) P < 0.059 0.044 0. za parametar randman sejanaca. za tri istraživačke godine.08 274.52 ** CV = 1. 87 komada sejanaca što je veoma dobar randman. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno.05 DF 9 20 29 SS 223. Analizom varijanse. 3). od 72 (sorta medunak) do 88.24 F 12. Interesantno je da sorta kačmorka koja je imala najveću klijavost semena ima randman sejanaca isti kao odabrani tip divlje kruške (kontrola).Koeficijent vari96 . kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. To znači da i u budućnosti. možemo očekivati takav randman sejanaca.05 0.01 0. kod ispitivanih sorti. pokazala da ukoliko se pri setvi semena nalazi veći procenat semena sa veoma dugačkom klicom.Tab.33 (sorta jerebasma) komada sejanaca. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno. Dužina trajanja stratifikacije semena autohtonih sorti kruške (dani) Table 2.02 MS 16.122 0. takođe.04% Izvori varijacije – Variation source Sorta / Cultivar Greška / Deviation Ukupno / Total Količina proizvedenih sejanaca u odnosu na količinu posijanog naklijalog semena (randman sejanaca) je bila različita (tab. Posmatrajući sveukupno rezultate klijavosti semena i rezultate randmana sejanaca sorta kačmorka je pokazala najbolje rezultate sa aspekta proizvodnje generativnih podloga.01 Dužina trajanja stratifikacije semena / Seed stratification 2002 2003 2004 Prosek / average 94 92 90 92 92 92 92 92 88 87 86 87 88 89 90 89 90 92 94 92 95 95 95 95 88 90 92 90 90 92 94 92 92 91 90 91 92 93 94 93 0. Seed stratifikation of the autochthonous pears cultivars (days) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina Cultivar × Year **) P< 0. za tri istraživačke godine.75 1.

97 .97%.jacije.14 168 2485. i tip divlje kruške (87%). Kirkinska.56 F 27. sa najmanjom težinom semena ima i najmanji randman sejanaca (72%) te u tom slučaju možemo se složiti sa napred navedenim zaključkom Kirkinske.buzdovanka i turšijača ali imaju bolji randman sejanaca od sve tri sorte sa krupnijim semenom.05 4.66 85 87 87 0. 1987 konstatuje da se veći randman sejanaca postiže od krupnijeg semena.33%). Randman sejanaca autohtonih sorti kruške (%) Table 3. On nam ukazuje na stepen variranja među sortama.384 CV = 2.01 6.05 ns) P > 0. sorta medunak. Ova odstupanja nas navode na zaključak da je randman sejanaca pod uticajem većeg broja genetičkih faktora kod ispitivanih autohtonih sorti kruške. Seedlings obtained from autochthonous pears cultivars (%) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar 2002 72 76 72 76 78 89 75 88 79 89 0.33 86 88 87.624 Randman sejanaca / Seedlings obtained 2003 2004 Prosek / average 73 77 74 74 75 75 71 73 72 75 77 76 77 79 78 89 87 88. po Stankoviću i Jovanoviću. Naši rezultati se ne slažu u potpunosti sa napred iznetim zaključkom jer imamo izuzetake kod sorti jerebasma i kačmorka koje ima sitnije seme od sorti jarac.33 74 77 75.05 ** Izvori varijacije Sorta/ cultivar Greška / Deviation Ukupno/ Total Sa aspekta proizvodnje sejanaca.01 *) P < 0. najpovoljnije osobine (visok randman) je pokazala sorta jerebasma (88.33%).12 5. za parametar randman sejanaca. Tab.34 MS 188. a zadovoljavajuće sorta kačmorka (87.05 DF 9 20 29 SS 2299. Međutim.3. bio je na nivou od 2.33 76 78 77.97% **) P< 0. 1935 cit.

BJORNSTAD.. LITERATURA BELL.E. LAYNE. pokazali da su osobine klijavost semena i randman sejanaca pod uticajem većeg broja genetičkih faktora. plum. N. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno 87 komada sejanaca što je veoma dobar randman. Beograd (1984). METLICKI..: Plant propagation: princioles and praktices.12: 212–223 (1977). br.A. 92. Rezultati istraživanja su.B. SKIRVIN. PAUNOVIĆ.: Podloge voćaka. Agri.M. 141–149 (1968). Čačak (1970).H. Doktorska disertacija. Kod kontrole (tip divlje kruške) od 100 komada stratifikovanih.65–68 (1990).R. Beograd (1969).: Opšte voćarstvo.: Uticaj krupnoće i težine plodova i sjemena na klijavost sjemena nekih vrsta voćaka.Z. Proc. Zadružna knjiga. Prentice-Hall. M.: Ispitivanje klijavosti sjemena kontinentalnih voćaka s posebnim osvrtom na vreme stratifikovanja.ZAKLJUČAK Prosečna klijavost je bila od 65.E.11.. DAVIES.Š.J. Soc. Beograd (1953). A.H. QUAMME. P. A. JOVANOVIĆ. Amer. SLOVIĆ. Beograd (1977). S.33% kod sorte medunak do 90% kod sorte kačmorka. Interesantno je da sorta kačmorka koja je imala najveću klijavost semena ima randman sejanaca isti kao odabrani tip divlje kruške (kontrola).A.: Organizacija rasadnika i proizvodnja voćnih sadnica. Beograd (1961).H. takođe. T. MIŠIĆ. Hatipov. Od 100 komada stratifikovanih. Voćarstvo.. Sci.T.: Chilling regularity of dormant seeds of 14 pear species as related to their climatic adaptation.: Voćni rasadnik i proizvodnja voćnog sadnog materijala.33 (sorta jerebasma) komada sejanaca. tj. KESTER..Š. Vestnik. PAUNOVIĆ. Moskva (1949)..: Study on stratifikation of temperature fruit seeds: wild pear. NJHatipov. WESTWOOD.D. K. nauk. Količina proizvedenih sejanaca u odnosu na količinu posijanog naklijalog semena (randman sejanaca) je bila različita.E.: Plodoviy pitomnik.R. Prosečna dužina stratifikovanja u našem istraživanju je bila od 87 dana kod sorte medunak do 95 dana kod sorte jerebasma koja je jedina imala duži period stratifikacije i od tipa divlje kruške (93 dana).A. Nep.E.J. peach. edited 441–514 (1996). D. S. crab apple. (1953): Opit stratifikacii plodovih semjan. 98 . da osim krupnoće semena ima još relevantnih faktora koji utiču na navedene osobine autohtonih sorti krušaka.14. tokom tri istraživačke godine (prosek) od 72 (sorta medunak) do 88. BHOMI.R. NESTOROV.: Biologičeskaja sovmesimost podvoja i privoja jabloni.L. 1 (1962). Jug. Englewood cliffs.M. Sad i Ogorod. O.D.. C. Posmatrajući sveukupno rezultate klijavosti semena i rezultate randmana sejanaca sorta kačmorka sepokazala najekonomičnijom sa aspekta proizvodnje generativnih podloga. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno. STANKOVIĆ... Hort. persimmon and apricot. 5thed. STANČEVIĆ.: Fruit Breeding Volume I: Tree and tropikal fruits.S.H.. HARTMANN.E. Stratifikaciju semena autohtonih sorti kruške u cilju proizvodnje generativnoh podloga najbolje je obaviti početkom februara radi dobijanja naklijalih semenčica u vreme najoptimalnije za setvu.

99 .) within the Bijelo Polje municipality. The average seed stratification amongst autochthonous sorts of pears was from 87 days (cultivar medunak) to 97 days (cultivar jerebasma). The studies were conducted over 2001–2004. Key words: generative rootstock. The aim was to single out mother trees from the interesting autochthonous pears cultivars within the northern part of Montenegro as to produce generative rootstocks adapted both to severe temperate climate of hilly-mountainous region of northern Montenegro. ANA TOPALOVIĆ Summary Seed germination and seedlings obtained are major parameters for generative rootstock production.SEED GERMINATION AND SEEDLINGS OBTAINED SOME AUTOCHTHONOUS PEARS CULTIVARS WITHIN BIJELO POLJE REGION GORDANA ŠEBEK. Cultivar kačmorka can be suggested for the production of generative rootstocks in the conditions of continental climate. MIRJANA RADULOVIĆ. seed germination. autochthonous cultivars.33% (cultivar medunak) to 90% (cultivar kačmorka). The average seedlings obtained autochthonous sorts of pears was from 72% (cultivar medunak) to 88. The average seed germination amongst autochthonous sorts of pears was from 65. A lot of genetic factors influence on seed germination and seedlings obtained. seed stratification and seedlings obtained. and to poor soil types. Seed was collected from fruits out of nine autochthonous pears cultivars and the one selected wild pear tree (Pyrus communis L.33% (cultivar jerebasma).

Biotehnički institut Podgorica. ANA TOPALOVIĆ. generativna podloga. Ključne reči: autohtone sorte. 100 . treba izdvojiti kao materijal za proizvodnju generativnih podloga zbog povoljnog odnosa P i K prema N. otpornih na stresne faktore. Želeli smo da egzaktno utvrdimo kvalitet sejanaca autohtonih sorti krušaka u smislu otpornosti na stresne faktore pa da u slučaju dobijanja kvaliteta ispitujemo ostale značajne stvari: kompatibilnost sa standardnim sortama. P i K u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca u periodu zimskog mirovanja (2002–2003). ljekovito i aromatično bilje. Centar za pedologiju. P i K tokom zimskog mirovanja kod sejanaca autohtonih sorti kruške kao značajnih pokazatelja za mogućnost koOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Gordana Šebek. 100–107. P I K KOD SEJANACA KRUŠKE U PERIODU ZIMSKOG MIROVANJA GORDANA ŠEBEK. uticaj na prinos. UVOD Naša je namera bila da ukažemo na autohtone sorte krušaka ali ne u smislu korišćenja plodova. 6 (2007) STR. otpornost prema bolestima i štetočinama i sve ostalo potrebno i za zvaničnu potvrdu kvaliteta generativne podloge. NOVI SAD SADRŽAJ N. fosfora (P) i kalijima (K) genetska karakteristika sejanaca. Bijelo Polje. Centar za kontinentalno voćarstvo. pogodnih za rasadničarsku proizvodnju. što smo radili u predhodnom periodu (ponovo se kaleme u privatnim rasadnicima) nego u smislu proizvodnje generativnih podloga. moguće organske proizvodnje i sl. Mirjana Radulović. Sejance sorte sijerak i kačmorka. Cilj ovih istraživanja je bio da se prouči sadržaj i odnos N. MIRJANA RADULOVIĆ1 IZVOD: U radu su izneti rezultati sadržaja N. Istraživanja pokazuju da je sadržaj azota (N). koji treba da doprinese boljem poznavanju sadržaja i dinamike NPK u jednogodišnjim sejancima kruške u periodu mirovanja i racionalnijem korišćenju đubriva u tehnologiji proizvodnje sejanaca kruške. Izučavanje ove problematike ima opšti biološki značaj na kome se zasnivaju agrotehnički zahvati iz koga proizilazi i cilj rada.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Ana Topalović. 56. Istraživanja su rađena na sejancima devet autohtonih sorti krušaka i kod jednog tipa divlje kruške Pyrus communis L. Podgorica.

Azot (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi u intervalu od 0. plodonosne grane 0. Bell (2003) ističe da epitet blaga Balkanskog poluostrva mogu da nose sorte krušaka karamanka i jeribasma koje su vrlo otporne prema kruškinoj buvi (Psilla pyri) i prouzrokovaču bakteriozne plamenjače (Erwinia amylovara).32%.52% i koren 0.17%. Kastori (1983) navodi da je na osnovu dosadašnjih rezultata nemoguće u potpunosti uopštiti dejstvo pojedinih elemenata na otpornost biljaka prema niskim temperaturama.40%. medunak.25%. se vodilo računa da se za matična stabla ne odaberu stara stabla (preko 30 godina) odnosno ona čiji su plodovi i lišće oštećeni parazitima. fiziolozi biljaka moraju da traže osnovne puteve povećanja otpornosti biljaka prema niskim temperaturama (Sarić.34%. Za istraživanje su odabrane sorte srednje poznog vremena zrenja jer seme ranih i poznih sorti ili tipova jabučastih vrsta voćaka ima vrlo nizak procenat klijavosti (Stanković i Jovanović.10– 0. plodonosne grane 0. Mlada stabla i njihova tkiva imaju više N. Sarić (1983) ističe da je sadržaj N.10%..rišćenja istih kao generativnih podloga za krušku otpornih na niske temperature. stablo i grane 0. stablo i grane 0.41– 0. lubeničarka. Kalijum (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi oko 1. Od autohtonih sorti krušaka koje se nalaze na području Gornjeg Polimlja od kojih su neke istraživane a druge se u literaturi pominju. a koji se odnose na otpornost autohtonih sorti krušaka Polimlja i šire Balkanskog poluostrva prema bolestima. izdvojili stabla devet autohtonih sorti (in situ): sijerak. Fosfor (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi u intervalu od 0. Takođe. P i K nego tkiva starijih stabala (Bulatović et al.40%. stablo i grane 0. granama koje rastu 0. u lišču 0.33% i koren 0.51%.50%.70%. 1987).57%. Aktuelnost ovih istraživanja uvećavaju pozitivni rezultati dobijeni u svetu. kaličanka.11%. u lišću 1. Međutim. One se odlikuju visokom rodnošću i prema dosadašnjim iskustvima otporne su na niske temperature.25%. Vodilo se računa i o tome da su u pitanju zdrava pojedinačna stabla koja su u punoj rodnosti i čiji plodovi imaju prosečno više od 6 dobro razvijenih semenki. u lišču 2. granama koje rastu 0. Stoga. plodonosne grane 0. a s druge strane primenom odgovarajućih mera u toku gajenja biljaka. Povećanje otpornosti biljaka prema niskim temperaturama može se ostvariti s jedne strane dobijanjem sorata koje su otpornije na niske temperature.99%. jerebasma. Stanje ishranjenosti voćke najrealnije se može utvrditi hemijskom analizom pojedinih organa i tkiva. prema većini dosadašnjih radova može se smatrati da K i P imaju povoljno dejstvo. za potrebe ovih istraživanja smo u jesen 2001. 101 . god. a koje utiču na pravac metabolizma. P i K različit u organima kruške. buzdovanka. granama koje rastu 0. jarac (budala).34%. 1977). 1983). MATERIJAL I METODE Materijal u našem istraživanju je seme dobijeno iz plodova devet autohtonih sorti krušaka sa područja Bijelog Polja (in situ) i jednog tipa divlje kruške (Pyrus communis L) odabranog iz prirodne populacije sa istog područja. kačmorka i turšijača.09% i koren 0.

čija dubina. pesku i konglomeratu.7% CaCO3. je takođe iz populacije divlje kruške (Pyrus communis L. koji je pretežno silikatnog sastava. mljeveni i čuvani do momenta analize u dobro zatvorenim staklenim posudama. uz određena variranja.41 u vodenoj suspenziji. na ravnom zemljištu. Ogled je postavljen na lokalitetu Rasovo gde dominira tipično eutrično smeđe zemljište. Lako je uočljivo da sejanci autohtone sorte kačmorka imaju visok nivo azota u kori a i prosečno (kora + drvo) što nije dobro ako želimo da odaberemo generativnu podlogu otpornu na niske temperature. iznosi do 100 cm. U oraničnom sloju je beskarbonatno. Azot je određivan metodom Kjeldahla.U jesen 2001. Stratifikovano seme je zasejavano tokom proleća 2002. 102 . kalijum kolorimetrijski. Mala količina ukupnih karbonata. sa područja opštine Bijelo Polje. pošto leži na šljunkovito peskovitoj podlozi. Sadržaj humusa od 3.0 K2O mg/ 100 g zem. u blizini Lima (oko 500 m od toka Lima). odnosno tipu.). Odsustvo karbonatnog skeleta u podlozi i zemljištu utiče na kiselu reakciju ovog zemljišta: pH vrednost u sonom rastvoru (1 M KCl) iznosi 4. Ukupno je stratifikovano 3000 komada semena. tretmana ima 10 (9 autohtonih sorti kruške i jedan tip divlje kruške Pyrus communis L. Rezultati su iskazivani u procentima u odnosu na suvu materiju. izdvojen jedan tip (matično stablo) umerenije bujnosti u odnosu na većinu tipova prisutnih u populaciji u funkciji tzv. Visok sadržaj azota (naročito u kori) je negativno svojstvo sa aspekta otpornosti na niske temperature. koje se nalazi 5 km nizvodno od centra Bijelog Polja. Odnos N.47. ili prema pedološkoj karti Crne Gore: smeđe zemljište na šljunku. u vezi je sa poreklom matičnog supstrata. Međutim. Radi se o zemljištu dobro razvijenog profila. kontrole. a 5. ovakavo tumačenje rezultata je početno zbog činjenice da se otpornost na niske temperature u savremenim istraživanjima bazira pre svega na međusobnom odnosu fosfora i kalijuma prema nivou azota dok su pojedinačni nivoi makroelemenata nedovoljni. god. tokom zime 2002/2003. Ogled je postavljen prema potpuno slučajnom planu. Obezbeđenost zemljišta lakopristupačnim fosforom je relativno niska.780% u odnosu na suvu materiju kod sorte kačmorka. Sadržaj azota u kori je viši u odnosu na sadržaj azota u drvetu jednogodišnjih sejanaca. Uzorci su sušeni. Uzorci kore i drveta sa jednogodišnjih sejanaca su uzimani jednom mesečno od decembra do marta (period zimskog mirovanja). Odlikuje se dobrom propustljivošću za vodu. REZULTATI I DISKUSIJA Otpornost na niske temperature procenjena je preko sadržaja i odnosa NPK u kori i drvetu sejanaca.P i K je određivan računskim putem. na aluvijalnom i koluvijalnom nanosu. Prosečan sadržaj azota (kora + drvo) je bio od 0. svega 0. (kraj marta – sredina aprila) u selu Rasovu.) a ponavljanja 3. god. Prema mehaničkom sastavu pripada klasi lakih ilovača.540% u odnosu na suvu materiju kod sejanaca sorti buzdovanka i turšijača do 0. Svako ponavljanje je rađeno sa po 100 komada semena što iznosi ukupno 300 komada semena po sorti.7 P2O5 i 14. a kalijumom srednja (6.88% ukazuje na njegovu osrednju humoznost.). fosfor molibden-vandanatnom kolorimetrijom.

058 0.84 0.61 Tab.062 0.68 0.40* 0. 103 .068 ** P-drvo P-tree 0. Najviši sadržaj fosfora kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.57 0.06 0.062 0.053 0.53 0.054 0. Od autohtonih sorti krušaka prosečno najviši sadržaj je bio kod sejanaca sorte kaličanka (0.048 0.59 1.0615 0.49 0.068%) što je favorizuje.056 0.058 0.053 0.43 0.071 ** Prosek Average 0.615 0.6 0.780 ** 0.0615%).49 0.67 0. The content of phosphorus in a bark and in a wood of one years old seedlings (P2O5%) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) P-kora P-bark 0. Sadržaj azota u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (N %) Table 1: The content of nitrogen in a bark and in a wood of one years old seedlings (N %) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N-kora N-bark 0.047 0.055 0.7 0.06 0.545 0.13 ** 0.Tab. Najniže prosečne vrednosti (kora + drvo) sadržaja fosfora su bile kod sejanaca sorte jarac (0.044* 0.067 0.043* 0.Sorta kačmorka ima skoro isti sadržaj fosfora u kori sejanaca (0.06 0.685 0.75 N-drvo N-tree 0.058 0.0485 0.540 * 0.91 0.053 0. 2.5 0.55 0.067%) kao i kora sejanaca odabranog tipa divlje kruške (0.58 ** 0.07 0.0565 0.0695 ** Viši nivo fosfora (naročito u kori sejanaca) ima pozitivan uticaj na otpornost sejanaca prema niskim temperaturama.46 0.055 0.585 0.055 0.6 0.47 Prosek Average 0. Sadržaj fosfora u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (P2O5%) Table 2.540 * 0.52 * 0.1.0475%).0475 * 0.0575 0.

419 13.465 10. Odnos N: P2O5: K2O u kori Table 4.256: 1.233: 6.488: 1.308 0.276 0.364 ** 0.278 0.369 0. The content of potassium in a bark and in a wood of one years old seedlings (K2O %) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača K-kora K-bark 0.186 10. Sadržaj kalijuma u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (K2O %) Table 3.216 0.348 0.449 0.399 0. 302: 1.395: 6. Zbog toga smo matematičkim putem došli do relativnih odnosa azota.264 * 0. 3.442: 6.434 0. fosfora i kalijuma u kori.395: 1. 4.281 tip divlje kruške (kontrola) 0. drvetu i mešavini (kora + drvo).Tab.Relation N: P2O5: K2O in a bark Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 11.291 0.46 0.395: 1.475 ** 0.279: 4.093: 6.395 10.283 0.305 0. Sejanci sorte kačmorka imaju viši nivo kalijuma u kori i drvetu u odnosu na sve ostale sejance ispitivanih sorti.307 0.465 ** interesantno 9.364 – drvo).258 * 0.189 * Prosek Average 0.651: 8.365 0.023 13. grančica odnosno kori pupoljaka je pozitivno sa aspekta otpornosti na niske temperature.442: 7. Sva novija istraživanja u okviru fiziologije stresa izazvanog niskim temperaturama tvrde i da je od apsolutnog nivoa sadržaja makroelemenata u biljci za stepen otpornosti prema niskim temperaturama bitniji njihov relativni odnos.398 Visok sadržaj kalijuma u kori i drvetu ima pozitivan uticaj na otpornost sejanaca prema niskim temperaturama.271 0.30 11. Tab.293 0.628: 5.349: 5.930: 1.277 0.767 11. pa čak i od sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.000: 1.326: 1. Najviši sadržaj kalijuma kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sorte kačmorka (0.338 0. 0.586 ** 0.000: 8.291 0.223 0.093 ** 104 .628: 1.093 ** interesantno 12.586 – kora. Kalijum utiče na nivo tzv vezane vode u biljnom tkivu i njegovo veće prisustvo u kori jednogodišnjih sejanaca.698: 1.374 K-drvo K-tree 0.

636: 1.090 : 6.368 : 1.522 : 13.100 : 1.295: 5.409: 1.00 13.Tab.779 ** interesantno 12.00 ** interesantno 11. P i K u periodu zimskog mirovanja.682 25.263: 7.179: 6.454: 1.926 12.421 : 1.540% u odnosu na suvu materiju kod sejanaca sorti buzdovanka i turšijača do 0.421 : 1. Odnos N: P2O5: K2O (prosek) Table 6.636: 1. 6.545 : 10.204 : 7.045: 1.227 : 9. Najniže prosečne vrednosti (kora + drvo) sadržaja fosfora su bile kod sejanaca sorte jarac (0.473 12.250: 9. Relation N: P2O5: K2O in a tree Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 13. 204: 6.363: 10.818: 1.842: 1.389 ** ZAKLJUČAK Uočene su razlike kod sejanaca ispitivanih autohtonih sorti krušaka u sadržaju i odnosu N.0615%). Prosečan sadržaj azota (kora + drvo) je bio od 0.221: 7.158: 10.000: 5.090: 1.579 : 1.210: 6. Relation N: P2O5: K2O (average) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 11. Od autohtonih sorti krušaka prosečno najviši sadržaj je bio kod sejanaca sorte kaličana (0.681: 1. 105 .068 13.021: 5.473 : 1.204 ** Tab.318 ** interesantno 15.318 : 8.316: 1.432 14.368 : 1.463: 8.947: 1.189: 5.968 11.5 17. Sadržaj azota u kori je viši u odnosu na sadržaj azota u drvetu jednogodišnjih sejanaca.0475%). Najviši sadržaj fosfora kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.863 ** interesantno 15.842 11.780% u odnosu na suvu materiju kod sorte kačmorka. Odnos N: P2O5: K2O u drvetu Table 5.694 14.614 11.484 16.659 20.681: 1. 454 19.909: 1.00 : 6. 5.

JOVANOVIĆ. DŽAMIĆ. M. 106 . Sejanci sorte kačmorka imaju viši nivo kalijuma u kori i drvetu u odnosu na sve ostale sejance ispitivanih sorti. M.R. D.. R. LITERATURA BELL. pa čak i od sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške. značajna je zbog toga što sadrži znatno viši nivo kalijuma u kori i drvetu sejanaca u odnosu na sve druge ispitivane autohtone kruške pa i u odnosu na kontrolu. 2. 0. Bartlett And Passe crassne pears.. Novi Sad (1983).: Opšte voćarstvo.0475% (jarac) to 0.: Fiziologija biljaka.0615% (kaličanka). Visok nivo kalijuma utiče na relativan odnos ispitivanih parametara i izaziva potrebu daljih istraživanja radi sigurnijeg zaključka u vezi otpornosti ove sorte na nisku temperaturu.: Fiziologija biljaka. P AND K CONTENT IN PEAR SEEDLINGS DURING DORMANCY GORDANA ŠEBEK.364 – drvo).. D. N. 622: 343–345 (2003). The average content of nitrogen (N) of one year old seedlings was from 0. R. M. leaves and branches of cvs. ANA TOPALOVIĆ. Beograd (1987). P and K content in annual bark and tree of the seedlings during dormancy (2002–2003)..78% (kačmorka). The average content of phosphorus (P) of one year old seedlings was from 0. L. S. Sorta kačmorka uprkos visokom nivou azota (kora + drvo) zbirno. MIRJANA RADULOVIĆ Summary The paper presents a study results on N. STANKOVIĆ. Na osnovu predhodnih rezultata nivoa i odnosa ispitivanih makroelemenata (NPK) u jednogodišnjim sejancima autohtonih sorti kruške možemo zaključiti da: 1. Naučna knjiga.69: 147–152 (1977). BULATOVIĆ. Građevinska knjiga.: Correlation between content of NPK in fruit.Najviši sadržaj kalijuma kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca sorte kačmorka (0.. JOVANOVIĆ. Acta Horticulturae.586 – kora. Acta Hort.) The investigation proved NPK content to be a genetical property of the seedling. JELENIĆ. IRO.: Resistance to pear Psylla nymphal felding of germplasm from Central Europe. Beograd (1983). SARIĆ. The studies involved the seedlings of nine autochthonous pears cultivars and one wild pear tree (Pyrus communis L. Sorta sijerak ima ispitivane pokazatelje (NPK) najpribližnije kontroli odnosno sejancima odabranog tipa Pyrus communis L. KASTORI.54% (buzdovanka) to 0.

biological significance. seedlings sijerak and kačmorka are to be singled out for generative rootstock production. Key words: Autochthonous cultivars. to contribute to a more rational fertilization usage in the production of pear seedlings.The average content of potassium (K) of one year old seedlings was from 0.258 % (kaličanka) to 0. seedlings sijerak and kačmorka are to be singled out for generative rootstock production. and thus. upon which cultural practices are based. The stated issue is of a general. Owing to a favorable ratio of P and K: N. Owing to a favorable ratio of P and K: N. The aim of the paper was to clarify NPK content in annual pear seedlings during dormancy. 107 .475% (kačmorka). generative rootstock.

Kod kajsije. 108 . 6 (2007) STR. Zbog toga. pri gajenju stranooplodnih voćaka. Burgos i sar. tako i sa praktičnog aspekta – obezbeđenja visoke i redovne rodnosti. kiša. dr Dragan Nikolić. docent. Ključne reči: kajsija. Naviše korišćen oplemenjivački metod u stvaranju novih sorti voćaka je planska hibridizacija. dok se sorte evropske grupe tradicionalno smatraju samooplodnim (Layne i sar. koncentracija saharoze i godina ispitivanja bile su statistički veoma značajne. 1991.5%. 56. Pri izboru muškog roditelja za hibridizaciju veoma značajna osobina je upravo funkcionalna sposobnost polena. DRAGAN NIKOLIĆ1 IZVOD: Kod 23 sorte kajsije proučavana je klijavost polena „in vitro”.) DRAGAN MILATOVIĆ. metodom naklijavanja na hranljivoj podlozi sa agarom uz dodatak rastvora saharoze tri različite koncentracije (10. docent. NOVI SAD KLIJAVOST POLENA SORTI KAJSIJE (Prunus armeniaca L. 1997.2–79. 108–114. Beograd.. vetar) što otežava let pčela. Razlike između sorti. 2007). Klijavost polena ispitivanih sorti varirala je u intervalu od 21.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Sorte oprašivači treba da imaju. a samim tim i unakrsno oprašivanje. Cvetanje kajsije odvija se rano u proleće i često protiče u nepovoljnim meteorološkim uslovima (niske temperature. posebno ako se Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Dragan Milatović. klijavost polena „in vitro”. Međutim. Poljoprivredni fakultet. Pored toga. Prunus armeniaca. Ispitivanja su obavljena u periodu od dve godine (2005–2006). UVOD Poznavanje funkcionalne sposobnosti polena je značajno kako sa aspekta genetike i oplemenjivanja voćaka. samobesplodnost je uobičajena kod sorti centralno azijske i iransko-kavkaske ekološko-geografske grupe. odnosno izbor odgovarajućih glavnih sorti i sorti oprašivača. pored kompatibilnosti sa osnovnim sortama i približnog vremena cvetanja i dobru klijavost polena. u novije vreme se sreću podaci o samobesplodnosti i kod većeg broja sorti kajsije evropske grupe (Szabó i Nyéki. jedan od najvažnijih faktora uspešnosti proizvodnje je pravilna sortna kompozicija zasada. 1996).. prilikom gajenja samobesplodnih sorti treba obratiti pažnju na izbor odgovarajućih oprašivača. Milatović i Nikolić. 15 i 20%). Za njeno uspešno izvođenje neophodno je poznavati biološke i fiziološke osobine roditeljskih partnera. Kod većine sorti najbolja klijavost je dobijena u rastvoru saharoze koncentracije 10%. sorte.

pa je i vitalnost polena utvrđena na ovaj način približna onoj na žigu tučka. Od metoda naklijavanja najčešće se koriste metoda viseće kapi i metoda sa upotrebom agara ili želatina. godina) u tri ponavljanja po potpuno slučajnom planu. Čačansko zlato. Metode naklijavanja polena smatraju se pouzdanijim i pogodnijim za procenu stepena vitalnosti polena. Cegledi orijaš. Mamaja. U svakom ponavljanju analizirano je najmanje 300 polenovih zrna..5 m. 1996. Čačanska pljosnata. Hindukuš. Radi sakupljanja polena uzimane su grančice sa cvetnim pupoljcima u fazi balona. Kostjuženskij. podrazumevaju upotrebu metoda naklijavanja ili bojenja polena. Ispitivanja in vitro. Segedi mamut. Podloga je džanarika. Kada su se antere raspukle. koncentracija saharoze.05 i 0. Dobijeni rezultati su obrađeni statistički metodom analize varijanse. Mađarska najbolja. Stela i Šantunska).7% agar-agara i saharoze u tri različite koncentracije (10. godina) u oglednom zasadu je primenjivana standardna agrotehnika. Ispitivanje funkcionalne sposobnosti polena može se vršiti in vivo i in vitro. a razmak sadnje 4.01. a pojedinačno testiranje izvršeno je LSD-testom za verovatnoće 0. MATERIJAL I METOD RADA Kao materijal za ispitivanje u ovom radu korišćen je polen od 23 sorte kajsije (Arzami aromatični. Stark erli orindž. Cegledi bibor. Roksana. U periodu ispitivanja (2005–2006. Ispitivane sorte nalaze se u kolekcionom zasadu Oglednog dobra „Radmilovac“ Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu. Kutije sa zasejanim polenom posmatrane su pod svetlosnim mikroskopom sa uvećanjem od 120 puta. San kastreze. Oranževokrasnij. radi prebrojavanja klijalih i neklijalih polenovih zrna. 15 i 20%). uzgojni oblik slobodan. 109 . Nektarina – kajsija. Posle inkubacije od 24 časa u petri kutije je dodavan 40% formaldehid radi sprečavanja daljeg rasta polenovih cevčica. Polen je smatran klijalim ako je dužina polenove cevčice bila veća od prečnika polenovog zrna. Takođe. Harkot.5 × 4. Erdős i sar.ima u vidu da su zabeležene i pojave interinkompatibilnosti između pojedinih sorti kajsije (Egea i Burgos. Ligeti orijaš. REZULTATI Podaci o klijavosti polena ispitivanih sorti kajsije u tri koncentracije saharoze i dve godine prikazani su u Tabeli 1. Grančice su zatim prenošene u laboratoriju gde su držane u teglama sa vodom na sobnoj temperaturi. Novosadska rana. Ogled je postavljen kao trofaktorijalan (sorta. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi klijavost polena kod 23 sorte kajsije i da se izdvoje sorte koje bi se na osnovu poznavanja ove osobine mogle koristiti kao oprašivači. ispitivanjem hranljivih podloga sa različitim koncentracijama saharoze odrediće se optimalne koncentracije za ispitivanje klijavosti polena kajsije. Kečkemetska ruža. Biljana. 1999). Stanley i Linskens (1974) smatraju da se metodama naklijavanja obezbeđuju uslovi za klijanje približno jednaki onim in vivo. Bolat i Pirlak (1999) su utvrdili da je klijavost polena kod sorti kajsije i trešnje bila veća kod primene metode klijanja na agaru u odnosu na metodu viseće kapi. polen je uziman sa finom četkicom i nanošen u petri kutije na predhodno pripremljene hranljive podloge koje su se sastojale od 0. NS-4.

6 53.79NZ – LSD0.6 59.96** 485.5 39.3 37.5 56.1 66.8 47.2 42.3 30.1 2006.6 52.2 41.8 32. Klijavost polena sorti kajsije (2005–2006. 2.7 52.5 54.5 65.5 55.2 54.6 60.9 55.0 54.6 67.8 47.3 52.6 48.6 53.4 38.6 65. Arzami aromatični Biljana Cegledi bibor Cegledi orijaš Čačansko zlato Čačanska pljosnata Harkot Hindukuš Kečkemetska ruža Kostjuženskij Ligeti orijaš Mamaja Mađarska najbolja Nektarina– kajsija Novosadska rana NS-4 Oranževokrasnij Roksana San kastreze Segedi mamut Stark erli orindž Stela Šantunska Prosečno – Average 2005.5 47. god.6 20% 31.3 39.2 54. 1.7 49.9 54.3 56.9 59.5 49.3 32. saharoze / Sucrose concentration (B) 2 1 Godina / Year (C) A×B 44 A×C 22 B×C 2 A×B×C 44 276 Greška / Error MS 377.2 57.7 41.01 11.6 62.1 15% 42.1 57.52 29984.1 31.6 61.56* 4.5 52.0 56.6 62.9 54.1 62.2 49.8 55.1 30.2 47. Na osnovu statističke analize utvrđeno je da su razlike između ispitivanih sorti bile veoma značajne (Tab.51** 1.0 47.3 50. Najmanju prosečnu klijavost je imala sorta Cegledi bibor (39.9 65.86 1.4 44.9 49.0 42.3 10% 65.1 22.3 68.4 Tab.7 61.0 64.4 37.5 51.3 49.1 20% 54. ** P<0. 10% 52.6 30.81** 0.3 49.9 39.4 63.4 46.64 – – – * P<0. god.2 34.5 55.2 38. Tab.3 51.7 53.80 9.0 56.6 21.3 31.8 55.1 62.0 66.8 39.1 53.11** 186.0 56.9 68.1 47. 10% 78.8 53.4 54. Nije značajno / Non significant 110 .6 30.1 74.2 53.8 58.5 50.9 52.2 44.7 45.7 50.0 47.6 48.4 69.81 2.4 22.2 36.8 30.1 48.95NZ 0.0 49.36 296.5 45.05 5.4 37.7 57.0 58.5 38.9 41.9 57.7 52.16 1.0 38.3 54. saharoze Sucrose concentr.7 42.3 53.7 62. a najveću sorta Oranževokrasnij (57.2 71.5 48.9 39.8 61.4 Proseci sorti Cultivar 20% means 42.0 42.8 41.1 39.8 58. Analysis of variance for pollen germination in apricot cultivars df Izvori variranja – Sources of variation 22 Sorta / Cultivar (A) Konc.6 63.1 45.2 46.3 63.3 59.1 54.1 60.3 62.0 41.3 35.2 49.3 67.4 54.2 26.7 45.9 31.0 42.3 41.46 2.4 51.3 60.7 55.9 75.9 68.6%).3 24.5 42.6 54.5 68.5 51.0 30.5 50.7 52.05.) Sorte Cultivars / Koncentr.4 61.9 61.9 77.3 56.9 51.4 35.87 58.1 49.9 59.13 96.0 51.5 71.2 40.7 58.8 47.0 51.6 41.9 48.3 43.5 31.3 49.4 50.6 59.1 68.7 56.7 56.4%.0 31.5 53.2 54.7 48.4 48.9 58.6 73.2 31.01.7 42.0 57.5 45.2 32.6 51.59 11546.2 40.6 52.31 – – – LSD0.1 53.7 41.8%).6 41.8 Prosečno Average 15% 56.3 57.4 36.0 37.95 7.0 64.3 28.Prosečna klijavost polena za sve sorte u dve godine i tri koncentracije saharoze je iznosila 50. Analiza varijanse za klijavost polena sorti kajsije Table 2.2 64.8 38.2 51. Pollen germination of apricot cultivars (2005–2006.1 40.7 55.4 36.2 57.9 30.80 48.0 54.5 57.5 15% 70.5 54.8 63.91 61.2 58.7 45.2 51.2 31.7 60.76 NZ F 6.7 26.) Table 1.1 56.7 41.01 6.2 49.0 69.0 42.2 56. god.2 46.5 63.52 8.6 79. 2).0 46.

Minimalna klijavost polena u periodu ispitivanja bila je kod sorte Cegledi bibor u 20% rastvoru saharoze u 2005. godini i iznosila je 21,2%. Maksimalna vrednost od 79,5% zabeležena je kod sorte Oranževokrasnij u 10% rastvoru saharoze u 2006. godini. Prosečno najveća klijavost polena (za sve sorte i obe godine ispitivanja) je bila u koncentraciji saharoze od 10% i iznosila je 57,8% (sa variranjem od 47,4% kod sorte Hindukuš do 67,7% kod sorte Oranževokrasnij). Prosečna klijavost u 15% rastvoru saharoze je bila 53,4% (variranje od 41,7% kod sorte Kostjuženskij do 63,7% kod sorte Oranževokrasnij). Najmanja klijavost je bila na hranljivoj podlozi sa koncentracijom saharoze od 20% i iznosila je u proseku 40,2% (variranje od 22,7% kod sorte Cegledi bibor do 49,2% kod sorte Kečkemetska ruža). Razlike između ispitivanih koncentracija saharoze bile su statistički veoma značajne. Klijavost polena je dosta varirala i po godinama ispitivanja. Prosečna klijavost (za sve sorte i sve tri koncentracije saharoze) u 2005. godini je bila 41,9%, a u 2006. godini 59,0%. Analizom varijanse utvrđena je statistički veoma značajna razlika između prosečnih vrednosti za ispitivane godine. Interakcija sorte i godine ispoljila je statistički veoma značajan uticaj na klijavost polena, dok je interakcija sorte i koncentracije imala značajan uticaj na navedenu osobinu. Za razliku od njih, interakcija koncentracije saharoze i godine, kao i trojna interakcija (sorta × koncentracija × godina) nisu pokazale statističku značajnost.

DISKUSIJA
Klijavost polena kod 23 sorte kajsije gajene u agroekološkim uslovima beogradskog voćarskog područja pokazala je veliku varijabilnost (21,2–79,5%). Forlani i Rotundo (1977) su kod 44 sorte kajsije dobili nešto veći interval variranja (8,63–86,78%). Đurić (1990) je kod 20 sorti kajsije u Vojvodini ustanovio variranje klijavosti polena u intervalu od 14,9–88,7%. Isti autor navodi da se prosečna klijavost za tri godine kretala od 21,2% kod sorte Cegledi bibor u 15% rastvoru saharoze do 68,5% kod sorte Ambrozija (kl. NS), takođe u istoj koncentraciji saharoze. Slabu klijavost polena (ispod 30%) u navedenom radu imale su sorte Cegledi bibor i Kostjuženskij. U našem istraživanju ove dve sorte takođe su imale najmanje vrednosti klijavosti polena od svih ispitivanih sorti. Rezultati našeg ispitivanja pokazali su da je prosečna klijavost polena za obe godine bila najveća u koncentraciji saharoze od 10%, zatim 15%, a najmanja u 20%. Upoređivanjem koncentracija od 10 i 15% može se zaključiti da je prosečna klijavost bila veća u koncentraciji saharoze od 10% u odnosu na 15% kod 20 sorti, a manja samo kod tri sorte (Mamaja, San kastreze i Stark erli orindž). Po godinama ispitivanja je slična situacija. Veća klijavost u koncentraciji od 15% u 2005. godini je bila kod šest sorti, a u 2006. godini kod četiri sorte. Koncentracija saharoze od 20% uslovila je najmanju klijavost polena, kako prosečno, tako i po godinama ispitivanja. Izuzetak su samo sorte Kečkemetska ruža i Ligeti orijaš u 2006. godini, kod kojih je klijavost bila veća u koncentraciji od 20% u odnosu na 15%. Forlani i Rotundo (1977) su od tri proučavane koncentracije saharoze (10, 15 i 20%) dobili najbolju klijavost u 20% rastvoru. Nasuprot njima, Mahanoglu i sar. (1995) su dobili najbolje rezultate u koncentracijama od 10 i 15%. Đurić (1990) je ispitivao dve koncentracije (10 i 15%) kod 20 sorti kajsije. Kod 15 sorti bolju klijavost je dobio u rastvoru koncentracije 15%, a kod pet sorti u 10% rastvoru. Slične rezultate su dobili i 111

Bolat i Pirlak (1999). U njihovom istraživanju kod četiri sorte kajsije klijavost je bila bolja u koncentraciji od 15%, a kod jedne sorte u koncentraciji od 10%. Navedeni autori ističu da veće koncentracije (20 i 25%) imaju inhibitorni efekat na klijavost polena. Na osnovu dobijenih rezultata može se uočiti velika varijabilnost klijavosti polena istih sorti po godinama ispitivanja. Znatno veća klijavost kod svih sorti je dobijena u drugoj godini istraživanja (2006). Ova varijabilnost se može objasniti uticajem faktora spoljašnje sredine u vreme i pred cvetanje kajsije. U 2005. godini cvetanje kajsije je počelo 4. aprila. Za ovu godinu je bilo karakteristično veoma hladno vreme u februaru i prvoj polovini marta, sa čestim temperaturama ispod –10°C. U vreme cvetanja (prva polovina aprila) su se smenjivali periodi relativno toplog i hladnog vremena sa pojavom jutarnjih mrazeva. Niske temperature u vreme mikrosporogeneze, kao i promenljive temperature u vreme cvetanja mogle su uticati na lošiju klijavost polena u ovoj godini. U 2006. godini cvetanje kajsije je počelo nešto ranije (30. marta), a temperaturni uslovi su bili povoljni i u granicama prosečnih višegodišnjih vrednosti, što se moglo odraziti na bolju klijavost polena u ovoj godini. Đurić (1990) takođe kao glavni razlog varijabilnosti klijavosti polena između godina navodi nestabilne temperature u fazi mikrosporogeneze i cvetanja kajsije. Hedhly i sar. (2004) ističu da temperatura ima veliki uticaj na klijavost polena. Povećanje temperature (od 10 do 30°C) utiče na smanjenje klijavosti polena, ali istovremeno ubrzava porast polenovih cevčica. Vachun (1981) navodi da je optimalna temperatura za klijanje polena kajsije oko 15°C, a na temperaturama iznad 25°C dolazi do smanjenja klijavosti. Egea i sar. (1992) su utvrdili da su adekvatne temperature za klijavost polena i rast polenovih cevčica između 10 i 20°C. Slično njima, Pirlak (2002) je utvrdio da su optimalne temperature između 15 i 20°C. Pored temperature, na klijavost polena imaju uticaj i drugi faktori spoljašnje sredine, kao što su relativna vlažnost vazduha i sastav atmosfere (Stanley i Linskens, 1974). Cerović i sar. (1999) su utvrdili i da neki fungicidi koji se koriste za tretiranje voćaka u fazi cvetanja protiv Monilinia laxa imaju negativan uticaj na klijavost polena, a Andersone i sar. (2002) su ustanovili da infekcija virusima može smanjiti klijavost polena trešnje do 30%.

ZAKLJUČAK
Klijavost polena ispitivanih sorti kajsije varirala je u intervalu 21,2–79,5%. Prosečno za obe godine ispitivanja najveću klijavost polena (57,6%) imala je sorta Oranževokrasnij, a najmanju klijavost polena (39,8%) sorta Cegledi bibor. Iako su razlike između ispitivanih sorti bile statistički veoma značajne, može se zaključiti da su sve sorte u proseku imale zadovoljavajuću klijavost polena, pa se kao takve mogu preporučiti kao potencijalni oprašivači. Međutim, treba imati u vidu da u pojedinim godinama faktori spoljašnje sredine (naročito temperatura) mogu uticati na značajno smanjenje klijavosti, što se može odraziti i na lošije oprašivanje. Ustanovljeno je da postoje veoma značajne razlike u klijavosti polena između ispitivanih koncentracija saharoze. Na osnovu dobijenih rezultata, za ispitivanje klijavosti polena kod kajsije mogu se preporučiti koncentracije saharoze od 10% i 15%.

112

LITERATURA
ANDERSONE, D., WUSTENBERGHS, H., COOK, N.C., KEULEMANS, J.: Effect of infection by viruses on vegetative and reproductive growth of sweet cherry on Damil and Inmil rootstocks. Hort. Sci. (Prague) 29 (3): 99–104 (2002). BOLAT, I., PIRLAK, L.: An investigation on pollen viability, germination and tube growth in some stone fruits. Tr. J. of Agriculture and Forestry 23: 383–388 (1999). BURGOS, L., EGEA, J., GUERRIERO, R., VITI, R., MONTELEONE, P., AUDERGON, J.M.: The self-compatibility trait of the main apricot cultivars and new selections from breeding programmes. J. Hort. Sci. 72: 147–154 (1997). CEROVIĆ, R., MILENKOVIĆ, S., NIKOLIĆ, M.: Uticaj fungicida na klijanje polena višnje in vitro. Jugoslovensko voćarstvo 33, 127–128: 157–163 (1999). ĐURIĆ, B.: Klijavost polena u nekih sorti kajsije u Vojvodini. Jugoslovensko voćarstvo 24, 91–92, 17–23 (1990). EGEA, J., BURGOS, L.: Detecting cross-incompatibility of three North American apricot cultivars and establishing the first incompatibility group in apricot. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 121: 1002– 1005 (1996). EGEA, J., BURGOS, L., ZOROA, N., EGEA, L.: Influence of temperature on the in vitro germination of pollen of apricot (Prunus armeniaca L.). J. Hort. Sci. 67: 247–250 (1992). ERDŐS, Z., SZABÓ, Z., NYÉKI, J.: Inter-incompatibility of self-incompatible apricots and their varietal properties. Int. J. Hort. Sci. 5: 79–81 (1999). FORLANI, M., ROTUNDO, A.: Biologia fiorale dell’ albicocco. 1° Studio sulla germinabilità del polline. Annali della Facolta di Scienze Agrarie della Università degli Studi di Napoli Portici 11: 70–79 (1977). HEDHLY, A., HORMAZA, J.I., HERRERO, M.: Effect of temperature on pollen tube kinetics and dynamics in sweet cherry, Prunus avium (Rosaceae). American Journal of Botany 91 (4): 558–564 (2004). LAYNE, R.E.C., BAILEY, C.H., HOUGH, L.F.: Apricots. In: Janick, J., Moore, J.N. (Eds.), Fruit Breeding, Volume I: Tree and tropical fruits. John Wiley & Sons, Inc., New York, pp. 79–111 (1996). MAHANOGLU, G., ETI, S., KASKA, N.: Correlations between pollen quality, pollen production and pollen tube growth of some early ripening apricot cultivars. Acta Hort. 384: 391–396 (1995). MILATOVIĆ, D., NIKOLIĆ, D.: Analysis of self- (in) compatibility in apricot cultivars using fluorescence microscopy. J. Hort. Sci. Biotechn. 82: 170–174 (2007). PIRLAK, L.: The effects of temperature on pollen germination and pollen tube growth of apricot and sweet cherry. Gartenbauwissenschaft 67 (2): 61–64 (2002). STANLEY, R.G., LINSKENS, H.F.: Pollen: biology, biochemistry, management. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, New York (1974). SZABÓ, Z., NYÉKI, J.: Blossoming, fructification and combination of apricot varieties. Acta Hort. 293: 295–302 (1991). VACHUN, Z.: Etude de quelques proprietes morphologiques et physiologiques du pollen d’abricotier, germination et croissance des tubes polliniques a basses temperatures. Acta Hort. 85: 387–418 (1981).

113

POLLEN GERMINATION IN APRICOT CULTIVARS (Prunus armeniaca L.)
DRAGAN MILATOVIĆ, DRAGAN NIKOLIĆ

Summary In 23 apricot cultivars pollen germination in vitro using the method of germination on the medium with agar and sucrose solution of three different concentrations (10, 15 and 20%) were studied. Studies were done during two-year period (2005–2006). Pollen germination of studied cultivars ranged from 21.2 to 79.5%. Differences between cultivars, sucrose concentrations and years were statisticaly very significant. In majority of cultivars the best germination was achieved in sucrose concentration of 10%. Key words: apricot, Prunus armeniaca, cultivars, pollen germination in vitro.

114

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 115–121, NOVI SAD

RODNI POTENCIJAL BRESKVE I NEKTARINE U GUSTOJ SADNJI
GORDAN ZEC1 IZVOD: Na oglednom polju IRC PKB Agroekonomik podignut je zasad breskve i nektarine u sistemu guste sadnje (3,5 × 1 m). Kao oblik gajenja u standardnom ogledu je zastupljena kotlasta kruna sa rastojanjem 4 × 4 m, dok je u gustoj sadnji zastupljena kosa kordunica. U uporednom ogledu su zastupljene sorte breskve Autumn Glo, Early O Henry i Sunprince i nektarine Max 7 i Vinčanka. Ispitivanja su obuhvatila broj rodnih grančica, cvetova i plodova po stablu, zametanje plodova i rodni potencijal. Sve ispitivane sorte breskve i nektarine u gustoj sadnji karakteriše visok rodni potencijal i rano stupanje u punu rodnost. Ključne reči: breskva, nektarina, gusta sadnja, rodni potencijal

UVOD
Breskva se po obimu proizvodnje u Srbiji nalazi na šestom mestu. Naša zemlja u svetskim razmerama spada u male proizvođače, ali se breskva kod nas smatra privredno značajnom vrstom. Kod nas se breskva najčešće gaji u obliku kotlaste krune i nepravilne palmete sa kosim granama sa razmakom sadnje 4 × 5 m i 4 × 3 m (Ninkovski, 1988). Pri podizanju novih zasada postavlja se nekoliko osnovnih pitanja: izbor sorte, izbor podloge i oblika krune koji u datim uslovima omogućavaju što bolje proizvodne a time i ekonomske rezultate (Gvozdenović, 1996). Veličković i Radivojević (1998) takođe navode da su osnovni preduslovi za postizanje visokih prinosa breskve izbor savremenih sistema gajenja, sorti, podloga, odgovarajuća agrotehnika, povoljni klimatsko-edafski uslovi. Danas se u proizvodnji breskve nalazi znatno veći broj sorti nego kod jabuke i kruške (Ognjanov, 2004). Veliki izbor sorti daje mogućnost ispitivanja gajenja pojedinih sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji. Gajenje breskve u gustom sklopu bi omogućilo olakšano, jeftinije i kvalitetnije izvođenje više operacija (rezidba, proreda, berba). Ispitivanjem gajenja breskve u gustoj sadnji u svetu bavili su se Erez (1980), Fideghelli i Grassi (1996). Kod nas je do sad ispitivanju gajenja breskve u gustoj sadnji poklonjeno malo pažnje.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Gordan Zec, istraživač-saradnik. Institut PKB Agroekonomik, Industrijsko naselje b.b. Padinska Skela.

115

Cilj istraživanja je uporedno ispitivanje rodnog potencijala nekih sorti breskve i nektarine u gustoj i standardnoj sadnji u uslovima Pančevačkog rita.

MATERIJAL I METOD RADA
Ispitivanja su obavljena u proizvodno – eksperimentalnom zasadu IRC PKB Agroekonomik u Padinskoj Skeli. Voćnjak je podignut 2004. godine sadnjom i okuliranjem podloge (vinogradska breskva) na stalnom mestu na površini od 1 ha. Tip zemljišta na kome je zasad podignut je ritska crnica sa visokim sadržajem gline. U gustoj sadnji je zastupljeno rastojanje 3,5 × 1 m, dok je standardna sadnja obavljena na rastojanju 4 × 4 m uz izbor kotlaste krune kao oblika gajenja. Standardni deo ogleda je podignut sadnjom sadnica. U zasadu sa gustim sklopom, breskva i nektarina se gaje u obliku kose kordunice. Radi formiranja krune u karakterističnom obliku, obavljeno je višekratno povijanje vođice pod uglom od 60 stepeni u odnosu na površinu zemljišta. Zelena rezidba je primenjena u toku formiranja i u okviru redovne agrotehnike, kao neizostavna mera smanjenja bujnosti. U zasadu je zastupljeno više sorti breskve (Autumn Glo, Sunprince, Early o Henry) i nektarine (Max 7, Morsiani i klon Stark RedGold-a „Vinčanka”). Merenja ispitivanih parametara su obavljena u prvoj i drugoj godini rodnosti zasada (2006. i 2007. god.). Obavljeno je prebrojavanje rodnih grančica, cvetova i zametnutih plodova radi dobijanja % zametanja plodova. U toku prve godine rodnosti ispitivanja su obavljena na prevremenim grančicama u gustoj sadnji i mešovitim grančicama u standardnoj sadnji. U drugoj godini cvetovi su prebrojavani na mešovitim grančicama u standardnoj i gustoj sadnji (slamaste rodne grančice su uklonjene rezidbom). Zametnuti plodovi su prebrojavani mesec dana posle oplodnje. Proređivanje plodova breskve i nektarine je neophodna agrotehnička mera. Rod se projektuje na osnovu načina gajenja, sortnih karakteristika, starosti zasada i drugih parametara i potom određuje intezitet prorede. Na osnovu prosečne mase plodova i optimalne opterećenosti stabala pojedinih sorti posle prorede plodova dobijena je i prosečna potencijalna rodnost zasada.

REZULTATI I DISKUSIJA
Parametri koji se prate na standardnim stablima koja se gaje u obliku kotlaste krune sa razmakom 4 × 4 m, su prikazani u tabeli 1. Sorte u gustoj sadnji su u prethodnim ispitivanjima (Zec i Čolić, 2007), ispoljile različitu bujnost. Rezidbom je ostavljen optimalan broj grančica u zavisnosti od bujnosti i razvijenosti stabla. Stabla sorte koja je najbujnija (Max 7) imaju najveći broj rodnih grančica (u 2006. god. 25, u 2007. god. 38). Broj cvetova i broj zametnutih plodova bio je najveći kod sorti Max 7 i Autumn Glo, a najmanji kod sorti Early O Henry i Sunprince. Procenat zametanja plodova se u 2006 god. kretao od 28% (Max 7) do 43% (Vinčanka). Uslovi za oplodnju u 2007. godini bili su optimalni, što je uticalo na odlično zametanje plodova (61% – Sunprince, 78% – Vinčanka). U obe godine ispitivanja stabla svih sorata u ogledu su morala da se proređuju da bi plodovi bili optimalne krupnoće.

116

rodnost Potencijalna grančica po stablu po stablu plodova po stablu rodnost po ha Number of cropNumber of Number of fruits (%) (kg) (kg) ping branches flowers per tree per tree Fruits bearing Cropping poten.687 6.437 9.125 4.250 8.187 10.1 14. Cropping potential of examined peach and nectarine cultivars in standard planting system Sorta Cultivar Godina Year Broj rodnih Broj cvetova Broj plodova Zametanje Poten.4 7.1 5.625 4.2 6.3 5.8 14. Rodni potencijal ispitivanih sorti breskve i nektarine u standardnoj sadnji Table 1.Cropping potential per tree tial per ha 22 34 24 36 24 35 21 34 25 38 406 301 276 77 210 164 196 84 203 123 61 43 78 28 74 136 39 29 171 113 66 138 41 30 341 251 74 16.812 3.9 10.5 281 79 28 8.5 12.2 6.500 4.Tabela 1.062 7.062 Autumn Glo 2006 2007 Early O Henry 2006 2007 Sunprince 2006 2007 Vinčanka 2006 2007 Max 7 2006 2007 117 .

Rodni potencijal ispitivanih sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji Table 2.060 10.9 4.6 4.515 13.255 26.6 3.360 12.260 22.1 15.680 27.8 4.3 16.6 24.6 9.3 22.Cropping potential of examined peach and nectarine cultivars in dense planting system Sorta Cultivar Godina Year Broj rodnih Broj cvetova Broj plodova Zametanje Poten.6 7. rodnost Potencijalna grančica po stablu po stablu plodova po stablu rodnost po ha Number of cropNumber of Number of fruits (%) (kg) (kg) ping branches flowers per tree per tree Fruits bearing Cropping poten.3 9.245 33.8 9.930 12.5 19.Cropping potential per tree tial per ha Autumn Glo Early O Henry Sunprince Vinčanka Max 7 Morsiani 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 .5 17.540 27.118 15.5 21.645 Tabela 2.7 15.3 4.110 27.6 23.7 16.7 11.6 24.505 13.7 170 271 136 172 119 163 162 245 203 306 132 178 54 195 40 106 34 98 58 154 81 229 51 121 32 72 30 62 29 59 36 63 40 75 39 68 5.4 9.5 24.

16.9 kg a u drugoj 10. Procenat zametanja plodova se u 2006. Breskva Early O Henry – kotlasta kruna u četvrtoj godini gajenja Picture 1. Broj cvetova i broj zametnutih plodova bio je takođe najveći kod sorte Max 7. koje imaju cvetove raspoređene celom dužinom rodne grančice. Kao u standardnoj sadnji i u gustom zasadu stabla sorte nektarine Max 7 su bila najbujnija.4 kg. kretao od 29% (Sunprince) do 40% (Max 7).Potencijalna rodnost je projektovana na osnovu razvijenosti stabla i karakteristika sorte. dok je u 2007. a najmanji kod breskve Early O Henry. Peach cv Early O Henry – open vase (fourth year) Najveći broj cvetova i zametnutih plodova je imala nektarina Max 7. god.6). Najveću potencijalnu rodnost je imala breskva Autumn Glo i to u 2006 god. –24. najveći procenat zametanja plodova zabeležen takodje kod nektarine Max 7. Najmanju potencijalnu rodnost po stablu (tabela 1) i po hektaru je imala nektarina Vinčanka i ona je iznosila (po stablu) u prvoj godini rodnosti 5. god. 8.125 kg /ha. Na osnovu projektovane rodnosti izvršeno je proređivanje.7).5) kao i breskva Autumn Glo (15.3 kg po stablu ili 5.2 kg po stablu ili 10. Slika 1. –19. Rezultati zametanja plodova potvđuju navode Šoškića (1991) da zametanje plodova kod breskve zavisi od vremenskih prilika i sorte i kreće se od 31% do 82%. 119 . Najmanji broj cvetova i zametnutih plodova imale su breskve Early O Henry i Sunprince u obe godine ispitivanja.6 i 2007. Pomenute sorte formiraju cvetne pupoljke u gornjoj trećini rodnih grančica (slika 1) za razliku od ostalih ispitivanih sorti breskve i nektarine. Najmanji broj grančica po stablu su imale nektarine Vinčanka (15.3) i Morsiani 51 (15. pa je rezidbom ostavljen i najveći broj rodnih grančica u obe godine ispitivanja (2006. god.187 kg/ha i u 2007. Rezultati ispitivanja sorti nektarine i breskve u gustoj sadnji dati su u tabeli 2.

a u drugoj 33 t/ha.5 x 1 m.Najmanju potencijalnu rodnost u zasadu guste sadnje imala je sorta Early O Henry. 120 . Breskva Autumn Glo u gustoj sadnji (kosa kordunica) Picture 2.2 t/ha. Slika 2.5 × 1 m) u poređenju sa standardnom sadnjom (4 × 4 m). Peach cv Autumn Glo in dense planting system (sloping cordon) ZAKLJUČAK Sve ispitivane sorte breskve i nektarine u gustoj sadnji su ispoljile rodni potencijal koji obezbeđuje punu rodnost u drugoj godini rodnosti ili četvrtoj godini gajenja u poređenju sa kontrolnim ogledom čiji je prinos u četvrtoj godini gajenja bio duplo manji. Sve ispitivane sorte u uporednom ogledu su imale od 150% do 200% veću potencijalnu rodnost u gustoj sadnji (3. dok breskva Autumn Glo (slika 2) ima najveću potencijalnu rodnost i to u prvoj godini 16. Ispitivane sorte su ispoljile razlike na osnovu kojih se mogu dati sledeće preporuke: Sorte breskve Early O Henry i Sunprince koje diferenciraju cvetne pupoljke u gornjoj trećini rodnih grančica su imale manji rodni potencijal. Obzirom da bi sorte sa takvim rodnim grančicama u daljem gajenju u gustoj sadnji ispoljavale premeštanje roda na periferiju krune ne mogu se preporučiti za gajenje u gustom sklopu. dobrog zametanja plodova i visokog rodnog potencijala se ne može preporučiti za gajenje u gustom sklopu na rastojanju 3. Sorta nektarine Max 7 i pored velikog broja cvetova. četvrtoj godini gajenja. Furukava (1997) navodi da je produktivnost u zasadu breskve sa 2500 stabala /ha bila veća od zasada sa 1250/ha svake godine u periodu 1992–1996. zbog izražene bujnosti. u drugoj godini rodnosti tj.

2. 308–324 (1991). and in dense system – sloping cordon. G. I. 3.: Savremeni trendovi u proizvodnji breskve u Evropi sa osvrtom na situaciju u našoj zemlji.: Tradicionalni i savremeni sistemi proizvodnje breskve u Jugoslaviji. dense planting system. ŠOŠKIĆ.: Voćarstvo. Acta Horticulturae. A.: Breskva i nektarina. F. Zbornik naučnih radova. VELIČKOVIĆ.. Zbornik naučnih radova. CROPPING POTENTIAL OF PEACH AND NECTARINE UNDER DENSE PLANTING SYSTEM GORDAN ZEC Summary On the trial field of the IRC PKB Agroekonomik peach and nectarine orchard in the dense planting system (3.. All of examined cultivars in dense planting system have as characteristic high cropping potential and early entering into full bearing. 19–24 (2004). bearing of fruits and cropping potential were objects of examination. 165–169 (1988) OGNJANOV. Number of cropping branches. 4. Sorta breskve Autumn Glo i nektarine Morsiani 51 su ispoljile visok rodni potencijal i pogodnost za gajenje u gustom sklopu. Training systems are: in the standard system (4 × 4 m) – open vase. 159–163 (1996).5 × 1 m neophodno je nastaviti sa ispitivanjem u postojećem ogledu. GRASSI.: Izbor oblika krune za podizanje savremenih zasada breskve. flowers and fruits per tree. Zbornik naučnih radova. ZEC.5 × 1 m) was planted. nectarine. Acta horticulturae. V. RADIVOJEVIĆ. Nauka. M. FURUKAVA. ali je zbog male bujnosti i dobrog rodnog potencijala po stablu vrlo pogodna za gajenje u gustom sklopu. S.Nektarina Vinčanka je u gajenju na standardnom rastojanju 4 × 4 m ispoljila slabu potencijalnu rodnost po hektaru. K. Nolit. GVOZDENOVIĆ. NINKOVSKI. ČOLIĆ.: Fresh market peach meadow orchard: the mechanized and the intensive high – yield systems. FIDEGHELLI. Acta Horticulture.. Early O Henry and Sunprince and nectarines Max 7 and Vinčanka (clone of Stark Red Gold) were planted.: Peach and nectarine medow orchard in temperate climates. 10.: Morfološke osobine stabla sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji. Zbornik I savetovanja Inovacije u voćarstvu i vinogradarstvu. M. Beograd. D. LITERATURA EREZ. 615-620 (1997). cropping potential 121 . 13–18 (1996). 114 (1980). Da bi se navedeni genotipovi mogli sa sigurnošću preporučiti za gajenje na rastojanju 3. D. 9–19 (1998). Beograd. Key words: peach. 73 (2007). 465.: Productivity and tree growth in high density peach orchard. Y. 374. 2. In the parallel trial peach cultivars Autumn Glo.

Najnoviji statistički podaci govore da je 2006. Ključne riječi: Breskva. glavni razlozi ovakvog stanja. godini na 277. čiji su plodovi iz godine u godinu sve traženiji. tako i na individualnom sektoru.74 t/ha što je uslovila različita starost zasada breskve. 122 . zrenje. UVOD Proizvodnja breskve u Crnoj Gori skoncentrisana je u srednjem dijelu Republike. više od 80% zasada ove voćne kulture podignuto je u Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici. Ispitivane su fenofaze cvjetanja.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 1997). Pored breskve u ovom rejonu treba intezivirati proizvodnju nektarine.850. 122–129. viši naučni saradnik. Biotehnički institut.11 t/ha do 26. aromatičniji..1 IZVOD: U radu su prikazani rezultati trogodišnjih ispitivanja osnovnih bioloških ososbina 23 novointrodukovane sorte breskve različitog vremena zrenja. Podgorica. zastareo sortiment. kratak vijek trajanja breskve. Breskva kao najznačajnija voćna kultura u Rejonu Podgorice ima niz prednosti u odnosu na plodove proizvedene u rejonima sa kontinentalnom klimom. sorta. bolje obojeni i bogatiji su hranljivim materijama (Prenkić i sar. Međutim. godine ukupan broj stabala breskve bio 208. ODALOVIĆ A. proizvodni kapaciteti su smanjeni u poslednjoj deceniji (Prenkić i sar.536 stabala u 1995.. Plodovi su ukusniji. po nama su sledeći: povraćaj zemlje bivšim vlasnicima (posebno u okolini Podgorice). 2002).. NOVI SAD PROUČAVANJE OSNOVNIH KARAKTERISTIKA NOVIH SORTI BRESKVE U SREDNJEM DIJELU CRNE GORE PRENKIĆ R. prinos. sazrijevanja plodova i prinos. godini. U periodu ispitivanja prosječna vrijednost rodnosti se kretala od 1. kako na bivšem društvenom. Proizvodnja breskve u Crnoj Gori doživjela je pravu ekspanziju sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog vijeka. 6 (2007) STR. loš kvalitet sadnog materijala. naučni saradnik. Plodovi iste sorte sazrijevaju znatno ranije (15–20 dana). Ukupan broj stabala breskve se smanjuje sa 307. dr Aleksandar Odalović. posebno u jeku turističke sezone. cvetanje. Novih intenzivnih zasada breskve na ovim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Ranko Prenkić. 56. Fenofaza cvjetanja je bila dosta ujednačena dok je fenofaza zrenja varirala u godinama istraživanja.230 u 2000.

Rita Star. jer su karakteristične tačke maksimuma i minimuma smještene u centralnim ljetnjim mjesecima (jul–avgust). kojem treba da preovladavaju kvalitetnije rane i sorte srednje epohe zrenja obzirom na zahtjev tržišta i specifične ekološke uslove. Osavremenjavnje breskvarske proizvodnje uslovljeno je i uvođenjem novih. godine podignute su dvije sorte nektarine. (1983) i Brazanti (1985) u više rejona Italije. Proučavanje novih sorti breskve vršili smo radi izmjene strukture sortimenta. Godišnji tok temperatura vazduha u ovom rejonu nosi obeležja pripadnosti umjerenim geografskim širinama. Venus i Maria Aurelia. Springcrest. U jesen 2003. Royal Glory. Early May Crest. Royal Gem. Maria Marta. Sorte nektarine i breskve. novembar) bila je 21. Razmak sadnje je 4. godine. Temperatura je značajan činilac koji utiče na rastenje breskve. Srednja vegetaciona temperatura u periodu ispitivanja (01.5°C. godine. Prinos ispitivanih sorti utvrđen je mjerenjem mase svih plodova po hektaru. veća za 0. 123 . Uzgojni oblik kod sorti breskve koje su podignute 1998.0 m. Srednja godišnja temperatura vazduha za period od 10 godina (1990–2000) je iznosila 15. May Crest. Rome Star i Morsiani. mart – 30. May Grand. Andrijana. Big Top i Redhaven. White Crest. i 2003. podignut je 1993. Early Crest. Caldesi 2000. godine. Podloga za sve ispitivane sorte je vinogradarska breskva.prostorima je malo. a zime vlažnije. Silver Room. podignut je 1998.0 × 2.3°C od destogodišnjeg prosjeka. postavlja ozbiljan zadatak izbora najboljih sorti kako za određeni period zrenja. U Ogledno-proizvodnom zasadu sve breskve su grupisane po vremenu zrijenja. Agroekološki uslovi Podgoricu karakteriše mediteranska klima modifikovana uticajem obodnih visokih planina za razliku od užeg primorskog pojasa.7°C. U periodu istraživanja ona je bila 15. omogućili su izbor i preporuku najpogodnijih sorti za različite agroekološke uslove te zemlje (Ninkovski. Elegant Lady. ovdje su ljeta toplija i suvlja. kvalitetnijih sorti. Submediteranskog područja Crne Gore.111 stabala/ha) sa 9 m2 hranidbenog prostora. Poznato je da brza dinamika stvaranja novih sorti breskve raznih epoha zrenja. Qwin Crest. njenu rodnost kao i na kvalitet samih plodova. 1988). tako i za različite agroekološke uslove.2°C. Razmak sadnje je 4.5 m. Početak cvjetanja registrovan je datumom kada su primijećeni prvi otvoreni cvjetovi u pojedinih sorti breskve.5 × 2. godine je vitko vreteno (Fusseto). Springbelle. Rezultate detaljnih proučavanja velikog broja novih sorti koje su objavili Fideghelli et al. White Lady. Najveći broj novointrodukovanih sorti breskve. godine je modifikovana palmeta. glavni razlog su nedostatak finansijskih sredstava i podsticajne mjere koje su u zadnje dvije decenije skoro sasvim izostale. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena u Ogledno-proizvodnom zasadu DD „Plantaže“ na Ćemovskom polju u Podgorici u periodu 2004–2006. a kod sorti koje su podignute 1993. odnosno zimskim mjesecima (januar-februar). (1. (1000 stabala/ha) sa 10 m2 hranidbenog prostora. a kraj cvjetanja označen je datumom otpadanja kruničnih listića.

). Stanje agroekoloških uslova na ispitivanom lokalitetu.) i Maria Aurelia (13. Nažalost raspored ovih padavina je nepovoljan.06. tako da se njihov deficit javlja u periodu jun–avgust.).03.) i sorte White Lady i Maria Marta (14. 1984). kamenito-šljunkovitim naslagama. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Fenofaza cvjetanja u ispitivanih sorti breskve bila je dosta ujednačena u godinama istraživanja. a srednja godišnja temperatura u periodu istraživanja za Podgoricu je 15. formirano na moćnim fluvioglacijalnim. Qwin Crest. Treba istaći da pojedinih godina na lokalitetima izloženim češćim poznim proljećnim mrazevima i dan-dva ranije cvjetanje može imati vrlo teške posledice. kao što je to slučaj kod drugih voćnih vrsta (Baldini i Scaramuzzi. 2. karakteriše specifičnost mediteranske klime. (tab. posebno sredinom vegetacije.) konstatovali smo da ne postoji korelacija između vremena cvjetanja i vremena zrijenja kod različitih ispitivanih sorti breskve.Padavine uz temperaturne uslove imaju svakako najveći značaj za intenzivno i rentabilno gajenje breskve. Oni su svoja istraživanja obavljali u rejonima sa nižom godišnjom temperaturom. Uticaj agroekoloških uslova u ispitivanom rejonu doprinijelo je da su sve ispitivane sorte svrstane u grupu rano do srednje cvjetnih sorti (Bellini et al.). cementno smeđe. načina rezidbe i bujnosti (Bulatović. kao i kasnije cvjetanje sorte Redhaven i Rome Star (15. Venus (09. Prosječna vegetaciona suma padavina za period istraživanja je bila svega 154.08. a minimalne u julu i avgustu. u zasadu breskve..). Značajno je napomenuti i rano cvjetanje sorti Springcrest (08. Maksimalne količine padavina su u dva poslednja mjeseca u godini (XI–XII). Early May Crest (03. dok je suma godišnjih padavina izuzetno visoka (iznad 1500 mm/m2 vodenog taloga).06. 2. dok je kapilarni uspon vode vrlo mali. što se negativno odražava na proces rasta i plodonošenja breskve. Energija cvjetanja kod proučavanih sorti breskve kretala se u intervalu od (9 dana) kod sorte Rome Star do (17 dana) kod sorte Qwin Crest. Najraniji početak cvjetanja u prosjeku je imala sorta Rita Star (06.03. Sve ispitivane sorte prema međunarodnom deskriptoru IBPGR. Fenofaza zrijenja u ispitivanih sorti breskve pokazuje da su za berbu prosječno najranije pristigle sorte Early Crest (02. a najkasniji završetak sorte Redhaven. 1 i tab. u prvom redu temperature i padavine uticale su na vrijeme cvjetanja proučavanih sorti. osrednje dubine.08.03. Royal Gem i Big Top (09. ali uglavnom slabo korisna jer je zemljište skeletno.03. 1). Trajanje fenofaze cvjetanja ispitivanih sorti breskve u rejonu Podgorice je zabilježeno 3–5 dana duže u odnosu na ispitivanja Bulatovića i Mratinić (1996). 1982). 1992). malog vodenog kapaciteta tako da sva voda od padavina ponire i ispira hraniva u dublje slojeve.).). Podgorički rejon. i Maria Aurelia (27. klimatskih i orografskih činilaca kao i od starosti sorte.7 mm/m2.). Rome Star. Prema navodima Ognjanova (1991) neophodno je da temprature od 1. 124 . svrstane su u grupu od veoma ranih pa do kasnih sorti. Vrijeme zrijenja breskve je varirao u trogodišnjem periodu ispitivanja.08.). a najkasnije sorte Morsiani (04. Fenofaza cvjetanja najviše zavisi od bioloških. što se potvrdilo i u našim istraživanjima.). Analizirajući (tab.5°C.06.) i Qwin Crest (05.03. Zemljište je skeletoidno. marta budu ravne ili veće od 8°C u periodu 14–15 dana da bi otpočela fenofaza cvjetanja.03. vrste podloge. kada su padavine u pitanju. (tab. Zato uspješnog i intenzivnog gajenja breskve u rejonu Podgorice nema bez navodnjavanja.).

20.03. Redhaven 17.03.03. Venus 23. Silver Room 12.03. 09. 22.03.03.03.03. White Lady 18. 09.03. Royal Glory 14.03. May Grand 15. 22. Early Crest 2. White Crest 5. 10. 10. Elegant Lady 20. 27.03. 14. 21. 11. 24.03. Morsiani 22. 13.03.03. 16.03.03. 18.03. Vrijeme cvjetanja sorti breskve (2004–2006) Table 1.03. The time of flowering of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1. 125 . 24. Maria Aurelia Početak cvjet. 19. Springcrest 7.03. 13.03. 06. Springbelle 8.03.03.03.03. 19.03. 19. 21.03. Caldesi 2000 10.03. 14. 11. 16.03.03.03. 22. 19.03. 22. 11.03.03.03. 15.03.03. 16. 12.03.03.03. 11. Rita Star 11. 17. 20. 19. 23. Tab. Big Top 16.03.03.03. 10.03. 16. May Crest 6.03.03. 1.03.03. Kraj cvjetanja Energija cvjetanja The end of Duration flowering 23. 10. Rome Star 21. 15.03.Nicotra et al. 16. 13.03.03. 27.03. 23.03. 16. 20. 26. 27.03. 13.03. 20. Maria Marta 19.03. 08.03.03.03.03. 16.03.03. 15. 26. Early May Crest 3.03. 15. 20. 26.03. (1994) i Forgle i Scorza (1982) navode da su veće amplitude u vremenu zrijenja zabilježene kod sorti ranije epohe zrijenja nego kod sorti srednje kasne i kasne epohe zrijenja u različitim agroekološkim uslovima. 17. Qwin Crest 4. Royal Gem 13. 09.03. 23.03.03.03. Andrijana 9. 14.03. 10. 26.03. Puno cvjetanje Flowering onset Full blom 11. 12 13 17 13 13 12 12 11 12 10 11 11 12 11 11 12 13 12 11 9 13 13 15 17. 19. 26.

06.06. 12.05. 2.06. 29. 09.06.06.06.06.07.08. Maria Marta (26.06. 23.08. Vrijeme zrenja kod većine ispitivanih sorti breskve u velikoj mjeri se poklapaju sa istraživanjima.08. 03. 126 . 03. Morsiani 22. 21.07. 03.07. Elegant Lady 20. 19. May Grand 15. 01.06. Silver Room 12. Redhaven 17.07.07. 28. 19.06. 11.06. 29. 21. 08.06. 06. Qwin Crest 4. 06. Iz dobijenih rezultata. 27. 29. 15.06.55 t/ha).06. 05. 20.06. Najslabiji prinos imale su sorte Venus (1. 23. Royal Gem 13. 15.06.). 15. 27. Andrijana 9. 21. Early May Crest 3. 09. 29. Najveći prinos su imale sorte Royal Glory (26. 27. 12. 05.08. 20. Maria Aurelia Zrenje –Ripening 2004.93 t/ha). 04.06.07. Big Top 16. (tab. Maria Marta 19.07.06. 18. 25. Rita Star (20.07. Rome Star 21. 10.06.06. 22.06. jula.07.05.06.06. 13.06. 18.06.22 t/ha).06. 3. 20.06.00 t/ha) i Andriana (16.05 t/ha).08.06. Springbelle 8.06.08. 10. 04. 26.74 t/ha). 09. 25.08.06. 13. dok su Mediteranski uslovi u rejonu Podgorice uslovili za oko dvije do tri nedelje raniji početak fenofaze zrijenja kod standardne sorte Redhaven.07. 17. 26.06. 18.06. 30. 2006.07.06.06. 18. 27. 27.06.14 t/ha) i May Grand (7.07. 21. 24. White Lady 18.07.07.07. 16. Caldesi 2000 10. The time of ripening of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1. 16.06. 19.18 t/ha).08. 05.47 t/ha). White Crest 5. 01. 30.Tab.07. 15.06.11 t/ha) i Maria Aurelia (2. 16.06.20 t/ ha) i Elegant Lady (19. 06.06. 09. (0) –33 –32 –30 –25 –23 –20 –18 –17 –16 –12 –10 –9 –9 –8 –1 0 +10 +11 +13 +15 +30 +35 +39 Prema Gvozdenoviću (1997) sorta Redhaven u Kontinentalnim uslovima Vojvodine sazrijeva u intervalu od 20–30. Odalovića (2002).06. vidi se da je nejednak prinos plodova breskve po hektaru. 1983).06. 14.06. 20.06.06. May Crest 6. Venus 23. 20. 10. Pored navedenih sorti visok prinos je zabilježen i u sorte Springbelle (18.06. 14. 15. 04.06. Rita Star 11. 12.06. 18.07. 02.06. 25. 26.06.08. 11.06.06.06. 14.06.07.06. kao i sorte White Crest (4. 16. Royal Glory 14. 13.06.06. Vrijeme zrenja sorti breskve (2004–2006) Table 2.07. 18. Qwin Crest (6. Takođe ista pojava je konstatovana i kod sorte Springcrest u okolini Bolonje (Bassi i Intrieri. Early Crest 2. X 02. 07. 20. 02. – – 2005.08. Springcrest 7.07. 18.06. 19.07.

May Grand imale su konstantno nisku rodnost što nije posledica uslova spoljne sredine.44 Prosječni prinos – Average yield t/ha 13.23 14.92 9.13 25.47 9.30 12.59 9. White Crest 5.55 26.18 6.97 27.80 13.93 10.18 13.22 13.80 – – 2005. t/ha 16. već se prinos neznatno povećavao ili smanjivao u zavisnosti od godine istraživanja.47 9.74 7.74 7.22 13.80 13.20 13.07 15.05 kg/stablu 13. May Crest 6.80 1. Andrijana 9.76 10. Morsiani 22. Značajno je navesti i pojedine novointrodukovane sorte.93 15.67 13. već su drugi biološko-fiziološki faktori uticali na ovu pojavu. Qwin Crest 4. Elegant Lady 20.73 12.26 18.20 13.40 15.18 12.35 5. Redhaven 17.73 15. The cropping of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1.19 20.60 6.55 14.05 Prinos ispitivanih sorti breskve znatno je varirao po sortama što ukazuje na njihovu različitu rodnost prouzrokovanu nejednakom genetskom osnovom kao i različitim uticajem agroekoloških uslova..64 12. Royal Glory 14.50 21. Big Top 16.12 13. Međutim.20 13.76 10.60 6. Early May Crest 3. White Crest.20 13. godini. Rita Star i Elegant Lady 127 .96 8.67 16.98 0. Maria Aurelia 2004. S obzirom da su novostvorene sorte u periodu pune rodnosti ipak je njihov prinos bio niži od istraživanja (Nicotra et al.55 26.82 8. t/ha 13.55 19.82 26.80 13. Royal Glory.43 7.55 19.85 11.49 18.75 15.24 26. t/ha 10.70 2006.18 6.13 3.63 18. 1994. Caldesi 2000 10.38 8.55 15. Novointrodukovane sorte Venus i Maria Aurelia su u periodu početne rodnosti tako da se njihov prinos povećavao u 2005. pojedine novostvorene sorte. 3.32 3.93 15.14 4.59 12.90 12. što je i karakteristično za njihov početni ontogenetski stadijum. Medin.14 5.Tab.74 7.01 16.93 11.14 4.03 29. May Grand 15. Early Crest 2.78 12.19 14.24 17.18 13.00 16. i 2006. 1998). Rita Star 11. Royal Gem 13. Springbelle 8.77 0.00 14.80 1. Maria Marta 19. Silver Room 12.11 2. Rodnost sorti breskve (2004–2006) Table 3.55 26. Rome Star 21.11 2. Qwin Crest.04 20.45 23.92 9.55 19. Maria Marta.47 9.83 2.80 20.57 3. Springcrest 7.45 9. Venus 23.96 6.60 15. White Lady 18.88 8.73 12.21 25.20 13.24 26.40 15.63 18.46 6.40 15.22 13.66 17.63 18.88 20. Za svaku posmatranu godinu nije bilo linearnog povećanja prinosa kod svih ispitivanih sorti brekve i nektarine.51 11.88 20.

FORGLE. NINKOVSKI. L. Beograd. IBPGR Secretariat..93 t/ha). E. D.74 t/ha). Newslines.: Pesco da consumo fresco. (2002).: Sentry Peach. FIDEGHELLI.. BELLINI. 128 . A. R. Međunarodni naučni skup. Novi Sad.: Descriptor list for peach.14 t/ha) i May Grand (7. Beograd. S. Beograd. (1994). W.11 t/ha).) – Najveći prosječni prinos bio je u sorti Royal Glory (26. Roma. Rome. percoche.. LIVERANI. Frutticoltura. INSERO. E. Rita Star (20. Roma. R. ODALOVIĆ.: Proizvodnja voća u Crnoj Gori. C. Stanje i mogućnosti razvoja. S. Maria Marta (26. A. SCARAMMUZI. 47.. OGNJANOV.: Savremeno voćarstvo. R.: Monografia di cultivar di pesco. POMARICI. Zagreb. A. E. LITERATURA BALDINI. DELLA STRADA. PAJOVIĆ.22 t/ha). 24 (1997).: Razvitak embriona breskve i njihova kultura in vitro. zbornik radova. A.... Novi Sad.). NICOTRA.: Il Pesco. Proizvodnja hrane. R.koje su pokazale ujednačenu i visoku rodnost u periodu istraživanja što predstavlja značajnu činjenicu koja ide u prilog njihovom daljem širenju u proizvodnji. Alfa. – Naranije prosječno zrijenje zabilježeno je u sorte Early Crest (02. C. MEDIN. Maria Aurelia (2. BULATOVIĆ. Prolom Banja. A.20 t/ha) i Elegant Lady (19. PRENKIĆ..: Breskva. 9–10. F. G. Nolit. (1996). 1984). Poljoprivredni fakultet. Beograd. (1988).: Introducione di 5 nuove pesce da consumo. R.: Stanje i mogućnosti razvoja voćarstva u basenu Skadarskog jezera.. – Ispitivane sorte breskve u pogledu vremena cvjetanja nalaze se u intervalu od rano do srednje cvjetnih sorti. Vučje. Frutticoltura 2.: Breskva i nektarina.: Breskva. ODALOVIĆ.. a najmanji u sorti Venus (1. Porečje. L. ROSATI... A. vol. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dobijenih trogodišnjim proučavanjem može se zaključiti sledeće: – Cvjetanje ispitivanih sorti breskve značajno je uslovljeno agroekološkim uslovima ispitivanog lokaliteta. White Crest (4. Nolit. O. (1998). Sve ispitivane sorte breskve prema prinosu spadaju u grupu niskih do visoko produktivnih sorti (Bellini et al.) Batsch) u rejonu Ćemovskog polja. GVOZDENOVIĆ. E. 143–165. (1982).55 t/ha).: Biotehnološke osnove voćarstva. BRAZANTI. Doktorska disertacija. 17.. PRENKIĆ. Frutticoltura anni 80. (1991).08. P. 83–94 (1985). ODALOVIĆ. Doktorska disertacija. nettarine. SCORZA. a najkasnije u sorte Maria Aurelia (13.. (1992). MOSER. I. (1984). Qwin Crest (6. (2002).06. CONTE.: Pomološke osobine novih sorti breskve (Prunus persicae (L... (1997). E. FIDEGHELLI. WATKINS. V. Hort Science.47 t/ha). 25–27 (1983).. BULATOVIĆ.05 t/ha). 271–272 (1982). MRATINIĆ.

55 t/ha). sorta. Rita Star (20..93 t/ha). Qwin Crest (6. – The earliest ripening showed cultivar Early Crest (2st June). while the lowest one was recorded with the cultivars Venus (1. Summary In compliance with a three – year study results (2004–2006). ODALOVIĆ A. the following conclusions may be inferred: – The flowering studiet peach cultivars dependet on the agroecological conditions within the stated region – The studiet peach cultivars in flowering time range in the interval from early to mid flowering cultivars.THE STUDIET PRIMARY CHARACTERISTICS NEW CULTIVARS PEACH IN MIDDLE REGION MONTENEGRO PRENKIĆ R.05 t/ha). 129 .22 t/ha). zrenje. while the latest one showed Maria Aurelia (13th August). – The highest average yield was recorded with Royal Glory (26. cvetanje.74 t/ha).20 t/ha) i Elegant Lady (19. prinos. Key words: Breskva.47 t/ha). Maria Marta (26.14 t/ha) i May Grand (7. White Crest (4.11 t/ha) Maria Aurelia (2.

Pravce selekcije drena prvenstveno treba usmeriti na veću masu ploda. Pokrajinski Sekretarijat za obrazovanje i kulturu. 2003). dr Cerović Slobodan.. Departman za voćarstvo. 130–137. dr Jelena Ninić-Todorović. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. prof. dr Branko Vidicki. prof. SLOBODAN CEROVIĆ1.4–120. GORAN JAĆIMOVIĆ2. prof. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. Dren je i lekovita biljka. Ključne reči: dren (Cornus mas L. Areal rasprostiranja drena obuhvata srednju. BRANISLAVA GOLOŠIN1. među kojima je najznačajniji dren (Cornus mas L). path koeficijent analiza. morfometrijske osobine.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. što je oko dva puta više u odnosu na plod narandže. NOVI SAD MORFOMETRIJSKE OSOBINE PLODOVA ODABRANIH GENOTIPOVA DRENA SANDRA BIJELIĆ1. red. Departman za ratarstvo i povrtarstvo. centralnu i jugoistočnu Evropu i jugozapadnu Aziju. Samo nekoliko vrsta ovoga roda ima upotrebljive plodove. dr Branislava Gološin. Kišgeci (2002) navodi da drogu drena čine plodovi (Corni Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Sandra Bijelić. a može dostići i 97. dok je uticaj širine i dužine ploda uglavnom indirektan. mase mezokarpa i koštice i utvrđen je randman. UVOD Rod Cornus obuhvata oko 40 vrsta žbunova i stablašica.. koristila se još u tradicionalnoj medicini za lečenje oboljenja organa za varenje.. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ1. Dren je samonikla žbunasta biljka ili niskostablašica visine 7–8 m. 6 (2007) STR. zavisno od genotipa i porekla. asistent.4 mg/100 g ploda (Pirlak i sar. 3 Prof. od kojih se većina koristi u dekorativne svrhe. asistent. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. „Path koeficijent analizom“ utvrđene su međusobne korelacione zavisnosti najvažnijih svojstava. crvene ili žute plodove veličine masline. Daje nakisele. a i danas nalazi upotrebu u farmaciji i medicini. BRANKO VIDICKI3 IZVOD: Sa dva lokaliteta odabrano je po šest genotipova drena sa kojih je uzet uzorak od 30 zrelih plodova i izvršena su merenja dužine. širine i mase ploda. 2 Mr Goran Jaćimović.). 56. gde se list i plod koriste kao antidijaretik. Genotipovi sa staništa Fruške gore ispoljili su bolja morfometrijska svojstva plodova i veću podobnost za dalji selekcioni rad. red. 130 . Sadržaj askorbinske kiseline je vrlo visok. vinogradarstvo.. red. preko mase ploda. kao svojstvo koje je u najjačoj direktnoj korelacionoj zavisnosti sa masom mezokarpa. Novi Sad.

Na našim prostorima. a i vreme prerade je vrlo produženo obzirom da su razlike u zrenju i do dva meseca (Korać i sar. iz prirodne populacije sa staništa na Fruškoj gori (lokalitet Velika Remeta) i iz urbane sredine – lokalitet Poliklinika. Izdvojene selekcije na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu ističu se po krupnoći i masi ploda (Korać i sar. te genotipovi jako variraju u vremenu plodonošenja. dok je kod najbitnijeg selekcionog svojstva – mase mezokarpa. obzirom da njegovi plodovi sazrevaju bez pesticida ili uz njihovu minimalnu upotrebu.fructus) koji sadrže tanine. kod svake ispitivane osobine prikazan je koeficijent varijacije (CV). žele. a zatim su utvrđeni i randman i sadržaj suve materije mezokarpa. boji. „Path koeficijent analizom“ utvrđene su međusobne korelacione zavisnosti najvažnijih svojstava. ili u vidu različitih prerađevina (džem. značajnost razlika sredina testirana LSD testom. 2004). U cilju komercijalne proizvodnje drena neophodno je najpre izvršiti selekciju i umnožavanje izdvojenih genotipova iz prirodne populacije. Zreli plodovi drena mogu se konzumirati u svežem stanju. Sekundarna svrha rada je da prikaže primenu metode „Path koeficijent analize“ u korelacionoj analizi u sistemu povezanih promenljivih. kako zbog dekorativnih osobina. Drvo drena poznato je i po svojoj velikoj čvrstoći i izuzetno je cenjeno u drvnoj industriji... u kojima su mnoga stabla nastala kao spontani sejanci divljih formi. Zreli plodovi odabranih genotipova obrani su u toku avgusta meseca 2006. te izdvajanje osobina ploda na koje treba usmeriti pravce dalje selekcije. koji se često koristio kao lek protiv groznice. skorbuta (Ercysly. odnosno izdvajanje genotipova koji bi svojim morfometrijskim osobinama mogli biti interesantni za dalji oplemenjivački program. pekmez.). sok. Naša zemlja je veoma bogata u populacijama drena. rakija. tako i najviše zbog visoke upotrebne vrednosti plodova. a potom i oplemenjivanje na poboljšanje osobina ploda. krupnoći. vino. obliku. Od suvih drenjina dobija se osvežavajući čajni napitak. mezokarpa i koštice. Potrošači širom sveta sve više pokazuju interesovanje za prirodne visoko kvalitetne plodove. ukusu plodova i njihovoj hranljivoj vrednosti. Takođe. Populacije sejanaca su veoma raznolike. sirup. Proizvodnja drena u arealu njegovog rasprostiranja ima trend rasta. na selekciji drena se radi već petnaestak godina. kao i plodonošenja odabrano je za dalju selekciju po šest genotipova. kao npr. sluzi. 2000). te mogu biti dragocen izvor donora u budućem oplemenjivačkom programu drena. organske kiseline. starosti i habitusa stabla. Cilj ovog rada upravo je prvi korak u selekciji drena. 131 . MATERIJAL I METOD Sa dva lokaliteta. godine i na uzorku od 30 plodova po genotipu izvršena su morfometrijska merenja dužine i širine ploda. 1996).. mase ploda. Rezultati merenja prikazani su tabelarno i obrađeni odgovarajućim statističkim metodama. šećere. Istraživanja hranljive vrednosti plodova drena između ostalog fokusirana su i na sadržaj materija koje imaju važnu ulogu u sprečavanju nekih od bolesti. marmelada. na osnovu ujednačenog rasta.. kakve upravo ima dren. radi utvrđivanja varijabilnosti svojstava. pektine i dr. Metoda Path coefficients analysis (“koeficijenti puta”) korišćena je kao praktični postupak za izračunavanje i testiranje pojedinačnih vrednosti „koeficijenata puta“ i parametara višestruke (multiple) regresije.

of variation 16.3 2.06 2.1 15.0 2. Srbiji (Ninić-Todorović i sar.0 13.73 2.9 13.4 2.3 0.6 2. U cilju izdvajanja genotipova koji bi mogli biti interesantni za dalji oplemenjivački program.4 2.18 2.26 2.7 18.4 0.0 20.8 13.2 16.5 0.5 1. 2004). Tab.8 13.7 13.7 2. 1).7 14.4 2.6 17.9 0.0 85.4 0. Slovačkoj.8 82..1 0.11 2.4 0.1 86.3 0. 2003).5 0.4 0.4 2.2 15.0 84.9 0.0 18. Imamaliev.8 15.9 12. Turskoj (Pirlak i sar.7 LSD za poređenje mase mezokarpa plodova ispitivanih genotipova drena: LSD 0. deviation CV – Coeff.8 19.3 0.01 0.7 85. 2005).33 2.2 14.4 20.24 132 Suva materija Dry matter (%) 16.3 80.2 15.5 1. Morfometric fruit traits of selected cornelian cherry genotypes at localities Policlinic and Fruška gora (Novi Sad) Randman Flesh/Stone ratio (%) 82.0 19.0 16.4 8. izvršeno je merenje morfometrijskih osobina plodova (tab.5 2. danas se intenzivno radi na selekciji i oplemenjivanju drena u mnogim zemljama bogatim u populacijama drena: Ukrajini (Klimenko.4 2.6 4. deviation CV – Coeff.0 13.6 84.05 0.2 16.4 1. Morfometrijske osobine plodova izdvojenih genotipova drena sa lokaliteta Poliklinika i Fruška gora Table 1.04 2.3 15. 1960.4 0..0 19.1 3.4 0.7 89.22 2.4 14.8 5.4 84. of variation FC1 Fruška gora Fruška gora FC2 FC3 FC4 FC5 FC6 Prosek – Average SD – St. 1.5 0.0 Lokalitet Locality Genotip Genotype . 2006).9 85. Austriji.1 3.4 0.4 16.0 13.2 19.7 17.7 14.7 14.49 2.10 1.6 13.0 14.3 0.3 1.0 15.7 9.4 Dužina ploda Fruit lenght (mm) Masa mezokarpa Flesh weight (g) Širina ploda Fruit width (mm) Masa koštice Stone weight (g) Masa ploda Fruit weight (g) PC1 Poliklinika Policlinic PC2 PC3 PC4 PC5 PC6 Prosek – Average SD – St.9 2.9 0.20 0.18 2.1 16. Bugarskoj.0 8.1 2.5 0.22 2.4 18.3 85.1 0.00 0.8 86.8 13.9 19.1 2.9 4. Obzirom na veliki značaj drena kao zdravstveno bezbedne hrane.6 2.6 2. Češkoj. 1977).4 0.2 18.REZULTATI RADA I DISKUSIJA Značajnija istraživanja na selekciji drena iz prirodnih populacija datiraju od 60-tih godina (Rudkovski.7 2. (Brindza.4 20.6 2.6 15.1 14.5 84.18 LSD 0.4 0.5 2.4 0.

3% u odnosu na genotipove sa Poliklinike. te manje mase mezokarpa i manjeg randmana. drenovi poreklom sa Poliklinike imali su i neujednačenije plodove po ispitivanim osobinama. bolja morfometrijska svojstva plodova i u krajnjoj liniji njihova veća podobnost za dalji selekcioni rad. Naime. utvrđivanje jačine uticaja pojedinih svojstava na masu mezokarpa. urađena je analiza koeficijenata putanje (path-koeficijent analiza). ali je sadržaj suve materije drenova sa Poliklinike (16. 2005). što je od velikog značaja za bolje uočavanje njihove međusobne povezanosti.2 g) je značajno veća u odnosu na masu plodova sa Poliklinike (2.2 g veća u odnosu na masu ploda drenova sa Poliklinike (prosečno 2. Prema podacima iz tab. indirektan efekat specifičnih osobina ploda na zavisno promenljivu preko drugih osobina ploda (Kang et al.1 mm) u odnosu na genotipove sa Poliklinike (17. i ostali autori navode veliku varijabilnost u morfometrijskim osobinama ispitivanih genotipova drena (Ercysly. u odnosu na 3. jer path-koeficijenti ne pokazuju samo međusobne odnose između nezavisno i zavisno promenljivih (direktne efekte specifičnih osobina ploda na masu mezokarpa). odnosno udeo mezokarpa u masi ploda kod fruškogorskih drenova iznosio je 85.26 g) i vrlo visok randman – čak 89%.3 g). Y).. a na osnovu LSD-testa. dok novija istraživanja osnovnih karakteristika ove metode i njenih primena navodi Li (1975)..3%. 2004.Prosečna vrednost mase mezokarpa kod Fruškogorskih drenova (2. već takođe pokazuju i međusobne odnose između nezavisno promenljivih u njihovom zajedničkom uticaju na zavisno promenljivu. Pored manje dužine i mase ploda.9%).5 g u proseku) bila je za 0. Međusobnim poređenjem mase mezokarpa (kao krajnjeg selekcionog cilja) odabranih genotipova drenova iz fruškogorskog lokaliteta. 2006). 133 .5%) bio veći u odnosu na drenove iz Fruške gore (14. poređenjem genotipova FC2 i FC4. kao i po visokom randmanu) posebno se može izdvojiti genotip PC4. Pored path-koeficijenata (p). Path metod daje detaljniju sliku odnosa između ispitivanih promenljivih nego prosti koeficijenti korelacije. što je dobijeno i u ranijim istraživanjima (Ninić-Todorović i sar. Path analiza omogućava da se identifikuju svojstva koja najviše utiču na masu mezokarpa ploda ispitivanih populacija drena.5% kod fruškogorskih drenova) i mase mezokarpa (CV=20. Genotipovi poreklom sa Fruške gore imali su u proseku za 1. a naročito mase ploda (CV=18. tablično su prikazani i prosti koeficijenti korelacije (r) između ispitivanih morfometrijskih osobina. PATH-koeficijent analiza Da bi se mogle ustanoviti uzročno-posledične veze između ispitivanih svojstava i mase mezokarpa (zavisna promenljiva. takođe se može uočiti njihova veća ujednačenost: statistički značajna razlika u masi mezokarpa pojavila se samo u jednom slučaju. 1983). Širina ploda i masa koštice obe ispitivane grupe drenova bile su jednake u proseku (13. Opis ove metode je prvi put publikovao Wright (1921).4 g). i masa plodova drenova sa Fruške gore (2.7%). po morfometrijskim osobinama ploda (dužini i masi ploda i mezokarpa.5 mm). u odnosu na 3. Kod drenova sa Poliklinike. tj.4% i bio je veći za 1. 2 mogu se konstantovati veća ujednačenost genotipova poreklom iz prirodne populacije Fruške gore. Brindza.4%.6 mm veću dužinu ploda (19. Takođe. ovi drenovi imali su i znatno veći koeficijent variranja dužine i širine ploda. Zavisno od regiona gajenja.9 mm odnosno 0. tj. Genotip FC2 imao je najveću masu mezokarpa (2. Randman.0 g).

dakle nisu direktno vezana svojstva sa ma134 .0053) na masu mezokarpa ploda.9820) i dužina ploda (p14 = 0. shema 1). statistički visoko značajan direktan uticaj na masu mezokarpa imale su masa (p34 = 0. širina ploda imala je značajan pozitivan indirektan uticaj na masu mezokarpa preko dužine ploda.78** 0.71** 0.56* 0.97**). Takođe treba istaći i značajan indirektan pozitivan efekat dužine ploda preko mase ploda na masu mezokarpa (r13p34 = 0. Na lokalitetu Poliklinika (tab.71**). Path koeficijent analiza uticaja ispitivanih svojstava ploda na masu mezokarpa drena iz prirodne populacije sa Fruške gore (tab.74** – 0. najveći uticaj na masu mezokarpa na lokalitetu Poliklinika imala je dužina ploda (r = 0.48* Masa ploda Fruit weight 0. Najslabije korelacione zavisnosti na oba lokaliteta utvrđene su između dužine i širine ploda.6009. path koeficijenti pokazuju znatno manji (i negativan) direktan uticaj dužine i širine ploda na masu mezokarpa.85% (R2) varijabilnosti mase mezokarpa plodova drena sa lokaliteta Poliklinika. Međutim.0123) znatno manji nego što to pokazuje prost koeficijent korelacije (r = 0. a na lokalitetu Fruška gora između širine i mase ploda (r = 0. 2. i znatno više preko mase ploda (r12p14 = 0. Simple correlation coefficients among three investigated traits and flesh weight Lokalitet Locality Poliklinika Policlinic Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Dužina ploda Fruit lenght Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Širina ploda Fruit width 0. Posle mase ploda. 3) najveći.99** Fruška gora Fruška gora 0. Path koeficijent analiza pokazuje da je direktan efekat širine ploda (p24 =–0.7451. Navedena svojstva objašnjavaju 98.74**).60* 0.85**).8313). 2) uočava se da sva ispitivana svojstva statistički značajno ili visoko značajno utiču na masu mezokarpa.30* – – 0. a na lokalitetu Fruška gora– širina ploda (r = 0. pri čemu je najjača korelacija na lokalitetu Poliklinika bila između dužine i mase ploda (r = 0.0257). Međutim.99** odnosno r = 0.Tab. Za razliku od prostih koeficijenata korelacije.85**). Veća širina i dužina ploda. odnosno r23p34 = 0.78**).85** 0. Značajne korelacije dobijaju se i poređenjem svojstava međusobno. pri čemu je na oba lokaliteta masa ploda ispoljila najveći uticaj (r = 0.85** 0.79** Masa mezokarpa Flesh weight 0.97** Analizom prostih koeficijenata korelacije (tab. Prosti koeficijenti korelacije između tri ispitivana svojstva i mase mezokarpa Table 2.7751. shema 1). 4) pokazuje značajno visok direktan uticaj mase ploda (p34 = 1. ova svojstva su značajno indirektno pozitivno uticala na masu mezokarpa preko mase ploda (r13p34 = 0.

4.0053** – –0. a znatno slabiji dužina i širina ploda. Analysis of direct and indirect influences of tested traits on Cornelian cherry flesh weight at Policlinic locality Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Direktan uticaj Direct effect Indirektan uticaj preko: Indirect effect via: dužine ploda Fruit lenght širine ploda Fruit width mase ploda Fruit weight Total ry 0.8510 0.9885 Tab. 135 .0307 –0.0097 0. širina i masa ploda kod ispitivanih genotipova sa Fruške gore objašnjavaju 93. Analysis of direct and indirect influences of tested traits on Cornelian cherry flesh weight at natural population from locality Fruška gora Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Direktan uticaj Direct effect Indirektan uticaj preko: Indirect effect via: dužine ploda Fruit lenght širine ploda Fruit width mase ploda Fruit weight Total ry –0.0257** –0.9328 Dobijeni path koeficijenti za oba lokaliteta u skladu su sa podacima Karadeniz-a (2000).som mezokarpa. Analiza direktnih i indirektnih uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa drena sa lokaliteta Poliklinika Table 3. koji navodi da je najjači direktan uticaj na masu ploda imala masa mezokarpa.6009* 0.0086 – –0. Dužina.0217 –0.0124* 0.9654 Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Rezidualni efekat– Residual effect: μ = 0.0215 0.2593 Koeficijent determinacije – Coeff.28% varijabilnosti mase mezokarpa.1073 Koeficijent determinacije – Coeff. of determination: R2=0.7070 0.7752 0.9940 Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Rezidualni efekat– Residual effect: μ = 0. Tab.0060 – –0.0091 –0.0290 1.7451* – 0.8313* 0. of determination: R2=0. Analiza direktnih i indirektnih uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa drena iz prirodne populacije lokalitet Fruška gora Table 4. ali preko veće mase ploda indirektno rezultiraju i značajno većom masom mezokarpa.0123 0.7751* – 0.5616 0.9820** – 0.0184 –0. 3.

(1977): Diversity of wild forms of Cornus mas L. 23: 643–647. (2000): Determination of interrelationships among some important parameters by path analise in cornelian cherry (Cornus mas L. (2006): Detekcia a selekcia hospodarsky vyznamnych genotypov z populacii driena obyčajneho (Cornus mas L. KANG. A path diagram and coefficients of traits infuencing flesh weight at locality Policlinic (left) and Fruška gora (right) ZAKLJUČAK Na osnovu prikazanih rezultata može se konstatovati veća ujednačenost genotipova poreklom iz prirodne populacije Fruške gore. ½.97**). Autoreferat dizertačnej prace. od svih ispitivanih svojstava. 18 ref.) pre využitie v potravinach. LITERATURA BRINDZA.. Slovenska Polnohospodarska Univerzita v Nitre. fakulta biotechnologie a potravinarstva.). D. 136 . vol. M. Za razliku od prostih koeficijenata korelacije. J. TAI. Slovakia. po morfometrijskim osobinama ploda posebno se može izdvojiti genotip PC4. in the Sheki-Zakataly zone of Azerbaijan.99** odnosno r = 0. Crop Science. Dokl. T.26 g) i vrlo visok randman – čak 89%. Genet i Selektsiya rast. P. Path dijagram i koeficijenti uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa plodova drena na lokalitetu Poliklinika (levo) i Fruška gora (desno) Figure 1.. 41–48.. Pravce selekcije drena prvenstveno treba usmeriti na veću masu ploda. Na lokalitetu Poliklinika. 28. Genotip FC2 imao je najveću masu mezokarpa (2. KARADENIZ. No. njihova bolja morfometrijska svojstva plodova i u krajnjoj liniji njihova veća podobnost za dalji selekcioni rad. masa ploda ispoljila najveći uticaj na masu mezokarpa (r = 0. N. P. Path koeficijenti pokazuju znatno manji direktan uticaj dužine i širine ploda na masu mezokarpa. pg. Bahce. Y. IMAMALIEV. preko mase ploda. USSR. (1983): Genetic and phenotypic path analyses and heritability in sugarcane. G.. P. Leningrad. Tez. 234–235. Analizom prostih koeficijenata korelacije i Path koeficijent analizom uvrđeno je da je na oba lokaliteta. S. kao svojstvo koje je u najjačoj direktnoj korelacionoj zavisnosti sa masom mezokarpa. dok je uticaj širine i dužine ploda uglavnom indirektan. Turska.Shema 1. MILLER.

152. (1996): Characteristics of cornel selections from Novi Sad. J. J. LI. vol. while the influence of fruit length and width mostly was indirect.. LUFTI PIRLAK. 395–399. flesh weight. vol. Res. Plant Breed. CEROVIĆ. 93–98. P. SLOBODAN CEROVIĆ. California. B. stone weight and flesh/stone ratio. ed. 12. Agr. C. S. 39. by the fruit weight. GORAN JAĆIMOVIĆ. XI Kongres voćara. str. spec. J.. G. MILETIĆ. 57. pg. 176.) from the Northeastern Anatolia region of Turkey.. morphometric fruit traits. LJ. M.. Fruit Ornam. 1. BRANISLAVA GOLOŠIN. J. MORPHOMETRIC FRUIT TRAITS OF SELECTED CORNELIAN CHERRY GENOTYPES SANDRA BIJELIĆ. KORAĆ. Key words: cornelian cherry (Cornus mas L.. Pacific Grove. 12. 20: 557–585. GOLOŠIN. NINIĆ-TODOROVIĆ. S. KORAĆ. 30: 4218. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. preservation and utilization of genetic resources.KIŠGECI.. (1975): Path Analysis – a primer. fruit width and fruit weight.. Uvodni referati i abstrakti. CEROVIĆ. Beograd. WRIGHT. GOLOŠIN. Journal of fruit and Ornamental Plant Research..). ed. R.. str. KLIMENKO SVITLANA (2004): The Cornelian cherry (Cornus mas L. vol. Abstract. VRAČAR.. collection. Breeding program of cornelian cherry chiefly shall perform on bigger fruit weight. B. Journal of the American Pomological Society. MUHARREM GULERYUZ. vol. We studied fruit length. (1921): Correlation and causation. GOLOŠIN. BIJELIĆ. S. Nolit.. 50. J. spec. as a trait witch has the highest direct correlative mutuality with flesh weight. RUDKOVSKY. Ohrid. Tara. 87–92. (2002): Lekovito bilje. I st Congress of biologists of Macedonia.. pg.. br. Abstract book. pg. Plant Research. Voćarstvo. 14–19. SEZAI ERCYSLY (2004): Cornelian cherry germplasm resources of Turkey. KORAĆ. NINIĆ-TODOROVIĆ. The genotypes from Fruška Gora locality have better morphometric fruit traits and capability for following breeding program. 137 . pg. BRANKO VIDICKI Summary On two localities were selected up to six cornelian cherry genotypes on which we are taken sample of 30 ripe fruits. S. (2005): Pomološko-biohemijske karakteristike odabranih genotipova drena. Mutually correlative dependences of the main traits are determined by „Path coefficient analyze“. IBRAHIM BOLAT (2003): Promising cornelian cherries (Cornus mas L. (2000): Novosadska selekcija drena. No. path coefficient method. B. J. (1960): Cornelian cherry in the Ukraine priroda.). M. C.

LJ. Imperijal i Durone nero III. Novi Sad. Poljoprivredni fakultet. 3 Prof. a za senzorski (čvrstina i ukus plodova) najbolje su ocenjene sorte: Durone nero I. mr Nenad Magazin. Z. U ukupnom zbiru broja bodova (kada su sabrane ocene za osobine plodova i senzorske ocene) najviše su dobile sorte Durone nero I. red. asistent. Merton crone. Pokrajinski Sekretarijat za obrazovanje i kulturu. MAGAZIN. vitamine. NOVI SAD SENZORNA I HEMIJSKA ANALIZA PLODOVA TREŠNJE KESEROVIĆ. smrzavanje i dr. Pored hranljive plodovi imaju. Durone nero III. Durone nero I. TEPIĆ ALEKSANDRA2.1. SANDRA BIJELIĆ1. Imperijal. Tehnološki fakultet. morfološke osobine. celulozu. a u Evropi Nemačka i Italija. oblik. atraktivnost ploda) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. Vega i Germerzdorfska. Po izgledu plodova (veličina. Najveći proizvođači u svetu su Turska i Iran. VRAČAR. Novi Sad. Lambert. kvalitet plodova. Melitopoljska crna. sirupe. Trešnja se smatra uglavnom stonim voćem. 56. dr Branko Vidicki. a najmanje Samberst. 2 Dr Ljubo Vračar. Kompakt van. aromatične materije i dr. N. a značajni su i kao sirovina za industrijsku preradu u sokove. UVOD Trešnja je jedna od najstarijih voćnih vrsta. 6 (2007) STR. koja je skrenula pažnju svojim prijatnim ukusom i ranim sazrevanjem plodova. sorte. voćne šećere. prof. mr Sandra Bijelić.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. terapeutsku i dijetetsku vrednost jer sadrže. Stark hardi džajent. Njeni plodovi se upotrebljavaju u svežem stanju. rano zri i sa jagodom predstavlja prvo voće na našem tržištu. 138–143. Samit. organske kiseline. U strukturi proizvodnje voća trešnja se kod nas nalazi na 8 mestu. a u evropskoj proizvodnji naša zemlja učestvuje sa 3% i nalazi se na 22 mestu. Samit i Melitopoljska crna. 1. kompote džem. BRANKO VIDICKI3 IZVOD: U radu su prikazani rezultati hemijski analiza i ocena kvaliteta plodova sledećih sorti trešanja: Samit. mr Aleksandra Tepić. Samberst. 138 . asistent. red. Samit..2. Nemačka u dosta lošijim agroekološkim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Zoran Keserović.. sušenje. asistent. Kompakt Van i Lambert. Ključne reči: trešnja. Melitopoljska crna. Novi Sad. hemijske osobine. osnovna boja.. prof.

ali joj ipak najviše odgovaraju tereni od 300–800 m nadmorske visine. atraktivnost.3%. pogotovu u onim rejonima gde ona ima komparativne prednosti u odnosu na druge vrste voćaka. Zasad se nalazi u osmoj godini starosti i sve sorte su kalemljene na magrivi (Prunus mahaleb L. Hemijske analize rađene su po sledećim metodama: – SMR merenje je Abbe-ovim refaktometrom. Uvođenje slabo i srednje kržljavih vegetativnih podloga u proizvodnju omogućava gustu sadnju i intenzifikaciju proizvodnje. na 20°C. Ova voćna vrsta je deficitarna na našem tržištu. Imperijal. Melitopoljska crna. treba je više i slobodnije širiti.000 tona. Oblik krune je piramidalni. Stark hardi džajent. MATERIJAL I METODA RADA Skala bodova koju smo koristili za ocenjivanje pojedinih osobina plodova prikazana je u tab. Privredna vrednost trešnje ogleda se u skromnijim potrebama prema uslovima gajenja. ranijoj rodnosti drveta. Vega i Germerzdorfska. čvrstina. osnovna i pokrovna boja. Imajući u vidu prirodne uslove kao i potražnju plodova ovih voćnih vrsta na domaćem i stranom tržištu. 139 .9 hiljada tona. Durone nero I.000 tona.uslovima proizvede oko 136. Kompakt van. Merton crone. pored starih. a izvoz je skoro zanemarljiv. Pored ocene kvaliteta data je hemijska analiza ispitivanih sorti trešnje. a Srbija 23. Oceni kvaliteta plodova voća se u razvijenim voćarskim zemljama poklanja velika pažnja. Lambert. sa proizvodnjom od 4. Kod nas ne postoji takva praksa. – Pektinske materije u formi Ca-pektata određene su metodom po Carre-Haynes-u. Durone nero III. Od osobina plodova analizirani su: oblik. te su autori kroz ovaj rad pokušali da skrenu pažnju na ocenu plodova kao vrlo važan markentiški faktor. Ovi podaci dovoljno govore da su potencijali u proizvodnji trešnje neiskorišćeni. tip pokrovne boje. a posebno oceni ukusa i atraktivnosti plodova. Plodovi su uzimani sa Fakultetskog oglednog dobra na Rimskim Šančevima. Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu je podignuta nova kolekcija trešnje sa oko 55 sorti. Samberst. U kolekciji se nalaze. 1. – Sadržaj šećera određen je metodom po Luff-Schoorlu. i dosta novih sorti različitog vremena sazrevanja. Ispitivane su sledeće sorte: Samit. redovnoj rodnosti i relativnoj otpornosti na važnije bolesti i štetočine. ranijem zrenju plodova. Prema Vrankoviću (2005) u Vojvodini trešnja u strukturi voćnih zasada učestvuje sa 2. – Ukupna kiselost (izražen akao procenat jabučne kiseline) određena je titracijom standardnim rastvorom NaOH u fenolftaleinu kao indikatoru. Trešnja je veoma vitalna i dugovečna voćna vrsta koja se prilagođava i uspeva na veoma širokom prostoru i u različitim slovima sredine čak i do 1000 m nadmoeske visine. ukus i tekstura. trebalo bi im posvetiti daleko veću pažnju. S obzirom da u Srbiji postoje izuzetni agroekološki uslovi za proizvodnju trešnje.) Rastojanje je 5 × 4 m.

35. 43.5–12. dobijen sabiranjem ocena za osobine plodova i organoleptička svojstva najbolje su ocenjene sorte Durone nero I. osnovna boja. a najmanje Samberst i Stark hardi džajent (0. 6.8).6.20%). Novi Sad.50%). Samit. 36. Melitopoljske crne i Samita. Interesantno da je sorta Samberst dobila dosta niske ocene. Characteristics of sweet cherry fruits analyzed using points scale. Kada je u pitanju ukupan broj bodova.1). Osobine plodova – Fruits characteristics Veličina ploda Oblik ploda Pokrovna boja Atraktivnost ploda Boja mezokarpa Švrstina ploda Ukus ploda Skala bodova – Points scale 1–3–5–7–9 1–2–3–4–5 1–2–3–4–5–6–7 1–3–5–7–9 1–2–3–4–5 3–5–7 1–3–5–7–9 REZULTATI ISTRAŽIVANJA SA DISKUSIJOM Na osnovu analize osobina plodova trešnje (tab.2. i 8. Kompakt Van i Lambert. (1974) hemijski sastav plodova se razlikuje od regiona do regiona i zavisno od sorte i rastvorljive suve materije su iznosile od 13.Tab.6.6. (1996) takođe navode visok sadržaj rastvorlji140 . atraktivnost ploda) izdvajaju se sorte: Durone nero I. 2005. Melitopoljska crna (47. Prema Nikoliću (1993) sorta Stark Hardi Džajent u uslovima Čačka je imala visok sadržaj suvih materija oko 17%.6. 3) najveći sadržaj rastvorljivih suvih materija imala je sorta Lambert i Sue (18.30 i 19. ukupne kiseline od 0.20%). Ukus ploda najčešće je definisan kroz sadržaj suvih šećera i njihov odnos prema kiselinama u plodu. Ukupno kiselina imale su najviše sorte Sue. opet se izdvajaju ove sorte: Durone nero I. 8.00 i 14. Za sortu Vega.57% i ukupni šećeri od 10. 2005.8%. Novi Sad. 8. Samit i Melitopoljska crna.0. Samit i Samberst (9. a najmanje Samit i Durone nero III (14. i verovatno usled velike količine padavina ova sorta je dosta izgubila na ukusu.1). međutim u našem ocenjivanju ova sorta nije dobila visoke ocene. Pokrovna boja najlepša je bila kod Durone nero I. kao jednu od vrlo važnih osobina ploda. Osobine plodova trešnje koje su analizirane po skalama bodova. Samit. Ako analiziramo atraktivnost ploda. 1. kao jedna od mnogo hvaljenih novih sorti trešnje. Za senzornu ocenu plodova (čvrstinu ploda i ukus ploda ) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. a najslabije Samberst. koja dosta utiče na odluku potrošača prilikom kupovine trešnje.5%. Imperijal i Durone nero III (34.Vega i Lambert.36%.0). (1988). Prema Stančeviću i sar. 2) kada je u pitanju izgled ploda (veličina ploda. oblik ploda. Na osnovu rezultata hemijske analize (tab.5. Samit i Melitopoljska crna sa ocenama (8. što potvrđuje Radičević i sar. Table 1. Za veličinu i oblik ploda najveće ocene su dobile sorte Durone nero I. Prema ispitivanju Jovanovića i Miletića (1988) sorta Lambert u uslovima Zaječara je takođe imala visok sadržaj rastvorljivih suvih materija 17. Tako visok sadržaj rastvorljivih suvih materija potvrđuje i Stančević sa sar. Nikolić i sar. 46.0–16.3–0. (2002) za sortu Samberst i Samit.8.

Results of chemical analysis of sweet cherry fruits.6 5.80 0.92 11.7 4.30 18.1 7.8 4.8 6.6 9.vih suvih materija 17.0 3.7 36.7 3. slatko nakiseo.0 5.77 0.8 36.58 0.1 3.2 4.24 1.36 Redukujući šećeri Reductive sugars (%) Ukupne kiseline Total acids (%) Sorta Cultivar Samberst Samit Germerzdorfska Sue Lambert Durone nero I Кompakt van Мerton krone Vega Imperijal Stark hardi džajent Durone nero III Suve mat.68 13.6 5.0 46. 2005. 2.0 4.3 8. Novi Sad. Novi Sad.3 5.6 5. Ocena kvaliteta plodova voća se često radi na sajmovima i izložbama voća gde se od poosetilaca često traži da na osnovu senzorske ocene plodova daju svoje mišljenje o kvalitetu.8 5.8 6.44 0.4 6.6 39.63 7.66 9.0 4.0 6.81 7.8 5.00 14. osvežavajući i vrlo prijatne arome.28 10.00 12.08 1.20 0.70 0.1 47.16 11.95 0.65 0. 2005.3 5.58 11.47 13.10 14.8 7.20 16.44 1.0 4.0 3.6 6.60 12.8 6.32 0.77 0.7 6.6 6.7 3.51 0.0 4. Ukupni šećeri Total sugars (%) Saharoza Sucrose (%) 3.00 14.4 43.3 6.50 14. što je potvrđeno i na osnovu naših ispitivanja.70 1.49 0.0 7.83 10. Isti autori navode da je plod Vege veoma atraktivan.4 3.12 0.6 5. Boja mezokarpa Flesh colour Čvrstina ploda Fruits firmeness Ukupno bodova Total 38.6 5. Novi Sad.10 0.16 1. Rezultati hemijske analize plodova sorti trešnje.7 6.60 14.67 10.1%.22 3. TSS (%) 14.50 0.8 6.47 1.96 12.30 19.22 0.7 Tab. Ocena kvaliteta plodova trešanja.1 6.2 35.50 16.0 3.1 5.10 10.0 6.13 10.46 0.3 8.6 5.0 4.4 3.43 11.23 13.6 6. 2005.53 13.0 4.61 11.49 0.6 6.57 11.70 16. Evaluation of sweet cherry fruits quality.7 7.7 5.86 2.72 0.38 0.7 7.80 17.3 5.56 0.50 0. Novi Sad. 2005.6 5.4 7.30 4.6 6.0 4.8 5.8 37.4 6.0 4.25 0.48 0.3 5.2 Ca-pektat Ca pectinate (%) 0.8 5.6 3. Tab.0 7.48 0. Table 2.41 12.0 4.7 5.5 6.19 Ukus ploda Fruits taste 7.6 Cultivar Sorta 141 .7 4.98 15. 3.0 6.1 8. Table 3.49 Atraktivnost ploda Fruits atractivness Pokrovna boja Over colour Veličina ploda Fruits size Oblik ploda Fruits shape Germerzdorfska Vega Stark hardi džajent Melitopoljska crna Samit Samberst Merton crone Imperijal Kompakt van Lambert Durone nero III Durone nero I 6.0 5.6 3.8 8.1 5.5 36.0 5.6 34.6 4.6 5.0 6.6 4.35 9.6 3.0 36.0 3.

20%). a najmanji Samberst i Stark hardi džajent (0. LJ: Savremeni koncept proizvodnje trešnje.. MILETIĆ. 2001. 271–276.Svi napred navedeni parametri govore da se u Srbiji mora uraditi dosta na promeni strukture sortimenta trešnje i edukaciji proizvođača i potrošača ove tako važne voćne vrste. voć. Novi Sad. Novi Sad. GVOZDENOVIĆ. voć. NIKOLIĆ. M. 22. naučno stručni časopis – Voćarstvo i vinogradarstvo. Jug. povrća. broj115–116. B. M. NIKOLIĆ. A. Jug. Zemun.: Kanadske sorte trešanja.Vega i Lambert. – Najveći sadržaj ukupnih kiselina imale su sorte Sue. Institut PKB. M. N..: Višnja i trešnja. voćarstvo..: Pomološka proučavawa sorti trešnje šarenog ploda.30. Novi Sad.. D.. 142 . M. ZAKLJUČAK Na osnovu ispitivanja kvaliteta plodova trešnje došlo se do sledećih zaključaka: – Po izgledu ploda (veličina ploda. Samit i Melitopoljska crna. atraktivnost ploda) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. STANČEVIĆ. (kada su sabrane ocene za osobine plodova i senzorske ocene) najviše bodova dobile su sorte Durone nero I. NIKOLIĆ. – Kada je u pitanju ukupan broj bodova. RADIČEVIĆ SANJA. 1988. 22. ĐURIĆ. Jug. Melitopoljska crna. VRAČAR. Vol. NIKOLIĆ. Beograd.84–85. CEROVIĆ. Samit. Zbornik naučnih radoba. – Za senzorsku ocenu plodova (čvrstinu i ukus ploda ) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I..: Trešnja i višnja. 1974. Čačak. M. Beograd. NIKOLIĆ.: Pomološko-tehnološke osobine u važnijih sorti trešanja gajenih u uslovima Timočkog regiona. J. 2004.. Z. M.20%). Imperijal i Durone nero III – Na osnovu rezultata hemijske analize najviše rastvorljivih suvih materija imala je sorta Lambert i Sue (18. Agroekonomik. EKO-KONFERENCIJA. LJ. osnovna boja. Draganić. voć. MITROVIĆ. VLAHOVIĆ. VRANKOVIĆ.: Proizvodnja voća u AP Vojvodini. STANČEVIĆ. 289–298. pečurki i osvežavajućih bezalkoholnih pića. 28. 2005.00 i 14. JANDA. Čačak.50%). Novi Sad. 84–85. oblik ploda.. Samit. JOVANOVIĆ. VRAČAR. 1988... Z.: Tržište poljoprivredno prehrambenih proizvoda.: Priručnik za kontrolu kvaliteta svežeg i prerađenog voća. KOSTADINOVIĆ.. R. MILUTINOVIĆ. Kompakt Van i Lambert. 1996. 2002. a najmanje Samberst. M. LITERATURA KESEROVIĆ. 2001. 2002. Nolit.30 i 19. G. Poljoprivredni fakultet. GAVRILOVIĆ. 2003. Čačak. Jug. Čačak. a najmanje Samit i Durone nero III (14..: Uporedna proučavanja važnijih bioloških osobina u značajnih sorti trešanja. Iste sorte imale su najatraktivnije plodove. R. 319–328.: Pomološko-biohemijske osobine ploda sorti trešanja različitog vremena sazrevanja. M. LJ. A..

morphological characteristics. Merton crone. Imperial. Summit. Compact Van. type of over colour. On the basis of fruits quality analysis (adding points given for fruits characteristics and point given for organoleptical analysis) highest score of points had cultivars: Durone nero I.00 and 14. Sunburst.SENSOR AND CHEMICAL ANALYSIS OF SWEET CHERRY FRUITS ZORAN KESEROVIĆ. Lambert. Stark Hardy Giant. Melitopoljska crna. and lowest TSS had cultivars Summit and Durone nero III (14. Durone nero I.30 and 19.50%). Vega and Lambert. Imperial and Durone nero III. and lowest with Sunburst and Stark Hardy Giant (0. taste and texture. BRANKO VIDICKI Summary Fruits quality of sweet cherry cultivars: Summit. Melitopoljska crna. Highest values of total acids were observed with cultivars Sue.20% respectively). chemical characteristics. 143 . and lowest score of points had cultivars Sunburst. ALEKSANDRA TEPIĆ. Durone nero III. highest TSS had cultivars Lambert and Sue (18.20% respectively). Key words: Sweet cherry. On the basis of chemical analysis. fruits firmness. ground and over colour. Vega and Germersdorf was investigated in this paper. NENAD MAGAZIN. LJUBO VRAČAR. fruits attractiveness. cultivars. Following fruits characteristics were analyzed: fruits shape. fruits quality. SANDRA BIJELIĆ.

Razmnožava se generativno. Plodovi džanarike se uglavnom koriste za domaću preradu u: sok. kompot. kaša. pa se mogu preporučiti za proizvodnju kaša. Ključne riječi: Džanarika. 2003). Centar za kontinentalno voćarstvo. Mogućnost miješanja koncentrata od džanarike sa ostalim voćnim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Đina Božović. a ne napadaju je ni prouzrokovači ekonomski značajnih bolesti i štetočine (Božović i Jaćimović. 56. 144–149. Naša industrija još uvijek nije prihvatila preradu ne samo džanarike. 144 . pa se u prirodnim populacijama nalaze genotipovi različitih osobina. već zadržavaju prirodnu boju. UVOD Džanarika (Prunus cerasifera Ehrh. Iz tog razloga se proizvodi i kaša od džanarike koja se zahvaljujući visokom sadržaju pektina koristi kao osnova za neke druge kašaste sokove. organoleptičke osobine. 6 (2007) STR.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. JAĆIMOVIĆ VUČETA1 IZVOD: U ovom radu su prikazani podaci o sadržaju rastvorljive suve materije i organoleptičkim osobinama kaša od plodova 50 genotipova džanarike sa područja Gornjeg Polimlja. Takođe su izdvojeni i genotipovi čije kaše nakon odmrzavanja ne oksidišu. NOVI SAD ORGANOLEPTIČKE OSOBINA KAŠA IZDVOJENIH GENOTIPOVA DŽANARIKE (Prunus cerasifera Ehrh. Džanarika se cijedi u sok i prevodi u koncentrat s namjerom da se koristi kao sirovina za korekciju kiselosti i sadržaja minerala u sokovima od aromatičnih vrsta voća.) je vrlo adaptivna i otporna voćna vrsta što uslovljava njenu veliku rasprostranjenost. Gornje Polimlje. Biotehnički institut-Podgorica. rastvorljiva suva materija.) IZ GORNJEG POLIMLJA BOŽOVIĆ ĐINA. rakiju i džem. plod. Radi toga ona daje najjeftinjije i najzdravije plodove za svježu konzumaciju i preradu što je veoma važno u današnjem konceptu ekološke proizvodnje hrane. dr Vučeta Jaćimović. već i domaće šljive (Prunus domestica L.) što je kranje neopravdano. Izdvojeni su genotipovi sa visokim sadržajem rastvorljive suve materije u plodu koji se mogu koristiti za proizvodnju bistrih sokova i koncentrata. Najkvalitetniji sokovi se dobijaju od žutih sorti koje daju neobojen sok pogodan za kupaže sa sokovima od druge vrste voća (Ristevski i Georgijev. ljekovito i aromatično bilje – Bijelo Polje. Džanarika ima skromne zahtjeve za uspijevanje. 2001).

43%. Ocijenjeno je 123 genotipa. Organoleptička svojstva džanarike. Kaše su pravljene odstranjivanjem koštice i pokožice ploda. Pogodnost džanarike za stonu upotrebu i za preradu u mnogome zavisi od njenih organoleptičkih osobina. Suva materija rastvorljiva u vodi određena je Abbe-ovim stonim refraktrometrom pri konstantnoj temperaturi od 20°C.00–15. U ovom radu su prikazani sadržaj suve materije i organoleptička svojstva kaša od plodova 50 genotipova džanarike.vrstama široko se koristi u najrazvijenijim zemljama za proizvodnju sokova i dječije hrane. Organoleptička svojstva kaša nakon odmrzavanja ocijenjena su senzornom ocjenom degustacione komisije Novosadskog sajma.05%.00%.80%. jer ispunjava najviše standarde zdravstveno bezbjedne hrane (Ognjanov i sar. BP 57 i BP 114. a tehnološki se rješeva uz znatnija materijalna ulaganja. S tog aspekta za industrijsku preradu najbolji su genotipovi BP 12. godine sprovedeno je ispitivanje izvorne populacije džanarike na području Gornjeg Polimlja.00% i Pejkić i sar.72 do 17. odnosno sa 145 . uglavnom. sokova i druge vidove prerade. BP 103 15.50%. do 2000. (1995) 10. naročito miris i ukus su jedinstvena u okviru germplazme šljive. REZULTATI I DISKUSIJA Rastvorljiva suva materija ploda i organoleptička svojstva kaša ispitivanih genotipova džanarike prikazani su u tab 1. kao i introdukovane i domaće sorte koje su proučavali Georgijev i sar. BP 15. BP 46 15.00–22.60%. BP 46.07%. (2001) 11. Ispitivani genotipovi imali su.30–14. Čolić i sar. a vrlo rijetko slatku i kiselu.20–14.5 poena) sa neznatnom oksidacijom boje kaše. kao i genotipovi BP 16 i BP 57 (5..40%. kao i domaće sorte koje se ističu ukusnim plodovima. slatkonakiselu i nakiselo-slatku kašu.43%. U odnosu na naše podatke nešto manje rastvorljive suve materije u plodu džanarike imali su genotipovi koje su opisali Šurlan-Momirović i sar. (1991) 12.00–19. BP 33 15. Prosječna količina refraktrometrom određene suve materije u plodu izdvojenih genotipova bila je u granicama od 9. BP 46 i BP 60 (ocijenjeni sa maksimalnih 6 poena) čije su kaše zadržale prirodnu boju nakon odmrzavanja. (1985) 10. Ristevski i Georgijev (2001) ističu da se Makedoniji gaje kulturne sorte džanarike koje imaju krupne plodove. a za miris genotipovi BP 15. Cilj rada je izdvajanje genotipova džanarike iz prirodne populacije Gornjeg Polimlja koji bi se odlikovali izuzetnim organoleptičko-tehnološkim svojstvima ploda što bi ih činilo pogodnim za proizvodnju kaša. Tamnjenje dezintegrisanog tkiva mezokarpa nastaje kao posledica oksidacije polifenola uz katalitičko djelovanje enzima polifenol-oksidaze. (1999) 9. 2002).43%. BP 02 16.17% i BP 30 15. Maksimalnu ocjenu za ukus dobili su genotipovi BP 27. BP 60 i BP 102. MATERIJAL I METODE U periodu od 1998. Taj problem je prisutan kod svih vidova prerade. Širi interval variranja kao i veću količinu refraktromertrijske suve materije u odnosu na naše podatke navode Miletić i sar. Visokim sadržajem rastvorljive suve materije posebno se ističu genotipovi BP 128 17.

50 4. Genotip BP 129.50 3.00 4.40 12.00 5.00 4.50 3.00 4.50 3.00 4.50 4.36 12.00 19. što im umanjuje vrijednost kao industrijske sirovine.00 18.23 15.50 5.00 3.50 4.00 5.50 3.22 11.00 3.50 4.00 4.50 3.00 3.50 17.43 13. što je pozitivna osobina prilikom raznovrsnih vidova prerade.00 4. BP 16 i BP 27 sa 18.00 3.00 5.00 5.50 15. Organoleptički kvalitet kaša ispitivanih genotipova utvrđen je na osnovu zbirne ocjene za ukus.50 2.50 poena.00 4. kao i genotipovi BP 08.00 5.00 15.00 2.00 3.50 18.50 4.50 4. BP 47.50 Konzistencija (1–4) Consistence (1 – 4) Opis ukusa Taste description Boja (0–6) Color (0 – 6) Miris (0–5) Odor (0 – 5) Ukus (0–5) Taste (0– 5) RSM (%) SDM (%) Genotip Genotype BP 02 BP 05 BP 07 BP 08 BP 10 BP 11 BP 12 BP 15 BP 16 BP 20 BP 23 BP 25 BP 27 BP 30 BP 33 BP 35 BP 43 BP 46 16.10 12.07 15.50 4.50 5.00 4. BP 43.50 3.00 dobar vrlodobar dobar loš loš dobar odličan odličan odličan dobar dobar vrlodobar odličan dobar vrlodobar vrlodobar loš odličan 146 Kvalitet Quallity . bez ili sa neznatnom separacijom faze.00 2.00 4.50 10.50 3.50 16.25 12.00 3.malim sadržajem polifenola. Kod genotipova BP 10 i BP 129 kaše su nakon odmrzavanja imale tamnu karamel boju koja je rezultat intenzivne oksidacije polifenola.00 3.00 4.50 3. 1.50 4.00 2.05 15.00 19. miris. BP 102 i BP 116 sa 18.00 2.50 3.00 5.25 poena.50 3.00 6.50 3. Rastvorljiva suva materija ploda i organoleptička svojstva kaša genotipova džanarike Table 1. dobio je najniže ocjene za miris.50 17. Većina ispitivanih genotipova imala je homogenu kašu.00 4. BP 60 19.00 3.00 poena koji su označeni kao vrlo kvalitetni.00 12.00 2.50 13.00 10.00 4.70 14. Tab.50 sladak slatko-nakiseo kiseo kiseo kiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo 4.50 18.00 3.00 3.83 11. Najviše ocjene za opšti utisak dobili su genotipovi BP 15 i BP 46 sa 19.00 13.50 3. boju i konzistenciju.00 4.50 3.50 poena i BP 12.50 13.00 3. Soluble dry matter of fruits and organoleptic caracters of pulp of myrobalan genotypes Opšta ocjena (1–20) Overall (1 – 20) 15.50 3. boju i konzistenciju kaše što je rezultiralo i najnižom opštom ocjenom.83 12.00 3.93 10.00 4. pa je označen kao nekvalitetan. BP 10.00 4. ukus.37 13.50 5.80 4. BP 89.50 4.77 12.50 15.00 4.00 6.50 6. BP 93 i BP 131.00 15.50 4.31 11.

00 4.21 BP 107 12.00 4.75 3.50 2.00 19.00 12.50 4.00 3.00 3.00 3.00 nakiseo-sladak slatko-nakiseo sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak 2.00 3.07 BP 114 14.50 4.00 3.00 4.00 3.00 3.50 3.00 3.00 4.50 3.00 3.24 11.00 5.50 13.00 11.21 10.00 14.00 4.00 4.50 3.00 2.50 16.50 4.00 2.50 4.00 3.00 3.57 13.45 BP 116 13.50 3.00 3.50 3.50 15.00 3.50 3.13 BP 106 13.50 18.00 4.00 3.00 4.70 BP 122 13.00 3.27 12.50 3.50 2.00 17.00 3.00 15.50 4.50 14.00 4.10 11.00 14.21 BP 110 13.25 14.00 4.00 5.00 5.30 13.50 4.50 3.50 5.00 3.70 10.50 14.00 4.00 3.00 3.50 4.00 17.50 3.50 2.00 4.00 2.00 5.00 4.50 3.00 3.50 3.91 BP 131 11.00 3.00 3.43 BP 129 14.50 4.00 4.50 13.00 3.00 13.00 4.00 3.00 4.99 12.50 3.50 18.00 4.00 4.00 4.50 4.50 4.36 11.03 13.50 3.00 3.82 11.00 16.07 9.75 13.00 4.23 BP 128 17.00 3.00 3.00 3.50 13.22 12.50 8.00 3.00 4.00 3.50 3.00 3.50 4.50 15.00 5.00 4.00 12.50 3.00 15.00 3.00 4.00 4.50 13.00 3.50 6.BP 47 BP 56 BP 57 BP 58 BP 60 BP 62 BP 63 BP 68 BP 69 BP 71 BP 72 BP 76 BP 79 BP 86 BP 87 BP 88 BP 90 BP 93 BP 97 11.00 3.50 4.00 3.00 4.31 14.50 13.25 4.50 4.00 15.50 5.50 4.00 15.00 3.00 4.00 4.00 3.50 3.25 BP 103 15.33 11.60 10.00 4.00 4.00 16.00 4.00 4.17 BP 105 12.00 4.00 3.91 2.50 15.50 5.00 4.50 2.00 3.32 11.00 3.50 3.50 3.50 3.50 3.63 13.17 BP 126 14.38 147 .50 4.00 11.50 loš dobar vrlodobar dobar odličan dobar dobar dobar vrlodobar vrlodobar dobar vrlodobar dobar dobar dobar loš dobar loš vrlodobar odličan dobar vrlodobar vrlodobar dobar vrlodobar dobar odličan dobar vrlodobar dobar loš loš BP 102 12.

B. G. LJ. V. BP 60. Savjetovanje industrije alkoholnih i bezalkoholnih pića i sirćeta.. 484: 123–126 (1999). M.. prouzrokovače bolesti i štetočine izdvojenih genotipova džanarike (Prunus cerasifera Ehrh. BOŽOVIĆ. OGNJANOV. RISTEVSKI. PEJKIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. GEORGIJEV. Džanarika je slabo zahtjevna prema agrotehničkim mjerama i otporna je na prouzrokovače bolesti i štetočine.. Koštunići 31–42 (2001). BP46.: Kultiviranje džanarike u Makedoniji.: Selekcija formi kvalitetnih plodova džanarike u cilju proizvodnje zdrave hrane.: Džanarika. Proizvodnja. L. V. BP 46. MILUTINOVIĆ. V.. višestruko korisna voćka. MILUTINOVIĆ.ZAKLJUČAK Za proizvodnju bistrih sokova i koncentrata preporučuju se plodovi genotipova sa visokim sadržajem rastvorljive suve materije: BP 128. naročito ako se ima u vidu činjenica da je cijena jedan od ograničavajućih faktora bržeg povećanja potrošnje voćnih prerađevina. Najveće ocjene za organoleptička svojstva kaše od ploda džanarike dobili su genotipovi BP 12. BP 46 i BP 60 koji se odlikuju postojanom bojom mezokarpa pa mogu poslužiti za proizvodnju kaša i proizvoda na bazi kaša. RALEVIĆ.. M.. 19.: Ekološke i tehnološke karakteristike nekih sorti i tipova džanarike.) u području Gornjeg Polimlja.. pa daje jeftine. LITERATURA BOŽOVIĆ Đ. D. ZEC.. ŠURLAN-MOMIROVIĆ. 38. RISTEVSKI.: Selekcija džanarike (Prunus cerasifera Ehrh. BP 15. Ekonomika poljoprivrede. D. RAKONJAC. CEROVIĆ. GEORGIJEV. SIVAKOV.. BP 103 i BP 30. Posebno treba izdvojiti plodove genotipova BP 12. BP 16. prerada i plasman šljive i proizvoda od šljive. ČOLIĆ.. BP 102 i BP 116 što ih čini pogodnom sirovinom za raznovrsne vidove prerade. BP 16. Zbornik radova. VRAČAR. Đ. G. S. D. BP 33. 6–7–8: 337–344 (1991).. Jugoslovensko voćarstvo. Zbornik naučnih radova 9: 185–201 (2003).: Otpornost na niske temperature. B.).: 6. 223–227 (2002).. BP 15. MARINKOVIĆ. Zbornik radova. S. MILETIĆ.. Acta Hort. Zbornik naučnih radova 7: 9–16 (2001).. N. BP 27. Mogućnost jeftine proizvodnje plodova daje ovoj voćnoj kulturi poseban značaj kao industrijskoj voćnoj vrsti. B. 71–72: 223–227 (1985). 111–112: 17–20 (1995). 148 . BP 02. R. zdrave i kvalitetne plodove. JAĆIMOVIĆ. R.) na području Timočke krajine.: Genetic resources of sherry plum (Prunus cerasifera Ehrh.. BP 27. NIKOLIĆ. D. MILETIĆ. 29.

BP 15.ORGANOLEPTIC CARACTERS OF PULP IN SELECTED MYROBALAN GENOTYPES (PRUNUS CERASIFERA EHRH. BP46.) FROM GORNJE POLIMLJE BOŽOVIĆ ĐINA. a research of authentic populations of myrobalan in the area of Gornje Polimlje was carried out. BP 16. BP 27. BP 15. fruit. to 2000. soluble dry matter. BP 16. In clear juice and concentrate production fruits with high content of soluble dry matter are recommended. This fruit species is being a source of biologically high value food without pesticides residues. BP 33. BP 103 i BP 30. The highest organoleptic marks were attributed to fruit pulp derived from myrobalan genotypes BP 12. JAĆIMOVIĆ VUČETA Summary Myrobalan fruits are used as cheap raw material to obtain high quality products. BP 102 i BP 116 what makes them suitable raw material for different processing types. BP 46. pulp. This paper presents data on soluble dry matter content and organoleptic attributes of fruit pulp from 50 myrobalan genotypes. Key words: myrobalan. Attention should be taken to fruits from genotypes BP 12. due to it’s reported resistance to pests and diseases. These are following genotypes: BP 128. 149 . BP 27. During the period from 1998. BP 46 i BP 60 which are characterized by persistent flesh color so can be used for pulp and pulp product preparation. BP 02. Gornje Polimlje. BP 60. organoleptic characters.

koji se koristi za jelo u svježem stanju i u obliku brojnih prerađevina. U domaćoj preradi od ploda drijena se pravi i poznata rakija „drenovača”. NOVI SAD HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L. bombone. krupnoće i kvaliteta ploda. UVOD Najznačajniji organ drijena (Cornus mas L. šećera. U tradiciji zemalja sjeverne Evrope. koje su aromatizovane dodatkom komorača (tako su ih spremali stari Grci) i u sirćetu– njemačke drenjine. dr Đina Božović.godine sprovedena su istraživanja populacije drijena u području Gornjeg Polimlja. Utvrđivanjem njihovog hemijskog sastava pokazalo je da su ovi proizvodi kvalitetna osnova za buduću industrijsku preradu ove voćne vrste.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. prerađevine. karotina i druOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Vučeta Jaćimović. kolače. Bijelo Polje. kašu. Od drenjine se takođe spravlja sos. Ključne riječi: drenjina. uključujući i sjevernu Italiju je potapanje drenjine u rakiju ili vino radi dobijanja alkoholnih napitaka i likera. Gornje Polimlje. rodnosti stabala (žbunova) drijena. obuhvatila je izdvajanje genotipova koji bi bili interesantni za dobijanje proizvoda od drenjina kao što su: sokovi. po Tsipouridisu i sar. kao i za jela od divljači (Pozzeto. koji se preporučuje kao preliv za kuvano meso i ribu. 1997. 150–157. pektina.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI JAĆIMOVIĆ VUČETA. likere. u periodu od 2000 do 2003. Izvršena je selekcija genotipova na osnovu bujnosti stabla. Ukoliko su plodovi ubrani prije sazrijevanja mogu se konzervisati i u slanom rastvoru– masline od drijena. 2000. organskih kiselina. vitamina. slatko i žele. džem. Biotehnički institut.) je plod. godine. ljekovito i aromatično bilje. džem i marinirana drenjina. 56. kisela vina i dr. sirup. cit. Prijatan ukus svježih plodova i njihovo bogatstvo lakousvojivih. U prerađenom stanju drenjina se može koristiti na različite načine i to: osušena za kompote. hemijski sastav. 1997. Dalja selekcija. pastu „lavaš”. 1990). organizmu nužno potrebnih mikroelemenata. 6 (2007) STR. BOŽOVIĆ ĐINA 1 IZVOD: U periodu od 1996–2003. Prvi način je poznat još od davnina i čini se da su drenjine spremali na ovaj način još u starom vijeku. pekmez. Minovski i Rizovski. Podgorica – Centar za kontinentalno voćarstvo. sok. prerađena u marmeladu. Sangiorgi. 1974.. Dudukal i Rudenko. 150 .

Za spremanje marinirane drenjine uzimaju se tvrdi. Cilj ovog rada je izdvajanje genotipova drijena iz prirodne populacije Gornjeg Polimlja koji bi bili interesantni za industrijsku preradu. U drenjini se nalazi prosječno oko 16.. je sipan u flašu sa plodovima. spada u red onih voćnih vrsta. Plod sadrži dosta vitamina B1. Vrlo je bogat taninskim materijama (oko 4%). Sirup od drijena je spremljen i na drugi način. nezreli. voćnih vrsta. koje ga imaju najviše. mariniranog drijena i druge vidove prerade. vršene su na Tehnološkom Fakultetu u Novom Sadu (Vračar. cit. doda se 700 g krupne morske soli. izabrano je njih 8 od čijih je proizvoda ispitivan hemijski sastav.. Todorović. kuvanjem 5 do 6 minuta. Hemijske analize prerađevina. pa se taj sadržaj procijedi kroz gazu i doda 3 kg šećera i opet kuva 15 minuta. što je više i od limuna. Poslije 3 sedmice ovakvi plodovi se mogu koristiti i čuvati do 3 godine. U obzir su uzete i vrste koje se trenutno manje gaje u obliku plantažnih zasada. Sve se to miješa s vremena na vrijeme 24 sata. pripremljen je tako što je stavljeno 200 g cijelih plodova u flašu od jednog litra i dodata polovina kesice limuntusa. Poslije toga je džem pakovan u čiste tegle sa adekvatnim poklopcima. tj. 15. U svijetu postoje zahtjevi za proizvodnjom voća sa što manjom upotrebom pesticida. Posebna pažnja je usmjerena na izdvajanje onih genotipova čiji su plodovi zahvaljujući izuzetnim tehnološkim svojstvima pogodni za proizvodnju soka. 1990). 1996. Džem od drenjina se spravlja tako što se plodovi izgnječe i odstrane sjemenke i pokožica. 2005). U 100 g ploda se u prosjeku nalazi 1. 1996.1% ukupnih kiselina. 2000). Keserović. džema. zatvore se čepovima i pokriju da stoje 24 sata.gih materija stavlja drijen po kvalitetu u red sa drugim više korišćenim voćnim vrstama (Dudukal i Rudenko. zatim se izmljevenoj masi doda ista količina šećera. po Baboviću i sar.5% suve materije. E i karotina. 1. kao što je slučaj sa drijenom. 2001). Vitamina C ima od 20–145 mg. prelije vodom iznad plodova i zatvori propisnim poklopcem. Po sadržaju vitamina C. flaša je zatvorena i pokrivena 24 časa kako bi se toplota zadržala. Skuvan sirup od 600 g šećera i 550 ml vode.14% ugljenih hidrata. Pred kraj kuvanja dodaju se 2 limuntusa i tako vruć sok se sipa u suve i vruće flaše. zdravi i tek zaruđeli plodovi i odstrane im se peteljke. za proizvodnjom zdravstveno ispravne hrane po konceptu integralne i biološke proizvodnje (Keserović. B2. Kalorijska vrijednost je mala i iznosi oko 68 kalorija (Janković.06% bjelančevina. U 3 l vode se doda 1 kg plodova zrelih drenjina i kuva 15 do 20 minuta. Posuda od 10 l se napuni takvim plodovima. MATERIJAL I METODE RADA Od 114 odabranih genotipova drijena sa područja Gornjeg Polimlja.17% masti. 151 . Sirup od drijena u kojem se vide plodovi. Ogašanović i sar. jer su one u ovom pogledu sa izuzetnim potencijalom i od velikog značaja. pomorandže i dr. Od toga 9–15% šećera i 2.

32 1.10 0.61 0.33 1. Utvrđen je zadovoljavajući sadržaj vitamina C i varirao je od 2.69 0. pa su sačuvali visok sadržaj vitamina C.32 3.26 0.24 4.44 1.54 3.70 1.2 mg gvožđa.20% bilo je u kontrolnom džemu i džemu spravljenom od plodova genotipa BP 33.80 4.62 64.79%.38 1.09% i dosta kiselina daju visok kvalitet i vrlo dobar ukus džemovima drenova Polimlja.60 61.19 60. kis. koja prema deklaraciji sadrži 60% dodatog šećera. šeć.56 9.26%. a najmanja obezbijeđenost s kiselinama bila u džemu genotipa BP 17– 1.07 3.72 3.50 64.59 53.80 52.29 0.17 51.34 54. već je samo miješanjem dodato 50% šećera. 1987). Najveći sadržaj ukupne kiselosti određen je u džemu genotipa BP 01 – 1. dok je u kontrolnom džemu bio u simboličnoj količini 0.99 3.07 do 4. sirupa pripremljenog na dva načina i marinirane drenjine.81 4.41 0.40 60.65 65.20 60.20 2.77 3. Hemijski sastav džema od drenjina Kod nas je proizvođena marmelada od drenjina (Vujanić-Varga. Ukoliko pri pripremanju džema nema kuvanja već se vrši prosto miješanje sa šećerom to je izuzetno zdrava hrana i bogat je izvor vitamina C za zimske mjesece (Žunić.13 1.78 0. red.93 52.35 8.26%.47 4.68 1.76 1.07 5.29 0. red. 1).77 mg / 100 g. Pepeo Ukupni šeć.REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Hemijski sastav utvrđen je kod 4 vrste proizvoda od drenjina: džema.45%. 12 mg % vitamina C i 1. (%) /Su.10 64.07 49.31 0. 152 .67 57. Najviše pepela u ovako pripremljenom proizvodu utvrđeno je kod genotipa BA 13 – 0.26 i 65.02 6. Tab. a najmanje kod genotipa BP 07 – 0.42 6.32 0.71 51. što predstavlja jednu od najvrednijih karakteristika ovog proizvoda.50 57.64 53.74 0.45 0. 2001).87–63. Saharoza Ca-pektat Genotype (%) / (%) /Total (%) / (%) /Total (%) / D.91 2. a najmanje u džemu genotipa BP 01 (tab.34 2.57 1. Ukupan sadržaj šećera 52. 1. 1. Cornellian cherry jam chemical content Genoti SMS Ukup.47 0.91 mg / 100 g.(%) /Ca TSS acidity Ash sugars (%) sugars (%) cchrose – pectate (%) (%) (%) (%) (%) BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 BO Prosjek Average 57.78 0.67 58.29 1.79 1.05 64. Džemovi pripremani u domaćoj radinosti nijesu bili podvrgnuti visokim temperaturama i kuvanju.27 52.20 57. Hemijski sastav džema od drenjina Table 1.26 62.92 56.32 0.44 0.03 0. D.09 58.87 63. U džemu.26 1. spremljenim na ovaj način.76 Vitamin C (mg/100g) / Vitamin C (mg/100g) 4.65 Najviše utvrđene suve materije – 65.94 0.37 60.34 54. spremljenom bez kuvanja takođe nije došlo do gubljenja ove materije značajne za ljudski organizam.33 0.41 65.

U Kodrima Moldavije on je još utvrdio da drenovi zasjene imaju manje pepela od onih koji rastu na poljima. Uspješno otklanjaju otrove iz ljudskog organizma. od voća se najčešće spravljaju bistri sokovi.91% u Kodrima Moldavije do najvećeg sadržaja kod ukrajinskih drenova 1. koje regulišu acidobaznu reakciju krvi. a zahvaljujući sadržaju mineralnih materija. 153 .61%. Korisna dejstva proizilaze iz sastojaka koji se nalaze u voćnom soku: prirodni šećeri. Od proizvoda koji su u tečnom stanju.40%. dok je najveći sadržaj bio u plodu drenova koji se nalaze na mjestima gdje je izvršena sječa visokog šumskog drveća. a nasiromašniji u soku genotipa BP 44 – 0. Hemijski sastav sirupa sa uronjenim plodovima drenjine Voćni sokovi su posebno značajan vid prerade voća. 2. određene sušenjem (tab. organske kiseline. mineralne soli. zaključio da je sadržaj pepela od 0. Voda iz ovih sokova je u veoma povoljnom obliku za ljudski organizam. a najmanji sadržaj pepela bio je svega 0. pa je dijabetičarima korisno da ga upotrebljavaju za piće (Dudukal i Rudenko. Sadržaj suve materije. 2001). jer neutrališu otrovne supstance i olakšavaju njihovo odstranjivanje iz organizma. Najbogatiji sadržaj Capektata utvrđen je kod soka genotipa BP 07 – 1. enzimi.24%.46%) bilo je kod genotipa BP 22.68%. a naročito se preporučuju pri umnom naprezanju.33% i kod genotipa BP 44 – 0. 0.15% kod genotipa BP 01. mirišljave materije i dr.80%). pektini. Njihovim korišćenjem snižava se nivo šećera u krvi i povećava fermentativna sekrecija podželudačnih žlijezda. Drijen je poznat po velikom sadržaju kiselina. Leontjak (1984) je. ispitujući hemijski sastav ploda drijena genotipova koji rastu u raznim rejonima bivšeg SSSR-a. a najmanje kod genotipa BP 07 – 50. su pokazali vrlo dobar kvalitet.16%. Najviše ukupnih šećera (52. a najmanje u kontrolnoj varijanti – 0. na uobičajen način u domaćinstvima ovoga kraja. 1990).67%. Osim kiselina nije zanemarljiv ni sadržaj taninskih materija. koje daju punoću i čine ukus u izvjesnoj mjeri specifičnim. Njihovim dejstvom i dejstvom kiselina iz voća neutrališe se negativno djelovanje kuhinjske soli u organizmu i to zajedno utiče na smanjenje krvnog pritiska. bojene materije. koji se nalazi pored puta (0. Količina mineralnih materija u plodu drijena u našem istraživanju bila je najveća kod genotipa BP 44.02%. tanini. što soku daje osvježavajuća svojstva. Voćni sokovi povoljno djeluju na radnu sposobnost i raspoloženje. Oni zadržavaju u sebi niz najvažnijih sastojaka svježeg voća i koriste se za zadovoljenje energetskih potreba ljudskog organizma (Žunić. Bistri sokovi pripremani od plodova drenova iz Gornjeg Polimlja.09% i džemu genotipa BP 17 – 61. 2) bio je najviši u soku genotipa BP (22 – 54. Iz džema genotipa BP 22 izdvojeno je najviše pektinskih materija – 1. sirupi i kašasti sokovi.Namirnice biljnog porijekla su biološki vrednije i predstavljaju najvažniji izvor minerala. Ako se optimalno koriste ne stvaraju višak kalorija te ne utiču na gojaznost.1%. Sok genotipa BP 21 imao je najveći sadržaj kiselosti – 1.90% iz Sjevernog Kavkaza.83%). koji se nalazi u šumi. sprečavaju trovanje organizma. Ukupnih šećera najviše je utvrđeno u kontrolnom džemu – 63. jer doprinose lakšem i efikasnijem učenju. Mineralne materije koje su sadržane u plodovima svih vrsta voća u savremenim uslovima života imaju zaštitno – odbrambenu vrijednost.

79 34. 2.13 Pepeo (%) / Ash (%) 0.06 50.65 33.78%) utvrđeno je najviše u soku (bez cijelih plodova) genotipa BP 33.92 47.19 7.51 0. 3. red.61 53.97 1.68 53. kis. Najmanju kiselost (0.87 39.42 1.80 52..21 1.07 0.41 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 154 .57 0.41 0.19 0.89 1.78 0. D.74 45.44 1. Za kvalitet sirupa od drenjina pored aromatičnosti.51 0.25 57.17 0. pored dobre obojenosti i aromatičnosti.Tab.23 53.05 0.51 48.98 12.40 0.32 0.08 0.29 0.93 28.85 18.58 42. sugars (%) 51.44 54.56 4.82 54.72 13.16 47.24 58.71 Ca-pektat (%) /Capectate (%) 0.91 Ca-pektat (%) /Capectate (%) 0. 3).61 59.09 Pepeo (%) / Ash (%) 0.10 0.65 50.91 23.80 Saharoza (%) /Succhrose (%) 14.37 8.90 42. Hemijski sastav sirupa od drenjine Voće namijenjeno proizvodnji sirupa.(%) / D.80 53. veoma je važna intenzivna boja.01 0. D.60 56.57 1.42 0.18 Ukupni šeć.96 1.67 2.81 1.90 32.47 43.14 24. gars (%) red. gars (%) red.47 Saharoza (%) /Succhrose (%) 27.07 Ukupni šeć.17 0.71 0.08 0.61%) i ukupnih kiselina (1.31 59.53 54.17 0.82 51.49 13. TSS (%) (%) / Total acidity (%) 53.32 1.80 53.10 0.51 47.65 1.68 54. sugars (%) 50.28 6.29 28.22 0. dok je najmanje pektinskih materija (0.42 48.54 0.07 0. šeć. Hemijski sastav sirupa sa plodovima drena Table 2.20 0.55 0.16 31.21 0. Tab.(%) / D.33 50.02 0.33 36.28 51.07 0.28 48.43 0.20 50.29%) imao genotip BP 01.95 1.46 50. TSS (%) (%) / Total acidity (%) 52. Hemijski sastav sirupa od drenjina Table 3.43 0.91 21.17 55.05 52.20 0. Pektina (0.89 0.63 53.35 15. 2005).16 8.91 44. (%) /Total su. Cornellian cherry syrup chemical content Genotip Genotype SMS (%) / Ukup.57 46. sa što većim sadržajem suve materije i zdravo.18 0. red. kis.69 10. treba da je dovoljno zrelo. šeć. (%) /Total su.27 59.05 0.88 12.61 0.34 40.02 1. Chemical content of syrup with cornellian cherry fruits Genotip Genotype SMS (%) / Ukup. kako bi razblaženi proizvod pri korišćenju imao određeni intenzitet karakteristične boje voća od koga je sirup dobijen (Jaćimović i sar.58 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 3.94 32.22 56.02 1.88 2.42 0.57%) imao je genotip BP 07 (tab.

32 11.26 11. 05%). Hemijski sastav marinirane drenjine Najveći sadržaj suve materije (tab.05%.05 15. a najmanji 50. Najmanje svih mineralnih materija i soli bilo je u mariniranom drijenu genotipa BP 44. jaja).71 2.17 1.61 17. ali ga zato u svježem voću i povrću ima mnogo više.62 8. utvrđen je u mariniranoj drenjini kod genotipa BP 22 (16.Najveći sadržaj ukupnih šećera soka iznosio je 58. To bi bila količina od oko 40 do 100 g plodova drijena.06 6. Tab.17% u soku genotipa BP 33. koji su bogatiji ovim vitaminom.12 20. dok je najviše ovih materija utvrđeno kod genotipa BA 13.42 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 155 .26 mg/100 g ploda). Cornellian cherry marinade chemical content Genotip Genotype SMS (%) / Ukup.29 7. Najveće bogatstvo vitaminom C pokazali su marinirani plodovi genotipa BP 01 (25. Najveća obezbijeđenost Ca – pektatom kod marinirane drenjine utvrđena je kod genotipa BP 07.73 0.52 0.50 7. Dnevna potreba ljudskog organizma je 45 mg (preporuka Evropske unije).68 7. što se lako može zadovoljiti.60 13. 4.51 16.42 mg/100 g ploda. 4).25 12. dijetetsku i terapeutsku vrijednost (Pamplona-Roger.10%. 2000).5 13.61 0.82 6.08%).21 2. Vitamin C se u neznatnoj količini nalazi u proizvodima životinjskog porijekla (meso. imao je sok genotipa BP 21 – 59.28% kod genotipa BP 17.40 1.17%).84 21.7 8.22 1.08 6.45 4.05 1. dok je najmanje pektinskih materija bilo u ovakvim plodovima genotipa BP 33.68 2.33 2. a najmanje suve materije imao je sok genotipa BP 33 – 53. Hemijski sastav marinirane drenjine Table 4.24 mg/100 g ploda.63 0.86 21.43 14.87 0.08 9.03 1.01 0. kis. a najmanji ovako pripremljenog ploda drijena imao je genotip BA 13 (1.21 0.46 4. a najneobezbjeđeniji ovom značajnom materijom bio je genotip BP 17 – 11.31%.76 4.68%.45 0.18 9. ili adekvatna količina nekog od proizvoda od drenjine.86 6.37 1.44 Vitamin C (mg/100g) / Vitamin C (mg/100g) 25. Prosječno u plodovima svih 10 ispitivanih genotipova vitamina C bilo je 18. a najmanja obezbijeđenost suvom materijom imao je genotip BP 44 (8.26 1.34 18.40 23. 4. Vitamini imaju značajnu zaštitnu.95 8.57 6. (%) Pepeo (%) / NaCl (%) / Ca-pektat TSS (%) / Total acidiAsh (%) NaCl (%) (%) /Caty (%) pectate (%) 14.5%). Najveći sadržaj ukupne kiselosti utvrđen je u mariniranom plodu genotipa BP 44 (2. određenom sušenjem.48 5. Najbolju obezbijeđenost suvom materijom. riba.42 4. Pepela je najviše izdvojeno iz soka genotipova BP 21 i BP 33 – 0.37 0. a najmanje iz sokova genotipova BA 13 i BP 17 – 0.

zavisno od ukusa koji se traži. Za preporuku je genotip BP 21 za sokove sa i bez plodova. BP 21 i BP 22. kao što su vitamini A i D. Ovaj proizvod ne gubi većinu hranljivih svojstava. Ovi genotipovi mogu se koristiti za proizvodnju sirupa. Osim preporuke za obaveznu industrijsku proizvodnju za spravljanje ove prvenstveno zdrave i jeftine hrane trebalo bi da bude zainteresovano svako domaćinstvo. Otuda.42 mg/100 g vitamina C. U našem ispitivanju odličnu ocjenu dobio je drijen spremljen kao maslina od genotipa BA 13. Zbog toga je važno svakodnevno jesti svježe voće i povrće ili koristiti njihove prerađevine u kojima su sačuvane ove materije. a bilo je i primjera 25. Međutim. Kao koncentrisani voćni sok može se dodati ili miješati sa nekim aromatičnim voćem za dobijanje kvalitetnog sirupa. koji se ne skladište u organizmu. meću kojima je vitamin C. skladište se u jetri i ne moraju se svakodnevno unositi (mogu proći sedmice. BP 22 i BP 33. žuto obojenim plodovima. naročito primorskih krajeva.26 mg/100 g (genotip BP 01). žutih plodova. vitamina C. pa je dragocjen u zimskoj ishrani stanovništva. koji je ovako konzervisan. komorač ili neka druga začinska biljka. što nije slučaj sa vitaminom C i ostalim vitaminima rastvorljivim u vodi. Sokovi su takođe pokazali odličan kvalitet. dok se u Njemačkoj drenjine konzerviraju u sirćetu i preko zime koriste. 156 . pa čak i mjeseci bez izlaganja suncu. Slična je situacija i sa konzervisanom hranom. Najbolju ocjenu ovako spremljenog proizvoda dobio je genotip BA 13 sa atraktivnim. u mariniranoj drenjini je bilo prosječno 18. upravo su ispitivanja hemijskog sastava marinirane drenjine i džema spremanog na tradicionalan način područja Gornjeg Polimlja. ZAKLJUČAK Džemovi pripremani po receptima karakterističnim za domaćinstva Gornjeg Polimlja. Vitamin C se ne akumulira u organizmu i zbog toga se mora svakodnevno unositi. nijesu bili podvrgnuti termičkoj obradi. dok su odlični bili sokovi od ukuvanog sirupa od genotipova BP 17. vrlo rijetkim za drijen. pa se za ovaj vid prerade mogu preporučiti genotipovi BP 01. Plodovi drijena mogu se marinirati i biti rado viđeni i prisutni proizvod na trpezama naših domaćinstava. U Italiji po Sangiorgi-u (1997) se takođe na ovaj način sprema drijen. pa su sačuvali visok sadržaj jednog od najznačajnijih sastojaka u plodu drijena. može se u slani rastvor dodati list lovora. koje ih aktivira). Naime. jedan od značajnih sastojaka ploda koji ima ljekovita svojstva veoma osjetljiv na toplotu i svjetlost. kuvane ili pržene namirnice gube veći dio vitamina C. imao i atraktivan izgled. Marinirana drenjina je rijetko zastupljen način pripremanja drijena u domaćinstvima. Pri spremanju ovakvog jela od ploda drijena. jer će razblaženi proizvod sigurno imati određeni intenzitet karakteristične crvene boje. pokazala da se kod ovako pripremljenih prerađevina ne gube ovaj dragocjeni sastojak. Vitamini rastvorljivi u mastima. BP 17. sa intenzivnom crvenom bojom.Za spravljanje prerađevina od drenjina mora se voditi računa o činjenici da je vitamin C. Prisustvo kiselina i šećera dali su visok kvalitet i specifičan ukus ovim džemovima.

str. pečurki i osvežavajućih alkoholnih pića. cornellian cherry products could be used as an easily digestible energetic concentrate. Diva ovošna flora na SR Makedonija.. ВО Агрополиздат. 65–82. BOŽOVIĆ ĐINA Summary Cornellian cherry and it’s products (juice. D. Čačak. KSENIJA I MIŠIĆ.. 1987.. Key words: cornellian cherry. VUJANIĆ-VARGA. B. OGAŠANOVIĆ. V. VRAČAR. ekonomsko-ekološki aspekt. – Dren.: Medonosne i peludne biljke. ĐINA. Zemun. Poljoprivreda kao hobi..: Priručnik za kontrolu kvaliteta svežeg i prerađenog voća i povrća. M. D.: Кизил....: Lekovitost voća i voćnih sokova. Москва. Institut za ekonomiku poljoprivrede – Beograd. 2001. STANISAVLJEVIĆ. 334– 342. voć. DINKA. – 46. ГАЛИНА. products. ст.: Il corniolo. 157 . E. Proizvodnja zdravstveno – bezbjedne hrane.: Cornus mas L. Библиотечка „Древесные породы”. Unripen fruits could be used as a part of restricted diets due to high level of unsoluble pectins and low level of fast resorbed sugars. Skopje. M. 5–20. 265–272. VUJANIĆ-VARGA. 2005.: Uživajte zdrav život. In diet for healthy people. Čačak. br. KESEROVIĆ. BELLINI. П. PAMPLONA–ROGER. Tehnološki fakultet. ЛЕОНТЯК. jam and marinade) due to their high content of carbohydrates could be classified as high energy value food. – Novi Sad. vol.: Кизил-ценое лесное растение. IP „Neven”.. 32/2000. 1996. MIRANOVIĆ. 113–114. Г. GAJIĆ.: Agrobiznis u ekološkoj proizvodnji hrane. 1984. 2005. Jug. Zagreb.. 1990. J.: Organoleptičke osobine proizvoda od drenjina (Cornus mas L. JAĆIMOVIĆ. G. DINKA: Pomologija. It helps keeping optimal level of body sugars and saving body glycogene. РУДЕНКО И. P. TSIPOURIDIS. Gornje Polimlje. Naučni institut za ratarstvo i povrtarstvo. Novi Sad.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI JAĆIMOVIĆ VUČETA. Штиинца. 10. Zbornik na trudovi. 2000.). vol. X Savetovanje o biotehnologiji. E. Ž.66– 73. 1974. JOVANČEVIĆ. Novi Sad. 10. C. especially for young and people with high energetic needs.: Pravci proizvodnje zdravstveno bezbednog voća. Beograd.30. Informatore agrario. str. С. 2000. Кишинев. HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L. MINOVSKI. Regular consumption of traditional food and its affirmation might be significant factor for improoving national diet together with correction of other factors influencing health. Preporod. Novi Sad. R. D. No. LJ. Beograd... RIZOVSKI. GIORDANI.: Struktura i perspektive voćarstva SR Jugoslavije. zbornik radova. chemical content.LITERATURA BABOVIĆ. V. 1996. Novi Sad. M. ДУДУКАЛ Д. LAZIĆ. MALEŠEVIĆ. JANKOVIĆ. MILUTINOVIĆ. 2000. Z. Prosvjeta. ŽUNIĆ. 2001. M. BOŽOVIĆ.

distribucija i reutilizacija jona. vlasništvo Biotehničkog instituta – Podgorica. Biotehnički institut – Podgorica 158 .) NA PRIMJENU NPK HRANIVA RANKO PRENKIĆ. Ustanovljeno je da postoje značajne razlike ispitivanih parametara u zavisnosti od sorte. ukupan sadržaj kao i forme jona. Redhaven i Samerset). Veliki je broj kriterijuma za ocjenu genetske specifičnosti mineralne ishrane: citološke i anatomske osobenosti ćelija i subcelularnih jedinica. nego i međusobna zavisnost podloge i plemke. podloge i NPK hraniva na nivo gvožđa i cinka kod breskve (Prenkić 1988. 56. i Prenkić i sar.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 158–166. viši naučni saradnik. prinosa. 1922) još početkom tridesetih godina ovoga vijeka. podloga. Sorte su bile okalemljene na dvije podloge (na sejancu vinogradarske breskve i badema) i tretirane različitim dozama NPK hraniva. mase ploda. doza NPK hraniva UVOD Ovaj rad predstavlja nastavak prethodnih istraživanja u kojima je proučavan uticaj sorte. morfološke osobine biljaka. izdvajanje. ukupna težina Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Ranko Prenkić. NOVI SAD REAGOVANJE RAZLIČITIH SORTI I PODLOGA BRESKVE (Prunus persica Stoc. fiziološki i biohemijski procesi. kod nas su se ovim problemom najviše bavili Sarić i saradnici (1983.1 IZVOD: Istraživanja su vršena kod tri sorte breskve (Koronet rani. 1984). koncentracija i sadržaj elementa. Međutim. Reagovanje različitih sorti i podloga ispoljava se preko više parametara: razvijenosti stabla. sorta. jer se u ovom slučaju mogu ustanoviti razlike ne samo između pojedinih sorti. dužine mješovitih rodnih grančica. Sarić (1984) ističe da je posebno značajno istraživanje ovog problema kod drvenastih biljaka. Problem genetske specifičnosti mineralne ishrane je mnogo više istraživan kod zeljastih nego kod drvenastih biljaka. Ključne riječi: breskva. 1988). podloge i primjene različitih doza NPK hraniva. koje su gajene na oglednom imanju „Lješkopolje”. translokacija. sadržaja ukupnih rastvorljivih suvih materija i nivoa ukupnih organskih kiselina i pH vrijednosti. 6 (2007) STR. Problemom genetske specifičnosti mineralne ishrane biljaka bavio se Moos (1921. usvajanje.

sadržaj ukupnih suvih materija. dužina mješovitih rodnih grančica. nakon aplikacije NPK hraniva. sadržaj ukupnih kiselina i pH vrijednosti) kod plodova raznih sorti i podloga breskve. U ovom radu posvećena je pažnja samo nekim od mnogobrojnih kriterijuma (razvijenost stabla. Iz tabele 1. NPK – 75+30+70 kg/ha. bujnost sorti. sadržaj ukupnih kiselina i pH vrijednost plodova. Naročito jak efekat. Dobijeni rezultati su statistički obrađeni i prikazani tabelarno. prinos i kvalitet. Danska). Ispitivane parametre određivali smo standardnim gravimetrijskim metodama. Utvrđeno je da su vrijednosti za sekundarno debljanje kod breskve okalemljene na vinogradarskoj breskvi visoko signifikantno veće nego kod sorti okalemljene na bademu. obim je bio 2. REZULTATI I DISKUSIJA Razvijenost stabla (bujnost sorti) Prije početka NPK tretmana uočeno je da se ispitivane sorte na različitim podlogama nejednake bujnosti. ND (niska doza) 2. NPK – 225+30+210 kg/ha. a zavisi i od raznih ekoloških uslova i primijenjene tehnologije u toku gajenja. u četiri ponavljanja. zato su vršena mjerenja obima stabla prije i na kraju vegetacionog perioda. bio 1.). prinos. Sorte su bile okalemljene na dvije podloge: sejancu vinogradarske breskve (Prunus persica vulgaris Mill. Sve tri sorte tretirane su sa tri različite doze NPK hraniva: 1. proizvodnja biomase i neke osobine genotipova koje utiču na usvajanje elemenata (Sarić. MATERIJAL I METODE Objekat istraživanja bile su tri sorte breskve: Koronet (Coronet). masu pojedinačnih plodova.35 cm. Pratili smo više parametara: razvijenost stabla (obim). imala je visoka doza NPK hraniva i značajno se razlikuje od rezultata za nisku dozu i kontrolu. 1995. a pH vrijednost određivana je pomoću pH metra (Radiometar 29. prinos breskve. dužina mješovitih rodnih grančica. koje su gajene na imanju „Lješkopolje” vlasništvo Biotehničkog instituta – Podgorica.09 cm. 1984). uočljivo je da je prosječni obim stabla kod sorte Koronet okalemljene na vinogradarskoj breskvi. VD (visoka doza) Kao kontrola služila su nam netretirana stabla breskve. sadržaj ukupnih kiselina pomoću titracije. Istraživanja su vršena u tri uzastupne godine (1994. sadržaj rastvorljivih suvih materija. Rani redheven (Early redheven) i Samerset (Summerset).) i na sejancu badema (Amygdalus communis L.suve materije. masa ploda. i 1996). NPK – 150+60+140 kg/ha SD (srednja doza) 3. Sekundardno debljanje stabla je uglavnom uslovljeno genetski. a u svakom ponavljanju tretirana su po tri stabla. a kod Samerseta okalemljenog na bademu. 159 . Krajnji cilj ovih istraživanja bio je da se poboljša i poveća kvantitet i kvalitet prinosa breskve.

Statistička analiza je pokazala da postoje veoma značajne razlike između dužine rodnih grančica sorte Koronet u odnosu na ostale dvije sorte (Rani redheven i Samerset).40 1.Tab.17 Iz ovih rezultata proizilazi da obim stabla zavisi od sortne specifičnosti.33 BC 0.67 ABC 0.96 1. proteini itd. aminokiseline. sa nalazima Rahovića i Rajkovića (1976).89 1.37 1. Sekundarno debljanje debla bresaka (prosjek za period 1994–1996. okalemljena na vinogradarskoj breskvi.73 AC 0.15 1. iako se radi o drugim sortama.16 cm) okalemljena na podlozi badem. Najveći efekat na dužinu grančica imala je visoka i srednja doza.79 1.45 1. a ne samo od sorte.25 0.) i povećanom lisnom masom.75 2.88 2.65 1.13* 0.90 1. 160 .10** 0.69 1. koji obezbjeđuju ishranu formiranih plodova.18 0. a najkraće sorta Samerset (45.27 1.88 2.23 1.61 2.21 0. breskva Average-beds Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.61 2.49 1.23 cm). Na kraju treba naglasiti da su mješovite rodne grančice najvažnije za prinos rodnog drveta.16 1.50 1.60 B 0.23 1.15** 0.70 cm kod sorte Redskin.34 1. Posebno treba naglasiti da je dužina mješovitih rodnih grančica kod sve tri sorte okalemljene na vinogradarskoj breskvi veoma značajno veća nego kod sorti okalemljenih na bademu.61 1.60 cm kod sorte Blek pa do 58.18 1.87 1. u cm) Tab.74 1.31 1.68 1.19 1.47 Prosjek Average 1.35 1.01 0.45 1. breskva Badem Prosjek / Average Samerset Vin.34 1.00 1. 2) u prosjeku najduže mješovite rodne grančice imala je sorta Koronet (57. Ovi rezultati potvrđuju našu pretpostavku da genetske specifičnosti zavise i od podloge.95 1.88 1. breskva Badem Prosjek / Average Koronet Vin. The secondary thicken of peach stem (average for period 1994–1996. podloge i doze NPK hraniva.87 1.54 1.73 1.76 AB 0.05 LSD 0.09 1. zato su i plodovi na rodnim grančicama najkvalitetniji. jer one sadrže dosta cvjetnih pupoljaka sa bogatstvom rezervnih materija (šećeri. Dužina mješovitih rodnih grančica Kao što se vidi iz (tab. koji su našli dužinu mješovitih rodnih grančica od 45.44 1.55 1.70 1. 1.46 1.13 C 0.38 1.90 1.68 Vin.01 1.56 1.51 2.72 1. 1.35 1.74 1.12 1.02 1.72 2.36 0. in cm) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Control 1.31 1. breskva Badem Prosjek / Average Prosjek podloge / Vin.61 1.03 1. Ovi rezultati su slični.61 1.

16** 1.69 AC 2.46 46. Kod sorti breskve koje su bile okalemljene na vinogradarskoj breskvi prinos je bio značajno veći nego kod onih okalemljenih na podlozi badem (tab.05 LSD 0.96 55.28 56.84 47.47 47.56 45.16 51.95 B 1.66 52.64** 2.73 47.36 47.03 54. I ovi rezultati o genetskoj specifičnosti mineralne ishrane biljaka ukazuju. što zavisi od sortne osobenosti.24 50.49 53.23 47.56 60.49 AB 2. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.05 52.29 45.64 58.21 53.84 3. breskva Badem Prosjek / Average Vin.18 45.16 48. 3).34 kg/stablo). Treba posebno naglasiti. 1998). podloge i doze tretmana NPK hranivom (tab.80 44.52 C 1. Prosječni prinos plodova za sve tri sorte okalemljene na obje podloge bio je najveći nakon tretmana visokom dozom (35. 4).70 41.86 50.01 1.01 2.16 49. u zavisnosti od podloge na koju su okalemljene. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin. da razlika: nije prisutna samo između sorti. podloge i doze hraniva.Tab. Ovi rezultati ukazuju da ispitivani faktori đeluju sinergistički što se manifestuje preko mase plodova (tab.41** 1.10 43.21 53. Prinos plodova u ispitivanom periodu varira u zavisnosti od sorte.06 53.66 52.33 47.44 58. 161 .73 ABC 4.86 49. 2.63 58.66 51.02 5.73 44.81 54. Lenght of composite 1 – year old shoots (cm) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Beds (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 54. da smo našli statistički značajne razlike u prinosu kod sorti.53 43.71 Vin.76 45. podloge. Dužina mješovitih rodnih grančica breskve (cm) Tab.90 49.83 51. Masa ploda Istraživanja su pokazala statistički značajne razlike u masi plodova u zavisnosti sorte. 2.36 48.16 55. tretmana u toku gajenja i ekoloških faktora.96 46.19 52.14 52.73 BC 2.60 47.87 Prinos breskve Osnovno biološko svojstvo breskve je visoka rodnost. naročito sa aspekta iznošenja mineralnih materija i primjene agrotehničkih mjera (Prenkić. Ovo pomološko svojstvo je posebno značajno.06 67.32 3.90 43.83 48.62 kg/stablo) u odnosu na kontrolu (22.15 58.91 57. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.90 48.22 55.20 52. nego je i rezultat interakcije između podloge i plemke.71 57.56 50.54 44.01 51. 3).50 46.

81 29.86 155.67** 6.34 34.20 123.61 130.19 137.96 120.98 26.26 117. Prinosi bresaka po stablu (kg) Tab.09 168. breskva Badem Prosjek / Average Vin.96 29. 3.36 21.45 143.92 139.96 129.03 120.11 39.04 134.79 127.19** 21.80 131.73* 7.28 25. The yield per tree (kg) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Beds (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 29.05 130.23 33.16 27. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.17 4.62 AC 4. 3.23 26.38 30.83 146.07 27.96 32. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.63 31.69 149.16 22.82 145.95 Tab.49 34.83 147.93 153.99 150.39 BC 9.13 35.66 32.26 35.17 40.90 21.40 117. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Prosjek podloge Vin.02 30.61 38.35** 12.10 34.01 2.66 134.50 135.83 143.96 134.33 25.93 32.13 B 1.07 128.34 148. breskva Badem Prosjek / Average Vin.90 132. breskva Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.41 33.47 AB 3.29 29.41 C 2.99 31.29 136.81 151.28 28.43 AB 8.83 115.75 31.01 5.24 156.05 39.50 31.61** 8.21 152.25 119.66 147.10** 10.83 130.29 Vin.30 30.51 26.39 123.13 36.90 BC 3.13 25.92 30.51 130.64 157.40 37.11 34.13 125.03 25.5** 15.41 144.56 159.59 3.70 26.85 159. Masa ploda ispitivanih sorta breskve (g) Tab.00 124.20 138.73 137.34 22.83** 2.76 152. Fruit weigh tof peach cultivars (g) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 145.48 28.36 142. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.90 28.49 5.55 142.34 8.90 36.14 162 .50 137.Tab.93 34.46 27.45 34.76 29.90 140.45 26.05 LSD 0.24 2.61 162.06 36.56 23. 4.93 C 6. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.29 146.42 AC 11.53 B 4.20 144.23 24.28 38. 4.99 Vin.05 LSD 0.66 34.23 146.34 ABC 6.66 4.12 32.93 130.00 35.06 125.15 38.51 ABC 16.80 133.

63 10.92 1.12%).05 LSD 0. dok je sorta Rani redheven na podlozi vinogradarska breskva imala najniži sadržaj suvih materija (9.60 14.48 12.65** 0.82 B 0.35 10.53 11.91 12. Uočljiva je zavisnost između nivoa suve materije i vremena sazrijevanja sorata što je u saglasnosti sa rezultatima drugih autora.01 0.84 2.19 9.06 11.75 0.48 10. Soluble dry matter in fruits (%) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 9.26 12. Sadržaj ukupnih rastvorljivih suvih materija Pratili smo i jedan od najvažnijih pokazatelja kvaliteta plodova breskve tj.75 AC 1. Nivo rastvorljivih suvih materija je odličan indikator kvaliteta plodova kao sirovine u tehnologiji prerade.12 11.50 10.85 11. 5.16 11.32 12. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.30 10. Najveća masa plodova bila je kod sorte Koronet okalemljene na vinogradarskoj breskvi uz primjenu visoke doze NPK hraniva.36 11.99 9.40 12.71 BC 1.73 11.27 AB 0.90 10.23 12. 5).46 13.56 10.76 9.54 11. breskva Badem Prosjek / Average Vin.86 10.10 10. Tab.65 11. Sadržaj suvih materija u plodu varirao je u zavisnosti od sorte i podloge dok većih razlika u đelovanju različitih doza NPK hraniva nije bilo (tab.40 9.14 ABC 1.10 13.50 11.13 12.46 10. 1986).22 11. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin. Kasne sorte breskve imaju veći sadržaj suvih materija od ranih i srednje ranih sorti.40 13.42 9. 1952. 5. I ovi rezultati kao i prethodni govore o genetskoj specifičnosti sorte i podloge i o kompleksnoj interakciji više faktora.26 10.49 Vin. čak i bez hraniva (kontrola).20 11.70 C 0.92 13. Prosječno najviše rastvorljivih suvih materija imali su plodovi sorte Samerset (13. sadržaj suvih materija u momentu zrelosti plodova.63 10.53** 0. 1964.50 12.05 13.06 1.63 11.21 8.26 14.70 12. Sadržaj rastvorljivih suvih materija u plodu breskve (%) Tab.Uočljivo je da je masa plodova manja kod sorti okalemljenih na bademu i pri aplikaciji niske doze NPK hraniva.70 10. Najzastupljenija komponenta u suvoj materiji su šećeri koji su jedan od značajnih parametara ukusa.80 11.88%) na podlozi badem.88 12.30 1.28 11. jer značajno povećava njihovu ekonomsku vrijednost.53 9.26 12.70 13. Stanković.30 10.13 13.48 12. što je uzrokovano nejednakim vremenom razvića njihovih plodova (Peynnauda.46 11.50 12. Bulatović-Miljačka. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.85 163 .

4300 0. breskva Badem Prosjek / Average Vin.4166 0. 6).4066 0. dok razlike između podloga i doza đubriva nijesu u statistički značajne (tab. 6.06 0. dok razlike između podloga i tretmana različitim dozama NPK hraniva nijesu značajne (tab.5058 0.4316 0. breskva Average-rootstock Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.4107 0.4241 0. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.5583 0. a u listovima njihove soli. Nivo slobodnih organskih kiselina i pH vrijednosti u plodovima Organske kiseline u plodovima su prisutne u slobodnom stanju i u obliku soli najčešće natrijuma. Rezultati o đelovanju sorte.6000 0.4683 0.08 0.5866 0. Slobodne organske kiseline i rastvori soli stvaraju ravnotežne puferske sisteme.5866 0. statistički značajne razlike u vrijednosti pH prisutne su samo između pojedinih sorti.5383 0. pH. Kao što se iz tabele br. kalijuma i kalcijuma. Total acids content (%) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 0.05 0.5916 0.5987 0.01 0.11 BC 0. One pored šećera imaju značajan uticaj na kvalitet i ukus ploda.6166 0.5816 0.5069 B 0.05** 164 .4300 0.6050 0.09 0.5271 0.5816 0.4083 0.4916 0.6183 0.03 0. a u zrelim plodovima i starim listovima jabučna i limunska kiselina.05 LSD 0.11 0.4838 0.5299 0.08 0. U nezrelim plodovima i mladim listovima dominira ćilibarna. Sadržaj ukupnih kiselina u plodu breskve (%) Tab.4900 0.4600 0. 7 može uočiti.5224 0. Tab.4616 0.4783 0.3816 0. 6. 7).07 0.4866 0. Na kraju treba naglasiti da je nivo ukupnih slobodnih kiselina i pH vrijednosti.5841 0. što se pokazali i naši rezultati.4153 0.5624 0.04** 0.5163 ABC 0.5055 0.4985 AB 0.04 C 0.5296 0.4979 Vin.Prisutne su statistički značajne razlike u sadržaju rastvorljivih suvih materija između sve tri ispitivane sorte i veoma velika zavisnost od podloge (tab.4433 0.4888 0.4788 0.5067 0.5845 0.5083 0.6083 0. karakteristika određene sorte.4050 0.3583 0.15 0.4892 0. Kod plodova preovladavaju slobodne organske kiseline.4424 0.4416 0. podloge i doze hraniva na sadržaj ukupnih kiselina u plodu breskve pokazuju da su značajne razlike prisutne između pojedinih sorti.6116 0. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Prosjek podloge Vin.4537 0.4702 AC 0.4883 0. koji uslovljavaju koncentraciju vodonikovih jona u rastvoru tj.3699 0.4062 0.06 0. 5).

breskva Samerset Badem Prosjek Average Vin.92 3.80 3.18 BC 0.95 4. dok razlike između podloga i doza hraniva nijesu signifikantne. 7.90 B 0.10 4. Rezultati o sadržaju ukupnih kiselina i pH vrijednosti u plodu breskve pokazuju. 7.04 3.01 0.82 3.87 3.88 3.89 3.01 3.86 3. Posebno treba naglasiti.88 3.82 3. dok je sorta Rani Redheven na podlozi vinogradarske breskve imala najniži nivo. pH level of peach juice Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 3. podloge i doze NPK hraniva.86 ABC 0.91 AC 0.97 3.01 3.98 4.96 3. da su značajne razlike bile prisutne samo između pojedinih sorti.87 AB 0.14 0. a najkraće sorta Samset okalemljene na podlozi badem.07 C 0.00 4.83 3. pH vrijednost soka breskve Tab. značajno veća nego kod sorti okalemljenih na bademu.92 3.90 3.86 3. 165 .77 3.89 3.05 LSD 0.00 2.87 Vin.94 3.00 4.88 3.09 ZAKLJUČAK Na osnovu proučavanja različitih sorti breskve i podloga nakon primjene NPK hraniva.85 3.06 0.03 4.15 3.80 3. Utvrđene su statistički značajne razlike u sadržaju rastvorenih suvih materija između sve tri ispitivane sorte i velika zavisnost od podloge.82 3.79 3.10 0.85 4. da je dužina mješovitih grančica kod sve tri sorte okalemljenih na vinogradarskoj breskvi.99 3.73 3. prinos i masa plodova bile su značajno veći. mogu se izvesti sljedeći zaključci: Obim stabla breskve zavisi od sortne specifičnosti.88 3.11 0.86 3.79 3.90 3.07** 0.81 3.95 3.93 3.88 3.85 3.00 4.13 4.96 3.25 3.82 3.86 3.80 3.19 0.80 3.80 3. Vrijednost za sekundarno debljanje stabla breskve okalemljene na vinogradarskoj breskvi su značajno veće nego kod sorti okalamljenih na bademu. breskva Badem Prosjek / Average Vin.72 3.00 3. U prosjeku najduže mješovite rodne grančice imala je sorta Koronet okalemljena na vinogradarskoj breskvi. Kod sorti breskve okalemljenih na vinogradarskoj breskvi.08 0.Tab.82 3. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0. nego kod sorti okalemljenih na podlozi badem. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin. Najveći prosječni nivo rastvorljivih suvih materija imali su plodovi sorte Samerset na podlozi badeem.93 3.

KRIVOKAPIĆ. Distance of planting was 4 × 3 m (833 trees/ha).38% in non fertilised repetition to 3. Largest amount of nitrogen was found in the leaf of peach (from 2.5%). br. Jugoslovensko voćarstvo.: Genetska specifičnost mineralne ishrane biljaka.28% in repetition with the largest dose of fertiliser). N. PRENKIĆ.LITERATURA MOORS. Location of orchard is in Lješkopolje.. four repetitions with the three trees in repetition. RAJKOVIĆ. M. R. fruitfulness..) ON NPK NUTRIENTS APPLYING RANKO PRENKIĆ Summary The objective of this paper was to examine the influences of variety. Doktorska disertacija– Poljoprivredni fakultet. Foil analyses can very reliably reveal the supply of peach. growth. PURIĆ. Investigations were carried for the three peaksh varietiers (early Redheven. Key words: peach. Martinus Nijhoff (Dr.: Varieties of corn and their adaptability to different soil. Characteristics of soil belong to gravely type of Mediterranean Cambisol. 13 (1921). Agr. 490 pp (1983). 126 (1922).: The agronomic placement of varieties J. Čačak (1976). Percentage of found nitrogen was higher than percentages of potassium (from 1.: Genetic aspects of plant nutrition. phosphorus. Beds had more influences on rapid growth.: Proučavanje osobina mješovitih rodnoh grančica breskve radi određivanja intenziteta rezidbe. M. 44 (1–2): 81–90 (1988). MOORS. podloga i ishrane na rodnost i kvalitet plodova breskve. A. podloge i mineralne ishrane na sadržaj gvožđa i cinka kod breskve (Prunus persica × Stoc). C. 139–133. str. The investigation results revealed that the biggest fruitfulness and mass of peach product was obtained in fertilisation with 225 kg/ha of N. to 1996. SARIĆ. 37–35.: Uticaj sorti.. Podgorica vicinity. beds. A. K. 166 . rootstock and nutrition on fruitfulness and quality of peach products. Soc. C. PRENKIĆ R. REACTION OF DIFFERENT VARIETIES AND ROOTSTOCKS OF PEACH (Prunus persica Stoc. leaf. R. Bull. varieties. 90 kg/ha of P and 210 kg/ha of K. fruitfulness and quality of peach than the investigated varieties. Tnn. Poljoprivreda i šumarstvo. vol. and LOUGHMAN. Univ. C. D. M. Experiment lasted three years. The Hague. iron and zinc. SARIĆ. and the best quality and the most economic production with the dose of 150 kg/ha of N.: Uticaj sorte. RAHOVIĆ. Novi Sad (1988). B. 60 kg/ha of P and 140 kg/ha of K. Amer. U knjizi: “Fiziološki aspekti mineralne ishrane biljaka” Izdavač: Jugoslovensko društvo za fiziologiju biljaka str.07% to 2. nutrition. from 1994. 109–126 (1984). Junk Publishers. R. Agric. Koronet and Samerset) and two rootstocks (vineyard peach and almond) with four fertilisation treatment. especially with nitrogen and potassium. Exp.

Szentivani (1990). Zbog potrebe za širenjem oraha kod nas. (1993). Institut za voćarstvo. viši naučni saradnik. MILETIĆ R1 IZVOD: U radu su prikazane fenološko-pomološke osobine za 20 sorti i selekcija oraha tokom trogodišnjeg perioda. Takva proizvodnja je jako heterogena. i nakon toga dati predlog koje treba širiti u komercijalnoj proizvodnji. NOVI SAD FENOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE VAŽNIJIH SORTI I SELEKCIJA ORAHA MITROVIĆ M. 56. Dosadašnja proizvodnja. Dr Milisav Mitrović.7g (G-251). obavljaju se više od 30 godina. 1988). a kod nas Korać i sar. Čačak.. ne zadovoljava potrebe domaćeg tržišta. Ključne reči: orah. fenologija. a cvetanje ženskih cvetova od treće dekade aprila do druge dekade maja. Bugarčić i sar. 6 (2007) STR. Celebioglu i sar.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. (1988). (1983.Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja.. sorta. No ipak njegova proizvodnja se značajnije ne uvećava. Ispitivanja su vršena u kolekcionom zasadu oraha Instituta za voćarstvo u Čačku. Originalni naučni rad / original scientific paper 1 Dr Rade Miletić. Ovakvim i sličnim ispitivanjima u svetu i kod nas bavio se veći broj istaživača i to: Grmain i sar.4% (Dorka).6% (G-139) do 53. jer treba da prođe dogledno vreme dok posađena stabla počnu da rađaju i daju ozbiljniji rod. (2002) i dr. randman od 41. Ono što je utešno u proizvodnji oraha je da se svake godine broj stabala uvećava i to kalemljenim orahom. tokom treće dekade aprila i početkom maja. 167 . Početak kretanja vegetacije je bilo relativno kasno. Nedev (1983). Curkan (1979). Takva ispitivanja u Institutu za voćarstvo u Čačku. uglavnom se zasniva na stablima spontano razmnoženim u prirodnoj populaciji. a kao takva ne bi mogla da konkuriše na inostranom tržištu. selekcija. Mitrović (1988. (1985). viši naučni saradnik. Miletić i sar. pomologija UVOD Orah je kod nas još uvek glavni predstavnik u jezgrastoj grupi voća. 167–174.6g (19/82) do 15. 2005). Masa plodova ispitivanih sorti bila je od 10. prethodno treba ispitati sorte i selekcije u našim agroekološkim uslovima.

U radu su prikazani prosečni rezultati za period od 2004 do 2006. tako da se berba obavljala krajem septembra i početkom oktobra. pa je orah imao zadovoljavajuću rodnost. U ispitivanom periodu. april). maja). Rane sorte i selekcije oraha nisu imale oštećenja od poznih prolećnih mrazeva. vreme berbe oraha bilo je nešto kasnije od prosečnog. međuredna obrada. pojava ženskih cvetova i njihova sposobnost za oplodnju. zaštita). Od ispitivanih sorti i selekcija najranije kretanje vegetacije imala je selekcija G-1247 (20. a najkasnije kod selekcija Elit i Novosadski kasni (17– 18. Srbija i Slovenija. 168 . Danas u kolekciji Instituta ima preko 70 introdukovanih sorti oraha. prašenje i opadanje resa. Morfometrija i pomološke osobine kvaliteta ploda određivane su standardnim metodama koje se koriste u pomologiji. dok su selekcije Elit i Novosadski kasni imali najpoznije kretanje vegetacije (14. bubrenje. bez obzira na sortnu osobenost. Početak kretanja vegetacije oraha (listanje i cvetanje) bilo je relativno kasno. Najranije su brani plodovi sorte Dorka (24. Dugi kišni intervali. godine. a najkasnije selekcije Elit i Novosadski kasni (16–7. U zasadu se primenjuju redovne agrotehničke mere (đubrenje. maj). Razmak sadnje je 10x8 m.MATERIJAL I METOD RADA Objekat gde su ispitivanja vršena je kolekcioni zasad oraha na Preljinskom brdu Instituta za voćarstvo u Čačku. godine. april). a najkasnije selekcije 19/92 (11. što je uslovilo dosta tamniju boju jezgre. Zasad je zasnovan u proleće 1978. REZULTATI Fenološke osobenosti ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 1. Ovaj sortiment upravo obeležava početak introdukcije sorti oraha koje su kasnije širene. maj). oktobar). početak. Proteini su određivani indirektno preko sadržaja azota i ta vrednost množena sa konstantom 5. Posađeno je 20 sorti i selekcija sa po 12 sadnica od svake sorte. poreklom iz 4 zemlje: Bugarska. puno i kraj listanja. Sadržaj ulja određivan je po metodi Soxletta. tokom vegetacionog perioda posebno u drugoj i trećoj godini ispitivanja uticali su na intenzivniji razvoj bolesti (prvenstveno lista i klapine).18 za proteine badema. Jodni broj u ulju određivan je po metodi Hubl-a. septembra). Od fenoloških osobina. tokom treće dekade aprila i početkom maja. dvogodišnjim sadnicama okalemljenim na podlozi domaćeg oraha Juglans regia L. praćene su sledeće feno faze: pucanje lisnih pupoljaka. To je pozitivno uticalo na fenofaze oraha. Ženski cvetovi sposobni za oprašivanje najranije su se javili kod selekcije G-1247 (23. Tako najranije prašenje resa imala je selekcija Vujan (24. april). Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja. Nemačka.

01.Tabela 1. Masa ploda kao vrlo značajan pomološki pokazatelj bila je od 15. Fenološke osobine ispitivanih sorti i selekcija oraha (2004–2006) Table 1. 03.05. 13. 04.05.05.05. 06. 12.05. 14. 15. 29. 30. Rese Catkin Prašenje Opadanje Pollin Falting ation 27. 08.05. 14.05.05.05.05. 05. 03.05.04. a cilj kalemljenja oraha je da se upravo šire sorte i selekcije sa odličnim kvalitetom ploda i visokim randmanom jezgre.04. 18. 15.05. randman jezgre i boja jezgre) ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 2.05.04 04. 04. 05. 08.04.05. 28.04.05.05. 25.04.05.05.05.05.05. 18. 20. 14.04.04. Onset 24. 07.05. 08. 05.05. 09.05.05. 04. 02. 16.05. 10.05.05.05. 03.04.05.04.05. 24.05.04.05.05. 08. 11. 23. 11. 25.05.05.05.05.05. 12.05. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 Listanje Leafing Počet.05. Phenology of the studied walnut cultivars and selections (2004–2006) Sorta – selekcija Cultivar – selection Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N.05.05.05.04. 09. 09.05. 11. 15. 02. 30.05.04.05.05.05. 17. 10. 06.05.05. 30.7 g (G-251) do 10.05.05. 03.05. 07. Kraj End 02.6% (G-139). 17. 12.05.05. 03.05. 06.04. 08. 08.05. 10. 08.05. 30. 29. Najveću visina ploda imala je sorta Šampion (48.05.05.05. 19.4 mm).05. 30. 07. 04.05.05.05.9 mm (Medveđa). 15. 06. 03. 10.05.04.05.05.05. 09.05.05. 06.05. 14. Među ispitivanim sa najvećim randmanom od 53. 07.05.05. 08.05.05.05. Širina je najveća kod plodova sorte Petovio (34. 02. 06. 14. 12. 20.05.05.05.05. 10.05.04. 07.05.04.05.7 mm). 25. 06. 29. Debljina ploda ispitivanih sorti bila je od 36.05.2 mm). Pomološke osobine ploda (masa ploda. 05. 17. 08.6 mm (G-139) do 29. 13. Randman jezgre je svakako jedan od najvažnijih pomoloških karakteristika.2 g (Novosadski kasni).04. 16.05. 04. 26. 08. 13.4% je sorta Dorka. 12. 19. 14.05. 09.05. 12.05.05. 17.05. 29. 14.5 mm). 05. 29. 16.05. 12. 02. 09.05. Oprašivanje Pollination ability 01.04.04. 13.05.04. a najmanju (G-22 35.05. 23. 03. 10.05.05.05. 02. 25. 14. 28. Ženski cvetovi Female flowers Pojava Occur rence 29.05.05. 03.04.05.05.05.05.04. 169 .05. 30.05.04.05.05.05.05.04. a najmanja kod sorte Ibar (20. Puno Full 29. 03. 12. a najmnaji od 41. 06. 14. 06. 10. 02. 04. 15.04. 14.05. 07. 24. 08.05. 08. 18.05.

3 11.3 11. 02.0 36. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 39. 02.1 38. 28.2 32.1 34.8%.3 32. a najmanju G-22 (131. a najmanji kod selekcije 19/92 od 13.8 14.09.8 31. 170 .6 36. Važnije komponente hemijskog sastava jezgre ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 3.2 34.2 33. Morfometrija ploda i vreme zrenja ispitivanih sorti i selekcija Table 2.8 40.9 32.6 50.2 30.8 10. 27. 28.2 33.1 33.3 47.09.4 33.2 Vreme zrenja Ripening time 24.2 30. Prema navedenim rezultatima najveći sadržaj ulja imale su sorte G139 i Petovio od 70.7 Širina Debljina Masa ploda Radman jezgre (mm) (mm) (g) (%) width thickness nut mass randman 33.8 35.2 30.9 35.3 32.2 32.09. 02. 06.2 38.2 51.8 43.5 35. Boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične.09.3 45.3 47.4 12.(mm) tion heighe Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N.09.9 39.4 12.09.09.7 34.10.4 51. 02.2 11. 27. 02.9 35.10.7%.2 43.4 31. 02.6 12.6 45.6 31.3%.10.8 31.0 34.10.6 47.5 30.3 20.0 32.9 32.10.10.6 41. 27.2 14.6 46.9 34.3 44.3 15.8 11.1 32. 29.1).2 40.7 41.1 47.09.7 11.9 12.09.8 50.1 30.6 11.6 10.4 11.3 10.3 39. 25.5% i 61.10.2 43.1 31. odnosno 70.9 34.Tabela 2.4 38.9 29. jer su zbog velikih padavina na listu i klapini uočeni intenzivniji simptomi bolesti prouzrokovani parazitom Ggnomonia juglandis.6). a najmanji Novosadski kasni i Jasenica 61.6 46.6 32.8 31.7 46.1 36.1 40.2 13.4 49.2 15.09.2%.6 35. 09.7%.8 36. Njajveću vrednost jodnog broja imala je ulje selekcije G-251 (148.2 32. 30. 30.09.4 10.4 31.10. Fruit morphometry and ripening time in the studies walnut cultivars and selections Sorta-selekcija Visina Cultivar-selec.3 38. Sadržaj sirovih proteina je najveći kod selekcije Medveđa 19.6 53. 26.3 40.2 47.1 48.6 47.3 41.

3 68.9 134. Hlišč (1980.8 16. Kretanje i završetak vegetacije izučavanih sorti oraha odvijao se u optimalnim vremenskim rokovima. Resanje je više podložno temperaturnim kolebanjima. Kernel shemical content and trais Sorta-selekcija Cultivar-selection Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N.5 131. Tako prema Jovanoviću (1967) srednji početak listanja oraha u Srbiji je najraniji u području Južne Morave. Germain i sar.4 61. Za uspevanje oraha potrebna je dužina vegetacije od najmanje 160 dana.5 61. Povoljno vreme završetka vegetacije obezbeđuje us171 . (1983. odnosno metereološkim vrednostima u godinama ispitivanja.3 68.9 132. (1998) navode da vreme početka i trajanja cvetanja u mnogome zavise od klimatskih činilaca.9 141.7 144.8 69.8 Svetla svetlobraon Svetla Žuta Žuta Svetla Svetla Žuta Žuta crvena Žuta Žuta Svetla Žuta Svetl Svetla Svetla Žuta Žuta Svetla DISKUSIJA Redosled fenoloških osobenosti ispitivanih sorti i selekcija uglavnom je indentičan sa rezultatima koje navodi Korać et al.8 141.3.0 14. a najkasniji u istočnoj Srbiji.Tabela 3.8 70.9 19.8 70.8 16.6 17. Dužina i kraj vegetacije su limitirajući činioci uspevanja sorti oraha u konkretnim agroekološkim uslovima. Hladno odnosno toplo vreme u aprilu više utiče na početak resanja nego na cvetanje.4 64.3 140.4 16.8 134.1 15.4 61. 1998).9 14. Korać i sar.9 67.4 15.6 65. Mitrović (1996).3 68.8 17. Nasuprot tome.4 137. Hemijski sastav i osobine jezgre Table..5 15.2 65. Hlišč (1985).0 13.4 63.7 16.7 64.7 63.9 14.2 138.7 63.8 137. 1997).9 141.3 140.8 148. 1985).7 15.1 16.8 14.2 66.6 136. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 Sadržaj ulja (%) Oil content Sadržaj proteina (%) Protein content Jodni broj Jodine number Boja jezgre Colour kernel 65.3 61. (1993.8 140.9 15.6 133. vreme i dužina trajanja pojedinih fenofaza je različita što je uslovljeno agroekološkim uslovima.1 16.5 139.1 135.6 17.4 139.

V.2 mm). Sadržaj ulja i sirovih proteina ko i sva ostala obeležja u jezgri u prvom redu zavise od osobina svake sorte ali i od agroekoloških uslova u kome se uzgajaju. Krupnoća. 73–74: 281–285. Korać i sar..7 g (G-251) do 10.. Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja. Sve sorte se svrstavaju u grupu sa veoma velikim sadržajem ulja (60.4 mm). a randman jezgre od 53. Sadržaj ulja je bio od 70. Po sadržaju sirovih proteina dominira srednji sadržaj (15. Neosporno da je sorta važan preduslov opravdanosti gajenja oraha u izboru sortimenta za date agroekološke uslove.. Berba je obavljala krajem septembra i početkom oktobra.. Samim tim navedeni rezultati nisu u svim slučajevima u u saglasnosti su sa podacima i opisom za iste sorte koje navode Korać i sar. a sadržaj sirovih proteina od 19. Korać i sar. M. otpornost prema niskim zimskim temperaturama i rodnost u narednoj vegetaciji što se potvrdilo i u našem slučaju. (1986). ZAKLJUČAK Početak kretanja vegetacije oraha (listanje i cvetanje) bilo je relativno kasno. D. 1998).2 g (Novosadski kasni).5% (Novosadski kasni). jer su zbog obimnijih padavina u drugoj i trećoj godini izučavanja na listu i klapini uočeni intenzivniji simptomi bolesti prouzrokovani parazitom Genomonia juglandis. Razmatrajući sve biološke osobine i potencijal rodnosti prvenstveno treba da se gaje sorte poznijeg vremena početka i ranijeg vremena završetka vegetacije. a manji broj je sa niskim sadržajem (do 15%). masa plodova i jezgre kao i sadržaj jezgre su sortne osobine uslovljene agroekološkim uslovima i primenjenom agrotehnikom na području gde se uzgajaju. kao i Mitrović i sar. Masa ploda bila je od 15.8% (19/92).5 mm). (2002). a najmanja kod sorte Ibar (20.6% (G-139). Ove konstatacije se podudaraju i sa našim rezultatima.4% (Dorka) do 41.1–70. a najmanju (G-22 35.1–20. 19.7% (Medveđa) do 13. Najveću visina ploda imala je sorta Šampion (48. (1979): Gereckij oreh. J. OGAŠANOVIĆ. Mitrović (1996). tokom treće dekade aprila i početkom maja.0%).pešno zimsko mirovanje. CURKAN. (1998). Boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične. Kišinjev 172 . MITROVIĆ. Miletić i sar. U našem ogledu ovi pokazatelji su uporedljivi sa rezultatima koje navode Germain i sar. Prikazani rezultati nam ukazuju koje sorte iz raspoloživog sortimenta mogu da se gaje u našim uslovima. jezgre je takođe sortna osobina i karakteristična je za svaku sortu. Međutim u našem slučaju boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične. (1983).3% i 70. (1993. KORAĆ. LITERATURA BUGARČIĆ.0%). P. (1985): Važnije biološko-privredne osobine odabranih tipova oraha. Jugoslovensko voćarstvo. (1996 i 2005) na istom području.7 mm).6 mm (G-139) do 29. Širina je najveća kod plodova sorte Petovio (34. što je svakako značajna vrednost kvaliteta jezgre. Debljina ploda ispitivanih sorti bila je od 36. M. Boja. a cvetanje ženskih cvetova od treće dekade aprila do druge dekade maja.2% (G-139 i Petovio) do 61.9 mm (Medveđa).

CELEBIOGLU, G., FERHATOGLU, J., BURAK, M. (1988): Population selectionand plantations of walnuts in Turkey. International coference on walnut, Jalova, Turkey, 83–87. GERMAIN, E (1997): Genetic Improvement of persian walnut. Proceding of the International walnut Congres, Acta Horticulturae, 422: 37–42 GERMAIN, E., JALINAT, P., LEGLISE, P., MASSERON, A., RONEL, C., CHARTER, A. (1983): Resultas de 20 ans d’experimentation (1re partie). Le noer, 356: 55–60 GERMAIN, E. (1988): Main characteristics of the population and varietes of French walnut (Juglans regia). International coference on walnut, Jalova, Turkey, 89–94. HLIŠČ, T. (1980): Proučavanje fenofaze listanja u nekih sorti i tipova oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 53–54: 239–244. HLIŠČ, T. (1985): Proučavanje dužine vegetacionog perioda u nekih sorti i selekcija oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 73–74: 289–294 JOVANOVIĆ, B. (1967): Neke fenofaze oraha, bagrema i jorgovana u raznim delovima Jugoslavije u periodu od 1952 do 1961. godine. Šumarstvo, 9–10: 1–28. KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B. (1986): Rezultati selelcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Zbornik radova, Simpozijum o selekciji voća, Čačak, 101–109. KORAĆ, M.,CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B (1998): Orah, Prometej, Novi Sad. KORAČ, M., MITROVIĆ, M., TODOROVIĆ, R., GOLOŠIN, B., MILETIĆ, R. (1993): Novi Jugoslovenski sortiment oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 103–104: 87–91 MITROVIĆ, M. (1988): Ispitivanje fenoloških osobina u sorti i selekcija oraha u uslovima Čačka. Jugoslovensko voćarstvo, 84–85: 293–304 MITROVIĆ, M. (1996): Višegodišnja biološko pomološka proučavanja važnijih sorti i tipova oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 115–116: 377–384 MITROVIĆ, M., PLAZINIĆ, R., BLAGOJEVIĆ, M. (2005): Pomološko-tehnološke karakteristike nekih francuskih sorti oraha. Voćarstvo, 39, 152: 373–378. MILETIĆ, R., KORAĆ, M., PETROVIĆ, R. (2002): Važnije pomološko-tehnološke osobine plodova sorti oraha gajenih u Timočkoj krajini. Jugoslovensko voćarstvo, 36, 137–138: 3–10. MILETIĆ, R., KORAĆ, M., PETROVIĆ, R. (2002): Biološke osobine i rodnost sorti oraha u Timočkoj krajini. Jugoslovensko voćarstvo, 36, 139–140: 127–135. NEDEV, N., VASILEV, V., KAVARDYKOV, L., ZDRAVKOV K. (1976): Orehoplodni kulturi, Oreh, Hristo Danov, Plovdiv. SZENTIVANY, P. (1990): Breeding early fruiting high productions, ciltivars leafing after late spring frost. Acta Horticulturae, 284: 175–182

173

FENOLOGICAL AND POMOLOGICAL PROPERTIES OF MAJOR WALNUT SELECTIONS
MILISAV MITROVIĆ, RADE MILETIĆ Summary Some major pomological fruit properties (fruit weight, kernel ratio and colour), fenological aspects (flowering onset, full bloom, end of flowering, leafing, pollination and inflorescence, emergence of female flowers with ability for pollination), and chemical composition of the kernel were studied in the paper. The research was conducted under the agroecological conditions of Čačak, and it included 12 introduced and 8 standard domestic walnut cultivars and selections. The onset of vegetation of walnut (leafing and flowering) occurred rather late – at the close of April (third decade) and in early May. The inflorescence occurred in the third decade of April, whereas flowering of female flowers took place from the third decade of April by the mid-May. The fruits were harvested at the close of September and in the early October. The maximal and minimal values in respect of fruit length were found in cv Šampion (48.4 mm) and selection G-22 (35.7 mm) respectively. As for fruit width, the highest values were recorded in cv Petovio (34.5mm), and the lowest in cv Ibar (20.2 mm). Fruit thickness in cv Medveđa and selection G-139 were 36.6 mm and 29.9 mm respectively. Fruit weight ranged from 15.7 g (G-251) to 10.2 g (cv Novosadski kasni), and kernel ratio from 53.4% (cv Dorka) to 41.6% (G-139). Oil content ranged from 70.3% and 70.2% (G-139 and cv Petovio) to 61.5% (Novosadski kasni), whereas raw protein content was from 19.7% (cv Medveđa) to 13.8% (19/92). In majority of cultivars and selections the kernel colour was darker than typical. Kezy words: walnut, cultiva, selection, phenology, pomology

174

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 175–181, NOVI SAD

UTICAJ METEOROLOŠKIH FAKTORA NA VAŽNIJE OSOBINE PLODOVA SORTI LESKE
MILETIĆ R.1, MITROVIĆ M.1, MITIĆ N. 2, NIKOLIĆ R.2 IZVOD: Izučavana je varijabilnost pomološko-tehnoloških osobina plodova sorti leske u zavisnosti od raspoloživih padavina i temperatura vazduha u različitim fazama tokom vegetacije. Analizirani su prosečni rezultati za 19 sorte u periodu od 1997 do 2006. godine. Dobijeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova (krupnoća, masa, sadržaj jezgre) ispitivanih sorti leske. Nasuprot tome, temperature vazduha nisu direktno uticale na navedene osobine plodova. To je u skladu i sa potrebama leske za vodom odnosno temperaturama vazduha. Ključne reči: leska, padavine, temperature vazduha, plod, hemijski sastav.

UVOD
Zadnjih desetak godina raste interesovanje proizvođača za gajenjem leske u Srbiji. Širenje je stihijsko i neorganizovano sa nepoznanicama koje mogu da ugroze dalje širenje i uspešno gajenje leske, Mitrović i sar. (2007). Poznato je da je rodnost voćaka više podložna uticajima spoljne sredine nego merama agro i pomotehnike. Samim tim dugovečnost i druge osobine voćaka uslovljavaju dobro poznavanje svih uslova od kojih zavisi stabilna, kvalitetna i ekonomski opravdana proizvodnja. Sve ove postavke odnose se i na lesku koje navode Bulatović (1985), Manušev (1988), Korać i sar. (2000) i drugi. Pored toga, specifičnosti u razvoju plodova leske, Vulić (1990) upućuju na detaljnije izučavanje pojedinih metereoloških faktora posebno padavina i temperatura vazduha u svakoj fazi porasta. Tako Korać i sar. (2000) navode da krupnoća plodova leske zavisi od padavina u junu, a sadržaj jezgre od padavina u avgustu. Iz ovih razloga izučavana je zavisnost pomološko-tehnoloških osobina plodova sorti leske od padavina i temperatura vazduha u pojedinim fenofazama tokom vegetacije. Ova ispitivanja su od posebnog značaja za lesku u ukoliko se gaji na područjima sa skromnim padavinama u uslovima bez navodnjavanja.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Rade Miletić, viši naučni saradnik, dr Milisav Mitrović, viši naučni saradnik, Institut za voćarstvo, Čačak. 2 Dr Nevena Mitić, viši naučni saradnik, dr Radomirka Nikolić, viši naučni saradnik, Institut za biološka istraživanja „S. Stanković”, Beograd.

175

MATERIJAL I METOD RADA
Proučavanja varijabilnosti pomološko-tehnoloških osobina plodova sprovedeno je na bazi prosečnih rezultata za 19 sorte leske (Apolda, Avelino, Bohul, Bandnnus, Beli lambert, W.A. Bollweiler, Gustav celski, Ludolf, Lange Zelernuss, Mogul, Northamptom, Pakut, Princes royal, Rimski lešnik, Sodlinger, Trebizonde, Fitweder, Hale, Istarski dugi) u periodu od 1997. do 2006. godine. Kolekcioni zasad je podignut 1982. godine na imanju Voćno-loznog rasadnika u Zaječaru na ravnom zemljištu tipa smonice, na rastojanju 4x4 m. Od svake sorte zasađena su po deset žbuna. Nadmorska visina je oko 110 m, ekspozicija jugoistočna, promajna i dobro osvetljena. U zasadu su redovno primenjivane sve mere nege i obrade izuzev navodnjavanja. Plodovi leske su ubirani u fazi pune zrelosti. Po odvajanju zelenog omotača i sušenja, određivana je krupnoća i masa plodova. Sadržaj ulja određivan je nuklearno-magnetnom rezonancom (NMR), a sirovi proteini metodom po Kjeldahlu. U radu su prikazani prosečni rezultati za sve sorte po godinama proučavanja od 1997. do 2006. Rezultati su testirani analizom varijanse i LSD-testom. Izračunata je standardna devijacija (Dx) i koeficijent varijacije (Cv), kao i koeficijent korelacije između padavina, odnosno temperatura vazduha i pomoloških osobina plodova u različitim fenofazama.

REZULTATI
Istočna Srbija po geografskom položaju nalazi se u zoni kontinentalne klime. Međutim, pošto je sa istoka, juga i zapada omeđena planinama, a sa severa otvorena prema Vlaškoj niziji, klima se dosta razlikuje od drugih područja Srbije. Razlike su naročito izražene u pogledu kolebanja temperatura, količini i rasporedu padavina, pojavi poznih prolećnih mrazeva, sušnih perioda i naglim prelazima iz zimskog mirovanja u period vegetacije. Iz ovih razloga neophodno je da se ukratko analizira stanje padavina i temperatura vazduha u periodu izučavanja, a posebno u vreme porasta plodova (maj–jun) i jezgre (juli–avgust) (tab. 1). Prosečne godišnje padavine u periodu ispitivanja iznosile su 595,8 ±115,4 mm (781,7– 303,3 mm), a vegetacione 412,4 ±87,3 mm (516,3–205,2 mm). U odnosu na višegodišnji prosek, godišnje padavine su bile veće za 25,7 mm, a vegetacione manje za 80,0 mm. U periodu porasta plodova (maj-juni) prosečne padavine su bile 113,5 ±35,8 mm, a u fazi porasta jezgre (juli-avgust) 124,0 ±81,8 mm. Ove vrednosti su u odnosu na višegodišnji period bile manje za 14,1 mm u vreme porasta plodova, a veće za 53,9 mm u vreme porasta jezgre. U istom periodu srednje godišnje temperature vazduha su bile 11,0 ± 0,65 °C (12,3–10,2 °C), a vegetacione 17,1 ± 0,74 °C (18,5–15,7 °C) i veće od višegodišnjeg proseka za 0,4 °C. Pored toga u periodu porasta plodova temperature vazduha su bile 19,2 ± 1,27 °C, a u periodu porasta jezgre 21,9 ±1,59 °C. Za ovaj period je karakteristično da su temperature vazduha bile veće od višegodišnjih za 1,2 °C odnosno za 0,4 °C. Koeficijen varijacije i za padavine i za temperature vazduha bio je najveći u fazi porasta jezgre. U zavisnosti od navedenih ali i od svih drugih faktora rezultati o krupnoći plodova i jezgre leske prikazani su u tabeli 2. Prosečna dužina plodova za sve sorte leske bila je 21,7 ±1,15 mm (21,7–20,2 mm), širina 17,5 ±0,97 mm (19,1–16,3 mm) i debljina 15,7 ±0,95 mm (17,1–14,5 mm). Koeficijent varijacije je najveći za debljinu plodova (6,10 %), a najmanji za dužinu (5,30 %). Nasuprot tome, prosečna dužina jezgre je 16,1 ±1,07 mm (17,9– 176

14,5 mm), širina 11,2 ±1,12 mm (12,8–9,5 mm) i debljina 10,0 ±0,94 mm (11,4–8,5 mm). Koeficijent varijacije je veći za širinu (10,03 %) i debljinu (9,45 %), a manji za dužinu jezgre (6,66 %). Analizom varijanse i LSD-testom utvrđeno je da se visoko signifikantno od ostalih razlikuju rezultati o obeležjima krupnoće plodova i jezgre u godinama sa obilnijim padavinama od ostalih.
Tab. 1. Padavine i temperature vazduha u periodu ispitivanja (1997–2006) Table 1. Precipitations and temperatures of air in research period (1997–2006) Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx 1977/96 Dx (±) Cv (%) Padavine (mm) Precipitations IV–X V–VI 482,7 114,5 428,2 127,7 407,4 152,7 205,2 31,0 405,8 158,2 501,0 88,7 466,3 103,8 348,8 109,9 516,3 98,6 362.6 150,0 412,4 113,5 332,4 127,6 87,3 35,80 22,0 31,54 Temperature (°C) Temperatures of air IV–X V–VI VII–VIII 15,7 19,4 20,6 16,8 18,8 22,7 17,7 18,6 22,5 18,5 20,1 23,7 17,5 17,9 23,5 17,3 20,2 22,3 17,5 20,7 23,3 16,7 17,1 21,2 16.3 17.9 20.3 17.2 21,1 18.5 17,1 19,2 21,9 16,7 18,0 21,5 0,74 1,27 1,59 4,3 6,6 7,3

I–XII 659,9 606,2 629,4 303,3 538,8 627,5 609,5 641,2 781,7 560.4 595,8 570,1 115,4 19,4

VII–VIII 231,2 55,0 82,7 55,0 81,1 235,3 56,9 111,0 284,6 147,4 134,0 80,1 81,8 61,1

I–XII 10,3 10,5 11,6 12,3 11,5 11,5 10,9 11,0 10.2 10,5 11,0 10,6 0,65 5,9

Tab. 2. Krupnoća plodova i jezgre sorti leske Table 2. Size of nuts and kernels of hazelnut trees cultivars Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx Dx (±) Cv (%) LSD 0,05 0,01 Dužina Lenght 22,3 21,3 23,2 20,2 20,3 20,9 22,0 21,7 23,9 20,9 21,7 1,15 5,30 1,60 2,14 Plod (mm) / Nut Širina Debljina Width Thickness 17,3 15,9 18,6 16,5 19,1 17,1 16,6 14,7 16,3 14,5 17,1 15,0 16,6 14,5 18,8 16,7 17,5 16,4 16,7 14,9 17,5 15,7 0,97 0,95 5,54 6,10 0,69 0,98 0,93 1,30 Dužina Lenght 17,0 15,8 17,9 14,5 15,0 15,8 15,6 16,2 17,8 15,5 16,1 1,07 6,66 0,97 1,30 Jezgra (mm) / Kernel Širina Debljina Width Thickness 11,7 109,4 12,4 10,9 12,8 11,.4 9,5 9,2 9,6 8,5 11,3 10,0 10,7 8,8 11,9 10,6 12,2 10,8 10,1 9,2 11,2 10,0 1,12 0,94 10,03 9,45 0,73 0,75 0,97 1,00

177

Slične, ali još izraženije varijabilnosti utvrđene su u analizi mase plodova i jezgre (tab. 3).
Tab. 3. Masa plodova i jezgre i hemijski sastav Table 3. Nut and kernel mass and chemical content of kernel Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx Dx (±) Cv (%) LSD 0,05 0,01 Masa ploda Nut mass (g) 2,77 2,40 2,74 1,80 1,58 2,21 2,15 2,58 3,22 1,74 2,30 0,50 21,4 0,09 0,12 Masa jezgre Mass of kernel (g) 1,25 1,04 1,21 0,72 0,62 0,94 0,81 1,00 1,55 0,68 0,98 0,28 28,3 0,09 0,13 Sadržaj jezgre Kernel content (%) 45,1 43,8 42,3 39,2 39,3 40,8 37,8 38,7 48,1 39,1 41,4 3,17 7,65 0,82 1,09 Sadržaj ulja Oil content (%) 63,8 65,4 68,4 56,5 59,0 64,4 61,5 61,1 67,7 59,5 62,7 3,68 5,86 0,67 0,98 Sirovi proteini Crude proteins (%) 19,2 12,4 13,5 17,7 16,8 15,3 19,0 12,7 11,4 16,2 15,4 2,67 17,3 0,64 0,86

Tako je prosečna masa plodova 2,30 ±0,50 g (3,22–1,58 g), masa jezgre 0,68 ±0,98 g (1,25–0,62 g) i sadržaj jezgre 41,4 ±3,17% (48,1–37,8%). Koeficijent varijacije je najveći za masu jezgre (28,3%) i masu plodova (21,4%), a manji za sadržaj jezgre (7,6%). Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visokosignifikantne i signifikantne značajnosti zmeđu navedenih rezultata među godinama ispitivanja. Sadržaj ulja u proseku je bio 62,7 ±3,68% (68,4–56,5%), a sadržaj sirovih proteina 15,4 ±2,67% (19,2–11,4%). Koeficijent varijacije sadržaja ulja je 5,86%, a sirovih proteina 17,3%. Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visokosignifikantne i signifikantne značajnosti između rezultata po godinama kako za sadržaj ulja tako i za sadržaj sirovih proteina. U analizi zavisnosti osobina plodova leske od padavina i temperatura vazduha izračunat je i koeficijent korelacije, tabela 4. Prema navedenim rezultatima između padavina i osobina plodova i jezgre utvrđene su pozitivne korelacije u svim analiziranim periodima. Izuzetak je negativni odnos između padavina u periodu maj-juni i mase plodova i jezgre. Nasuprot tome, između temperatura vazduha i izučavanih osobina u svim fazama utvrđeni su negativni korelacioni odnosi.

178

0 °C.02 –0.41 –0.17 0.30 0.38 IV–X 0.22 Temperature Air temperatures IV–X –0.29 0.Tab.23 –0.28 0.40 –0.07 0.48 –0.30 –0.20 V–VI VII–VIII 0.44 0.45 –0.43 –0.42 0.3 °C i godišnje padavine preko 1000 mm.7 °C i 783 mm.47 0.29 0.50 –0.38 0.23 0. temperature vazduha su 17.03 0.31 0.18 0.17 DISKUSIJA Navedeni rezultati ukazuju da je područje ispitivanja nepovoljno za uzgoj leske.47 0.24 0.19 –0. a u Italiji 14.52 0.014 0.24 0.08 0.32 –0.46 –0. Manušev (1988) i Simoski i sar.10 –0.71 –0. Krupnoća plodova i jezgre su sortne osobine ali su uslovljene i agroekološkim uslovima gajenja te se naši rezultati delom razlikuju od rezultata koje navodi Hlišč (1976). (1971) iz humidnijih.56 0.54 –0.55 –0.54 0.56 –0.51 –0.55 –0.51 –0.43 –0.25 –0.61 0.15 0.31 –0.32 –0.56 0.44 –0.14 0.64 –0.62 –0.62 –0. Koeficijent korelacije Table 4. a padavine 783 mm.29 0.16 –0.17 –0.65 –0. leska je voćka toplih područja u kojima je srednja godišnja temperatura vazduha iznad 9.44 –0. a padavine 875 mm.38 –0.15 V–VI VII–VIII I–XII 0.45 –0.23 –0.001 0.19 0. Coefficient of correlation Pomološki pokazatelji Pomological parameters Dužina Lenght Plod Nut Širina Width Debljina Thickness Dužina Lenght Jezgra Kernel Širina Width Debljina Thickness Masa ploda Nut mass Masa jezgre Kernel mass Sadržaj jezgre Kernel content Sadržaj ulja Oil content Sadržaj proteina Content of crude proteins Padavine Precipitations I–XII 0. U rejonima Turske gde se leska najviše gaji.50 –0.32 –0. odnosno aridnijih područja nego što je područje istočne Srbije.34 –0.57 0.19 0.51 0.07 –0. 179 .23 0.64 0.29 –0. Prema Manuševu (1988).15 –0.7 °C.21 0.43 –0.22 –0. prosečne godišnje temperature vazduha su 14. 4.46 –0. odnosno 350 do 400 mm u toku vegetacije (april-septembar). posebno u pogledu raspoloživih padavina.44 0.30 0.28 0.33 –0. Na području Istre.

To se pvenstveno odnosi na godišnje. a slični ili teži od istih gajenih u Makedoniji. odnosno promenljivost svih analiziranih parametara. Samim tim rezultati koje navode Hlišč (1971). a posebno u periodu porasta ploda i jezgre. To je u skaldu i sa potrebama leske za vodom odnosno temperaturama vazduha. Nasuprot između temperatura vazduha i sadržaja ulja. Manušev (1974). i padavine u vegetaciji. Standardna devijacija je bila izraženija za krupnoću plodova u odnosu na krupnoću jezgre. To se posebno odnosilo na period porasta plodova (maj–juni) i jezgre (juli–avgust). 180 .Pored bioloških osobina svake sorte. odnosno sirovih proteina postoje suprotni odnosi. Zato su plodovi istih sorti u nas bili sa manjom masom od plodova iz okoline Sarajeva. temperature vazduha u svim fazama nisu direktno uticale na pomološke osobine plodova. (1971). Simoski i sar. Slični odnosi su utvrđeni i za masu plodova i jezgre. Nasuprot tome. Mitrović i sar. visok sadržaj ulja uslovljava niži sadržaj sirovih proteina. (2002) na istom području se bitno razlikuju od navedenih. Milutinović i sar. (2002). ZAKLJUČAK Na osnovu prosečnih rezultata o pomloško-tehnološkim osobinama za 19 sorte leske u periodu od 10 godina može se zaključiti: U periodu izučavanja padavine i temperature vazduha su bile neujednačene te je i standardna devijacija i koeficijent varijacije bio visok. kako navode Mitrović (1996) i Miletić i sar. a sadržaja sirovih proteina negativne korelacije. Karakteristično je da su između sadržaja ulja i padavina utvrđene pozitivne. Izuzetak je negativni odnos između padavina u periodu maj–juni i mase plodova i jezgre. Manušev (1988). između temperatura vazduha i izučavanih osobina u svim fazama utvrđeni su negativni korelacioni odnosi. Nasuprot između temperatura vazduha i sadržaja ulja. Između sadržaja ulja i padavina utvrđene su pozitivne. (1996). Nasuprot. Prema navedenim rezultatima između padavina i osobina plodova i jezgre utvrđene su pozitivne korelacije u svim analiziranim periodima. Odnosno. a samim tim i na sadržaj jezgre. visok sadržaj ulja uslovljava niži sadržaj sirovih proteina. Navedeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova ispitivanih sorti leske. Navedeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova ispitivanih sorti leske. Padavine i temperature vazduha su uticale na varijabilnost. među svim ispitivanim godinama. koeficijent varijacije je bio veći za obeležja krupnoće jezgre. Nasuprot tome. Nasuprot tome. (1971). To je u skaldu i sa navodima o zahtevima leske prema temperaturama vazduha. Odnosno. (1982). Simoski i sar. Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visoko signifikantne i signifikantne značajnosti za sva pomološka obeležja. agroekološki uslovi i primenjena pomotehnika uticali su na masu plodova i jezgre. kao i Miletić i sar. Raspoložive padavine i temperature vazduha su značajno uticale i na sadržaj ulja i sirovih proteina u jezgri leske u svakoj godini izučavanja. temperature vazduha u svim fazama nisu direktno uticale na pomološke osobine plodova. a sadržaja sirovih proteina negativne korelacije. odnosno sirovih proteina postoje suprotni odnosi.

445: 151–156. PLAZINIĆ. B. 1982. 1971. MILETIĆ. R. MILISAV MITROVIĆ.. Acta Horticulturae.LITERATURA BULATOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. Average results of 19 hazelnut cultivars over 1997–2006 were analyzed. D.. SIMOSKI. OGAŠANOVIĆ. NEVENA MITIĆ. which is in accordance with water and air temperature requirements of hazelnut. M. Jugoslovensko voćarstvo. 181 . RADOMIRKA NIKOLIĆ Summary Variability of pomological and technical properties of fruits of hazelnut cultivars and their dependence on precipitation and air temperature over different phases of vegetation were studied. On the other hand. B. VELOVA D. S. air temperature had no direct influence on the stated fruit properties.. B. MITROVIĆ. MITROVIĆ.. Đ.: Orah. chemical content.. Jugoslovensko voćarstvo. nut.: Pomological and technological Properties of Some hazelnut Cultivars. kernel content) of the studied hazelnut cultivars. Zbornik I Simpozijuma o lupinastom sađu. T.: Prilog pomološkom proučavanju sorti leske. T. Sarajevo.. Key words: hazelnut... XII Savetovanje o biotehnologiji. 17–18: 221–216. M. merkantilne i industrijske karakteristikesorti lešnika. HLIŠČ. Novi Sad. T.. Beograd.: Prilog proučavanju rodnosti i kakvoće plodova nekih sorti leske u uvjetima Slavonskih Gorica.: Uzgoj leske. 137–138: 19– 26. precipitations. KORAĆ.: Perspektive gajenja leske u Srbiji. STANISAVLJEVIĆ. THE INFLUENCE OF METEOROLOGICAL FACTORS ON MAJOR FRUIT PROPERTIES OF HAZELNUT CULTIVARS RADE MILETIĆ. 2000... Obtained results infer that it was precipitation that had a direct impact on fruit properties (fruit dimensions. 1985. Zemun.: Rezultati izučavanja pomološko-tehnoloških osobina plodova leske u istočnoj Srbiji. air temperatures. LUKIĆ. 1976. 1996.: Leska. Jugoslovensko voćarstvo.: Morfološke. 129– 142.. HLIŠČ. Nolit. TEŠOVIĆ. SAVIĆ. lešnik. 465–469. R. fruit weight. 1988.. Ž. 27: 3–8. R. Čačak. NIKOLIĆ.. VULIĆ. Technosoft. KUZMANOVSKI. MANUŠEV. 2007. OGAŠANOVIĆ. S.: Pomološka izučavanja leske. M. MANUŠEV. M.: Prilog proučavanju ulja u nekih sorti leske. 37–38: 157–165. MILUTINOVIĆ. 1990. (1974): Hemijski sastav plodova u nekih sorti leske. Zbornik radova Poljoprivrednog fakulteta. MITROVIĆ. Zbornik radova. 1971. MANUŠEV. PETROVIĆ. M. D. M. Zadrugar. 61–61: 23–26. 58–65. V. Lunjana. R. Jugoslovensko voćars tvo. 2002. badem. M. MILETIĆ. I.

B7. NOVI SAD POKAZATELJI RASTA JEDNOGODIŠNJIH SEJANACA MEČJE LESKE (Corylus colurna L. KOKAR BOJANA1. B4. prof. 6 (2007) STR. godine. sje- Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Jelena Ninić-Todorović. dr Slobodan Cerović. ČUKANOVIĆ JELENA1 IZVOD: U radu su prikazani višegodišnji rezultati klijavosti semena mečje leske i pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca koji su se razvijali u toku 2004. Gellatly. Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca mečje leske značajno se razlikuju u zavisnosti od genotipa i bili su razvijeniji u odnosu na rezultate prikazane u radovima ranijeg perioda ispitivanja. Lagerstedt and Byers.. genotip. Departman za ratarstvo i povrtarstvo. 182–188. dugovečna je. 56. Razlike u boji kore i teksturi.. red. dipl. prof. mečja leska (Corylus colurna L.. Najveća iskustva sa kalemljenjem potiču iz Oregona (Bush. BIJELIĆ SANDRA1.) NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA1. red. Lagerstedt. vinogradarstvo. Departman za voćarstvo. klijavost semena. asistent. ing Jelena Čukanović. Ključne reči: Corylus colurna. GOLOŠIN BRANISLAVA1.) se koristi kao podloga za kalemljenje sorti leske jer ne formira izdanke iz korena. a u pogledu uslova zemljišta ima široku ekološku amplitudu. otporna na mraz i sušu. Važan činilac je u izboru kultivara koji se primenjuje kao plemka.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. dipl. red. Istraživači ističu da mečja leska brzo kalusira sa plemkama sorti leske. mr Sandra Bijelić. 1956. Potencijalne mogućnosti za kalemljenje sorti leske zapažene su još 1841. JAĆIMOVIĆ GORAN2. 182 . pokazatelji rasta UVOD U rasadničkoj proizvodnji u voćarstvu. godine (Lagerstedt. Novi Sad. B8 i B9) imali su visoku klijavost semena u godini ispitivanja i formirali su gust sklop u redovima. Uz intenzivirane mere nege. saradnik u nastavi. ing Bojana Kokar. asistent. 1941. dr Branislava Gološin. Odabrani genotipovi sa lokaliteta Futoški park (B1. B5. asistent. CEROVIĆ SLOBODAN1. 1971). 2 Mr Goran Jaćimović. pre svega navodnjavanja i prihranjivanja genotipovi B8 i B9 su u prvoj godini mogli da se koriste kao podloge za kalemljenje sorti leske. Poljoprivredni fakultet. 1969. Od tada su mnogi autori razmatrali primenu metoda kalemljenja na mečjoj leski kao podlozi. a mesto kalemljenja lako zarašćuje. Novi Sad. 1971). prof. Poljoprivredni fakultet. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu.

u praksi se primenjuje kalemljenje pod staklom i okuliranje na spavajući pupoljak. Bul. Od metoda kalemljenja primenjivano je obično i englesko spajanje.dinjavanjem mečje i evropske leske. 1977). 1993: cit. bila su na sejancima evropske leske. uzrok slabijeg prijema kalemova u to vreme. U kasnijim postupcima odustalo se od upotrebe mečje leske kao podloge zbog malog prijema kalemova. MATERIJAL I METOD RADA Izbor stabala mečje leske gajenih na zelenim površinama obavljen je na osnovu kriterijuma za izdvajanje hortikulturnih semenskih objekata (Stilinović. ima prednosti pri podizanju intenzivnih zasada. ispoljena je visoka produktivnost i trajnost zasada. Uklanjanje dormantnosti u prirodnim uslovima obavljeno je setvom orašica u trećoj dekadi oktobra. Tokom 1930. zaštite i mehanizovane berbe. U Nemačkoj je ispitivana kompatibilnost 25 sorti leske kalemljenih na podlozi mečje leske (Bauckman. sorte ‘Brixnut’ i ‘Hals Giant’ su pokazale izuzetnu kompatibilnost. Ninić-Todorović i sar. (1995. Lagerstedt. Rezultati su objavljeni u publikacijama Ninić-Todorović (1990. Prema rezultatima citiranih istraživača. Ustanovljena je i veća rodnost nekih kultivara. rasadničari su primenjivali različite metode kalemljenja na podlozi Corylus colurna L. 2006). zato što je složen i skup. jasno se uočavaju. Stančević i Bugarčić (1983) navode da način razmnožavanja leske kalemljenjem nije našao širu primenu u praksi. 2000). U kasnijoj fazi terenska klijavost je konstatovana na osnovu ukupno posejanih orašica označenog genotipa u rasadniku Poljoprivrednog fakulteta na Rimskim Šančevima. 1971). 2000). Sakupljanje. IPGRI tec. a za plemke različiti kultivari. Tucović. 1996. kao i uticaj starosti podloga na uspeh kalemljenja. dorada i postupci sa semenom i ispitivanje klijavosti semena obavljeno je na osnovu domaćih propisa (Stilinović. Za podloge se mogu koristiti sejanci obične leske (Corylus avellana L. 2003. Za ispitivanje terenske klijavosti uzorci semena su sejani u tri uzastopna ponavljanja po 100 orašica u blokovima sa slučajnim rasporedom tretmana. godine. Produženo mirovanje semena Corylus colurna L uzrokovano je osobinama embriona i debljinom perikarpa. U voćnjacima u kojima je korišćena kao podloga. Prva iskustva sa kalemljenjem leske u Oregonu. U rasadniku su proizvedeni sejanci Corylus colurna L. Prema njihovom mišljenju. Rezultati kalemljenja okuliranjem na spavajući pupoljak (Korać i Slović.). Mečja leska ne formira izdanke iz korena pa je olakšana primena mera gajenja. Ispitivan je i uticaj vremena setve i navodnjavanja na razvoj sejanaca. Prema mišljenju Lagerstedt-a (1971). Cerović i sar. (1994. Fiziološka zrelost i momenat berbe konstatovani su na osnovu obojenosti kupule. kao podloga za kalemljenje sorti Corylus avellana L.) i sejanci mečje leske (Corylus colurna L. 1985) i propisa ISTA (1985. Tom prilikom realizovano je nekoliko voćnjaka. 1979: cit. Rezultati su ukazali da su sve ispitivane sorte bile kompatibilne sa podlogom. različite starosti. (2007) i drugim. Korać i sar. 1973/1974) ukazuju na dobar afinitet plemke sa podlogom mečje leske. 183 . Smatrano je da kompatibilnost podloge i plemke u ovom postupku nastaje usled većeg sadržaja tanina u kori leske.. 1996). Kalemljenje sorti leske na podlozi mečje leske u našoj zemlji uspešno se obavlja od 1989. Kalemljenje plemenitih sorti leske na podlozi mečje leske. bila je ne usavršena tehnika kalemljenja. godine.

REZULTATI RADA I DISKUSIJA Leske su zastupljene u umerenim oblastima zemljine hemisfere.3 – – 58. Plodovi su traženi na tržištu.2 58.5 70.4 – 62. Interesantne su za gajenje kao voće jer njihovi plodovi imaju veliku privrednu vrednost.3 63.01 mm.7 69.9 69.3 79.6 49.5 70. skupi su i deficitarni.8 – Klijavost semena u blokovima sa slučajnim rasporedom tretmana Germination seeds on random bloks Klijavost izračunata na ukupan broj posejanih orašica Germination in relation with total number nuts sowed Godine obimnog roda posmatranih matičnih stabala se alternativno smenjuju.01 g.5 73.7 65.2 80.9 81.1 – – – – – 77.3 45.6 76. Tab.4 – – 57.7 72.2 52. U proizvodnji sadnog materijala leske u rasadniku na Rimskim Šančevima primenjuje se tehnologija kalemljenja sorti leske na mečjoj leski kao podlozi.2 71.4 69. 2000).6 69. iz Futoškog parka u uslovima rasadnika (%) Table.1 66. 184 .2 74. Seed germination of Corylus colurna L.6 77.3 51. a masa stabla i masa korena ustanovljeni su na tehničkoj vagi preciznosti 0.5 – 59. Semenski materijal za kontinuiranu proizvodnju podloga sakupljan je sa drugih genotipova koji nisu prikazani u tabeli i drugih lokaliteta.3 50.4 74.5 80.7 73. Dobijeni rezultati obrađeni su metodom jednosmerne analize varijanse (statistički program Systat 11).3 62.3 – 80.5 65.2 63.8 60. Visina stabla i dužina korena (od korenovog vrata do vrha centralnog korena) mereni su metrom. 1 Klijavost semena Corylus colurna L. Ima prijatan ukus i predstavlja koncentrovano i visokokalorično jezgrasto voće.5 2003/2004 80.2 65.7 56.4 – – 69.7 Genotip Genotype B1 B4 B5 B7 B8 B9 49.8 77.3 58. from Futoški park under nursery conditions (%) Godina sakupljanja/godina očitavanja klijavosti Year of collecting nuts/Year of evaluate germination 1983/1984 1986/1987 1987/1988 1989/1990 1990/1991 1992/1993 1993/1994 1994/1995 1995/1996 1998/1999 2001/2002 60.3 55.5 75. bilo u šumskim sastojinama ili u kulturama.5 67. prečnik korenovog vrata mikrometrom preciznosti 0. Jezgro lešnika je izuzetno hranljivo zbog visokog prisustva ulja i proteina (Ninić-Todorović 1992.4 68.4 50.6 75. Razlog nedovoljnog prisustva plodova na tržištu Srbije je ne usmerena proizvodnja plodova i sadnog materijala leske za primenu na okućnicama i intenzivnim zasadima.3 78.2 66. pri čemu je neophodno obezbediti kvalitetan semenski materijal i proizvesti zdravstveno ispravne podloge.5 79. 1.2 70. pri čemu su sredine tretmana upoređene na osnovu NZR (LSD) testa.5 59.6 58.Utvrđivanje pokazatelja rasta jednogodišnjih sejanaca obavljeno je sa uzorkom od 30 sejanaca.

Značajna individualna raznovrsnost ispoljava se u nizu fenoloških pojava, morfoloških, tehnoloških i fizioloških osobina orašica. Razlog tome je heterozigotnost matičnih stabala, semenskog materijala i njihovog potomstva. Terenska klijavost (tab. 1) ukazuje na visok procenat tehničke klijavosti što se posebno ispoljava 2003/2004. godine. Razlog visoke klijavosti su povoljni ekološki uslovi u godini produkcije semena i očitavanja klijavosti kao i uspešna zaštita orašica u semeništu od glodara. Dubina i razmak setve orašica prilagođen je zemljištu tipa černozem. U prirodnim uslovima otvaranje perikarpa nastupa marta, a pojava ponika u maju. Optimalni rezultati u uslovima rasadničke proizvodnje postignuti su setvom orašica u trećoj dekadi oktobra. Sa stanovišta rasadničke proizvodnje, biološke osobine u razviću korena i stabla u najvećoj meri ispoljavaju se tokom prve godine razvoja sejanaca. Ispitivanja vezana za osobine korena, stabla i drugih svojstava jednogodišnjih sejanaca koji su se razvijali u 2004. godini, prikazani su u tab. 2.
Tab. 2. Prosečne vrednosti ispitivanih pokazatelja za označene genotipove jednogodišnjih sejanaca Corylus colurna L. u vegetacionom periodu 2004. godine Table 2. Average values on investigated characteristics of selected Corylus colurna L. sedlings genotypes in 2004. vegetation Dužina korena Root lenght (cm) Prečnik korenovog vrata Crown diameter (mm) Visina stabla Tree height (cm) Broj korenova Number of roots Masa stabla Tree weight (g) 8.70 8.72 7.23 13.36 19.89 15.09 3.73 4.90

B1 B4 B5 B7 B8 B9 LSD 0.05 0.01

28.27 26.77 28.60 40.23 49.27 42.93 3.21 4.22

29.27 31.80 29.13 31.73 35.63 38.70 2.79 3.67

7.34 8.79 5.76 9.50 12.22 10.29 1.22 1.60

28.37 25.10 22.60 31.93 25.67 31.47 3.11 4.09

Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca u godini ispitivanja značajno odstupaju od pokazatelja rasta istih sejanaca u višegodišnjem periodu prethodnih godina (Ninić-Todorović et al, 2006). Razlog tome su povoljni ekološki uslovi i intenzivirane mere nege u rasadniku na Rimskim Šančevima u cilju forsiranja sejanaca mečje leske za uspešno kalemljenje u prvoj godini razvoja. Na osnovu podataka u tab. 2 uočava se da je najveću visinu stabla (49,27 cm) imao genotip B8. Na osnovu LSD vrednosti zapaža se da je visina stabla kod ovog genotipa bila statistički značajno veća u odnosu na visinu stabla ostalih genotipova. Takođe, genotipovi B9 i B7 imali su značajno veću visinu (42,93 cm odnosno 40,23 cm) u odnosu na preostale 185

Masa korena Root mass (g) 10.48 10.50 12.01 14.61 21.85 17.03 3.53 4.64

Genotip Genotype

genotipove. Genotipovi B1, B4 i B5 nisu se statistički značajno razlikovali u visini stabla, pri čemu je najniži bio genotip B4 (26,77 cm). Dužina korena ispitivanih genotipova kretala se u intervalu od 29,13 cm (B5) do 38,70 cm (B9). Najveću dužinu korena, značajno višu u odnosu na sve ostale genotipove, imao je B9. Sledi genotip B8 (35,63 cm), koji je imao značajno duži koren u odnosu na preostale genotipove. Genotipovi B7 i B4, kao i B5 i B1, imali su statistički podjednaku dužinu korena, pri čemu razlike između ova četiri genotipa nisu bile značajne. Prečnik korenovog vrata bio je najveći kod genotipa B8 (12,22 mm), statistički značajno viši u odnosu na sve ostale genotipove. Isto se može konstatovati i kod genotipa B9 (10,29 mm), s tim što razlika nije bila značajna u odnosu na genotip B7. Statistički značajne razlike su se pojavile i između genotipova B7 i B5, B7 i B1, te između B4 i B1, i B4 i B5. Broj korenova bio je podjednako visok kod genotipova B7 i B9, a značajno viši u odnosu na ostale genotipove. Genotip B1 imao je značajno veći broj korenova u odnosu na B4 i B5. Ostale razlike u broju korenova nisu bile statistički značajne. Masa stabla kod ispitivanih genotipova kretala se u intervalu 7,23 g (B5) do 19,89 g (B8). Značajne razlike pojavile su se između genotipa B8 i svih ostalih genotipova, zatim između B9 i B1, te B9 i B4, dok je genotip B7 imao značajno veću masu stabla u odnosu na B1, B4 i B5. Između ova tri genotipa (B1, B4 i B5) nije postojala značajna razlika. Najveća masa korena bila je kod B8 (21,85 g) i bila je značajno viša u odnosu na sve ostale genotipove. Genotip B9 (17,03 g) imao je značajno veću masu korena u odnosu na preostale genotipove, izuzev B7, a genotip B7 značajno veću masu korena u odnosu na B1 i B4. Razlike između genotipova B1, B4 i B5 nisu bile značajne. Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca mečje leske variraju u zavisnosti od genotipa i godina ispitivanja. Visina stabla i dužina korena jednogodišnjih sejanaca u 2004. godini imaju približno proporcionalan odnos 1: 1. Prečnik korenovog vrata i debljina stabla jednogodišnjih sejanaca B8 i B9 postigli su veličinu potrebnu za kalemljenje, te oni imaju upotrebnu vrednost u voćarstvu. Korenov sistem jednogodišnjih sejanaca je srčanica sa brojnim tankim žilicama prvog reda koje nemaju značajnog uticaja na masu korena. Jednogodišnji sejanci nisu pogodni za presađivanje. Za stimulisanje razvoja treba obaviti presecanje centralne žile na polovini dužine korena, na kraju prvog vegetacionog perioda.

ZAKLJUČAK
Morfološka i fiziološka svojstva orašica, a prvenstveno klijavost, usmerili su tehnološke postupke u pravcu postizanja visoke produktivnosti i ekonomičnosti proizvodnje sadnog materijala mečje leske. U rasadniku na Rimskim Šančevima mečja leska se koristi kao podloga za kalemljenje sorti leske. U rasadniku je tokom 1989. godine prvi put obavljeno kalemljenje sorti leske na dvogodišnjim podlogama mečje leske metodom običnog spajanja. U narednim godinama i danas, primenjuje se metoda engleskog spajanja koja obezbeđuje čvrstu vezu podloge i plemke. Uspostavljen je veoma dobar afinitet podloga sa plemkama. Rezultati ispitivanja sejanaca mečje leske u toku 2004. godine ukazuju da je najveću visinu stabla (49,27 cm), prečnik korenovog vrata (12,22 mm), masu stabla (19,89 g) i masu korena (21,85 g) ostvario genotip B8. Ovaj genotip ističe se i velikom dužinom korena (35,63 cm). 186

Po dužini korena ističe se genotip B9 (38,7 cm). Ovaj genotip imao je i visok broj korenova prvog reda (31,47), kao i visoku masu stabla (15,09 g) i korena (17,03 g). Najveći broj korenova (31,93) imao je genotip B7, pri čemu razlika nije bila značajna u odnosu na B9. Primenom odgovarajućih rasadničkih tehnoloških postupaka, pre svega navodnjavanja i prihranjivanja, moguće je u prvoj godini razvoja sejanaca proizvesti podloge za kalemljene leske. U našim ispitivanjima to su genotipovi B8 i B9.

NAPOMENA
Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine, Republike Srbije, projekta evidencionog broja TR – 6947B, pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”, od 01.04.2005.

LITERATURA
BUSH, G. D.: Nut growers handbook, New York, Orange Judd, 1941. CEROVIĆ S., NINIĆ-TODOROVIĆ J., GOLOŠIN B., OGNJANOV V., BIJELIĆ S.: Production Technology of Young Hazelnut Trees Grafted on Turkish Filbert (Corylus colurna L.). Acta Horticulturae 732, p. 355–357, Belgium, 2007. GELLATLY, J. U.: Tree hazels – Corylus colurna. Annual Rpt.. No. Nut Growers Associ. 47: 110– 112, 1956. HONG, T.D. and ELLIS, R:, H.: A: A protocol to determine seed storage behaviour. IPGRI Technical Bull. No 1. Department of Agriculture, The University of Reading, UK, 1996. KORAĆ, M., SLOVIĆ, D.: Uticaj nekih faktora na uspeh kalemljenja leske. Letopis naučnih radova, Sveska 17–18, Poljoprivredni fakultet, Novi Sad, 1973/1974. KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Tehnologija proizvodnje sadnica leske kalemljenih na mečjoj leski (Corylus colurna L.). Jugoslovensko voćarstvo 1–2, str. 65–69, Čačak, 1995. KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIC, S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Results of Hazel cultivar grafting of Corylus colurna L. IV International Congres on Hazelnut, Ordu, Turkey. Acta Horticulturae 445, p. 119–122, 1996. LAGERSTEDT, H. B., BYERS, D.: Filbert research– progress and results during 1969. Proc. Nut Growers Soc. Wasington 55, 43–51, 1969. LAGERSTEDT, H. B.: Filbert Tree Grafting. Ann. Report Oregon. St. Hort. So. 62: 60–63, 1971. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske (Corylus colurna L.). Doktorska disertacija, Šumarski fakultet, Beograd, 1990. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Biohemijski sastav semena mečje leske. Jugoslovensko voćarstvo 26, 99–100, str. 23–30, Čačak, 1992. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Ispitivanje mečje leske (Corylus colurna L.) kao podloge za domaću lesku (Corylus avellana L.). Jugoslovensko voćarstvo br. 105– 106, str. 35–39, Čačak, 1994.

187

NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Nutritivna vrednost plodova leske. Zbornik radova II, str. 305– 308, Eko-konferencija 2000, Novi Sad, 2000. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., BOGDANOVIĆ, V.: Proizvodnja sadnica leske. Savremena poljoprivreda 1–2, str. 153–157, Novi Sad, 2003. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., GOLOŠIN BRANISLAVA, POPOVIĆ MIRJANA: Proizvodnja podloga za kalemljenje leske. Tematski zbornik I, IV međunarodne Eko-konferencije „Zdravstveno bezbedna hrana”, str. 223–228, Novi Sad, 2006. STANČEVIĆ, A., BUGARČIĆ, V.: Orah, Leska i Badem. MPB, Privredni pregled, Beograd, 1983. STILINOVIĆ, S., TUCOVIĆ, A.: Prilog razmatranju kriterijuma za izdvajanje hortikulturnih semenskih objekata. Glasnik Šumarskog fakulteta, Serija C, Univerzitet u Beogradu, 1977. STILINOVIĆ, S.: Semenarstvo šumskog i ukrasnog drveća i žbunja. Univerzitet u Beogradu, 1985.

GROWING INDICATORS OF ONE YEAR OLD TURKISH HAZELNUT PLANTS (Corylus colurna L.)
NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ SLOBODAN, GOLOŠIN BRANISLAVA, BIJELIĆ SANDRA, JAĆIMOVIĆ GORAN, KOKAR BOJANA, ČUKANOVIĆ JELENA Summary In nursery production, Turkish hazelnut (Corylus colurna L.) is been used as a rootstock for grafting hazelnut cultivars. Turkish hazelnut used as a rootstock do not form suckers, it is long living, resistant to frost and drought, and regarding soil condition have wide tolerance. Results of seedlings testing during 2004 shows that highest tree height (49,27 cm), root neck diameter (12,22 mm), tree mass (19,89 g) and roots mass (21,85 g) had genotype B8. This genotype also has very long roots system (35,63 cm). Longest root system has genotype B9 (38,7 cm). This genotype also had a high number of primary roots (31,47), high tree mass (15,09 g) and high root system mass (17,03 g). The highest number of roots (31,93) genotype B7, with genotype B9 having similar value. Bu using appropriate nursery techniques like irrigation and nutrition, it is possible to get, in first year of seedling development, appropriate rootstocks. In our conditions those are genotypes B8 and B9. Key words: Corylus colurna, genotype, seed germination, growing indicators

188

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 189–197, NOVI SAD

UTICAJ OPTIČKIH OSOBINA MALČ FOLIJA NA POMOLOŠKE OSOBINE NOVOINTRODUKOVANIH SORTI JAGODE (Fragaria ananassa Duch.)
JASMINKA MILIVOJEVIĆ1, MIHAILO NIKOLIĆ1, MAJA OPARNICA1 IZVOD: Rad prikazuje rezultate proučavanja uticaja tri različito obojene malč folije (crna, bela i srebrna) na pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss, gajenih na gredicama u plasteniku. Istraživanja su vršena na demonstraciono-oglednom polju preduzeća „Zeleni Hit” iz Beograda, u periodu 2005–2006. godine. Proučavanjem su obuhvaćeni vreme zrenja, kao i važnije pomološke osobine ploda (masa, dimenzije, index oblika i dužina peteljke ploda), hemijski sastav ploda (sadržaj rastvorljive suve materije, šećera i ukupnih kiselina) i na kraju je data organoleptička ocena kvaliteta ploda. Na osnovu dobijenih rezultata vremena zrenja, možemo konstatovati da su ispitivane sorte jagode imale raniji i identičan početak zrenja na crnoj i srebrnoj malč foliji u jesenjoj berbi i da se slična tendencija zapaža i u prolećnoj berbi. Pozitivan uticaj na većinu pomoloških osobina ploda, hemijski sastav ploda i organoleptičke osobine sorti jagode Clery i Miss ispoljile su srebrna i bela malč folija, zbog čega se mogu preporučiti za širu primenu u plasteničkoj vansezonskoj proizvodnji jagode. Posmatrano sa aspekta ranostasnosti i crna malč folija nalazi svoju primenu u vansezonskom ciklusu proizvodnje jagode. Ključne reči: jagoda, sorta, malč folije, pomološke osobine.

UVOD
Uprkos povoljnim uslovima za gajenje jagode, njena proizvodnja u Srbiji je na relativno niskom nivou i ne zadovoljava zahteve domaćeg tržišta. Poslednjih nekoliko godina teži se intenziviranju proizvodnje jagode sa podizanjem novih zasada po principu savremene tehnologije gajenja, koja podrazumeva sadnju na gredicama uz obavezno zastiranje zemljišta polietilenskim folijama i instaliranje sistema za navodnjavanje.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Jasminka Milivojević, asistent, dr Mihailo Nikolić, vanred. prof., Maja Oparnica, student apsolvent, Poljoprivredni Fakultet, Beograd.

189

Obzirom na porast tražnje za svežim plodovima jagode u letnjem i jesenjem periodu, raste i interes proizvođača za pronalaženje uspešnih sistema vansezonskog uzgoja jagode. Prema Lieten (2002) postoje različiti načini produženja sezone berbe jagode, uz istovremenu mogućnost povećanja prinosa. U tom pogledu malčiranje predstavlja jednu od najvažnijih agrotehničkih mera u zasadima jagode, čiji je uticaj posebno značajan na porast, prinos i kvalitet ploda jagode (Sharma R. i Sharma V., 2003). Pomenuti uticaji prvenstveno nastaju usled optičkih osobenosti plastičnog malča i činjenice da folija sprečava evaporaciju, reguliše temperaturu zemljišta, doprinosi očuvanju fizičke strukture zemljišta i smanjenju razvoja korova (Tarara, 2000). Crna polietilenska folija predstavlja standard među proizvođačima širom sveta (Schales, 1990), ali je specijalizovana i primena drugih obojenih plastičnih materijala (bela, providna, zelena i srebrna folija). Duralija i sar. (2006) navode da se produžetak proizvodnog perioda može postići i uvođenjem u proizvodnju novih visokoproduktivnih sorti, koje u kombinaciji sa različitim malč folijama daju optimalni nivo uspeha. Cilj ovog rada je bio da se u uslovima plastenika ispita uticaj različito obojenih malč folija na ranostasnost i kvalitet ploda novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss, kako bi se na osnovu dobijenih rezultata napravio izbor malč folija sa optimalnim karakteristikama i preporučila njihova implementacija u proizvodnoj praksi.

MATERIJAL I METOD RADA
Eksperiment je izveden u plasteniku na demonstraciono-oglednom polju preduzeća „Zeleni Hit” iz Beograda, tokom proizvodne 2005/2006 godine. Sadnja je obavljena frigo živićima sredinom avgusta 2005. godine, po sistemu dvojnih redova na gredicama pokrivenim različito obojenim malč folijama (crna, bela i srebrna). Primenjeno je rastojanje sadnje 40 × 30 cm sa gustinom sklopa od 6 biljaka/m2. Standardnim metodama ispitivani su sledeći parametri pomoloških osobina sorti jagode Clery i Miss: vreme zrenja (određeno je okularnim opažanjem i evidentirano po datumima), kao i parametri kvaliteta ploda: fizičke osobine ploda (masa ploda, dimenzije ploda (dužina i širina), indeks oblika ploda i dužina peteljke), hemijske osobine ploda (sadržaj rastvorljive suve materije – refraktometrijski, šećera (ukupnih, invertnih i saharoze) – metodom po Luff-Schoorl-u i ukupnih kiselina – titracijom sa NaOH), i na kraju je senzoričkim testom data organoleptička ocena kvaliteta ploda. Proučavanja su vršena na 60 plodova svake sorte po ispitivanoj malč foliji (u tri ponavljanja po 20 plodova). Dobijeni rezultati statistički su obrađeni primenom dvofaktorijalne analize varijanse za svaku godinu posebno. Značajnost razlika između tretmana utvrđena je primenom LSD testa na nivou značajnosti 0,05 i 0,01. Tokom izvođenja ogleda primenjena je intenzivna agrotehnika. Aplikacija đubriva redovno je vršena kroz sistem za navodnjavanje postavljen ispod malč folije. Optimalnim režimom ishrane posle sadnje isprovociran je prvi jesenji rod visoke komercijalne vrednosti. U proleće 2006. godine ostvaren je drugi, značajno veći prolećni rod kao rezultat maksimalne razvijenosti bokora i optimalne primene agro i pomotehničkih mera.

REZULTATI
Vreme zrenja ispitivanih sorti jagode po datumima berbi, godinama ispitivanja i ukupnim trajanjem zrenja prikazano je u tab. 1. 190

01 g).10.10.48 g) i srebrnu foliju (19. 20. Ripening time of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cultivar Tip folije God. 23.05. 22. 1.09. 2005 2006 Analizom podataka može se konstatovati da su obe ispitivane sorte u jesenjoj berbi imale raniji i identičan početak zrenja na crnoj i srebrnoj malč foliji (20. 20. pri čemu su niže vrednosti mase ploda kod obe ispitivane sorte zabeležene u vansezonskoj jesenjoj berbi. 04.37 g). – Miss). 20.09.05. Kraj The end 22.05.06. Trajanje (dani) Duration (days) 33 26 32 25 33 25 29 21 29 22 29 20 Mx 30 28 29 25 26 24 Clery Miss Bela White Srebrna Silver Crna Black Bela White Srebrna Silver 2005 2006 2005 2006 2005 2006 15. dok je u prolećnoj berbi druge godine ustanovljena statistički veoma značajna razlika u vrednosti datog parametra između crne folije (19. tako da je najraniji početak zrenja registrovan na crnoj malč foliji kod sorti Clery (12. a najduže na crnoj foliji – 30 dana. s tim da je najveća vrednost zabeležena na srebrnoj foliji (29.05. sa druge strane. 17. dok je kod sorte Clery najkraće trajanje berbe od 28 dana registrovano na beloj foliji.10.09. Sorta Miss je u jesenjoj berbi ispoljila statistički vrlo značajno manju vrednost mase ploda na crnoj malč foliji (16.05.09.55 g) u odnosu na belu (19.05.09.).5 g). Slična tendencija se zapaža i u prolećnoj berbi druge ispitivane godine. 22. 22.10.06. 16.05. 2 uočavamo da je sorta Miss u obe ispitivane godine ispoljila statistički veoma značajno veće vrednosti prosečne mase ploda (23.87 g). Međutim. uočava se odsustvo značajnosti razlika između ispitivanih folija kod sorte Clery u prvoj ispitivanoj godini. 08. 16.06.61 g) i srebrne folije (22. sa jedne strane i bele (22.09.Tab. – Clery) i (22. Mulch type Year Crna Black 2005 2006 Vreme zrenja – Ripening time Početak Beginning 20.06. Istovremeno. 07. 12.09. 03. 191 .09.06. među kojima razlika nije ustanovljena. Trajanje zrenja je bilo kraće kod sorte Miss i prosečno se kretalo u rasponu od 24 dana (srebrna folija) do 26 dana (bela folija). 14. 2005 2006 24. Posmatrajući uticaj malč folija na vrednosti pomenutog parametra.0 g) u poređenju sa sortom Clery (16. bela malč folija je uslovila najkasniji početak fenofaze zrenja u obe ispitivane godine i sorte. 24.06. u prolećnoj berbi registrovane su statistički vrlo značajne razlike u masi ploda između svih ispitivanih malč folija. 09. Analizom podataka prikazanih u tab.10. Interesantno je zapaziti veoma značajan uticaj godine na masu ploda.) i Miss (14. 06.10. Vreme zrenja sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 1. što je posledica nedovoljne razvijenosti bokora u godini sadnje.85 g).05. 22.

44 47.08 1.63 34.44 41.10 1.61 34. 2.96 19.10 39.12 1.09 1.37 29.20 41.51 42.02 45. što se može tumačiti osetljivijim reagovanjem ovih sorti na meteorološke uslove u godinama ispitivanja.25 3.88 40.02 34.60 2.21 Mx 2005 2006 Mx 192 .91 4.82 47.40 38.34 3.21 32.82 49. čije vrednosti su se kretale od 1.16 16. S obzirom da su dobijene vrednosti veće od 1.41 4.01 24.64 45.01 43.58 3.15 4.22 Crna Black Bela White 2005 2006 10. obe ispitivene sorte se karakterišu izduženo-konusnim oblikom ploda.09 1.59 4.27 38.34 1.74 Indeks oblika ploda Fruit shape index 1.22 (crna folija).65 23.92 4.52 3.58 46. U pogledu uticaja malč folija.33 3.71 11.26 33.29 3.18 1.20 (Miss).7 44.20 2.23 1.78 50.18 1.86 33.46 22.56 19.28 1.27 1.82 35.26 1.48 4.00 5.55 46.61 16.91 21.33 32.21 5. Fizičke osobine ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 2.66 27.01 43.18 (Clery) do 1.08 1. samo kod sorte Miss je ustanovljeno variranje indexa oblika od 1.85 15. Physical fruit properties of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Dužina peteljke (cm) Stem length 3.91 35.23 Miss Bela White Srebrna Silver Mx 2005 2006 19.97 47.08 Širina ploda (mm) Fruit width 27.36 1.49 Masa ploda (g) Fruit weight Dužina ploda (mm) Fruit length Tip folije Mulch type Sorta Cultivar Godina Year 1.18 (bela folija) do 1.99 46.18 1.48 27.Na osnovu dimenzija ploda (dužine i širine) izračunat je index oblika ploda.87 17.18 1.60 40.03 48. Interesantno je zapaziti da su plodovi jesenje berbe kod obe sorte imale veće vrednosti indexa oblika.55 25.19 43. Tab.40 11.48 27.45 5.99 44.61 Mx 2005 Clery Srebrna Silver Crna Black 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 22.

U pogledu ukupnih kiselina. a saglasno sa time je i sadržaj šećera (ukupnih.21 0. ovaj sadržaj je kod sorte Clery bio najveći na srebrnoj foliji (9.71 1.6% (Miss) do 9. Međutim. Analizom podataka prikazanih u tabeli 4.52 cm). senzoričkim testom (metodom pozitivnih poena na skali od 1 do 5) ocenjeni su spoljašnji izgled ploda (veličina.05 1. sorta Clery je visoko ocenjena za boju.90 1.40 1. Rezultati analiza hemijskih osobina ploda prikazani su u tab.11 1.10% (Miss) do 1.09 LSD 0. kod sorte Miss jedino nije uočena pravilnost u ponašanju ovog parametra. dok je kod sorte Clery takav uticaj ispoljila bela malč folija (4.23 2005 2006 2005 2006 U radu je analizirana i dužina peteljke.50 0.08 2.77 1. Year 2005 2006 Masa ploda Fruit weight LSD 0.28 1.75 0.62 1. godine kod obe ispitivane sorte.87 LSD 0.29 LSD 0. 4).64 cm (Miss) do 4. Kod ispitivanih sorti. s obzirom da su dobijene vrednosti bile skoro identične u obe ispitivane godine. 3 iz koje možemo videti da se prosečni sadržaj rastvorljive suve materije kreće u rasponu od 8. Variranje se zapaža i po godinama ispitivanja.4% (Clery). invertnih i saharoze).74 cm).79 0. što je rezultat boljih mikroklimatskih uslova u proizvodnom prostoru biljke unutar plastenika. dok je kod sorte Miss na crnoj malč foliji zabeležen najveći sadržaj rastvorljive suve materije (8.4 – Miss).51 1.81 Širina ploda Fruit width LSD 0.07 0.01 1. najveći sadržaj rastvorljive suve materije i šećera registrovan je u jesenjoj berbi 2005.88 1.35 cm (Clery).Tretman Treatment Sorta Cultivar Folija Mulch type Sorta*Folija Cv*Mulch God. Naime.71 1. kao važan parametar ne samo za determinaciju sorti. zaključujemo da su obe ispitivane sorte ispoljile najbolju ukupnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda na srebrnoj foliji (23.05 0. Bela malč folija je uslovila najniže vrednosti sadržaja rastvorljive suve materije i šećera kod obe ispitivane sorte.31 0.63 1.05 1.01 1.64 0.13%) i invertnih šećera (5.91%).20% (Clery). pri berbi plodova. ukupnih (7.60 1.53 Dužina ploda Fruit length LSD 0. na beloj foliji sadržaj ukupnih kiselina je imao najviše vrednosti koje su se kretale u rasponu od 1.8%).99 0.05 0.01 0. Najlošije ocene za ukus i 193 . ukus i aromu ploda. na šta ukazuje i činjenica da su u prolećnoj berbi registrovane veće vrednosti dužine peteljke ploda kod obe ispitivane sorte. Kod ispitivanih sorti prosečne vrednosti dužine peteljke su varirale od 3.56 1.8%). U zavisnosti od godine ispitivanja hemijski sastav ploda pokazao je razlike između jesenje i prolećne berbe u većini analiziranih parametara.87 2. dok je sorta Miss visoko ocenjena samo za veličinu ploda.84 0. Generalno.91 1.11 1. Na osnovu ukupne ocene izvršeno je rangiranje sorti po kvalitetu ploda (tab.39 0.1 – Clery i 20. Posmatrano po tipu malč folije. već i za praksu. Posmatrajući ovaj parametar u zavisnosti od tipa malč folije može se uočiti da je kod sorte Miss srebrna malč folija ispoljila pozitivan uticaj na dužinu peteljke ploda (3.85 0. oblik i boja) i kvalitet mesa (ukus i aroma).70 1.

15 1.04 1.02 1.8 8.2 8.00 5.10 0.29 1.05 7.96 6.6 8.73 7.0 10.10 1.97 5.30 5.6 9.04 1.03 1.84 7.4 8.83 6.99 1.6 7.76 1.8 9.54 5.20 1.94 6.26 5.28 7.34 7.04 1.2 8.0) u odnosu na sortu Clery (22.32 6. 3.16 1.23 1.3 8.62 6.52 5.04 1.31 1.06 1.04 1.29 1.25 1.66 5.aromu ploda dobila je sorta Miss.12 1.4 9.29 5.61 5.12 1.03 1.13 6.98 Crna Black Clery Bela White Srebrna Silver Crna Black Miss Bela White Srebrna Silver 194 .0 9. suva Ukupne kisematerija (%) line (%) Soluble solids Ukupni Invertni Saharoza Total acids Total Inverted Sucrose 10.50 7.99 0.5 9.Tip folije Mulch type tivar Godina Year 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx Šećeri (%) – Sugars Rastv.16 1.9 7.98 0.12 6.91 5.98 6.23 1.74 7.22 1.10 1.8 9.27 1.5 9.6). Chemical fruit properties of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cul. koja je i sveobuhvatno ostvarila nižu prosečnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda (20.1 8.10 1.56 5. Hemijske osobine ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 3.42 6.97 6.25 6.10 0.11 1.63 7.78 7.16 1.52 6.9 8.35 1.22 1.04 7.42 5. Tab.14 6.

2 4.0 4.2 5.5 4.5 4.5 5.8 4.0 Boja Colour 4.2 3.5 20.0 4.0 4.8 4.1 20. (2006) za iste sorte gajene u hidroponskom sistemu uzgoja. kao refleksivni malč može biti dobra alternativa beloj foliji u toplijim klimatima i pri gajenju jagode u zaštićenom prostoru.0 24.8 4. Raniji početak fenofaze zrenja na crnoj malč foliji u potpunosti odgovara navodima Mišića i Nikolića (2003).5 4.0 Aroma Aroma 5.6 4.2 4.Tip folije Godina tivar Mulch type Year Veličina Size Crna Black Clery Bela White Srebrna Silver Crna Black Miss Bela White Srebrna Silver 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 3.6 4.2 3.8 4.0 4.2 4.0 3.0 4.5 3.5 3.2 3. Mohamed (2002) navodi da tip malča primenjen u gajenju jagode utiče na temperaturu u zoni rasta biljke.8 4.7 23. Prosečno trajanje berbe kod obe ispitivane sorte u ovom ogledu je bilo kraće u poređenju sa rezultatima Milivojević i sar.2 Ukus Taste 4.0 4.8 Osobine ploda (poeni) Fruit properties (marks) Oblik Shape 4. (2006).0 4.2 22.2 3.6 20.0 4. (2006).5 4.5 4. prema navodimaTarara (2000).1 4.8 4.0 4. 4. (2006).1 23.5 5.8 4.2 5.2 19.0 5.7 20.0 4.0 4.5 3.8 4.2 4.0 4.2 4.2 4.5 22. 195 .6 20.4 5.4 4.0 4.2 4.1 4. Pozitivan uticaj bele malč folije na krupnoću ploda obe ispitivane sorte u ovom radu.5 4.2 4.0 4.8 4.2 4.6 19. Organoleptic fruit evaluation of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cul.7 19. nalazi potvrdu u rezultatima Duralija i sar.2 4.4 Ukupna ocena Total mark 21.0 4.8 23.4 3.0 4.0 4.2 3. Srebrna folija.0 4.6 22.8 4.4 DISKUSIJA Analizom fenofaze zrenja ispitivanih sorti jagode ustanovljen je raniji početak zrenja kod sorte Clery u obe ispitivane godine. što se slaže sa rezultatima do kojih su u uslovima Austrije došli Spornberger i sar.5 4.9 4.5 5.6 3.1 20.2 3.8 4.6 4.4 19. u ovom radu su dobijene veće vrednosti mase i dimenzija ploda pomenutih sorti. Organoleptička ocena kvaliteta ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicima zastrtoj različito obojenim folijama Table 4.5 5.0 4.2 4.8 4. S tim u vezi.0 4.Tab.5 4.9 3. kao i na krupnoću i kvalitet ploda jagode. U poređenju sa rezultatima fizičkih osobina ploda sorti Clery i Miss do kojih su došli Pera i sar.2 3. koji se odnose na prednosti primene malč folije u zasadima jagode.2 3.6 4.5 4.5 4.8 4.

P.. Hrvatskog Simpozijuma Agronoma sa Međunarodnim učešćem. J. C. uočavaju se nešto više vrednosti u poređenju sa rezultatima Milivojević i sar. • Najveći sadržaj rastvorljive suve mateije i šećera kod sorte Clery je zabeležen na srebrnoj malč foliji. KOVAČIĆ. najbolje ocene za boju.. JELAČIĆ. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dvogodišnjih ispitivanja uticaja optičkih osobina malč folija na pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss. S. 2002).: The effect of planting system on the yield of strawberry grown out-of-season. Bela malč folija je pozitivan uticaj imala na sadržaj ukupnih kiselina kod obe ispitivane sorte. izuzev indexa oblika ploda čije vrednosti su kod sorte Clery bile indentične na sve tri malč folije. 727–728 (2006). CARLEN. HALAPIJA KAZIJA. ali se zapaža ista tendencija variranja vrednosti po godinama ispitivanja (jesenja – prolećna berba).).. J. B. T.18 (bela folija) do 1. a posmatrano sa aspekta ranostasnosti i crna malč folija nalazi svoju primenu. • Prosečna masa ploda je varirala između sorti u rasponu od 16. D. PERA. analizirajući strukturu ukupnih šećera i njihov sadržaj u plodu sorte Clery. AZODANLOU.. 567: 819–822 (2002). Acta Hort. SAVIĆ. Acta Hort.. DURALIJA. (2006).. • Ispitivane novointrodukovane sorte su ispoljile bolje fizičke osobine ploda na beloj i srebrnoj malč foliji. MILIČEVIĆ. C. LITERATURA DARBELLAY. 196 . R. A.Sadržaj rastvorljive suve materije i ukupnih kiselina kod sorte Clery u ovom radu odstupa od rezultata do kojih su došli Halapija Kazija i sar.. Na osnovu rezultata ispitivanja većine analiziranih parametara za komercijalnu i vansezonsku proizvodnju sorti jagode Clery i Miss u plasteniku mogu se preporučiti srebrna i bela malč folija. ukus i aromu ploda dobila je sorta Clery i sveobuhvatno je ostvarila najveću ukupnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda na srebrnoj malč foliji (23.. Z.C.. dok je bela malč folija uslovila najkasniji početak ove fenofaze.: Kemijska svojstva kultivara jagode (Fragaria ananassa Duch.: Measurement of the organoleptic quality of strawberries. (2006) za istu sortu u uslovima Hrvatske. Z. pri čemu su niže vrednosti ovog parametra kod obe ispitivane sorte zabeležene u vansezonskoj jesenjoj berbi.. T. BIŠKO.. dok je kod sorte Miss najveća vrednost za pomenute parametre dobijena na crnoj malč foliji.1). Pored toga.0 g (Miss) i između godina. ČMELIK. M..5 g (Clery) do 23. Zbornik naučnih radova sa 41. mogu se izvesti sledeći zaključci: • Najraniji početak zrenja u obe ispitivane godine kod sorti Clery i Miss registrovan je na crnoj i srebrnoj malč foliji.22 (crna folija). 708: 89–92 (2006). VUJEVIĆ. VILLETTAZ.. DRUŽIĆ-ORLIĆ. Imajući u vidu da je zadovoljstvo potrošača visoko zavisno i od organoleptičkih osobina ploda jagode (Darbellay i sar. dok je sorta Miss ispoljila variranje od 1.

758a–758b (2006). pomological properties.R. to 2006. KLJAJIĆ. A. Key words: strawberry.. F. THE INFLUENCE OF OPTICAL PROPERTIES OF MULCH TYPE ON POMOLOGICAL PROPERTIES IN NEWLY INTRODUCED STRAWBERRY CULTIVARS (Fragaria ananassa Duch. Regarding the earliness.J.: The use of coled stored material in Central Europe. 11th Inter. MAJA OPARNICA Summary Results of studyng the influence of three different mulch types (black. they can be recommended for commercial strawberry growing in greenhouse during two-year-old production system. Researches were conducted in greenhouse at the Experimental property of “Zeleni Hit” enterprise in Belgrade.: Fizikalne značajke plodova 16 kultivara jagode Fragaria ananassa Duch. Acta Hort. M. KOVAČIĆ. 3: 30–37 (2006). 12 No. Planting was done on banks covered with different mulch foil in the form of bands with two rows. Therefore. Hrvatskog Simpozijuma Agronoma sa Međunarodnim učešćem.: Testing of early ripening strawberry varieties tolerant to soil-borne pathogens as alternative to Elsanta.. HortScience Vol. white and silver foil) on pomological properties in newly introduced strawberry cultivars Clery and Miss are presented in this work. MIHAILO NIKOLIĆ. Z. MOHAMED.H. 54 – J. Agr. cultivar. during the period from 2005. M. Zbornik naučnih radova sa 41. chemical and organoleptic fruit properties.) JASMINKA MILIVOJEVIĆ. P. F. R. ALTENBURGER.. SCHARMA. Beograd (2003). S. SPORNBERGER. M. Abstract Book: 25 (2006).: Effect of transplant defoliation and mulch color on the performance of three strawberry cultivars grown under high tunnel.. 567: 483–485 (2002). P. SHARMA. chemical and organoleptic fruit properties in studied cvs Clery and Miss.D. Zbornik naučnih radova sa XXI Savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa Vol. M.: Mulch type influences plant growth. Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA. Investigations included: the ripening time.56 (1990). D.. SHALES.. 567: 553–560 (2002).: Agricultural plastics use in the United States. HALAPIJA KAZIJA. STEFFEK. MIŠIĆ. 35 (2) 169–180 (2000). Division of Fruits and Horticultural Technology 58: 221–227 (2003).. J. silver and white mulch types expressed a positive influence on physical. albinism disorder and fruit quality in strawberry (Fragaria ananassa Duch. PERA..). TARARA. J. Based on most studied parameters. VUJEVIĆ. A. Acta Hort. R.: Microclimate modification with plastic mulch. JELAČIĆ.LIETEN. black mulch type has also practical application in the off-season strawberry production. P. J. T. P.: Pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode gajenih u visokom tunelu.. MILIVOJEVIĆ. 197 . mulch type. Plast. SAVIĆ.. Proc. BIŠKO. Congr..V. COST 863 JM WG 2&3. M. NIKOLIĆ. NIKOLIĆ.: Jagodaste voćke. as well as more important physical..

čak i drvenaste kulture. MIROSLAV ČIZMOVIĆ1. masa. 198–202. džem. Bosna i Hercegovina. slatko). 0. Ostale sorte su pokazale zadovoljavajuće rezultate. 198 . Biotehenički institut Podgorica. zajedno sa trešnjom. dr Ahmed Džubur. NOVI SAD RODNOST NEKIH SORTI JAGODE RANKO POPOVIĆ1. marmelada. rodnost. Plod jagode sadrži od 8–10% suve materije. 0. Ključne riječi: jagoda. Najmanja masa ploda i rodnost po bokoru registrovana je u sorte Favet (17. pogodni za jelo u svježem i prerađenom stanju (sok. sorta. Marmolada i Elsanta. velike hranjive i ljekovite vrijednosti. a najveća masa ploda i rodnost po bokoru u sorte Marmolada (26. Konstatovane su statistički vrlo značajne razlike u masi ploda i rodnosti po bokoru među ispitivanim sortama jagode. Konstatovane su razlike u masi ploda i rodnosti po bokoru među ispitivanim sortama jagode. UVOD Jagoda je privredno jedna od najznačajnijih vrsta iz grupe jagodastog voća.22 grama. mr Miroslav Čizmović.6589 kg/bokoru).66 grama.464 kg/bokoru). oko 1% organskih kiselina i 30–100 mg vitamina C. jer njeni plodovi zriju vrlo rano. Montenegro. 6 (2007) STR. Atraktivnog su izgleda. Jagoda vrlo rano prorodi i rađa svake godine dajući visoke prinose po jedinici površine (20–30 t/ha). Gotovo da i nema voćne vrste koja ima toliko širok areal rasprostranjenosti i toliko načina uzgoja kao jagoda. Agromediteranski fakultet. Ima niz prednosti u odnosu na druge. Istraživanja su obavljena na području Željuše kod Mostara u Bosni i Hercegovini. 56. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof. Sa aspekta ispitivanih parametara sorta Marmolada se pokazala najbolja i kao takva se može preporučiti za uzgoj u ovim agroekološkim uslovima. AHMED DŽUBUR2 IZVOD: U radu su prikazani trogodišnjih rezultati (2003–2005) rodnosti sorti jagode Favet. 2 Prof.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. dr Ranko Popović. Mis. oko 7–8% šećera. Pogodni su za duboko zamrzavanje u rashladnim uređajima.

Miranda. Stanisavljević i sar.387 mm/ m2 (Vajzović.) i K2O (15. (1996) su ispitivali rodnost nekih sorti jagode u Čačku i konstatovali da sorta Zenga Zengana ima najveću masu ploda 16. Japan. 2003). Ono je umjereno snabdjeveno humusom (2. Cilj istraživanja bio je da se ispita rodnost nekih sorti jagode radi pravilnijeg izbora sorata za plantažni uzgoj. Sadnja jagode je obavljena u avgustu 2002.00 mg/100 g zem. Iz proizvodnje se zamjenjuju stare sorte Zenga zengana. Zemljište je blago alkalne reakcije (pH vrijednost u vodi iznosi 7. (2003) su konstatovali da od svih elemenata ishrane jagoda ima najveći problem sa K.0°C. 199 . Pokahontas. plasteniku ili stakleniku. Važan faktor u ekonomičnosti proizvodnje jagode je pravilan izbor sorte. Klimatski i zemljišni uslovi na području Mostara u potpunosti odgovaraju za gajenje jagode gdje prosječna godišnja temperatura vazduha za period od 1960–1990 godine iznosi 14. Jagoda se gaji na otvorenom polju na klasičan način i na PVC (malč) foliji i u zaštićenom prostoru. Belrubi i druge sa novim sortama boljih biološko-privrednih osobina kao što su Marmolada. tunelima. Najpogodnija zemljišta za uzgoj jagode su ilovasto pjeskovita zemljišta koja su bogata organskom materijom (aluvijalno– deluvijalni nanosi). njen privredni značaj je umanjen zbog slabe transportabilnosti plodova i angažovanja velikog broja radnika za berbu. a zatim dolaze Španija.343. godine. apsolutna maksimalna temperatura 40. Inrofloralom i Floralom u različitim koncentracijama. Elsanta. godine na otvorenom polju na PVC foliji sa instaliranim sistemom za fertirigaciju. Mis. blizina tržišta i tehničko tehnološka osposobljenost radne snage. Zasad je podignut na ravnom terenu. Elsanta i Marmolada. godine u svijetu je proizvedeno 2.Međutim.318°C i prosječna godišnja količina padavina 1. Prema Miličeviću i Cvjetkoviću (2003) u Bosni i Hercegovini jagoda se najviše gaji u mediteranskom dijelu Hercegovine i na području Bosanske Krajine i Semberije.2). 2005).10 grama i najveći prinos po bokoru od 762 grama.000 tona jagode i ona je zauzimala među voćkama 12. tradicija uzgoja vrste. Zasad je podignut na lokalitetu Željuše kod Mostara koja se nalazi 12 kilometara sjevernije od Mostara u pravcu Sarajeva. U periodu od 1992–1994. na 60 metara nadmorske visine. Madelina i Selena. Đubrenje je vršeno sa vodotopivim đubrivima Polyfeedom. 1996) SAD su prva zemlja po proizvodnji jagode u svijetu.3°C. Jagodnjak je podignut na skeletoidnoj crvenici. Zenga prekosa.6°C.2%). Drkenda i sar. srednje snabdjeveno sa lako pristupačnim P2O5 (7.00 mg/100 g zem. Gorela. apsolutna minimalna temperatura –14. glinovasto-ilovasto pjeskovite teksturne građe sa optimalnom poroznošću i dobrom aeracijom i vodopropusnosti. Gustina sklopa sadnje jagode je 40 × 30 × 70 cm. Ispitvane su 4 sorte jagode: Favet. mjesto (Milošević. suma temperatura 5. Mis. Italija i Francuska (Mišić i Nikolić. a posebno od obrazovanja do sazrijevanja plodova.). Poljska. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanje rodnosti nekih sorti jagode vršeno je na području Željuše u periodu od 2003–2005.

2. Najmanja masa ploda je registrovana u sorte Favet (17. 63 17. Rezultati istraživanja rodnosti ispitivanih sorti jagode prikazani su u tab. Average fruit weight of studied strawbery cultivars (g) Sorta – Cultivar Marmolada Elsanta Mis Favet Prosjek – Average (x) Masa ploda – Fruit mass (g) 26. vjerovatno usljed temperaturnih variranja u fazi intenzivnog porasta ploda koja su česta u dolini Neretve. Interakcija faktora sorta × godina ukazuje na variranje u masi ploda u ispitivanim godinama. Prosječna rodnost ispitivanih sorti jagode Tab.01: 1. kao i po godinama istraživanja. Tab. a razlike sredina su poređene LSD testom. Rodnost po bokoru je određivana iz uzorka od 10 bokora po ponavljanju. 22 22. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Rezultati ispitivanja mase ploda i rodnosti ispitivanih sorti jagode prikazani su u tabelama 1 i 2. 32 22. Poređenja razlika sredina ukazuju da se ispitivane sorte statistički visoko značajno razlikuju po masi ploda.11094 200 . a vrijednosti su izražene u gramima. Biološki potencijal rodnosti jagode uslovljen je nasljednom osnovom. 45 LSD 0. 2.430 Iz tab. uz tačnost 1/10 g. Average yield of studied strawberry cultivars Sorta – Cultivar Marmolada Elsanta Mis Favet Prosjek – Average kg/bokoru 0. 4640 0. se konstatuju razlike prosječne mase ploda ispitivanih sorti jagode. 1. Prosječna masa plodova ispitivanih sorti jagode (g) Tab. 1. 6097 0.Masa ploda je određivana mjerenjem 50 plodova iz uzorka svakog ponavaljanja na analitičkoj vagi tipa „Tehtnica”.1. ekološkim uslovima uzgoja i primjenjenom agrotehnikom. 2. Rezultati analize varijanse pokazuju statistički visoku značajnost mase ploda između ispitivanih sorti. dok je razlika između sorti Mis i Elsanta rezultat slučajnosti. analizom prosječne mase ploda i prosječne rodnosti po bokoru.01: 0. 6194 0. 5880 LSD 0. Tab.66 g). Ogled je postavljen kao dvofaktorijalni ogled sa dva faktora (sorte i godine) za ispitivane parametre.22 g).05: 0. 66 23. a najveća u sorte Marmolada (26.055 LSD 0. 6589 0.08187 LSD 0.05: 1.

B. M.). ali prije podizanja zasada jagode. Fizičke i hemijske osobine zemljišta ispunjavaju zahtjeve ove vrste.). MIŠIĆ.. dok je rodnost ostalih ispitivanih sorti praktično jednaka. br. Značajnost interakcije za oba faktora ukazuje na variranje u prinosu po bokoru u ispitivanim godinama.: Najvažnije mikoze jagode u Hercegovini i mogućnosti suzbijanja. gdje je najmanja masa ploda utvrđena u sorte Favet (17.: Stanovništvo Mostara 1879–1995. ČIVIĆ. STANISAVLJEVIĆ.22 grama). 18–23. 3. jer je zemljište umjereno snabdjeveno u organskoj masi. Poljoprivredni fakultet.: Specijalno voćarstvo. Čačak. Ispitivane sorte se razlikuju u pogledu mase ploda. 1996. D.: Važnije biološko– privredne osobine novijih sorti jagode. VAJZOVIĆ. Prosječna rodnost za sve ispitivane sorte je iznosila 0. 115–116. J. MILOŠEVIĆ. Na osnovu ispitivanih parametara najbolje se pokazala sorta Marmolada i kao takva se može preporučiti za uzgoj u ovim agroekološkim uslovima. Zbornik radova Univerziteta „Džemal Bijedić” Mostar. obavezno je izvršiti meliorativno đubrenje. br.4640 kg).Najmanja prosječna rodnost jagode po bokoru je registrovana u vrlo rane sorte Favet (0.. Rezultati analize varijanse pokazuju statistički visoku značajnost rodnosti po bokoru između ispitivanih sorti.: Efikasna ishrana jagode pri različitim sistemima uzgoja.. GAVRILOVIĆ-DAMJANOVIĆ. T. 201 . MITROVIĆ. M. 34–39. a najveća u sorte Marmolade (0... 2003. MILIČEVIĆ.6589 kg).: Jagodasato voće. Jugoslovensko voćarstvo. a najveća u sorte Marmolade (0. 385– 390. O. a vrlo rijetko se javljaju rani jesenji i pozni proljećni mrazevi. 05). 30. 2005. Mostar. LITERATURA DRKENDA.4640 kg). 05.. a najveća u sorte Marmolada (26. Zbornik radova Univerziteta „Džemal Bijedić” Mostar. CVJETKOVIĆ. 2003. Konstatovane su razlike među ispitivanim sortama i u pogledu rodnosti gdje je najmanja rodnost registrovana u vrlo rane sorte Favet (0. 3. P. Elsante (12. Najranije sazrijevaju plodovi sorte Faveta (05. 2003.6°C. Čačak. P. Begrad.66 grama). 05. koji bi mogli oštetiti organe jagode.6589 kg). str. KURTOVIĆ. a razlike su rezultat slučajnosti. 1996. Poređenja razlika sredina ukazuju da se sorta Favete statistički visoko značajno razlikuje u rodnosti po bokoru u odnosu na sve ispitivane sorte.5880 kg/bokoru. H. Prva književna komuna. 05.) i Marmolade (14. NIKOLIĆ. str. T. str. ŠAĆIRAGIĆ.. ali i po godinama istraživanja. a zatim sorte Miss (10. Vol. ZAKLJUČAK Na osnovu dobijenih rezultata ispitivanja sorti jagode mogu se izvesti sljedeći zaključci: Klimatski uslovi Željuše kod Mostara u potpunosti odgovaraju za intenzivnu proizvodnju jagoda gdje prosječna godišnja temperatura iznosi 14. vjerovatno usljed temperaturnih variranja u fazi intenzivnog porasta ploda koja su česta u dolini Neretve. M. br. B.

Key words: strawberry. Studies were carried out in the area of Željuša near in Bosnia and Herzegovina. fruit bearing.FRUIT BEARING OF SOME STRAWBERRY CULTIVARS RANKO POPOVIĆ. The smallest weight and fruit bearing per plant was registered with Favet cultivar (17. The differences were spotted in the examined weight of fruit and fruit bearing per plant of strawberry cultivars. cultivar. Marmolada i Elsanta. Mis. MIROSLAV ČIZMOVIĆ. 0. weight. AHMED DŽUBUR Summary This study presents three years results (2003–2006) of fruit bearing for strawberry cultivars: Favet.22 g. while the biggest weight of the fruit and fruit bearing per plant was registered with Marmolada cultivar (26. 0. 202 . From the point of view of examined parameters cultivar Marmolada was the best and as such it may be recommended for cultivation in these agro-ecological conditions.6589 g/ tiller).66 g.4640 kg/tiller). The other cultivars showed satisfying results.

virus testiranog sadnog materijala i česta izmena sortimenta omogućuje postizanje visokog prinosa i kvaliteta ploda u gajenju jagode. god.b. 203–207. NOVI SAD BIOLOŠKE KARAKTERISTIKE RANIH SORTI JAGODE ZORAN JANKOVIĆ1 IZVOD: Cilj rada je ispitivanje nekih novijih sorti jagode ranog vremena zrenja. godine posađene su tri introdukovane sorte ranog vremena zrenja (Clery. cvetanje.. uz uvođene intezivnog načina gajenja ima za cilj povećenje prinosa. praćene su biološke karakteristike. Sadnja je obavljena krajem jula 2004. u Padinskoj Skeli. Tokom 2004–2005. Industrijsko naselje b. inž. uz obezbeđenu fertirigaciju. sorta. Za primenjenu gustinu sadnje Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Zoran Janković. 1999). Zastareli sortiment. Raznolikost sorata.3 t/ha (Mišić i sar. dipl. Primena savremene tehnologije gajenja. IRC PKB Agroekonomik. Queen Elisa i Madeleine. Sadnja je obavljena virus testiranim frigo materijalom. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen po slučajnom blok sistemu sa tri ponavljanja u okviru IRC „PKB Agroekonomik”. 56. Jagode su gajene na crnoj foliji. sazrevanje. Sorta Queen Elisa pokazala je značajne razlike u odnosu na druge dve sorte. poboljšanje kvaliteta i ponude na tržištu. Najveći proizvođač jagode u Evropi je Španija sa prosečnim prinosom od 31 t/ha (Mratinić i sar. sa razmakom sadnje 30x30cm. U ogledu su praćene tri introdukovane sorte Clery. stručni saradnik. Kvalitet živića kod sorti Clery i Madeleine bio je prve klase (A+). 1999).„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 11213 Padinska Skela. prinos.. upotreba nekvalitetnog sadnog materijala i ekstenzivan način gajenja jagode u Srbiji razlozi su vrlo niskih prosečnih prinosa od 3. Ključne reči: Jagoda. Tokom leta 2004. dok je kod sorte Queen Elisa bio ekstra klase (AA+). 203 . UVOD Jagoda je najznačajnija vrsta jagodastog voća u svetu (Mratinić i sar. Queen Elisa i Madeleine) koje su gajene na crnoj foliji sa razmakom sadnje 30 × 30cm u sistemu fertirigacije. 6 (2007) STR. Cilj rada je ispitivanje nekih introdukovanih sorata jagode ranijeg vremena zrenja u uslovima Pančevačkog rita uz primenu pune agrotehnike. 1998).

5 Queen Elisa 2006 prosek/average 2005 Madeleine 2006 prosek/average Rezultati dvogodišnjeg ispitivanja nekih kvantitativnih osobina prikazani u tabeli 2 statistički su obrađeni metodom analize varijanse kojom su ispitane značajnosti između faktora. Prosečna dužina trajanja cvetanja je upola kraća u odnosu na sorte Marmolada. Izvršeno je praćenje fenologije cvetanja i zrenja i to početak.05 25.05 18. Najduže trajanje perioda cvetanja imala je sorta Queen Elisa u 2005.04 27. kraj i dužina trajanja. REZULTATI I DISKUSIJA Najraniji početak cvetanja imala je sorta Clery u 2006. Podaci su obrađeni statistički. godini (tab.04 25.04 20. Elsanta i Senga Sengana ispitivanih u uslovima Radmilovca u 2001/02 godini (Milivojević 2004). Broj plodova je određen prebrojavanjem zametnutih plodova u svakom bokoru. Tab. (Blagojević 1980).05 11.05 18. a najkasniji Madeleine u 2005. Upoređivanjem vremena cvetanja sorti jagoda gajenih u uslovima Pančevačkog rita sa sortama jagode ispitivanih na objektu „Ljubić“. godini u trajanju od 34 dana. metodom analize varijanse.05 07. dok su značajnosti između pojedinih obeležja utvrđeni Lsd testom.04 24. koja ima zabeležen i najkasniji završetak u 2005.i razmak između redova neophodno je 40. Najraniji završetak cvetanja zabeležen je kod sorte Queen Elisa u 2006.000 živića po hektaru. kao i sorti jagode gajenih u agroekološkim uslovima Sombora može se zaključiti da postoji podudarnost kako u pogledu vremena cvetanja. Prikazan je prinos plodova po bokoru i po jedinici površine (ha). Značajnost unutar obeležja utvrđena je LSD testom. 1.04 23. U toku ogleda u zasadu je sprovedena potpuna agro i pomotehnika. 204 . 1).05 08. a masa je određena merenjem reprezentativnog uzorka iz svake berbe. Prosek za dve godine pokazuje ujednačenost u dužini trajanja cvetanja. The time of blossom investigated strawberry cultivars Sorta Cultivar Clery Godina Year 2005 2006 prosek/average 2005 Početak cvetanja Kraj cvetanja Dužina trajanja cvetanja Start blossom End blossom Duration of flowering 27. godini od 17 dana. 1996). kao i najkraće trajanje cvetanja u 2006. godini.04 30. Ispitivanja su obavljena 2005 i 2006 god.04 25.5 dana kod Madeleine do 24 dana kod sorti Queen Elisa i Clery.godini. godini.04 22.05 16. koje se kreće u rasponu od 21. Vreme cvetanja ispitivanih sorti jagode Table 1. tako i u dužini njenog trajanja (Stanisavljević i sar.05 29 19 24 34 14 24 26 17 21.05 30.04 25.

viši prinos u odnosu na istu sortu gajenu u visokom tunelu (Milivojević i sar. dok je najviši prinos kod sorte Queen Elisa od 1075.96 30..94 57. a najkasnije kod sorte Madaleine 27.3742 9. 205 .20 16.298 7. Prosečna rodnost i masa ploda ispitivanih sorti jagode Table 2. 2004). što je duplo viši prinos u odnosu na sorte Clery i Madeleine. koje se u 2006.45 16. 05.40 g kod sorte Queen Elisa u istoj godini.53 27.96 g kod sorte Madeleine u 2005.. Uporedno praćenje fenofaze zrenja sorti Clery.00 15.189 27.94 g u 2006. što se odražava i na prinos koji je viši i po bokoru i po jedinici površine.760 11. Zrenje plodova jagode najranije kreće kod sorte Clery. Sličan prinos u odnosu na dobijeni rezultat kod sorte Queen Elisa ostvaren je u uslovima severne Italije (1280 g).503 14.0428 32.60 19.58 g u odnosu na istu sortu gajenu na Oglednom dobru „Radmilovac” čija prosečna masa za period 2001/02 iznosi 11.4254 36.96 17.13 69. Najniži prosečan prinos po bokoru za dve godine ostvarila je sorta Madeleine sa 509. dok je sorta Queen Elisa ostvarila prinos po bokoru od 1230. godini.8080 23. Prosečna masa ploda jagode kod sorte Queen Elisa statistički je vrlo značajno veća u poređenju sa sortama Clery i Madeleine.86 35.94 plodova kod sorte Queen Elisa u 2006.674 Prosečan broj plodova po bokoru kod sorte Queen Elisa statistički je vrlo značajno veći u odnosu na sorte Clery i Madeleine.01 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average Sorta/Cultivar Godina/Year 14. dok sorta Queen Elisa ostvarila 43.20 585.2376 43.58 1.60 18. Queen Elisa i Madeleine u toku dve vegetacije predstavljeno je u tab.11 509.64 45.942 2. 2..42 plodova kod sorte Clery u 2005. kao i završetak zrenja. Najniži prinos po bokoru ostvarila je sorta Clery u 2005. godini do 20. plodova po bokoru Fruits per plant 21. 05 i varira između godina.42 49. 2006).65 1230. 2006).3260 17.894 Prinos po bokoru (g) Yield/plant 351. Average yield and fruits mass investigated strawberry cultivars Sorta Cultivar Godina Year Br.23 33. godini do 69. prosečno 24.07 820.40 17.3840 23.36 Prinos t/ha Yield t/ha Clery Queen Elisa Madeleine LSD 0.343 Masa ploda (g) Fruit mass 16.64 920. godini.36 g.01 LSD 0.60 584. kod svih sorti statistički je značajna.42 20.8260 49.Tab.05 LSD 0.94 1075. 3.851 22.66 g (Nenadović-Mratinić i sar.79 g. Prosečna masa ploda kreće se u rasponu od 15.3 t/ha.39 16. Sorta Clery pokazuje prosečno nižu masu ploda. (Faedi et al.79 434.05 LSD 0.3644 20. Razlika u broju plodova između prve i druge ispitivane godine. godini. Sorta Madeleine postigla je prosečno veću masu ploda od 16.4 t/ha.365 14. Prosečan broj plodova po bokoru ispitivanih sorti jagode kreće se od 21. Prosečan prinos po jedinici površine za dve godine ispitivanja najniži je kod sorte Madeleine i iznosi 20.

Prosečno za dve godine ispitivanja najduži period zrenja imala je sorta Queen Elisa u trajanju od 24. 06). 45–48.5 dana. Trajanje fenofaze zrenja Table 3.05 23.5 26 23 24.. W. L’informatore agrario vol.05 27. koja je pokazala visoku produktivnost u uslovima Pančevačkog rita.05 27.05 25. Zasnivanje ogleda sa živićima ekstra kvaliteta sorte Queen Elisa je jedan od presudnih razloga koji su uticali na vrlo značajno veći prinos pomenute sorte u odnosu na Clery i Madeleine.godini završilo istovremeno kod sve tri sorte (14. G. F. LUCCHI.06 16. Zbornik radova vol.: Fiziologija cvetanja i oplodnje sorti jagode.05 31.. BARUZZI. Jugoslovensko voćarstvo vol.. 251–254. LITERATURA BLAGOJEVIĆ.10 br.06 14. Sorte Clery i Madeleine već su ispitivane u uslovima Srbije.06 Dužina trajanja zrenja Duration of ripening 23 24 23.. FAEDI. 40–41.14 br.06 21. P.05 14.60 No. L.06 18.3. Kvalitet sadnog materijala je važan činilac koji utiče na prinos sorti jagoda. 206 . G. Sortu Queen Elisa.06 14. 2004. treba ispitati i u drugim agroekološkim uslovima.. 2004.05 24. Rezultati dvogodišnjeg ispitivanja preporučuju sve tri sorte za gajenje. Tab.06 17.5 19 23 21 Queen Elisa Madeleine ZAKLJUČAK Ispitivanja sorti jagode Clery. MILIVOJEVIĆ. Sorta Queen Elisa ima statistički značajno i vrlo značajno veće vrednosti ispitivanih kvantitativnih osobina u poređenju sa sortama Clery i Madeleine. BALLINI.05 23.05 Kraj zrenja End of ripening 18. Duration phenophase of ripening Sorta Cultivar Clery Godina Year 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average Početak zrenja Start of ripening 27. a rezultati tih ispitivanja u većoj ili manjoj meri pokazuju da su dobijene kvantitativne vrednosti podudarne sa vrednostima dobijenim u uslovima IRC „PKB Agroekonomik” u Padinskoj Skeli.27. J. BARONI.: Queen Elisa e Irma nuove varieta di fragola per gli ambienti settentrionali.05 22. 1980.53–54. Queen Elisa i Madeleine u dvogodišnjem ogledu pokazala su da u uslovima intezivnog gajenja sve tri sorte pokazuju izrazito veći prinos u odnosu na višegodišnje proseke u Srbiji.: Agrobiološke osobine u nekih sorti jagode na području Sombora. R. 3.06 16. dok je najkraći period zabeležen kod sorte Madeleine u trajanju od 21 dan. ZENTI.

RANKOVIĆ. P. M.b. TEŠOVIĆ. 385–390. with plant distance 30x30cm. Diversity of cultivars with intesive cropping brings to yield increase. 2006. 2003. J. J.. 10–12. Jugoslovensko voćarstvo vol. GAVRILOVIĆ-DAMJANOVIĆ. cultivars.. str. M.: Uticaj rastojanja sadnje na kvalitet ploda novointrodukovanih sorti jagode.: Jagodaste voćke. M. S. M.32 br. Industrijsko naselje b. Cultivars Queen Elisa expressed significant differences regardung to the other cultivars. O. M. MILUTINOVIĆ.33 br.40 br. MIŠIĆ. E. MILIVOJEVIĆ. STANISAVLJEVIĆ. E. M. KESEROVIĆ. STANISAVLJEVIĆ. 5–17. MILENKOVIĆ. ĐUROVIĆ.: Jagoda. flowering. MRATINIĆ. MIJAČIKA. Z. Jugoslovensko voćarstvo vol. The planting were done by the end of July 2004. P... Research Development Centre PKB Agroekonomik.: Stanje. During the period of 2004/2005 biological characteristics were observed. Plats were growth on black foil. E... and were irrigated with fertilizers. Jugoslovensko voćarstvo vol. Ž.125–126. BIOLOGICAL CHARACTERISTICS OF EARLY STRAWBERRY CULTIVARS ZORAN JANKOVIĆ2 Summary The objective of this study was to analyze some new cultivars of strawberry from early maturity group. 1998.MIŠIĆ.. Voćarstvo vol. 3–15. NENADOVIĆ-MRATINIĆ.123–124. STANISAVLJEVIĆ. 2 Zoran Janković.154. 1999..115–116.. 11213 Padinska Skela 207 . yield.. D. NENADOVIĆ-MRATINIĆ. NIKOLIĆ.. 1996.. Three introduced cultivars Clery.: Važnije biološko-privredne osobine novijih sorti jagode. Key words: strawberry. Institut za istraživanja u poljoprivredi Srbija.. MITROVIĆ. B. M.30 br. problemi i perspektive razvoja proizvodnje jagodastog voća.. maturity. Queen Elisa and Madeleine were tested in this trial. Sc.. quality improvement and better market offer. 123–132.

dipl. bokor. prof. 208–213. NOVI SAD FORMIRANJE BOKORA I CVASTI JAGODE U VERTIKALNOM SISTEMU GAJENJA NENAD MAGAZIN. preovladava vertikalni sistem gajenja (Magazin. 2004). 6 (2007) STR. ZORAN KESEROVIĆ. međutim.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. cvasti. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Ovaj način gajenja jagode je masovno zaživeo u zemljama sa dugom tradicijom gajenja biljaka u zaštićenom prostoru (Holandija. UVOD Jedan od najsavremenijih i najdohodovnijih načina gajenja jagode pa i voća uopšte je gajenje na supstratu. odnosno na supstratima različitog porekla se komercijalno praktikuje već 30–35 godina u mnogim zemljama sa razvijenim jagodarstvom. vrste i veličine zaštićenog prostora. Francuska) i u nekima od njih 10 % površina pod jagoda su pod substratom (Lieten. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: Gajenje jagode van zemljišta. Belgija. Isti autor navodi da proizvodnja u plastičnim tunelima na substratu donosi 4 puta veći profit od proizvodnje u plastičnim tunelima na zemljištu. red. svetlosti. međusobnog položaja biljaka itd. vertikalni sistem gajenja. 208 . Utvrđene su i razlike u vremenu kretanja vegetacije. Postoje različite tehnologije ove proizvodnje u zavisnosti od korištenog supstrata. navodnjavanja i prihrane potrebno je utvrditi da li te razlike značajno utiču na razvoj biljke i njenu sposobnost plodonošenja. 56. Novi Sad.. Poljoprivredni fakultet. Biserka Vračević. Budući da se biljke u ovom sistemu razvijaju i rastu u različitim uslovima temperature. Glavni način gajenja jagoda na substratu u svetu je gajenje na horizontalno postavljenim stolovima. Jedan od vidova gajenja jagoda na supstratu je sistem vertikalno postavljenih saksija čija je osnovna postavka bolja iskorištenost prostora odnosno veći broj biljaka po jedinici površine. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Nenad Magazin. asistent. red. U Srbiji. prof. Ključne reči: Jagoda. Sve navedene razlike su u velikoj meri zavisile i od ispitivanih sorti odnosno kategorije sadnog materijala i vremena sadnje.. 2006). dr Dušan Gvozdenović. dr Zoran Keserović.. inž. Našim ispitivanjima smo utvrdili da postoje značajne razlike u bujnosti i rodnosti biljaka u zavisnosti od položaja saksije u kojoj se nalaze.

Kod sorti Elsanta i Marmolada. godine je ubran prvi rod u proseku 150 g/biljci. Razmak između redova stubova je iznosio 1.Osnovna postavka ovog sistema je da se pored gore nabrojanih prednosti gajenja jagode na substratu bolje iskoristi i prostor. I ako je vertikalni sistem gajenja jagoda već prilično zaživeo u Srbiji. Nakon urađene analize varijanse primenjen je Duncan-ov test kojim su testirane razlike između prosečnih vrednosti ispitivanih osobina. odlučili smo da ispitamo stvarne razlike koje se javljaju između spratova saksija kod pojedinih sorti. 1970 po Lietenu. Broj bokornica raste sa višim položajem saksije i značajno je veći pri vrhu stuba u odnosu na dno (tab. svetlosti i drugi uslovi u kojima biljke rastu duž vertikalno postavljenih saksija.5”. odnosno da se poveća broj biljaka po jedinici površine. Tri vršne saksije imaju 2–2. malo je toga urađeno da se problemi koji se javljaju pri ovom načinu gajenja ispitaju i otklone uz pomoć ozbiljnih naučnih istraživanja. 1). Kapljači su bili postavljeni iznad zadnje saksije na stubu.07. a do donjih saksija je voda sa hranivima dopirala gravitacionim oceđivanjem. Frigo živići sorte Elsanta.) su označene značajne razlike koje su utvrđene Duncan-ovim testom za prag značajnosti 5%. REZULTATI I DISKUSIJA Kod sve tri ispitivane sorte je ustanovljeno da broj bokornica mnogo manje zavisi od položaja saksije na stubu u odnosu na broj cvasti. na svakom stubu je bilo 9 saksija. 2001). 18. 1993). Vertikalni sistem gajenja jagoda vodi poreklo iz Italije gde je tokom ‘70-tih bilo dosta eksperimenata sa ovim načinom gajenja (Massantini. Sorta Patty je formirala najmanji broj bokorni209 .04.80 m. dok kod vertikalnog gajenja broj biljaka može da bude 20–40/m2. a razlike nastaju tek od sedme saksije..2006. broj cvasti značajno raste sa povišenjem položaja saksije. Međutim.00 m.5 puta veći broj cvasti po biljci u odnosu na donje dve saksije. su posađeni u periodu 01–05. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen u komercijalnom zasadu.2005.10. b.07. Broj bokora i cvasti po biljci je ustanovljen brojanjem od prve saksije do tla (saksija 1) prema gore. u jesen 2005. Kod horizontanog gajenja broj biljaka je najčešće 7–10/m2. uočava se prilična ujednačenost tog broja za prvih 6 saksija. broj bokornica je čak veći pri dnu stuba nego na vrhu (tab. Statistička obrada podataka dobijenih za broj bokora i cvasti po biljci rađena je u programu „SPSS 7. 2). Glavna mana ovog sistema su nejednaki temperaturni. a rastojanje stuba od stuba u redu 0. d. Različitim slovima abecede (a. frigo kontejnerski živići sorte Marmolada su posađeni u periodu 01–10. klase A+. Fenofaze biljaka su određene na osnovu stadijuma rasta za monokotiledone i dikotiledone biljke BBCH (Meir.2005. a u svakoj saksiji 4 biljke. 1970 i Tropea and Massantini. Budući da jedna od glavnih zamerki na ovaj način gajenja neravnomeran rast i rodnost biljaka duž vertikalno postavljenog stuba sa saksijama. a zeleni kontejnerski živići sorte Patty 15. uključujući fertirigaciju preko kapljača.2005. Sorta Marmolada pokazuje nešto drugačije ponašanje. Kod Elsante. plasteniku sa vertikalnim uzgojem jagoda u vlasništvu Plantaža „Miletić” iz Subotice. c. Na taj način smo imali 12 biljaka po svakom spratu.. godine. Svaka sorta u ogledu je bila zastupljena sa po 3 stuba. Zasad je podignut u leto i jesen 2005. Kada posmatramo broj cvasti. U zasadu su primenjivane sve redovne mere održavanja.

Tako na primer kod sorte Marmolada u najniže dve saksije biljke su u fazi pojave prvih cvetnih pupoljaka.0d 2. of crowns 2.5ab 1.6abc 1.7b 2.0a 1.7c 5.4cd 2. Posmatrajući saksije od površine zemljišta ka gore. mada je moguće da na te osobine ima uticaja produktivnost sorte.7abc 2.9a 2. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Marmolada Table 2.9ab 2.1c 4.2d 3.2bc 4.1bc 3.3a 1. Ovakav rezultat je verovatno posledica razlike u temperaturi pri površini zemljišta i na visini gornjih saksija kao što je i ranije zaključivano (Ma210 . a kod Marmolade u broju bokornica nije poznato.8a 2.0a 2. dok su kod broja cvasti jedino dve vršne saksije značajnije odstupale u odnosu na prosek (tab. Number of new crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Marmolada Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No. of flower trusses 2a 1.3a 1.0bcd 1. of crowns 1.ca što je verovatno posledica kasne sadnje.2ab 2. 3). Nisu ustanovljene razlike u broju bokornica duž stuba. Zašto se kod Elsante javljaju veće razlike u broju cvasti. biljke u njima su u sve odmaklijoj fazi vegetacije što je izraženo kod svih sorti. Uočene razlike između spratova saksija kod sorti Elsanta i Marmolada su verovatno posledica neujednačenih temperaturnih i svetlosnih uslova koji su presudni za razvoj biljke.2d 2.9a 2.5ab 2. 2.5d 1.1 Tab.3ab 1. a u najvišoj saksiji u fazi punog cvetanja. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Elsanta Table 1.5ab 2.2ab 2.0a 2.5abc 1. Tab. Number of crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Elsanta Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No.1 Broj cvasti No. of flower trusses 1.4ab 1.9 Broj cvasti No.4bc 3.1c 3.4ab 3.6ab 1.7ab 1.1 Na osnovu fenofaza u kojima su bile biljke u pojedinim saksijama zaključujemo da postoje velike razlike u vremenu kretanja vegetacije u zavisnosti od položaja saksije na stubu (tab. 4). 1.

3ab 2. Razlike između sorti po pitanju fenofaza su pomalo neočekivane budući da sorta Patty koja je najviše odmakla u vegetaciji ima početak cvetanja dva dana nakon sorti Marmolada i Elsanta (Faedi et al.4ab 2. 2002).1 Broj cvasti No..4b 1.3c 2.9bc 3. Phenological growth stages with investigated cultivars depending on pot position Elsanta BBCH fenofaza BBCH Phenological stage BBCH fenofaza BBCH Phenological stage Marmolada BBCH fenofaza BBCH Phenological stage 65 65 65 Stadijum balona 65 65 Otvoreni prvi cvetovi Puno cvetanje 67 67 67 73 Formirani zeleni plodići Precvetavanje Puno cvetanje Patty Saksija – Pot Opis Description Opis Description Opis Description 1 2 3 4 5 6 7 8 9 57 57 57 58 58 58 58 58 60 Pojava prvih cvetnih pupoljaka 57 57 58 58 58 Pojava prvih cvetnih pupoljaka Stadijum balona 60 60 60 Otvoreni prvi cvetovi 65 211 .2a 2. 3. 1997).1ab 1.2ab 1.3ab 2.8abc 2. of crowns 1.8abc 2.5ab 2.6 Tab. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Patty Table 3. Fenofaze kod ispitivanih sorti u zavisnosti od položaja saksije Table 4.1ab 1.1ab 1.0a 1. s tim što je prinos nizak ali je krupnoća plodova bolja (Hennion et al. of flower trusses 2. 2006). Tab.1ab 1. Number of new crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Patty Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No. Ova razlika u vegetaciji se može objasniti kasnijim vremenom sadnje sorte Patty budući da živići koji su kasno posađeni u jesen idućeg proleća plodonose znatno ranije.1ab 1. 4.gazin.0a 1.

ZAKLJUČAK Gajenje jagode na substratu predstavlja jedan od najsavremenijih načina proizvodnje voća. ali su i prihodi značajni. HENNION.: Growth stages of mono-and dicotyledonous plants.: Gajenje jagode na substratu.. LITERATURA FAEDI. (1993) LIETEN. 27– 30 SEPTEMBER 2004. 2001. Acta Horticulturae 348: 161–170.. kao i da su ranije krenule u vegetaciju.: Substrates as an alternative to MeBr for strawberry fruit production in northern Europe. Nivo ulaganja je veliki. Sve navedene razlike su u velikoj meri zavisile i od ispitivanih sorti odnosno kategorije sadnog materijala i vremena sadnje. zavisi pre svega od sorte. navodnjavanja i prihrane u kojima se biljke razvijaju. MEIER.: Monografia di cultivar di fragola. (2002). G. One of substrate strawberry culture types is system of vertically positioned pots which main aim is better space consuming by in212 . tri ili četiri saksije i ostalih saksija.. F.: La fraise. BARUZZI.. BISERKA VRAČEVIĆ Summary Soilless strawberry culture. VESCHAMBRE. CTIFL (1997). Istituto Sperimentale per la Frutticoltura. Utvrđene su i razlike u vremenu kretanja vegetacije. ZORAN KESEROVIĆ. Voćarstvo vinogradarstvo broj 9. Roma. Proceedings of fifth international conference on alternatives to methyl bromide LISBON. STRAWBERRY CROWNS AND FLOWER TRUSSES FORMATION IN VERTICAL GROWING SYSTEM NENAD MAGAZIN. IIe partie: Maitrise de la production. MAGAZIN. type and size of protected area. inter plat position etc.. There are different technologies of this production depending on substrate. ako se tehnološki proces ispoštuje. F. P. SBRIGHI. W. D. Pretpostavka je da se razlike javljaju pre svega zbog različitih uslova temperature. Da li će se razlike javiti između gornje dve. LIETEN. meaning growing on substrates of different origins is been commercial practice in many countries with developed strawberry growing for some 30– 35 years. B. svetlosti. N. LUCCHI. Vertikalni sistem gajenja jagoda na supstratu koji je već u velikoj meri zaživeo u Srbiji poseduje izvesne mane. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. F. Generalni zaključak je da su biljke u gornjim saksijama uglavnom bujnije i (ili) rodnije. 2006. ali se malo toga uradilo na na njihovom otklanjanju putem naučno sprovedenih ogleda. P. BBCH Monograph.: Methods and strategies of strawberry forcing in central Europe: historical perspectives and recent developments. U. LOVATI. Našim ispitivanjima smo utvrdili da postoje značajne razlike u bujnosti i rodnosti biljaka u zavisnosti od položaja saksije u koj se nalaze.

The differences were highly correlated with investigated cultivars. light. Differences in phenological stages between the plans in different pots were also found out. By our research we deducted that significant differences exist regarding plants vigour and productivity depending on pot position. Key words: Strawberry. crown. As plant are developing and growing in different temperature. vertical growing system. trusses 213 .creasing number of plants per surface unit. irrigation and nutrition conditions in this system it is necessary to find out if these differences have an important influence on plant development and its fruiting capability. type of planting material and planting time.

6 (2007) STR. Mr Mirjana Adakalić – naučni saradnik. a sve u cilju povećanja potrošnje maslinovog ulja. NOVI SAD UNAPREĐENJE MASLINARSTVA U CRNOJ GORI BILJANA LAZOVIĆ.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. ali se smatra da su je donili Grci prije više hiljada godina (Miranović. 85000 Bar.5 l po stanovniku. Ključne riječi: maslinarstvo. O važnosti masline svjedoče rukopisi iz XI vijeka i statuti primorskih gradova iz XIII vijeka u kojima su ozakonjeni običaji o zaštiti. staro preko 2000 godina i stablo u Ivanovićima kod Budve (Velja maslina) staro takođe oko 2000 godina. Lovćena i Rumije. dipl. MIRJANA ADAKALIĆ. UVOD Nije poznato kada se maslina. Najveće promjene bile su u dijelu agrotehnike – primjenom regenerativne rezidbe u većem obimu. Ovim promjenama stvorila se osnova za proizvodnju maslinovog ulja ekstra kvaliteta. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Biljana Lazović – viši naučni saradnik. Ti zakoni i pravila zadržana su i u vrijeme Kraljevine Crne Gore. TATJANA PEROVIĆ. očuvanju i gajenju masline. Univerzitet Crne Gore. koja je sada ispod 0. jedna od najstarijih poljoprivrednih kultura. unapređenje. Stari maslinjaci su podignuti uglavnom na podnožja planinskih masiva Orjena. Biotehnički institut. 214–219. Povoljni ekološki uslovi koji vladaju na crnogorskom primorju omogućili su da ova mediteranska kultura postane vodeća voćna vrsta. kao i u prerađivačkim kapacitetima – nabavkom 8 savremenih dvofaznih mlinova za preradu ploda. počela gajiti na prostoru crnogorskog primorja. hem. crnogorsko primorje. STOJA LJUTICA1 IZVOD: U tradicionalnom crnogorskom maslinarstvu značajne promjene u poslednje 3–4 godine ostvarenje su na osavremenjavanju ove veoma značajne poljoprivredne grane. Mr Tatjana Perović – naučni saradnik i Stoja Ljutica. Centar za suptropske culture. Topolica bb. Na takav zaključak upućuju gorostasno stablo u okolini Bara (Stara Maslina). uglavnom na nagnutim terenima (85%) najviše do 500 m nadmorske visine.. Tome je doprinosila velika pažnja koja se oduvijek na ovim prostorima posvećivala maslini. jer je bila hrana i glavni izvor prihoda primorskog stanovništva. 1976). 56. Dalje promjene treba ostvariti u dijelu marketinga. 214 . zatim kod berbe – nabavkom savremene opreme za trešenje ploda masline.

Naše maslinarstvo karakteriše sortiment uglavnom sastavljen od autohtonih sorti (Miranović.000 (Stat. Kotor i H. Ovi podaci se uzimaju kao orjentacioni. Šarulja i dr.264 1997 414. Ipak.0 ha. 1979). CG. zadnjih nekoliko godina zapažaju se značajni pomaci kako sa aspekta agrotehnike tako i u tehnologiji prerade ploda masline. god. Opadajući trend broja stabala masline dugo je predstavljao jedan od glavnih problema našeg maslinarstva. što se veoma brzo odrazilo i na broj stabala masline. budući da je oblast crnogorskog primorja vrlo atraktivna za turizam.6%) i Šarulja (4. 215 . u sortimentu masline dominira sorta Žutica (65%). Olive tree reduction in Montenegrin Coastal area Broj stabala masline/ godine – Number of olive trees/ years 1911 620. na početku XX vijeka na crnogorskom primorju bilo je oko 620122. Većina zasada pod maslinom ima površinu od 0. koju slijede Crnica (14. Sa prinosima od oko 4.614 2003 412.8 kg/stablu.999 2001 426. Podaci ipak ukazuju da je za 90 godina prošlog vijeka broj stabala smanjen za oko 200.200 ha. ne zadovoljavaju se domaće potrebe za proizvodima od masline. pa imamo u velikom broju staračka domaćinstva koja nijesu u mogućnosti da ulažu u obnovu maslinjaka. oko 28% je marginalnih. što je prosjek za period od 9 godina (1995–2003). dok se ne uradi katastarizacija i ne utvrdi pravo stanje.000 i Ulcinju – Valdanos sa 80. Prosječna starost stabala je 150–200 i više godina. odnosno oko 1.000 ili oko 30%. 1). Novi. STRUKTURA ZASADA I SORTIMENT Od ukupnog broja zasada pod maslinom u Crnoj Gori oko 70% je tradicionalno. Veliki dio prostora pod maslinom je zapušten i u opasnosti je od urbanizacije. Veći kompleksi postoje na području Luštice sa 20. Lumbardeška. zastupljene su Crnica.122 1965 530.000 stabala. Zasadi masline su razuđeno raspoređeni duž primorja i zauzimaju površinu od oko 3.0 l ulja/ stablu. Sitnica (5. koji je zakonom zaštićen. Prema sortnoj strukturi crnogorsko primorje se može podijeliti u dva podrejona: barski – obuhvata područje opština Ulcinj. Međutim već nakon II svjetskog rata dolazi do industrijalizacije i napuštanja maslinarstva. dok su u bokokotorskom podrejonu pored Žutice.5%). Tab.000 1995 412.8%). dok su ostale sorte zasuplje sa oko 3%. broj rodnih stabala masline u Crnoj Gori bio je oko 412. a samo oko 2% intenzivnih. Lumbardeška (6. Promijenjena je struktura stanovništva. Bar i Budvu i bokokotorski – koji obuhvata opštine Tivat. Ukupno posmatrano. Smanjenje broja stabala masline na crnogorskom primorju Table 1. g. 2003).5%). Opadajući trend u broju stabala se nastavio do kraja prošlog vijeka.2–2. Sitnica. odnosno oko 1/3 od površina pod voćnim kulturama.Kao rezultat takvih mjera (tab. a time i za građevinarstvo u službi turizma.000 Prema statističkim podacima za 2003. U barskom podrejonu dominira domaća sorta Žutica sa oko 98%.000 1979 450. 1.

2005). Luštica. na primorju. ODRŽAVANJE ZASADA Uobičajeno održavanje zasada masline na crnogorskom primorju podrazumijeva primjenu dvije agrotehničke mjere: rezidbu i zaštitu od bolesti i štetočina. obrada se obavlja uglavnom okopavanjem oko stabla. 2001). Zaštita bakarnim prepa216 . uz podršku Ministarstva poljoprivrede (kod nabavke pumpi i preparata za tretiranje). pretpostavljeni cilj: 1 stablo masline po stanovniku. Itrana.000 sadnica masline sa tendencijom povećanja. hladnije terene zaleđa crnogorskog primorja. a širi se i na druge primorske opštine. U cilju zaštite od maslinine muve ispituje se efikasnosti nekih bioloških preparata (Perović et al. 2005). Đubri se uglavnom stajnjakom. Najznačajnija bolest masline na crnogorskom primorju je paunovo oko (Cycloconium oleaginum). uvozi se uglavnom iz Italije. Od ostalih mjera. Rezidba – Za crnogorsko maslinarstvo najvažnija i veoma aktuelna agrotehnička mjera je regenerativna rezidba. mijenja dosadašnje navike koje sada idu u pravcu povećanja proizvodnje. a na nekim terenima i šire uz pomoć ručnih motokultivatora. Zaštita – Najveći problem u zaštiti masline predstavlja maslinina muva (Bactrocera oleae Gmel.g. te mogućnost primjene modela predviđanja intenziteta napada na osnovu leta maslinine muve i ekoloških uslova (Hrnčić et al. PROIZVODNJA SADNOG MATERIJALA Proizvodnja sadnog materijala je ispod potreba i mogućnosti postojećih kapaciteta. Rezidba u mladim zasadima izvodi se redovno jer su vlasnici uglavnom zainteresovani da se njihov mladi zasad pravilno formira. npr.Među introdukovanim sortama preovlađuju Picholine.). iako se sve češće na južnom primorju primjenjuju kombinovana i azotna mineralna đubriva. Ovako ekstenzivno maslinarstvo sa jedne strane.. nema podizanja većih zasada od ovih sorti jer u našim uslovima one imaju znatno manje ulja od domaće sorte Žutica (21%) (Lazović. ukazuje na mogućnosti planske organske proizvodnje u pojedinim oblastima. koja u nekim godinama može da ugrozi kompletnu proizvodnju. Coratina. Ove sorte treba da nadomjeste nedostatak stonih sorti u našem sortimentu i omoguće gajenje masline u zonama kritičnim zbog zimskih mrazeva (Zetsko-Bjelopavlićka ravnica). Od ove godine.. zaštita će se obavljati samo sa zemlje. kojom se ujedno smanjuje visina stabla. Sadnice se proizvode ožiljavanjem reznica (mist sistem). pretežno stonih preporučljiv za područje Podgorice sa okolinom. Dosta štete poslednjih godina nanosi i maslinin moljac (Prays oleae Bern) te se ukazuje potreba za njegovim praćenjem od vegetacije 2007. Sadni materijal introdukovanih sorti. 2005). Ima zahtjeva za kalemljenom Žuticom za terene izložene jačim udarima vjetra. poslednjih 10 godina redovno se prati let maslinine muve i organizuje se avionsko tretiranje na području velikih kompleksa u Baru i Ulcinju. Ascolana tenera. Obnavljanje zasada masline intenzivno se primjenjuje u opštinama Bar i Ulcinj. Ipak. Leccino. Demonstracijom pravilne regenerativne rezidbe u zasadima i obukom maslinara u poslednjih 3–4 godine uticalo se na značajno mijenjanje izgleda naših zasada. (Hrnčić and Perović. na koje je domaća sorta Žutica veoma osjetljiva. Međutim. Planira se proizvodnja od 10.

mada je u korelaciji sa dinamikom obnavljanja zasada. Najpovoljnije vrijeme berbe za sortu Žuticu u uslovima Bara je kraj oktobra i početak novembra. mreže. Momenat berbe (graf. onih koji ispunjavaju uslove precizirane u Zakonu o maslinarstvu. 1. Više od 90% proizvedenog ploda masline preradi se u ulje. U bokokotorskom podrejonu reljef i sortiment su drugačiji i potrebno je posebno praćenje zrenja ploda. U poslednjih 3–4 godine nabavljeno je 8 modernih dvofaznih kontinuiranih linija kapaciteta 250–500 kg ploda na sat. Proizvodnja stonih maslina je uglavnom za sopstvene potrebe i na tradicionalni način. Viškovi iz ove proizvodnje realizuju se prodajom na pijacama. zavisno od godine.. 1. BERBA I PRERADA PLODA Struktura naših zasada sa visokim stablima uslovljava način i vrijeme berbe te je dugo vremena jedino mogući način bio sakupljanje ploda sa zemlje. Započelo se sa registracijom mlinova tj. u poslednje 3–4 godine nabavljena su razna oruđa i pomagala za berbu i sve više su u primjeni ručni tresači.) određuje se prema boji ploda i sadržaju ulja u plodu (Lazović i sar. dok se viškovi realizuju na pijaci i kroz turizam. Proizvodnja maslinovog ulja je 400–500 t. grabljice. Međutim. Dinamika nakupljanja ulja u plodu sorte Žutica (% na suvu materiju) Graph.5 l/stanovniku. sada radi 10. dok se u starim preporučuje prosvjetljavanje krošnje rezidbom.) obavljaju se u laboratoriji Centra za suptropske kulture u Baru. Nabavkom sa217 . Proizvedeno ulje se konzumira uglavnom na primorju.ratima uglavnom se izvodi u mladim zasadima. 2005). Organizovana proizvodnja i industrijsko konzerviranje se planira za naredni period. 1. Berba trešenjem ploda je u ekspanziji posebno u južnim opštinama. jodni broj i dr. Fruit oleification dynamics in Žutica (% on dry mass) Od nekadašnjih 25 tradicionalinih uljara na crnogorskom primorju. Kontrola kvaliteta maslinovog ulja podrazumijeva hemijsku i organoleptičku ocjenu. Graf. peroksidni. Procijenjena potrošnja maslinovog ulja u Crnoj Gori je ispod 0. Osnovne hemijske analize maslinovog ulja (slobodne masne kiseline.

21 1. a takođe i proširenje areala gajenja masline.77 0.53 0. daljoj revitalizaciji starih maslina. Tab. raditi na edukaciji proizvođača.68 0.53 0. Savladavanje tehnike brzog naklijavanja sjemena stvorilo je uslove za rad na oplemenjivanju masline.50 10.08 15.95 3.76 0. Takođe.95 0.36 1.10 12. koji se realizuje u okviru međunarodnog projekta ‘SEEDNet’.07 73. Kao najvažniji zadatak postavlja se inventarizacija i kolekcionisanje autohtonih sorti masline. razvoju savjetodavne službe.14 Masne kiseline (%) Fatty acids Žutica /Stari Bar/ Lumbar deška /RadHNS/ Dužica /Luštica C16: 0 C18: 0 C18: 1 C18: 2 C18: 3 C22: 0 11. 2. neiskorišćene površine u basenu Skadarskog jezera i Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici. potrebno je raditi na marketingu te kroz maslinarstvo podsticati razvoj drugih grana (turizam. Sadržaj masnih kiselina u maslinovom ulju različitih crnogorskih sorti Table 2. zdravstvo). jer se brzim porastom biljke forsiraju na raniji početak rodnosti.48 2.79 0.98 0. Smjernice za buduće aktivnosti su u pravcu izrade katastra u maslinarstvu. treba pokrenuti i nova istraživanja sa aspekta uticaja sekundarnih proizvoda prerade masline na okolinu.11 72.55 0. Zatim. Pored ovog.59 9. tj.33 0.79 5. Značajna mjera za unapređenje maslinarstva je i naučno istraživački rad.54 0.50 70.37 1.61 7. i dr. Fatty acids content in olive oils of different olive varieties from Montenegro Sitnica /Radoič HNS/ 13. Saradnja na ispitivanju kvaliteta maslinovog ulja je ostvarena sa institucijama iz Slovenije (tab.12 12.20 0. Kod prerađivačkih kapaciteta treba i dalje povećavati broj savremenih uljara manjeg kapaciteta. ispitivanje genetičke osnove otpornosti masline na ni218 Barkinja /Strp/ Crnica /Radoič HNS/ Leccino /Zavod Bar/ Žutica /Zasad Bar/ .13 11. degustacije ulja u cilju određivanja kvaliteta.47 3.).00 7.42 1.15 15. pokrenute su aktivnosti na formiranju panela.64 3.46 0. turistički ambijent koji omogućava plasman proizvoda od masline.59 74.97 75.15 12. Takođe. obezbijediti uslove za kontrolu i certifikaciju maslinovog ulja.47 2.27 71. kultura.47 72.91 9.vremene opreme stvareni se uslovi za kontrolu kvaliteta maslinovog ulja domaćih sorti.16 0. ispitivanje kvaliteta i karakterizaciji ulja različitih sorti i sa različitih lokaliteta čime se stvaraju uslovi za geografski zaštićenu proizvodnju maslinovog ulja.19 75. povećanju proizvodnje sadnog materijala i podizanje novih zasada. usavršavanje stručnog i ekspertskog kadra.67 0.20 8. neiskorišćene površine za nove zasade koji su pod šumom i makijom.88 5. te mogućnost za organsko gajenje masline (Luštica).12 MJERE ZA UNAPREĐENJE MASLINARSTVA Kao pretpostavke za unapređenje maslinarstva u Crnoj Gori mogu se navesti: kvalitetna i cijenjena domaća sorta Žutica.2.

LAZOVIĆ BILJANA: Osobine ploda nekih sorti masline (Olea europaea L. B. 219 . HRNČIĆ SNJEŽANA. S. Abstract book. Florence. god. ADAKALIĆ. Further changes are toward improvement of marketing with aim to increase the consumption of olive oil. PUCCI. SPANEDDA.. SPANEDDA A. estimated to be less than 0. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. PEROVIĆ. A..). 85.. Florence. Key words: olive growing. MIRJANA ADAKALIĆ. Florence. B. Titorad. Vol.ske temperature (ovo je veoma značajno za proširenje areala gajenja u Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici). S. The most important changes happened in aspect of agro-technique by intensive application of regenerative pruning. Poljoprivreda i šumarstvo.. These changes made better conditions for producing olive oil of extra quality. 3–4. Tephtitidae) control and improved harvest techniques. HRNČIĆ. MIRANOVIĆ KSENIJA: Elaiographic properties of olive cv. 47 (3–4): 15–25. LITERATURA LAZOVIĆ BILJANA. 105. HRNČIĆ. TERROSI ALESSANDRA: Increased olive oil yield and quality in Montenegrin cv.) (Diptera Tephritidae) infestation in Montenegro. C. navodnjavanje masline i dr. S. (Lepidoptera Hyponomeutidae) agent of fruit drop. PEROVIĆ TATJANA.. Jahorina. MIRANOVIĆ KSENIJA: Elaiographic investigation of autochthonous olive varieties in subregion of Boka Kotorska. Book of abstracts. TERROSI. 113. 32. STOJA LJUTICA Summary In traditional olive growing in Montenegro significant changes occurred in last 3–4 years period improving this very important agricultural branch. HRNČIĆ. PUCCI. PEROVIĆ.. M. (2005).. 49–88. Book of abstracts. TATJANA PEROVIĆ. A. Annales for agricultural science. Žutica by Bactrocera oleae Gmel.: Olive moth Prays oleae Bern. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. Neki od ovih zadataka će se relizovati kroz međunarodnu saradnju. SPANEDDA.. improvement. A. Abstract book..XXIX – sv. 2005. Italy. (2005). harvest was improved with new equipment and tools for harvesting by shacking fruits and in processing area eight modern two-phase olive mills were introduced. F. Beograd. Podgorica. 80. T. Žutica and its reactions on elaiotechnique applied. LAZOVIĆ.F. ADAKALIĆ MIRJANA. T. Agriculture and forestry. ADAKALIĆ.: Control trials of Batrocera oleae (Gmel. (Diptera. TERROSI. PUCCI C. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. (1976).. montenegrian coast.. C. Italy. (1979). Symposium of agronomists of Republika Srpska..F. 2005.5 l / cit.: Applicationof forecasating models of olive fly Batrocera oleae (Gmel. STATISTIČKI GODIŠNJAK CRNE GORE (2003).. OLIVE GROWING IMPROVEMENT IN MONTENEGRO BILJANA LAZOVIĆ.. str.) (Diptera Tephritidae) in the district of Bar in Montenegro. T. (2005). PEROVIĆ. 2001. M. LAZOVIĆ. Italy.

Ispitivanja su pokazala da postoje statistički značajne razlike među sortama u pogledu perioda stratifikovanja sjemena i zastupljenosti zdravih. u Fiorino. kod gajenja masline na terenima izloženim uticaju jakih vjetrova i veoma sušnih terena. 2003) koji je problematičniji za otklanjanje (Lambardi i Rinaldi. naklijavanje. UVOD U većini maslinarskih zemalja proizvodnja sadnog materijala masline u značajnom obimu bazira se na tehnici kalemljenja. Jedan je mehanički tj. 220–226. BILJANA LAZOVIĆ. 56. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Mirjana Adakalić – viši istraživač. NOVI SAD KLIJAVOST SJEMENA AUTOHTONIH SORTI MASLINE (Olea europaea L. šturih i duplih sjemenki. Ovo je veoma značajno za proizvodnju sadnica sorti koje se teško ožiljavaju reznicama. 1957. autohtone sorte.‘Crnjaka’) i dvije strane (‘Leccino’ i ‘Pendolino’) nastali slobodnom polinizacijom. Sjeme masline se smatra teškim za naklijavanje iako se može čuvati i do četiri godine (Scaramuzzi. a drugi ‘hemijski’ ili ‘fiziološki’ (Fiorino. Procenat klijavosti i preživjelih sejanaca varirao je zavisno od sorte i bio najveći u sorte ‘Gloginja’. 2003) Klijavost sjemena masline kontrolisana je sa dvije vrste ‘blokatora’. Za kalemljenje je potrebno iz sjemena proizvesti podlogu. Topolica bb. 85000 Bar. ispitivani su u toku dvije godine (2005 i 2006) u cilju determinisanja stepena klijavosti i sposobnosti preživljavanja nakon presađivanja sejanaca. pet autohtonih (‘Žutica’. TATJANA PEROVIĆ1 IZVOD: Plodovi sedam sorti masline. ‘Oleaster’. Ključne riječi: Olea europaea L.) MIRJANA ADAKALIĆ. 6 (2007) STR.‘Gloginja’. O generativnom načinu razmnožavanja masline ima malo podataka iako je uspješno naklijavanje sjemena od velike važnosti za proizvodnju sejanaca koji se koriste kao podloge za kalemljenje. Biotehnički institut – Centar za suptropske kulture. ‘Stara maslina’. Mr Tatjana Perović – viši istraživač. 1996). Dr Biljana Lazović – viši naučni saradnik. Univerzitet Crne Gore. endokarp koji je fizička barijera za promet vode i gasova u sjemenki. 220 .„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.

u plastične saksije zapremine 200 ml. Saksije su držane u stakleniku na prosječnoj temperaturi oko 24°C. kao supstrat za presađivanje. Već modifikovana osnovna tehnika (Santos-Antunesu. Proizvodnja sejanaca kao i stepen klijavosti sjemena masline su veoma značajni u programima oplemenjivanja masline (Rallo. 1999) obuhvatala je sledeće: Lomilicom je u potpunosti odstranjen tvrdi endokarp. Prilikom postavljanja sjemenki bilježena je pojava šturih i duplih sjemenki i izračunata njihova zastupljenost (%) u odnosu na broj zdravih. Proizvodnja sadnog materijala uglavnom se bazira na tehnici ožiljavanja reznica ali se sve više ispoljava potreba za proizvodnjom sadnica kalemljenjem. 1995. a značajnost razlika utvrđena je LSD testom (0. 1996). tj. vremena njegovog čuvanja (Lagarda i sar. odnosno 100 zdravih sjemenki godišnje. Proklijale sjemenke presađivane su. u smislu ponovne dezinfekcije mladih sejanaca fungicidom kao i nakon čišćenja ploda. ‘Stara maslina’. Podaci su statistički obrađeni. Mezokarp je odstranjeno. 2003). 221 . za dobijanje hibridnih sejanaca koji se selekcionišu i predstavljaju potencijal za dobijanje novih sorti. na osnovu čega je računata sposobnost prevazilaženja dormantnosti. primjenom tehnike naklijavanja u kratkom vremenskom periodu (Adakalić i sar. određivan je broj primljenih (preživjelih) sejanaca. čuvane na temperaturi 15°C naredna dva mjeseca. Kod njih klijavost varira od 40–50% kod sorte ‘Frantoio’ pa do 80% kod sorti ‘Arbequina’ i ‘Puntino’ (Cimato.Klijavost sjemena masline je genetički određena (Fiorino.05). korišćena je smješa: treseta. U praksi se koristi malo sorti za proizvodnju sejanaca. 1983). koštice su potpuno očišćene od ostataka mesa. Sjeme je dezinfikovano potapanjem tokom 5 minuta u rastvor fungicida ‘ZATO’ u koncentraciji 2g/l. zemlje i pijeska (1: 2: 1). pet autohtonih (‘Žutica’. 1999). u fazi kada su sejanci imali više od dva para pravih listova. Santos-Antunesu. Klijavost zavisi i od: zrelosti sjemena. kada je hipokotil dostigao dužinu ≥ 5 cm. Iz tog razloga u ovom radu su prikazani prvi rezultati ispitivanja sposobnosti klijanja sjemena crnogorskih autohtonih i dvije italijanske sorte masline. Tri sedmice nakon sadnje. Klijavost sjemena određivana je u periodu od 30 do 50 dana od početka stratifikacije. 2006) MATERIJAL I METOD RADA Uzorci ploda sedam sorti masline. Lambardi i Rinaldi. modif. Stratifikacija sjemena obavljena je postavljanjem u Petri šolje sa vlažnim perlitom i stavljanjem u mračnu komoru na 14ºC. 1999) dodatno je izmijenjena. ‘Gloginja’ i ‘Crnjaka’) i dvije italijanske sorte (‘Leccino’ i ‘Pendolino’) sakupljani su u novembru mjesecu 2005 i 2006-te godine. Na naklijavanje je postavljeno ukupno 200 zdravih sjemenki po sorti u toku dvogodišnjeg ispitivanja. Ispitivanje potencijala klijavosti sjemena domaćih sorti masline do sada nije rađen u Crnoj Gori. Tehnika naklijavanja sjemena (Sotomayor i Caballero (1990). ‘Oleaster’. temperature itd. Takođe.

07 Statistički značajna razlika u zastupljenosti zdravih (tab. šturih i duplih sjemenki na ukupno tretirane koštice (2005–2006) Table 2. dok je najmanja masa ploda bila kod ‘Oleastera’ (1.0 118.0 kg/st kod sorte ‘Pendolino’.88b 0.66 %) i to ju je značajno razlikovalo od sorte ‘Gloginja’. blind and double seeds in total number of treated stones (2005–2006) Sorta Cultivar ‘Žutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.0 2.72ab 88.28ab 11.89b 14.5 114.07a 1.47ab 4.34b 0. u odnosu na ‘Žuticu’ kod koje je bila najmanja zastupljenost zdravih 76.REZULTATI Prosječan prinos ploda (tab.81b 0.50b 12. Prosječna masa ploda i koštice statistički se značajno razlikovala i bila je najveća kod sorte ‘Crnjaka’ (3. 2.33b 0.52 g).11 %.30 g).39ab 84.0 9.96 %).61ab 15.05 Prosječan prinos (kg/stablu) Prosječna masa ploda Prosječna masa koštice Average yield (kg/tree) Average frit weight (g) Average stone weight (g) 30.52a 0.67 g odnosno 0.0 6. Prosječan prinos ploda po stablu.34b 0.11b 19.34%.11a 85. dok je ova osobina jako izražena kod ‘Oleastera’ (19.53ab 4.07 %) a zatim kod ‘Žutice’ (4.0 60. Tab.36ab 0. 9.74 23.05% Broj tretiranih koštica Zdrave sjemenke Šture sjemenke N° of treated stones (%) (%) Whole seeds Blind seeds 131. Kada su u pitanju duple sjemenke možemo reći da sorta ‘Crnjaka’ nema sklonost stvaranja ovog tipa sjemenki.58c 2. 1.29bc 0.0 76.) u ukupnom broju tretiranih sjemenki zapažena je između sorti ‘Gloginja’ i ‘Leccino’.58 g) a koštice kod ‘Pendolina’ (0.0 15.34b 84.41bc 2.96b 2.97ab 2.0 113. 1.75ab 90.5 118. Tab. Average fruit yield per tree.50 222 .51 0. 2.0 110.50a 87.5 117. Udio zdravih. Whole.66a 15.00b 0.50 %. fruit and stone weight (2005–2006) Sorta Cultivar ‘Žutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.) bio je u ispitivanom periodu različit i iznosio je od najviše 60.74 Duple sjemenke (%) Double seeds 4.43b 2.30b 0. Sorte su se prema ovom parametru statistički značajno razlikovale.67a 2.0 20.47abc 3. masa ploda i kostice (2005–2006) Table 1.45ab 0.24bc 1.0 14. 90.50 % odnosno 88.25ab 9. Najviše šturih sjemenki bilo je kod sorte ‘Žutica’ (23.0 kg/st kod ‘Stare masline’ do najmanje 6.

33a 86.5ab 42.5 32.Broj dana stratifikovanja (tab.0 75.50% u sorte ‘Crnjaka’ do 26. ali imaju znatno bolju klijavost. Krupne sjemenke nekih italijanskih sorti (Pannelli i Santinelli. Oblik i veličina koštice su sortne osobine i nijesu značajno promjenljive u odnosu na ekološke uslove pa se koriste kao pouzdane za deskripciju sorti masline.5a 45.5ab 48.5 odnosno 45.00% u ‘Oleastera’.58%). bez obzira na veličinu koštice bila ispod 40.5ab 34.5 dana).50b 29.05 Najbolja klijavost sjemena.0 21.N° of survived fication seeds tion seedlings 42.00%.50b 26.0 23.67ab 74. a najmanje u ‘Stare masline’ i ‘Leccina’ (73. osim za ‘Crnjaku’.83 24. (samo 34 dana).07 ‘Zutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.58ab 78. 3. vrijeme potrebno da sjeme proklija razlikovalo se kod ispitivanih sorti. Takođe se ne zapaža ni uticaj visine prinosa na masu ploda odnosno koštice. Days of stratification.00b 75. daju sejance dugih internodija. dok je kod ‘Leccina’ i ‘Pendolina’ taj proces trajao najduže (48. 1999). brzog porasta.50b 13.0 37.33%). Masa ploda i koštice su parametri koji su sortna karakteristika i koji su u međusobnoj korelaciji.18ab 7. koja je imala relativno sitnu košticu (0. Najkraći period stratifikovanja bio je potreban hipokotilu sjemena ‘Oleastera’ da dostigne dužinu ≥ 5 cm. DISKUSIJA Sposobnost sjemena da klija može zavisiti od krupnoće sjemena. prema našim rezultatima. Međutim. Tab. zabilježena je u sorte ‘Gloginja’ i u prosjeku je iznosila 75. Rezultati analize su pokazali statistički značajne razlike među sortama. dobro razvijenog korjena. Prema ovom parametru ‘Gloginja’ se statistički značajno razlikovala od ostalih sorti kod kojih se klijavost sjemena bila u rasponu od 37.5ab 5.75b 73. 3.0%) u odnosu na ostale sorte.0 23.0b 35.5b 39.34 g).00a 37. klijavost sjemena i broj primljenih sejanaca (2005–2006) Table 3.5 26. Stratifikacija.50b 31.5 29. ali je pokazala izuzetnu klijavost (75.52 g).5 31.) tj. čija je klijavost.5 36.0 36. Sitne sjemenke daju sejance suprotnih karakteristika.Broj proklijalih Klijavost sje.5 Preživjeli sejanci (%) Emergency of seedlings 65.0 68.02 odnosno 74. 223 . Kao što se moglo očekivati prema energiji klijanja najviše preživjelih sejanaca bilo je u sorte ‘Gloginja’ (91.N° germinated Seed germina.5 22.Broj preživjelih tifikovanja sjemenki mena (%) sejanaca Days of strati.67 g) ne utiče na masu koštice (0. ali veoma slabe klijavosti. Ovu pojavu možemo prepoznati kod naše sorte ‘Gloginja’.50b 27. među kojima i ‘Leccino’. masa ploda (3.02b 88.0%. Broj preživjelih sejanaca nakon sadnje u saksije varirao je među ispitivanim sortama. seed germination and emergence of seedlings (2005–2006) Sorta Cultivar Broj dana stra.5 27.46ab 91.

Takođe. za 34 odnosno 35. 224 . veća je od podataka iz literature (Alvarado. Dalje ispitivanje i usavršavanje ove tehnike u odnosu na sorte. šturih (najviše u ‘Žutice’ 23.07% a najmanje u ‘Crnjake’ koja nema osobinu formiranja duplih sjemenki).50%) i duplih sjemenki (najviše u ‘Oleastera’ 19. a relativno visoka prisutnost bila je i u ‘Žutice’ (4. 1994). Pored toga i vrsta supstrata je veoma bitna za razvoj biljaka te ostavlja mogućnost daljeg usavršavanja ove tehnike za proizvodnju i gajenje sejanaca bilo da potiču iz samooplodnje ili ukrštanja.33% kod ‘Gloginje’. • Velika razlika među sortama postojala je u zastupljenosti zdravih (najviše u ‘Gloginje’ 90. Time je omogućen intenzivniji rad na genetskom poboljšanju i stvaranju novih sorti masline. Formiranje duplih sjemenki zavisi od oplodnje i razvoja više od jednog sjemenog zametka po plodu. a najduži u ‘Leccina’ (48.5 dana koliko je trajalo klijanje u Leccina. Santos-Antunesu. nije se mogla zapaziti.66% kod ‘Žutice’ do 11. termine postavljanja sjemena. Prilikom sadnje proklijale sjemenke tretirane su fungicidom ‘ZATO’ u koncentraciji 2 g/l kao i prije naklijavanja. Ovaj period je bio najkraći u ‘Oleastera’ (34 dana).5 do 48.34%). uslova temperature. Kod naših ispitivanih sorti ‘Oleaster’ je imao 19.Primjena pojednostavljene tehnike naklijavanja (Sotomayor i Caballero (1990). Ovaj tehnika veoma je skratila period naklijavanja u odnosu na klasični način koji je trajao nekoliko mjeseci.0%). Smatramo da je i ova osobina sortna karakteristika. bez primjene raznih hormona. čak 91.5 dana). ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dvogodišnjeg ispitivanja (2005–2006) klijavosti sjemena masline pet autohtonih i dvije italijanske sorte primjenom tehnike po Somayoru i Cabaleru (1990) modifikovana po Santos-Antunesu (1999) može se zaključiti sledeće: • Uticaj visine prinosa na masu ploda i masu koštice odnosno uticaj krupnoće koštice na klijavost.5 dana.96%) u odnosu na ostale sorte. 1987) i td. • Statistički značajna razlika ispoljena je među sortama u pogledu broja dana stratifikovanja. 2003) dobijene bez primjene fungicida u ovoj fazi. pokazuje se kao potreba za nastavak ovih istraživanja. podaci o šturim sjemenkama za sorte ‘Picual’. što je do skora bio veliki problem. budući da ‘Crnjaka’ nije imala duplih sjemenki u toku dvije godine ispitivanja.07% duplih sjemenki. Međutim. To je doprinijelo preživljavanju većeg broja mladih biljaka. Visoka zastupljenost šturih sjemenki (od 23.50% a najmanje u ‘Žutice’ 76. Za veoma kratko vrijeme stratifikovanja proklijalo je sjeme ‘Oleastera’ i ‘Gloginje’.66% a najmanje u ‘Gloginje’ 9. 2001). u odnosu na ranije rezultate (Adakalić. U svakom cvijetu se od četiri razvija samo jedan sjemeni zametak abortirajući ostala tri (Barranco i sar. kiselina i sl. modif. Pojava formiranja duplih sjemenki može biti prouzrokovana nerazvijenošću polenovih cjevčica. ‘Frantoio’ i ‘Arbequina’ ukazuju na sortnu karakteristiku. Ostale sorte su klijale od 39. za koju postoje različita iskustva (Voyiatzis i Porlings.89% kod ‘Leccina’). mogu da se oplode dva sjemena zametka od kojih će se jedno razviti u normalnu sjemenku a drugo ostati prisutno ali manje razvijeno. 1999) omogućava da se u toku kratkog vremenskog perioda naklija sjeme masline. Alvarado (1994) je konstatovao kod sorte Arbequina prisutnost duplih sjemenki (8.

L.. CABALLERO. Na osnovu ovog pokazatelja može se zaključiti da je samo sorta ‘Gloginja’ interesantna kao potencijal za proizvodnju sejanaca za kalemljenje. L. D. University of Cordoba. PORLINGS. T.• Prema stepenu klijavosti najbolja se pokazala sorta ‘Gloginja’ sa 75. P. LAGARDA. tratato di olivicoltura. 62 (405–411) (1987). Olivae.: Germinazioni di semi di olivo: ruolo di alcuni regolatori di crescita. R. Sci. J. Trabajo profesional fin de carrera. E.). Acta Hort. R. (1999). uslova temperature.33 %) i ‘Oleastera’ (88.. Zato je dalje ispitivanje i usavršavanje ove tehnike u odnosu na različite sorte. Universidad de Cordoba.. VOYATZIS... Voćarstvo. LAMBARDI. and maturity on ‘Manzanillo’ olive seed germination. Sevilla. G. SANTINELLI A. Edagricole.. i Pannelli G. PhD Thesis. potrebno nastaviti. D. Hort. CIMATO A. F. BARRANCO.: Propagazione e certificazione dei piantoni. LEON. (1999).46 %). Scandici-Italy.: Acortamiento del periodo juvenil en olivo mediante técnicas de forzado y elección de genitores. PEROVIĆ. M. Regione Merchia. Univesidad de Cordoba..: Métodos para la germinación y crecimiento forzado de plántulas en olivo. (2001). termine postavljanja sjemena. International Course on Olive Growing. DE LA ROSA. (2003). Roma. RALLO. M.: Influence of enviroment. B. SANTOS-ANTUNES. Atti del Seminario Internazionale sulle inovazioni scientifiche e loro applicazioni in olivicoltura ed elaiotechnica. Tesis de Master. RALLO. (40–154) (2006. Firenze..). PANNELLI G. supstrata i td. M. SOTOMAYOR-LEON..75 %. ASSAM. M. R. 59 (46–53) (1995). C.: Uticaj temperature i vremena berbe na klijavost semena masline (Olea europea L. • Najviše preživjelih sejanaca nakon presađivanja bilo je kod ‘Gloginje’ (91.: Selección and mejora genética del olivo en España.: El cultivo de olivo Mundi prensa y Junta de Andalucía. D. FERNANDEZ-ESCOBAR. (1994). G.. RINALDI. što je za 40 do 50% više u odnosu na ostale sorte. 65. • Primijenjena tehnika naklijavanja sjemena masline ima veliki značaj u obezbjeđivanju podloga za proizvodnju sadnog materijala a takođe i za povećanje efikasnosti u oplemenjivanju masline.). E. FIORINO. M. J. ADAKALIĆ. D.: Tecnicas de germinacion y forzado de plantulas de olivo. a najmanje u ‘Žutice’. KESTER.. (47–52).: Propagazione dell’ Olivo u Guida alla razionale coltivazione dell’ olivo (Alfrei B. 18 (868–869) (1983). 2) (167–172) (2006). LITERATURA ADAKALIĆ. (2003). 286 (113–116) (1990). A. ALVARADO.. BARRANCO. I. C. LAZOVIĆ.: An easy method of breaking olive stones to remove mechanical dormancy. J. Hort Science. 225 .. L. Italy.0% isklijalih sjemenki. seed tissue. MARTIN. L.: Temperature requirements for the germination of olive seed (Olea europaea L.: Olea. (1999).

five autochthonous (‘Zutica’. TATJANA PEROVIĆ Summary Fruits from open pollination of seven olive varieties. ‘Gloginja’ and ‘Crnjaka’) and two foreign (‘Leccino’ i ‘Pendolino’). in order to determine the ability of germination and subsequent emergency. blind and double seeds. Percentage of germinating seeds and emergency percentage was very variable depending of varieties.SEEDS GERMINATION OF AUTOCHTHONOUS OLIVE CULTIVARS (Olea europaea L. percentage of whole. autochthonous cultivars. were harvested during two years period (2005–2006). ‘Gloginja’ variety showed the higest germination and emergency percentage. ‘Oleaster’. BILJANA LAZOVIĆ. Key words: Olea europaea L. Investigation showed statistical differences among varieties for seed stratification period.) MIRJANA ADAKALIĆ. 226 . germination. ‘Stara maslina’.

ampelografska kolekcija može imati i višestruku praktičnu primenu: za obuku studenata. red. prof. godinom je 194 uzoraka. korišćenje u oplemenjivačkom radu. dipl. Poljoprivredni fakultet. a u 121 ampelografskoj kolekciji se održava in vivo ex situ 10. Pored naučnog rada. dipl inž. upoređivati i ispitivati kada su sakupljene na jednom mestu. naučni rad mladih istraživača u cilju sticanja akademskih zvanja. Izneti su Pasoški podaci za Kolekciju i Pasoški podaci Uzoraka. Vitis rupestris. čuvanje. 6 (2007) STR. DRAGOSLAV IVANIŠEVIĆ. red. 227–247. KORAĆ NADA. u kojima se gaje žive biljke dugi niz godina. Vitis vinifera. NOVI SAD KOLEKCIJA REZISTENTNIH KULTIVARA VINOVE LOZE U SREMSKIM KARLOVCIMA PETAR CINDRIĆ. gaje se na isti način u jednakim agroekološkim uslovima. Ključne reči: genetički resursi. Vitis rotundifolia UVOD Inventar genetičkih resursa vinove loze urađen pod rukovodstvom Instituta Geilweilerhof iz Nemačke je pokazao da se u 40 najznačajnijih vinogradarskih zemalja sveta komercijalno uzgaja 1. Novi Sad 227 . To je poljska kolekcija „ex situ in vivo“. Pored osnovnog rada na genetičkim resursima koji podrazumeva sakupljanje.inž. prof u penziji.659 kultivara (Dettweiler 1994). Kultivari. pripravnik. ova kolekcija ima i praktičnu primenu: edukaciju studenata i korišćenje u oplemenjivačkom radu. Kada je vinova loza u pitanju to su ampelografske kolekcije. čuvanje. prikaz novih kultivara i klonova proizvođačima. dr Nada Korać. evaluaciju klonova i novih kultivara. Vitis amurensis. odnosno sorte se najbolje mogu upoznavati. karakterizaciju i evaluaciju genotipova vinove loze. karakterizaciju i evaluaciju raznih genotipova vinove loze. Ukupni kapacitet kolekcije zaključno sa 2007. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dr Petar Cindrić. pripravnik.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Rad na genetičkim resursima podrazumeva sakupljanje. Dragoslav Ivanišević. Predrag Božović. 56.381 kultivar. istraž. Vitis berlandieri. Vitis labrusca. PREDRAG BOŽOVIĆ1 IZVOD: Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze je sastavni deo Banke BiljnihGena vinove loze u Sremskim Karlovcima. kolekcija.. istraž.

i Udinama 2006. 2000). Rezistentnim kultivarima je data dali prednost.. Posingham 1988. – Specifičnost agrotehnike: bez ikakve hemijske zaštite.8 m). Vojtovics 1981. godine (Cindrić et al. Druga kolekcija je posađena 1979. Kapacitet kolekcije: 194 uzoraka. – Introdukovani interspecies kultivari: 5 biljaka kalemljenih na 5BB. – Vredni genotipovi: 5 biljaka kalemljenih na loznoj podlozi Kober 5BB. kurator Geografske koordinate kolekcije: – Longituda: 20º 00´ E – Latituda: 45º 10´ N – Altituda: 130 m/m Klimatološki podaci: – Srednja godišnja temperatura vazduha: 11. Eibach 2000). PASOŠKI PODACI KOLEKCIJE Naziv kolekcije: Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze Lokacija kolekcije: Sremski Karlovci. – Rezidba: 2+12 okaca po čokotu (elitni sejanci 2+8 okaca po čokotu). 2. 100 čokota kalemljenih na 5BB. Tip kolekcije: Poljska kolekcija „ex situ in vivo“. a posebno na tri poslednja internacinalna simpozijuma iz genetike i oplemenjivanja vinove loze koji su održani u Montpellier-u 1998. Prva kolekcija je podignuta sredinom prošlog veka.7 m (elitni sejanci na 2. odmah nakon osnivanja Instituta za vinogradarstvo u Sremskim Karlovcima.6 m). 1991.3ºC). Kecskemet-u 2002. Odgovorno lice: Prof. Alleweldt. 228 . potes Bocka.Na Oglednom dobru u Sremskim Karlovcima već više od 50 godina postoji ampelografska kolekcija vinove loze. – Elitni sejanci: 1 biljka na sopstvenom korenu. Dr Nada Korać. jer je rad na stvaranju otpornih sorti na biotske i abiotske stresne uslove danas osnovni prioritet u stvaranju novih genetičkih potencijala vinove loze (Csizmazia 1977. Broj biljaka po uzorku: – Standardni. – Razmak između čokota u redu: 1. – Sistem uzgoja: jednostruki Guyot. Teme iz ove problematike su dominirale na svih 9. – Rastojanje između redova: 2. Tip zemljišta: eutrični cambisol na lesu. Kolekcija koja je predmet ovog rada pod nazivom „Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze“ predstavlja početak obnove postojeće kolekcije koja je u velikom stepenu dotrajala. Kozma 1998. – Godišnja suma padavina: 578 mm (u vegetaciji: 353 mm). – Novi kultivari stvoreni u Sremskim Karlovcima: perspektivne sorte min. Blaich 1998. a zatim sukcesivno svake godine sve do 2006. Ogledno dobro za voćarstvo i vinogradarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu.0 m (elitni sejanci na 0.65 ha. a zatim i evaluaciju stepena otpornosti pojedinih genotipova. a ostali po nekoliko čokota kalemljenih na 5 BB. godine. Podaci o vinogradu: – Godina sadnje: započeto 1998. što omogućuje spontani razvoj patogena. 0. odnosno kontrolni kultivari i roditelji: 5 biljaka kalemljenih na 5BB.474 čokota.7ºC (u vegetaciji: 17.

besemeno Belo vino 3R 4R Stono.C. New cv. New cv. VI-4 (Italia × Sultanina) BIANCA (SV 12 375 × Bouvier) CABERNET FRANC E 11 6R Prim. I.C.bruzorka¹ N° of sample Boja3 grožđa Berry color Species4 I. I.C. besemeno Belo vino Crno vino Belo vino New cv. Hu SK Pécs Kecskemet Bul. vinif. Stono.C. I. I. B B B B N B N B N N NAZIV UZORKA2 (Roditelji – Parents) Name of the sample Poreklo uzorka Origin of the sample Status uzorka5 Status of sample Upotrebna vrednost Use of the sample 1R 2R Vredan genotip New cv. Prim. vinif. I. Pleven SCG SK Hu Eger Zemlja Country Direkt. vino. vinif. 5R Fra Hu Hu USA AUGUSTA (SV 12 375 × Perlette) BAČKA (Petra × Bianca) BESEMENI HIB.vinifera) DATTIER DE SAINT VALLIER Sok. New cv. cv. Passport data of samples Reg.) 229 .labrusca × V. V.C. 7R 8R CSILLAM (SV 12375 × Csaba gyöngye) CONCORD (V. stono Stono Stono Stono 9R 10 R DŽANDŽAL KARA ESZTER (SV 12 375 × Magaracs c. Klon New cv. Hu Eger Eger Csepel sziget Geilweilerhof Fra Uzbek. cv. V. New cv. V. I.C. Pasoški podaci uzoraka Table 1.Tabela 1.C.

Kecsk. Kecsk.cv Belo vino Stono I.) . New cv.vinF2) × Afuzali) ) KUNBARAT ( (V. Hu I. de St Vallier × Ljana) LELA (Kunbarát × Rizling ital. Fra SK New cv.am. Hu Eger New.C.C. Mol Kecsk.C. New cv. Prim.labrusca × V. × Kristály) KRISTÁLY (C 43) (SV 12 375 × Alföld 100) KUNLEÁNY ( (V. × V. V.vinifera) GÖCSEJI ZAMATOS (SV 12286 × Medoc noir) KARMEN (Kardinal × Moldova) KIŠMIŠ MOLDAVSKI (Pobeda × Kišmiš rozovij) KIŠMIŠ VATKANA 16 R 17 R 18 R 19 R 20 R 21 R 22 R 23 R 24 R KOSMOPOLITA (Cserszegi f.230 B B N Rg Rg R B B B N B B B B I. Yu SK New cv. Eger Užgor.C.C. New cv. Vallier × Dekorativnij) LASTA (Mus. Uzbek.C. New cv. 11 R 12 R 13 R 14 R 15 R FERDINAND LESSEPS (V. Novi cv. I. Belo vino Stono Belo vino Stono Stono Belo vino Hu SCG Hu Vredan genotip New cv. Jap Hu Ukr Yu Yu I. I. SK V.C.C.C. vinif.C. SK SK I. Csepel sziget Csepel sziget Geilw. Hu I. I.C. New cv.am. I. I. × V. I.C. New cv. cv. Stono Stono besemeno Stono besemeno Belo vino Belo vino Belo vino New cv.vinF2) × Italia) ) KYOHO (4N) (Ishiharawase × Centennial) LAKHEGYI MÉZES (Mézes fehér × SV 12 375) LANKA (Dattier de St. vinif.

× Trollinger) MUSCAT DE ST. Yu SK New cv. vinif.) 231 . Hu Eger New cv I. Stono Belo vino Crno vino Belo vino Stono Belo vino Stono Stono Stono Stono Novi cv. New cv.C.C.C. New cv. Belo vino LIZA (Kunleány × Pinot gris) 26 R 27 R 28 R 29 R 30 R 31 R 32 R 33 R 34 R 35 R Vredan genotip New cv. I. Csepel sziget I. I. Fra V.C. VALLIER (SV 20 473) MUSKAT DNJESTROVSKI (SV 20-473 × M.C.of Ale × and.C.C.C. UK SK SK SK Eger SK Geilw. I. New cv.C. I. Kir.C. Stono Belo vino Stono I. 36 R 37 R 38 R LJANA (Csaush × Pierelle) MERZLING ( (SV 5276 × (Riesling × Pinot gris) ) MEDINA (SV 12286 × Medoc noir) MILA (Kunleány × M. Yu SK I. Ukr Hu Ukr Deu Hu I. Mol Kishe-nev I. New cv.C. I. Hamburg) NERO (SV 12 375 × Medoc noir) ORIGINAL (Damaskaja roza × Pierelle) ORION (Optima × SV 12 375) PALATINA (SV 12 375 × Szölösker. Otonel) MOLDOVA (SV 12 375 × Guzalj kara) MORAVA (SK 86 2/293 × Riesling 239-20 Gm) MUSKAT HAMBURG (M. Frei-burg New cv.C. Yu SK New cv. New cv. Mol Deu Kish. New cv. New cv. I.C.25 R B B B N B N B N B N N Rg B B I.

(Zala gy. Yu SK Kecsk. Klon New cv.C.C. New cv. × Rezső) ) PÖLÖSKEI MUSK. cv.C. I.e. I. V.232 B B B B B Rg B B I. × Sultanina) 41 R PETKA (Petra × Bianca) 42 R 43 R 44 R 45 R 46 R PETRA (Kunbarát × Pinot noir) PHÖNI × (Bachus × SV 12 375) PIROŠKA (R 49) ( (Zala gy. Hu Kecsk.C. vinif. 39 R 40 R PANONIA (SK 86-2-293 × Riesling 239-20Gm) PERLETTE (Kraljica vin.C.) PODAROK MAGARAČA (Rkaciteli × (Mcvane kahet. × (Terra prom. Yu Deu SK Geilw. USA SK New cv. Rus Jalta I. Klon Prim. SCG SK New cv.C. New cv. Hu Deu I. Gm SK SK Rus SK New cv. I. vinif. I.C. New cv.k.C. Stono Besemeno Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono Belo vino I. × Sočinski ranij) ) 47 R 48 R 49 R 50 R 51 R 52 R RANI RIZLING (Kunbarát × Rizling ital. Hu Csepel sziget New cv. × Erzseb.C.) RF 16 (Refrén) (Gloria Hungariae × S 5279) RIESLING 239 Gm (Standard i roditelj) RIZLING ITAL. I. SCG SK New cv. × Gloria H. V. Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino New cv Stono Fra Yu SCG Prim. kontrolna sorta) RUBINKA (Petra × Bianca) RUSKIJ RANIJ (Šasla severna × Mičurinec) . I. I.C. New cv.C. cv. New cv. vinif. SK -54 (Standard. Belo vino B B B B R R V.

2/145 (SK 86-2/293 × Riesling 239-20Gm) SK 90 .3 /205 (Vértes csillaga × Petra) New cv.1/77 (Zlata × Bianca) SK 77 .C.1/20 (SV 12 375 × Traminer) SK 77 .2/113 (SK 77 . Yu SK I.C. Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip 233 .1/225 (Zlata × Bianca) SK 77 .C. I.C.4/5 × Bianca) SK 86 .C. Yu SK SK SK SK SK SK SK I. Yu SK I. Yu Yu Yu Yu Yu I.1/237 (Zlata × Bianca) SK 86 . I.C.C.2/1 (SK 86-2/293 × Riesling 239-20Gm) SK 90 . I. I. I.2/241 (SK 77 .C.C. Yu SK Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino I.C. Yu I.3/8 (Petra × Bianca) KSK 87 .C. Yu SK I.4/5 (Kunbarat × Traminer) SK 86 . Yu SK I.53 R 54 R N B B B B B B B B B B B B B I. Fra Yu SK SK Crno vino Belo vino 55 R 56 R 57 R 58 R 59 R 60 R 61 R 62 R 63 R 64 R 65 R 66 R S 70-53 SK 77 .4/5 × Bianca) SK 86 .6/66 (Cserszegi f. × Kristály) SK 90 .C.C.2/123 (SK 77 .4/5 × Bianca) SK 86 .C.

234 N N B B B B B B B B B B B I. Yu SK Stono Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Elitni sejanac Elitni sejanac 67 R 68 R 69 R 70 R 71 R 72 R 73 R 74 R 75 R 76 R 77 R 78 R 79 R SK 91 .1/77) SK 94 . I. Plevenski) SK 92 .4/29 (Džandžal kara × Lasta) SK 90 . Yu SK Stono Belo vino Stono Belo vino Belo vino Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino I. Srb I. Srb SK I.1/2 (Phőni × × SK 86.C.C.C.8/103 (Moldova × M.C.C. Yu SK I.C.C.C.C. Srb SK I.C.1/2 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/3 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/4 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/5 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/6 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/7 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/8 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/9 (VRH 3082-1-42 × Panonia) . I. Srb SK SK SK SK SK SK I.C. Srb SK I. Srb Srb Srb Srb I.C.4/9 (Pőlőskei m. × Besemeni hibrid VI-4) SK 00 .C.1/1 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 . Yu SK I. I.

I.C. Srb SK I.3/2 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I. Srb Srb Srb Srb I. Srb SK SK SK SK SK SK I. I.C.C. Srb SK Elitni sejanac Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono I.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.3/3 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) 235 . Srb SK Elitni sejanac Belo vino 81 R 82 R 83 R 84 R 85 R 86 R 87 R 88 R 89 R 90 R 91 R 92 R SK 00 – 1/10 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 2/1 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/2 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/3 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/4 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/5 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/6 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/7 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/8 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/9 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/10 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac I.C. Srb SK I.C.C. Srb I.C.C. Srb SK I.80 R B B B B B B B B B B B N R I.C.C.C.C.

3/8 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb I. I. Srb SK I.C.C.3/5 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/4 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/9 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/16 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/14 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.3/15 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.236 Rg B R B Rg B B B B Rg B B B I. Srb SK I.3/17 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/12 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. Srb SK I. Srb Srb Srb Srb I. Srb SK I.3/11 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. I.3/18 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) .) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono 93 R 94 R 95 R 96 R 97 R 98 R 99 R 100 R 101R 102R 103 R 104 R 105 R SK 00 .3/13 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Stono (meke sem.C.C.C.) Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono (meke sem.C.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac I. Srb SK SK SK SK SK SK I.3/10 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. Srb SK Elitni sejanac I.C.

C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.3/21 (SV 12 -375 × Moldavskij) SK 00 .3/28 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/24 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/32 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. I. Srb SK I. Srb SK I. Srb SK I.) Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono 109 R 110 R 111 R 112 R 113 R 114 R 115 R 116 R 117 R Stono (meke sem. I. Srb I.C.) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Stono 118 R SK 00 . Srb SK I.106 R Rg Rg B B B B B Rg B Rg B Rg B I.3/23 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/30 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.3/26 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/20 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/33 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb Srb Srb Srb I.C. Srb SK Elitni sejanac Stono 107 R 108 R Stono (meke sem.C.C. Srb SK Elitni sejanac I.C.C.C.3/29 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. Srb SK SK SK SK SK SK I.3/22 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/25 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.3/34 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) 237 .

3/36 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.3/44 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/46 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. Srb Srb Srb Srb I. Srb I. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono I.3/48 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/37 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.238 B Rg B B Rg Rg B B B Rg Rg B B I. Srb SK I.C.C.C.3/38 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. I.) Elitni sejanac Stono (meke sem.3/35 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. Srb SK SK SK SK SK SK I. Srb SK I.3/39 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/49 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) .C.3/40 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK I.3/43 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.3/47 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/42 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac I.) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono 119 R 120 R 121 R 122 R 123 R 124 R 125 R 126 R 127 R 128 R 129 R 130 R 131 R SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac I. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono (meke sem. I.

Srb SK Elitni sejanac I.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/13 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/6 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/8 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/7 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) 239 . E 11 × Panonia) SK 01 – 1/14 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/16 (Cabernet fr. I. Srb SK I.C. I.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/12 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/15 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/10 (Cabernet fr.C.C. Srb Srb Srb Srb I.C. Srb SK Elitni sejanac Belo vino Crno vino Belo vino Crno vino Belo vino Belo vino Crno vino Crno vino Crno vino Crno vino Crno vino Belo vino I. Srb SK I. Srb SK Elitni sejanac Crno vino 133 R 134 R 135 R 136 R 137 R 138 R 139 R 140 R 141 R 142 R 143 R 144 R SK 01 – 1/1 (Cabernet franc E 11 × Panonia) SK 01 – 1/5 (Cabernet fr.C.C. Srb SK I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/9 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/11 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.C. I. Srb I. Srb SK SK SK SK SK SK I.132 R N B N B N B B N N N N N R I.

Srb SK SK SK SK SK SK I. Srb SK Elitni sejanac Crno vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono I. Srb SK I.C.C.C. I.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/23 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/24 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/25 (Cabernet fr. Srb I. Srb SK I. Srb SK I. Srb Srb Srb Srb I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/19 (Cabernet fr.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/28 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/27 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/18 (Cabernet fr.C.240 N N B B B B B R B B B B N I. Srb SK Elitni sejanac I.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/21 (Cabernet fr.C. Srb SK Elitni sejanac Crno vino 145 R 146 R 147 R 148 R 149 R 150 R 151 R 152 R 153 R 154 R 155 R 156 R 157 R SK 01 – 1/17 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/22 (Cabernet fr. I. E 11 × Panonia) SK 01 – 2/1 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/2 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) . E 11 × Panonia) SK 01 – 1/20 (Cabernet fr.C. I. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.C.C.

Srb I. Srb SK I.C.C.C.C. Srb Srb Srb Srb I.C. Hamburg) SK 01 – 3/3 (SK 91 – 4/29 × M. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Srb SK Elitni sejanac Stono 159 R 160 R 161 R 162 R 163 R 164 R 165 R 166 R 167 R 168 R 169 R 170 R SK 01 – 2/3 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/4 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/5 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/6 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/7 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/8 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/9 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/10 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 3/1 (SK 91 – 4/29 × M. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.C. Hamburg) SK 01 – 3/5 (SK 91 – 4/29 × M. B B N B N B B B I.158 R I. Srb SK I.C. I.C. Srb SK SK SK SK SK SK I. Srb SK I. Srb SK Elitni sejanac I.C. Hamburg) 241 . I. Hamburg) SK 01 –3/2 (SK 91 – 4/29 × M.C. B B B I. Hamburg) SK 01 – 3/4 (SK 91 – 4/29 × M.C.C.C.

C. × SV20473) ) STRUGURAŠ (Koarna njagra × SV 20-366) 183 R 184 R SUZY (SV 12 375 × Pannonia kincse) SV 12 375 (Villard blanc) (S 6468 × S 6905) . SK Mold Hu Fra SK Eger SK Srb SK Srb SK Srb SK I. New cv.C. I.C.C.C.C. I. I. Srb SK Elitni sejanac I. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono Stono Belo vino I. Srb SK Elitni sejanac Stono Rus Hu Mold 171 R 172 R 173 R 174 R 175 R 176 R 177 R 178 R 170 R 180 R 181 R 182 R SK 01 – 4/1 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/3 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/4 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/5 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 05 – 1/1 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/2 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/3 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/4 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/5 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) STEPNJAK ( (Getiš × V. I.C.C.C. New cv. B N N B B I.C. I.C.C. B I.C. I. amurensis) × Sibirkovij) ) STRAŠENSKI ( (Kata kurgan × (Dodr. New cv. I. New cv.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac New cv. I.242 N B I. Srb Srb SK SK Kecsk.

C. Boushet × R. New cv. Hu Eger New cv. Hu Eger I.cv. Fra Pécs Eger SK I. I. Hu Kecsk.C. USA Pécs New cv. Mold SK I. Stono Besemeno Belo vino Belo vino Stono Belo vino Belo vino New. Belo vino I.du Lot) TERÉZ (SV 12 375 × Olimpia) VENUS (Alden × New York 46000) VÉRTES CSILLAGA (SV 12 286 × Medoc noir) VIKTOR (Zalagyöngye × Kazacska) VIERUL 59 (Koarna njagra × SV 20 366) VRH 3082-1-42 (VRH 1-28-82 × Aubin) ZALA GYÖNGYE (Eger 2 × Csaba gyoengye) ) Vredan genotip New cv.C.C. New cv.C.C.185 R 186 R N N R N Rg B Rg B B B I. Hu I. New cv. YU I. Fra Fra SK SK New cv.C. I.C. 194 R ZLATA (Irsai Oliver × Kunleany) 243 .C.C. I. Crno vino Stono 187 R 188 R 189 R 190 R 191 R 192 R 193R SV 18-315 (Villard noir) SZÁZSZOROS (Couderc 503) (P. New cv.

Number of samples according to their status and use STATUS UZORAKA Status of samples STARA SORTA Primitiv cultivar NOVA SORTA New cultivar KLON Clon VREDAN GENOTIP Valuable genotyp ELITNI SEJANAC Elite seedling UKUPNO Total NAMENA UZORAKA – Use of samples BELO VINO White wine 0 28 2 16 39 85 CRNO VINO Red wine 0 5 1 0 10 16 STONO Table grape 2 27 0 4 60 93 UKUPNO Total 2 60 3 20 109 194 244 . N = Noir (crna). Boja grožđa: međunarodne oznake prema OIV: B = Blanc (bela). umnožen kalemljenjem na podlozi i ima obično pet biljaka. Jednom izdat broj ostaje trajno zauzet. Međunarodna oznaka za prisustvo nasledne osnove i drugih vrsta osim Vitis vinifere. Klon = Klonska selekcija. R = Rose (roza) Rg = Rouge (crvena) 4. Brojevi uzoraka navedeni u prvoj koloni tabele 1 su zvanično zauzeti 2007 godine. Vredan genotip = Genotip prošao II fazu selekcije. = New cultivar (Nova sorta).. I. Svaki uzorak (cultivar.C. Species: V. čak i u slučaju da se uzorak izgubi. New cv. vinif. nosioc nekog vrednog svojstva. postoji samo jedna biljka i to na sopstvenom korenu. Status uzorka: Prim. = Interspecies crossing. Elitni sejanac = Prošao primarnu selekciju na otpornost prema bolestima. ANALIZA GENOFONDA U KOLEKCIJI Tabela 2. 2. = Primitiv cultivar (Stara sorta). Više informacija u tabeli 3. = Vitis vinifera L. 77 = godina kada je izvršeno ukrštanje (skraćenica od 1977) 1 = prva kombinacija ukrštanja te godine (SV 12 375 × Traminer) 20 = redni broj sejanca iz te kombinacije 3. Budući da u Sremskim Karlovcima postoje i druge kolekcije. registarskom broju u ovoj kolekciji se dodaje i slovo R kao skraćenica za rezistentno. Broj uzoraka prema statusu i nameni Table 2.LEGENDA: 1. genotip) pri ulasku u kolekciju dobija svoj registarski broj. 5. SK 77-1/20 = karakteristična selekciona šifra za Sremske Karlovce: SK = Sremski Karlovci. cv.

2001. BROJ UZOR. Panonia. koji se monogeno dominantno nasleđuje (Bouquet 1986. Hibridizacija u kojoj su pored Vitis vinifere uključene i neke druge vrste. svega 9. Morava i druge). Treba imati u vidu da je ova Banka Biljnih Gena plod dugotrajnog rada velikog broja oplemenjivača vinove loze iz celog sveta. 2006. 245 . Genetic origine of samples GENETIČKO POREKLO Genetic origine Vitis vinifera Vitis vinifera + Severno-američke vrste¹ Vitis vinifera + Vitis amurensis Vitis vinifera + Vitis amurensis + Severno-američke vrste Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia + Vitis amurensis Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia + Vitis amurensis+Sev. Ovi genotipovi nam služe samo kao standardi. One su perspektivne za ekološku proizvodnju grožđa u uslovima kontinentalne klime (Bačka. Azije. između ostalog i nekoliko novostvorenih sorti visokog stepena otpornosti na najvažnije gljivične bolesti i niske zimske temperature. Eibach et al. su dokaz našeg učešća u internacionalnom radu na oplemenjivanju vinove loze koji ima za cilj stvaranje rezistentnih kultivara. naziva se međuvrsna hibridizacija (interspecies crossing). Kozma et al. no nalaze se u drugim vrstama roda Vitis. a posebno otpornosti prema gljivičnim bolestima nisu prisutni u naslednoj osnovi evroazijske loze. a „vredni genotipovi“. Vitis berlandieri. koji je korišten u pasoškim podacima uzoraka u tabeli 1. Posebno značajnu novinu predstavljaju genotipovi sa naslednom osnovom Muscadinia rotundifolia kod koje je nedavno otkriven gen otpornosti na oidium nazvan Run1. Nr of samples 9 106 9 44 1 10 15 194 Kao što se iz tabele 3 vidi broj uzoraka sa naslednom osnovom samo vrste Vitis vinifera je relativno mali. U kolekciji se nalazi 26 genotipova sa ovom naslednom osnovom. Međunarodni simbol za genotipove u čijoj naslednoj osnovi se nalazi više vrsta je I. Vitis lincecumii i druge. Najveći broj uzoraka (106) nosi naslednu osnovu evroazijske loze i više severno-američkih vrsta.Tabela 3. „elitni sejanci“ i nekoliko priznatih domaćih interspecies kultivara.C. Paquet et al. Ona sadrži naslednu osnovu mnogo vrsta koje vode poreklo sa više kontinenata: Evrope. genetičko poreklo uzoraka Table 3.. Poznato je da mnogi vidovi otpornosti. ili su bili jedan od roditelja pri hibridizaciji. Njihovo prisustvo u kolekciji u Sremskim Karlovcima je dokaz uspešne kolekcionarske tradicije u nas. Sa naslednom osnovom „Vitis vinifera + Vitis amurensis+ Severno američke vrste“ ima takođe značajan broj uzoraka (44).-američke vrste UKUPNO Total ¹ Severno-američke vrste: Vitis labrusca. 2006). Vitis rupestris. Severne Amerike. koje vode poreklo sa drugih kontinenata.

EIBACH. Genetics 75. Vitis vinifera + Mucsadinia rotundifolia + Vitis amurensis: 10. Symp. on Grape Genetic and Breeding. Vitis vinifera + severno-američke vrste + Vitis amurensis: 44. Investigation on the inheritance of resistance features to mildew diseases. U radu su izneti Pasoški podaci za Kolekciju i Pasoški podaci Uzoraka. VII Sym. Appl. 1986. Elitnih sejanaca: 109 Broj uzoraka prema genetičkom poreklu je: Vitis vinifera: 9. 669-673. P. 455–466. 1991. CINDRIĆ. D. 603. Intern. KOVAČ. P. ova kolekcija ima i praktičnu primenu u obuci studenata i oplemenjivanju vinove loze. LITERATURA ALLEWELDT. karakterizaciju i evaluaciju raznih genotipova vinove loze. Symp. N. 1998. 2002. ISHS No 528. CSIZMAZIA..04. To je poljska kolekcija „ex situ in vivo“. Burr. 141–146 Proc. on Grape Breeding. Broj uzoraka imajući u vidu njihovu namenu je: Za belo vino: 85. of the VII th Intern. 2000. E. of the VIII Intern. Vitis vinifera + Vitis amurensis: 9. Ukupni kapacitet kolekcije zaključno sa 2006.. čuvanje.. 2. 1994. DETTWEILER. Za stonu upotrebu: 93 Broj uzoraka prema statusu je: Primitivnih kultivara: 2. Sorte vinove loze. Vignevini 12 (suppl). 246 .J. Za crno vino: 16. 1977.VI th. R. Klonova: 3. Yalta. Theor. Introduction dans l’espece Vitis vinifera L. Kecskemet. ISHS 2003 Proc. Montpellier. N.) Small. on grape breeding BOUQUET. Novih kultivara: 60. KORAĆ. Grape breeding for resistance. on Grapevine Genetics and Breeding. NADA.of the VII Int. d’un caractere de resistance a l’o (Uncinula necator Schw. Acta Hort. Symp.G.. Vrnjačka Banja CINDRIC. ISHS 2000. J. Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia: 1. KOVAČ. Republike Srbije. Proc. Conference on Grape Genetics and Breeding. R. KORAĆ. Some thoughts on resistance breeding.ZAKLJUČAK Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze je sastavni deo Banke Biljnih Gena vinove loze u Sremskim Karlovcima.V. Prometej. Acta Hort.) issue de l’espece Muscadinia rotundifolia (Michx. Genetički resursi vinove loze Jugoslavije. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. 1998. Vitis vinifera + Musc. Novi Sad CINDRIC. Database for grapevine varieties and species. projekta evidencionog broja TR-6947B. Inter. BLAICH.. A. Borgazdaság. POSINGHAM. Vrednih genotipova: 20. 528. godinom je: 194 uzoraka. Peronosporarezistens szölöfajták elöálitása és bevezetésük a természtésbe. P. 2000. Acta Hort. Pored osnovnog rada na genetičkim resursima koji podrazumeva sakupljanje.. KORAĆ. rotundifolia + Vitis amurensis+severno-američke vrste: 15 NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. od 01. Vitis vinifera + severnoameričke vrste: 106. Progress in grapevine breeding. 21–23.V.V.2005.

Appl. ISHS 2000. K. Proc. 1981. 528.EIBACH. collection. Acta Hort. GALBACS. Vitis amurensis. IX Intern Conf. P. E. KOLEDA.Vinegrape breeding for fungus disease resistance. characterisation and evaluation. T. Symp. ADAM-BLONDON. Udine. Theor.. The use of molekular markers for pyramidizing resistance genes in grapevine. P. Vitis vinifera. KOZMA. preservation. 1998. IX Intern Conf.A. KORAĆ NADA. Key words: Genetic resources. ZYPRIAN. Vitis berlandieri. A. 14. DULA. I. Samples were analysed according their status. 103: 1201–1210 VOJTOVICH. BOUQUET.of the VII Int.... Total capacity of the collection is 194 samples. DRAGOSLAV IVANIŠEVIĆ. Montpellier. TÖPFER. Type of collection: field collection „ex situ in vivo“. this collection has a practical use for education and breeding.. Kismis vatkana for breeding new cultivars. KOZMA. Vitis rotundifolia 247 . J. Z. on Grape Genetic and Breeding. R. Vitis labrusca. Novie kompleksno ustoichivie sorta vinograda. PAUQUET. jr. Ergebnisse von Kreuzungen zwischen Vitis amurensis und Vitis vinífera in der Züchtung frostwiedestandfahiger Reben. use and genetically origin. A. KISS E. 2006. Udine.. HOFFMANN S.. In this paper Passport data of collection and accessions are presented. 1975. on Grape Genetic and Breeding. P. Using the powdery mildew resistant Muscadinia rotundifolia and Vitis vinifera cv..-F. Establishement of a lokal map of AFLP markers around the powdery mildew resistance gene Run1 in grapevine and assessment of their usefulness for marker assisted selection. Vitis rupestris. Vitis. on Grape Genetic and Breeding. Except on basic work with genetic resources like: collecting. THIS. COLLECTION OF RESISTANT GRAPE CULTIVARS IN SREMSKI KARLOVCI PETAR CINDRIĆ. PREDRAG BOŽOVIĆ Summary This collection of resistant cultivars is part of Grapevine Gene Banc Collection in Sremski Karlovci. 2006. R. 2001. Kishinjev. Genet..

IVANIŠEVIĆ D. pripravnik. Mali broj njih se i danas gaji u privatnim vinogradima. prof. Definisao je tri grupe sorti: 1. PAPRIĆ Đ. istraž. 248–255. razvoj trgovine.. 6 (2007) STR.. Ključne reči: Vinova loza. Negrulj (1956) je razvio teoriju o ekološko-geografskom poreklu sorti. KULJANČIĆ I. Prve sorte vinove loze čovek je izdvojio iz divljih populacija šumske loze (Vitis silvestris). kvalitet grožđa UVOD Sortiment vinove loze svake geografske oblasti se formirao pod uticajem velikog broja faktora tokom istorijskog razvoja ljudskog društva. ratovi. Pontica (sorte basena Crnog mora) i 3) Orientalis (grupa istočnih sorti). prof. dipl ing. Slobodnom oplodnjom i spontanim mutacijama od njih su nastale nove sorte. dr Đorđe paprić. Iz grupe sorti basena Crnog mora izdvojena je podgrupa Balcanica.. Većina autohtonih sorti je zauvek izgubljena. istraž. CINDRIĆ P. religija.. Occidentalis (Zapadnoevropska grupa). MEDIĆ MIRA. NOVI SAD AUTOHTONE I STARE ODOMAĆENE SORTE VINOVE LOZE U FRUŠKOGORSKOM VINOGORJU KORAĆ NADA.. autohtone. pripr. Novi Sad 248 .. prof. ekonomske krize. tehnološki prosperitet. prof u penziji. Dragoslav Ivanišević. BOŽOVIĆ P. kultura. odomaćene sorte. red. prinos. U ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima čuva se i ispituje izvestani broj autohtonih i starih odomaćenih sorti. red. Rumunije. BugarOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Nada Korać. red. asistent. dipl ing.. Migracije stanovništva. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi proizvodna i biološka vrednost nekih starih domaćih i odomaćenih sorti vinove loze u cilju potvrde mogućnosti njihovog vraćanja u sortiment Fruške Gore i Srbije.1 IZVOD: Autohtone i stare odomaćene sorte vinove loze dominirale su u sortimentu Fruškogorskog vinogorja od predfiloksernog perioda pa sve do obnove vinogradarstva posle Drugog svetskog rata. koja obuhvata stari sortiment Srbije. Poljoprivredni fakultet. mr Mira Medić. red. obnove. 2. tradicija. Predrag Božović. samo su neki od brojnih činilaca koji direktno ili indirektno utiču na formiranje sortimenta svake zemlje.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. On je zapazio da različite sorte koje su poreklom iz jedne geografske oblasti imaju niz sličnih morfoloških i bioloških karakteristika. dr Ivan Kuljančić. One su formirale autohtoni (domaći) sortiment svake zemlje. 56.. dr Petar Cindrić.

mnoge autohtone sorte su potisnute i zaboravljene a neke i trajno izgubljene. Umesto sorti za crna vina prednost dobijaju bele vinske sorte. Beli drenak. Skadarka bela. Zajedničke osobine sorti ove podgrupe su: izražena maljavost listova. Crvena dinka. Sasaroš i drugi. Tamjanika crna. Bela Volujarka. Međutim. sorta Slankamenka crvena je bila zastupljena sa 55% površina. Bela kadarka. koji ne odgovaraju biološkim osobinama autohtonih sorti. Tamjanika. Zbog lošeg kvaliteta vina i narušavanja ugleda vinogradarstva. Danas se u sortimentu fruškogorskog vinogorja nalaze tri kategorije sorti: 1. godine (Lazić 1982). Prokupac. Buvije. Mirisavica. zakonom je zabranjeno njihovo dalje širenje. Šasle (Plemenke) sa 10%. 2) Introdukovane zapadno evropske vinske sorte i 3) Novostvorene domaće vinske i stone sorte. u Fruškogorskom vinogorju se šire direktno-rodni hibridi prve generacije. Frankovka. Portugizer. Pravo ili čisto belo grozđe. Druga Volujarka – Mesan nazvana. u izveštaju za period 1938–1948. Plavetan drenak. To su sorte: Čavčica ili Čavka. Crveni drenak. Crni grašac. Peršun grozđe.ske. Sorte iz podgrupe Balcanica su dugo dominirale u Fruškogorskom vinogorju. Crno grozđe na podobie Volujarke. koji je u svojoj knjizi „Soveršen vinodelac“ sistematizovao i dao detaljan opis 35 sorti koje su se u to vreme gajile u Fruškoj Gori. Mirisavka. Ovčii repak. a postojeći čokoti su oporezovani. Kraljica cinograda. Slankamenka ili Mađaruša. Uvode se špalirski uzgoji sa srednje visokim i visokim stablom. Balenta ili Valenka. introdukovanih i novih sorti vinove loze. Radovinka. u periodu između dva Svetska rata. U ovom periodu sortiment se značajno menja. Othelo. prve informacije o sortimentu vinove loze Fruškogorskog vinogorja u predfiloksernom periodu dobijamo od Prokopija Bolića (1816). Crni drenak. arhimandrita manastira Rakovac. Crveni drenak. 2000). posle Drugog svetskog rata. Delavare. Sortiment Fruškogorskog vinogorja – istorijski razvoj Prema Laziću (1982). Talijanski rizling–4%. kao što su: Žakez (Francuz). srednji ili slabiji kvalitet grožđa i vina i osetljivost na mrazeve (Cindrić i sar. Skadarka ili Kadarka.Stare domaće i odomaćene vinske i stone sorte. Volovsko oko. prelaskom na savremeniji način vinogradarenja i introdukcijom zapadno evropskih sorti. Muskat hamburg. Crvena dinka (ružica) sa 10%. Posle drugog svetskog rata. Mirkovača – 6%. Beli krupni drenak i druge. menja se tehnologija gajenja vinove loze u našoj zemlji. Bela ranka. Prema podacima Pokrajinskog zavoda za vinogradarstvo i voćarstvo iz Sremskih Karlovaca. Bela slankamenka – 5%. U Ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima se preko 20 godina u kontinuitetu ispituju biološke i proizvodne osobine velikog broja domaćih. ili druge struke Mirisavka. Svaka od ovih kategorija je u finkciji potreba i zahteva potrošača i ima svoje značajno mesto u sortimentu. Gajene su u manjoj meri i druge sorte: Smederevka. Posle prevazilaženja filokserne krize. Čabski biser i druge sorte. Crna zelenika (Seduša). Smederevka. Belo krupno grozđe. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi proizvodna i biološka vrednost nekih starih domaćih i odomaćenih sorti vinove loze u cilju potvrde mogućnosti njihovog vraćanja u sortiment Fruške Gore i Srbije. Grčke i Albanije. velika rodnost. Bela dinka. Beli Grašac. Noa. Sa promenom tehnologije gajenja dolazi i do promene 249 . Čađavica. Druge struke bela ranka. Crvenkasto beli drenak. Mirkovača.

Muskat krokan i Portugizac). Šardone i druge. Smederevka. Merlo. Primenjene su standardne metode za ispitivanje proizvodnih karakteristika. Morava. možemo zaključiti da je manji broj ispitivanih sorti srednjeg perioda sazrevanja to jest berba se obavlja nekoliko dana pre Rizlinga Rajnskog (Beli medenac. Svaka sorta je zastupljena sa po 5 do 10 čokota.). Ispitivane sorte su ispoljile velike razlike u rodnosti. Većina sorti je poznog ili vrlo poznog sazrevanja.sortimenta. koje su značajno otpornije na niske zimske temperature nego autohtone sorte. Smederevka i Sremska zelenika.2 m. Beli medenac i Bela breza (ispod 1 kg/ m2). koje su zaražene virusima. U periodu od 1972 do 2003. Kaberne sovinjon. Postoji i tendencija vraćanja nekih autohtonih sorti u Fruškogorske vinograde. Analizom podataka o datumu berbe grožđa. Slaba rodnost ovih sorti je posledica dugotrajnog gajenja i umnožavanja neselekcionisanih populacija. Beli i crni Burgundac. Rastojanje sadnje je 3. u Institutu u Sremskim Karlovcima radi se na stvaranju novih sorti vinove loze. Rezidbom je na čokotu ostavljan jedan luk sa 12 i jedan kondir sa 2 okca. Posle Rizlinga italijanskog sazreva čak 10 ispitivanih sorti. Skadarka. Sva ispitivanja su obavljena na Oglednom dobru Poljoprivrednog fakulteta. u Sremskim Karlovcima u ampelografskoj kolekciji koja je podignuta 1979. Uzgojni oblik je modifikovani jednogubi Guyot. od 1981 do 2005. Cindrić. Babica i Kratošija. Frankovka. godine stvoreno je i priznato 19 vinskih. Sovinjon. 1999). Semijon. veštačkim izmrzavanjem okaca u hladnoj komori tri puta u toku zime. Petra. 250 . (Korać. Sila. Vranac. Rajnski rizling. godine. Portugizac. Vodeće mesto u sortimentu dobija Italijanski rizling. Ostale sorte su ispoljile dobru rodnost. Probus. Sremska zelenika. Uporedo sa introdukcijom stranih sorti.0 x 1. dve stone sorte i tri klona Rizlinga italijanskog (Cindrić i sar. Najpoznije za berbu dospevaju: Ružica. Bakator beli. Ispitivanja su vršena u kontinuitetu. Na osnovu podataka koji su prikupljani 25 godina u kontinuitetu izračunate su prosečne vrednosti za prinos grožđa. a za njim slede sorte: Traminac. REZULTATI I DISKUSIJA Prinos i kvalitet grožđa Prosečne vrednosti ispitivanih proizvodnih karakteristika su date u tabeli 1. Šezdesetih godina masovno se uvode zapadnoevropske sorte. Kao slabo rodne pokazale su se: Furmint. Bela dinka. Poslednjih desetak godina sve više raste inresovanje proizvođača za gajenje crnih vinskih sorti kao što su: Burgundac crni. masu grozda. Bela dinka. Najveće prinose (preko 2 ili oko 2 kg/m2) su dale: Slankamenka crvena. Neke od novih sorti su se značajno proširile u domaćem sortimentu kao: Župljanka. Osetljivost okaca na niske zimske temperature je ispitivana 10 godina u kontinuitetu. Panonija (Korać i sar. MATERIJAL I METOD RADA Od većeg broja autohtonih i starih odomaćenih sorti vinove loze koje se čuvaju u ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima odabrano je 17 belih i 10 crnih vinskih sorti. sadržaj šećera i kiselina u širi i napad botritisa na grožđu. 2003. Sura lisičina. Oplemenjivački ciljevi su se tokom vremena menjali. godine. 2005). Kao standardi su poslužile sorte Rizling italijanski i Rizling rajnski.

93 1.01 – 1.78 1.6 12.4 10. Samo je sorta Izuzetak je sorta Furmint sa vrlo sitnim grozdovima (84 251 .2 8.09.09. 06.9 19. 03. Grape yield and quality (Sremski Karlovci.4 20.10. 06.10.41 1.1 8. 01.36 1.6 8.93 1. 05.05 0.63 0.10.Tabela 1.6 15. 24.5 6.10 04. 28.4 6. Slankamenka bela Bakator beli Bagrina Lipolist Kadarka bela Bela breza Ružica Sremska zelenika Smederevka Bela dinka Portugizac Frankovka Tamjanika crna Seduša Prokupac Sura lisičina Vranac Skadarka Babica Kratošija LSD Većina ispitivanih sorti ima srednje krupne grozdove što je karakteristika sorti iz podgrupe Balcanica.98 1.09.37 1.2 7.5 17. 03.10. 01.76 0.10. 01.45 1.72 2.10.9 20.53 1. 28. Prinos i kvalitet grožđa (Sremski Karlovci.4 8.10.3 9. prosek 1981–2005) Table 1.1 7.1 14.1 17.09 1. 28.10. 06.36 1.4 17.09.10 15 14 5 36 5 12 21 11 7 11 7 3 11 5 10 1 12 12 6 11 2 23 10 6 3 14 5 6 20 – Rizling italijanski Rizling rajnski Beli medenac Muskat krokan Bratislavka Kreaca Budimsko zeleno Furmint Slankamenka crv.09.09.8 16.19 1.0 15.1 19.1 17.10.7 17.3 7.6 9.09.10.99 1. 08. 02.8 9.6 15.9 1.09.5 8.15 1.09 1.3 16.42 202 153 164 167 316 196 205 84 390 309 373 245 266 319 206 198 244 364 300 237 247 217 256 235 210 367 265 269 301 – 18.33 1. 26.75 2.10.0 17.5 7.79 1.10.53 0.09.10.1 18.2 18. 08.23 1.4 21. 07.5 19.10.2 0.72 0. 30.2 13.3 8. 05.37 1.9 11.38 1.8 16. 18. 01.3 21. 0.5 10.10.44 0.41 1.85 8. 26. 20.8 10.09. 25.32 0.1 8.1 9.10. mean 1981–2005) Sorta – Cultivar Botrytis Datum Prinos grožđa Masa grozda Šećer u širi Kiseline berbe Grape yield Bunch Sugar in u širi – Acid (%) weight (g) must (%) in must (g/l) Harwest (kg/m2) 03.6 7.8 9.2 18.71 1.5 15. 06.5 8.10.09.4 13. 29.89 1.6 9.3 10.6 6.0 15.84 1.9 19.

Ostale sorte slabije nakupljaju šećer u širi (manje od 17%). Seduša i Kratošija. Grožđe ovih sorti treba brati još poznije. 1. Ostale sorte su srednje osetljive na botritis. Lipolist. Kao najotpornije (sa 2–6% oštećenih bobica) pokazale su se sorte: Ružica (1 %). Portugizca. 1. 2. Babica i Bela dinka (6%). na nivou Rizlinga italijanskog ili Rizlinga rajnskog. Babica i Frankovka. nakupljaju bele sorte: Budimsko zeleno. Osetljivost na niske temperature Graph. Visok sadršaj šećera u širi. Seduše. Budimsko zeleno i Portugizac (manje od 7 g/l). Najniži sadržaj kiselina u širi izmeren je kod sorti Slankamenka crvena. Beli medenac. Vranca. Osetljivaost na niske temperature Rezultati testiranja osetljivosti zimskih okaca na niske temperature. prikazani su u grafikonima 1. Furmint. Prokupac. Prokupac. Bratislavka. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) 252 . Klonskom selekcijom bi trebalo odabrati čokote sa pravilnim. Bagrina. dok se visokim sadržajem kiselina (oko 10 g/l i više) odlikuju sorte: Sremska zelenika (12. Ružice. Muskat krokan. Budimsko zeleno i Kratošija. Sura lisičina. Bagrina (3%) Bratislavka. Skadarka (5%). Bakator beli. Skadarke i Kratošije. hermafroditnim tipom cveta. veću osetljivost su ispoljile: Muskat krokan. Beli medenac. veštačkim izmrzavanjem u u hladnoj komori. U odnosu na sorte Rajnski i Italijanski rizling koje su srednje osetljive na botritis. i 3. Srednje vrednosti sadržaja šećera (17–18%) su zabeležene kod: Bagrine. zbog velikog broja nepravilnih i defektnih cvetova u cvasti. Tamjanika crna. Sura lisičina.2g/l). Frankovka (2 %). Graf.g). Bele dinke. Kadarka bela. Beli medenac i Lipolist a od crnih to su Tamjanika crna.

253 . Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) Analiza podataka u grafikonima 1. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) Graf. U decembru su najosetljivije. 2. 2. 3. 3. Osetljivost na niske temperature Graph. i 2. Osetljivost na niske temperature Graph. pokazuje da skoro sve ispitivane autohtone i odomaćene bele vinske sorte imaju isti tok otpornosti.Graf. u januaru najotpornije a u februaru im se otpornost u većem ili manjem stepenu smanjuje.

Ss. Manji broj njih sazreva pre Rajnskog rizlinga (Beli medenac. Novi Sad (2000) CINDRIĆ.: Grapevine genetic resources in Serbia and Montenegro. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. Budim (1816) CINDRIĆ. Kreaca. Monografija. U poređenju sa Rizlingom italijanskim. Palić (2003) CINDRIĆ P. PEJOVIĆ. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. Najmanji prinos su dale sorte: Furmint. Najveći stepen osetljivosti su ispoljile Smederevka. Lipolist. Bela dinka. D. Muskat krokan. Osetljivost većine autohtonih sorti na niske temperature je ograničavajući faktor pri izboru terena za podizanje vinograda i načina njihovog gajenja.. Republike Srbije.2005. Tamjanika crvena. LITERATURA BOLIĆ. Bakator beli. KOVAČ V.. KORAĆ NADA. Veliku rodnost (oko 2 i preko 2 kg/m2) su ispoljile Slankamenka crvena. Beli medenac i Bela breza. 1 Jugoslovenske inženjerske Akademije. Budimsako zeleno u Slankamenka bela. Budimsko zeleno i Kratošija.. (2003) CINDRIĆ. Muskat krokan. KORAĆ NADA. MARAŠ VESNA. samo Furmint i Bratislavka su sličnog stepena otpornosti a sve ostale sorte su osetljivije. Bratislavka. KORAĆ NADA. Babica i Frankovka. Cyril and Methodius University.04. I Balkan and III Macedonian Symposium for vine growing and wine making. Skopje. ŽUNIĆ D. P.: Soveršen vinodelec. ŽUNIĆ. projekta evidencionog broja TR-6947B. V. Symposium proceedings. Beli medenac. MATIJAŠEVIĆ S. P. PEJOVIĆ LJ.. Samo su Furmint. KORAĆ NADA..: Genetički resursi vinove loze Srbije i Crne Gore: Bilten br. 12–17 str (2003) 254 . Beograd. Beli medenac. Smederevka i Sremska zelenika. Za nijansu osetljivija od njih je Skadarka a sve ostale sorte su osetljive ili vrlo osetljive.. Dobrim nakupljanjem šećera u širi (19–21%) se odlikuju: Budimsko zeleno.Takođe su sve znatno osetljivije u odnosu na Rajnski rizling u sva tri roka ispitivanja. Sve ispitivane sorte su znatno osetljivije na mraz od Rajnskog rizlinga.: Panonia and Morava new resistant white wine varieties developed at Sremski Karlovci. Portugizac i Frankovka slične po stepenu otpornosti Rizlingu italijanskom dok su sve ostale sorte osetljivije. MARAŠ. Od ispitivanih crnih sorti Portugizac i Frankovka su ispoljile srednji stepen otpornosti. P. MATIJAŠEVIĆ S. KOVAČ V. Portugizac).. LJ. P.. Furmint. First meeting of the ECP/GR working group on Vitis. Na botritis su bile najosetljivije Muskat krokan. 82–88 str.. slično Rizlingu italijanskom. Ostale sorte šećer nakupljaju srednje ili slabo. od 01. Prokupac.: Sorte vinove loze. Tamjanika crna. ZAKLJUČAK Većina ispitivanih autohtonih i odomaćenih vinskih sorti je poznog ili vrlo poznog sazrevanja.

The cultivars like Slankamenka crvena.. domestic cultivars. savetovanja agronoma. MEDIĆ MIRA: Rezultati 50-godišnjeg rada na stvaranju novih sorti i klonova vinove lozeu Sremskim Karlovcima.. Babica and Frankovka had high sugar accumulation in must (19– 21%) but the other cultivars had a medium or less. br.... Monografija. 1. The similar winter frost resistance like Rieling italien had Furmint. Bela dinka..Procedings XX th Conference of Improvement in Fruit and Grape Production. MARAŠ.CINDRIĆ. The most susceptible on Botrytis were Muskat krokan.: Grapevine genetic resources in Serbia and Montenegro. Vol. CINDRIĆ P. Aranđelovac. 5. PAPRIĆ Đ. Portugieser and Frankovka cultivars but the others were more susceptible. IVANIŠEVIĆ D. Lipolist.. First meeting of the ECP/GR working group on Vitis. Tamjanika crvena. there were selected 17 white and 10 red wine cultivars. veterinara i tehnologa. S. Vol. Bakator beli. CINDRIĆ P. P. KULJANČIĆ I. All investigated cultivars were more susceptible on winter frost then Riesling.: Vinogradarstvo i vinarstvo Fruške Gore. CINDRIĆ: Otpornost na niske temperature nekih domaćih novostvorenih vinskih sorti vinove loze. Beli medenac and Bela breza showed the least yield. str.. 5 br. Bratislavka. Prokupac. quality. Procedings of research papers 2005. Muskat krokan. Zbornik naučnih radova 2005. Zbornik naučnih radova sa 13. MATIJAŠEVIĆ S.. Key words: Grapevine. Porugieser). 365–371. Furmint. Summary From great number of domestic and old adopted grapevine cultivars. Radovi sa XX savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa (Grocka 29. Beograd (2005). Novi Sad (1982) DOMESTIC AND OLD ADOPTED GRAPEVINE CULTIVARS IN FRUSKA GORA WINE AREA REGION KORAĆ NADA. Smederevka and Sremska zelenika showed the large grape yield but Furmint. Tamjanika crna. KULJANČIĆ I. KORAĆ NADA. LAZIĆ. PAPRIĆ Đ.. Muskat krokan. Beli medenac. ŽUNIĆ. MEDIĆ MIRA. Based on investigated biological and production features the conclusion maybe that the most of investigated cultivars were late or very late ripening. 11... (1999) KORAĆ NADA. (2003) KORAĆ NADA. 5–23 str. D. LJ. Budimsko zeleno and Kratosija. yield. V. BOŽOVIĆ P. Palić. P. The cultivars Budimsko zeleno. which are growing in amphelografic collection in Sremski Karlovci. frost resistance 255 . PEJOVIĆ. juli). A few of them ripen before Riesling (Beli medenac.

nastala je u poslednjih nekoliko decenija i odlikuje se tolerancijom na jednu ili više gljivičnih bolesti. Najnovija generacija međuvrsnih hibrida – interspecies stone sorte. godine.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. MOŠIĆ IVANA3. a kvalitet je sličan ili prevazilazi pojedine sorte Vitis vinifere (Kocić.1 STANKOVIĆ SNEŽANA2. stona sorta. RANKOVIĆ VESNA4. 256–261. NOVI SAD STONE SORTE TIPA INTERSPECIES HIBRIDA U USLOVIMA NIŠKOG VINOGRADARSKOG PODREJONA RADOJEVIĆ IVANA. 1995. Viša poljoprivredno prehrambena škola. 2002).ing. Sunčani i Černomorski brilijant u periodu 2002–2004. 56. Sorte su deo kolekcionog zasada Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. Ivana Radojević. Prokuplje 3 Dipl.ing. 1998. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 4 Mr Vesna Ranković itraživač saradnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 5 Dipl. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 256 . Miloš Ristić. Sorte tipa interspecies hibrida bude sve vići interes poljoprivrednih proizvođača zbog povećane sigurnosti proizvodnje usled smanjene upotrebe pesticida. Ključne reči: interspecies hibridi. Avramov.ing. Ivana Mošić. Žunić. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 2 Dr Snežana Stanković. 1998. U Srbiji se intenzivno radi na stvaranju novih sorti tipa interspecies hibrida. Korać i sar. i sar. 6 (2007) STR. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dipl. Ekonomski efekat je značajan a dobijeni proizvod teži savremenom svetskom trendu ka proizvodnji zdravstveno bezbedne hrane. RISTIĆ МILOŠ5 IZVOD: U radu su prikazani rezultati ispitivanja rodnosti introdukovanih stonih interspecies hibrida Strašenski. kvalitet UVOD U okviru vrste Vitis vinifera postoji veliki broj stonih sorti vinove loze koje se odlikuju dobrim proizvodnim i organoleptičkim svojstvima grožđa. rodnost. a u ampelografskim kolekcijama ispituje veći broj introdukovanih stonih sorti različitih epoha sazrevanja i različitih proizvodnih karakteristika Cilj ovog rada je ispitivanje rodnosti navedenih sorti i mogućnost gajenja u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona.

pri čemu je u toku rezidbe na svakom čokotu ostavljan po jedan kondir sa tri okca i dva luka od deset okaca što je ukupno 23 okca po čokotu. broj čokota po hektaru je 2777. Grozd ove sorte je srednje krupan i srednje zbijen. Ova sorta ima vrlo krupne. Predmet ovog istraživanja su introdukovane stone sorte tipa interspecies hibrida Strašenski. Otporna je na perenosporu a osetljiva na oidium i sivu plesan (Cindrić. 1994). Grožđe sazreva u I epohi. Sazreva u I epohi. REZULTATI. Visoke je rodnosti. tamnoplave bobice. vrlo krupne. 2003). masa grozda. sočnu pulpu i neutralan ukus. Sorte su kalemljene na podlozi Berlandieri × Riparia Kober 5BB. • Vrema sazrevanja.00 × 1. • Černomorski brilijant je sorta koja ima srednje krupan grozd. • Prinos po čokotu i ha. godine. Vrlo je rodna. Metode rada Ispitivanja su obavljena u kolekcionom zasadu oglednog imanja Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. finog osvežavajućeg ukusa. Visoke je rodnosti. Sunčani i Černomorski brilijant koje imaju visoku tolerantnost na gljivične bolesti. Osetljiva na sivu plesan (Žunić. Ispitivanjima su bila obuhvaćena sledeća obeležja: • Broj grozdova po čokotu. kao i visok kvalitet grožđa. • Sunčani – sorta stvorena u Kišinjevu iz ukrštanja Bikane × Sejanac No 35. Cilj ovog rada je da se ispitaju osnovne privredno tehnološke karakteristike navedenih sorti i mogućnost gajenja u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona. finog osvežavajućeg ukusa. • Kvalitet grožđa (sadržaj šećera i ukupnih kiselina). debelu pokožicu. Ekonomski efekat je evidentan a dobijani proizvod prati savremene svetske trendove proizvodnje zdrave hrane. Prosečna masa grozda predstavlja veoma važan faktor rodnosti. i sar. Odlikuje se smanjenom osetljivošću na peronosporu. a na oidium i niske temperature je osetljiva (Žunić. DISKUSIJA RADA Osnovne karakteristike proučavanih sorti su: • Strašenski – sorta svorena u Moldaviji iz ukrštanja (kata kurgan × dodreljabi) × SV 20–473. Kolekcioni vinograd je zasađen 1995. 2003). Masa grozda je biološko svojstvo svake sorte i zavisi od sorte i ekoloških uslova gajenja. Neposredna ispitivanja su obavljena na uzorku od deset čokota.20 m. od koga u velikoj meri zavisi prinos sorti vinove loze. rastresite grozdove. U ispitivanjima se koriste opšte prihvaćene OlV-metode kao i druge standardne metode za utvrđivanje kvaliteta. Poznavanje prosečne mase grozda uz ostale pokaza257 . • Masa bobica. okrugle.Nove interspecies stone sorte sve više pobuđuju pažnju poljoprivrednih proizvođača posebno zbog povećane sigurnosti proizvodnje i smanjene upotrebe pesticida. bobice su okrugle žuto zelene boje. Bobice su okrugle. Sistem uzgoja je karlovački uzgojni oblik. Rrazmak sadnje je 3.

važno je za pravilno određivanje stepena opterećenja rodnim okcima tj. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečan broj grozdova po čokotu (30. Weigt of cluster and berries in g.85 369.18 6. tako da nije bilo oštećenja okaca usled dejstva zimskih mrazeva kao ni smanjenja prinosa. a najmanju sorta Sunčani (369. za planiranje prinosa grožđa po jedinici površine. 258 . Najveću masu 100 bobica imala je sorta Strašenski 702. godine) i prikazani su u Tabeli 2. number clusters per plant (average 2002–2004) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Masa grozda (g) Weigt of cluster (g) 461. Od ispitivanih sorti. Prosečan prinos grožđa izražen po jednom ha površine vinograda.00 Analiza podataka iznetih u Tabeli 1 pokazuje da je najveću prosečnu masu grozda imala sorta Strašenski (461.85 g).03) ali veću prosečnu masu grozda (461.22 g. varirao je od 14. Dobijene prosečne vrednosti za masu grozda. Masa grozda.00). godine do 2004. masu bobica i broj grozdova po čokotu ispitivanih sorti date su u Tabeli 1. Sorta Sunčani je imala najmanji prosečan broj grozdova po čokotu (14.41 17. Ukupni prinosi evidentirani su tokom tri godine istraživanja (od 2002.41 t/ha do 20.50 624. Analiza podataka pokazuje da je sorta Strašenski imala značajno veći prosečan prinos (20.49 14.49 323.50) i najmanju prosečnu masu grozda (369. što se i moglo očekivato s obzirom na najmanju prosečnu masu grozda i najmanji prosečan broj grozdova po čokotu.71 g).telje rodnosti. Tabela 2. Sorta Strašenski je imala manji prosečan broj grozdova po čokotu (19.85 g).50 g a najmanju sorta Černomorski brilijant 323.71 387.71 g).49 t/ha) u odnosu na sorte Černomorski briljant (17. broj grozdova po čokotu (prosek 2002–2004) Table 1. najveći prosečan prinos grožđa po čokotu imala je sorta Strašenski (7. Prinos grožđa po čokotu (prosek 2002–2004) Table 2.79 Masa 100 bobica (g) Weigt of berries (g) 702. Najmanji prosečan prinos postigla je sorta Sunčani (5.64 t/ha) i Sunčani (14. Tabela 1.38 5. Grape yield per plant (average 2002–2004) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Prinos po čokotu (kg) Yield per plant in kg 7.03 14.64 Tokom ispitivanog perioda nije bilo ekstremno niskih zimskih temperatura.50 30.18 kg).38 kg) čemu je pre svega doprinela visoka vrednost koeficijenta rodnosti kao i krupan grozd. i bobica u g.49 t/ha.35 Prinos (t/ha) Yield in t 20.41 t/ha).22 Broj grozdova po čokotu Number clusters per plant 19. Podaci o postignutim prinosima ispitivanih sorti spadaju u red najvažnijih pokazatelja privrednih vrednosti jedne sorte.

Vizuelni efekat i organoleptičke osobine stonog grožđa imaju veliki uticaj na potrošača. Tabela 3. a sadržaj ukupnih kiselina računato na vinsku kiselinu ne viši od 8 g/l. možemo zaključiti sledeće: 259 .6 7.6 g/l ukupnih kiselina.4 %. Harmoničan odnos šećera i ukupnih kiselina u grožđanom soku uz prisustvo aromatičnih i muskatnih materija posebno je cenjeno kod određivanja kvaliteta stonih sorti (Žunić. Klasifikacija sorti po vremenu sazrevanja grožđa Table 4.09.4 Sadržaj ukupnih iselina (g/l) The content and total acids (g/l) 8. zatim Strašenki (2.). U Tabeli 4 prikazana je klasifikacija sorti po vremenu sazrevanja grožđa.) i najkasnije sazreva grožđe sorte Sunčani (6.0 %. Tabela 4.7 7. Sunčani i Černomorski brilijant.4 19. The content of sugar (%) and total acids in the must (g/l) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Sadržaj šećera (%) The content of sugar (%) 12. Parametri za određivanje kvaliteta grožđa ispitivanih interspecies stonih sorti (sadržaj šećera i ukupnih kiselina) prikazani su u Tabeli 3.09.09. Osnovni parametri čiji sadržaj u grođžu govori i o njegovoj organoleptici su sasržaj šećera i ukupnih kiselina.0 13. 2002).).4 %. 28. ZAKLJUČAK Na osnovu ispitivanja i osmatranja introdukovanih stonih sorti tipa interspecies hibrida Strašenski.8 Analizom dobijenih rezultata ustanovljeno je da najmanji prosečni sadržaj šećera imala sorta Strašenski 12. Epoha sazrevanja Time of ripening I epoha I epoha I epoha Černomorski brilijant prvi sazreva (28.08.08. 6.09. koje se nalaze u kolekcionom zasadu Centra za vinogaradarstvo u Nišu. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečni sadržaj šećera 19. Vreme sazrevanja (berbe) grožđa ispitivanih sorti utvrđeno je kontrolom sadržaja šećera i ukupnih kiselina u širi i organoleptički (izgled grožđa i ukus). Berba je izvođena u momentu optimalnog kvaliteta grožđa. Većina autora navodi da sadržaj šećera u grožđu stonih sorti ne treba da bude niži od 14 %.7 g/l do 8. Classification of grape varietyes by time of ripening Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Datum berbe grožđa Date of harvest 2. Sadržaj šećera (%) i ukupnih kiselina (g/l) (prosek 2002–2004) Table 3. Saržaj ukupnih kiselina kretao se od 7. sorta Sunčani je imala 13.

• Najmanji prosečni sadržaj šećera imala je sorta Strašenski 12.22 g. 375–378.: Ispitivanje tehnoloških osobina nekih introdukovanih sorti u kutinskom vinogorju. • Najveći prosečan prinos grožđa po čokotu imala je sorta Strašenski (7. Beograd. TODIĆ. Zbornik preglednih.) i najkasnije sazreva grožđe sorte Sunčani (6. L.64 t/ha) i Sunčani (14. LITERATURA AVRAMOV. STANKOVIĆ.71 g). Beograd. Novi Sad.4 %.08. KORAĆ. S. Zbornik radova. (1998) TARAILO.). Arhiv za poljoprivredne nauke. Poljoprivreda.. P. sorta Sunčani 13.49 t/ha) u odnosu na sorte Černomorski briljant (17.: Stone sorte.18 kg). što se i moglo očekivato s obzirom na najmanju prosečnu masu grozda i najmanji prosečan broj grozdova po čokotu. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečni sadržaj šećera 19. 61. zatim sledi Strašenski (2. 87–94. S.7 g/l do 8. 35–41. N. P. D.: Introdukovane stone sorte vinove loze u uslovima fruškogorskog vinogorja. Najveću masu 100 bobica imala je sorta Strašenski 702. šansa za proizvodnju biološki bezbednih grožđa i proizvoda od grožđa.. 48–55.) Ispitivane sorte uspešno se mugu gajiti u uslovima niškog vinogradarskog podrejona. N. (2002) ŽUNIĆ. IP Neven.50) i najmanju prosečnu masu grozda (369. R. Niška banja. V.85 g). (1998) CINDRIĆ. Sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečan broj grozdova po čokotu (30. br.• Najveću prosečnu masu grozda imala je sorta Strašenski (461. vol. br. (1995) KORAĆ. Najmanji prosečan prinos postigla je sorta Sunčani (5. V. br. 127–137.. Sorta Strašenski imala značajno veći prosečan prinos (20. Saržaj ukupnih kiselina kretao se od 7. IP Neven. Prometej. (2003) 260 ..4 %.38 kg) čemu je pre svega doprinela visoka vrednost koeficijenta rodnosti kao i krupan grozd. ZIMA. (1994) KOCIĆ.: Gajenje interspecijes sorti vinove loze. PETROVIĆ. D.6 g/l ukupnih kiselina.4.: Vinogradarstvo. S.41 t/ha).50 g a najmanju sorta Černomorski brilijant 323. Beograd.00) dok je sorta Sunčani imala najmanji prosečan broj grozdova po čokotu (14. TARAILO. G. KOVAČ.: Sorte vinove loze.: Moldavske stone sorte vinove loze tipa međuvrsnih hibrida. 2.0 %. naučnih i stručnih radova.09.09. CINDRIĆ. (2000) ŽUNIĆ. R. • Černomorski brilijant prvi sazreva (28.

while in amphelographic collections. RISTIĆ МILOŠ Summary Results obtained in the examination of fruitfulness of introduced interspecies hybrids Strašenski. table variety. STANKOVIĆ SNEŽANA. The economic effect is significant and the product that is acquired follows upto-date world trends in food safety. grape. The aim of this work is the examination of the basic elements of fruitfulness in the above mentioned varieties and the possibility of their growing in agro-ecological conditions of Nish vineyard area. a number of introduced varieties of different mature state and various production capacities are being examined. Much work is presently being done in Serbia on creation of new varieties of interspecies hybrids. MOŠIĆ IVANA. It is well-known that the interspecies table-wine hybrids are more and more popular among farmers. These table varieties are part of the collective plantation of the Centre for viticulture and winegrowing. Soljnječnij and Chernomorskij brilijant during the period from 2002–2004 were shown in this study. 261 . for the reason of the increased production safety due to reduced usage of pesticides.TABLE CULTIVARS OF INTERSPECIES ORIGIN IN THE CONDITIONS OF NISH VINEYARD AREA RADOJEVIĆ IVANA. Key words: interspecies hybrids. RANKOVIĆ VESNA.

de/idb/vitis/vitis. Proizvodnja grožđa gajenjem ovakvih sorti bila bi sigurnija i jeftinija. a ekonomičnost iz smanjenja izdataka za zaštitu i primene jednostavnijih tehnoloških rešenja u podizanju vinograda i gajenju vinove loze. vanr. Cilj rada je da prikaže karakteristike ovih hibrida praćenjem osnovnih pokazatelja rodnosti: broj rodnih lastara. 6 (2007) STR.. a stvaraoci novih sorti se ne zadovoljavaju dobijanjem dobrih hibrida otpornih na korenovu filokseru. NOVI SAD KARAKTERISTIKE RODNOSTI NOVOSADSKIH INTERSPECIES HIBRIDA VINOVE LOZE U AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA NIŠA TATJANA JOVANOVIĆ CVETKOVIĆ. 262–267. Ključne reči: sorta. 2002). pre svega budu što otpornija na bolesti. prof. DRAGUTIN MIJATOVIĆ1 Izvod:U radu su prikazani rezultati ispitivanja novosadskih interspecies hibrida vinove loze u agroekološkim uslovima Niša. Cindrić i sar. dr Dragutin Mijatović. Cindrić i sar. 262 . Danas se međuvrsni hibridi svrstavaju u posebnu kategoriju kultivisane loze. rodnost UVOD Prema međunarodnom katalogu sorti. koje su otporne ili tolerantne na pojedine ili skupinu nepovoljnih činilaca sredine. 2000. Međuvrsnom hibridizacijom su do sada ostvareni značajni rezultati u domenu stvaranja novih sorti i podloga. Nove kvalitetne i otporne sorte vinove loze i podloge imaju izuzetan značaj sa ekonomskog aspekta. Sigurnost proizilazi iz njihove otpornosti prema nepovoljnim činiocima sredine. Cindrić i Kovač 1988. Dobijeni rezultati pokazuju da ispitivani hibridi zaslužuju posebnu pažnju u njihovom daljem širenju u proizvodnji na području ispitivanja. oko 5.800 vodi poreklo od interspecies ukrštanja. interspecies hibridi. Značajna dostignuća na ovom polju ostvarena su na poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu (Cindrić 1981.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.genres. masa grozda i prinos po čokotu. 56.htm). Poljoprivredni fakultet. što čini 30% svih sorti na spisku u bazi podataka (http://www. već da novostvorena sorta – hibrid. Banjaluka. stvaranjem većeg broja interspecies hibrida. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Tatjana Jovanović Cvetković. sušu i mrazeve uz visok kvalitet grožđa i vina kao finalnog proizvoda. broj grozdova.

Sorta Lela pokazuje tendenciju formiranja manjeg broja lastara u odnosu na sorte Petra i Mila. II.90 ± 0.810nz 0. 263 . Prosečan broj rodnih lastara po čokotu. a u 2005.485* 2. Sorta Petra Mila Liza Lela Rani rizling Zlata 2004 x ± Sx 19. 1). Petra.20 13.69 14.50 ± 1. Zasad je podignut 1997. Uzgojni oblik je „karlovački”.30 ± 0.70 ± 1.52 17.607 nz 2.70 ± 0. Rani rizling. Tab.MATERIJAL I METOD RADA Eksperimentalni deo ogleda sa šest sorti obavljen je u kolekcionom zasadu Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. Tako je. posmatrane sorte se mogu podeliti u dve grupe: I.60). god. REZULTATI ISPITIVANJA Najmanji broj rodnih lastara po čokotu u 2004.092* 2.95 19.50 17.13 ± 0.989** Analiza varijanse prosečnog broja lastara po čokotu kod ispitivanih sorti. Mila i Liza.38 ± 0. Zlata i Lela. sorta Zlata (10. a najveći prosečni broj rodnih lastara sorta Petra (18. ali može ostati u ovoj grupi.76 t (’04–’05) 1. grupa – sorte sa tendencijom formiranja manjeg broja rodnih lastara po čokotu: Rani rizling i Zlata. grupa – sorte sa tendencijom formiranja većeg broja rodnih lastara po čokotu: Petra.22 9.92 29. 1. bez obzira na god. (tab. Na osnovu izvršene analize prosečnog broja rodnih lastara kod ispitivanih sorti bez obzira na god. pokazuje da je variranje prosečnog broja rodnih lastara po čokotu bilo manje u 2004.45 18.. iskazan koeficijentom varijacije. u odnosu na 2005.76).40 ± 0. prosečna masa grozda i prinos grožđa.34 14.10 ± 0.55 12.16 10.13).034* 3.14 31. god.35 12.20 12.70).01 2004/2005 x 18.81 11. god.90 Vk 10.12 18.55 16.96 Vk 8.71 2005 x ± Sx 17. pokazuje statističko visoko značajnu razliku. Broj rodnih lastara po čokotu Table 1. Statistička obrada podataka obavljena je primenom standardnih statističkih metoda. broj grozdova po čokotu.67 14. Kod svake sorte praćeni su elementi rodnosti sorte: broj rodnih lastara.91 15. to su: Liza. Number of productivity shoots per plant God. Ukupno opterećenje bilo je 23 okca po čokotu.30 15.. Rastojanje sadnje je 3. god.2 m. U ogled su bile uključene sledeće sorte odnosno interspecies hibridi – četvrte generacije stvorenih u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Sremskim Karlovcima.30 ± 0. posmatranja.12 8. najmanji prosečni broj rodnih lastara po čokotu imala sorta Zlata (12. Mila. a rezidba mešovita.60 17. Ogled je postavljen tako da je za svaku sortu odabrano po 10 čokota – svaki čokot jedno ponavljanje.22 25. imajući u vidu ispoljene razlike u odnosu na ostale posmatarane sorte. ima sorta Rani rizling (14. na kojima je izvršena kombinovana rezidba po principu ostavljena dva luka od po 10 okaca i jedan kratki kondir sa 3 okca.59 16.0 × 1. god.90 ± 0.15 16.10 ± 0.

14 20.58 ± 7.76 88.684 nz 1. 3 pokazuju da sorta Zlata ima u proseku najveći masu grozda (199.227** 0. Podaci u tab.10 ± 1.ma posmatranja. Wight of bunch (in gramms) – average number God.30 ± 2. posmatranja ima manju prosečnu masu grozda.74 15.13 178.01 28.. ona statistički visoko značajna.50 38.02 ± 8.879* 3. pokazuje da je kod sorti Lela i Petra. posmatranja ima veću prosečnu masu grozda. dok je kod ostalih posmatranih sorti ova razlika bila statistički slučajna.17 ± 9.83 24.74 2005 x ± Sx 186.57 ± 4.62 g).74 ± 3.31 116. ne pokazuje statističku značajnost.60 ± 2.20 ± 1.. između ispitivanih god.97 26.10 33.25 113.10 2004/2005 x 38.46 178. bez obzira na sortu.16 16. u odnosu na 2005.225** 4.80 2005 x ± Sx 34.94 g).627 nz Analiza značajnosti razlika prosečne mase grozda sorte.75 13. dok sorta Petra u drugoj god.80 15.53 16.45 12.70 ± 3. god.459** Kod svih posmatranih sorti broj grozdova po čokotu bio je veći u prvoj god. Tab. Naime. kod sorti Lela i Rani rizling statistički značajna. Sorta Petra Lela Liza Mila Rani rizling Zlata 2004 x ± Sx 42.80 ± 2.05 42.33 29. Dvogodišnji prosek (tab.48 173.40 28.03 ± 7.40 ± 2.63 2004/2005 x 199.36 20.. posmatranja.32).42 16.03 130. relativno niske temperature na početku vegetacije.15 25. Tab.48 ± 8.476 nz 0. je kod sorte Zlata bila statistčki visoko značajna.10 21.21 21.10 Vk 22. Analiza varijanse prosečne mase grozda za ispitivane god.427 nz 5.20 ± 3.62 175.89 34. Number of bunch of grapes per plant – average number God. kao i obilne padavine tokom zametanja bobica uticali su na pojavu manjeg broja rodnih lastara. god.32 t (’04–’05) 1. god.23 31. dok je sorta Zlata sa najmanjim broj grozdova (21.94 t (’04–’05) 0. Naime.81 32.309* 1.00 ± 2.Ispoljena razlika u prosečno većem broju rodnih lastara u 2004.22 16. Sorta Zlata Rani rizling Lela Petra Liza Mila 2004 x ± Sx 212. 2. sorta Lela u drugoj god. 2) pokazuje da sorta Petra ima u proseku najveći broj grozdova po čokotu (38.58 110.56 22.53 170.91 Vk 29. ali se njen veliki uticaj manifestuje kroz statističku značajnost interakcije varijanse sorta/god.954 nz 1.80 ± 3.52 13.53 20.71 ± 8.95 139. Ova razlika u broju grozdova po čokotu po god.863 nz 0. mogu se objasniti relativno nepovoljnim vremenskim uslovima za razvoj u 2005.46 ± 19.46 10.26 36.80 33.70 21.71 Vk 28.94 154. dok je sorta Mila sa najmanjom masom grozda (93. Broj grozdova po čokotu– prosečne vrednosti Table 2.30 ± 1.31 ± 4.67 99.15 33.41 Vk 31.43 12. 264 .702 nz 2. 3.78 ± 23.63 ± 1.57 202.66 93.50).02 ± 7. Masa grozda (g) – prosečne vrednosti Table 3.92 32.77 37.

97 39. ali je zadržala i dosta visoku krupnoću grozda. Sorta Lela Zlata Petra Rani rizling Liza Mila 2004 x ± Sx 5.43 4.21 ± 0.59 5. u odnosu na 2004.45 3. Tab.68 29.54 26. Liza i Rani rizling.51 16.11 t (’04–’05) 1.23 2004/2005 x 6. dok je sorta Mila imala najniži prinos samo 3. god.26 3. ali može ostati u ovoj grupi.43 37. grupa.247 nz 1. Mila.555* 0. Yield per plant – average number God.654 nz 0.952 nz 0.33 3.19 ± 0.92 ± 0. Na osnovu izvršene analize prosečne mase grozda kod ispitivanih sorti bez obzira na godinu.. slede Zlata. Rani rizling i Lela.05 ± 0. sorte sa tendencijom formiranja grozdova sa manjom prosečnom masom grozda: Liza i Mila.69 39. Rani rizling.19 x ± Sx 6. pokazuju opadanje prosečne mase grozda u istim uslovima gajenja.15 Vk 31.27 2005 Vk 20.60 3.23 3. Analiza varijanse pokazuje međutim.49 21.79 ± 0.86 4.10 16. 4) za obe godine ispitivanja pokazuju da je sorta Lela najrodnija (6.79 ± 0.97 ± 0. dok je kod svih ostalih ispitivanih sorata ona statistički slučajna.27 42. Prinos grožđa po čokotu – prosečne vrednosti Table 4.172 nz 2.36 ± 0. Petra. B.01 ± 0. potrebno je posvetiti više pažnje u daljim istraživanjima. • značajnost ovih tendencija statistički je opravdana kod sorata Lela i Petra. Liza. Što je više grozdova po čokotu to je i masa grozda manja što potvrđuju i podaci za sortu Rani rizling.36 4.57 ± 0. Sorta Lela je imala u proseku veliki broj grozdova po čokotu.647 nz Analiza značajnosti razlika prosečnog prinosa po čokotu između godina za ispitivane sorte pokazuje da je ta razlika u prinosu statistički značajna jedino kod sorte Zlata.67 ± 0. pokazuju tendenciju povećanja prosečne mase grozda u 2005.26 5. znači godina nije imala uticaja na ostvareni prinos grožđa po čokotu. Na osnovu analize ovog efekta može se reći sledeće: • sorte Lela.42 3.45 4. sorte sa tendencijom formiranja grozdova sa većom prosečnom masom: Zlata. posmatrani kroz prosečnu masu grozda po čokotu traže posebnu pažnju i analizu ovog pokazatelja.77 3.49 ± 0. Na osnovu podataka o broju grozdova po čokotu i prosečnoj masi grozda može se izneti da sorta sa najmanjim brojem grozdova po čokotu (Zlata) ima najveću masu grozda. Interakcijski efekti sorta/god.72 18. 4. pokazuje tendenciju formiranja grozdova sa manjom prosečnom masom u odnosu na ove sorte. imajući u vidu ispoljene razlike u odnosu na ostale posmtarane sorte.Uticaj godine na masu grozda kod ispitivanih sorti analiziran je interakcijskim efektom sorta/god. god. posmatrane sorte mogu se podeliti u dve grupe: A.11 kg/čokot kod istog opterećenja čokota okcima (23 okca). statistički vi265 .36 kg/čokot).47 3. grupa. Sorta Petra. dok sorte Zlata i Petra pokazuju obrnutu tendenciju odnosno.43 4. Prosečni prinosi grožđa po čokotu (tab.

dok će se uticaj god. Liza. posmatranja. grupa – sorte sa tendencijom ostvarivanja vrlo visokih prinosa po čokotu: od svih posmatranih sorata u ovom istraživanju sorta Lela. posmatrane sorte mogu se podeliti u tri grupe: I. • značajnost ovih tendencija statistički je opravdana samo kod sorte Zlata. što ukazuje na njenu visoku realizaciju rodnog potencijala. II. Na osnovu izvršene analize prosečnog prinosa po čokotu. od prosečno 0. takođe u proizvodnom smislu ne može se zanemariti.15 kg/čokotu kod sorte Rani rizling. u odnosu na 2004. i III. tendencija povećanja prinosa. Interakcijski efekti sorta/god. Ipak. ispoljena tendencija veoma je indikativna i kod sorata Lela i Rani rizling. • Broj grozdova po čokotu bio je najveći kod sorte Petra (38.62 g). Rani rizling i Petra. ne može uzeti kao statistički reprezentativan.. god. god. god. ZAKLJUČAK Na osnovu dvogodišnjih rezultata praćenja elemenata rodnosti došlo se do sledećih zaključaka o ponašanju sorti: • Od ukupnog broja razvijenih lastara najveći procenat rodnih lastara imala je sorta Petra 90. 266 . posmatrani kroz prosečni prinos po čokotu traže posebnu pažnju i bez obzira što se mogu objasniti ispoljavanjem određenih genotipskih specifičnosti sorti u zavisnosti od uslova uzgoja. Na osnovu analize ovog efekta može se zaključiti sledeće: • sorte Zlata.50). grupa – sorte sa tendencijom realizacije niskih prinosa po čokotu: Mila i Liza. grupa – sorte sa tendencijom realizacije visokih prinosa po čokotu i dobrom realizacijom rodnog potencijala Zlata. Rani rizling i Petra. a najmanji sorta Rani rizling 77. • Kao posledica malog broja grozdova po čokotu sorta Zlata imala je najkrupniji grozd (masa 199.32). jer se između pojedinih sorti u posmatranim godinama javljaju različite tendencije. kao i pad prinosa u istoj god. kod ispitivanih sorti bez obzira na godine. iako bi se sorta Liza. relevantnim se mogu smatrati prosečni prinosi sorte bez obzira na god. dok sorte Lela i Mila pokazuju obrnutu tendenciju odnosno. na prosečne prinose analizirati kroz interakcijski efekat sorta/god.52%. mogla svrstati i u predhodnu grupu. Statistička značajnost interakcije pokazuje da se uticaj godine bez obzira na sortu. pokazuju tendenciju opadanja prinosa u 2005. pokazuju povećanje prinosa u istim uslovima gajenja. analizi ovog pokazatelja potrebno je posvetiti više pažnje u daljim istraživanjima. Naime. za proizvodni bilans svakako je značajna. Uticaj godine na prosečne prinose po čokotu kod ispitivanih sorti analiziran je interakcijskim efektom sorta/god. kod sorte Lela u 2005. od 1. s tim da je i interakcija osnovnih faktora statistički visoko značajna. Sa stanovišta analize statističkih pokazatelja u ovom posmatranju.89%. a najmanji kod sorte Zlata (21.83 kg/čokotu.soko značajan uticaj sorte i godine na prosečnu visinu prinosa po čokotu..

PRODUCTIVITY TRAITS OF INTERSPECIES GRAPE VINE HYBRIDS FROM NOVI SAD IN AGROECOLOGICAL CONDITIONS OF NIŠ TATJANA JOVANOVIĆ CVETKOVIĆ. The aim was to show caracteristics of these hibrids throughout following basic indexies of productivity: number of productivity shoots.• Po visokom prinosu posebno se izdvojila sorta Lela (6. odnosno 17 433. Zbornik matice srpske za prirodne nauke. LITERATURA CINDRIĆ P. wight of bunch and yield per plant. productivity. V. Novi Sad. MEDIĆ MIRA. MEDIĆ MIRA: Liza i Petra novi kultivari vinove loze. Zbornik radova sa XIV Savetovanja vinogradara i vinara Srbije (Vršac) Časopis Poljoprivreda br. str. Novi Sad. str. Savremena poljoprivreda.. number of bunch of grapes. Vinogradarstvo i vinarstvo. 87–102.vanredni broj XLII. 1988. Klimatski i zemljišni uslovi niškog vinogorja nisu bili ograničavajući faktor u realizaciji ogleda sa interspecies hibridima u cilju ispitivanja njihovih privredno-tehnoloških karakteristika.11 kg grožđa po čokotu. Germany. KOVAČ V. P. br.36 kg grožđa po čokotu. These results show that tested hibrids deserve special attention and give recommendation for growing in this area. CINDRIĆ. CINDRIĆ P. KORAĆ NADA. 53–63. 2002. KOVAČ. br. 70–74.: Prilog razradi metode skraćivanja procesa selekcije pri stvaranju novih sorata vinove loze. str.. odnosno 8 635. KORAĆ NADA. 2000. Prometej.28 kg/ha). interspecies hibrid. Keywords: variety. 2003.. CINDRIĆ P. Novi Sad. Novi Sad.: Sorte vinove loze (monografija).: Nove otporne sorte vinove loze stvorene u Sremskim Karlovcima. KOVAČ V. 23–32 str. PHYTOWELT GmbH: STUDY ON THE USE OF THE VARIETIES OF INTERSPECIFIC VINES. 35–36. 267 . KORAĆ NADA. 2000. 1981.. CINDRIĆ P. Novi Sad. Daleko najniži prinos ostvaren je kod sorte Mila (3.: Interspecies hibridizacija kao metod stvaranja sorti vinove loze otpornih na niske temperature. 75.84 kg/ha).. 390–393. DRAGUTIN MIJATOVIĆ Summary In this paper are presented results of testing grapevine interspecies hibrids breeded in Novi Sad in area of Niš.

-u. Ukupne kiseline u širi kod klonova imale su približne vrednosti populacije i kretale su se od 7. B-10. SNEŽANA STANKOVIĆ2. do 2001. U okviru odabranog vinskog sortimenta svoje mesto našla je sorta Pinot gris i neki njeni klonovi.08 kg/m2. Szürkebarat kl. rodnost. 268–273. IVANA MOŠIĆ3 IZVOD: Klonovi sorte Pinot gris. selekcionisan u Mađarskoj. 1. godine. 2-54 GM.9 g/l. Centar za vinogradarstvo i vinarstvo DOO. otpornost. do kojih se tada moglo doći. Niš 268 . 2-54 GM. 6 (2007) STR. u periodu od 1998. Tada je introdukovano i zasađeno 250 vinskih i stonih sorti vinove loze i jedan veći broj klonova važnijih belih i crnih vinskih sorti.3%) nešto je veći nego kod populacije (20. Osetljivost prema važnijim bolestima vinove loze i otpornost prema niskim zimskim temperaturama ispitivanih klonova je na istom nivou kao i kod populacije. selekcionisan u Nemačkoj i Szürkebarat kl. 56. klon. dr Radoslav Tarailo. Lešak 2 3 Dr Snežana Stanković. Prokuplje Ivana Mošić. Novi klonovi prosečno su imali veći prinos grožđa po m2 (Ruländer kl.I. Sadržaj šećera u širi kod klonova (prosečno 21.1 do 7. Ruländer kl.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 119 g. B-10. Ključne reči: vinova loza. 112 g) u odnosu sa populacijom (Pinot gris. dipl. ispitivani su u niškom vinogradarskom podrejonu.V. Poljoprivredni fakultet Priština. hem. Viša poljoprivredno-prehrambena škola.. UVOD Početkom poslednje decenije prošlog veka pokrenuta je akcija stvaranja novog savremenog kolekcionog vinograda u okviru niškog vinogradarskog podrejona. Ispitivani klonovi sorte Pinot gris mogu se uspešno gajiti u ispitivanom području. 94 gr). Masa grozda prosečno je kod klonova bila veća (Ruländer kl. Szürkebarat kl. dobijenim u istim uslovima i u istom vremenskom periodu. NOVI SAD BIOLOŠKE I PROIZVODNE KARAKTERISTIKE NEKIH KLONOVA SORTE PINOT GRIS U NIŠKOM VINOGRADARSKOM PODREJONU RADOSLAV TARAILO1. 1. To je sorta koja se sreće pod Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof.07 kg/m2) u poređenju sa populacijom (Pinot gris. 2-54 GM. B-10. kvaliteta i otpornosti na bolesti i mraz upoređivani su sa rezultatima populacije sorte Pinot gris.94 kg/m2).6 g).6% i 21. Sorta Pinot gris do tada nije bila zastupljena u ovom vinogradarskom području. Dobijeni rezultati ispitivanja rodnosti. kvalitet. Ispitivanja su obavljena primenom metoda po O. 0.

koji su međusobno upoređivani. kvaliteta grožđa i otpornosti prema važnijim bolestima i niskim zimskim temperaturama klonova Ruländer 2-54 GM i Szürkebarat B-10 i sorte Pinot gris i pogodnosti za gajenje u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona.5 okaca/m2. u okviru eksperimentalnog imanja Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu.V. kao jedna od najvažnijih karakteristika. Cilj ovih ispitivanja je utvrđivanje karakteristika.I. 1996. Malo rađa.5 7 7. rodnosti.4 7. U velikoj meri ovi pokazatelji su obeležja genotipa. Dobijeni rezultati o ovim pokazateljima kod klonova i standardne sorte Pinot gris. 2-54 GM 1998 1999 2000 2001 Prosek min. kvaliteta grožđa i otpornosti prema važnijim bolestima i niskim zimskim temperaturama.94 0. Ispitivani klonovi su rezultat klonske selekcije u okviru sorte Pinot gris.različitim sinonimima i dosta je raširena u uslovima kontinentalne klime.8 Prinos Yield (kg/m2) Masa grozda Cluster Weight (g) Šećer Sugar (%) Ukupne kiseline Total acids (g/l) 269 . Ispitivanja su izvedena uz primenu uobičajenih metoda po O. REZULTATI ISPITIVANJA Rodnost klonova i standardne sorte Pinot gris.5 23 22 21. godine). jedan noviji oblik gajenja tipa špalira. rezultat su ispitivanja u istim uslovima i u istom vremenskom periodu (tabela 1). Tabela 1. 0.1 6. proučavani su u razdoblju od 1998. Rezidbom je na čokotima ostavljan jedan kratki kondir od 3 okca i 2 luka od po 12 okaca. ali ima veoma dobar kvalitet grožđa i vina (Avramov. odnosno 7. 1991. 2000).98 1. utvrđivana je pokazateljima prinosa grožđa (kg) po jedinici površine (m2) i masom jednog grozda (g). Rezultati su prikazani kao prosečne vrednosti perioda ispitivanja (1998–2001. Galet. do 2001.. Broj rezidbom ostavljenih okaca po čokotu bio je 27. Grapes Yield and quality (1998–2001) Sorta Cultivar Ruländer kl. MATERIJAL I METODE RADA Novi klonovi i standardna sorta Pinot gris. Uzgojni oblik čokota bio je „Karlovački”.1 6.25 1.8 7.15 1.20 m. Cindrić. 1985.6 20. kojima je trebalo povećati njenu rodnost u Nemačkoj i Mađarskoj (Cindrić i sar. Prinos i kvalitet grožđa (1998–2001) Table 1.). Čokoti su gajeni na razmacima 3. U uslovima istih mera agrotehnike i fitotehnike ispitivani su važniji pokazatelji rodnosti.94 105 115 120 135 119 105 21 20.00 × 1. ali zavise i od niza drugih činilaca. 2000. godine. Avramov.08 0.

a pre svega prema sivoj plesni.7 8 7.Siva plesan Izmrzav.8 21.Pepelnica (%) Un.8 21.4 7 7.3 21.94 0.35 19.60% 20.85 0.6 19.3 7.80% Ukupne kiseline Total acids (g/l) 7. CV Pinot gris 1998 1999 2000 2001 Prosek min.2 2.7 19. max.9 7.5 20.92 1. (%) zen buds (%) 270 .07 0. Tabela 2.63% 0. max.90 0.4 22.00% Šećer Sugar (%) 23 5.25 13.1 7.5 7.50% Osetljivost standardne sorte Pinot gris prema važnijim bolestima.2 7 7.5 20.4 3. B-10 1998 1999 2000 2001 Prosek min.12 14.4 21. Resistance (1998–2001) Sorta Cultivar Ruländer kl. okasmopara viticola (%) cinula nec.98 1. (%) (%) Botrytis ca (%) Frociner.50% 7.10% 95 90 105 85 94 85 105 9.60% 7.12 0. Otpornost na niske zimske temperature je relativno visoka.9 22.4 2.12 1.5 8. dosta je izražena.90 1.35 1.3 20.Sorta Cultivar max. CV Prinos Yield (kg/m2) 1.5 8. Otpornost (1998–2001) Table 2. U periodu ispitivanja utvrđena je prosečna osetljivost novih klonova prema bolestima i otpornost prema niskim zimskim temperaturama i upoređivanje podataka sa podacima dobijenim ispitivanjem standardne sorte Pinot gris u istim uslovima i istom vremenskom periodu (tabela 2).2 20. 2-54 GM 1998 1999 2000 0 15 0 0 20 0 5 21 10 0 0 20 Plamenjača (%) Pla.8 1.10% 110 105 115 118 112 105 118 5. CV Szürkebarat kl.8 0.89% Masa grozda Cluster Weight (g) 135 10.3 4.10% 20.43% 0.5 5.

U poređenju sa standardnom sortom Pinot gris (94 gr) u oba slučaja je bila veća.08 kg/m2. Oba ispitivana klona imala su veći prosečan prinos od standardne sorte Pinot gris (0. 271 . (%) zen buds (%) 0 3.25 5 21 – 0 15 5 0 5 0 15 – 5 15 0 0 5 0 15 – 0 5 0 20 – 0 0 20 0 5 0 20 – 0 0 15 0 3. CV % Szürkebarat kl.43%) bilo je manje. koja pored ostalog određuje rodnost genotipa. odakle su oni introdukovani u niški vinogradarski podrejon. a kod klona Szürkebarat B-10 1. Variranje prinosa grožđa kod prvog klona (13.63) veće u poređenju sa standardom Pinot gris (14. okasmopara viticola (%) cinula nec.94 kg/ m2). Ispitivanjem istih klonova u području Sremskih Karlovaca. max.Sorta Cultivar 2001 Prosek min.75 0 15 – 0 5 0 20 – 0 20 0 0 5 0 20 – 0 20 0 0 5 0 20 – 5 10. CV % Plamenjača (%) Pla. max.Pepelnica (%) Un.0%). Masa grozda. B-10 1998 1999 2000 2001 Prosek min. tako i za masu grozda. a kod drugog klona (19. Variranje mase grozda kod prvog klona (10.75 0 15 – DISKUSIJA Prinos grožđa po jedinici površine (tabela 1) kod klona Ruländer 2-54 GM prosečno je za period ispitivanja iznosio 1. CV % Pinot gris 1998 1999 2000 2001 Prosek min.Siva plesan Izmrzav. a kod klona Szürkebarat B-10 112 g. max. (%) (%) Botrytis ca (%) Frociner. prosečno je za period ispitivanja kod klona Rulánder 2-54 GM 119 g.1%) bilo je veće.1%) manje u poređenju sa standardom (9. ali slični odnosi između klonova i klonova i standardne sorte Pinot gris (Cindrić i sar.07 kg/m2. kako za pokazatelj prinosa.89%).75 0 15 – 0 20 0 0 5 0 20 – 0 15 0 0 3. 2000). dobijene su niže vrednosti. a kod drugog klona (5.

prosečno su kod klona Ruländer 2-54 GM (7. Sadržaj šećera u širi kod klona Ruländer 2-54 GM. Rezultati ispitivanja osetljivosti prema važnijim bolestima vinove loze i otpornosti prema niskim zimskim temperaturama (tabela 2). 21. 2000). u istim uslovima. godine registrovano je izmrzavanje okaca koje je bilo slično i kod klonova i standarda. 90–92. L. slabijeg sazrevanja lastara i niskih zimskih temperatura početkom 2000. odnosno 4. LITERATURA Avramov. Slični podaci o sadržaju šećera i ukupnih kiselina u širi dobijeni su na osnovu višegodišnjih ispitivanja ovih klonova i standarda u Sremskim Karlovcima (Cindrić i sar. Klon Ruländer 2-54 GM. na osnovu podataka po godinama i prosečno. kao i standardna sorta Pinot gris. Beograd. Beograd.: Vinogradarstvo. koji pokazuju da oba ispitivana klona pored većih prinosa imaju i veći kvalitet grožđa u poređenju sa standardom.1%.1g/l) bile na nivou standarda (7. U proleće 2000. ispoljio je nešto veću osetljivost prema sivoj plesni u odnosu na standard. odnosno širi.Najznačajniji organski sastojci koji neposredno određuju kvalitet grožđa genotipa su pored ostalog i sadržaj šećera i kiselina u grožđu. godine. 1996. a koji su bili veći ili na nivou standarda. L.6 g). istom vremenskom razdoblju i uz primenu iste ampelotehnike. Standardna sorta Pinot gris je imala prosečno manje šećera od ispitivanih klonova (20.9%. pokazali su da klonovi imaju slične karakteristike sa standardnom sortom Pinot gris. – Ispitivani klonovi. Variranje sadržaja šećera u širi je kod oba klona (5. a kod klona Szürkebarat B-10 (7. Avramov. – Veći prinos grožđa kod klonova u odnosu na standard nije negativno uticao na kvalitet. a kod klona Szürkebarat B-10. godine. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata ispitivanja klonova Ruländer 2-54 GM. koji je utvrđivan na osnovu sadržaja šećera i ukupnih kiselina u širi. 1991.2%).8%). Ispitivanjem ovih osobina kod klonova i standardne sorte Pinot gris u istim uslovima i u istom vremenskom periodu dobijeni su podaci (tabela 1). Nešto veći napad ispitivanih bolesti i kod klonova i standarda registrovan je 1999.3%.6%) bilo veće u poređenju sa standardom (2. kada i uz redovne mere zaštite nije bilo moguće uspešno zaštititi vinovu lozu. To je godina sa izuzetno velikom količinom padavina u vegetaciji.2 g/l). dok je kod drugog klona variranje iznosilo 7. prosečno je za period ispitivanja iznosio 21.9 g/l) nešto veće nego u standardne sorte Pinot gris. 465–466. ispitivani klonovi su nadmašili standard. Szürkebarat B-10 i standardne sorte Pinot gris može se zaključiti: – U pogledu visine prinosa.1% odnosno 7. a nastalo je kao rezultat pojave bolesti u prethodnoj godini. 272 . sa uspehom se mogu gajiti u agroekološkim uslovima područja ispitivanja.: Vinske i stone sorte. Ukupne kiseline u širi. Variranje sadržaja ukupnih kiselina u širi bilo je slično kod prvog klona i standarda (7.6%. – U pogledu osetljivosti prema važnijim bolestim i otpornosti prema niskim zimskim temperaturama ispitivani klonovi su na nivou standardne sorte Pinot gris.

higher yield of grapes per square meter (Rulànder kl. clones of the Pinot gris cultivar. 1.1 to 7. The new clones showed. Resistance to the major vine diseases and to low winter temperatures of the clones investigated was at the same level as with the population. on the average. Szürkebarat B-10.6 g). 94 gr). BIOLOGICAL AND PRODUCTIVITY TRAITS OF SOME CLONES OF THE PINOT GRIS CULTIVAR IN THE NIŠ VINEYARD AREA SUBREGION RADOSLAV TARAILO. 112 gr) compared with the population (Pinot gris. 1. fertility.08 kg/m2. clone. 2-54 GM.: Sorte vinove loze.9 g/l. The content of sugar in the clones must (21.: Precis d`Ampelographie pratique.6% and 21. 1985. 2-54 GM and Szürkebarat B-10. Novi Sad. P. SNEZANA STANKOVIC.07 kg/ m2) compared with the population (Pinot gris 0. 2000. The fertility. 119 gr. III izdanje. on the average. Kovač V. The total must acids with the clones showed the values approximate to those of the population and ranged from 7. IVANA MOSIC Summary Ruländer kl. quality. Szürkebarat B-10. P. Montpellier. resistance. Korać Nada. selected in Germany and in Hungary were investigated in the Niš vineyard area subregion over the 1998-2001 period. 144–147.94 kg/m2). The bunch weight was. 2-54 GM. higher with the clones (Ruländer kl. Galet..Cindrić.3% on average) was somewhat higher then with the population (20. 273 . quality and resistance results obtained were compared with those of the Pinot gris cultivar population obtained under the same conditions and over the same period of time. Key words: grapevine.

koja se nekoliko vekova gaji u Francuskoj i drugim zemljama zapadne Evrope. O tome nalazimo podatke u radovima Avramova i sar. uzgojnih oblika. kako bi se proizvodnoj praksi mogle dati što konkretnije preopruke u pogledu većeg širenja i gajenja ispitivane sorte. 6 (2007) STR. Cilj ispitivanja je bio da se prouče važnija agrobiološka svojstva sorte burgundac crni. NOVI SAD AGROBIOLOŠKA SVOJSTVA SORTE BURGUNDAC CRNI U ALEKSINAČKOM PODREJONU MLAĐAN GARIĆ1. kvalitet grožđa. U Srbiji se počela gajiti tek pred drugi svetski rat. 56. Nakalamića (1981. Uzgojni oblik čokota je dvokraka kordunica na kojoj se primenjuje mešovita rezidba. 274–279. loznih podloga. Ključne reči: Sorta. Vremenski uslovi u periodu istraživanja bili su povoljni za rastenje i razviće sorte burgundac crni. godine.Ispitivanja su obavljena u PIK „Aleksinac“ u lokalitetu Gornje Suhotno. primenjene ampelotehnike. Prinos i kvalitet grožđa ove sorte u velikoj meri variraju pod uticajem agroekoloških uslova. 1992). 1988). prinos. MILOŠ RISTIĆ3. Razmak sadnje iznosi 3 × 1m.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. godine ispitivana su agrobiološka svojstva sorte burgundac crni u aleksinačkom podrejonu. IVANOVIĆ RADOMIR4 IZVOD: U periodu 2000–2002. Stoeva (1973). ekološki uslovi. (1984.Vinograd je podignut 1984. načina rezidbe. Garića (1998) i dr. Na osnovu rezultata ispitivanja može se konstatovati da sorta burgundac crni ispoljava pozitivna agrobiološka i tehnološka svojstva i može se sa uspehom gajiti u aleksinačkom podrejonu. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dr Mladjan Garić redovni profesor Poljoprivredni fakultet Priština 2 Mr Branislav Ćirković asistent Poljpprivredni fakultet Priština 3 Dipl. Gaji se i posle drugog svetskog rata u Srbiji i to u svim vinogorjima. UVOD Burgundac crni je veoma stara francuska sorta vinove loze. ing Miloš Ristić istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 4 Dr Ivanović Radomir docent Prirodno matematički fakultet Niš 274 . BRATISLAV ĆIRKOVIĆ2.

– sadržaj šećera i ukupnih kiselina u širi.0 mg/100 g vazdušno suvog zemljišta. Za ispitivanja je odabrano 20 čokota približno jednakog vegetativnog potencijala. Godišnja suma padavina iznosi oko 603 mm. – broj grozdova po čokotu i masa grozda.84%. godine. Razmak sadnje iznosi 3x1m. Srednja godišnja temperatura vazduha iznosila je 11. Vinograd je podignut 1984. – prinos grožđa po čokotu i hektaru.U ovom radu će biti prikazani podaci o važnijim agrobiološkim i tehnološkim svojstvima sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona. pri čemu je svaki čokot služio kao posebna eksperimentalna jedinica.0 mg/100 g vazdušno suvog zemljišta. – broj ostavljenih okaca pri rezidbi. može se sagledati iz podataka prikazanih u tabeli 1. tako da broj čokota po hektaru iznosi 3. Klimatski uslovi aleksinačkog podrejona su veoma povoljni za gajenje vinove loze. P2O5 ima 5.Sadržaj humusa iznosi 2. a srednja vegetaciona 17. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena u periodu 2000–2002.333. Uzgojni oblik čokota je dvokraka horizontalna kordunica na kojoj se primenjuje mešovita rezidba. Kao nepovoljne vrednosti javljaju se jaki zimski mrazevi koji u pojedinim godinama dostižu do–23°C. 275 .57°C. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Fenološka osmatranja Vreme odvijanja pojedinih faza u godišnjem ciklusa razvića sorte burgundac crni u aleksinačkom podrejonu. Međutim. u godinama ispitivanja niske zimske temperature su se spuštale do–15°C i nisu izazvale oštećenja okaca i lastara ispitivane sorte.9°C. – broj i procenat rodnih lastara. što ukupno iznosi 38 okaca po čokotu. Dužina vegetacionog perioda iznosi 213 dana. godine u proizvodnom zasadu PIK „Aleksinac“ u lokalitetu Gornje suhotno. a K2O 7. Može se konstatovati da je zemljište osrednje obezbeđeno osnovnim hranljivim elementima. – broj i procenat razvijenih lastara.Praćeni su sledeći pokazatelji: – fenološka osmatranja. Na čokotu je pri rezidbi ostavljano po 4 luka od 8 okaca i 3–4 kondira sa po 2 okca. – rodnost okaca i lastara. Vinograd je podignut na zemljištu tipa plitke do srednje duboke smonice sa razvijenim humusnoakumulativnim horizontom. dok u periodu vegetacije padne oko 370 mm. – masa orezane loze.

I. 2001 09. maja). Rastenje lastara se u početku odvijalo dosta usporeno.05.V. Tabela 1a. i drugi istraživači. 20. 12.05. Deskriptori O. 13. za pojedine fenofaze Table 1a.07. 12. može se izvršiti sledeća analiza oglednih rezultata. 276 .08. 06. (1992). Kasnije sa povećanjem temperature vazduha rastenje lastara je bilo intenzivnije.03.09.05.05. (1998). avgusta) u proseku dostizale veličinu zrna graška (6–7 mm) Grožđe sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona dostizalo je punu zrelost između 21 i 27.). 20. 25. što je nešto ranije od datuma koji navode Avramov i sar.05. maja).03. 10. 2002 07.05. za uslove gročanskog vinogorja.09.03. 22. marta. (Description O. 22. 10. Garić i sar. Cindrić i sar. (1992). 08. (1992). 17. 05.Tabela 1.09. 301 302 303 304 Elementi opisa Otvaranje okaca-bubrenje Cvetanje Početak zrelosti-šarak Puna zrelost grožđa Ocena 1 3 7 5 Suzenje se odvijalo u prvoj dekadi marta.05. Najranije otvaranje okaca je bilo 2000.03. 15. Rodnost okaca i lastara Na osnovu podataka prikazanih u tabeli 2. 07.05. 1.08.05.05. a kraj cvetanja (17. za uslove orahovačkog vinogorja. Fenofaze razvoja sorte burgundac crni Table 1. 04.08. 25.03.I. godine (20. 27.08. što znači da je cvetanje i razičito trajalo. 24. 17.08. 24.09. Prosečno 07. Okca ove sorte rano bubre i otvaraju se. Garić i sar.05. 08. 19.. septembra.Prosečno početak cvetanja je bio (04. for each phenophases) Code O. kada se obavlja berba i prerada grožđa.I. Bobice su (25.07.05. (Phenological stages of vine cultivar Pinot Noir) Faza razvoja Suzenje Bubrenje okaca Početak cvetanja Puno cvetanje Kraj cvetanja Rastenje bobica (6–7mm) Šarak Puna zrelost Godina 2000 05. nešto ranije u odnosu na datum koji navodi Avramov i sar.V. 24.07. 21. (1998). Do cvetanja lastari su dostigli dužinu blizu 120 cm.03. Pojava prvih zelenih vrhova lastara odvija se krajem aprila.V.03. 01.03. U pojedinim godinama početak i kraj cvetanja nastupilo je u različito vreme.

10.66 109. lastara Broj rod.8 34. 9. 2.10 3. Prinos i kvalitet grožđa Prinos i kvalitet grožđa sorte burgundac crni može se oceniti na osnovu podataka prikazanih u tabeli 3. (1998) za uslove orahovačkog vinogorja.10 120.32 90.80 1.09 0.30 Prosek 38.83 80.99 1.0 33. dok je 10% okaca ostajalo neaktivirano. po čokotu Masa grozda Godina 2000 38.48 88. Fazinić. 4. 277 . last.po okcu Broj grozd. Broj rodnih lastara zavisio je od vremenskih uslova u pojedinim godinama.70 2002 38.20 110. Broj grozd. Avramov i Žunić (2001).66).77 81. a nešto niže vrednosti navodi Avramov i sar.0 35. po rod.54 80.01 Pri rezidbi na čokotu je ostavljano po 38 okaca. 5.26 34.16 1.00 1. Masa grozda je bila u granicama vrednosti koje za ovu sortu navode Avramov i sar.0 34.05 0.14 1. Broj grozdova po ostavljenom okcu.42 38.7 92.80%.07 0.16 0. Osnovni pokazatelji rodnosti sorte burgundac crni Table 2.63 0.70 96. po raz.76 0.7 Lsd 0. a nešto manja od vrednosti koje navodi Garić i sar. 7. što je blisko podacima koje navodi Garić i sar.33 27.55 28. Pokazatelj Broj okaca po čokotu Broj razvijenih lastara Procenat raz. razvijenom i rodnom lastaru bio je u granicama vrednosti koje za ovu sortu navode Avramov i sar. lastara Br. 2. (1998) i drugi istraživači.08 1.41 40. lastara Procenat rod. (1992). 3.99 1. 8.6 0.33 90.67 0.70 0.21 0.10 26.09 1. Broj grozd.07 2.90 0.62 0.02 78. Nakalamić (1981) Garić i sar. 6. što po m2 površine iznosi 12. (1992).6 okaca.Tabela. što je dovoljno za postizanje normalnog prinosa grožđa. Broj grozdova po čokotu u proseku je iznosio (37.13 1. (1992). (1998) ) za uslove orahovačkog vinogorja.36 37.50 2001 38. Udeo rodnih u ukupnom broju razvijenih lastara je bio visok i kretao se od 78.34 27. Kretanje okaca i prorastanje novih zelenih lastara iznosilo je u proseku 90%. grozd. last. M (1989).za uslove gročanskog vinogorja.08 0. Razlike u broju grozdova između pojedinih godina su dokazane kao statistički značajne i veoma značajne.11 0. (Basic production parameters of vine cultivar Pinot Noir) Rb 1.70% do 81.

43 Ostvareni prinos grožđa po ostavljenom okcu i razvijenom lastaru ukazuje na njihovu veliku produktivnost.Tabela 3.90 g/l.01 10.0 7.73 134. Jugoslovensko vinogradarstvo i vinarstvo br. Osnovni elementi prinosa i kvaliteta grožđa sorte burgundac crni Table 3.: Agrobiloške i tehnološke karakteristike kultivara burgundac crni u negotinskom vinogorju. – Ostvareni prinos grožđa po okcu. ZAKLJUČAK Na osnovu izloženih rezultata o agrobiološkim i tehnološkim svojstvima sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona. U proseku za ispitivani period prinos grožđa po čokoti iznosio je (3.270 10. Poljoprivreda 375–378.998 kg).4%.20 Prosek 94. 4. L. Ona je rezultat broja grozdova i njihove mase.58–64 Beograd. str.33 14.320 20. AVRAMOV.90 2001 5. Beograd.48 Lsd 0.33 0. 3. U proseku za ispitivani period sadržaj šećera je iznosio 22.48 145. broj 1.20 do7. (1992).998 1.898 1. 278 .34 3. Beograd. L: Burgundac crni–agrobiloške i tehnološke karakteristike.998 kg..173 22.05 0.098 1.06 131..10 0. mogu se izvesti sledeći zaključci: – Sorta burgundac crni ispoljava pozitivna svojstva u agroekolškim uslovima aleksinačkog podrejona.4 7.52 105. (Basic elements of grape yield and quality of vine cultivar Pinot Noir) Red. i sar.48 g/l. 2.97 113.998 1. a po hektaru (11. LITERATURA AVRAMOV.600 11. u g Prinos grožđa po čokotu u kg Prinos grožđa po ha u kg Masa orezane loze u g Sadržaj šećera (%) Sadržaj ukupnih kiselina (g/l) Godina 2000 86. a sdržaj ukupnih kiselina u proseku je iznosio 7. 7–8. Razlike u prinosu grožđa između pojedinih godina su potvrđene kao statistički značajne i vrlo značajne. 366–367. 7.39 12. razvijenom i rodnom lastaru ukazuje na solidnu i stabilnu rodnost sorte burgundac crni. 6.600 kg). U trogodišnjem periodu ispitivanja ostvaren je dobar prinos grožđa.100 24.4%.66 3.05 11. i sar. AVRAMOV. Poljoprivreda.: Neke ampelografske karakteristike sorte burgundac crni pri kraju perioda eksploatacije vinograda. koji u proseku po hektaru iznosio 11. a u proseku je iznosio 22.35 2002 102. – Sadržaj šećera je varirao od 20.27 11. 5. L.88 15. 8. Pokazatelj Prinos grožđa po okcu u g Prinos grožđa po lastaru u g Prinos grožđa po rod.35 3. – Procenat razvijenih i rodnih lastara bio je visok u svim ispitivanim godinama. (1998).0 do 24%.05 92.7 7.63 116.197 22. (1984). br.73 105. Sadržaj šećera u širi je varirao u zavisnosti od vremenskih uslova i visine prinosa grožđa.630 12.900 12. a sadržaj ukupnih kiselina je varirao od 7.5 7. last.11 3.

Beograd. (1985): Precis D” Ampelographie de France. Montpellier. 279 . P. Summary During the period from 2000 to 2002. (1989). with respect to greater expansion and growing of the examined variety. 5. The examinations were carried out in PIK “Aleksinac” in the locality of Gornje Suhotno.P..22–30. IVANOVIĆ. AGRO-BIOLOGICAL PROPERTIES OF THE PINOT NOIR VARIETY IN ALEKSINAC VINEYARD SUB-AREA MLAĐAN GARIĆ. Beograd. R. 1956. Скопје. The objective of this study was to examine significant agro-biological properties of this variety.: Burgundac crni-elitna sorta među visokokvalitetnim vinskim sortama. M. Key words: variety. yield. ecological conditions. BRATISLAV ĆIRKOVIĆ. 87–92.Зборник на научни трудови. I македонски симпозијум по лозарство и винарство со мегународно учество. grape quality. The vine spacing was 3 × 1 m. A. for the reason of achieving more concrete suggestions for the production practice. the agro-biological properties of the “Pinot Noir” variety in the conditions of Aleksinac vineyard sub-area were examined. Jugoslovensko vinogradarstvo i vinarstvo br.: Vitis vinifera iz conculta pinot. MILOŠ RISTIĆ. The growing form of vine was the two-folded horizontal cordon. On the basis of the results obtained. М и сар.. 366–367. i sar. (1985).. Weather conditions during the examination period were agreeable for the growth and development of the “Pinot Noir” variety. on which the mixed pruning method was applied.стр. CINDRIĆ.M: Vinogradarstvo sa osnovami ampelografii i selekcii. (1998). str. Moskva. NEGRULJ.FAZINIĆ. it can be concluded that the “Pinot Noir” variety shows positive agro-biological and technical properties and this variety can be successfully grown in the Aleksinac vineyard sub-area. GALET. The vineyard was raised in 1986. i sar.: Агробиолошки и технолошки својства на сортата црн бургундец во Метохија. (1992): ГАРИЋ. Poljoprivreda.

NOVI SAD NEDESTRUKTIVNA METODA IZRAČUNAVANJA LISNE POVRŠINE LASTARA VINOVE LOZE ZORAN BEŠLIĆ. površinu najvećeg i najmanjeg lista. NEBOJŠA MARKOVIĆ1 IZVOD: U radu je prikazano ispitivanje validnosti primene statističkog modela kojim bi se izračunavala površina jednog lista vinove loze i površina listova lastara uključujući osnovne listove i listove sa zaperaka. Najjednostavnije nedestruktivne metode zasnivaju se na merenjima određenih elemenata liske i lastara i njihovim poređenjem sa lisnom površinom. proučavanjima svetlosnih uslova u špaliru. statistički model. indirektno preko snimanja asimilacione površine i prodiranja sunčeve svetlosti ili boje listova dolazi do površine listova. Zbog toga je veoma važno pronaći načine kojima bi se relativno brzo i tačno u poljskim uslovima izračunali potrebni parametri za izračunavanje lisne površine. Neke druge metode podrazumevaju primenu skupe sofisticirane opreme kojima se u polju. a takođe i u procenama uspešnosti primene određenih ampelotehničkih mera. U cilju izračunavanja površine jednog lista može se koristiti zbir dužina doPrethodno saopštenje / Previous announcement 1 Zoran Bešlić. Visoke vrednosti koeficijenta determinacije (R2) i zadovoljavajuća vrednost srednje apsolutne greške (sag) su potvrdile validnost primene primenjenih modela i dobro poklapanje izmerenih i izračunatih vrednosti površina lastara i zaperaka. dr Slavica Todić. 280–285. dr Nebojša Marković. od kojih neke podrazumevaju uzorkovanje listova i čitavih lastara i merenje njihove površine specifičnim instrumentima u laboratorijskim uslovima. Izračunavanje površine jednog lista se zasniva na obrascu dobijenom linearnom regresionom analizom koja koristi zbir donja dva bočna nerva kao nezavisno promenljivu. UVOD Poznavanje asimilacione površine je važan element u fiziološkim istraživanjima.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. površna lista. u ispitivanju fotosintetske aktivnosti biljke. 6 (2007) STR. ispitivanju vodnog statusa. validnost. Danas se primenjuje više različitih metoda. 56. Poljoprivredni fakultet Zemun 280 . Ključne reči: vinova loza. Za izračunavanje lisne površine osnovnog lastara i površine listova sa zaperaka primenjen je identičan model do kojeg se dolazi multiplom regresionom analizom koja koristi tri nezavisno promenljive: broj listova. SLAVICA TODIĆ.

2006. Cilj našeg rada je bio da se dođe do regresione formule za izračunavanje lisne površine kod sorte Frankovka na osnovu modela koji su predložili Lopes i Pinto (2000). Korelacijom zbira dužina dva donja bočna nerva jednog lista i njegove površine dobijen je obrazac kojim će se izračunavati površina lista na osnovu dužine izmerenih nerava. Lopes i Pinto (2000) predlažu model za izračunavanje površine listova osnovnog lastara koji jr prvobitno uključivao četiri promenljive: dužinu lastara. Zatim je svaki list skeniran (HP scanjet 3670) i primenom programa PhotoShop 7 izračunata je njegova površina. Vinograd je podignut 2002. godine u delu vinograda sa sortom Frankovka (Vitis vinifera L. dužina i/ili maksimalna širina liske (Smith i Kliewer. Prosečna godišnja količina padavina je oko 660 mm. da bi kasnije dužinu lastara isključili iz proračuna jer nema značajniji uticaj na lisnu površinu. forma sinusa itd. 1983). Zemljište na kojem je podignut vinograd je u tipu lesivirane gajnjače veoma povoljnih fizičkih i mehaničkih svojstava. Za primenu obrasca kojim će se izračunavati površine listova lastara. broj listova. Izračunavanjem površine svakog primarnog lista na jednom lastaru preko dužine njegovih nerava dobijena je površina primarnog lastara (izmerena površina) koja predstavlja zavisno promenljivu. Lorenzo i sar.) koji je u sastavu Oglednog dobra „Radmilovac” Poljoprivrednog fakulteta u Zemunu. Kao uzgojni oblik formiran je Gijov dvogubi oblik sa visinom stabla od 90cm i mešovitom rezidbom. navode visoku zavisnos između površine lastara i njegove dužine dok Lopes i Pinto (2005) navode da dužina lastara nije uvek u visokoj korelaciji sa lisnom površinom. zatim površina osnovnog lastara i površina zaperaka određena je primenom statističkog modela predloženog od strane Lopes i Pinto. od čega u periodu vegetacije padne 410 mm. izdeljenost.6°C. a u nešto pojednostavljenom samo dve promenljive: broj listova na zapercima i površinu najrazvijenijeg zaperka. Po svojioj lokaciji. dužina donja dva bočna nerva svih listova osim listova kraćih od 3cm.8°C i srednjom vegetacionom od 16. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena tokom 2004–2006. 1976a. u periodu od šarka do sazrevanja grožđa uzeto je 30 prosečnih lastara na kojima su izvršena sledeća merenja: broj listova na glavnom lastaru i zapercima.nja dva bočna nerva (Carbonneau. površinu najvećeg i najmanjeg lista. U cilju dobijanja jedinstvene jednačine za određivanje površine jednog lista. Površina jednog lista. 2000). Za površinu listova zaperaka na jednom lastaru predložili su sličan model koji u prvom slučaju uključuje šest promenljivih. i u svakom slučaju podrazumeva uzorkovanje što većeg broja listova kako bi se došlo do što tačnijeg obrasca. Primenom multiple regresione analize kojom se vrši korelacija površine listova kao zavisno promenljive i tri nezavisno promenlji281 . 2000. Upotreba nekog od nabrojanih načina zavisi od svojstava lista sorte koja se prati kao što su oblik. Williams i Martinson. 2003) i masa lista (Sepulveda i Kliewer. godine sa razmakom sadnje 3 × 1 m. Pri izračunavanju površine listova osnovnog lastara i zaperaka takođe se mogu primeniti različita merenja. 1984. Lopes i Pinto. prikupljeno je nasumice 100 listova različitih veličina na kojima je merena dužina donja dva bočna nerva. zasad pripada šumadijsko-velikomoravskom reonu u kojem je zastupljena umereno-kontinentalna klima sa prosečnom godišnjom temperaturom vazduha za period od 10.

Graf. Proračunom je dobijena sledeća jednačina: Pl = –2504.7687 + 17.1. Linearna zavisnost između ove dve promenljive prikazana je grafikonom 1.5 cm2. Pri merenju površine listova na zapercima osnovnog lastara.0. Određivanje najvećeg i najmanjeg lista na zapercima jednog lastara bi moglo biti otežano kod sorti sa velikim brojem bujnih zaperaka. zatim Plmax – površina najvećeg lista (kk=0.684*bl + 9. što kod sorte Frankovka nije slučaj.6594·L gde je zavisno promenljiva P – površina lista i nezavisno promenljiva L – zbir dužina donja dva bočna nerva. površine najvećeg lista i površine najmanjeg lista dobijena je obrazac kojim se izračunava površina lastara (izračunata površina). Frakovka. Prva se unosi u obračun promenljiva bl– broj listova (kk=0. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0.25). Primenjen je identičan model kao kod izračunavanja površine osnovnog lastara.10372*Plmax + 5.21 + 172. površina najvećeg i najmanjeg lista posmatrjući sve listove zaperaka.1. u našem radu se delimično odstupilo od originalnog modela koji su dali Lopes i Pinto (2000) u cilju što jednostavnijeg merenja u poljskim uslovima. Do lisne površine jednog lastara došlo se primenom multiple regresione analize gde je izmerena površina lastara (Pl) zavisno promenljiva i tri nezavisno promenljive koje su uvođene određenim redom na osnovu značajnosti uticaja na površinu lastara što je određeno na osnovu vrednosti koeficijenta korelacije (kk). Relationship between leaf area (P) and sum of the two lateral leaf vein length (L) for cv. Za statističku obradu podataka korišćen je program Statgraph 5. Graph. tj.78) i kao posledmnja Plmin – površina najmanjeg lista (kk=0. REZULTATI Linearnom regresionom analizom na osnovu dužine donjih bočnih nerava i lisne površine dobijena je korelaciona jednačina: P = –74. U tom slučaju bi se mogao primeniti gore naveden originalan metod.93 a standardna greška je 21.79).ve: broja primarnih listova.20723*Plmin 282 . prate se promenljive: ukupan broj listova sa zaperaka. Veza između lisne površine (P) i zbira dužina donja dva bočna nerva (L) kod sorte Frankovka.

2 (a) Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti površine listova osnovnog lastara i (b) lisne površine zaperaka sorte Frankovka.93) što ukazuje na podesnost ovog modela za izračunavanje površine lista sorte Frankovka. Kada je reč o izračunavanju lisne površine osnovnog lastara.Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti lisne površine osnovnog lastara prikazan je grafikonom 2a.7 + 73.83 do 0. Visoke vrednosti koeficijenta determinacije (R2) koji se kretao od 0. Sag – srednja apsolutna greška Graph. Graf. Pronalaženje najpodesnije regresione formule za izračunavanje površine lista koja će uključiti jednu ili dve promenljive kao što su dužina i/ili širina lista. Dobijeni koeficijent determinacije (R2=0.5 cm2. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0.3 cm2. Stavljanje u korelaciju površine lista sa zbirom donja dva bočna nerva kao nezavisno promenljive u našem radu je dalo veoma visok koeficijent determinacije (R2=0. Lopes i Pinto (2000) su kod četiri sorte vinove loze ustanovili veće vredosti R2 pri regresionoj analizi između površine lista i zbira donjih bočnih nerava u odnosu na primenu dužine liske kao nezavisno promenljive.87 a standardna greška je 151.2. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0. blz – broj listova na zapercinma. a Pl – površina najmanjeg lista na zapercima.94 a standardna greška je 247.87) ukazuje da se kod sorte Frankovka broj listova kao 283 . (a) Relationship between actual and estimated main shoot leaf area. (b) lateral leaf area for cv. zbir dužina bočnih nerava zavisiće od oblika i izdeljenosti lista posmatrane sorte.98 pri korišćenju širine i dužine lista su ustanovili Williams i Martinson (2003).7142*Plmin gde je Pz – površina zaperka. Plmax – površina najvećeg lista na zapercima.228*blz + 8. Pri izračunavanju površine listova zaperaka. slično kao kod primarnog lastara. Frankovka. primenjeni model koji su predložili Lopes i Pinto (2000) dao je u ovom slučaju zadovoljavajuće rezultate. nakon primenjene multiple regresione analize dobijena je jednačina: Pz = –1630. Sag – mean absolute eror DISKUSIJA Rezultati primenjene linearne regresione analize za izračunavanje površine jednog lista su saglasni drugim studijama u kojima se do površine lista dolazi preko merenja dimenzija liske. Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti lisne površine zaperaka prikazan je grafikonom 2b.27569*Plmax + 22.

Enol. M. T.: Estimation of Thompson Seedless grapevine leaf area. 160–166 (2000). G. PINTO. COSTANCA. PINTO.najznačajnija promenljiva. Principes et methodes de mesure de la surface foliare. Essai de caracterisation des types de feuilles dans le genre vitis.: Estimation of main and secondary leaf area of grapevine shoot. KLIEWER. G. PISCIOTTA. Amelior..94) što ukazuje na podesnost korišćenja ove tri nezavisno promenljive. VESCO.G. LOPES.: Nondestructive leaf area estimation of Niagara and DeChaunac grapevines.. MARTINSON. DI LORENCO. (2) 55–61 (2005)..P. SMITH. dok je za određivanje najvećeg i najmanjeg lista potrebno nešto više pažnje. W. M.. Za izračunavanje površine listova osnovnog lastara i listova zaperaka potrebno je utvrditi broj listova na lastaru. LOPES. 34 221–226 (1983). R. 35 16–22 (1984) WILLIAMS. Vitic. BARBAGALLO. 26 327–343 (1976a). Ann. Vrednost srednje apsolutne greške – sag koja iznosi 110.A. L. a da se lastari pri tom ne skidaju sa čokota. Enol. KLIEWER.8 cm2 ukazuje na dobro poklapanje izmerenih i izračunatih vrednosti površine lastara.. Scientia Horticulturae 98 493–498 (2003).. n°7.: Estimation of leaf area of two grapevine cultivars (vitis vinifera L.J.. J.J. 284 . 117.A. pa zatim površina najvećeg lista i na kraju površina najmanjeg lista mogu uspešno koristiti za izračunavanje površine lastara. ZAKLJUČAK Rezultati ovih istraživanja ukazuju da se izračunavanja površine listova lastara mogu izvesti relativno brzo i uz visoku preciznost u poljskim uslovima.: Estimation of leaf area by means of linear regression equation in Vitis vinifera L.M. Am... LITERATURA CARBONNEAU.Vitic. odnosno zapercima i izmeriti dužinu donjih bočnih nerava na najvećem i najmanjem listu osnovnog lastara i na zapercima. R. SEPULVEDA. P. A.P. Pri merenju površine listova zaperaka na osnovnom lastaru primenom identičnog modela kao kod osnovnog lastara dobijena je visoka vrednost koeficijenta determinacije (R2= 0.: Easy and accurate estimation of grapevine leaf area with simple mathematical models. Am. Plantes.: Limits and advantages. W. Progres Agricole et Viticole. A. Ova tri elementa se mogu relativno brzo izmeriti u poljskim uslovima što posebno važi za broj listova na posmatranom lastaru.) using laminae lenear measurmens and fresh weight. Jedino je potrebno uzorkovati veći broj listova za određivanje korelacione jednačine preko koje će se izračunavati površina jednog lista. Vitis. M.M.

A very high values of coefficient of determination (R2) and satisfactory values of main absolute error (MAE) was confirmed validity of using of proposed model and good agreement between observed and estimated values of shoot leaf area. leaf area. validation.NONDESTRUCTIVE METHOD FOR ESTIMATION OF SHOOT LEAF AREA OF GRAPEVINE ZORAN BEŠLIĆ. Estimation of single leaf area is based on equation gained with linear regression analyses which used sum of two lateral leaf vein lengths as independent variable. SLAVICA TODIĆ. a tree variable model is propsed: main leaf number and area of the major and minor leaves on base multiple regression analysis. 285 . Key wards: grapevine. statistcal model. NEBOJŠA MARKOVIĆ Summary In this paper has been shoowed an investigation of validity for using statistical model for estimations of single leaf area. primary and lateral leaf area. For estimation of primary and lateral shoot leaf area.

redovni profesor. su još uvek u toku. U godinama kada su toplotni uslovi i količina padavina u maju i junu bili povoljni. asistent. Da bi se sprečio negativan uticaj lošeg vremena u pojedinim godinama. rizl.) klon 13. nova dinka. U pojedinim slučajevima ona je bila 50% i više posto niža nego prosečna. sorta. saradnik. ili uslovljenost.. grašac beli (ital. Utvrđivanjem rodnosti na po 15 čokota po varijanti. 286–297. u Sremskim Karlovcima. Ključne reči: rodnost. vinogradarstvo. Ispitivane su novostvorene sorte sila. P1. dipl. 6 (2007) STR. dr Nada Korać. Istraživanja koja su počela 1997. vanredni profesor. U godinama kada je u maju i junu bilo dosta kiše. saradnik. SLAVICA TODIĆ2.1 PAPRIĆ. Analiziranjem i meteoroloških činilaca i koeficijenata rodnosti u ispitivanom periodu. Kuljančić. MIRA MEDIĆ1. odvija od sredine maja pa do početka jula. potencijana rodnost je bila veoma niska.. D. vinova loza Izvorni naučni rad (Original scientific paper) 1 Dr Ivan D. dr Đorđe Paprić. 56. redovni profesor. redovni profesor. koja se u okcima potrebnim za rezidbu. koeficijenti rodnosti su bili visoki. Predrag Božović. utvrđena je izuzetna povezanost. Đ1. NOVI SAD UTICAJ VREMENSKIH PRILIKA NA RODNOST ZIMSKIH OKACA KOD VINOVE LOZE KULJANČIĆ. koeficijent. na Oglednom Polju Departmana za voćarstvo. Dragoslav Ivanišević. i potom je urađeno njihovo upoređivanje po godinama. NADA KORAĆ1. Poljoprivredni fakultet Zemun 286 .inž. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. I. izračunati su koeficijenti rodnosti.. mr Mira Medić. koje su praćene niskim temperaturama.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Poljoprivredni fakukltet Novi Sad 2 Dr Slavica Todić. dipl. vinogradari moraju pomoći vinovoj lozi posebnim agro i fitotehničkim merama.1 IZVOD: Cilj ovog istraživanja je bio da se utvrdi uticaj toplote i padavina na izgradnju moguće rodnosti. IVANIŠEVIĆ. petra i liza. inž. BOŽOVIĆ.

Njihov uticaj se oseti na svakom rodu dvostruko. Cilj ovog istraživanja je bio da se utvrdi uticaj toplote i padavina. 287 . U daljem tekstu će se za ove lozne podloge koristiti međunarodno prihvaćene skraćenice. Ogled je takođe postavljen u tri ponavljanja po slučajnom blok sistemu. Na svetlost i toplotu čovek nema praktično nikakvog uticaja. pri razmaku sadnje 3. Može se reći da je zadovoljila izuzetno visoke zahteve koje pred neku sortu postavljaju i vinogradari i vinari.2 m. a nekad do početka jula meseca.2000) je nastala iz istog ukrštanja kao i sila. Kuljančić et al. riparia Teleki 5C. a vina prefinjenog kao u šardonea. bujna. otporna na sušu i trulež grožđa kao kod kevidinke. dok se agrotehničkim merama utiče na sadržaj hranjiva i vode u zemljištu. berlandieri × V. Vinograd sa sortama liza i petra. 1998. agro i fitotehnika (Srinivasan & Mullins 1976. Toplota. riparia Kober 5BB je posađen 1987. V. na stvaranje potencijalne rodnosti. voćarstvo i hortikulturu. kalemljenim na četiri lozne podloge: V. berlandieri × V. Sorta nova dinka (Cindrić i sar. Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. i kakvoće vina slabije od nje. Zasnovan je karlovački uzgojni oblik čokota. i 1993. Primenjena opterećenja su iznosila 14. 1998). kada se taj rod pojavio i razvijao (stvarna rodnost). su činioci koji najviše kolebaju od godine do godine. što se reguliše letnjom rezidbom.2 okca/m2. sa sigurnošću se može reći. OBJEKAT. Svanepoel & Archer 1988. robusna je. otporna na sušu. svetlost. berlandieri × V. 2002) je. 24 i 34 okca po čokotu. toplota.0 h 1. koje se nalazi u severnom delu fruškogorskog vinogorja u Sremskim Karlovcima. METODIKA RADA I USLOVI SREDINE Ispitivanja su izvedena na oglednom polju Instituta za vinogradarstvo. berlandieri × V. osim na osvetljenost u samom špaliru. Paprić i sar. kalemljenim na loznoj podlozi V. jadna od najperspektivnijih sorti priznatih u poslednje vreme. u prethodnoj godini kada se on stvarao u okcima (potencijalna rodnost). sa manjim. svetlost i voda. riparia Kober 5BB. Ogled je postavljen u tri ponavljanja po slučajnom blok sistemu. Primenjeno opterećenje je iznosilo 26 okca po čokotu ili 7.2 m. 1981. 1981. dok od spoljašnjih činilaca najvažniji i dokazan uticaj imaju mineralna ishrana. vinifera – chasselas 41 B je posađen 1992. Primenom određenih operacija zelene rezidbe se u značajnoj meri može uticati na sadržaj unutrašnjih hormona u biljkama. bujna. 1987. Od unutrašnjih činilaca to su hormoni. Kuljančić 1994. voda. nova dinka i rizling italijanski klon 13. Ziv et al. Lavee et al. riparia SO4 i V. goine. koja se odvija od polovine maja do kraja juna. i nalazi se u neposrednoj blizini prethodnog. godine. zbog čega varira u širokim granicama. 2000. Cindrić i sar. 1981. u okcima koja su potrebna u narednoj rezidbi.UVOD Rodnost jedne sorte je pre svega genetski određena ali je pod značajnim uticajem unutrašnjih i spoljašnjih činilaca. Sorta sila (Lazić i sar. Kuljančić i sar. i u narednoj godini. Zasnovan je prepravljeni karlovački i karlovački oblik čokota sa razmakom sadnje 2. ali ne i lakšim grozdovima od sile. V. što se smatra jednim umerenim opterećenjem. Ona je izuzetan spoj balcanica i occidentalis karakteristika oba roditelja: robusna. Vinograd u kojem je izvedeno ispitivanje sa sortama sila. berlandieri × V. zbijenijim.8 h 1.

i otporna je na sivu trulež i niske temperature. dok je po kakvoći vina sličan. Vremenske prilike u ispitivanom periodu su bile izuzetno promenljive. nastala je iz ukrštanja mađarske sorte kunleanj i sivog burgunca. jer će njihov detaljan prikaz biti dat u poglavlju o rezultatima rada. Bujna je. Njihov broj je utvrđivan na 15 čokota. Vino ima prijatan miris i ukus. Petra je novostvorena sorta Instituta za vinogradarstvo i voćarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (Cindrić i sar 2000). 288 . i na osnovu toga određeni koeficijenti. u zavisnosti od ogleda. i otporna na niske temperature. Srednje je bujna. ili 17. Ispitivani klon 13 ove sorte je dobijen odabiranjem iz mnoštva (populacije). a u odnosu na njega odskače znatno višim prinosom. U tebali 1 su prikazane srednje mesečne.Rizling italijanski je najrasprostranjenija sorta srpskog vinogradarstva. rodna. do 12. godine. kolenca na luku. Moguća (potencijalna) rodnost je utvrđivana u maju mesecu. kada su na čokotima bile lako uočljive cvasti. Liza je takođe novostvorena sorta Instituta za vinogradarstvo i voćarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (Cindrić i sar 2000). za Sremske Karlovce. već su to za većinu šestogodišnji podaci. koja se u ovim krajevima zasigurno gaji već 200 godina. godišnje i vegetacione temperature vazduha. i kod svih čokota koji su bili živi na podlozi 41B kod sile. Na ovom mestu neće biti rasprave o ovim podacima. nakuplja veliku količinu šećera u grožđu. One su prebrojavane od 1. vegetacione i godišnje sume padavina za 15 godina.. s tim što sve sorte nisu pokrivene za ceo period. dok su u tabeli 2 prikazane mesečne. Ispitivanje obuhvata period od 1997. nakuplja dosta šećera u grožđu. Nastala je iz ukrštanja mađarske sorte kumbarat i crnog burgunca. do 2004.

6 19.4 20.5 –1.7 13.6 12.3 15.6 18.Year Jan.4 5.8 17 9.Sep.5 18 18.1 17.2 13.5 22.0 Pros.9 17.2 10 13.4 4.5 3.6 14.3 17 20.9 23.9 Apr.3 2002 2.4 0. NovNov.9 18.4 12 4.3 15.1 11.4 22.7 20. MajMay JunJun JulJuly Avg.7 22.9 God.9 20.7 10.5 18.3 20.4 12.7 13.2 18.5 18.7 25.8 20.5 7 12 18.7 6.-Aver.Mar 8. Table 1 Average monthly.1 3.4 4.5 6.6 17.7 14. annual and vegetation air temperatures for Sremski Karlovci for the period 1991–2004.Year h Veg.7 6.6 19.9 7.3 8 18. Jan Feb.3 8.5 22 22.8 22.7 –2.5 26.5 2003 –0.1 20. 1.1 16.9 22.7 11.6 7.3 12.9 24.9 10.1 21.Feb 1991 2..6 20.8 4.2 2.Veg.4 1997 –0.6 7.4 12.2 18.8 23.4 14.3 289 .9 12.4 12.3 12.9 13.6 12.5 12.3 20 21.8 17.9 18.9 4.7 18.7 18.8 7.9 18.3 16.1 1995 0.2 13. Okt.1 16.9 11.8 19.8 7.1 10.8 11.8 18. Sep.6 –3.6 19.2 1993 2 –1.6 19.Dec.6 2.3 20.1 13.2 1.4 21. h God.5 20.3 18.1 8.6 20.7 7.8 20.8 7.Aug.3 23.2 10.6 11.7 20.4 22.3 22 22.Apr.4 12.7 7.1 1999 2 2.4 9. Dec.3 4.3 23 15.7 5.3 4.6 0.8 5.3 8.6 17.1 17.9 22.3 16.2 7.3 2004 –0.Tabela 1 Srednje mesečne.3 1.2 12 12.9 22.3 18.4 6.4 3.1 14.5 22 11.4 2000 –0.4 4.9 2.4 9.7 –2.3 1994 4.5 5.4 21 16.1 23.8 1996 –1 –1.5 2001 3.5 12.7 4.7 12.4 10.2 23. Mar.2 13.4 11.2 10.1 1998 4.1 16.6 19.8 20.2 12.7 13.9 3.2 –1 1992 2.8 13.8 20.9 1.Okt.1 17. 17.3 2.3 11.1 22.3 15.2 18.4 8.9 10.1 19.2 21.1 2.9 22. godišnje i vegetacione temperature vazduha za Sremske Karlovce za period 1991–2004.

5 32 51.8 45. Dec.5 64.3 43. MajMay JunJun JulJuly Avg.4 .3 54.8 1998 62.9 50.4 24.1 48.6 25.4 43.Aug.9 34.2 107.3 118.5 2001 29.3 23.9 106.9 46.5 1995 82.8 115.Feb.8 89.2 97.1 87.8 148.6 39.9 2004 69. annual and vegetation amounts of precipitation for Sremski Karlovci for the period 1991–2004.2 23.8 70.1 297.2 115.7 49.4 692.2 19.2 536.9 422.5 27.5 74.5 13 52 32.8 42.6 63.3 673.7 1997 37.1 72.5 57.3 907.Jan.4 24.5 40.7 19.7 92.7 50.Apr.5 74.Year Jan.3 30.6 74.4 98. za period od 1991–2004.8 38.2 108.7 31.6 104.2 890.4 46. Okt.9 658.3 70. 485.3 59.6 63.3 1996 40.2 2003 73.5 21.8 134.3 114 195.Sep.4 6.8 Apr.8 81.3 42. Feb.7 63.3 63.6 78.5 2.5 91.8 8.3 39.6 34 70.5 44. 47.2 74.1 380.7 190.4 159.1 57.3 20.3 111.8 13.7 793.4 20.7 40.2 1992 42.9 28.Year h Veg.8 662.7 202.7 1028 289.5 20.3 2000 36 9.5 553.9 78.3 7.3 1999 65. God.9 377 375 463.5 62.5 173.9 93.4 48.8 29.2 0 22.7 21.7 66.8 88.6 33.7 455.3 97.7 535.7 60.3 9.2 18.2 52. Sep.6 37.5 52.2 2002 19 23.9 116.9 31.8 656.9 41.1 7.3 30.7 95.5 17.2 226.3 37.6 54.4 54.Nov.3 79.Dec h God.-Aver.3 40.5 35. 1991 20.Okt Nov.6 36.1 64.4 1993 26.1 43.7 18.1 536.7 60.8 85.4 102.3 Pros.3 117.4 60.8 15.6 29 105.2 28.9 27. 50.8 81 100.4 28.9 518.9 13.5 42.3 57.2 1.1 22.Mar.1 548.2 86.6 411.2 69.8 39.5 69.6 128.Veg.5 37. vegetacione i godišnje sume padavina.7 100.7 113 74.4 1994 53.290 Mar.6 4.2 56.6 49. Table 2 Monthly.6 89.9 50.4 Tabela 2 Mesečne.3 146.4 67.9 434.7 761 906.9 11.8 44.2 46.7 69.8 88.5 28 56. za Sremske Karlovce.5 0.1 41.

Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1. Najviša rodnost je bila na podlogama K5BB (2. ali ne i takve kakve mogu biti.80 2. da su vrednosti svih koeficijenata rodnosti veoma visoke.84 T5C 1.87).01 Izuzetno toplo vreme tokom cele 2000. a najniža opet na polozi 41B (1. i da je to rezultat posebnih tehnoloških mera koje se primenjuju na Oglednom polju u Sremskim Karlovcima.29 1.99 1. Tabela 3 Vrednosti koeficijenta rodnosti okaca kod sorte rizling italijanski.05 1.76 2. a najniža opet na 41B (2.24 1. sa umerenom količinom padavina. izvršeno brojanje rodnosti. To je rezultat nešto nižih temperatura u maju i na samom početku juna 1997. 2000.05 41B 1. 1999.99 0. 2002. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1998–2003) Table 3 Values of bud fertility coefficients of the cultivar Riesling Italian.05) i SO4 (2.08 0.36 2. onda je i u 2001. Niska vrednost za podlogu K5BB (1. statistički značajno viši od proseka za prethodnu godinu. periodu kada uveliko traje stvaranje rodnosti u donjim okcima lastara za narednu godinu.41) je rezultat velikog loma lukova prilikom njihovog vezivanja. najniža rodnost zabeležena na podlozi 41B (2.48 1.05).05 1. tako je i ispalo da je baš na velikom broju čokota koji su oštećeni (10). Kako se vidi u tabeli 3. početnoj godini ispitivanja.41 1. Čak je i prosek za sve podloge.20 1.06 1. 2003. sa zadovoljavajućom količinom vlage (tabele 1 i 2). U ovoj godini je najviša vrednost zabeležena na podlozi T5C (2.28 1. što se vidi i po očitanoj rodnosti u 1999. periodu kada se stvara rod za narednu godinu.66 Prosek Average 1.03 2. najrasprostranjenija sorta srbskog vinogradarstva.25 1. što se vidi u tabeli 3.52 NZR– LSD 0.05 0.84 2. Najviše vrednosti su očitane na podlozi SO4 (1. u okcima koja će se rezidbom ostaviti na luku. Prvo će biti razmotren rizling italijanski.34 2.37 2.63 2.70 2. vrednosti koeficijenata su bile dosta visoke i u 1998.63). godini. Ako se ovo uvaži.79 2.07 2. Toplo vreme sa dosta padavina u narednom periodu (tabele 1 i 2).27 2. To se vidi iz vrednosti koje su očitane u 2001. depending on year and vine rootstock (average 1998–2003) Godina Year 1998.REZULTATI RADA SA RASPRAVOM Na početku se mora napomenuti. Toplo vreme od samog kraja maja i tokom juna 1998.38 0. godine.27).81 SO4 1.08). 2001.03).87 2.48 1. godini (tabela 3). Hladnije vreme sa dosta kiše u maju i junu 1999. a pošto su čokoti odabirani nasumice. i koje su sve vreme ispitivanja.91 1. 291 .20 2. uslovilo je dobru izgradnju rodnosti u preostalim zimskim okcima. Prosečna vrednost za sve podloge je značajno niža od proseka u prethodnoj godini. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u okcima po celoj dužini luka.48). je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u zimskim okcima.38 1. uslovili su pad vrednosti koeficijenata rodnosti koji je očitan 2000.48). godine. a najviša na podlozi SO4 (2. pa i danas u primeni. a najniže na 41B (1.

dok je najniža na podlozi 41B (0. sa ne baš dovoljno vlage za ovu sortu.91).Izuzetno velika količina padavina tokom proleća i početkom leta 2001.54). a najveći je bio kod podloge 41B.06). dok je najniža vrednost očitana na podlozi 41B (0. uslovile su slabo stvaranje roda za narednu godinu. a najniža na podlozi 41B (1. Najviša vrednost je zabeležena na podlozi SO4 (2. Najvišu vrednost koeficijenata je ova sorta ostvarila na podlozi T5C (1.68). načinio mala ograničenja. To se i vidi po podacima u tabeli 4.31) je značajno niži nego u prethodnoj godini (1. godini kada se stvarao rod. Očitana rodnost u 1998.48). (tabele 1 i 2). dok je najniža na podlozi 41B (1. u prethodnom periodu.38) su rezultat polomljenih lukova i onih zahvaćenih sušenjem. godine je rezultat povoljnih toplotnih prilika od maja i tokom juna 1998. kada otopljenje nastupi kasnije. Najniže vrednosti su zabeležene na SO4 (1.34). ali i tokom ovog perioda. bolje izgradile rod. zabeležena vrednost je još niža (1.61). Prosečna vrednost za podloge je viša od onih u prethodne dve godine. na čokotima koji su odabrani za očitavanje rodnosti. godine je bilo pogodno za stvaranje velikog roda za narednu godinu. To su podloge manje bujnosti od ostale dve. ali je nedeostatak vlage u prethodnom. Očitane vrednosti koeficijenata u 2001 godini su rezultat veoma povoljnih vremenskih prilika u 2000. Izuzetno toplo vreme. Niske vrednosti koeficijenata na podlozi T5C (1.54) i SO4 (1. godini. hladnije vreme sa dosta kiše u proleće i početkom leta 1999. te su kasnije. godine. pogotovo u junu mesecu.37). i iznosilo je (1. U proseku za podloge.91). Bogatstvo mehaničkih elemenata u lastarima ove sorte je uslovilo veliki lom lukova prilikom njihovog vezivanja. Najviša rodnost je zabeležena na podlozi SO4 (1. Najviše vrednosti koeficijenata rodnosti su ostvarene na podlogama 5BB (1.66) je ostvarena značajno niža rodnost okaca u odnosu na podlogu SO4 (2. Najviša rodnost je postignuta na podlogama 5BB (1. godini je značajno viša u odnosu na prethodnu. u junu 1997. za očekivati je da bude kod slabo bujne podloge 41B.46). Prosečna vrednost za sve podloge je značajno viša. za ovu veoma bujnu sortu.69) i 41B (1.59). od proseka za prethodnu godinu. Vrednosti su bile značajno niže od uobičajenih za sortu rizling italijanski. koje su očitane u 2000. godine. Najviša vrednost koeficijenata rodnosti. Kao i kod rizlinga. uslovilo je pad vrednosti koeficijenata rodnosti. zbog povoljnijih vremenskih prilika. koja su zabeležena tokom čitanja rodnosti u maju 2003. U proseku za 6 godina na podlozi 41B (1. Zabeležena rodnost kod sorte sila u 1997.20) nego prethodne godine. godini je rezultat hladnog i veoma kišovitog maja. i relativno toplog i kišovitog juna 1996. Prosek za podloge (1. a najniža na podlozi 41B (1. Očitana rodnost u maju 1999. godine. Izuzetno toplo vreme tokom maja i juna 2002. u pupoljcima zimskih okaca. uslovili su dobru izgrađenost okaca. a niža u odnosu na ostale ispitivane lozne podloge. godine (tabela 3).07). 292 . ali ne i tako povoljnih uslova vlažnosti u zemljištu. To je i uočeno prilikom očitavanja rodnosti u maju 2002. baš zbog loma lastara. u periodu stvaranja rodnosti. kod sorte sila. ali nešto povoljnijim junom. Očitana rodnost je najviša na podlogama T5C (1.06).99).05). što je rezultat povoljnijih vremenskih prilika u vreme stvaranja rodnosti u 1997.36) i SO4 (1. propraćena sa veoma niskim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2). godini. godine.

godine. Prosečna vrednost za sve podloge (0.37 1.20 1. od sorte sila.06).Tabela 4 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte sila. koja je očitana 2001. Mimo svih očekivanja.48 1.61 1.59 1. i sporijeg razvića. Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1.54 0.91 1. izuzetno kišno a i hladno vreme. a najniža na podlozi 41B (1.39 SO4 1. Toplo vreme od samog kraja maja i tokom juna 1998.64). najviša vrednost rodnosti je očitana na podlozi T5C (1. propraćene značajno nižim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2).07 1. godini (tabela 5). Najviša rodnost je postignuta na podlozi T5C (1.38 1. sa umerenom količinom padavina.31 T5C 1.98). U proseku za podloge. su uslovile izuzetno niske vrednosti koeficijenata.37 1. U proseku za 6 godina nije uočena značajna razlika u rodnosti sorte sila nakalemljenoj na različitim loznim podlogama. a najniža na podlozi 41B (1.13 1. godine. godini je relativno visoka za ovu sortu.50 1.01 1.99). koje su očitane u 2002. što je zabeleženo prilikom očitavanja rodnosti 2002.06 1. dok je najniža na podlozi 41B (0. najviše vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte nova dinka su očitane u 2000.23 Prosek Average 1.01 Kako je već napomenuto. depending on year and vine rootstock (average 1997–2002. godine. rodnost je značajno niža u odnosu na prethodnu godinu.52). Očitana rodnost kod sorte nova dinka (tabela 5) u 1998. očitana rodnost je niža u odnosu na prethodnu godinu. Izuzetno toplo vreme tokom cele 2000. sa nezadovoljavajućom količinom vlage za ovu bujnu sortu (tabele 1 i 2). Vrlo velike količine padavina u maju i junu 2001. Najviša vrednost je postignuta na podlozi T5C (1.68 1.42). 2002.61 1. je uslovilo slabiju rodnost. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1997–2002. 2001. Najniža rodnost.55 1. od samog kraja maja i tokom juna meseca 2001. zbog velikog broja nekrenulih okaca je zabeležena kod podloge SO4 (0.98 0. godine.69 1.41).35 1.14 1.46 0.54 1. Najviša vrednost je zabeležena kod podloge T5C (0. Najviša rodnost je zabeležena na podlozi SO4 (1. U proseku za podloge. Nešto niže prosečne mesečne temperature u maju i junu 1999.34 0.) Godina Year 1997.16 1. 293 . nisu omele ovu sortu da izgradi dobru rodnost okaca.31 1.19). i povišena količina padavina. a najniža kod podloge S04 (0.35 1.31 1.27 0. je značajno niža od vrednosti dobijenih za prethodne godine ispitivanja. a najniža na podlozi 41B (1.27 41B 1. godine.) Table 4 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Sila.18). što se vidi i po očitanoj rodnosti u 1999.38).18 1.88). uslovili su slabo stvaranje roda za narednu godinu. 1999.61).38 NZR– LSD 0. 1998. 2000. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u zimskim okcima. Zahvaljujući povoljnijim vremenskih prilikama tek negde od prve dekade juna 1997. godini. a najviša na podlozi 41B (1.05 0.21). godini. godine.06 1. Ona je čak nešto poznijeg kretanja.

u maju i junu 2002. Najviša vrednost (1. godini su one načinjene pre očitavanja rodnosti.35 1. godine (tabele 1 i 2) i umerena količina padavina. U proseku za 6 godina.36 1. godini. propraćene umerenijom količinom padavina u vreme stvaranja roda.78).32 1.24 1.51). a razlika u odnosu na ostala je veoma mala.41 1.12). godini (tabele 1 i 2). godine. godini.05 0.99 1. propraćene manjom količinom padavina nego što zahteva ova sorta.03). godini.71) zabeležena pri najvećem opterećenju 17+17 okaca.) Table 5 Values of bud fertility coefficients for the cultivar New Dinka. 2000. depending on year and vine rootstock (average 1998–2003.88 0.13 0. 294 .12).85 1.96 1. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1998–2003.21 1.19 0. Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1.38 1.21 NZR – LSD 0. Tabela 5 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte nova dinka.Značajno više temperature. zbog šteta koje su prouzrokovali gundelji (tabela 6). a u 1999. što se vidi po očitanim vrednostima koeficijenata u 2003.80 1. Najviša vrednost je očitana na podlozi SO4 (1. i povišena količina padavina.01 Jedino kod sorte Petra nema šestogodišnjih podataka o rodnosti okaca.24 41B 1.29) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca. Najviša vrednost koeficijenata (2. su uslovile visoke vrednosti koeficijenata u 2003.15 0.32 0. dok je najmanja vrednost koeficijenata (1.60) je bila pri najmanjem opterećenju od 12+2 okca.52 1. uslovile su značajan pada vrednosti koeficijenata rodnosti sa povećanjem opterećenja u 2001. 1999. su veoma povoljno uticale na izgradnju rodnosti. Vrednost koeficijenata značajno pada sa povećanjem opterećenja okcima.31 1.) Godina – Year 1998.23 T5C 1.29 SO4 1. 2003.04). sa dobrim rezervama vlage iz prethodne godine. Vrlo velike količine padavina u maju i junu 2001.15 0.64 1. godini. Najviša vrednost koeficijenata (2. Ovu sortu često napadaju gundelji. u odnosu na podlogu 41B (1. 2001. Izuzetno visoke temperature u 2000.36 1. godini.04 Prosek Average 1. od višegodišnjeg proseka. zabeležena pri najvećem opterećenju okcima od 17+17 okaca.18 0. godini. Najviša vrednost koeficijenata rodnosti okaca je postignuta pri najmanjem opterećenju okcima 12 + 2 (2. Nešto niže prosečne mesečne temperature u maju i junu 1999.51 1. 2002. koje su očitane u 2002.12 1.42 0.24 1.29). značajno viša rodnost kod ove sorte je očitana na podlozi T5C (1.06 1. a najniža na podlozi 41B (1.39 1. dok je najniža (2.21 1. zabeležena kod srednjeg opterećenja od 12+12 okaca. propraćene značajno nižim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2).29 1. su uslovile i nešto niže koeficijente rodnosti kod ove sorte u 2000.07) je zabeležena pri najmanjem opterećenju od 12+2 okca. dok je najmanja vrednost (0.28 1. su uslovile izuzetno niske vrednosti koeficijenata. Pre svega vrlo visoke temperature u 2002.

12 1.71 2.94 1. Najviša vrednost koeficijenata (2. 2004.78).03 2. dok je najniža vrednost (1. 2001.18 1. dok je najniža (1.78 1.61) zabeležena kod opterećenja od 34 okca po čokotu.83 2. relativno povoljni vremenski uslovi tokom stvaranja roda 1998.99 1. U proesku za 5 godina se uočava značajan pad rodnosti okaca.95 0. Prosek – Average 2. kao i u prethodnim godinama.00 1. zabeležena kod najvećeg opterećenja od 17+17 okaca.82) ostvarena pri najvećem opterećenju od 34 okca po čokotu.66) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca.07 2. godine. dok je najniža vrednost (1. i 2004. ali je on izraženiji sa povećanjem opterećenja okcima.38 2. Najviša vrednost (1.68 1. Povoljne vremenske prilike u 2000.30) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca.Najtopliji maj i juni u poslednjih 15 godina su bili 2003. godini. godine. godini su uslovile izuzetno dobro stvaranje roda.58) je postignuta pri najmanjem opterećenju od 14 okaca po čokotu. 2002. 295 . 2003. je došlo do slabijeg stavaranja roda. godini su uticale na dobro stvaranje rodnosti za 2003. U obe godine je zabeležen značajan pad vrednosti koeficijenata sa povećanjem opterećenja. Pristojna količina padavina i ovakve temperature su uslovili visoke vrednosti koeficijenata rodnosti okaca.60 2. u zavisnosti od godine i opterećenja okcima (prosek 2000–2004.79 0. značajno padaju sa povećanjem opterećenja okcima. godini su uslovile pad vrednosti koeficijenata. dok je najniža vrednost (1.13 1.21 0. i 2003.65) zabeležena kod najvećeg opterećenja od 17+17 okaca. godinu.) Godina – Year 1999.66 2.87 2. 2000.01 Kao što je rečeno i kod prethodnih sorti. Nepovoljnije vremeske prilike u 1999. Najviša vrednost (2. dok je najniža vrednost (1.24) zabeležena pri najvećem opterećenju od 34 okca.05 0.66. Tabela 6 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte petra.82 2. sa povećanjem opterećenja pri rezidbi. i zabeležena je pri najmanjem opterećenju od 14 okaca.78 0.82) je zabeležena kod opterećenja od 14 okaca po čokotu. uslovili su očitavanje relativno visokih vrednosti koeficijenata rodnosti kod sorte liza 1999.29 1.24 0. depending on year and bud loading (average 2000–2004. Najviša vrednost je iznosila 1.36 Opterećenje okcima – Bud loading 12 + 2 12 + 12 17 + 17 Prosek Average NZR – LSD 0. Ove vrednosti. što se vidi po podacima iz 2001.) Table 6 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Petra. Izuzetno povoljne vremenske prilike u 2002. što se vidi po vrednostima koje su očitane u 2002.43 2. godini. Zbog nepovoljnih vremenskih prilika u 2001. godine. Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca značajno padaju sa povećanjem opterećenja okcima. Najviša vrednost (2.

(1994): Uticaj uzgojnog oblika čokota na osobine novih sorti vinove loze..71 Prosek Average 1.99) zabeležena kod opterećenja od 34 okca. I.18 0. 2002.95 1.41 2. (1998): Fertility of new grape cultivars trained on different training systems. može se sa sigurnošću reći da su za stvaranje rodnosti za narednu godinu. 296 . što u krajnjem slučaju treba da dovede sigurnijoj proizvodnji. PAPRIĆ.14 0.82 2. je najviša vrednost. iznosila 2.70 2.22 1. je zabeležena kod opterećea od 14 okaca. Proceedings of the 10 th GESCO. 247–253. ZAKLJUČAK Na osnovu iznetih podataka istraživanja. 390–393.66 2.58) u 2003. 166–175. KULJANČIĆ. depending on year and bud loading (average 1999–2004. Prosek – Average Opterećenje okcima – Bud loading 12 + 2 2. (1998): Kategorije izbilih lastara kod sorti Rizling italijanski. DJ.56 2. Novi Sad.Tabela 7 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte liza.19 NZR – LSD 0.68 2. Župljanka i Sila gajenih na različitim uzgojnim oblicima.. 2003.19 1. KULJANČIĆ.27 1. Da bi se sprečio negativan uticaj lošeg vremena u pojedinim godinama. MIRA MEDIĆ.95). pri najmanjem opterećenju. 2004.41 dok je pri njavećem opterećenju iznosila (1.30 1. I kod ove sorte je zabeležen značajan uticaj opterećenja okcima i vremenskih prilika po godinama na rodnost budućih okaca. PAPRIĆ.58 1.99 1..Doktorska disertacija.95 1.23 2. DJ.82 1.58 2.. a samim tim i bezbrižnijem životu vinogradara. 2000. opterećenje okcima pri rezidbi. vinogradari moraju pomoći vinovoj lozi posebnim agro i fitotehničkim merama. veoma važni vremenski uslovi u prethodnoj godini. MIRA MEDIĆ (2002): Rodnost sorte sila gajene na različitim loznim podlogama. Novi Sad. Vršac. Poljoprivreda.65 1.89 1. vol 49 (vanredni broj).61 1. U 2004.) Table 7 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Liza.05 0. 71–79. KNJIŽNA VRELA KULJANČIĆ.24 1. Changins.49 2. u zavisnosti od godine i opterećenja okcima (prosek 1998–2003. I.27 2.23 12 + 12 1. Ova saznanja treba da omoguće da u budućnosti vinogradari sigurnije vladaju prinosom i njegovom kakvoćom. I. I. dok je najniža (1.01 Najviša vrednost koeficijenata (2.97 17 + 17 1. DJ.. KULJANČIĆ. i lozna podloga na koju je nakalemljena neka sorta. Savremena Poljoprivreda. Poljoprivredni fakultet.) Godina – Year 1999. 2001. PAPRIĆ.

.. V. J. (1991): Sorte vinove loze. Vitis 20. coefficients of fertility per cultivar were calculated. I.. (2002): Novostvorena sorta sila. br. Queen of vineyard) I. Faculty of Agriculture. E. Novi Sad. MIRA MEDIĆ. 1. zbornik naučnih radova.. ARCHER. CINDRIĆ. was very low. and their values per years were compared. and when they were folowed by low temperatures in this period. gajena na različitim loznim podlogama. PAPRIĆ. Viticulture. potential fertility or fertility for the next year. M. which happens with buds necessary for next pruning. from the middle May until the beginning of July. which lies in the northern part of Fruska Gora vineyard area. New designed cultivars Sila.LAVEE. NADA KORAĆ. In the years when there was a lot of rain in the May and June. MULLINS. P. cultivar. vanredni broj. S. M. 8–14. Faculty of Agriculture. American Journal of Enology and Viticulture. PAPRIĆ. are still carring out at the Experimental Field of the Institute for Fruit Growing. next year. KULJANČIĆ. NADA KORAĆ. DJ. vol 32. 47–61.. Vitis 20. in Sremski Karlovci– Serbia. Key words: fertility. To reduce negative influence of bad weather in some years. Relation to vegetative vigor. vol. P. ZIV. Chenin blanc inflorescence in relatio tophenological stages.. (1981): Necrosis in grapevines buds (Vitis vinifera Cv. In some cases it was 50 and more % lower then average values. Z. DJ. (1998): Uticaj lozne podloge ne neka biološka i tehnološka svojstva sorte sila. In the years when temperature conditions. coefficients of ferility in all buds were high.. fertility coefficient. Qeen of Vineyards) II. MELAMUD. and Horticulture. LAVEE... (1981): Necrosis in grapevine buds (Vitis vinifera cv. Vitis 27. 9–10. KOVAČ. H. M. (1988): The ontogeny and development of Vitis vinifera L. V. cv. Novi Sad. ZIV. KOVAČ. 105–114.. BERNSTEIN. IVANIŠEVIĆ. grape vine 297 . MIRA MEDIĆ. I. S. BOŽOVIĆ. By counting the inflorescences on the exemple of 15 grape vines per variant. 1. MIRA MEDIĆ. P (1987): Sila-nova sorta vinove loze. SLAVICA TODIĆ Summary The aim of this investigation was to find out the influences of heat and water precipitations on the potential fertility differentiation. S. (1981): Physiology of flowering in the grapevine – a review. C. PAPRIĆ.. I. MELAMUD. Novi Sad.. D. exceptional connection between them was established.8. Effect of giberelic acid application. INFLUENCE OF WEATHER CONDITIONS. H. CINDRIĆ. KULJANČIĆ. 133–141. Savremena poljoprivreda. DJ. Savremena poljoprivreda. ON FERTILITY OF GRAPE VINE WINTER BUDS KULJANČIĆ. SVANEPOEL. Agroekonomik. Nova Dinka and Riesling Italian clone SK-13 were examined. and water precipitations in the May and June were good.. BERNSTEIN. grapegrowers must help to the grape vine by using all measures of agro and especialy phitotechnique. 81–85.. Investigations which started in 1997. 263–267.. By analising meteorological facteurs (heat and water) and coefficients of fertility for the examined period. Z. SRINIVASAN. LAZIĆ..

U novijim tehnologijama u zaštiti voćnjaka koriste se i srednje (500–1000 l/ha) i niske količine tečnosti (200–500 l/ha). 298–303. UVOD U savremenoj proizvodnji jabuka. Novi Sad. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardnih količina (1000– 1500 l/ha) mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju u pogledu pokrivenosti površina. Pri tretiranju prema standardnom postupku troši se velika količina tečnosti 1000–1500 l/ha. Ovo je moguće ostvariti radom sa sitnijim kapljicama.. Originalni naučni rad (Original scientific paper) 1 Dr Rajko Bugarin. Određivanje kvaliteta tretiranja vršeno je indirektnim metodom pomoću specijalnih vodo-senzitivnih listića. Ključne reči: norma tretiranja. starosti zasada. što poskupljuje zaštitu i opterećuje okolinu. racionalna zaštita voćnjaka. red. hemijska zaštita od bolesti štetočina i korova je redovna i obavezna mera koja se obavlja više puta u toku vegetacije u zavisnosti od sorte. u odnosu na standardne količine (1000–1500 l/ha). sa povećanim brojem kapljica. orošivači. 56. dr Nikola Đukić. 298 . NOVI SAD UTICAJ NORME TRETIRANJA NA RACIONALNU ZAŠTITU VOĆNJAKA RAJKO BUGARIN.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 6 (2007) STR. klimatskih uslova. asistent. mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju u odnosu na primenu standardnih količina tečnosti. Upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i niskih količina vode po ha (200–500 l). Departman za poljoprivrednu tehniku. Poljoprivredni fakultet. prof. ALEKSANDAR SEDLAR1 IZVOD: U radu je dato težište na ispitivanju kvaliteta tretiranja zasada jabuka orošivačima u funkciji različitih količina tečnosti – normi tretiranja. NIKOLA ĐUKIĆ. koje omogućuju veću pokrivenost biljnih površina u odnosu na tretiranje sa krupnijim kapljicama većeg prečnika. novim metodama i novim mašinama za zaštitu zasada. docent. u nekim slučajevima se može ići i na smanjenje količine pesticida (doze) do izvesne granice u odnosu na standardni (uobičajeni kod nas) postupak. Istovremeno sa smanjenjem količine vode. uzgojnog oblika. mr Aleksandar Sedlar.

Tested combinations Varijanta Variant Nt l/ha Qv m3/min Tip Tip V ventilatora orošivača km/h ventilator type sprayers type Aksijalni Aksijalni Aksijalni AM–1100 AM–1100 AM–1100 4.0 Tip rasprskivača sprinclers type „Morava”. MATERIJAL I METOD RADA Kvalitet tretiranja utvrđen je pomoću mernih pločica koje se prema određenom planu (uz pomoć merne opreme. + 2 × 1 kom. Ispitivani agregat Ispitivanja su obavljena sa vučenim orošivačem „Morava AM 1100“ agregatiran sa traktorom „Rakovica R-65“. 3 × 2. Kod prve dve varijante.1 5 × 2. odnosno 720 m3/min. 2 × 2. sa homogenijim spektrom kapljica.0 6. standardne i srednje norme.2 i 1. i izlaznom brzinom vazdušne struje 45 m/s. „Zupan”-beli. „Zupan”-plavi. Kod svake varijante vršena su merenja u tri ponavljanja. Standardna Srednja Mala 1320 742 358 720 720 720 299 .) postavljaju pre prolaska agregata za orošavanje. 1. sa pouzdanijim kvašenjm ciljnih površina bez slivanja sa njih. 1: Ispitivane kombinacije Table 1.1 6 × 2 kom. kom. sl. MD–15. „Morava”. orošivač je bio opremljen orginalnim Moravinim rasprskivačima prečnika izlazne pločice 1. Kod treće varijante sa malom normom tretiranja postavljeni su precizniji rasprskivači proizvodnje „Zupan“ sa izlaznom pločicom od keramike prečnika 1.2 mm.7 mm i posebnim vrtložnikom.61 6. sa brojem obrtaja rotora 2000 min–1. Poznato je pravilo da se sa sitnim kapljicama dobija bolji raspored po biljnim površinama. sa određenim kapacitetom i brzinom vazdušne struje uz precizne rasprskivače dobija se veliki broj sitnijih kapljica. MD–15.Primenom srednjih i malih količina tečnosti pomoću traktorskih orošivača potrebnog tehničkog nivoa. Tab. Orošivač je opremljen aksijalnim ventilatorom kapaciteta vazduha 12 m3/s.

63%. Ako se usvoji da je kod varijante sa standardnom normom (1320 l/ha) relativni odnos 1. a najmanja kod verzije sa srednjom normom 22. Sa sl. Šema postavljanja mernih listića na biljkama a) red levo sa mernim listićima u sredini (unutrašnjosti) krošnje b) red desno sa mernim listićima po površini (periferiji) krošnje Fig.59 %. 2. U ovom slučaju pri tretiranju sa vučenim orošivačem. 1. primenom male norme tretiranja od 350 (l/ha) kod sve četiri zone ostvarene su znatno veće vrednosti pokrivenosti površina. se vidi da sa povećanjem norme orošavanja kod sve četiri posmatrane biljne zone.75%. Ovo se može objasniti većim kapacitetom vazdušne struje kod vučenog orošivača.45%. stvarna pokrivenost površina se najpre blago smanjuje. date su prosečne vrednosti pokrivenosti površina po varijantama primenom orošivača za jedan prohod agregata.Sl. odnosno 31. Sumirajući prosečne vrednosti pokrivenosti površina na periferiji krune za oba reda zapaža se da je najbolja pokrivenost realizovana kod varijante sa standardnom normom 34. koja uz to ima i veliku početnu brzinu što omogućava intenzivniju dezintrgraciju kapljica i veću pokrivenost površina.779. 2.01%. a kod varijante 300 . kod varijante sa srednjom normom (742 l/ha) relativni odnos je 1. a dobre kod varijante sa srednjom količinom tečnosti od 21. Sumirajući pokrivenost površina u sredini krune za oba reda korišćenjem vučenog orošivača. a zatim nešto intenzivnije raste. zapaža se da su izmerene dobre vrednosti kod tretmana sa standardnom i malom količinom 32. 1. Scheme of placing measuring leaves on plants a) column to the left with measuring leaves in the middle (inside) of the canopy b) column to the right with measuring leaves on the edges (periphery) of the canopy REZULTATI ISTRAŽIVANJA Na sl. manja kod tretmana sa malom normom 25.70%.

687. Na spoljašnjoj površini krošnje dobijene su sledeće vrednosti izvedene pokrivenosti: najviše 93. Na sl. 3. Sl. Ovo praktično znači da je kod druge varijante upotrebljena količina vode toliko puta manja. Spomenute vrednosti su date da bi se različite norme sa različitim koncentracijama tečnosti svele na istu koncentraciju i tek onda mogle porediti. izvedena pokrivenost blago raste. a pošto je doza ostala ista. 2. da bi kasnije sa daljim smanjenjem naglo rasla. Derived Area coverage by treating with draged sprayers Treba naglasiti da vrednosti izvedenih pokrivenosti površina nisu izmerene (nisu stvarne). 2. Pokrivenost površina (stvarna) pri tretiranju sa vučenim orošivačem Fig.sa malom normom (358 l/ha) relativni odnos je 3. već su računske i one predstavljaju ekvivalent pokrivenosti površina i koncentracije tečnosti kao kod varijante sa standardnom količinom tečnosti (svođenje na istu koncentraciju). mnogo manje (više od dvo301 . Area coverage (real) by treating with draged sprayers Sl. koncentracija pesticida je toliko puta povećana. 3: Izvedena pokrivenost površina pri tretiranju sa vučenim orošivačem Fig. 3.83% kod treće varijante sa malom količinom. može se jasno uočiti da se sa smanjenjem norme tretiranja.

33% kod treće varijante sa malom normom. omogućuju se velike uštede u manipulaciji sa tečnošću a time povoljniji ekonomski rezultati uz bolju zaštitu životne okoline.63%. DISKUSIJA Lerch (1986) analizira aplikacione tehnike i navodi da uspeh kod hemijske zaštite najviše zavisi od: primene u pravom trenutku. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih i malih količina tečnosti (normi). To praktično znači da se pri korišćenju srednjih i niskih normi tretiranja radi sa tečnostima veće ili visoke koncentracije pesticida uz značajno smanjenu količinu vode po ha. Prema tvrđenju Lercha više modernih eksperimenata potvrđuju bolju efikasnost velike gustine kapljica. Korišćena norma tretiranja nije od značaja sve dok je broj deponovanih kapljica (pokrivenost površina) dovoljno visok. dezintegraciju. distribuciju. Male kapljice koje se najviše koriste kod tretiranja malim i srednjim normama. maksimalno moguće pokrivenosti površina. Aplikacija se izvodi tako da koliko puta se smanji količina vode u hektarskoj normi toliko puta se mora povećati količina preparata (pesticida). a još manje (gotovo trostruko) 34. Navedeni osnovni princip važi kod insekticida.38% kod druge sa srednjom količinom. Što je veći broj kapljica prisutan na jedinici površine (cm2) veća je i efikasnost. čime se uz istu potrošnju pesticida (dozu) značajno pojeftinjuje i ubrzava proces aplikacije.41% odnosno 32.75% kod prve varijante sa standardnom količinom. Radi se o poboljšanoj metodi orošavanja na konvencionalan način sa redukovanim normama tretiranja. a mnogo manje gotovo trostruko manje kod druge i prve varijanyte 38. brže prodiru u biljku. U unutrašnjosti krune. potrebne količine preparata na meti. uz ispunjenje bezbednosnih uslova vezanih za okolinu i rukovaoca agregata. što se može pored ostalog ostvariti ugradnjom dodatnog samočistećeg filtera kao četvrtog u sistemu 302 . fungicida i herbicida. Novak (1990). Time se uštede velike količine vode a samim tim i energije potrebne za njen transport.struko manje) 40. Drugi uticajni činilac na biološku efikasnost pri tretiranju je pokrivenost ciljanih površina pojedinačnim kapljicama radne tečnosti. u zaštiti zasada jabuka. primenom vučenog orošivača bi se mogle omogućiti sledeće vrednosti izvedene pokrivenosti: najviše čak 114. u povoljnim vremenskim uslovima. daju bolju pokrivenost i toksičnije su za štetne organizme. Prema navodima Novaka. Značajno je istaći da se upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardne količine (1000–1500 l/ha) mogu ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju. Aplikacija radne tečnosti veće ili visoke koncentracije zahteva pojačano mešanje (kvalitetno hidraulično ili hidraulično i pneumatsko) kao i precizno filtriranje rastvora. Upotreba srednjih (500–1000 l/ha) i niskih količina tečnosti (200–500 l/ha) u odnosu na standardnu količinu (1000–1500 l/ha) zasniva se na metodi CRV (conventionally reducing volume). primenom standardnih orošivača sa kvalitetnim rasprskivačima. optpornije su na spiranje putem kiše. dobar fitoterapeutski učinak i za okolinu prihvatljiv tretman može se ostvariti samo onda ako orošivači ostvaruju preciznu depoziciju što je sa srednjim i niskim normama teže postići nego sa standardnim.

Determinate quality of treating was made with especialy water-sensitive plate. može se zaključiti: Upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardne količine (1000–1500 l/ha) mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju. 19–24. 1990. Volume 1..: Novi sistemi aplikacije u praksi. 303 . M.: Kvalitet zaštite zasada jabuka u zavisnosti od norme tretiranja. rational orchard protection. u povoljnim vremenskim uslovima. s. s. 2004. Les Barges (Vouvry). Agrotehničar. International Training Course in Ground and Aerial Application for Plant Protection and Biotehnical Products. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih i malih količina tečnosti (normi). NOVAK. M. 1990. LITERATURA BERČIĆ. u zaštiti zasada jabuka. 8–11. ALEKSANDAR SEDLAR Summary In this paper the aim was on reasearch quality of treating orchard with sprayers which works with different value of liquied. sprayers. br. INFLUENCE OF TREATMENT NORM ON RATIONAL ORCHARDS PROTECTION RAJKO BUGARIN. Quality and care work with midle (500–1000 l/ha) and small liquid value (200–500 l/ ha) compare with standard value (1000–1500 l/ha) will give us quality of treating without different on standard which will be important. Zagreb. Novi Sad. Agrotehničarev eksploatacijski priručnik. LERCH: ORCHARD SPRAYING. Agrotehničar br. BUGARIN. R.: Šest godina iskustva u zaštiti trajnih nasada smanjenom količinom vode. Key words: norm treatment. S. NIKOLA ĐUKIĆ. omogućuju se velike uštede u manipulaciji sa tečnošću a time povoljniji ekonomski rezultati uz bolju zaštitu životne okoline.. primenom standardnih orošivača sa kvalitetnim rasprskivačima. doktorska disertacija.l Switzerland.ZAKLJUČAK Na osnovu sopstvenih ispitivanja kvaliteta zaštite zasada jabuka u zavisnosti od norme tretiranja. 3. CIBA GEIGY Limited. 3. Basle Agricultural Division Application Advisory Service..

što ima pozitivan efekat pri kasnijem konvektivnom dosušivanju. 2004). kao i koncentracije rastvora od 70–85% od zasićenja za date temperature rastvora. je urađena uz pomoć regresione analize. UVOD Osmotska dehidracija je jedan od mogućih načina pripreme voća za za konvektivno sušenje (Torreggiani Danila. Osmotsko sušenje kajsije (Prunus armeniaca) je obavljeno preko seta testova u laboratorijskim kontrolisanim uslovima. 304–313. Jednačina je validna za temperature rastvora od 45–55°C. 2001. IVAN PAVKOV1 IZVOD: Osmotska dehidracija je u prezentovanim rezultatima istraživanja iskorišćena kao proces za pripremu voća za kombinovano sušenje. 2000). skladištenje plodova u staklenoj ambalaži pri sobnim uslovima je uspešno. asistent. Obradovića 8. Kowalska Hana. Zbog toga ne postoji izrazita kontrakcija zapremine ćelija materijala. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. Ključne reči: Voće. NOVI SAD OSMOTSKO I KONVEKTIVNO SUŠENJE VOĆA LJILJANA BABIĆ. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof. MIRKO BABIĆ. dr Ljiljana Babić. Srednje vrednosti vlažnosti uzoraka polutki su dobijene na osnovu merenja i koriščene su za dalje statističke analize. Departman za poljoprivrednu tehniku. Empirijska jednačina. 2006). redovni profesor. dr Mirko Babić. Trg D. koja predviđa promene srednje vlažnosti polutki kajsije tokom vremena u funkciji od temperature i koncentracije rastvora. 6 (2007) STR. Rastvorak koji je ušao u sastav voća deluje i kao sredstvo za konzervaciju. Babić Ljiljana i dr. stoga zadržava lepši i svežiji izgled (Peiro-Mena i dr. ns. prof. 2002. ljbab@polj. osmoza. te je konačna vlažnost proizvoda viša u odnosu na ravnotežnu. Finalni proizvodi osmotski i konvektivno sušen. Prilikom snižavanja vlažnosti materijala dolazi u isto vreme i do migracije molekula rastvorka u uzorak.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Torres i dr.ac. konvektivno sušenje. redovni profesor. Polutke kajsije tri sorte „novosadska rodna“. kajsija (Prunus armeniaca). mr Ivan Pavkov. 56. 2001. Na osnovu iskustva u istraživačkom radu sa kombinovanim osmotskim i konvektivnim sušenjem kajsije (Babić Ljiljana i dr. „kečkemetska ruža“ i „ambrozija“ su bile predmet istraživanja.yu 304 . 2006. ANOVA analiza je pokazala da su temperatura i koncentracija rastvora uticajni faktori tokom osmotskog sušenja.

2006). Nakon toga. U isto vreme se dešava migracija rastvorka iz rastvora u uzorak. Rastor je bio mešavina vode i šećera. 2006) ili primenom neke druge energije (Erle i dr. 2005). Da bi se došlo do više saznanja o povezanosti i međusobnom uticaju ova dva procesa kod kajsije. 2006. a različitost u fizičkim i hemijskim osobinama materijala usloviće različite flukseve materije (Chenlo i dr. Pošto nakon osmotske dehidracije u voću ostaje još dosta vlage. Odnos rastvora i voća je bio 14: 1. potrebno ga je dosušiti. pristupilo se laboratorijskim merenjima. poznato je da pre konvektivnog sušenja voće zahteva neku tehnološku operaciju pripreme. 2007. Na osnovu preporuka (Taylor 1995) sagorevano je 4 grama sumpora po likogramu svežeg voća. Ona se dešava zbog razlike u koncentracijama molekula vode u voću i u rastvoru (Barat i dr. Dva nivoa concentracije šećera u rastvoru su korišćena tokom testova i to 0. Suština procesa je migracija molekula vlage u tečnoj fazi iz proizvoda koji je potopljen u rastvor. uzorci polutki kajsija su vađeni iz osmotske sušare. 2007). Plan testova je napravljen na osnovu izbora uticajnih faktora za tri sorte kajsije i to „ambrozije“. MATERIJAL I METOD Istraživanja uticaja temperature i koncentracije rastvora vode i saharoze na migraciju molekila vode iz voća su obavljena pri laboratorijskim uslovima. Analiza rezultata merenja fizičkih veličina tokom testova i njihova obrada će se uraditi uz pomoć odgovarajućih statističkih metoda. Nakon toga je obavljeno polovljenje nožem. Sutar i dr. Usvojena su takođe i dva nivoa ovog uticajnog faktora i to 45°C i 55°C. polutke u se ručno vadile i ispirale mlazom vode. To su na primer spremanje voća u obliku slatka ili povrća u obliku turšije. gde su se tretirale u trajanju od dva sata. na papirnom ubrusu oceđeni i ulagani u jednom sloju na tave konvektivne pilot sušare. najčešće konvektivnim putem (Fernandes i dr. Proces se prekida izjednačavanjem koncentracija. Osmotska dehidracija se može sprovesti kao način pripreme sa zadovoljenjem prethodnog stava o tamnjenju.70 i 0. Sledeći cilj je da se ustanovi kvalitativna povezanost uticajnih faktora na proces matematičkim modelovanjem. Cilj ovih istraživanja je prikupljanje novih informacija o ponašanju kajsije tokom osmotskog sušenja.Osmotska dehidracija je star proces. odstranjivanje koštice i pažljivo odlaganje polutki u jedan kontejner. „novosadske rodne“ i „kečkemetske ruže“ Procedura je bila sledeća: sveži plodovi svih triju sorti su ručno prane pod mlazom tekuće vode i ostavljena u jednom sloju da se suše. Testovi osmotske dehidracije polutki kajsija izvođeni su u polu industrijskoj sušari (slika 1) projektovanoj u Departmanu za poljoprivrednu tehniku Poljoprivrednog fakuteta. Babić Ljiljana i dr. sa kojom se proizvod ne može čuvati duže vreme.85 od vrednosti zasićenja na izabranim temperaturama rastvora. Naučni pristup ovom obliku konzerviranja je skorašnjeg datuma. a izlaganje sumpor dioksidu je trajalo 4 sata. Sutar i dr. koji je zatim odlagan u priručnu komoru za sumporisanje. najčešće vode i nekog rastvorka. zastupljen u našima krajevima još od doba Turaka. Nakon dva sata. Ostavljene su na prosušivanju u potom ulagane u korpu osmotske sušare. Postavljena je hipoteza koju treba dokazati ili opovrgnuti da temperatura i koncentracija osmotskog rastvora imaju uticaj na brzinu otpuštanja molekula vode iz plodova. 2001). 2001. 305 . pre svega u cilju sprečavanja enzimatskog tamnjenja (Rastogi i dr. Naime.

Sl. 306 . a zabeležena je nakon svakih 15 minuta rada. Osmotic and batch convective pilot dryers Sačinjen je plan izvođenja testova (tabela 1) i to tako da se za svaku kombinaciju uticajnih faktora obavi eksperiment sa tri četiri ponavljanja. tako da su ostvareni rezultati merenja uporedivi. 1. Temperatura i brzina kretanja vazduha u ovoj sušari su bili isti tokom svih testova. Jedan uzorak polutki „novosadske rodne“ je nakon acidifikacije odmah stavljen u konvektivnu sušaru. Papirni ubrus je korišćen za eliminisanje spoljašnje vlage. 1. Osmotska i konvektivna pilot sušare Fig. Svi uzorci kajsija nakon sumporisanja i osmotskog sušenja su takođe dosušivani u konvektivnoj sušari. Vlažnost uzorka na kraju konventivnog sušenja je izračunana na osnovu poznavanja početne vlažnosti kajsija i početne mase. Ova sušara je stojala na vagi tako da se promena mase tokom procesa mogla kontinualno pratiti. sve dok se u dva uzastopna merenja mase nije pojavila konstatna vrednost. Praćenje promene vlažnosti polutki kajsija tokom osmotske dehidracije je rađeno tako što je svakih 15 minuta izuziman uzorak. te je nakon toga uzorak iseckan i odlagan u laboratorijsku sušnicu na 70°C.

70) Table 2. Tab. Međutim u drugom satu se pojavljuje značajnija razlika u otpuštanju molekula vode kod uzoraka koji su bili u rastvoru više koncentracije – 85% u odnosu na maksimalnu za datu temperaturu rastvora. Grafički prikaz podataka merenja za sva četiri testa je na slici 2.183 0. c=0.85 4 7.Tab.70) Vreme Time τ (min) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 15 30 45 60 75 90 105 120 Vlažnost Moisture content w (%) 85.11 80. t=55°C.33 72. 1. što je veće od Fcrit = 4. Prvi korak je bio analiza uticaja koncentracije (70% i 85%) pri istoj temperaturi rastvora od 55°C.170886 u okviru verovatnoće od 95%. The plan of tests Sorta Apricot Variety Ambrozija Novosadska rodna Kečkemetska ruža Testovi – Tests t=45°C c=0. a na sličan način je dokazan i uticaj temperature rastvora na migraciju molekula vode iz uzoraka.099 0.60 76.79 74.58522.85 5 9 18 REZULTATI I DISKUSIJA Izmerene srednje vrednosti vlažnosti polutki voća tokom svakih 15 minuta osmotskih testova su sređene tabelarno i grafički. Test No 3 („ambrozija“.81 73. se vidi da je trend krivih prilično sličan tokom prvog sata osomoze bez obzira na koncentraciju rastvorka.11 14 t=55°C c=0. Plan testova Table 1. ANOVA statistička metoda je upotrebljena za obradu podataka i rezultati su prikazani u tabeli 3. t=55°C.7 2 10.000 0. c=0.147 0. Rezultati merenje na jednom primeru testa broj 3 su dati tabelarno (tabela 2).90 78.15 77.132 0. Konstatuje se da je izračunati kriterijum F = 4.7 3 8.037 0. 2. 11 i 18 su takođe uzeti u obzir. Time je deo hipoteze dokazan.13 15 c=0.57 Promena vlažnosti Moisture changes Δw/Δτ (%/min) 0.050 Sa slike 2.12 17 c=0.162 0. Test broj 3 („ambrozija“. odgovarajuća statistička metoda je korišćena.054 0.54 83. Testovi 9. 307 . Da bi se dokazala hipoteza o uticaju koncentracije i temperature rastvora na migraciju vlage iz uzoraka.

Može se zaključiti da se u budućim istraživanjima obuhvati i njegov značaj.040491 F crit 4.Sl. Mean values of apricot moisture content during osmotic dehydration for solution temperature of 55°C and concentrations of 0.585222 P-value 0.005271 F 4.169249 Variance 0.707988 Average 0.85 Tab. vidi se različito ponašanje sorti. pri istim uslovima eksperimenta. Tumačenje za ovu pojavu je ra308 .008425 Već grubom analizom dobijenih rezultata merenja predstavljenih kao grafici uočio se i uticaj sorte na brzinu otpuštanja molekula vode.70 and 0. The results of ANOVA statistical analyse SUMMARY Groups Column 1 Column 2 ANOVA Source of Variation Between Groups Within Groups Total SS 0.2. Na slici 3 su date ovako izračunate krive za „kečkemetsku ružu“ (test 18) i za „novosadsku rodnu“ (testovi 9 i 11). Naime. 2. Rezltati ANOVA statističke analize Table 3.002117 0. Srednje vrednosti vlažnosti kajsije tokom osmotske dehidracije pri temperaturi rastvora od 55°C i koncentraciji od 0. izračuvanjem takozvane relativne promene vlažnosti (wpoč-wtr/wpoč).85 Fig. 3.182294 df 1 30 31 MS 0. planom eksperimenta ovaj uticani faktor nije uzet u obzir.828568 2.024168 0.114286 0.70 i 0.170886 Count 16 16 Sum 1.158126 0. Međutim. Uočava se da sorta „kečkemetska ruža“ mnogo brže otpušta molekule vode. te se neće u ovom radu analizirati. gde je wpoč – početna vlažnost uzorka i wtr – trenutna vlažnost uzorka (%) za neki posmatrani vremenski trenutak.024168 0.

R = 0. a njeni parametri su: A = 0.zlika u sastavu u strukturi pojedinih sorti. koje opet bitno utiču na energiju veze vlage i suvog skeleta. 3. n2.218. 2001) eksponencijalne funkcije tipa: Y = Axn Y = Aexn bi najbolje opisale ovu pojavu. τ – vreme (min). Relativne promene vlažnosti uzorka tokom vremena Fig. Nakon testiranja obe jednačine.312012.1 Δw = wo− w= Aeτn1 (t/to) n2 (c/co) n3 w = wo− [Aeτn1 (t/to) n2 (c/co) n3] . n3 = 0.. n3 – eksponenti. A – koeficijent koji zavisi od uslova eksprimenata.881154. n1. konstatuje se da jednačina [1] ima bolji koeficijent korelacije. c – koncentracija rastvora (– ili %).374136. Odgovarajuće regresione jednačine za konkretak slučaj bi bile: Δw = wo-w = Aτn Δw = wo-w = Aeτn gde je: wo – početna vlažnost uzorka (% u odnosu na vlažnu bazu). Relatively moisture content changes of samples during time Test 18-kečkemetska ruža. n1 = 0. . co – koncentracija rastvora na liniji zasićenja za datu temperaturu rastvora (– ili %). Konačni izraz je empirijska jednačina: 309 .2 gde je: to – referentna temperatura. n2 = 1. Testovi 9 i 11-novosadska rodna Kvalitativna povezanost uticajnih faktora na osmotsko sušenje polutki kajsije će se obaviti primenom regresione analize. Kowalska i dr. 3.079241. Sl. Nakon unošenja uticajnih faktora na proces jednačine su: Δw = wo− w = Aτn1 (t/to) n2 (c/co) n3 w = wo− [Aτn1 (t/to) n2 (c/co) n3] .. usvaja se 20°C. a naročito u rasporedu mikro i makro kapilara. a standardno odstupanje je 0.96726394. 1995. w – trenutna vlažnost (%). t – temperatura rastvora (°C). Prema nekim predhodnim istraživanjima (Stefanovic i dr.

Hemijski i fizički sastav „kečkemetske ruže“ omogućuje joj lakše napuštanje molekula vlage u okolinu.3741 (c/co) °. 4. Integraljenjem ovih podataka. Rezultati su dati grafički na slici 4. „Novosadska rodna“ je pri laboratorijskim merenjima imala izraziti period konstantne brzine sušenja posle izvesnog vremena (nakon 3 sata sušenja).0792 τ°. Očigledno je da empirijska regresiona jednačina relativno dobro pokriva rezultate merenja. koji se karakteriše stalnim povišenjem brzine sušenja (slika 6). Nakon toga nastaje karakterističan period opadajuće brzine sušenja koji može da ima više pikova. uzorci su dosušivani u konvektivnoj pilot sušari. i to naročito kod bio materijala kao što je voće. Sl.4. Može se konstatovati da je i pri konvektivnom sušenju ponašanje sorti slično kao pri osmozi. to jest računanjem mihovih promena u jednakim vremenskim intervalima dobijene su kinetičke krive brzine sušenja za iste testove (slika 6). Regresiona jednačina [3] je proverena tako što je uporešena sa rezultatima merenja dobijenim tokom testa broj 4 (t = 45°C. Obe sorte pri istom režimu sušenja imaju skoro istovetan intenzitet i trajanje perioda zagrevanja materijala. Rezultati merenja su statistički obrađeni i predstavljeni tabelarno i grafički.312°] 3 koja opisuje ponašanje polutki kajsije pri otpuštanju molekula vode za vreme osmotske dehidracije kada je temperatura rastvora 45–55°C i koncentracija rastvora 70–85%. Na slici 5 su kinetičke krive sušenja dobijene analiziranjem promene mase uzorka pri istim uslovima (temperatura vazduha za sušenje je bila 60°C. Emphyrical regression curve versus experimental data curve of test No 4 Nakon osmotskog tretmana.85).88115 (t/to) 1. c = 0. Regresiona kriva na osnovu empirijske jednačine u rezultata merenja u testu 4 Fig. osim u prvih pola sata i poslednjih 15 minuta trajanja procesa. bez obzira da li je to rastvor ili okolni vazduh.w = wo− [0. a brzina kretanja vazduha za sušenje u neporemećenom preseku pre ulaska u sloj uzorka konstantna). Merenja mase uzoraka na svakih 15 minuta je obavljeno i u oovom slučaju. 310 .

Krive konvektivnog sušenja Fig. 311 . Konvektivne krive brzine sušenja Fig.6.–-●-–test 8 (novosadska rodna) Sl. što uslovljava brze postizanje izlazne vlažnosti.5. Convective drying rate curves --▲-–test 14 (kečkemetska ruža). kada nastaje ponovo opadajući trend.–-●-–test 8 (novosadska rodna) Trend lakšeg otpuštanja vlage kod „kečkemetske ruže“ se pokazao nakon perioda konstantne brzine sušenja. Convective drying curves --▲-–test 14 (kečkemetska ruža). 5.Sl. 6.

1–3. BABIĆ. 49 (2001) 77–85. Journal of Food Engineering. LJILJANA. PAVKOV. a koja će poslužiti za projektovanje industrijskih postrojenja. BABIĆ M. Vol 29 (2004) 4. Vol 6 (2002) 1– 2: 1–4. FITO P. BABIĆ. p.312°] gde su τ. Smatra se da će rezultati istraživanja upotpuniti bazu podataka o ponašanju kajsije tokom osmotske dehidracije. kod kojih će glavni cilj biti proizvodnja suvog voća primenom neagresivnog i energetski racionalnog postupka. 312 . BABIĆ. temperatura i koncentracija rastvora sukcesivno. PAVKOV I: Osmotsko sušenje kajsije u zavisnosti od temperature i koncentracije rastvora. 179–184. časopis PTEP. Proceedings of the International Scientific Conference “Agrotech Nitra 2002”. CHIRALT: Modeling of simultaneous transfer and structural changes in fruit tissues.. BABIĆ M.2005. BARAT. BABIĆ LJILJANA. LJILJANA. s obzirom da su testovi rađeni sa „novosadskom rodnom”. B: Sušenje kajsije.88115 (t/to) 1. J. PAVKOV I: Kombinovano osmotsko i konventivno sušenje kajsije. M. M: Osmotic and Air Drying of Apricot. Ona se tumači razlikama u sastavu pojedinih sorata i različitim rasporedom mikro i makro kapilara u voćnom tkivu.0792 τ°. u formi: w = wo− [0. osim u početnih pola sata trajanja testa i poslednjih 15-tak minuta. Regresiona jednačina važi za raspon temperatura rastvora od 45–55°C i raspon koncentracija od 70–85% od vrednosti na liniji zasićenja za date temperature rastvora. Pošto je dokazana alternativna hipoteza o uticaju koncentracije i temperature rastvora na migraciju molekula vode iz voćnog tkiva.M. Časopis PTEP. M. t i c – vreme.. Republike Srbije. 2002. „kečkemetskom ružom” i „ambrozijom”. ustanovljena je uz pomoć statističke metode empirijska jednačina koja opisuje efekat koji imaju faktori na smanjenje vlažnosti.3741 (c/co) °.04. 1–3. Empirijski izraz se dobro slaže sa rezultatima merenja testova obavljenih na kontrolisanom laboratorijskom nivou. I. Savremena poljoprivredna tehnika.: Nova tehnologija pripreme i sušenja kajsija. od 1. pp 12–16. Časopis PTEP. Posebna pažnja je posvećena promenama koje se dešavaju u voću prilikom osmotske dehidracije. LITERATURA BABIĆ LJILJANA. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. BABIĆ. BABIĆ. Slovenska polnohospodarska Univerzita v Nitre. Vol 7 (2006) 1–2. (2004) 8: 1–2. BABIĆ LJILJANA. projekta evidencionog broja BTN–341‚002B pod nazivom “PROIZVODI OD SUŠENOG VOĆA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. Konstatovana je razlika u načinu otpuštanja vlage tokom osmotske dehidracije u zavisnosti od sorte. KARADŽIĆ.ZAKLJUČAK Osnovni cilj istraživanja koji su prezentovani u radu je prikupljanje informacija o ponašanju polutki kajsija tokom kombinovanog osmotskog i konvektivnog sušenja.

F. CHIRALT A: Influence of process conditions on mechanical properies of osmotically dehydrated mango. Current mean values of samples moisture content were obtained by measurement equipment and used as data base for further statistical analysis. Empirical equation which predict the changes of apricot halves moisture content in the time as a function of solution temperature and concentration was derived by the means of regression analysis. GUPTA D: Mathematical modeling of mass transfer in osmotic dehydration of onion slices. FERNANDEZ-HERRERO C. 78 (2007) 90–97. physical and structural effects. FERNANDES F. 77 (2006) 842–849. 1995. Journal of Food Engineering. Paper No 056158.. MIRKO BABIĆ. GASPARETO O. RAGHAVARAO K: Combined effect of γ-irradiation and osmotic pretreatment on mass transfer during dehydration. RODRIQUES S. Key words: Fruits. KOWALSKA HANA. pp 31. NAYAK C. pp 2–7 SUTAR P. CAMACHO M. as well as for solution concentration of 70% and 85% of saturated solution for chosen solution temperature. Journal of Food Engineering. apricot (Prunus armeniaca). Journal of Food Engineering. ESCRICHE I. SUGUNA K. 78 (2007) 756–774. 49 (2001) 247/253 TAYLOR SANDRA: Drying Foods in Costal Florida. MOREIRA R. ANOVA statistical analysis proved that solution temperature and concentration are influential factors onto osmotic drying. Journal of Food Engineering. Journal of Food Engineering. This equation is valued for solution temperature 45°C and 55°C. 2005 ASAE Annual International Meeting. TORREGGIANI DANILA. OLIVEIRA E: Optimization of osmotic dehydration of bananas followed by air-drying. convective drying. Journal of Food Engineering. ERLE U. M: Praktična primena osmotskog sušenja kod poljoprivrednih proizvoda. 313 . IVAN PAVKOV Summary Osmotic dehydration have been used as pre treatment procedure for fruits combined drying in this study. USA. TALENS P. PRASAD S: Fruidizeb bed drying of osmotically dehydrated onion slices of suitable drying model. osmosis.Revija “Agronomska saznanja”.CHENLO. M. TORRES J. 74 (2006) 240–246. SCHUBERT H: Combined osmotic and micsowave-vacuum dehydration of apples and strawberries. „kečkemetska ruža” i „ambrozija”. Journal of Food Engineering. University of Florida. OSMOTIC AND CONVECTIVE FRUITS DRYING LJILJANA BABIĆ. Institute of Food and Agricultural Sciences. LENART A: Mass exchange during pretretment of vegetable. 49 (2001) 193–199. Journal of Food Engineering. Vol 5 (1995). SUTAR P. 77 (2006) 188–193. 49 (2001) 137–140 PEIRO-MENA R. 77 (2006) 1059–1063 STEFANOVIC. UROSEVIC. Apricot (Prunus armeniaca) osmotic drying set of tests was conducted under controlled condition in laboratory. RASTOGI N. 2005. Journal of Food Engineering. „novosadska rodna”. VAZQUES G: Osmotic dehydration of chestbut with sucrose: Mass transfer processes and global kinetic modeling. BERTOLO: Osmotic pre-treatments in fruit peocessing: chemical. MARTINEZ-NAVARRETE N: Compositional and physicochemical changes associated to successive osmofehydration cycles of pineapple. Three varieties of apricot halves were empoyed.

u superskriptu.2 cm. 314 . Ispod izvoda. centrirano. Right 4. Font Size 10. (komandom Insert Footnote). A4 formata (Portrait). 10 pt. DISKUSIJA (bold). Font Size 10. sa jednim razmakom ispod naslova. centrirano. centrirano. Ključne reči: minimalno 3. Tekst normal.6). Font Size 10. a maksimalno 6 reči.0 cm.UPUTSTVO AUTORIMA ZA PISANJE RADOVA U ČASOPISU “SAVREMENA POLJOPRIVREDA” U časopisu „Savremena poljorivreda“. Za kucanje rada koristiti font Times New Roman. PIVKO.7 cm. P. Redosled radova je po abecednom redu početnog slova prezimena prvog autora. UVOD (bold). Biotehnologija u stočarstvu. B. pregledni radovi i prethodna saopštenja. centrirano. iznad imena zadnjeg autora.. Treba da sadrži i kratak izvod na engleskom jeziku (summary). Tekst normal. Justify. latiničnim pismom. Celokupan tekst rada. R. materijal i metod rada. ŠAHINOVIĆ. centrirano. Tekst normal. Tekst normal. 16 (3–4) 49–54 (2000). grafikone. Font Size 10. STANČIĆ. može da ima maksimalno 6 kucanih stranica. crteže i fotografije. Font Size 10. ZAKLJUČAK (bold). a pisanje početi u petom redu. Font Size 10.. Naslov spustiti ispod gornje margine sa 4 entera. Justify. MATERIJAL I METOD RADA (bold). sa jednim razmakom ispod naslova rada. Font Size 10. označava se Footnote. Rad se piše na srpskom jeziku. OBERFRANC. sa jednim razmakom ispod naslova. bez numeracije! Tekst literature Font Size 9. Justify. sa jednim razmakom ispod naslova. objavljuju se originalni naučni radovi. BUDINČEVIĆ. Margine: Top 2. LITERATURA (bold). centrirano. J.. REZULTATI (bold). Justify. sheme.. Font Size 10. važniji rezultati i zaključak (maksimalno 500 znakova).2 cm. sa jednim razmakom ispod imena i prezimena autora rada. U izvodu se daju osnovni cilj. Left 4. IZVOD: (italik). sa jednim razmakom ispod naslova. centrirano. NASLOV RADA se piše velikim slovima (bold). Font Size 10. Font Size 10 (Justify). Justify. sa jednim razmakom ispod naslova. Font Size 10. zvanje i ustanova u kojoj rade pojedini autori. Oznakom 1. A. Tekst normal. u kojoj se navodi titula. Bottom 8.: Ovulacija i fertilitet nazimica kod sinhronizacije estrusa preparatom Regumate. IME I PREZIME autora se pišu velikim slovima (normal). uključijući tabele. centrirano. normalnog proreda (Single Space). Font Size 10. GRAFENAU..6 cm (Format → Paragraph → Indents and Spacing → Special → First Line 0. M. Font Size 10. Justify poravnanje sa uvlakom prvog reda 0. ime i prezime. Font Size 11.

16. a u tekstu rada naznačiti mesto na kome treba da budu štampane. 1. Koncentracije spermatozoida u ejakulatu nerast. Radove poslati na adresu: Uredništvo časopisa “Savremena poljoprivreda” Poljoprivredni fakultet Trg D. sheme. Font Size 10. dati u posebnom prilogu (izvorni format faila – TIF. AI). grafikone i sheme. centrirano. 1995). crteži.Posle literature. malim slovima. velikim slovima (bold). JPG sa 300 dpi. sheme. zaglavlja (tekst) i podtekst u tabelama. Obradovića 8 21000 Novi Sad Tel. Tabele se stavljaju na određeno mesto u tekstu. dr Milan Krajinović 315 . italic) Citiranje autora u tekstu radu: (Stančić i sar. Fotografije. velikim slovima (normal). god. Graph. treba da budu napisani na srpskom i engleskom jeziku (srpski – normal. zavisno od godišnje sezone (Font Size 9. Naslov.: ++021/450-355 Svim autorima se zahvaljujemo na saradnji. Font Size 10. što jednostavnije i pregledne.2005. Tabele treba da budu jasne.ac. Stančić i sar. možete naći i na sait-u Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (http: // polj. Ako su samo dva utora. Tekst. Font Size 10. kao i jedan primer pravilno odštampanog rada u časopisu “Savremena poljoprivreda”. Key words: malim slovima. grafikoni) i na 3.yu/). Font Size 10.5’’ Disketi (90 mm) ili na CD. tako i na engleskom jeziku. Ili. 2005). koji nisu napisani striktno po ovom uputstvu. normal). (normal) Justify. Na primer: Graf. – ako je više od dva autora. napisati naslov ili opis fotografije. onda (Stančić i Šahinović. Glavni i odgovorni urednik Prof.11. Tekst rada neće biti podvrgnut jezičkom lektorisanju. (2005). Zbog toga. sa svim prilozima (fotografije. Font Size 9. 1. tako što će se. Summary. Rad se dostavlja uredništvu časopisa u 2 štampana primerka. molimo autore da svoje radove napišu gramatički korektno. napisati kratak sadržaj na engleskom jeziku i to: NASLOV. kako na srpskom. Sperm concentration in ejaculates according to seasons of year (Font Size 9. crteža. IME I PREZIMA AUTORA. ili vektorski format sa slovima pretvorenim u krive – CDR. Radovi. (bold). u tekstu. centrirano. engleski italik).ns. Novi Sad. crteže. neće biti prihvaćeni za štampu! Ovo uputstvo. centrirano.

surveys and former reports. MATERIAL AND METHOD OF THE STUDY (bold).INTRODUCTIONS TO AUTHORS ON WRITING PAPERS FOR THE JOURNAL “CONTEMPORARY AGRICULTURE” The journal “Modern Agriculture” publishes original scientific papers.6). Biotechnology in livestock breeding. It should comprise a short summary in English. Font Size 10 (Justify) with a single space below the name and surname of the author of the paper. Text normal. stating the title. RESULTS (bold). in single spacing. Font Size 10.. in superscript. M. Text normal. (click Insert Footnote) above the name of the last author.7 cm. can have 6 typed pages at the maximum. SAHINOVIC. Font Size 10. Portrait. Key words: minimum 3 and maximum 6 words.0 cm. Font Size 10. Font Size 10. 10 pt. Text normal. A paper is written in Serbian. the name and surname..6 cm (Format → Paragraph → Indents and Spacing → Special → First Line 0. Justify with the indent of the first line 0. Font Size 10. the significant results and the conclusion (500 characters maximum). Below the summary. The summary presents the basic objective. Justify with a single space below the title. centred. including tables. INTRODUCTION (bold). Font Size 10. centred. BUDINCEVIC.: The ovulation and fertility in suckling pigs at the synchronization of estrus with Regumate. Font Size 11. CONCLUSION (bold). centred. centred. centred. Font Size 10. A. centred. centred. the material and method of the study. OBERFRANC. P. PIVKO. graphs. drawings and photographs. Text normal. With mark 1. Margins: Top 2. Font Size 10. the Footnote is marked. The whole script of the paper. Font Size 10. THE PAPER TITLE is written in bold letters. in Latin alphabet. Bottom 8. the rank and the institution in which the respective authors are employed.2 cm.2 cm. schemes. GRAFENAU. LITERATURE (bold). with a single space below the title.Left 4. should be used. with a single space below the paper title. Right 4. Justify. The title should be lowered below the upper margin clicking enter 4 times and writing should be commenced in the fifth line. Justify with a single space below the title. SUMMARY: (italic). J. Font Size 10. DISCUSSION (bold). Justify with a single space below the table. Font Size 10. 16 (3–4) 49–54 (2000).. centred. STANCIC. Text normal. 316 .. Font Size 10..R. For typing the paper the Times New Roman font. B. Justify with a single space below the title. THE NAME AND SURNAME of the authors are written in normal letters.

Koncentracije spermatozoida u ejakulatu nerasta.and the place where they are to be printed should be marked in the text. Font Size 10. centred. we ask the authors to write their papers grammatically correct both in Serbian an English. drawing or scheme. The text of the paper will not be proof-read. For instance: Graf. headings (text) and subtext in tables.ns. in small letters (bold). AI). The tables are set in a specific place in the text. without numbering. with 300 dpi. (2005). Graph. normal). drawings. Citing the authors in the paper: Stančić et al. Key words: in small letters. The papers should be sent to the following address: The editor’s office of the journal “Contemporary Agriculture” The Faculty of Agriculture Trg D. graphs and schemes. you can find on the web site: http: //polj. The tables should be clear. The papers which have not been done in accordance with these instructions will not be considered for publishing. Milan Krajinović 317 . in capital letters (normal). by writing in the text the caption of the photograph. The paper is submitted to the editor’s office of the journal in 2 printed copies. schemes.ac. The photographs. Font Size 9.yu/ (Faculty of Agriculture in Novi Sad).The order of papers is arranged according to the alphabetical order of the initial letter of the surname of the first author. Obradovića 8 21 000 Novi Sad Phone: ++ 021/450-355 We are grateful to all the authors for their cooperation. If there are only two authors. italic). Font Size 10 (normal). English –italic). then – (Stančić and Šahinović. centred. drawings. Justify. Editor-in-chief Prof. Sperm concentration in ejaculates according to seasons of year (Font Size 9. in capital letters (bold). 1995). Text. with all the supplements (photographs. or a vector format with letters turned into curves – CDR.5” floppy disc or on CD. should be in Serbian and English (Serbian – normal. Or – Stančić et al. Summary. Therefore. zavisno od godisnje sezone (Font Size 9. 2005) – if there are more than two authors. After the literature a short table of contents should be written in English as follows: TITLE. graphs) and on 3. Font Size 10. Font Size 10. JPG. Dr. NAME AND SURNAME OF AUTHORS. 1. The titles. These introductions to autors and one sample of the correct printed paper in the Journal “Contemporary Agriculture”. as simple and neat as possible. should be given in a separate supplement (an original file format –TIF. centred. 1. Literature text Font Size 9.