YU ISSN 0350-1205 Časopis za poljoprivredu „SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ Adresa: Bulevar oslobođenja 81, 21000 Novi Sad, Srbija Telefoni: 021/6621-870, 021/6621-555; Fax: 021/6621-727 Journal of Agriculture “CONTEMPORARY AGRICULTURE” Adress: Bulevar oslobođenja 81, 21000 Novi Sad, Serbia Phones: 021/6621-870, 021/6621-555; Fax: 021/6621-727 Glavni i odgovorni urednik/Editor-in-Chief: Prof. dr Milan Krajinović (Novi Sad) Urednici/Editors: Prof. dr Blagoje Stančić (Novi Sad) Dipl. ing. Julkica Crnobarac (Novi Sda) Pomoćnik urednika/Assistant Editor: Doc. dr Vesna Rodić (Novi Sad) Uredništvo/Editorship: Prof. dr Ratko Nikolić (Novi Sad), Prof. dr Petar Erić (Novi Sad), Prof. dr Branko Konstantinović (Novi Sad), Prof. dr Milenko Jovanović (Novi Sad), Prof. dr Zoran Keserović (Novi Sad), Prof. dr Milan Popović (Novi Sad), Prof. dr Stanimir Kovčin (Novi Sad), Prof. dr Jelena Ninić-Todorović (Novi Sad), Prof. dr Mladen Gagrčin (Novi Sad), dr Klašnja Bojana, nauč. sav. (Novi Sad), Doc. dr Radovan Savić (Novi Sad), Prof, Prof. dr Gordana Šurlan-Momirović (Zemun), Prof. dr Marian Bura (Temišvar), Prof. dr Refik Šahinović (Bihać). Izdavački savet/Editorial council: Prof. dr Radovan Pejanović (Novi Sad), Prof. dr Miroslav Malešević (Novi Sad), Dipl. ecc. Gordana Radović (Novi Sad), Prof. dr. Lazar Kovačev (Novi Sad), Jovan Crnobarac (Novi Sad), mr Goran Stanković (Zemun), Prof. dr Vitomir Vidović (Novi Sad), Prof. dr Branka Gološin (Novi Sad), Prof. dr Saša Orlović (Novi Sad), Prof. dr Nedeljko Tica (Novi Sad), Prof. dr Nikola Đukić (Novi Sad), Prof. dr Dragan Glamočić (Novi Sad), Prof. dr Nada Korać (Novi Sad), Prof. dr Sofija Petrović (Novi Sad), Prof. dr Jovan Crnobarac (Novi Sad), Prof. dr Stanko Boboš (Novi Sad), Dipl. ing. Dragana Žebeljan (Novi Sad), Danica Sojanović (Novi Sad), Prof. dr Ljiljana Nešić (Novi Sad), Prof. dr Petar Sekulić (Novi Sad), Prof. dr Mirjana Milošević (Novi Sad), Prof. dr Cvijan Mekić (Zemun), Prof. dr Nikola Mićić (Banja Luka), Prof. MVD Juraj Pivko, DSc. (Slovačka), Prof. dr Šandor Šomođi (Mađarska), Prof. dr Sava Bunčić (Engleska), Prof. dr Boris Stegny (Ukrajina), Prof. dr Kole Popovski (Makedonija), Prof. dr Ion Pădeanu (Rumunija), Prof. Baruch Rubin, Ph.D. (Izrael), Prof. dr habil. Imre Musci, CSc. (Mađarska), Prof. dr Mark Gleason (USA). Izdavači/Publishers: “DNEVNIK – POLJOPRIVREDNIK“ AD, Novi Sad. POLJOPRIVREDNI FAKULTET, 21000 Novi Sad, Trg Dositeja Obradovića 8. NAUČNI INSTITUT ZA RATARSTVO I POVRTARSTVO, 21000 Novi Sad, M. Gorkog 30. Adresa uredništva/Adress of editorship: POLJOPRIVREDNI FAKULTET, 21000 Novi Sad, Trg Dositeja Obradovića 8. Telefoni/Phones: ++ 021/450-355; ++ 021/6350-711; Fax: ++021/459-761. Uplate izvršiti na: “DNEVNIK – POLJOPRIVREDNIK“ AD, Novi Sad. žiro račun: 160-171915-80, Delta banka ad, Beograd, PJ Novi Sad (pretplata za „Savremenu poljoprivredu“) ili POLJOPRIVREDNI FAKULTET Novi Sad žiro račun: 840-1736666-97 (pretplata za „Savremenu poljoprivredu“).

SADRŽAJ – CONTENTS

NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI RAD INSTITUTA ZA VOĆARSTVO I VINOGRADARSTVO U NOVOM SADU (1947–2007) Zoran Keserović, Dušan Gvozdenović, Petar Cindrić, Đorđe Paprić, Nada Korać, Vladislav Ognjanov, Jelena Ninić-Todorović, Ivan Kuljančić, Branislava Gološin, Slobodan Cerović, Mira Medić, Nenad Magazin, Sandra Bijelić ..........................................

1

VOĆARSTVO VOJVODINE – SADAŠNJOST I PERSPEKTIVE Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Nikola Vranjković, Nenad Magazin ....................... 18 VINOGRADARSTVO VOJVODINE (istorijat, sadašnjost i perspektiva) Đorđe Paprić, Nada Korać, Petar Cindrić, Ivan Kuljančić, Mira Medić ............................. 27 INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA Vladislav Ognjanov, Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Slobodan Cerović, Jelena Ninić-Todorović, Branka Gološin, Đorđe Paprić, Nada Korać, Petar Cindrić, Ivan D. Kuljančić, Jelica Balaž, Ragheb Thalji, Sandra Bijelić, Nenad Magazin, Mira Medić, Tatjana Popović ....................................................................... 38 REZULTATI OPLEMENJIVANJA VOĆAKA U INSTITUTU ZA VOĆARSTVO U ČAČKU Milisav Mitrović, Dobrivoje Ogašanović, Žarko Tešović, Radunka Plazinić, Slađana Marić, Milan Lukić, Sanja Radičević, Vladan Milinković, Aleksandar Leposavić .............................................................................. 50 VOĆARSTVO SREMA Dušan Gvozdenović, Biserka Vračević ..................................................................................... 62 BIOLOŠKO-PRIVREDNE OSOBINE NOVIJIH SORTI JABUKE Milošević N., Milošević T., Zornić Biljana, Marković G., Glišić I. ........................................ 71 UTICAJ GUSTINE SADNJE NA RAZVOJ DOPUNSKE BOJE I OCENU ATRAKTIVNOSTI PLODOVA KLONOVA CRVENOG DELIŠESA Nenad Magazin, Zoran Keserović, Dušan Gvozdenović, Biserka Vračević ......................... 78 UTICAJ KONCENTRACIJE PROMALINA® (GA4+7+BA) NA KVALITET „KNIP” SADNICA SORTI JABUKE GALAKSI I BREBURN Dragan Radivojević, Milovan Veličković, Čedo Oparnica ..................................................... 83 KLIJAVOST SEMENA I RANDMAN SEJANACA AUTOHTONIH SORTI KRUŠKE NA PODRUČJU BIJELOG POLJA Gordana Šebek, Mirjana Radulović, Ana Topalović .............................................................. 90

iii

SADRŽAJ N, P I K KOD SEJANACA KRUŠKE U PERIODU ZIMSKOG MIROVANJA Gordana Šebek, Ana Topalović, Mirjana Radulović .............................................................. 100 KLIJAVOST POLENA SORTI KAJSIJE (Prunus armeniaca L.) Dragan Milatović, Dragan Nikolić ........................................................................................... 108 RODNI POTENCIJAL BRESKVE I NEKTARINE U GUSTOJ SADNJI Gordan Zec ................................................................................................................................. 115 PROUČAVANJE OSNOVNIH KARAKTERISTIKA NOVIH SORTI BRESKVE U SREDNJEM DIJELU CRNE GORE Prenkić R., Odalović A. ............................................................................................................. 122 MORFOMETRIJSKE OSOBINE PLODOVA ODABRANIH GENOTIPOVA DRENA Sandra Bijelić, Jelena Ninić-Todorović, Goran Jaćimović, Branislava Gološin, Slobodan Cerović, Branko Vidicki ........................................................................................... 130 SENZORNA I HEMIJSKA ANALIZA PLODOVA TREŠNJE Keserović Z., Vračar Lj., Tepić Aleksandra, Magazin N., Sandra Bijelić, Branko Vidicki ................................................................................................. 138 ORGANOLEPTIČKE OSOBINA KAŠA IZDVOJENIH GENOTIPOVA DŽANARIKE (Prunus cerasifera Ehrh.) IZ GORNJEG POLIMLJA Božović Đina, Jaćimović Vučeta ............................................................................................... 144 HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI Jaćimović Vučeta, Božović Đina ............................................................................................... 150 REAGOVANJE RAZLIČITIH SORTI I PODLOGA BRESKVE (Prunus persica Stoc.) NA PRIMJENU NPK HRANIVA Ranko Prenkić ............................................................................................................................ 158 FENOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE VAŽNIJIH SORTI I SELEKCIJA ORAHA Mitrović M., Miletić R. .............................................................................................................. 167 UTICAJ METEOROLOŠKIH FAKTORA NA VAŽNIJE OSOBINE PLODOVA SORTI LESKE Miletić R., Mitrović M., Mitić N., Nikolić R. ........................................................................... 175 POKAZATELJI RASTA JEDNOGODIŠNJIH SEJANACA MEČJE LESKE (Corylus colurna L.) Ninić-Todorović Jelena, Cerović Slobodan, Gološin Branislava, Bijelić Sandra, Jaćimović Goran, Kokar Bojana, Čukanović Jelena .............................................................. 182 UTICAJ OPTIČKIH OSOBINA MALČ FOLIJA NA POMOLOŠKE OSOBINE NOVOINTRODUKOVANIH SORTI JAGODE (Fragaria ananassa Duch.) Jasminka Milivojević, Mihailo Nikolić, Maja Oparnica ........................................................ 189

iv

RODNOST NEKIH SORTI JAGODE Ranko Popović, Miroslav Čizmović, Ahmed Džubur ............................................................. 198 BIOLOŠKE KARAKTERISTIKE RANIH SORTI JAGODE Zoran Janković ........................................................................................................................... 203 FORMIRANJE BOKORA I CVASTI JAGODE U VERTIKALNOM SISTEMU GAJENJA Nenad Magazin, Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Biserka Vračević ......................... 208 UNAPREĐENJE MASLINARSTVA U CRNOJ GORI Biljana Lazović, Mirjana Adakalić, Tatjana Perović, Stoja Ljutica ..................................... 214 KLIJAVOST SJEMENA AUTOHTONIH SORTI MASLINE (Olea europaea L.) Mirjana Adakalić, Biljana Lazović, Tatjana Perović .............................................................. 220 KOLEKCIJA REZISTENTNIH KULTIVARA VINOVE LOZE U SR. KARLOVCIMA Petar Cindrić, Korać Nada, Dragoslav Ivanišević, Predrag Božović .................................... 227 AUTOHTONE I STARE ODOMAĆENE SORTE VINOVE LOZE U FRUŠKOGORSKOM VINOGORJU Korać Nada, Cindrić P., Paprić Đ., Kuljančić I., Medić Mira, Ivanišević D., Božović P. ... 248 STONE SORTE TIPA INTERSPECIES HIBRIDA U USLOVIMA NIŠKOG VINOGRADARSKOG PODREJONA Radojević Ivana, Stanković Snežana, Mošić Ivana, Ranković Vesna, Ristić Мiloš ............. 256 KARAKTERISTIKE RODNOSTI NOVOSADSKIH INTERSPECIES HIBRIDA VINOVE LOZE U AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA NIŠA Tatjana Jovanović Cvetković, Dragutin Mijatović ................................................................. 262 BIOLOŠKE I PROIZVODNE KARAKTERISTIKE NEKIH KLONOVA SORTE PINOT GRIS U NIŠKOM VINOGRADARSKOM PODREJONU Radoslav Tarailo, Snežana Stanković, Ivana Mošić ............................................................... 268 AGROBIOLOŠKA SVOJSTVA SORTE BURGUNDAC CRNI U ALEKSINAČKOM PODREJONU Mlađan Garić, Bratislav Ćirković, Miloš Ristić, Ivanović Radomir ..................................... 274 NEDESTRUKTIVNA METODA IZRAČUNAVANJA LISNE POVRŠINE LASTARA VINOVE LOZE Zoran Bešlić, Slavica Todić, Nebojša Marković ...................................................................... 280 UTICAJ VREMENSKIH PRILIKA NA RODNOST ZIMSKIH OKACA KOD VINOVE LOZE Kuljančić, I., Paprić, Đ., Nada Korać, Slavica Todić, Mira Medić, Božović, P., Ivanišević, D. .................................................................................... 286 UTICAJ NORME TRETIRANJA NA RACIONALNU ZAŠTITU VOĆNJAKA Rajko Bugarin, Nikola Đukić, Aleksandar Sedlar .................................................................. 298

v

................. 316 vi .......... Mirko Babić...................................................................................... Ivan Pavkov ...... 304 UPUTSTVO AUTORIMA ZA PISANJE RADOVA U ČASOPISU „SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ .................................. 314 INTRODUCTIONS TO AUTHORS ON WRITING PAPERS FOR THE JOURNAL “CONTEMPORARY AGRICULTURE” .OSMOTSKO I KONVEKTIVNO SUŠENJE VOĆA Ljiljana Babić.....................................................................................................

red. Departman za voćarstvo. Novi Sad. PETAR CINDRIĆ.. hibridni sejanci. 1993. UVOD Na prostoru Srbije ima mnoštvo mikrorejona sa specifičnom biljnom populacijom. 6 (2007) STR. 1992. SANDRA BIJELIĆ1 IZVOD: U Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo do sada su stvorene 21 sorta i 3 klona vinove loze. Vujanić-Varga i Ognjanov 1990. prof. prof. 4 sorte kajsije. Ninić-Todorović.. red. prof. vinogradarstvo. mr Sandra Bijelić. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja introdukovano je iz zemlje i inostranstva ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3000 genotipova raznih voćnih vrsta. VLADISLAV OGNJANOV.. Poljoprivredni fakultet.. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. 1–17. kruške. prof. breskve. dr Nada Korać. asistent. dr Ivan Kuljančić. kajsije. NENAD MAGAZIN. vinova loza. dr Slobodan Cerović. red. a u novoj kolekciji interspecies sorti koja je podizana tokom 2005. 2000). leske i drugih voćnih vrsta. dr Vladislav Ognjanov.. red. 56. Na oglednom polju u Sremskim Karlovcima se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja u proteklom pe- 1 Dr Zoran Keserović. Ključne reči: voćne vrste. breskvu i kajsiju. MIRA MEDIĆ. red. 1990.. red. 5 sorti oraha i 6 sorti stubastih jabuka. SLOBODAN CEROVIĆ. dr Jelena Ninić-Todorović. hibridizacija. dr Đorđe Paprić. red. NOVI SAD NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI RAD INSTITUTA ZA VOĆARSTVO I VINOGRADARSTVO U NOVOM SADU (1947–2007) ZORAN KESEROVIĆ. Ispitivane su podloge za kalemljenje pitomih sorti leske i njihovo gajenje kao visokostablašica. Keserović. prof. kao i podloge za višnju..„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. ĐORĐE PAPRIĆ. kultura tkiva. mr Nenad Magazin. red. 1994. genetička transformacija.. asistent. Korać i sar. asistent. godine se nalaze 194 sorte. BRANISLAVA GOLOŠIN. Vujanić-Varga i sar. dr Dušan Gvozdenović. mr Mira Medić. 1993. (Đurić.. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ... i 2006. nove tehnologije. prof.. Vujanić-Varga i Ognjanov. dr Branislava Gološin. IVAN KULJANČIĆ. nove sorte. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. trešnju. 1992. oraha. red. dr Petar Cindrić. Institut je među prvima u Srbiji uveo nove tehnologije proizvodnje različitih voćnih vrsta. prof. prof. prof. NADA KORAĆ. 1 . Na terenu se nalazi mnoštvo genetičkih varijeteta jabuke. selekcija. prof. red.

vinove loze. 1994). 2005). (Gološin 1995). a u novoj kolekciji interspecies sorti vinove loze. U toku su i istraživanja mogućnosti razmnožavanja drena kulturom tkiva. date su preporuke za gustinu sadnje prilikom podizanja intenzivnih zasada jabuke (Magazin. Razrađeni su metodi genetičke transformacije pomoću dve rase A. Aradski. neke sorte jabuka. introdukovano je iz zemlje i inostranstva. Do sada su ovom metodom razmnožene podloge za jabuku i krušku (Gološin i Radojević. 2000). 1991) uspešno je savladana kultura tkiva in vitro. (Gološin i sar.. 1987). Keserović. Keserović (1996) navodi tri faze embriogeneze kod višnje i trešnje: brz razvoj endosperma. Pored toga izdvojene su selekcije kajsije oraha. REZULTATI RADA SA DISKUSIJOM U Institutu je pre 25 godina osnovana laboratorija za mikropropagaciju voćaka. hibridi jabuka otpornih na bolesti. diferenciranje i rast embriona i sazrevanje embriona. 1992) i koštičavih voćnih vrsta. zatim hibridi leske. Takođe. Na osnovu analize rodnosti pupoljaka i morfoloških karakteristika pojedinih sorti daje se preporuka intenziteta rezidbe i prognoza prinosa (Rudić et al.pa je tako po njemu i razvoj ploda podeljen u 3 etape. u proteklom periodu je naročito veliki uspeh postignut u mikropropagaciji oraha. Metode za mikropropagaciju se i dalje usavršavaju. (Ognjanov i sar. tumefaciens koje nose marker gen za sintezu glukoronidaze u GUS-intron konstrukciji (Macet-Gašić. klonovi jabuke itd. 1993). sorte breskve (Ognjanov. Takođe. Sorte Mire i Šampion mogu da se ovim putem razmnožavaju i gaje na sopstvenom korenu. 1994). budući da se orah veoma teško vegetetivno razmnožava. podloge i interpodloge za kajsiju. ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3. Ognjanov.. 1993). Pored savlađivanja mikropropagacije kod jabučastih. 2004). 4 sorte kajsije. Fiksiran je veliki broj gena kod raznih voćnih vrsta. 1985. 1995. podloge za višnju i trešnju.riodu. Kao donori otpornosti kod jabuke identifikovane su domaće sorte jabuka šumatovka i bihorka (Vujanić-Varga i sar. koja je podizana tokom 2005. uniformne sejance vinogradarskih bresaka različite bujnosti za kalemljenje sorti. 1981. Ispitivane su podloge za kalemljenje pitomih sorti leske i njihovo gajenje kao visoko stablašice. Veliki broj istraživača u Institutu se bavio i organogenezom voćaka (Dinka VujanićVarga. U delu oplemenjivačkog programa u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo stvorene su 21 sorta i 3 klona vinove loze.1995). a razmnožene su i podloge za trešnju i višnju (Bijelić. 1998. Keserović et al. 5 sorti oraha i 6 sorti stubastih jabuka. Najznačajniji su geni koji u potomstvu daju stubast tip rasta jabuka i bresaka. Pored toga u Institutu se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. Institut za voćarstvo i vinogradarstvo je među prvima uveo biološku kontrolu rodnosti. Postignuti su i značajni rezultati u mikropropagaciji oraha (Gološin. 1995). Gološin i sar. otpornost jabuka na čađavu krastavost i pepelnicu. otpornost kajsije na sušenje kao i kasnije vreme cvetanja.000 genotipova raznih voćnih vrsta. Kulturom ozračenih kotiledona dobijeno je više somaklonalnih varijanata kod sorti spring krest i red heven. Milovankić. drena. godine se nalaze 194 sorte. i 2006. 2 . Keserović (2005) navodi korelaciju između razvoja embriona i ploda. Na osnovu histoloških analiza (Ognjanov. 1993). jošte (Gološin i Galović. kao i genetička transformacija (Macet-Gašić. 2005) u zavisnosti od sorte.

5 × 2. Na poljoprivrenom fakultetu u Novom Sadu se intenzivno radi na pronalaženju slabo bujne podloge ili posrednika (interpodloge) u cilju intenzifikacije gajenja kajsije. Genotipovi se odlikuju obilnim plodonošenjem. Pre više od dve decenije.1997. na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Korać i sar. Ispitivan je i najbolji način kalemljenja plemenitih sorti leske na tipovima mečje leske. preciznije 1983. kvalitetnim morfološkim. B9. 25–35% su manje bujnosti na crnom trnu i 10–12% na požegači i stenleju. odnosno Stenlej. (Ninić-Todorović. B8.3 do 88. Đurić i Keserović (1997. 1998). dr Mirko Rudić. Keserović i sar. (1999) su najbolje rezultate dobili kada je podloga bila džanarika. Đurić i sar. U pojedinim godinama. B11.1996).000 i 1. u odnosu na plodove sa stabala na podlozi džanarici i drugim posrednicima. a posrednik crni trn. uspešno je povećan broj primljenih kalemova sa 0. B4. Keserović. U prvo vreme oda3 . Kaleme se isključivo jednogodišnji sejanci oraha.6%. navode da sorte Viljamova i Pakhams trijumf zahtevaju posrednika na podlozi dunja Ba-29. Novosadske sorte kajsije upotrebom međuplemke stenlej bile su vrlo stabilne. godine. pogotovu krupnoća i pokrovna boja.) sa stabala iz prirodnih populacija i stabala sekundarne provenijencije sa zelenih površina Novog Sada.. a u našim klimatskim uslovima samo sobnim kalamljenjem.U Institutu se dosta radilo na iznalaženju podloga i interpodloga za različite voćne vrste. Tehnologija kalemljenja oraha u našem Departmanu je u potpunosti savladana i usavršena pre tridesetak godina (Korać. 1992). u odnosu na krupnu zelenu renklodu kao posrednika. 1995. Korać i sar. a posebno se izdvajao kvalitet plodova. Užom selekcijom je izdvojeno 10 genotipova (A1. C2). (1999) smatraju da je čačanski hibrid šljive G-18 najbolji kao podloga za kajsiju jer je rezistentan na šarku i lepo razvija stabla u podkulturi sa orahom.0 i 4. dugovečnost stabala i rodnost su bili dobri. Visoko kalemljene sadnice leske su pogodne za primenu na okućnicama i podizanje zasada u kojima se leske gaje kao stablašice.1994). godine. B1. godine podizanjem zasada sa razmakom sadnje 5 × 2. Korać i sar. u Departmanu za voćarstvo. jer obrazuje stablo. B2. a prijem kalemova između te podloge i plemenitih sorti je od 81. vinogradarstvo i hortikulturu. Za lešnik je najbolja podloga mečja leska. 1999).5. 1991. odličnim zdravstvenim stanjem. Za proizvodnju sadnica oraha primenjujemo sobno kalemljenje oraha engleskim spajanjem. 1978) i detaljno opisana u knjizi ORAH (Korać i sar. (požegača.. zabeležen je broj primljenih kalemova čak i do 97% (Ninić-Todorović.0 m odnosno sa 800. krupna zelena renklodai crni trn). započeta je selekcija genotipova mečije leske (Corylus colurna L. odnosno sušenja stabala uopšte nije bilo (Đurić. Ninić-Todorović i sar. 1997). Semenski materijal plodova mečje leske sejan je u rasadniku Fakulteta na Rimskim Šančevima gde je ustanovljena terenska klijavost i praćen razvoj sejanaca kroz više godina ispitivanja. 5 × 2.5 na 85%. 1. (1996).1997). Vegetativne podloge za krušku utiču na kompatibilnost kod kruške. (1997). stenlej..100 stabala po hektaru (Đurić i Keserović. Ispitivanje crnog trna (Prunus spinosa L) kao posrednika je započeto 1991. Prema ispitivanjima ovih autora zdravstveno stanje. (1998). tehnološkim i fiziološkim svojstvima orašica. tako Đurić i sar. B5. rasadničkoj proizvodnji razmnožava samo kalemljenjem. Od više načina vegetativnog razmnožavanja voćaka orah se u masovnoj. Čuvanje semena mečje leske je najbolje u staklenim bocama pri temperaturi od 4 do 6 ˚C (Ninić-Todorović i sar. Na selekciji oraha iz populacije domaćeg oraha na našem Departmanu se radi od 1957. U toku istraživačkog perioda. Od 16 ispitivanih sorti kajsija na posrednicima. B7. Rad na selekciji oraha započeo je prof.

1 54. Sve selekcije imaju kasni početak vegetacije. 04 02. Pomološke osobine Pomological traits Prosečna masa ploda Average fruit mass (g) Debljina ljuske Kernel thickness (mm) Randman jezgre Seed ratio (%) Sadržaj ulja Oil content (%) Sadržaj proteina Proteins content (%) Boja jezgre Seed colour Početak vegetacije Vegetation start Resanje Male flowers open Cvetanje Female flowers open Bujnost stabla Tree vigour SORTE ORAHA (walnut cultivars) Tisa 15. 04. Dalji rad na selekciji su nastavili prof. a vegetaciju završavaju ranije. Šampion (autor M. 23.000 ovako prikupljenih uzoraka prispelih na konkurs iz svih krajeva Jugoslavije.9 65.2 70. Ocenjeno je preko 1. Ni jedna introdukovana sorta po kvalitetu ploda.8 1.7 0. 04. 07. 1. Cerović i sar.2 51. Novi Sad. 05. dr Branislava Gološin. 26.1 19. bujno Od 1973.1 0. bujno Šampion 15. Srem i Tisa.7 svetla 25. odabrani su tipove koji su vegetativno razmnoženi i ispitani uporedo sa poznatim svetskim sortama oraha (u kolekcionim zasadima u Beškoj i Veterniku). dr Milovan Korać koji je ceo svoj radni vek posvetio selekciji oraha.9 55. 1. 2007.8 1.9 57. dr Dragoljub Slović i prof.9 1. Rasna i Mačva. ne može se meriti sa novosadskim selekcijama.7 66. Tako su Gološin i sar. (1999).2 17. a vrlo krupnih sa visokim randmanom jezgre. Selekcija oraha u Jugoslaviji dostigla je najviši nivo. Kasni rodni. 02. Napravljen je širi izbor tipova s kvalitetnim plodovima. a rad su zatim nastavili prof. Korać). 05. 05. 05. (1999) utvrdili da su među novosadskim selekcijama najkrupnijih plodov i najvećeg randmana jezgre. 04.0 66. 04 03. 05. Korać i sar. Pomološke osobine novosadskih sorti oraha.3 svetlo-mrka 17. 04 02. bujno Srem 15. Srem 4 . 04. Šampion. dr Milovan Korać. slabo bujno Mire 12. otpornosti na mraz i bolesti. 2007. 04 03. (1998). Najboljih pet selekcija je priznato za sorte. dr Slobodan Cerović i prof. Šampion i Tisa. na osnovu kvaliteta ploda.0 56.8 svetla 17. jezgre i drugim navedenim biološkim osobinama. vrlo bujno Bačka 12.7 16. 05. Tab. Mačva.8 66.4 svetložuta 19. Pomological traits of Novi Sad walnut cultivars. rodnosti. čija matična stabla su više godina posmatrana. Najveću rodnost imale su sorte Rasna. Tab. 03. 25.0 svetla 16.7 18. Posle toga.biranje kvalitetnih tipova Rudić (1962) je vršio prvenstveno iz drvoreda i većih orašarskih centara u Vojvodini „na licu mesta”.0 15. čak veći nego bilo gde drugo u svetu. godine primenjen je originalan metod prikupljanja početnog materijala za selekciju preko nagradnog konkursa „Tražimo kvalitetne orahe” koji je organizovao prof. Novi Sad. 05.

Novosadska rodna. NS-6. Selekcijom iz prirodne populacije kajsije odabrano je u prvoj etapi nekoliko selekcija: NS-4. oplemenjivači: Prof. (2000) su izdvojili iz prirodne populacije preko 20 selekcija kajsije u 1988. Prof. dr Jelena Ninić-Todorović. Korać) i Mire (autori M. NS-6. oplemenjivači: Prof.(autor M. Prema navodima Keserovića i saradnika (2004) i jedan i drugi klon su imali daleko razvijeniju pokrovnu boju u odnosu na standard. a u ispitivanjima se vode pod oznakama Elstar-klon 1 i Elstar-klon 2. dr Bogoljub Đurić. 2. oplemenjivači: Prof. Iznalaženje najpogodnijih posrednika – interpodloga za razmnožavanje kajsije u cilju smanjivanja prevremenog sušenja (apopleksije) i povećanja rodnosti. U cilju unapređenja proizvodnje kajsije u Vojvodini na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. donelo rešenje godine o priznavanju svih prijavljenih selekcija kajsije: 1. dr Milovan Korać. ima najkasnije cvetanje. dr Slobodan Cerović. ukusu. novostvorene sorte pripadaju grupi sorata sa plodovima visokog kvaliteta. Jedan je ranijeg vremena sazrevanja. Keserović i sar. U sledećoj etapi. Prof. Introdukovanje stranih sorti i ispitivanje u agroekološkim uslovima Vojvodine. oplemenjivači: Prof. NS-4. Novosadska kasnocvetna. dr Bogoljub Đurić. Takođe je izdvojeno više selekcija oraha od kojih se sada najviše gaje: Rasna. Prof. Neke od selekcija iz te godine pokazuju izuzetno dobre osobine kao što je selekcija SK-3 koja od 70 sorti i selekcija u kolekciji. Nove sorte su veće rodnosti u odnosu na mađarsku najbolju. Sava i Milko. aromi i teksturi mesa.3°C na 2 metra od zemlje u vreme cvetanja) odnele praktično sav rod kajsije. dr Zoran Keserović 3. Selekcija kajsije iz prirodne populacije u cijlu stvaranja novih sorti kasnijeg vremena cvetanja i veće otpornosti prema mrazevima sa dobrom rodnošću i kvalitetom plodova. dr Zoran Keserović. dr Zoran Keserović. a po rodnosti se posebno ističu novosadska kasnocvetna i novosadska rodna. dr Branislava Gološin. Bačka (autor M. šumarstva i vodoprivrede je 13. Slović. Cerović i B. 3. a drugi kasnijeg u odnosu na standardni elstar. Sve ove sorte (tab. ili selekci5 . Gološin) 1987. krupnoće i kvaliteta ploda i zdravstvenog stanja zato su prijavljene Komisiji za priznavanje. dr Bogoljub Đurić. Rudić i M. dr Zoran Keserović 4. Prof. Posebno krupne plodove ima NS-4. Korać) i Tisa (autori D. S. padale i do –11°C na 5 cm od zemlje. Prof.03.2004. 4.04. Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo ispitivanja se izvode u nekoliko pravaca: 1. odnosno –7. Ministarstvo poljoprivrede. Po spoljašnjem izgledu i biohemijskom sastavu plodova. Prof. dr Vladisav Ognjanov i Prof. ali se po atraktivnosti posebno izdvojio klon Elstar 1. Novosadska rodna. Ove selekcije su tokom ispitivanja ispoljile vrlo pozitivna svojstva u pogledu kasnog cvetanja rodnosti. godini kada su niske temperature (koje su 12. 2. godine. Novostvorene sorte imaju veću masu ploda u odnosu na mađarsku najbolju. Prof. Kasni rodni. Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu se ispituju dva klona elstara od kojih je jedan pronađen u okolini Smedereva a drugi u blizini Inđije. 2) imaju slabiji vegetativni rast za 8–20% u odnosu na mađarsku najbolju. godine. Sve četiri priznate sorte pripadaju grupi srednje kasnocvetnih sorti jer cvetaju 34 dana posle mađarske najbolje. Korać) 1988. Zaštita voćaka od niskih zimskih temperatura i poznih prolećnih mrazeva.

Sorta kraljica čardaša odlikuje se vrhunskom atraktivnošću i kvalitetom ploda i sposobnošću čuvanja i do 6 meseci. unošenje oprašivača u jednosortne zasade i zasnivanje porodičnih voćnjaka na malim površinama i okućnicama. god. a u 2006. Svake godine rađa obilno. Rađaju na rodnim kolačima raspoređenim duž cele kordunice. Voćke se odlikuju obrazovanjem uspravne kordunice koja se prirodno ne grana.ja 16a koja je dobre rodnosti i sa izuzetno kvalitetnim plodovima. tolerantnih na prouzrokovače ekonomski najvažnijih bolesti i štetočina. Selekcioni ciljevi stvaranja novih sorti jabuka stubastog tipa rasta na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu su stvaranje sorti potpuno crveno obojenog. različitog vremena sazrevanja. Sorta Vesna je karakteristična po vrlo ranom vremenu zrenja. Pomološke osobine Pomological traits SORTE KAJSIJE (Apricot cultivars) Novosadska Novosadska NS-6 kasnocvetna rodna okrugla obrnuto široko kupasta okrugla srednje srednje srednje do bujno mešovite srednje kasnocvetno oko 62 g okrugao svetlo narandžasta 25–35 svetlo narandžasta 95 16 majske i cvetne kasnocvetno oko 56 g jajast svetlo narandžasta 10–15 svetlo narandžasta 93 17 mešovite kasnocvetno oko 66 g izduženo okrugao svetlo narandžasta 25–35 svetlo narandžasta 96 20 NS-4 Oblik krune okrugla Canopy shape Bujnost stabla srednje Tree vigour do slabe Dominantne rodne grančice mešovite Prevailing fruiting branches Vreme cvetanja srednje Flowering time kasnocvetno Prosečna masa ploda oko 80 g Average fruit weight Oblik ploda izduženo Fruit shape okrugao Osnovna boja narandžasta Ground colour Pokrovne boje 25–40 Over colour (%) Boja mezokarpa narandžasta Flesh colour Randman mezokarpa 96 Flesh ratio Rastv. Stubaste jabuke brzo stupaju na rod pa se prvi plodovi mogu formirati već prve godine po sadnji. godini selekcija DM-1. Tab. godine. Novi Sad. Najkrupnije plodove ima sorta rumeno vreteno koji sazreva oko petog septembra. Tab.000 biljaka/ha). 2007. Novi Sad. U toku dvadesetogodišnjeg oplemenjivačkog rada izdvojeno je više selekcija od kojih je šest priznato za nove sorte u 2007. 2007. vrlo krupnim crveno 6 . 2. žutog ili zelenog ploda. Pored ove dve selekcije izdvajaju se i SK-1 i SK-13a. polovina augusta. Pomološke osobine novosadskih sorti kajsija. 2. Pomological traits of Novi Sad apricot cultivars. suve materije 17 TSS (%) Stubast tip rasta kod jabuke predstavlja biološku novinu koja omogućava gajenje velikog broja biljaka po jedinici površine (10. ali nikada ne prerodi jer sama reguliše optimalno opterećenje junskim opadanjem plodova.

U skladu sa konceptom stvaranja novih sorti jabuka. imaju izuzetno lepe plodove. Ognjanov i sar. 2007. 27 neimenovanih genotipova i 14 spontanih sejanaca jabuke. 1999). a sa područja Bijelog Polja 60 genotipova krušaka koji pripadaju vrsti Pyrus communis L. zatim 2 tipa drena krupnog ploda i jedna individua badema koja pripada vrsti Amigdalys nana L. krušaka (Cerović i sar.obojenim plodovima i širokoj uspravnoj kordunici koja na najlepši način popunjava prostor. Potreba za rezidbom stubastih jabuka je minimalna i svodi se na proređivanje cvetnih pupoljaka skraćivanjem rodnih kolača. jer sprečavamo da prerode i zbog toga alternativno rađaju svake druge godine. Slatko nakiseo Nakiseo Nakiseo Rumeno Idared × Wijcik vreteno Kraljica Prima × Wijcik čardaša U proteklom periodu. 1999) selekcija je vršena na otpornost prema čađavoj krastavosti (Vf. zeleni dragulj i smaragd. krajem septembra meseca. 10. 08. 10. nakiselog ukusa a dobro se čuvaju u toku zime u običnim uslovima skladištenja. Smith × Wijcik 160 – 9 05. Novi Sad. Posebnu atraktivnost imaju patuljaste forme koje se uspešno mogu gajiti u saksijama ili kao najlepši deo vrtnih kompozicija. šumatovke i šampanjke je utvrđena polj7 . mečje leske (Ninić-Todorović. 10. Genotip Genotype Hibridna kombinacija Hybrid combination Masa Obojenost Atraktivnost Vreme ploda ploda Fruits berbe Fruit mass Over colour attractiveness Pick time (g) (%) Ukus Taste Stubaste jabuke žutog ploda (Columnar apples with yellow fruits) Đerdan James grieve × Wijcik 150 – 7 25. 1997) i drugih voćnih vrsta sa balkanskog prostora. To je naročito značajno kog sorti koje obilno rađaju. 1998.. Pomological traits of columnar apple cultivars. 09. i pogodni su za selekciju vegetativnih i generativnih podloga ili su pak otporni na ekonomski najznačajnije bolesti i štetočine. Vr i Va geni). 3. oraha (Korać i sar. intenzivno se radilo na inventarizaciji genotipova jabuka. Vreme sazrevanja je oko prvog septembra. Bogate kolekcije omogućile su intenzivan rad na selekciji i hibridizaciji odabranog početnog materijala. Nakiseo Stubaste jabuke crvenog ploda (Columnar apples with red fruits) Vesna Wijcik × Summered 140 240 160 70 90 100 7 7 9 20. 1997. Izdvojeno je i više hibrida sa atraktivnim žuto bojenim plodovima. 08. (1996. 3. 1998. Pomološke osobine sorti stubastih jabuka. 09. Novi Sad. 05. 2007. Nakiseo dragulj Smaragd G. a najatraktivniji hibrid NS 10/110 je imenovan kao sorta đerdan. kao hibrid zeleni dragulj. pepelnici (PL1 i PL2 geni) a kod starih sorti bihorke. Smith × Wijcik 160 – 9 01. Slatko nakiseo Stubaste jabuke zelenog ploda (Columnar apples with green fruits) Zeleni G.. 1999). Tab. Kolekcionisano je 147 stranih sorti. Sazrevaju kasno. su vrlo retki i u oplemenjivačkom radu na ovoj voćnoj vrsti u svetu. Sorte zelenog ploda. Tab. 73 lokalne sorte i 32 nepoznata genotipa plemenitih krušaka.

godine i kolekciju uzgojnih oblika vinove loze. Ove sorte su priznate 1991. (1994). godine prof. introdukovanim sortama jagoda. Iz Mađarske su introdukovane sorte Kunleanj i Kunbarat (hibridi V. desertna vina. a najveću I 4/11. Lazić stvorili su nove bele vinske sorte: Neoplantu. Sirmium. 1998). koje su poslužile kao donori otpornosti na mrazeve novim belim vinskim sortama: Zlati. Selekcijom kolekcionisanih vinogradarskih breskvi iz prethodnog perioda. posebno se ističu Mila. Tokom 60 godina oplemenjivačkog rada u Institutu. Vujanić-Varga i sar. Župljanku. kupine i maline.. Najmanju masu semena ima genotip B 50/11. Mili i Petri (Cindrić. Selekcije vinogradarske breskve iz Srbije bile su polimorfne za svih 31.7%. otporni na prouzrokovače čađave krastavosti i tolerantni na pepelnicu. Župljanka i Probus. sa oko 500 genotipova.ska otpornost. Izvori otpornosti su pronađeni u okviru vrste Vitis amurensis. Sok genotipa I 4/34 dobio je najviše ocene od zvanične degustacione komisije. 8. Naučno-istraživački rad iz oblasti vinogradarstva najvećim delom se obavlja na Oglednom polju Poljoprivrednog fakulteta u Sremskim Karlovcima. s tim što je poslednja osetljivija na mrazeve. Primarni cilj bio je stvaranje kvalitetnih vinskih sorti otpornijih na mrazeve.8 g.6%.Njihovim ukrštanjem sa kvalitetnim zapadno-evropskim sortama. Petra i Liza. Klijavost u pesku je kod prvog genotipa 89. Ranom Rizlingu. Ispitivan je veliki broj introdukovahih interspecies sor8 . godine. U sledećoj fazi osnovni ciljevi su: kvalitet. nešto kasnije Silu i Novu dinku. koja odlično rađa i ima kvalitet ploda za industrijsku preradu u sokove. prokupac. Korać. i crne vinske sorte Probus i Rumeniku. dr P. Formirana je solidna naučna baza koja obuhvata veliku ampelografsku kolekciju. 1995). Visokom otpornošću na mrazeve. naši prvi. Takođe je izdvojen hibrid NS 1/105. 2. (Ognjanov i Vujanić-Varga. Od 1975. Lizi. U prvoj fazi. i hibridi NS 1/9. od 13 testiranih sokova. cenjeni oplemenjivači dr D. kao i otpornost na veštačku inokulaciju prouzrokovača čađave krastavosti i pepelnice. ukazujući na mnogo veći polimorfizam nego što je do sada ustanovljeno. 1999). 1996) pogodnih za generativne podloge. Cindrić. NS 1/34 i NS 1/111 poznog vremena sazrevanja ploda. koja je podignuta tokom 2005 i 2006. kadarka. izdvojeno je 25 genotipova (Ognjanov i sar. Pogodnost ploda vinogradarske breskve za proizvodnju sokova. (1996) koji je pokazao poljsku otpornost na čađavu krastavost. Ognjanov i sar. Kvalitetom se posebno ističu Neoplanta. jer daje visoko kvalitetna aromatična. U uslovima Fruškogorskog vinogorja posebno se ističu sorte Petra i Liza. godine. čuvanju i proučavanju genotipova i sorti jagodastih voćnih vrsta pa su tako podignuti ogledni zasadi sa novim. posađenu 1979. Na drugom stupnju selekcije. Cindrić sa svojom ekipom.). Od skoro su započete aktivnosti i na skupljanju. Svi tipovi imaju dugačak period mogućnosti za kalemljenje. otpornost na mrazeve i otpornost novih sorti prema gljivičnim bolestima. ribizle. Milisavljević i dr S. U rejonu Subotičko-Horgoške peščare najbolje proizvodne rezultate su pokazale Liza i Rani Rizling. 1999. tokom cele zime. započinje rad na interspecies hibridizaciji. a američke plemenite sorte za 27 predloženih lokusa.. izdvojeni su hibridi NS 1/27 i NS 1/83 potpuno rezistentni na prouzrokovače čađave krastavosti i pepelnice. primarni cilj je bio poboljšanje kvaliteta do tada gajenih autohtonih sorti (smederevka. novu kolekciju interspecies sorti vinove loze sa 194 genotipa. a kod drugog 72. Vujanić-Varga i sar. postignuti su značajni rezultati. Sila. (Cindrić i sar. Vujanić-Varga i Ognjanov (1992). (1996) utvrđena je samo kod selekcije I 4/34. Sorta Petra ima najveću perspektivu i zaslužuje posebnu pažnju. Leli.. amurensisa i vinifera sorti).9 g.

54 i SK 61. SK. 1999. kao potencijalnih donora otpornosti na gljivične bolesti (Cindrić. Terez. Cindrić. Priznati su 1991. Karmen je takođe nova. Panonia i Morava koje se pored visoke otpornosti na mrazeve. 1996. Predmet ispitivanja su i introdukovane sorte vinove loze koje se gaje u ampelografskoj kolekciji. Kao najbolji pokazali su se SV hibridi: Villard blanc.ti iz celog sveta. Cindrić. Neke od njih su posebno proučavane kao potencijalno pogodne za proizvodnju vinskog destilata. Rubinka i Bačka. kao na primer Villard blanc i njegovi hibridi (Cindrić i sar. 1996. U toku je klonska selekcija sorte Župljanka. R-10. Individualnom klonskom selekcijom izdvojena su tri klona sorte Rizling italijanski: SK 13. te je i kvalitet vina bolji i stabilniji. Muskat plevenski. Petka. kao i velikog broja stranih interspecies sorti. Cindrić. D. Korać i Cindrić. Kišmiš moldavski. (Cindrić i sar. odlikuju značajnom tolerancijom na gljivične bolesti i dobrim kvalitetom vina. Lasta je prva domaća priznata interspecies stona sorta otporna na plamenjaču (Korać. Posebno se ističe sorta Panonia koja se može gajiti bez zaštite protiv gljivičnih bolesti. bez hemijske zaštite. 1998). 1996). neutralno Belo vino. 1998). Ester i dr. Tab. 2003). otporna je na mrazeve a daje vino vrhunskog kvaliteta (Cindrić i sar. Bianca i Phenix. 4. Cindrić i sar. 1999). Vallier. Ispitivanjima su obuhvaćene proizvodne i biološke osobine velikog broja domaćih i stranih sorti u cilju izdvajanja onih koje pokazuju najbolje rezultate u našim uslovima (Korać. (Korać. neutralno II III III III NEOPLANTA SIRMIUM ŽUPLJANKA RUMENIKA 9 . U toku je rad na ispitivanju proizvodne i biološke vrednosti velikog broja introdukovanih klonova gajenih sorti (VCU i DUS testovi). 1999). godine. Posebno su interesantne introdukovane stone i besemene sorte kao na primer: Super ran Bolgar. Korać i sar. Muscat de St. Gocseji zamatos. 1997. „EKO” parceli na Oglednom polju u Sremskim Karlovcima. Kao rezultat ove faze oplemenjivanja. Ampelographic traits of new grape vine cultivars and clones Godina priznaAUTORI vanja BREEDERS Release year 1970 D. Ljana. Odlikuju se većom rodnošću i boljim nakupljanjem šećera u širi. Na tzv. Milisavljević 1970 D. V. Ampelografske karakteristike novih sorti i klonova vinove loze. NAZIV SORTE CULTIVAR Roditelji Parentage Smederevka × Traminac Sovinjon × Smederevka Prokupac × Burgundac crni Skadarka × Teran Namena Epoha i organoleptička zrenja svojstva Ripening Usage and organotime leptical traits Belo vino. Cindrić i Korać. muskatno Belo vino. Cindrić. 1997. Značajno mesto u oplemenjivačkom radu posvećeno je klonskoj selekciji vinove loze. 1998. Tab. ispituje se mogućnost gajenja domaćih interspecies sorti i genotipova. Milisavljević.Lazić. Moldova. 1999). 4. perspektivna interspecies stona sorta pogodna za integralnu proizvodnju stonog grožđa (Korać. Novi Sad. Milisavljević 1982 S.. Milisavljević 1970 D. Dojna. 1999). Kovač. neutralno Crno vino. 2007. stvorene su i priznate bele vinske sorte: Kosmoplita. 2004). Seibel 7053.

Cindrić. Cindrić. N. Vallier × Ljana Cserszegi fuszeres × Kristaly Petra × Bianca Petra × Bianca Petra × Bianca SK 86-2/293 × Rajnski rizling 293-20 Gm SK 86-2/293 × Rajnski rizling 293-20 Gm Crno vino. Korać tralno 1991 P. neutralno Belo vino. Belo vino. Cindrić. Korać P. Cindrić tralno 1983 S. Kovač 2003 V. Cindrić. neu- PANONIA tralno MORAVA P. V. Vukmirović Belo vino. D.Cindrić. M. Belo vino. N. N. 1991 V. neu- tralno P. Cindrić. SK-54 RIZLING ITAL. intenzivno obojeno S. muskatno Belo vino. Cindrić. Cindrić. Cindrić.Lazić. Belo vino. Lazić. Belo vino. neutralno Belo vino.PROBUS SILA NOVA DINKA ZLATA RANI RIZLING LELA Skadarka × Kaberne sovinjon Kevidinka × Šardone Kevidinka × Šardone Iršai Oliver × Kunleanj Rizling italijanski × Kunbarat Rizling italijanski × Kunbarat Kunleanj × Burgundac sivi Kunbarat × Burgundac crni Kunleanj × Muskat Otonel Muscat de St. N. Lj. bogato. V. Kovač.Cindrić. Korać. N. Kovač 1991 P. Kovač 1991 P. N. sa izraženim kiselinama Belo vino. bela P. Kovač. V. Kovač 1991 N. Kovač III 10 . Belo vino. Ko- 2001 rać. Medić Belo vino. V. Belo vino. Cindrić. V. Kovač P. Cindrić. Cindrić. Korać. Kovač tralno Belo vino. neu1989 P. Belo vino. crna Belo vino. Korać. Kovač. muskatno 1991 P. Kovač. Kovač. Kovač. Cindrić. III III III I II III III II III II I II III II I 1991 N. V. neutralno Belo vino. aroma1988 P. SK-61 Moldova × Kardinal 2003 P. Cindrić. Kovač. LIZA PETRA MILA LASTA KOSMOPOLITA PETKA 1991 P. bogato. P. neuP. neutralno RUBINKA BAČKA 2002 V. mu2001 V.Cindrić. Jazić. Kovač P. aroma- tično III I III III KARMEN RIZLING ITAL. Cindrić tično S. V. Korać. Lazić. Korać. Milisavljević. neutralno Belo vino. Cindrić. neu2002 V. V. P. Kovač tralno 2003 V. N. Kozma skatno P. N. V. Korać Stona sorta. Korać Stona sorta. Kovač 1991 P. SK-13 RIZLING ITAL. Ružić. N. N. V. V. neu1991 P.

Ove dve sorte.. a Mila i Petra brže od Traminca crvenog.Sorte Sovinjon i Merlo. (Cindrić i sar. grožđe brže sazreva. 1998).. Na 1000 kg plodova. na usvajanje azota i kalijuma kod sorte Nova Dinka (Paprić i sar.1998). Prema Kuljančiću i Papriću (1999).. a prema folijarnoj analizi. 1998. Za brže unapređenje voćarstva. Tako su kod nas (Gvozdenović i Keserović. a našoj zemlji omogućilo podizanje zasada sa sadnim materijalom koji odgovara svetskim standardima. Primena određenog uzgojnog oblika zavisi od biologije sorti u datim mikroklimatskim uslovima (Kuljančić i sar. fosfora i kalijuma u listovima. Nova saznanja u fundamentalnim istraživanjima odredila su i novi koncept podizanja voćnjaka i vinograda. na „zavesi” kasni nedelju dana. rodnost vinskih sorti. jedan od najvažnijih faktora je podizanje zasada sa kvalitetnim sadnim materijalom. na osnovu dobijenih rezultata. 1998) je siguran indikator nedostatka ili viška pojedinih elemenata. ali su zato štete od vetra najveće na uzgojnim oblicima tipa „zavesa” (Kuljančić i sar. ali ipak ostaje činjenica da se jedna te ista sorta ne može gajiti sa uspehom u svim vinogradarskim rejonima... Utrošak ljudskog rada (Kuljančić i sar. Tako na „špaliru”. Sorta Župljanka. 1999). 1997) još uvek zastupljeni poluintenzivni zasadi i skupa proizvodnja sadnog materijala. 1997). Institut za voćarstvo i vinogradarstvo intenzivno radi na stvaranju predosnovnog sadnog materijala sorti voćaka i vinove loze koje su stvorene u našem Institu11 . Sorte su slabo rodne. Petra i Mila. 1995.... Sila. pa se zelena rezidba mora izvoditi na vreme. 1996. Folijarna analiza (Paprić i sar. treba ih još uvek gajiti u banatsko-potiskom vinogorju. Zato je od velike važnosti da se što pre introdukuju nove sorte i podloge voćaka. Kuljančić i sar. (Kuljančić i Paprić. ali najbolji kvalitet vina ipak se dobija kada se grožđe skida sa „jednostruke zavese”. koje daju aromatična vina. Rizling italijanski. Paprić i sar. kada je bila na podlozi SO4. a razlika među sortama je takođe evidentna. kombinacije sistema uzgoja za svaku sortu posebno. svakako treba zadržati u gen-banci... Lela. (1999). Sorti Sila odgovaraju gotovo svi uzgojni oblici tipa „zavesa”. Sadašnja proizvodnja sadnog materijala u Vojvodini i Srbiji nije u skladu sa proizvodnjom kakva se organizuje u razvijenim voćarskim zemljama. 1997). najbolje je reagovala na nagomilavanje azota. 1999) nije takođe zanemarljiv pri izboru sistema gajenja. Tako Paprić i sar. jer su dobre otpornosti na sivu plesan grožđa. 1996). preporučuju. Gvozdenović i sar. Od podloge zavisi i prinos reznica sorti vinove loze. Župljanka.. čiji plodovi daju vina neutralne arome. 1996) ostvaruje najveću rodnost kod sorti Traminac. Podloga Kober 5BB pokazala se najpogodnijom i za gajenje sorte Rizling italijanski klon SK-54 (Paprić i sar. takođe je najbolja na uzgojnom obliku tipa „zavesa”. najmanje ulaganje ljudskog rada je na „jednostrukoj zavesi”. (1998. Uzgojni oblik „jednostruka zavesa”. U Vojvodini postoje svi preduslovi za proizvodnju sertifikovanog sadnog materijala obzirom na mogućnost formiranja izolacionih polja. Od uzgojnog oblika zavisi i sadržaj šećera i kiselina u plodu (Kuljančić i sar. 1999) najviše su imale uticaja podloge Kober 5BB i SO4. Proizvodnja kvalitetnog sadnog materijala pogodnog za intenzivne zasade još uvek zaostaje za svetskom. a pogotovu bazni materijal za proizvodnju sertifikovanih sadnica. kako bi se Vojvodina brže uključila na svetsko tržište sadnog materijala. pa je obavezno treba primenjivati. (1996) smatraju da je podloga Kober 5BB najbolja za proizvodnju reznica. ali zbog kvaliteta vina i tradicije. 1999). kao i sortu Kaberne frank. predmet su ispitivanja u fruškogorskom (Cindrić i sar. Rani rizling i Župljanka sazrevaju brže od Rizlinga italijanskog. 1997) i banatsko-potiskom vinogorju (Paprić i sar. Rani rizling i Liza.

leske i kajsije. Korać. Era. Uvedene su najnovije tehnologije kod većine voćnih vrsta i vinove loze. pakovanja i čuvanja voćnih plodova u hladnjačama. 2005). Đurić 1999. budući da potpuna otpornost favorizuje stvaranje novih sojeva patogena. Kasni rodni. SK-13. kao i hibrida i klonova voćaka i vinove loze od kojih izdvajamo najbolje: klonovi Elstara. Institut je formirao matičnjak vegetativnih podloga za jabuku. Izdvojeno je dosta selekcija voća. Uvođenje integralnog koncepta proizvodnje u Vojvodini je veoma važan faktor ukoliko želimo da izvozimo veće količine voća. Gvozdenović i sar. Gvozdenović i Keserović. 1997. selekcije kajsije: SK-1. Cerović i sar. Iz ovakvog pristupa marketingu proističu i određene prednosti na svetskom tržištu jabuka i mogućnost plasmana. upotrebom vrsta i sorti koje to trpe. pokušalo se sa proizvodnjom voća i grožđa uz minimalnu zaštitu. vazduha i vode dostigla gornju granicu dozvoljenog. 1996. (Korać i Cindrić. 1996. Bačka itd. 1998. 1997). U kolekcijama voćaka i vinove loze se ispituje genetički polimorfizam... u plodova koje ne trpe zamrzavanje. krušku. 1997). šljivu i kajsiju kategorije ‘’bazni sadni materijal’’. Đurić i Keserović 1996. da hladnjače dobijaju sirovinu najvišeg kvaliteta (Gvozdenović i sar.. nego se moraju čuvati u kontrolisanoj atmosferi do upotrebe i to što duže moguće vreme. Proizvodnja jabuka i krušaka kod nas je dostigla takav stepen. a u novoj kolekciji interspecies sorti koja je podizana tokom 2005 i 2006 godine ima 194 uzorka. pa je daleko bolje dozvoliti ograničeni život 12 . SK-13b i DM-1. 1999. 1996. Za dobro čuvanje potrebna je pravovremena berba plodova jabuka i krušaka (Gvozdenović i sar. Gvozdenović i Keserović. ZAKLJUČAK U proteklom periodu u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo stvorene su 21 sorta i 3 klona vinove loze. gde znatno zaostajemo za drugim voćarskim zemljama u svetu. Sava. 1998. 1997).. Korać i sar. 1997. Keserović i sar. 1999. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja introdukovano je iz zemlje i inostranstva ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3000 genotipova raznih voćnih vrsta. 1997. Pored integralnog koncepta proizvodnje radi se i na biološkoj (organskoj) proizvodnji voća. Momenat berbe u voćnih vrsta je naročito aktuelan. Cindrić 1996. a selekcionisane su u proteklom periodu. 1998. u voćarstvu i vinogradarstvu. a već je potpisan i ugovor o isporuci baznog materijala matičnih stabla vodećih sorti jabučastih i koštičavih voćnih vrsta. niskim temperaturama ili pak daju stubast tip rasta stabla. selekcije drena: Apatinski rani. 1999. primereno skladištenje i čuvanje u kontrolisanoj atmosferi (Gvozdenović. Institut je prepoznatljiv po tehnologiji proizvodnjesadnica oraha. Ukrštanja se sprovode uglavnom sa domaćim ili odomaćenim sortama voćaka i vinove loze koje imaju poljsku otpornost na bolesti i štetočine. Keserović i sar. što je osnov za mogućnost izbora roditeljskih parova za ukrštanja. Integralna proizvodnja voća i grožđa danas je prioritet budući da je zagađenost zemljišta..tu. 1997. četiri sorte kajsije 5 sorti oraha i 7 sorti stubastih jabuka. 1998. Problemi se javljaju kada je reč o shvatanju značaja primene tehnološke discipline prilikom skladištenja. U skladu sa savremenim prioritetima. Pored toga u Institutu se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. selekcije oraha: Rasna. koji imaju gene na otpornost prema bolestima i štetočima. Gvozdenović 1998. koja se određuje svake godine posebno.

postojećih sojeva patogena. 1999.. Kovač V. izbor sistema gajenja. Cindrić P... 82–88 str. Biljni lekar. Jugoslovensko voćarstvo. 2004. Cindrić. Medić Mira: Stvaranje kultivara vinove loze otpornih na gljivične bolesti. Cindrić. Korać Nada: Frost resistance of grapevine cultivars of different origin. 5–10. I Balkan and III Macedonian Symposium for vine growing and wine making. Dulić. Doktorska disertacija. 13 . Korać. P. str. Journal of Agric. Savremena poljoprivreda. Research 54. Korać Nada. Korać Nada. Proceedings of the Eighth International Conference on Grape Genetics and Breeding.: Biološke osobine sori oraha (Juglans regia L. Dulić. a favorizuju sklad između razvoja patogena i razvoja svake biljne vrste posebno. 47–52. Korać Nada: Sorte vinove loze stvorene u Sremskim Karlovcima.. 6.M. Slavić. Skopje. Od podloge zavisi ishrana. Cindrić. 42. model rezidbe.. Korać Nada.) gajenih u rejonu Fruške gore. 1993. Zbornik naučnih radova. Special issue. Novi Sad.: Stanje. LITERATURA Bijelić Sandra: Mikropropagacija slabo bujnih podloga za trešnju i višnju. Cindrić..: Liza i Petra novi kultivari vinove loze za bela vina. 1997. Cerović.. 603. Novi Sad.: Karakteristike selekcija oraha poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Novi Sad. Vitis..P. Poljoprivredni fakultet. M. S. V. Ninić-Todorović Jelena: Dihogamija oraha (Juglans regia L. P.: Panonia and Morava new resistant white wine varieties developed at Sremski Karlovci. Korać. 105–113.. Nada. Korać Nada. Cindrić P. Časopis Poljoprivreda br. Landau/Pfalz.: 50 godina rada na stvaranju novih sorti vinove loze u Vojvodini. Cindrić P.. koji ne remete ekonomičnost proizvodnje. 5. Korać Nada: Grape breeding for disease resistance at Sremski Karlovci.). Korać Nada. životni vek gajene sorte. 265–268. 70–74.. problemi i tendencije proizvodnje oraha u Vojvodini. Cyril and Methodius University. Korać. 49. Korać Nada. 388–389. 340–352. 1992. Cerović S. opterećenost rodnim okcima. Dulić Kata. str. Cerović. 1992. a time i prinos i kvalitet plodova.: Grape breeding for resistance. 5–6.: News clones of Italian Riesling variety. Čačak. S.K. Savremena poljoprivreda br. kako u voćarstvu. Novi Sad. 1998. Svremena poljoprivreda. vanredni broj. br. Izbor podloga je još uvek u centru pažnje.. 11–17. Gološin Branislava. Novi Sad. 1994. 1990. Cindrić P. V. (50–56).. Symposium proceedings. 1999. 1998. Gološin Branislava. 97–100. Univerzitet u Novom Sadu. Savremena poljoprivreda. 1996. Kovač V. number 473. U voćarstvu i vinogradarsvu se radi na uvođenju integralnog i biološkog koncepta proizvodnje. Cindrić P. Magistarska teza. Kovač V. 403–415. Acta Horticulturae. Korać M.. 2003.P. S. Novi Sad. Cindrić P. 1993. Kovač. vol. P.. Kovač V. Cerović. 3. Agroekonomik.: Nove sorte vinove loze u rejonu Subotičko-horgoške peščare. 41–49.. M. Časopis Acta Horticulture br.. Savremena poljoprivreda. Ss. tako i u vinogradarstvu. 1994. Cindrić. Medić Mira: Mila i Petra nove sorte vinove loze za aromatična vina. 385–393 str. 2003. Korać Nada.

12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore. Savremena poljoprivreda.) kao posrednika za gajenje kajsije u gustom sklopu. Zbornik naučnih radova sa XVII Savetovanja agronoma. br. 23–28. br. 1996 Gvozdenvović. Gvozdenović. Gološin Branislava i Radojević Ljiljana: Micropropagation of apple rootstocks.. 1996. Radojević Ljiljana. Vračar. 2002.. Đurić. Jugoslovensko voćarstvo. 2005 Keserović. 1995. Gvozdenović.. Keserović. Magazin N. Gološin Branislava i Galović Vladislava: Mikropropagacija. 143–150. 49. 2004. Korać Jasna. Voćarstvo. Đurić.: Kvalitet.Z.. 77–81. X Kongres voćara Jugoslavije. Čačak. 279–284.. S.: Mogućnost korišćenja crnog trna Prunus spinosa L.. 39. Z. Vol. Novi Sad. br.. Keserović. LII. Iz: Dozet i sar. Đurić. skladištenje i plasman plodova jabuke u novim uslovima poslovanja.:Etape razvitka ploda višnje i trešnje. 30.. Keserović.. Keserović. Savremena poljoprivreda. 39. Zbornik radova.. Novi Sad.. Gološin Branislava. D. 25– 28. Lazić.: Osobine nekih klonova zlatnog delišesa i elstara..: Cvetanje sorti i selekcija kajsije u Vojvodini.) postupcima mikropropagacije i organogeneze in virto. Acta Horticulture. Zlatibor. Novi Sad 1995. Cerović. X Kongres voćara Jugoslavije. V. Z. Vol. Voćarstvo. 2002. 14 . Keserović. Zlatibor. S. Vol. Z.: Kultura tkiva u u poljoprivredi.: Uticaj sortne kompozicije na intenzitet izmrzavanja jabuke.. Z. Zbornik radova. Savremena poljoprivreda. M. Z. str. Z. Korać. 151.: Biološka kontrola rodnosti jabuke. Z. B. 241–249. 2004.. Z. Bijelić Sandra: Biološko– pomološke osobine sorti i selekcija oraha sa rodnim lateralnim pupoljcima. Čačak. Korać. Kasni rodni i Sava. B. Gološin Branislava: Vegetativno razmnožavanje oraha (Juglans regia L.. X Kongresvoćara Jugoslavije. Z. 2004.. 90. Cerović. Cerović. Gvozdenović.. B. Keserović. Keserović. Voćarstvo. Novi Sad. Gvozdenvić. Korać. Z. 2000. Feljton. Magazin.. Novi Sad. Korać. 2005. 53. Gvozdenović. 2003. 2007. 30. 1996.. Korać. 45–49. Lj. Keserović. 1996. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore. Keserović. 115–116.. 2004. 29–35. 1–2. Čačak. Zlatibor. Čačak. str. Z. Čačak. D.: Nove sorte kajsie u Vojvodini. str. Z. D. Čačak.. Z.: Uticaj vremena berbe i termoterapije na čuvanje plodova jabuke sorte elstar. Čačak. str. veterinara i tehnologa. Vračar. str 228. 1987... LIII. X Kongres voćara Jugoslavije. Dinamika cvetanja sorti jabuke. 1996. Keserović. LJ.: Nove sorte kajsije u Vojvodini. 77. D. 1–2. Balaž Jelica: Izbor sorti jabuke za proizvodnju zdravstveno bezbedne hrane. M. 69..: Vegetativno razmnožavanje oraha in vitro.: Karakteristike selekcija oraha Rasna. Svremena poljoprivreda. kao posrednika za gajenja kajsije u gustim zasadima.Gološin Branislava. Z. Beograd. Keserović. br. D. D. Vol. S.: mogućnost korišćenja crnog trna (Prunus spinosa L. Gvozdenović. Đurić. Doktorska disertacija. 59–62. D. 212: 589–594. S. 39. Savremena poljoprivreda br. Bijelić Sandra. Čačak. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore.. 2004. Keserović. N. Gvozdenović D. 2003. 51. B. M. Hnatko Z. Gološin Branislava. Keserović. M..: Embriogeneza u trešnje i višnje.: Proizvodnja sadnica jabuke sa prevremenim grančicama ″metodom nazrelo iz ruke″. Svremena poljoprivreda. Dulić. Keserović.113. M.

. Cindrić.: Lasta– prva jugoslovenska stona sorta vinove loze otporna na plamenjaču (Plasmopara viticola). S.. 1996. Korać M. Korać Nada. Savremena poljoprivreda. str. P.. Tukey. Kovač V. Bačka and Mire. Cerović S. Cindrić. 375–378.. Miletić R. 1.. 2004.: Collecting. Cerović S. Cindrić P. 1–2. Korać. Cindrić: Otpornost na niske temperature nekih domaćih novostvorenih vinskih sorti vinove loze. Lj. Korać M. Miletić R. Jugoslovensko voćarstvo. Đurić B. Magazin N. Čačak. Korać Nada. Zbornik naučnih radova sa 13. 1989. Aranđelovac. br. Doktorska disertacija. Korać Nada. Novi Sad. Vol.: Proučavanje načina i uslova kalemljenja oraha radi primene u širokoj rasadničkoj proizvodnji.: New table grape cultivars – Lasta and Carmen. Slović D. 1993. Faculty of Horticulture in Lednice.. Beograd. Čačak. Branislava: Traits of Walnut selection Shampion.: Stone sorte vinove loze pogodne za ekološku proizvodnju stonog grožđa Savremena poljoprivreda. Gološin Branislava. Cerović. Rudić M. 1987. Cerović S. Korać. 1–2. Jugoslovensko voćarstvo. ActaHorticulturae. Slović D. Cindrić P. str. LIII br. 2006. Poljoprivredni fakultet.) in Yugoslavia. 2002. Luxemburg. Cindrić P. P. Cindrić P. 15 . Korać M. 53–58.: Karakteristike tipova oraha selekcije Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. 189–191. Gološin Branislava. 1988. Ognjanov. Korać Nada. Agriculture – programme de recherce Agrimed.: Novostvorena sorta vinove loze – Kosmopolita. 49–53. veterinara i tehnologa. 23 Savetovanje o unapređenju proizvodnje voća i grožđa u Vojvodini. Korać Nada. Ress. Yalova. Milovankić M. Novi Sad. Vračar. 24–29.. Letopis naučnih radova. Korać M. 1998. 57–61. Novi Sad.Proceding. V. Bulgaria. 1974. Čačak. Hamburg.: New apricot cultivars and selections in Serbia. Savremena poljoprivreda. Beograd. 47’52. M. 1999. 1997. Novi Sad. Gološin Branislava. Cerović S. 1999... 365–371. Z.. vanredni broj. Novi Sad.: Kvalitet plodova oraha u Jugoslaviji. Jugoslovensko voćarstvo. godina. Korać Nada. 2004. 1–2. Zbornik radova International Conference on Walnuts..P.: Charaterstics and value of Walnut treee selection of Novi Sad. M. Korać Nada. Srem. S. br.Savremena poljoprivreda. Newsletter. Gološin Branislava. vanredni broj. Poljoprivredni fakultet u N. br. Sadu. M. Letopis naučnih radova. S. 35– 41 str. Cerović.: Orah.: Nove selekcije stonih sorti Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Plant Gen.: Otpornost prema niskim temperaturana kandidata za nove sorte. Prometej.Keserović. Nolit. savetovanja agronoma.. 1995. 2000... Kovač. Korać. 45–49. 1–2. Korać M. M.... 5 br. II Balkan Symposium of viticulture and enology. 311...: Perspective Yugoslav Walnut selection with lateral fruit buds.. Korać M. evaluation and utilization of Walnut (Juglans regia L. 1978. V. Rudić M. Miletić R.. Korać. Tisa. Gološin Branislava: Orah. Cerović. D. 1982. Cindrić. Slović..: Sorte vinove loze za proizvodnju vinjaka. Korać Nada.. 1976. M. Novi Sad.1999. M... Kozma P. 23–33 str. 1990. Symposium proceedings Institute of Viticulture and enology Pleven. Korać M: Selection of Walnuts in Yugoslavia... Časopis Poljoprivreda. 41–46.: Population variability of domestic Walnut and selections results. P. Korać Jasna: Četiri decenije selekcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu.. Novi Sad. korać. Gološin. 204–209 str. Korać.

Skopje Ninić-Todorović Jelena (1988): Determination of the most suitable methods of handling Corylus colurna L.. 99–105. Medić Mira: Klonovi rizlinga talijanskog SK–13. H. p. Petar Cindrić. prinos i kvalitet plodova sorti jabuke. Acta Horticulturae 226. str. Novi Sad Ocokoljić Mirjana. I. Paprić Đ. Paprić Đ. Bogdanović V. Magistarska teza. (Radovi sa XVI savetovanja agronoma. Vujanić– Varga Dinka. fruit. Kuljančić I. 87–88.: Međusobni uticaj lozne podloge i sorte vinove loze na iskorišćavanje biljnih hraniva pri različitim nivoima đubrenja.. Ninić–Todorović Jelena. Novi Sad. Kellerhals.. Cerović S. M. Medić Mira: Foliar analysis at cultivar Italian riesling. Mira Medić: Uticaj loznih podloga na neka od bioloških i privredno-tehnoloških svojstava klonova Rizlinga italijanskog. „Nauka u funkcijiunapređenja vinogradarstva i vi- 16 . Novi Sad Ninić-Todorović Jelena. Acta Horticulturae 445. Ninić-Todorović Jelena (1998): Očuvanje biološkog diverziteta mečje leske (Corylus colurna L.Korać Nada. Vanredni broj sa XXIII Savetovanja voćara i vinogradara.. 1999. IV Međunarodna eko-konferencija zdravstveno bezbedna hrana. Medić Mira: Analiza nekih bioloških i tehnoloških osobina sorte Župljanka. Zavod za zaštitu prirode Srbije. doktorska disertacija. 1–2. 79–82. Letopis naučnih radova Poljoprivrednog fakulteta. Changins-Suisse. Šumarski fakultet. Jelena Ninić-Todorović (2003): Priručnik iz dekorativne dendrologije.. str. 26. Kuljančić I. (2003): Proizvodnja sadnica leske. odbranjena na Poljoprivrednim fakultetu u Novom Sadu 1986. str. (261–265). Mira Medić: Nova sorta vinove loze – Petka. Kovač. Zaštita prirode 50. Netherland Ninić-Todorović Jelena. Kuljančić I. tematski zbornik I. Šumarski fakultet. 153–157. pp. 389–393.) in Yugoslavia. Jugoslovensko voćarstvo 23. SK–54 i SK–61 gajeni na različitim loznim podlogama. 223–228. (eds. Cerović S. (57–60). p. Kluwer Academic Publishers. 2000.. 1994. Netherlands.. N. Kuljančić. Gološin Branislava. (7–13).. 3. Čačak. Red traminer and Župljanka on different training systems.. V. Wageningen. Paprić Đ.. GESCO 10 Groupe d Etudes des Systemes de Conduite de le Vigne. Paprić Đ. Br. Beograd Ognjanov. No 9. veterinara i tehnologa.. Ninić-Todorović Jelena (1990): Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske Corylus colurna L. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. 269–275. 529–536. Magazin.. Savremena poljoprivreda.. god. 2002. Zbornik naučnih radova 2002. Ninić-Todorović Jelena (1997): Selection of Turkish filbert (Corylus colurna L. 2005. FAO-CIHEAM Ninić-Todorović Jelena.–28. 1–8. Savremena poljoprivreda 1–2. Popović Mirjana (2006): Proizvodnja podloga za kalemljenje leske. Beograd Ninić-Todorović Jelena (2000): Postharvest phisiology of Turkish filbert (Corylus colurna L. Novi Sad. Crnojački Zorica (1987): Predlog za posebnu zaštitu nekih predstavnika dendroflore u Futoškom parku u Novom Sadu.). Beograd. Nucis. Antanasović Milijana (1989): Iznalaženje optimalne metode za klijanje polena mečje leske. mai 1998. V. In Progress in Temperate Fruit Breeding. Hortus br. str Beograd. Proceedings of thr Fourth International Symposium of Hazelnut.) seeds. 27–31. Belgium.) Schmidt. p.: Uticaj gustine sadnje na porast. 10 eemes Journees. gajene na različitim loznim podlogama. 491–495. Macet Ksenija: Tissue culture approaches to peach improvement.

. 390–393. SANDRA BIJELIĆ Summary In past period at the Institute for fruitgrowing and viticulture total of 21 vine and table grape cultivars were released.. Vršac. 5 walnut cultivars and 6 columnar apple cultivars.. SCIENTIFIC AND RESEARCH WORK AT THE INSTITUTE FOR FRUITGROWING AND VITICULTURE IN NOVI SAD (1947–2007) ZORAN KESEROVIĆ. mart 2005. br. Sava). Many new selections. hazelnut and apricot nursery production. new technologies. and in new interspecies collection there are 194 accessions.: Selekcija oraha u Vojvodini. Novi Sad. vol. Zbornik sažetaka sa Naučno stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske. More than 3000 genotypes of different fruits species were introduced or made at the Institute for the purposes of pomological and genetical researches. Žunić. NENAD MAGAZIN. new cultivars. hybridisation. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. Era. genetical transformation. Paprić Đ. hybrid seedlings. Beograd. SLOBODAN CEROVIĆ. 17 . MIRA MEDIĆ. godine (441Rudić M. ĐORĐE PAPRIĆ. apricot selections (SK-1. Uticaj lozne podloge kod gajenja sorti vinove loze župljanka. Jahorina. (89). Institute become recognisable for its walnut. Marković: Proizvodnja loznog sadnog materijala voćaka i vinove loze. cornelian cherry selections: Apatinski rani. DM-1). Arhiv za poljoprivredne nauke. also were released 3 clones of vine grapes. BRANISLAVA GOLOŠIN. sila i nova dinka. Key words: fruit species. Slevica Todić. Paprić Đ. VLADISLAV OGNJANOV. PETAR CINDRIĆ.. walnut selections (Rasna. Also.. Institute posses one of the largest grape vine collections in Balkans with 434 genotypes. SK-13. zbornik nauknih i preglednih radova. 1962. grape vine. 52. Bačka etc. 2002. Kasni rodni. Kuljančić. Nada Korać. mart 2007. (166–174). tissue culture. Mira Medić: Značaj lozne podloge za gajenje sorte rizling italijanski klon SK–54.narstva”. 28–31. Kuljančić. hybrids and clones of fruits and grapes were found and among them some of the best are: Elstar clones. NADA KORAĆ. 2003. 2–3.. Čačak. Poljoprivreda. god. New. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Agronomski fakultet u Čačku.. Zbornik radova. XIV Savetovanje vinogradara i vinara Srbije. N. selection. I. Paprić Đ. I. Savremena poljoprivreda. XII Savetovanje o Biotehnologiji. D. 4 apricot cultivars. modern growing technologies were introduced with majority of fruit species and grapes. IVAN KULJANČIĆ. Univerzitet u Kragujevcu. SK-13b. (39–44).

ZORAN KESEROVIĆ1. još nalazi u krizi jer proizvodnja i pored značajnih pomaka u privatnom sektoru generalno gledajući opada. Većina tih firmi više ili ne postoje ili proizvode vrlo malo voća. savetnik za voćarsko vinogradarsku proizvodnju. NENAD MAGAZIN1 IZVOD: Voćarstvo Vojvodine se. sadašnjost. breskve i jabuke. NOVI SAD VOĆARSTVO VOJVODINE – SADAŠNJOST I PERSPEKTIVE DUŠAN GVOZDENOVIĆ1. Poljoprivredni fakultet Novi Sad 2 Nikola Vranjković. dipl. 56.500 vagona jabuka.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. inž.000 vagona kruške. Proizvodnja jabuke iz ovih zasada zadovoljava svetske standarde pa je u značajnom delu namenjena za izvoz.. Izvoz plodova drugih voćnih vrsta. Ključne reči: Voćarstvo. sem višnje i šljive je zanemarljiv. U ovom radu je prikazano stanje proizvodnje voća u Vojvodini i trendovi za pojedine voćne vrste. red. perspektiva UVOD U privredi Vojvodine voćarstvo je u vodećim voćarskim rejonima decenijama predstavljalo vrlo važnu granu (Gvozdenović. Na drugim lokacijama van glavnih rejona imali smo više firmi koje su proizvodile od 100 do 300 vagona jabuke. Pokrajinski sekretarijat za poljoprivredu. 2002). red. Ovim radom smo pokušali da prikažemo situaciju i trendove u voćarskoj proizvodnji Vojvodine. Nove privatne firme i zadruge podižu zasade na površinama od par do preko sto hektara. prof. mr Nenad Magazin. Novi Sad 1 18 . ali su ovde u pitanju relativno mladi ili mladi zasadi pa proizvodnja još nije dostigla raniji obim. kao i mnoge druge grane poljoprivrede u tranzicionom periodu. 18–26. prof. Dr Dušan Gvozdenović. Vojvodina. uglavnom na tržište Rusije. O značaju ove grane govori i činjenica da je pre dvadesetak godina proizvodnja voća na primer u Subotičko-horgoškom rejonu u pojedinim firmama iznosila i do 1. asistent. Dat je predlog mera za brže prevazilaženje krize i uklapanje u savremene evropske trendove u pogledu zdravstvene bezbednosti i zaštite okoline. vodoprivredu i šumarstvo. a u Fruškogorskom i Južnobanatskom rejonu po 1. dr Zoran Keserović. 6 (2007) STR. NIKOLA VRANJKOVIĆ2.

2 16. Tabela 1. godine.3 12.4 0.3 12.123 ha po podacima za 2004. godine Graph.Stanje proizvodnje Proizvodnja voća u Vojvodini je organizovana na 18.3 46 5.3 10.8 2. 73 12 2. Novi Sad.15 2005. 2006.3 4. Novi Sad. godine Table 1.669 3.9 9.5 1.3 15. 1).8 2003.2 19.1 2. U drugom delu posmatranog perioda (od 2001. 83 12 2.0 2. Kretanje površina voćnjaka u AP Vojvodini od 1981. 88.9 10. 1).2 6.7 5. do 2004.5 0. god. Total acreage of orchards in AP Vojvodina from 1981 to 2004.64 2004. god.2 41 / / 14.6 10. a blago opadanje u sektoru poljoprivrednih preduzeća i zadruga. 1. Proizvodnja voća (000 tona) u Vojvodini.03 / / Grafikon 1. Fruits production (000 tons) in Vojvodina. 2006.5 7. 19 . godine) zapažena je stagnacija ukupnih kao i površina na individualnom posedu.8 1.9 3.9 7. Kada posmatramo ukupne površine voćnjaka u periodu od 1981. god. 54. a stagnacija u poljoprivrednim preduzećima i zadrugama (graf.04 2002.8 4.6 1.5 15.8 2. do 2004. godine) zapaža se rast površina na individualnim gazdinstvima. god.6 1.2 4.3 4.3 37. 22. godinu (tab.8 46 4. Vrsta voća Jabuka Kruška Dunja Šljiva Trešnja Višnja Breskva Orah Kajsija Jagoda 2001. u prvom delu tog perioda (do 2000. god.

6). Osnovne karakteristike proizvodnje pojedinih voćnih vrsta Ukupna proizvodnja voća u Vojvodini za posmatrani period.Prema podacima Pokrajinskog zavoda za statistiku za 1986.000–40. 5) i breskve 968 t na svakih 5–10 godina (graf. Vodeća voćna vrsta po obimu proizvodnje u Vojvodini 2005.2 *Bez podataka za 2005 godinu *Without data for 2005. kod višnje 1. Obim ukupne proizvodnje voća u posmatranom periodu (1981–2005) je u opadanju (tab.1 13.436 t (graf.000 ha voćnjaka.5 37. 4). a u individualnom 64% površina. Ukupna proizvodnja voća je bila 200.8 12.0 18.7 2001–05 64.5 9.7 4.8 24.2 19.1 4. 3): Kod kruške taj pad iznosi 3.757 t (graf. Total fruits production (000 tons) in AP Vojvodina from 1981 to 2004 Voćna vrsta Jabuka Šljiva Kruška Višnja Breskva Kajsija UKUPNO Godine 1981–85 81. 20 . sem kod šljive (graf.8 159. šljive (30.4 6.870 t na svakih 5–10 godina (graf.000 t) i breskve (15. Od toga je na društvenom bilo 36%.0 13. godinu u Vojvodini u oba sektora se nalazilo 17.9 1986–90 91.7 37. godine je jabuka (88.000 t). pokazuje negativan trend koji je najizraženiji kod jabuke gde je konstatovano opadanje proizvodnje za 6.5 32. Tabela 2. a na trećem breskva sa 14.000–20.2) ili stagnaciji.7 1991–00 74. 2).4* 143.0 5.0 16.900 t).7 19.000 t godišnje (Gvozdenović.0 35.000–220. na drugom mestu je šljiva sa 41. 1990) od čega najviše jabuke (100.1 13.700 t.3 172.7 189.7 13.5 17.000 t). Ukupna proizvodnja voća (000 tona) u AP Vojvodini od 1981.000 t.000–120. do 2004. godine Table 2.

Total production of plums in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Ukupna proizvodnja jabuke u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. Graph. Graph.Grafikon 2. Ukupna proizvodnja šljive u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. 21 . Grafikon 3. 3. Total production of apples in AP Vojvodina in the period 1981–2005. 2.

22 . Graph. Graph. Total production of sour cherries in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Ukupna proizvodnja višnje u AP Vojvodini u periodu 1981–2005.Grafikon 4. Total production of pears in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Grafikon 5. Ukupna proizvodnja kruške u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. 5. 4.

Noviji zasadi. Većina novopodignutih zasada je sa sistemima za navodnjavanje neki i sa mogućnošću fertigacije. Proizvodnja šljive se uglavnom bazira na sortama stenlej. čačanske lepotica i čačanski šećer koje su uglavnom namenjene za preradu. a spur klonovi na M 26. praktično bez ikakve kontrole i što se promet ne vrši preko zadruga pa je ponuđeni kvalitet neujednačen a promet otežan. čačanska rodna. Proizvodnja kruške se. Proizvodnja jabuke u Vojvodini se i dalje bazira na zastarelom sortimentu u kome je vodeća sorta ajdared. i pored vrlo dobrih lokacija koje su na raspolaganju u fruškogorskom i južnobanatskom rejonu. a retki i sa protivgradnim mrežama. što su pro23 . Osim tranzicije na proizvodnju kruške je negativno uticala masovna pojava bakteriozne plamenjače i kruškine buve. Sortiment breskve i nektarine je uglavnom osavremenjen u odnosu na onaj od pre dvadeset godina. Total production of peaches in AP Vojvodina in the period 1981–2005. fudžija. uglavnom podignuti gore nabrojanim sortama su dosta intenzivniji. Graph. gloster. Ovo se ne odnosi na novopodignute guste zasade. 6. jonagold i njegovi klonovi. ali i dalje ostaju problemi nedostatka slabije bujnih podloga i stonih sorti. Poseban problem je što se radi uglavnom o proizvodnji na malim površinama. nije zaživeo u praksi. Proizvodnja šljive na individualnom sektoru je uglavnom ekstenzivna i karakteriše je zastareo sortiment. breborna i crvenog delišesa uglavnom na podlozi M 9. melroz. Pored nje su zastupljeni zlatni delišes. Ukupna proizvodnja breskve u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. alternativno rađanje i često odsustvo bilo kakve agro i pomotehnike. gale. greni smit.Grafikon 6. mutsu i druge. Zbog neujednačenosti zasada i tehnologije proizvodnje u hladnjačama se sreće vrlo neujednačen i dosta često loš kvalitet plodova. Sistem za zaštitu jabuke od poznih prolećnih mrazeva kišenjem. nalazi u krizi. U novijim zasadima se sve više sade bolji klonovi zlatnog delišesa. I pored vrlo dobrih lokacija koje su na raspolaganju u fruškogorskom i južnobanatskom rejonu za proizvodnju breskve nivo proizvodnje je ispod onoga od pre dvadesetak godina.

Vodeća sorta je kao i u tipičnim rejonima njenog gajenja u Srbiji oblačinska višnja koja je namenjena pre svega za preradu. a najmanje sušenog voća. NS-6. pakhams trijumf. a za izvoz su potrebne znatno veće količine. Vodeće sorte u plantažnim zasadima su prema Keseroviću i Đuriću (2001) sorte Poljoprivrednog fakulteta iz Novog Sada NS-4. Primena standarda kao što su EurepGAP i HACCAP nije još dovoljno zaživela kod proizvođača i prerađivača voća. ambrozija klon NS i sorte segedinski mamut. Obzirom da je vilijamovka namenjena uglavnom za industriju i da ne može da se čuva dugo. Problem za širenje ove vrlo osetljive voćne vrste je što nije organizovano prikupljanje i zajednički plasman plodova pa se za sada promet odvija samo na lokalnim tržištima. a manji deo se koristi kao stona. Vodeća sorta u novopodignutim zasadima je vilijamovka. Uveden je vrlo savremen sortiment i uz navodnjavanje dobijen dobar kvalitet plodova sa visokim prinosima. u plastenicima i u vertikalnom uzgoju. Novopodignuti plantažni zasadi su uglavnom sa navodnjavanjem. Kajsija koja se tradicionalno gaji u Vojvodini daje u proizvodnji sve bolje rezultate. i mere stimulacije od strane države. Višnja spada u značajnije voćne vrste u Vojvodini zbog mogućnosti izvoza. cegledi bibor i roksana. Zbog osetljivosti na bakterioznu plamenjanču iz sortimenta je praktično izbačena sorta krasanka koja se mogla prodavati do kraja maja meseca. Neke od prerađivačkih firmi su uvele HACCAP standar24 . Proizvodnja oraha i lešnika i pored dobrih selekcija i sorti stagnira. marmelade. koje se sem šljive uglavnom uvozi. O tome najbolje svedoči veliki interes novonastalih privatnih firmi koje traže ideje i programe za investiranje. Za sadnju se često koriste visoko kalemljene sadnice sa posrednikom šljivom stenlej na podlozi dženarici. malo su zastupljene novije sorte krupnijeg ploda. I ako postižu visoku cenu. Ovu proizvodnju ipak karakteriše još uvek dosta nizak nivo tehnologije i nestabilni prinosi. džemovi. Vojvodina je postala uvoznik kruške pa se na našem tržištu zadnjih godina u dobrom delu sezone prodaje samo uvozna kruška i to po vrlo visokim cenama. Prerada voća u Vojvodini je uglavnom orijentisana na proizvodnju sokova. Poslednjih godina u Vojvodini je počela da se dosta gaji i jagoda na otvorenom prostoru. mogućnosti izvoza i raspoložive prirodne uslove u perspektivi se može očekivati mnogo brže ulaganje u podizanje zasada pre svega jabuke. formiranje savetodavne službe i udruživanje radi zajedničke pripreme plodova i plasmana. Najveći deo proizvodnje kajsije je namenjen preradi u rakiju i pekmeze. Perspektive Proizvodnja voća u budućnosti u Vojvodini ima velike šanse. santa marija. iskoštičena u smrznutom stanju ili u alkoholu. Manji deo se prerađuje u složenije i skuplje proizvode. kruške i breskve ali i drugih voćnih vrsta. u manjoj meri drugih proizvoda kao što su kompoti. S obzirom na rast standarda. Najveći deo ove proizvodnje se izvozi na zapadna tržišta.blemi koje bez dobre savetodavne službe mali proizvođači praktično ne mogu da reše. pored povoljnih kredita. deficit stone kruške će se nastaviti u dužem periodu ako se masovnije ne uvedu sorte sa dobrom sposobnošću čuvanja. Najveće interesovanje zadnjih godina je bilo za investiranje u guste zasade jabuke i kruške. a deo istih je i pod protivgradnom mrežom. novosadska rodna. U pojedinim zasadima su instalisani i sistemi za zaštitu od mraza orošavanjem. moretinijeva rana i dr. Posebno deficitaran je program sušenog voća. Od izvoznika. Preduslov za to su. a za njom slede fetelova.

Novi Sad. 1-2. nema nikakvih naznaka skorijeg uvođenje ovih standarda i ako postoje organizacije i stručna lica koja bi mogla izvršiiti obuku i pomoći pri ispunjavanja strogih kriterijuma (Magazin. Gološin. kruške i drugog voća na našem i stranom tržištu.: Voćarstvo Fruške Gore. 25 . Da bi se Vojvodina brzo uključila na svetsko tržište sadnog materijala.). Korać. Hajdukovo. Sadašnja proizvodnja sadnog materijala u Vojvodini nije u skladu sa proizvodnjom kakva se organizuje u razvijenim evropskim zemljama. 2006). a na jesen se očekuje i uvoz matičnih stabala sorti različitih voćnih vrsta. s obzirom na prirodne uslove i mogućnosti plasmana. Ognjanov.. EurepGap i HACCP su praktično u povoju i na terenu se uglavnom ne radi mnogo na njima kao preduslovu za plasman u vrlo bliskoj budućnosti. posmatrano u celini nema odgovarajuću dinamiku obnove i proširenja. U Vojvodini postoje svi preduslovi za proizvodnju sertifikovanog sadnog materijala s obzirom na mogućnost formiranja izolacionih polja. 1998 Gvozdenović. uvođenjem tehnologije za masovnu manipulaciju i mašina za klasiranje plodova stvoreni su uslovi za ponudu visoko kvalitetne jabuke. D. Novi Sad. Ognjanov. LITERATURA Gvozdenović. (2002) Gvozdenović. Cindrić.. Savremena poljoprivreda Vol.. jer su oni jedan od važnih uslova koji se moraju ispuniti da bi se proizvodi probili na inostrano tržište. D. 2002. Skenderovo i dr. Novi Sad. Vlahović. Ksenija. Keserović. 49. D. Ovi kapaciteti još ne zadovoljavaju potrebe proizvodnje ali predstavljaju vrlo dobru osnovu za dalje proširenje proizvodnje voća. uglavnom ULO hladnjača u Sremu i Bačkoj (Šid. Z. Cerović. D. Branka. Na žalost.de kvaliteta. ZAKLJUČAK Proizvodnja voća u Vojvodini. Ove godine napravljen je značajan pomak uvozom baznog sadnog materijala podloga za jabučaste i koštičave voćne vrste. D. Podizanjem novih. P. Đ. Tavankut. Nada. vanredni broj.. Učinjeni su i prvi koraci ka proizvodnji sertifikovanog sadnog materijala koji se do sada isključivo uvozio. Paprić... V. Novi Sad (1998) Gvozdenović. Dinka. 51. Matica srpska. S. potrebno je da se formiraju matičnjaci od baznog sadnog materijala iz uvoza i to od savremenih sorti i podloga. Poljoprivredni fakultet. B. Vinogradi. V. Z.ć I. Jelena. Ninić Todorović. Novi Sad.: Stanje i perspektive proizvodnje jabuke. ISO standardi. i sar: Stanje i perspeketive proizvodnja voća i grožđa u Vojvodini.: Jabuka.. u oblasti proizvodnje svežeg voća na koju se odnose EurepGAP standardi.. Gvozdenović. a našoj zemlji omogućilo podizanje zasada sa sadnim materijalom koji odgovara svetskim standardima.: Stanje i perspektive proizvodnje voća u Vojvodini. Savremena poljoprivreda LI (2002). Vujanić Varga. i sar. Slankamen. XXI.Gašić. (1990). Keserović. Kuljanči. B. Savremena poljoprivreda Vol. Jedan od najvažnijih faktora za brže unapređenje voćarstva je podizanje zasada sa kvalitetnim sadnim materijalom..

40. M. D. perspectives 26 . Keserović. Avignon. L Informatore Agrario. Đurić. P. Current condition of fruits production in Vojvodina has been described in this paper along with the trends for some fruit species. M. Key words: Fruitgrowing.: Poljoprivredni vodič kroz Vojvodinu. Z. Mišić. XII International Symposium on Apricot Culture Decline. Č. 52. present. V. sekretarijat za poljoprivredu. Savremena poljoprivreda Vol. 2006. Nikolić.ć Evica: Izbor soti i podloga jabučastih voćaka za potrebe rasadničke proizvodnje u Srbiji i Crnoj Gori. Gvozdenović. Đurđina. M.: EurepGAP standardi... Vojvodina. 2006. NIKOLA VRANJKOVIĆ.. Gvozdenović. Savremena poljoprivreda Vol. Statističke tablice. 52. N. Z. 2003. Novi Sad. Keserović. FRUITGROWING OF VOJVODINA – PRESENT AND PERSPECTIVE DUŠAN GVOZDENOVIĆ. D. Magazin. Ružević. vodoprivredu i šumarstvo Vojvodine.: Selections of apricot at the Faculty of agricuilture of the University of Novi Sad. 2006. Novi Sad. Mratini. 1–2. Voćarstvo Vinogradarstvo br. D. T. N. ZORAN KESEROVIĆ. B.. Oparnica.. 1–2. Pantezzi. D.. NENAD MAGAZIN Summary As many other branches of agriculture in transition period fruit growing of Vojvodina region is still in crises because production has generally speaking declined although there are some significant in private sector.. Novi Sad.: Proizvodnja sadnog materijala. (2001).. Magazin.: Le scelte per l impianto del melo. 8: 46–47.. Sinđić.. Mitrović. 2003. Ružić. Preposition of measures needed for crises overcome and for fitting in modern European trends regarding health and environment protection.Gvozdenović.

ona je vrlo tamna. vinogradarska struka Vam se učini lepšom i lakšom za posmatranje. Cindrić. nosi. a istovremeno i Vojvodini. god.. a za mnoge bez izlaza i perspektive. Novi Sad. Svirac svira. Nažalost. dr Nada Korać. prof. čas gore.). red. Momci klikću. dr I. prof. 27 . red. ali i vinogradima oko Vršca. Uhvati Vas čežnja za tim vremenima. PETAR CINDRIĆ. Pa kada se osvrnete unazad. kada su u fruškogorskim vinogradima. nejasna. Bele Crkve. Đ. kao i na pesku Subotičkohorgoške peščare. sadašnjost nije ružičasta. MIRA MEDIĆ1 Vinogradarstvo u Srbiji.jedan drugog kori. a slobodno se može reći i „vinogradarstva Vojvodine”. red. komentarisanje i sl. asistent.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. najbolje mogu Pregledni naučni rad (Rewiew paper) 1 Dr. puške popucaju. da područje Vojvodine. NOVI SAD VINOGRADARSTVO VOJVODINE (istorijat. mr Mira medić. red. čas dole. obeleženo je 1700 godina vinogradarstva Fruške Gore. sadašnjost i perspektiva) ĐORĐE PAPRIĆ. NADA KORAĆ. Živo. prof.. IVAN KULJANČIĆ. sve poustajalo. itd. ovih prostora uopšte. 6 (2007) STR. svoju sadašnjost ispoljava kroz stanje i sudbinu poljoprivrede. živo” . Gledaj sada ubavoga rada: Beri. Mome poju. Mnogobrojni su tereni i značajne površine. Ne tako davno (1978. Kuljančić. (Branko Radičević: iz „Đačkog rastanka”) Sigurno je da se ovovremensko stanje vinogradarstva ne može uobličiti. dr P. Jošte malo – eto vinograda. berbe izgledale ovako: Zora zori. Paprić. a da se ne poznaje istorijat. Poljoprivredni fakultet. odnosno bliža ili dalja prošlost. „Živo. pruža idealne agroekološke uslove za gajenje vinove loze. prof. 56. koje se upravo.. a pesme se ore. pokazuje. a pogotovo svetla. Tako dug period uspešnog vinogradarenja. pa s’ uz brdo veselo nagnalo. s’ radi al’ niko s’ ne mori: itd.. analiziranje. 27–37. momci podvikuju.

Pandur. a verovatno i na području Vojvodina. tradicija vinogradarenja u Vojvodini. a pred filokseru 1882. Bele: Slankamenka. Poznato je i glasovito bilo vino „Verschezwein”. Radovinka. Prosperitet vinogradarstva. Za vreme filokserne krize. 28 . Smederevka. Ranka. i 2 000. i 1564. Mesan. za austrougarsko tržište. iz nekih nepoznatih razloga. Balenta. Lazić (1982).0 × 1. Zahvaljujući tome. sigurno bili između 1 000. Tamjanika crna. kada je ovo područje pod austrougarskom vladavinom. Antuna Vrančića (Lazić. sagrađeni su i podrumski kaaciteti „Helvetia”. registrovano je na pesku 59. stoleću. Po dobrom kvalitetu. što proizilazi iz istorijskog razvoja. citirajući (Bolića. odnosno često puta bez ikakvih oslonaca (skica 1. Oni su intenzivno podizali vinograde. Tada se intenzivno razvija vinogradarstvo oko manastira. 1882). da 1928. koji su u to vreme ojačali i imali velike posede. orijentaciono 1. Lipa grožđe. Volujak (Volujarka). Istovremeno. godine. 3. na osnovu onoga što je zapisano. upravo u vinogradarska područja Banata. Veliki prosperitet. Grašac. gajene sledeće sorte: 1. Zanimljivo je osmotriti i sortiment vojvođanskih vinograda. Tamjanika. stradali su vinogradi na vezanom zemljištu. O razvoju vinogradarstva u Banatu. nešto je manje pisanih podataka. ali su zasađene značajne površine (oko 1 000 ha) pod vinovom lozom na živom pesku. ovo područje ima posle pojave filoksere. ovaj prostor ustvari značajan snabdevač vinima. Rumenika. ali i izuzetne krize. 1966). Tako je zabeleženo. Šišulja. Čavčica (Čavka). posetivši Vršac 1560. utvrđena je površina od 2 391 jutro pod vinogradima. fruškogorsko vinogradsrtvo doživljava u 17.iskoristiti za prozvodnju grožđa. god. Bela dinka. takođe ima dugu tradiciju. je duga i bogata. Skadarka. 1780. kada je vinogradarstvo imalo velike uspone.. 2. Mesan. sredinom 19. navodi da su u vinogradima Fruške Gore. ha vinograda. O vršačkim vinogradima ostavlja zapis i turski putopisac Evlija Čelebija. i 18. Crvene: Ružica. Skadarka bela. potisnute u drugi plan. Drenak. Šljiva grožđe. Sve to je dopuštalo i gustu sadnju. Peršun grožđe. Način gajenja u prethodnom periodu vezan je za nisko stablo i kratku rezidbu („u glavu” ili „rezidba na reznike i kratke kondire”). Špiculja. primera radi u ataru Sremskih Karlovaca. 1816 i Konstantinovića. tako da su podrumski kapaciteti. kada su vinogradi na vezanom zemljištu uništeni. godine bilo je već 1553. Prema pisanim dokumentima iz 1702. Crne: Zelenika. Interesantno je. godine (Milošev. Crveni drenak. a 1779. došao je do izražaja kolonizacijom Nemaca. da u sortimentu preovlađuju obojene (crne i crvene) sorte. Dinka. stoleća. veku. pa je u 18. 1982). godine ima maksimalnih 2 982 katastarska jutra vinograda. i 2. „Lagerhaus” i mnoštvo drugih u Vršcu i okolnim mestima. godine u putopisu za Carigrad.. karlovačko vino se pominje još 1553. Poseban zamah u razvoju. Vinogradarstvo Subotičko-horgoške paščare.0 m. Grašac. Volovo oko.). ha vinograda. Poznato je da o postojanju vinograda u vršačkom kraju piše Antun Vrančić (kolektiv autora. godine ima 4 718 ha vinograda. Đinđuva. 1973). U Beču je bilo poznato i cenjeno „Sremsko vino” i „Karlovitcerotwein” (kolektiv autora 1973). Na području Fruške Gore u to vreme su velike površine pod vinogradima. vagona. koje su posle drugog svetskog rata. a potporu je činilo samo kolje.

Bez potpore Figure 1. Pod kolac Figure 2. With support 29 .Slika 1. Without support Slika 2.

što se zadržalo do danas. Kvalitetno. 1982). Otuda je možda i ono: „Tako je to bilo i veselo i tužno. već krajem pedesetih i početkom šezdesetih godina. a ne biološkim potrebama vinove loze. ali i nepovoljnim prirodnim činiocima (filoksera.0 m. Uvođenjem mehanizacije u obradi i održavanju zemljišta u vinogradu. pudarine. ogledaju se u gustini sadnje. uzgojnim oblicima i sortimentu. u dve decenije nakon II svetskog rata. sa jedne strane društvenim previranjima (vladavina Turaka. dvadesetog veka. kao što su traktori guseničari marke „FIAT” (Lazić. 200 i 220 cm. Slika 3. uglavnom su uspešno prebrođeni. oslonac na proizvodni program „ITM”-a u Zemunu. ali još će biti Fruške Gore. zahteva međuredni razmak od 3. Mozerova kordunica Figure 3. počeo novi period obnove vinogradarstva. iz njih je izlazilo novo. uslovljeni su. a vinogradastvo. gljivične bolesti). karakterističan po revolucionarnim promenama u načinu gajenja vinove loze i po novom sortimentu.). biće još rezidbi i berbi. kvalitetno obogaćeno i osavremenjeno.. dok je ovih bregova i fruškogoraca koji ih vole i koji na njima sade vinograde” (Lazić i sar. ratovi i sl. a u redu. vrlo velike promene.. 1976). Međuredno rastojanje je dirigovano tehničkim uslovima. čokoti su obično na 80 cm. Međutim. Periodi krize. razmak redova se povećava na 180. ćevapa i pesme fruškogorske i slave fruškogorskog vinogorja.Krizni periodi u istorijatu vinogradarstva Vojvodine. Bilateral cordon 30 . Još veće i još slavnije. Tako je i posle II svetskog rata.

Karlovački uzgoj Figure 4. Slika 4. Iako. Ostvariti takvu rezidbu. nema problema sa izmrzavanjem. Sorte za proizvodnju obojenih vina zaostaju po površinama. moguće je na razvijenim uzgojnim oblicima čokota. koje zahtevaju mešovitu ili dugu rezidbu. Burgundac beli. Tako se značaj.Nisko stablo stidljivo prelazi u poluvisoko (oko 60 cm. na što upućuje tabela 1. Sovinjon i Semijon. do danas. ipak od 1954. neprekidno opadanje površina pod vinovom lozom. da na vinogradarskim terenima. Prva ideja je u dobroj meri uspela i ostvarena. Do ovoga se došlo. pre svega daje sorti Rizling italijanski.. ni do danas nije iskazala. nakon saznanja. beleži se. 31 . ali i stone sorte. a to znači i primenu špalirske potpore. dok se proizvodnja stonog grožđa. koja treba. vinogradarstvo posle II svetskog rata doživljava velike kvantitativne i kvalitativne promene. 1995). a potom. kao što su: Game i Frankovka. (Avramov i sar. godine. Head training cane pruned Šta se menja u sortimentu? Dve su intencije. u proizvodnju se sve više uvode kvalitetne vinske. Sortiment se izmenio. pored ostalog. ali svoje mesto nalaze kvalitetnije sorte. Potreba za razvijenijim sistemima uzgoja. na visoko od 100 do 120 cm. prvo da se poboljša kvalitet dosadašnjih belih vina. Muskat otonel i novostvorene sorte: Neoplanta i Župljanka. da se u proizvodnju uvedu stone sorte. Naime. a i ostvaruje najveće površine. Drugo je. proizašla je i zbog promena u sortimentu. Pored ove sorte.). pre svega kroz uvođenje kvalitetnih belih vinskih sorti grožđa i povećanja površina sa istim. šire se još: Traminac.

8 Svojinska struktura društveni privatni ha % ha % miliona miliona % kg t 000 lit. 2). Vineyard areas in Serbia Naziv područja 1954.9 71.57 86 818 20 461 12. kako je to nekada bilo. 77 000 19 000 9 000 105 000 1984.8 4 378 49. god. „aktivna površina”.8 13 151 89.4 8 594 57 212 Broj čokota ukupno rodni rodni čokoti po čokotu ukupno Proiz. % 3 410 28. 1994. grape and wine production Jedinica Centralna Sr.6 95.37 37 951 14 299 8.0 370 355 95. danas sasvim pouzdano tvrde da u Srbiji.1 4 445 14.6 Ukupno 80 986 100 10 802 13.6 1. 69 000 15 500 9 700 95 000 1994.6 1.) Table 1.Tab. 32 . da je vinogradarska struka ograničena na male površine.0 436 500 164 322 100 14 724 100 2 947 4. proizvodnja grožđa i vina u Srbiji (1998. 65 000 13 000 9 000 87 000 Anketni podaci „Srbijavino” 1992. Centralna Srbija Vojvodina Kosovo Ukupno 95 000 32 000 4 000 131 000 Statistički podaci (ha) 1978. Vineyard areas.8 74. vina udeo Proz.23 14. Tab. U Vojvodini. Površine pod vinogradima u Srbiji (1954–1994.Kosovo i MePokazatelj Vojvodina mere bija tohija Površine vinoha 12 004 60 159 8 835 grada % 14. potkrepljuje sumnju hoće li u skoroj budućnosti u vinogradima biti „pudarina. nema više od 25 000 ha vinograda. 29 401 12 300 8 500 49 151 24 607 11 650 7 400 43 657 Slične podatke o postojećim površinama. 1. sopštava i Nakalamić (2001. rakije od grožđa udeo 59 55 93.7 458 438 95.9 1 330 9. Oni. koji poznaju stanje vinogradarske struke.) Table 2. berbi.3 70 184 86. Danas smo nemi svedoci. bez podrške u procesu traženja izlaza iz krize. 2. .7 243 1.7 Prinos grožđa Tendencija opadanja vinogradarskih površina. koji su aktivni.88 311 731 129 562 78.3 29 27 96.9 0.tab. prepuštena „sama sebi” i na nekom putu lutanja.2 1. Površine vinograda. veselja i pesme”. % 000 lit.

Uzgojni oblik čokota se pojednostavljuje i u potpunosti podređuje primeni savremene mehanizacije. Polazeći od toga. Dakle. koje su gajene u prošlosti. koji treba da je aktuelan. manja međuredna rastojanja zahtevaju uvođenje u vinograde. Međutim. olakšava se ručni rad pri obavljanju fitotehničkih poslova na čokotu i ima nešto niže investicione troškove. 33 . ako se već nemože izbeći. Gustina sadnje treba da obezbedi veći broj biljaka po jedinici površine. u Vojvodini je 1954. Dakle. što omogućuje efikasniju mehanizovanu obradu zemljišta ispod čokota. koje su ne tako davno bile vinogradi. proizvode za „sebe i komšiluk”. Postavlja se pitanje sortimenta. postepeno privatizuje i gasi. nego i na kvalitet vina. neophodno je. prirodne mogućnosti prevazilaze sadašnje stanje. Pri sadnji čokota u paru. do nivoa flaširanja i prometa vina. što je posebno važno u slučajevima stresnih uslova kao što su suša ili manji broj sunčanih sati u vegetaciji. vrlo brzo treba obnoviti površine. kako bi se čokoti opteretili manjim prinosom. godine zabeležena površina pod vinogradima od ukupno 32 000 ha. Ovaj način gajenja obezbeđuje gajenje većeg broja biljaka po jedinici površine. zakonski regulisati i finansijsko-ekonomski ojačati. Naravno. treba iznaći i regulisati način objedinjavanja pojedinačnih vinogradara i vinara u asocijacije – grupacije. Mora se uraditi i potvrditi strategija vinogradarstva od strane države i vlade. Danas imamo privatne proizvođače. šta činiti? Kakva je budućnost i perspektiva vinogradarstva? Ako se krene od toga da postoji ogroman zemljišni i klimatski potencijal za proizvodnju grožđa u Vojvodini. neophodno je u vinogradarske reone Vojvodine.0 do 2. Novi vinogradi. moraju se saditi – podizati po savremenim principima. Sada su podjednako „veliki” i nemaju problem sa plasmanom svojih proizvoda.2 m. negde za minimum pet puta. Jedan od prvih koraka u obnovi vinogradarstva Vojvodine treba da bude izrada katastra. takve mehanizacije. jer više pažnje treba posvetiti kvalitetu grožđa. ima izvesne prednosti u odnosu na uobičajen način pojedinačne sadnje čokota. Uostalom. privatni sektor usmeriti. jer se time omogućuje postizanje željenog prinosa sa manjim individualnim opterećenjem čokota. svojom proizvodnjom u stanju su da podmiruju vrlo uzak krug potrošača. koji pored toga što omogućuje postizanje visokog prinosa i dobrog kvaliteta. a boljim kvalitetom grožđa. Kako se društveni sektor. godine. struke i prakse. sadna mesta u redu su razmaknuta. koje će imati znatno veću snagu u odnosu na pojedinca. U obnovu vinogradarstva moraju biti uključeni ljudi iz nauke. svoje mesto bi zauzele sorte kao što su: sovinjon. U tom slučaju. jednostavno rečeno. Njihove stavove moraju podržati odgovarajuća ministarstva. Osnova može i mora biti reonizacija. Na Oglednom dobru u Sremskim Karlovcima je razrađen jedan relativno jednostavan način gajenja vinove loze. samo vratiti one sorte..ne prelazi 3 000 ha. sa parnom sadnjom čokota. Postavlja se pitanje. Stresni uslovi se dešavaju povremeno i bez najave. a pri tome ima veliku snagu. koja prolazi kroz redove od 2. a isto tako i na dugovečnost biljaka. U poslednjoj deceniji i kod nas se nastoji povećati broj biljaka po jedinici površine. učešće ručnog rada se mora svesti na najmanju meru. Da bi se eksponirali prema trećem licu. To doprinosi manjem naprezanju biljaka. a istovremeno i perspektivan. jadnostavnu rezidbu i malo individualno opterećenje čokota. a imaju negativan uticaj ne samo na visinu prinosa. koja je urađena 1973. i na ovoj površini se berbilo. jer isti mora preuzeti u potpunosti vinogradarsku struku.

neoplanta. kreaca. ali i rizling rajnski.burgundac beli i sivi. probus. kaberne sovinjon. Kvalitetan sadni materijal je važna pretpostavka za uspešnost svake proizvodnje. rizling it. sortiment bi popunile i nove sorte. koji iznosi Cindrić P. Nove mogućnosti za unapređenje našeg vinogradarstva je otvorio nedavno usvojen savremen zakon o voćnom i loznom sadnom materijalu (Službeni glasnik R. traminac. Tab. White wine cultivars Stare domaće i odomaćene sorte Preporučuju se ŠARDONE (Chardonay) MIRISAVI TRAMINAC (Gewuztraminer) RAJNSKI RIZLING (Riesling) SOVINJON (Sauvignon) SEMIJON (Semillon) PINOT BELI (Pint blanc) Dozvoljene su TRAMINAC CRVENI BUVIJE RUŽICA SLANKAMENKA SMEDEREVKA Nove domaće sorte Preporučuju se NEOPLANTA ŽUPLJANKA SILA PETRA PANONIA MORAVA BAČKA Dozvoljene su SIRMIUM RANI RIZLING LIZA MILA ZLATA RUBINKA Tab. sila. (2004. ružica. 18/05). petra. portugizac i dr. kadarka. kao što su: župljanka. Sorte za obojena vina Table 4. šasla. U prilog tome je i podatak o danas aktuelnom sortimentu.. šardone. merlo i sl.). pa tako i proizvodnje grožđa. Srbije br. Colored wine cultivars Stare domaće i odomaćene sorte Preporučuju se KABERNE SOVINJON (Cabernet sauvignon) KABERNE FRAN (Cabernet franc) MERLO (Merlot) PINO CRNI (Pinot noir) FRANKOVKA Dozvoljene su PORTUGIZER KADARKA PROKUPAC VRANAC GAME (Gamay) GAME BOJADISER (Gamay teinturier) PROBUS Nove domaće sorte Preporučuju se Dozvoljene su RUMENIKA Jedan od preduslova za ostvarenje prethodno iznetog je i da se pri sadnji koristi klonski sadni materijal i po mogućnosti da je sertifikovan. Od obojenih sorti bile bi to: burgundac crni. frankovka. Naravno. slankamenka. Sorte za bela vina Table 3. kojim se uvode norme Evropske Unije i u našu rasadničarsku praksu. game. 3. 4. 34 .

koje mogu kompetentno i redovno da obavljaju vrlo složenu sanitarnu kontrolu. pa i šire. da su zdravi. Na ovaj način će se dobiti visokovredan i zdrav materijal koji će poslužiti za proizvodnju sertifikovanih sadnica sa kojima treba da se podižu savremeni vinogradi. ponovo počinju saditi crne sorte. Zemljišni i klimatski uslovi se nisu toliko izmenili. kao vrlo uspešna privredna grana ovih prostora. treba sami da formiramo matične zasade bazne kategorije. po celokupnom evropskom prostoru. tako i visokokvalitetne i kvalitetne porekla iz zapadne Evrope (Frankovka. Dakle. može se smatrati što je Zakonskom uredbom 1994. Dok se ne formiraju sopstveni matični zasadi bazne kategorije. tj. beleži se neprekidno smanjenje površina pod vinovom lozom. ovde postoje izuzetni pogodni. hladna fermentacija i barik tehnologija. 35 . neophodno je organizovati laboratorije.Od izuzetne važnosti za perspektivu i unapređenje našeg vinogradarstva treba da bude formiranje matičnih zasada. treba da uvezemo sadni materijal bazne kategorije. može se okarakterisati. Portugizac. Proizilazi. koji su selekcionisani u Sremskim Karlovcima. ali i koristiti standardni. tako i novih sorti. da nisu zaraženi sa virusnim i drugim opasnim bolestima. Značajna novina u vinogradarstvu Vojvodine je i što se poslednjih godina. Uz primenu odgovarajuće tehnologije. To je doprinelo da se podižu novi vinogradi. Merlo. koliko zaista imamo vinograda. sa većim brojem biljaka po jedinici površine sa klonovima kvalitetnih sorti. Pa i pored toga. Ove pozitivne tendencije se nakon uvođenja državnog podsticaja za podizanje vinograda. da odnos društva i vlasti prema poljoprivredi nije odgovarajuć i otuda proističe. da bi osporili gajenje vinove loze.. a od klonova ostalih sorti. Na osnovu obavljenog posla. došlo bi se do podatka. Kaberne fran i druge). koji imaju visok genetički potencijal. U tehnologiji vina u malim privatnim podrumima se uvodi više značajnih novina. da Srbija i Vojvodina postaju prostor gde se koristi grožđe i vino iz uvoza. godine vraćena mogućnost individualnim proizvođačima. poslednjih godina sve više intenziviraju. kaje su sorte zastupljene i kako je to raspoređeno po vinogradarskim reonima. koje se prenose vegetativnim razmnožavanjem. uspona i padova. a nakon stotinak godina izrazite dominacije belih sorti. Danas se nezna koliko je i kakvih vinograda u zemlji? Zato je neophodno izvršiti evidenciju i ažurirati katastar vinograskih površina i sortimenta. ali zato na savremenim koncepcijama. Kaberne sovinjon. Pozitivan pomak u vinogradarstvu. Pored formiranja matičnih zasada za organizovanje savremene i efikasne rasadničarske proizvodnje. koji je prošao adekvatnu kontrolu. rezultati su neminovni. kako klonova starih sorti. istina ne na velikim površinama. da se mogu baviti i proizvodnjom vina za tržište. ZAKLJUČAK Vinogradarstvo Vojvodine u prošlosti i pored velikih kriza. da platimo licencno pravo za njihovo korišćenje i da od istog podignemo matične zasade. kako stare gajene. a pri tome sumnjivog i lošeg kvaliteta. Matični zasadi treba da se podižu sa sadnim materijalom bazne kategorije. proneli su slavu. Produkti vinove loze iz Vojvodine. neophodno će biti uvoziti gotov sadni materijal. koje imaju izrazito pozitivan uticaj na kvalitet vina: prohromski sudovi. Od sopstvenih selekcija. u poslednjih stotinak godina. Mi imamo sopstvene klonove od sorte Rizling italijanski. klimatski i zemljišni uslovi za proizvodnju vrlo kvalitetnog grožđa.

(1–20).. problemi i perspektive daljeg razvoja. BOLIĆ P. KULJANČIĆ I. 1982.: MDCC godina vinogradarstva i vinarstva Fruške Gore. 2003.. SK-54 i SK-61. ZVEKIĆ S.. Novi Sad. MILOŠEV M. 2004. Novi Sad.. (57–63).Vredno je pomena i prihvatanje novostvorenih sorti i klonova Instituta za voćarstvo i vinogradarstvo. Probus. LITERATURA AVRAMOV L. ZORZIĆ M. Privredna Komora Vojvodine... JOVIĆ S. MILIĆ D. Savremeno poljoprivreda. LAZIĆ S. TODIĆ SLAVICA. Budim. (145–158). KORAĆ NADA.. br. LAZIĆ B. posađenim na savremenim principima i sa kvalitetnim sadnim materijalom. RANKOVIĆ N. KOVAČ V. 1998..: Vinogradarstvo i vinarstvo R.: Istorijat Vršačkog vinogorja. CINDRIĆ P.. Matica srpska... Rizling italijanski klonovi: SK13.. Srbije.. Beograd PAPRIĆ Đ. Neoplanta. Stanje. 2001. grožđa i vina.. KOLEKTIV AUTORA: Rejonizacija vinogradarske proizvodnje u Vojvodini. sadni materijal treba da je kvalitetnog i sertifikovanog porekla.: Stanje i perspektiva gajenja sorata vinove loze rizling italijanski i rizling rajnski u Srbiji... 1976. br. 375–378. KOVAČ V. Novi Sad... PAPRIĆ Đ. Poljoprivreda. Savremena poljoprivreda..Vanr. Novi Sad.: Sorte vinove loze.: Soveršen vinodelac. 372–374. CINDRIĆ P. LAZIĆ S. KORAĆ NADA: površine i sortiment vinograda u Vojvodini. 1816. 1996. NAKALAMIĆ A..: Opšte vinogradarstvo. 1–2. BRIZA K. UŽIĆ NADEŽDA. Novi Sad. 1996. Novi Sad.. 1973. BURIĆ D. MARKOVIĆ N.. Beograd. VLAHOVIĆ B. (39–45). KARANOVIĆ V. Beograd.. (3–10). NAKALAMIĆ A.. Voćarstvo i Vinogradarstvo. ŽUNIĆ D..: Vinogradarstvo i vinarstvo Fruške Gore. 1994. JAZIĆ Lj. Dakle. 1995..... 36 . Srbiji. br. MIHAJLOVIĆ B. Poljoprivreda. br.. br. Novi Sad. 4. kao što su Župljanka. CINDRIĆ P. Novi Sad..: Proizvodnja loznog sadnog materijala u Srbiji.. AVRAMOV L. 2000. DRAŽIĆ S. Grupacija za proizvodnju voća.. KORAĆ NADA: Sortiment vinove loze u Vojvodini – Nekada i sada.. KOVAČ V. Vinogradarstvo Vojvodine u narednom periodu mora da se obogati sa značajnim vinogradarskim površinama. Novi Sad.: Obeležja proizvodnje i prerade grožđa u Sr. NAKALAMIĆ A.. 1. Letopis naučnih radova. (32–37)...

37 . NADA KORAĆ. Furthermore. The future of viticulture lies in convenient vineyard soils revival. grape production should have contemporary sortiment included. vineyard areas are being permanently reduced over the passed six to eight decades. However. IVAN KULJANČIĆ. PETAR CINDRIĆ.VITICULTURE OF VOJVODINE (past. but cultivars grown in the previous period should not be neglected. At the same time cultivars some vineyard regions are famous for are no longer grown. present and perspective) ĐORĐE PAPRIĆ. It is neccesary to develop the cadastre in order to find out the availability of areas as well as types of sortiment. MIRA MEDIĆ Summary The area of Vojvodina is characterized by favorable climate and soil conditions for grapevine growing and grape production.

asistent. organska proizvodnja voća. asistent. inž. dr Jelica Balaž. SANDRA BIJELIĆ. NOVI SAD INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA VLADISLAV OGNJANOV. To znači da biljka produktima svoga metabolizma sprečava patogena da izvrši infekciju i da se uspešno razvija. redovni profesor. redovni profesor. prip. dr Ivan D. 6 (2007) STR. redovni profesor. hranidbena vrednost plodova visoka a životna sredina čistiji. dr Ragheb Thalji. Kuljančić. Tatjana Popović. mr Mira Medić. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. U osnovi IPV je razvijanje filozofije. docent. dipl. Takav pristup zaštitu biljaka hemijskim putem svodi na vrlo malu meru. opštih principa i specifične agrotehnike po voćnim vrstama. RAGHEB THALJI. kajsija. NADA KORAĆ. proizvodnja postaje jeftinija. biotičkim i društvenim uslovima u kojima se odvija proizvodnja. TATJANA POPOVIĆ1 IZVOD: Ekološki najprihvatljiviji put ostvarenja ciljeva integralne proizvodnje voća je stvaranje i uvođenje u proizvodnju novih sorti koje imaju genetsku otpornost prema patogenima. 38–49. redovni profesor. redovni profesor. Novi Sad. PETAR CINDRIĆ. dr Zoran Keserović. orah. mr Nenad Magazin. NENAD MAGAZIN. Poljoprivredni fakultet. dr Đorđe Paprić. dr Dušan Gvozdenović. redovni profesor. dr Nada Korać. asistent. Razvijanje i implementacija koncepta IPV omogućava produktivniju i održivu voćarsku proizvodnju koja je konkurentnija na otvorenim Pregledni rad / review paper 1 Dr Vladislav Ognjanov. SLOBODAN CEROVIĆ. mr. 38 . 56.. Evropska iskustva u implementaciji standarda IPV ukazuju na veliki broj ograničavajućih faktora ali i prednosti koje su u velikoj meri uslovljene abiotičkim. dr Slobodan Cerović. redovni profesor. leska i vinova loza. breskva. Predmet istraživanja su kontinentalne voćne vrste: jabuka. JELICA BALAŽ. IVAN D. dr Branka Gološin. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. redovni profesor u penziji. Sandra Bijelić. ZORAN KESEROVIĆ.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Ključne reči: Integralna proizvodnja voća. ĐORĐE PAPRIĆ. redovni profesor. genetička otpornost UVOD U EU i do 85% voćarske proizvodnje je u sistemu Integralne proizvodnje voća (IPV) a slični sistemi se ubrzano razvijaju u Čileu. MIRA MEDIĆ. redovni profesor. asist. KULJANČIĆ. dr Jelena Ninić-Todorović. Argentini i Južnoafričkoj uniji. redovni profesor. BRANKA GOLOŠIN. dr Petar Cindrić.

Među ispitivanim sortama odabrane su najotpornije što omogučava redukovanu primenu pesticida uz zadržavanje visokog kvaliteta ploda. Pomološka karakterizacija Co-op selekcije Oplemenjivački program na stvaranju sorti otpornih na parazite u SAD započet je početkom 20 veka od strane Univerziteta u Ilinoisu gde je po prvi put urađeno ukrštanje između Malus floribumda 821 i Rome Beauty. Predmet istraživanja kod breskve je genofond vinogradarske breskve sakupljen na teritoriji celog Balkanskog poluostrva a standardi u izučavanju su vodeće sorte žutog i belog mesa breskve i nektarine. Izučavane sorte kajsije i oraha su rezultat selekcije iz prirodnih populacija Srbije. To se naročito odnosi na voćnjake koji su u sistemu organske ili integralne proizvodnje. Godine 1945. Štetni organizmi. Kao standard se koristite vodeće sorte. kajsija. leska i vinova loza. redovno žive na biljkama i ne mogu se sasvim eliminisati. virusi. Bolesti i štetočine se u najvećem broju slučajeva razvijaju na lisnoj površini i plodovima. MATERIJAL I METOD RADA Predmet istraživanja su kontinentalne voćne vrste: Jabuka. degustacione ocene i određivanje tehnoloških parametara uvođenja najboljih sorti i hibrida u komercijalnu proizvodnju. Kod leske se isključivo izučavaju vodeće svetske sorte. bakterije. francuska sorta Baujade i češka sorta Topas. Ova istraživanja je pratila pomološka karakterizacija. oplemenjivači Univerziteta u Ilinoisu i Purdue Univerziteta kao roditelje koriste dva hibrida iz ukrštanja Malus 39 .tržištima i siguran je oslonac nacionalnog dohotka. što ima za posledicu smanjenje fotosintetske aktivnosti. Integralni i biološki koncept proizvodnje voća i grožđa je jedini i najvažniji put pripreme našeg voćarstva za integraciju u EU. CO-OP selekcije i sorte stvorene u SAD. Za svaku odabranu sortu u skladu sa njihovim biološkim specifičnostima. prinosa i kvaliteta ploda. Višestrukom ocenom otpornosti na ekonomski najvažnije prouzrokovače bolesti i štetočine urađen je odabir pogodnih za gajenje u intenzivnim zasadima. Neke otporne sorte su se približile. REZULTATI I DISKUSIJA Jabuka Glavni selekcioni cilj u oplemenjivanju jabuke danas je objedinjavanje visokog kvaliteta ploda i otpornosti na parazite i štetočine. orah. ali ih treba držati na nivou na kome su štete koje čine ekonomski prihvatljive. najbolje sorte i selekcije iz serije RE stvorene u Nemačkoj. a po nekim svojstvima i nadmašuju. definisana je optimizacija nivoa agro i pomotehnike. Kod vinove loze izučavane sorte i selekcije su rezultat višekratne povratne interspecies hibridizacije. Cilj istraživanja je uvođenje u proizvodnju novih sorti voćaka i vinove loze koje ispunjavaju najviše standarde koncepta gajenja voćaka po biološkom i IPV. Kod jabuke predmet istraživanja su novosadske sorte jabuke stubastog tipa rasta i hibridi dobijeni iz ukrštanja vodećih svetskih sorti i naših autohtonih sorti. breskva. gljive. vodeće sorte i danas dobijaju sve veću zastupljenost u novim zasadima Zapadne Evrope. insekti.

godine 44 selekcije je odabrano za testiranje u proizvodno-oglednim zasadima. Dosadašnja pomološka istraživanja na ovim sortama u našim uslovima ukazala su na vrlo visok kvalitet ploda kod sorte Rewena i Regine koje u isto vreme imaju višestruku otpornost na prouzrokovače tri najvažnije bolesti – čađavu krastavost. Prima je prva sorta koja je imenovana iz ovog programa. Re-selekcije Ovaj oplemenjivački program na stvaranju novih sorti otpornih na parazite ima tradiciju više od 70 godina a najvećim delom je razvijan oplemenjivsčkim radom bračnog para Manfred i Crista Fisher. Potpuno je otporna na prouzrokovača čađave krastavosti i visoko tolerantna na pepelnicu i plamenjaču. Otporne sorte jabuka stvorene u Francuskoj. Vrlo uspešani su hybridi Co-op 36 i Co-op 37 koji se odlikuju vrlo atraktivnim žutim plodovima ali se u hladnjači duže mogu čuvati jedino plodovi prve. Rewena i Realka. Rezultat ovih napora je uspešan progres u oplemenjivanju na otpornost na parazite i hiljade otpornih sejanaca koji su ocenjeni na kvalitet ploda. Nove sorte predstavljaju kombinaciju visokog kvaliteta ploda. stabilne i visoke rodnosti a kombinovan sa otpornošću prema ekonomski najznačajnijim parazitima i abiotičkim faktorima – niskim zimskim temperaturama i proletnim mrazevima. rodnost i mnoge druge pomološke osobine. Do 1995. pepelnicu i bakterioznu plamenjaču. Plodovi su pre svega namenjeni za plasman u toku turističke sezone. Italiji i Češkoj Na stvaranju otpornih sorti jabuka na parazite intenzivno se radi i u drugim evropskim zemljama. Regine i Rebella su otporne i na pepelnicu. atraktivnost. vrlo lep koničan oblik ploda. Najviši stepen otpornosti na ekonomski najvažnije parazite ima sorta Topaz. bere se krajem septembra i dobro se čuva do 6 meseci.floribumda 821 i Rome Beauty čime je započet Co-op program. Sve sorte imaju otpornost na čađavu krastavost determinisanu Vf genom osim sorte Reka gde je kao izvor otpornosti iskorišćen Vr gen iz Malus × pumila.. I u našim uslovima daje osrednje 40 . Dresden-Pillnitz. Oplemenjivački cilj je stvaranje sorti sa visokim kvalitetom ploda. potpuno purpurno crveno obojenim plodovima privukla je pažnju i nekih proizvođača u našoj zemlji. Nemačka. Rewena. Posebnu pažnju treba obratiti na Gold Rush koji po atraktivnosti vrlo malo zaostaje za zlatnim delišesom ali se bere 40 dana kasnije i odlično se čuva i u hladnjačama bez kontrolisane atmosfere. Reanda. dobre rodnosti i višestruke otpornosti na ekonomski najznačajnije parazite. Sorte Remo. Kasnije se u istraživanja uključuje i Rutgers Univerzitet čiji oplenjenjivački doprinos ovom programu traje do 1987. vreme zrenja. To je sorta srednje krupnih. Gajenjem Re-selekcija u Nemačkoj definisan je novi koncept proizvodnje jabuke gde je primena fungicide redukovana 80% ili više. lepo obojenih plodova. 1970. godine. Njena ozbiljna zamerka je uspravan ugao grananja koja bez povijanja grana vrlo brzo rezultira ogoljavanjem i slabom rodnošću. Williams pride je sorta vrlo rane epohe sazrevanja a svojim atraktivnim. Na višim nadmorskim visinama u Italiji daje dobre i stabilne prinose što se ne može reći i na nižim terenima. karakteristične arome. Posebno treba istaći njenu vrlo visoku i stabilnu rodnosti i tip grananja koji omogućava vrlo lako formiranje savremenih uzgojnih oblika. Enterprise je sorta sa potpuno crveno obojenim plodovima koničnog oblika. Re-selekcije koje imaju visoku otpornost na plamenjaču su Remo. kasno cveta a vrlo je otporna i na niske zimske temperature. Ova sorta ima tamno crveno obojene plodove. stvorena u Češkoj. slatko-kiselog ukusa. ali je danas prevaziđena od strane većeg broja sorti pre svega po atraktivnosti. god.

prinose pa je za sada ne preporučujemo za masovnije gajenje. 41 . Roditelj sa najboljom opštim kombinacionim svojstvima je sorta Bihorka koja je dala najveći broj izuzetno perspektivnih hibrida. Horizontalna otpornost. Potpuno je otporna na prouzrokovača čađave krastavosti dok se hemijska zaštita prema pepelnici mora redovno primenjivati. Pesticidi. koriste se prema prognozi pojeve odredjenih štetočina u minimalnim i stvarno potrebnim količinama. vrlo visoke atraktivnosti i kvaliteta ploda. poligeni. što pojedinačno imaju mali efekat ali u celini kumulativan. Vr (M. proizvođača i potrošača hrane. robusta) i Pl2 genom (M. Kao žuto obojena jabuka Golden Orange zaslužuje mesto u proizvodnim zasadima. Izučavanje populacije fitofagnih grinja U odnosu na konvencionalne mere zaštite bilja koje su se nekoliko decenija jedine primenjivale u oblasti proizvodnje. ekološkoj ili organskoj zaštiti bilja. Bihorku i Šumatovku ili sorte i selekcije introdukovane iz Engleske i SAD gde je otpornost na prouzrokovača čađave krastavosti determinisana Vf (Malus floribunda 821). vode i vazduha. Kao početan materijal korišćene su vodeće standardne sorte kao donori kvaliteta i introdukovane i autohtone sorte kao donori otpornosti. ali i drugih organizama i zdravlja ljudi. Ovde se radi o biološkoj. Posebno je preporučujemo za brdsko planinske lokalitete gde je koloracija ploda intenzivnija. Najveći broj hibridnih kombinacija kao donore otpornosti su imale Krstovaču. Sorta Baujade je potpuna zamena za sortu Grenny Smith po izgledu ploda. Štetni agensi se suzbijaju direktnim ili indirektnim korišćenjem različitih organizama i proizvoda njihovog metabolizma. Njeno ponašanje u plantažnim uslovima do sada nije proveravano već samo u kolekcionom zasadu na malom broju stabala. kao i korišćenje različiti biotehničkih sredstava nežive prirode. Veća pažnja je posvećena iskorištavanju horizontalne otpornosti koja ne osigurava imunost prema specifičnim rasama determinisana major genima kao vertikalna otpornost ali je trajnija i ne menja brzo prevalentnost rasa parazita. od kojih je danas većina sa povoljnim ekološkim i toksikološkim osobinama. Takva otpornost se ne zasniva na sistemu gen-za-gen i stoga je ona rasno nespecifična. poslednje dve decenije razvijen je sistem zaštite bilja koji znači napredak u očuvanju prirodnih dobara. Sorta Delbard jubile je visoko tolerantna na parazite determinisana poligeno. Otporne selekcije jabuke stvorene na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu odgajen je veliki broj hibridnih populacija gde je kao selekcioni cilj bio stvaranje novih sorti visokog kvaliteta ploda otporne na parazite. Još napredniji oblik zaštite bilja. gde se koriste sve mogućnosti suzbijanja štetnih organizama uz upotrebu pesticida kada je to nephodno. uočena kod nekih naših autohonih sorti je uslovljena većim brojen gena. zemljišta. Viši stepen zaštite bilja čini integralana zaštita bilja (IZB). genetski otporna na prouzrokovača čađave krastavosti i tolerantna na pepelnicu. I ostali navedeni hibridi zaslužuju pažnju s napomenom da većina sazreva u prvoj polovini septembra i da se ne mogu čuvati duže od tri meseca. blizak prirodi nalazi se u organskoj proizvodnji. Ima vrlo oštar ugao grana i veliku bujnost pa je treba gajiti samo na slabo bujnim podlogama uz primenu savijanja grana i zelenu rezidbu. zumi). pumila) i VA (Steinantonovka) genom a na pepelnicu Pl1 (M. Najatraktivniji hibridi je NS25/119 zeleno obojenih plodova i NS25/183 i NS25/140 crveno obojenih plodova.

Raznolikost pomoloških karakteristika je takođe velika. donele ekonomski značajan rod. Njihova maksimalna brojnost je 130–160 jedinki po listu. Sorte breskve najnovije generacije. U kontinenetalnim uslovima gajenja kao najprilagođenije su se pokazale Rita Star (–17). Kod boje mesa prednost definitivno imaju sorte žutog mesa.. U dve godine posebna pažnja je posvećena prisustvu fitofagnih i predatorskih vrsta grinja. Orion (+32) i Morsiani 51 (+37). god. Ove sorte treba gajiti samo za zadovoljenje lokalnih potreba za svežim plodovima. krajem juna meseca. schlechtendali igra značajnu ulogu u razvoju populacije predatorskih vrsta grinja kao in a njihovo zadržavanje na listu jabuke. Nivo populacije ove eriofidne grinje je približno isti na svim ispitivanim sortama. Sorte breskve ranog vremena sazrevanja. Breskva U proizvodnji se nalazi znatno veći broj sorti nego što je to kod jabuke i kruške. ali i ekološki neprihvatljiva. Early Maycrest (–34). integralna zaštita bilja (IZB) smanjuje brojne negativne posledice nestručne i ne blagovremene primene pesticida kroz primenu svih raspoloživih mera suzbijanja štetnih organizama. krupnih plodova a belog mezokarpa imaju svoje prepoznatljivo mesto u sortimentu kao što 42 . Neke od njih su u 2002. Royal Gem (–12). a za sazrevanje najranijih sorti dovoljno je od cvetanja dva meseca a najkasnijih šest meseci. nektarine ili industrijske breskve. imaju lošiji kvalitet ploda nego one srednje ranog do srednje kasnog vremena sazrevanja jer su im plodovi sitni sa velikim procentom puknutih semenki. Royal Glory (–5). U ovom periodu sazrevanja ni u najrazvijenijim breskvarskim zemljama nema puno boljih sorti. Belo meso je cenjeno samo na dalekom istoku a u evropskim zemljama jedino atraktivno obojene nectarine. Eriofidna grinja A.koje sazrevaju u julu i augustu. Springred (0). Domiziana (0). i nije izazivala vidna oštećenja na vegetativnim organima. na ravničarskim lokalitetima. koje sazrevaju za manje od tri meseca od cvetanja. Supercrimson (–10). U tu grupu spadaju sorte breskve Early Crest (–38). Ona je onemogućila razvoj populacije crvene voćne grinje (Panonychus ulmi) kao ključne vrste štetočina jabuke. Venus (+29). Maria Aurelia (+25). pa čak često nedovoljno efikasna. Queen Crest (–34) i Maycrest (–29) i nektarina Mayfire (–24). kada je proletni mraz potpuno uništio rod jabuke. te je ona skupa. U odnosu na konvencionalnu poljoprivrednu proizvodnju gde se troši velika količina sredstava za zaštitu bilja. Izbor sorte pre svega određuje opredeljenost za gajenje breskve.Integralna biljna proizvodnja podrazumeva i integralni pristup planiranju i sprovodjenju mera zaštite biljaka. Spring lady (–19). najčešće se ne mogu razlikovati po ukusu. To kod nas nije slučaj jer se gaje i savremene sorte ali velikim delom i stare sa znatno slabije obojenim plodovima. U svakoj od ovih grupa vreme zrenja pokriva period od 3 do 4 meseca. obojenosti plodova ili veličini pa potrošači kvalitet ne vezuju za određenu sortu. Gold Crest (–36).. Rome star (+17) i Early O Henry su žutomesnate sorte breskve sa krupnim. Predlog sortimenta breskve je definisan na osnovu kvaliteta ploda i adaptabilnosti za naše uslove gajenja sa tim da su istaknute sorte čiji se kvalitetni plodovi mogu lako realizovati na tržištu po najvišim cenama. potpuno obojenim i transportabilnim plodovima. Atraktivnost žutomesnatih sorti nektarina u periodu sazrevanja jul-august takođe zaslužuje epitet savršen ali su i osetljivije na niske zimske temperature.

SK-3) je iznosila 9–10 dana. kao što su Max 7 (+60). Zbog toga se Balkansko poluostrvo smatra sekundarnim centrom divergentnosti za breskvu. Rezultati testiranja su ukazali na postojanje vrlo vrednih svojstava. Time bi se ponuda plodova mogla produžiti na ceo oktobar pa i duže. Transport plodova i upešno čuvanje plodova u hladnjači nije moguće kod kalanki jer degradacija mezokarpa počinje sa unutrašnje strane.). SK-1. NS-6. Genotip IP 1 je pokazao najviši stepen tolerantnosti na ekonomski najvažnije parazite breskve čime se može uvrstiti u jedinstven genotip koji se može gajiti po najvišim standardina i organske proizvodnje. Iz tog razloga je praćeno vreme cvetanja sorti i selekcija stvorenih na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu te je zapaženo da su u 2005. NS-4. 04. Zato sortiment nektarina vrlo kasnog vremena sazrevanja. Da bi se umanjile štete od prolećnih mrazeva kod kajsije se preporučuje zelena rezidba. g. koja još nije opisana u germplazmi breskve. Introdukovano je više sorti nektarina belog mesa ali ni jedna nema ni izbliza kvalitet sorte Superqueen. tolerantnosti na PPV i pepelnicu.n. 43 . Tržište će dati ocenu koliko je to opravdano jer se kod nas tražnja za plodovima breskve i nektarine u periodu posle 15. Caldesi 85 (+60) i California (+70). Kajsija Jedan od najvećih problema pri gajenju kajsije je rano cvetanje u proleće koje za posledicu ima izmrzavanje cvetova i tek zametnutih plodića. koje se mogu čuvati od 3 do 4 nedelje. Populacije vinogradske breskve su jedinstven i vrlo bogat izvor genetičke varijabilnosti i mogu dati značajan doprinos poboljšanju velikog broja ekonomski značajnih svojstava danas gajenih sorti i podloga breskve. Novosadska rodna.5 milenijuma s obzirom da je introdukovana na Balkansko poluostrvo u periodu između 400. kao i druge vrste voćaka.e. Dužina cvetanja kod svih ispitivanih sorti i selekcija (Novosadska kasnocvetna. prouzrokovača ekonomski veoma važnih bolesti. Kod svih ispitivanih sorti i selekcija je ustanovljeno da su generativno pupoljci sa prevremenih grančica manje do znatno manje izmrzli u toku proleća 2005. septembra znatno smanjuje. Jedinstvena i vrlo retka svojstva u okviru germplazme vinogradske breskve su rezultat prirodne selekcije tokom 2. treba introdukcijom obogatiti i sa nekoliko novih atraktivno obojenih glođuša u tipu stare sorte Flamekist (+65). Plodovi za stonu upotrebu su cenjeniji ako se mezokarp odvaja od koštice. Do 1938. godini sorta Novosadska kasnocvetna i selekcija SK-3 imale najkasnije cvetanje (12. što je 1–2 kasnije u odnosu na ostale sorte i selekcije. zbog čega je neophodno iskoristiti biološki diverzitet sakupljenih populacija vinogradske breskve u cilju selekcije na otporenost prema navedenim patogenima. i 300. god. domaćin infektivnih patogena. pomotehnička mera kojom se stimuliše obrazovanje prevremenih grančica na kojima pupoljci cvetaju kasnije nego na drugim tipovima rodnih grančica te su na njima znatno manje štete od mrazeva. virusa i gljiva. U savremenim sortimentima najrazvijenijih breskvarskih zemalja i glođuše dobijaju sve značajnije mesto. p. bila je jedina breskva gajena na našim prostorima. Kontrola bolesti i savremeni trendovi gajenja voćaka i proizvodnje voća po principima integralne i/ili organske proizvodnje nameću potrebu gajenja sorti otpornih prema infektivnim patogenima. Breskva je. godine u odnosu na pupoljke sa drugih tipova rodnih grančica. Breskve vrlo kasnog vremena sazrevanja takođe se mogu uspešno čuvati u hladnjačama ali je njihova atraktivnost znatno slabija.je Superqueen (–2).

aprila. Najkrupnije plodove su imale sorta NS-4 (84. Rasna. Šampion. 1992). upoređene sa bugarskom sortom Šejnovo. maja. Jedino je Novosadska kasnocvetna pokazala veću osetljivost na moniliju lista i plodova.0 g) i selekcija SK-3 (83. a selekcije Mačva. od 17–20. Cerović.Gore navedene sorte i selekcije kajsije su ispitivane i na otpornost prema bolestima. a ista sorta je zajedno sa Novosadskom rodnom i SK-1 pokazala srednju osetljivost prema pegavosti plodova. a najsitnije sorta Novosadska kasnocvetna (62. a sel. odnosno na vreme pre pojave prvih jesenjih mrazeva pa dobro pripremljene ulaze u zimski odmor. Sorte Srem. Na Gnomonia leptostyla relativno su otporne sve ispitivane sorte i selekcije oraha. oktobra. Kasni rodni i Sava treba da uđu u proces priznavanja zbog dobrih osobina. Kasni rodni 5. Tisa. Ostale sorte su srednje osetljive. Ovi rezultati se slažu sa dosadašnjim ispitivanjima Koraća i Cerovića (1980). Sorte i selekcije oraha koje kasnije kreću u proleće izbegavaju primarnu infekciju parazitnom gljivicom Gnomonia leptostyla (Balaž i sar. Najotpornija je sel. pa se zbog toga one preporučuju za kontinentalne uslove gajenja. kao i kontrola Šejnovo nešto ranije počinju vegetaciju. Tisa i sel. 2001) i Cerovića (1992). letorasta i ploda). Rupičavost lista nije ustanovljena ni kod jedne sorte ili selekcije. 1987). Rasna. Srem. Najboljih pet selekcija priznate su za sorte. Pored otpornosti na niske temperature i bolesti praćene su i pomološke karakteristike ploda. Kasni rodni. Mačva i Sava imaju vrlo krupne plodove. godine. Otpornost oraha na Gnomonia leptostyla je povezana sa vremenom početka vegetacije (Korać. a ostale srednje krupne. Prve odabrane genotipove izdvojio je Rudić (1962) iz drvoreda i većih orašarskih centara u Vojvodini. Rasna i Sava počinju vegetaciju od 24–30. 1991. Kasni rodni i Save. jer sve vegetaciju završavaju do 20. Randman jezgre se kretao od 52. Boja jezgre je najlepša kod Bačke. Drugi prioritetni zahtev pri izboru sorti za postizanje visoke i redovne rodnosti je otpornost oraha na gljivicu Gnomonia leptostyla (izazivača pegavosti lista. Rasna i Sava. Srem i Tisa 1987. Iz tog razloga su vršena ispitivanja na navedenim sortama i selekcijama oraha. aprila. Šampion. Dok sorta Šampion i selekcije Mačva. i selekcija Rasne. Oštećenja od niskih zimskih temperatura nije bilo kod ispitivanih sorti i selekcija.. 44 . Bačka i Mire 1988. (1999. (1974. često se dešava da prinos oraha bude umanjen ili čak potpuno uništen. a posebno pojava kasnih prolećnih mrazeva. Kasnije (1973) putem konkursa „Tražimo kvalitetne orahe” Korać i sar. Na selekciji oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu radi se skoro 50 godina (od 1957).1 g). Koraća i sar. Zbog toga je neophodno podizati zasade sa odabranim sortama i selekcijama oraha kraće vegetacije (kasniji početak i raniji završetak vegetacije). Orah U Vojvodini. godine. 1976) izdvojili su početni materijal za selekciju. Sve sorte i selekcije su sa tankom ljuskom. Za savremenu proizvodnju stonog voća je veoma važna krupnoća odnosno masa plodova. Bačka i Mire.5% kod sel. koju karakterišu niske temperature u toku zime.2% kod sorte Srem do 45.0 g). Kasni rodni. a otporne su i selekcije Mačva. pa su to sorte koje se preporučuju za vinogradarske rejone.

dok je na oidium srednje osetljiva.. Ove sorte su pogodne za proizvodnju kvalitetnih belih vina. B2. 1995). Semenski materijal mečje leske sakuplja se sa stabala sekundarnog porekla. Vinova loza U okviru projekta vršena su ispitivanja novih interspecies sorti stvorenih u Sremskim Karlovcima: Petka. fiziološka i tehnološka svojstva orašica i sa stanovišta kvaliteta odabrana su matična stabla. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu bazira se na kalemljenju sorti leske na podlogama mečje leske. Lambert filbert. Panonia. Na osnovu višegodišnjih ispitivanja utvrđeno je da sorte leske mogu uspešno da se kaleme na podlogama mečje leske. Hemijska zaštita ne zahteva veliki broj tretmana ali ipak svaki pokušaj njenog gajenja u uslovima bez hemijske zaštite rezultirao je gubitkom prinosa iznad ekonomski prihvatljivih okvira. Prednost leski kalemljenih na podlozi mečje leske je i redukovana zaštita u odnosu na druge voćne vrste. Tehnologija proizvodnje podloga uz primenu odgovarajućih agrotehničkih mera traje dve. A11. U Futoškom parku to su genotipovi oznaka A1. B4. Nada Korać i Vladimir Kovač. Pri blagovremenoj berbi nije mnogo osetljiva ni na sivu plesan. Odlikuju se izvesnom otpornošću na gljivične bolesti.) predstavlja značajnu ekonomsku stavku u formiranju sadnica kalemljenih leski. Ustanovljen je veoma dobar afinitet sa podlogama različitih genotipova i plemkama različitih sorti. U svojoj naslednoj osnovi sadrže gene istočno azijskih vrsta. Istarski dugi. C2. Grožđe sorti Petka i Bačka sayreva u II epohi. voćarstvo. C1. Morava ispoljava visoku otpornost na plamenjaču i na sivu plesan. B11. A16. Rezultati istraživanja postupka kalemljenja na podlogama različite starosti dati su u radovima (Ninić-Todorović et al.65% pripada Vitis viniferi. a sorte Rubinka u III epohi.5% u zavisnosti od sorte. Kao standard je korišćena sorta Rajnski rizling.. održavanju kao i berbi plodova. a čak 90. Autori su isti kao i kod prethodnih sorti. C5 (Ninić-Todorović. B1. C3. 1994. B7. B8. B9. Proizvodnja podloga mečje leske (Corylus colurna L. 1998). 1995). 1990. A10. A9. 45 . Korać et al. B11. A14. Lambert crvenolisni i Contorta. Morava i Kosmopolita.2003. U zasadima koji su podignuti od leski stablašica moguća je maksimalna primena mehanizacije pri obradi. Ovakva kombinacija sorti u zasadu zadovoljava zahteve za normalnu stranooplodnju u svim agroekološkim uslovima i obezbeđuje vrhunski kvalitet plodova koji mogu biti namenjeni potrošnji u svežem stanju ili preradu. a u rasadniku Gradskog zelenila genotipovi A7. tri i više godina. A12. B7. severnoameričkih vrsta. Rubinka. Sa tog aspekta ispitivana su pomološka. Panonia ima visoku otpornost na plamenjaču i oidium. Tonda Gentile Romana. Autori ovih sorti su: Petar Cindrić. Procenat prijema kalemova kreće se od 77% do 91. zaštiti. U rasadniku na Rimskim Šančevima na podlogama mečje leske kaleme se sorte Rimski. Bačka. Sorte Petka. tehnike i vremena kalemljenja (Korać et al. B8. Vitis amurensisia. Pogodne su za proizvodnju belih vina. B5. Cosford. Rubinka i Bačka su nastale ukrštanjem sorti Petra × Bianca. C4. Sorte Panonia i Morava su stvorene ukrštanjem jednog genotipa koji je ranije stvoren u Sremskim Karlovcima (SK 86–2/293) i sorte Rajnski Rizling.Leska Tehnologija proizvodnje sadnog materijala leske u rasadniku Departmana za vinogradarstvo. Tehnologija proizvodnje sadnica kalemljenih leski omogućuje dobijanje leski stablašica koje mogu naći adekvatnu primenu na okućnicama i za podizanje zasada.

Fenološka osmatranja u 2005. Petka u šarak ulazi 18. Ostale sorte su ispoljile veću otpornost prema botritisu (Panonia 2%. Berba je najranije obavljena kod sorte Kosmopolita (30. godini su vršena u oglednom zasadu na tzv. 04). 07). nešto manji Petka (22.47 kg/m². Dok je Rajnski rizling ispoljio visoku osetljivost na sve ispitivane bolesti osim na napad oidiuma na grožđe.0 g/l).8 g/l) i Petka (7. 07. dok je prema pepelnici lista i sivoj plesni grozda srednje osetljiva. jedan dan pre sorte Rajnski rizling. gde se odabrane nove vinske sorte gaje bez hemijske zaštite. 05. 09. Bačka i Morava 08. 06. Rubinka 1. 04.2 g/l).31. Petka i Bačka 5%). Rajnski rizling 160g. 09). List Kosmopolite ja srednje osetljiv na pepelnicu i plamenjaču. slede Morava (10. Morava 08. „Ekološkoj parceli”. prema čemu je srednje osetljiv.5 g/l). 10). u toku vegetacije je vršeno ocenjivanje napada plamenjače i pepelnice na listovima i grozdovima. i napada botritisa na grožđu uz primenu deskriptora IBPRG. Bačka i Panonia su otporne na sve ispitivana prouzrokovače bolesti. a Panonia kad i Rajnski rizling (12. godini ispitivan je prinos i kvalitet grožđa.3 g/l). Petka i Panonia su imale masu grozda od 210g. 05. Petka i Bačka su obrane 26. Rubinka 29.80 kg/m²) zbog intezivnog napada botritisa. Morava je otporna prema plamenjači i prema pepelnici grozda. Rubinka 04. gde se nove vinske sorte ispituju u uslovima bez ikakve zaštite. ispitivane sorte su ispoljile izvesnu otpornost prema istim. 06. Petka je ostvarila prinos od 1. Rubinka je srednje osetljiva na plamenjaču i pepelnicu lista. 08). zatim Panonie (12. Najveću masu grozda je imala Bačka (310g). a Panonia 15. Kosmopolita vrlo rano sazreva i pogodna je za proizvodnju belih vina. 05.6%). dok je grozd otporan na sve ispitivana prouzrokovače bolesti Za odabrane sorte u 2005. dok joj je grožđe otporno na sva tri ispitivana prouzrokovača bolesti. a nastala je ukrštanjem sorti Cserszegi fuszeres × C43. 04). Na „Ekološkoj parceli”. Bačka 31. a sve ostale ispitivane sorte su imale 19. Morava 190g. Petka je ispoljila visoku otpornost prema svim bolestima izuzev prema plamenjači lista. Najveći prinos su dale sorte Morava (1. Kosmopolita 06.82 kg/m²). 07. Panonia i Kosmopolita 06. Od botritisa je stradalo čak 50% grožđa sorte Rajnski rizling i 10% grožđa sorte Morava.8 g/l). Rajnski rizling (9. 04.83 kg/m²) i Bačka (1.0%) i Panonia (21. Iako svojim kvalitetom ne nadmašuju vodeće sorte one polako nalaze svoje mesto 46 . Na sivu plesan grožđa ispoljava vrlo visoku otpornost. tri dana pre sorte Rajnski rizling.Kosmopolita je rezultat zajedničkog rada mađarskih i domaćih selekcionera. zatim Rubinka (230g).63 kg/m²) zbog slabije oplodnje i Rajnski rizling (0. Izuzetak je sorta Rubinka kod koje pupoljenje počinje dva dana kasnije u odnosu na Rajnski rizling. Kosmopolita i Rubinka 3%. 04) u odnosu na Rajnski rizling (12.6% Šećera u širi. a Kosmopolita od svega 120g. Po datumu početka cvetanja razlike između sorti nisu velike. Poslednje su obrane sorte Rubinka i Morava (11. Petka je počela da cveta 29. Rubinka (7. Bačka (8. a najkasnije Morava (12. ZAKLJUČAK Dvogodišnja ispitivanja većeg broja sorti jabuka otpornih na parazite ukazao je na nekoliko vrlo perspektivnih sorti koje svojim osobinama zaslužuju uvođenje u plantažno gajenje.8%). a najmanji Kosmopolita (0. Najveći sadržaj kiselina u širi je imala Panonia od 11 g/l. U šarak najranije ulazi Kosmopolita (06. Najveći sadržaj šećera u širi je imal Rubinka (22. Novostvorene interspecies sorte se odlikuju ranijim početkom vegetacije (Petka. 08). na koju je srednje osetljiva.42 i Panonia od 1. Kosmopolita (8.

u intenzivnim zasadima u Zapadnoj Evropi, pogotovo orijentisanim na integralnu i organsku proizvodnju. Među crveno obojenim sortama jabuka pažnju privlače Williams pride (Co-op 23), Enterprise (Co-op 30) i Rewena. Golden Orange i Gold Rush, kao sorte žute boje ploda, imaju izuzetnu atraktivnost i kvalitet ali daljim istraživanjima treba ih zameniti sa otpornijim na prouzrokovača pepelnice jer su u našim uslovima pakazale visoku osetljivost i kod primene limitirane hemijske zaštite. Vodeće sorte se ne mogu gajiti u uslovima bez i limitirane hemijske zaštite. One zahtevaju pokrivanje kompletne vegetacije fungicidima i insekticidima, a približavanje IPV je moguće samo pravilnim izborom preparata. Ispitivane sorte i hibridi sa genetičkom otpornošću prema prouzrokovačima bolesti i štetočina predstavljaju dobru polaznu osnovu za razvijanje biološkog i ingralnog koncepta gajenja voćaka pri čemu kvalitet plodova ostaje na najvišim tržišnim standardima.

NAPOMENA
Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine, Republike Srbije, projekta evidencionog broja TR – 6947B, pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”, od 01. 04. 2005.

LITERATURA
BALAŽ JELICA, KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Osetljivost genotipova oraha prema Gnomonia leptostyla (Fr) ces.et not. prouzrokovaču lisne pegavosti. Jugosl. voćar. 25, 95–96, 91–94. Čačak (1991). BALAŽ, JELICA, OGNJANOV, V., KESEROVIĆ, Z., ŠLJUKA ALEKSANDRA, POPOVIĆ TATJANA: Ispitivanje osetljivosti sorti i hibrida jabuke prema čađavoj krastavosti i pepelnici. VII savetovanje o zaštiti bilja, Soko Banja, Zbornik: 100 (2005). CEROVIĆ, S.: Biološke osobine sorti oraha (Juglans regia L.) gajenih u rejonu Fruške gore. Doktorska disertacija. Novi Sad (1992). CINDRIĆ, P.: Ponašanje novih sorti vinove loze u 2005. godini. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 7, 40–41 (2005). ĐURIĆ, B., KESEROVIČ, Z., KORAĆ, M., VRAČAR, LJ.: Nove sorte kajsije u Vojvodini. Voćarstvo vol. 39, br. 151 3, 279–284 (2005). KESEROVIĆ, Z.: Savremene tendencije u proizvodnji jabuke i kruške. Zbornik Znanjem do uspeha, 22–35 (2004). KESEROVIĆ, Z.: Integralna i organska proizvodnja voća. Poglavlje u knjizi Agrobiznis u ekološkoj proizvodnji hrane,Naučni institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad, 179–202 (2005). KESEROVIĆ, Z.: Zelena rezidba voćaka. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 6, 18–20 (2005). KESEROVIĆ, Z., ĐURIĆ, B., KORAĆ, M.: Sorte i selekcije kajsije u Vojvodini. Zbornik sažetaka sa Naučno-stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 85 (2005). KESEROVIĆ, Z., GVOZDENOVIĆ, D., LAZIĆ, S., HNATKO, Z.: Biološka kontrola rodnosti sorti jabuke. Voćarstvo vol. 39, br. 151 3, 241–249 (2005). KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., MILOVANKIĆ, M.: Kvalitet plodova oraha u Jugoslaviji (1973 godina). Savremena poljoprivreda, 11–12, Novi Sad (1974).

47

KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., CEROVIĆ, S.: Karakteristike tipova oraha selekcije Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Jujoslovensko voćarstvo, 37–38, Čačak (1976). KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Otpornost oraha na mraz u uslovima kontinentalne klime. Jugoslovensko voćarstvo, 53–54, Čačak (1980). KORAĆ, M.: Orah, Nolit, Beograd (1987). KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Tehnologija proizvodnje sadnica leske kalemljene na mečjoj leski (Corylus colurna L.). Jugoslovensko voćarstvo 29, str. 65–69, Čačak (1995). KORAĆ, M., CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B.: Orah. Prometej, Novi Sad (1998). KORAĆ, M. CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, BRANISLAVA, KORAĆ, JASNA: Četiri decenije selekcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Letopis naučnih radova, Novi Sad, br. 1–2, st. 53–59 (1999). KORAĆ, M., GOLOŠIN BRANISLAVA, CEROVIĆ, S., KORAĆ JASNA: Osobine novosadskih sorti i selekcija oraha. Zbornik naučnih radova, Radovi sa XV savetovanja agronoma, veterinara i tehnologa, Beograd, 7, 229–233 (2001). KORAĆ, N.: Besemene stone sorte vinove loze. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 7, 35–39 (2005). KORAĆ, N.: Interspecijes stone sorte vinove loze – poreklo i izbor. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 6, 38 – 42 (2005). KORAĆ, N., CINDRIĆ, P., MEDIĆ, M., PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I.: Nove domaće sorte vinove loze otporne na mraz i gljivične bolesti. Zbornik sažetaka sa Naučno-stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 108–109 (2005). KORAĆ, N., CINDRIĆ, P., PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I., MEDIĆ, M.: Rezultati 50-godišnjeg rada na stvaranju novih sorti i klonova vinove loze u Sremskim Karlovcima. Zbornik naučnih radova sa XIX Savetovanja: Unapređenje proizvodnje voća i povrća, vol. 11, br. 5, 5–22 (2005). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, KORAĆ M., CEROVIĆ S.: Ispitivanje mečje leske (Corylus colurna L.) kao podloge za domaću lesku (Corylus avellana L.). Jugoslovensko voćarstvo 28, str. 35–39, Čačak. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske (Corylus colurna L.). Doktorska disertacija, Šumarski fakultet, Beograd (1990). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Očuvanje biološkog diverziteta mečje leske (Corylus colurna L.). Zaštita prirode, str. 99–105, Beograd (1998). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ S., BOGDANOVIĆ V.: Proizvodnja sadnica leske. Savremena poljoprivreda vol. 52, 1–2, str 153–157, Novi Sad (2003). OGNJANOV, V.: Autohtone sorte jabuka kao donori otpornosti na parazite. Voćarstvo, vol. 39, br. 150, 127–131 (2005). OGNJANOV, V.: Sortiment jabuke letnjeg vremena zrenja. Voćarstvo i vinogradarstvo 7: 4-Thalji, R., Aleksandra Petrović: 2005. Uloga Aculus schlechtendali (Nal.) kao alternativne hrane u razvoju predatorskih vrsta grinja u zasadima jabuke. VII savetovanje o zaštiti bilja, Soko Banja, Zbornik: 109 (2005). PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I., KORAĆ, N., MEDIĆ, M.: Značaj lozne podloge za gajenje sorte rizling italijanski klon SK-54. Zbornik sažetaka sa Naučno – stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 89–90 (2005). RUDIĆ, M.: Selekcija oraha u Vojvodini. Arhiv za poljoprivredne nauke, 49, Beograd (1962).

48

INTEGRATED AND BIOLOGICAL CONCEPT OF FRUITS AND GRAPE PRODUCTION
VLADISLAV OGNJANOV, DUŠAN GVOZDENOVIĆ, ZORAN KESEROVIĆ, SLOBODAN CEROVIĆ, JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ, BRANKA GOLOŠIN, ĐORĐE PAPRIĆ, NADA KORAĆ, PETAR CINDRIĆ, IVAN D. KULJANČIĆ, JELICA BALAŽ, RAGHEB THALJI, SANDRA BIJELIĆ, NENAD MAGAZIN, MIRA MEDIĆ, TATJANA POPOVIĆ

Summary Ecologically the most acceptable way of fulfilling the goals of integrated fruit production is making and spreading of new cultivars which have genetic resistance to pathogens. It means that plant by its own metabolism products prevents pathogens to infect and develop. This approach significantly reduces chemical protection, cuts production costs, nutrition values of fruits is higher and environment more protected. The subjects of research are temperate fruit species: apple, peach, apricot, walnut, hazelnut, grape vine. Key words: Integrated fruit production, organic fruit production, genetic resistance

49

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 50–61, NOVI SAD

REZULTATI OPLEMENJIVANJA VOĆAKA U INSTITUTU ZA VOĆARSTVO U ČAČKU
MILISAV MITROVIĆ, DOBRIVOJE OGAŠANOVIĆ, ŽARKO TEŠOVIĆ, RADUNKA PLAZINIĆ, SLAĐANA MARIĆ, MILAN LUKIĆ, SANJA RADIČEVIĆ, VLADAN MILINKOVIĆ, ALEKSANDAR LEPOSAVIĆ1 IZVOD: Institut za voćarstvo u Čačku ima dugu tradiciju oplemenjivačkog rada na stvaranju novih sorti jabučastih, koštičavih, jezgrastih i jagodastih vrsta voćaka. Kao rezultat kontinuiranog i sistematskog rada priznate su dve sorte jabuke, četiri kruške, jedna dunje, trinaest šljive, tri breskve, dve kajsije, dve trešnje, dve višnje, tri oraha, tri jagode, tri maline, jedna kupine i jedna ribizle. Institut takođe poseduje i veći broj perspektivnih selekcija navedenih vrsta voćaka koje su u postupku priznavanja, kao i veliki broj selekcija koje se intenzivno proučavaju. Ključne reči: oplemenjivanje voćaka, nove sorte, perspektivne selekcije

UVOD
Osnovna delatnost Instituta za voćarstvo u Čačku je naučno-istraživački rad u oblasti voćarstva – stvaranje, odabiranje, umnožavanje i proučavanje perspektivnih selekcija jabučastih, koštičavih, jezgrastih i jagodastih vrsta voćaka iz prirodnih, veštačkih i populacija planskih hibrida, kao i introdukovanje, umnožavanje i proučavanje novih sorti, selekcija i podloga navedenih vrsta voćaka. Davne 1947. godine započet je rad na kolekcionisanju autohtonih i inostranih genotipova voćaka, kao baze za početak rada na stvaranju novih sorti. U cilju primene planske hibridizacije, glavne metode stvaranja novih sorti u Institutu, sprovedena su detaljna genetička ispitivanja i odabrani roditeljski parovi među sortama sa najboljim pomološkim i agronomskim karakteristikama. Pored metode planske hibridizacije, korišćena je i metoda pozitivne selekcije iz prirodnih populacija, kao i metoda indukovanja somatskih mutacija (Ogašanović i sar. 1996; Milenković i sar. 2006). U novije vreme, u okviru konvencional-

Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Milisav Mitrović, viši naučni saradnik, dr Dobrivoje Ogašanović, naučni savetnik, dr Žarko Tešović, naučni savetnik, mr Radunka Plazinić, istraživač saradnik, mr Slađana Marić, istraživač saradnik, mr Milan Lukić, istraživač saradnik, mr Sanja Radičević, istraživač saradnik, Vladan Milinković, istraživač pripravnik, Aleksandar Leposavić, istraživač pripravnik, Institut za voćarstvo Čačak.

50

nog programa oplemenjivanja, primenjuje se i marker-asistirajuće oplemenjivanje (DNKmarkeri) (Marić, 2004; Marić i sar. 2005).

OPLEMENJIVANJE JABUČASTIH VRSTA VOĆAKA
Jabuka. Program stvaranja novih sorti jabuke započet je 1947. godine prikupljanjem sorti i podizanjem oglednih zasada, u cilju njihovog proučavanja i izbora roditeljskih kombinacija. Prva planska hibridizacija obavljena je 1959. godine, a deset godina kasnije indukovane su somatske mutacije. U početnom periodu ciljevi oplemenjivanja jabuke odnosili su se prvenstveno na poboljšanje kvaliteta ploda, dok su danas osnovni ciljevi poboljšanje kvaliteta, dužine vremena čuvanja plodova i povećanje otpornosti prema prouzrokovačima bolesti i štetočinama. U periodu 1959–2007. godine, metodom planske hibridizacije izvršeno je međusobno ukrštanje 115 roditeljskih sorti i stvoreno 410 hibridnih populacija, sa preko 110.000 sejanaca. Zračenjem kalem-grančica sorte Jonathan, dozama od 1500 i 3000 r, indukovane su somatske mutacije i izdvojeno je 6 mutanata sa sitnijim plodovima i tamnije crvenom pokožicom ploda u odnosu na standard (Mišić i Tešović, 1969). Do sada su priznate dve sorte jabuke – Čačanska pozna i Čadel (Tešović, 1988; Ogašanović i sar. 1996, Milenković i sar. 2006). Čačanska pozna (Starking × Jonathan). Za sortu je priznata 1971. godine. Sazreva krajem septembra – početkom oktobra. Plod je krupan (200 g), okruglasto-spljoštenog oblika. Pokožica ploda je elastična, presvučena voštanom prevlakom, zeleno-žute osnovne boje sa dopunskom crvenom na 80% površine ploda. Mezokarp je bledožute boje, srednje kiselog ukusa, izražene arome, sadrži 11,5% ukupnih šećera i 0,79% ukupnih kiselina. U poljskim uslovima nema izraženih simptoma bolesti koje prouzrokuju Venturia inaequalis i Podosphaera leucotricha (Ogašanović i sar. 1996; Milenković i sar. 2006). Čadel (Golden Delicious × Jonathan). Za sortu je priznata 1984. godine. Sazreva krajem septembra– početkom oktobra. Plod je krupan (250 g), okruglasto-konusnog oblika. Pokožica ploda je tanka, glatka i veoma elastična, žuto-zelene osnovne boje sa dopunskom crvenom na 50–80% površine ploda. Mezokarp je čvrst, hrskav, bledokrem boje, sočan, kiseo, sa izraženom aromom, sadrži 10,3% ukupnih šećera i 0,86% ukupnih kiselina. U poljskim uslovima nema izraženih simptoma bolesti koje prouzrokuje Podosphaera leucotricha (Tešović, 1988; Ogašanović i sar. 1996; Lukić, 2006). Pozitivnom selekcijom iz hibridnih populacija izdvojeno je 60 perspektivnih selekcija jabuke. U toku je postupak priznavanja pet perspektivnih selekcija jabuke, i to: J/2/93 (Melrose × Čadel); J/12/50/90 (Melrose × Golden Delicious); J/12/12 (Prima × Melrose); J/15/75/90 (Prima × TNR10T23); J/2/23 [J/54/53/59 (Cox‘s Orange Pippin O.P.) × J/35/39/62 (Jonathan × Golden Delicious) ] (Tešović i sar. 1996; Tešović i Nidžović (Marić), 1998; Tešović i sar. 1999; Tešović i sar. 2000; Lukić i sar. 2003). Kruška. Rad na oplemenjivanju kruške započet je 1950. godine, ukrštanjem tada najkvalitetnijih sorti. Glavni cilj oplemenjivanja kruške je stvaranje sorti različitog vremena zrenja (vrlo ranih i zimskih sorti), koje se odlikuju dobrom rodnošću, zadovoljavajućim kvalitetom, oblikom i krupnoćom ploda, kao i otpornošću prema glavnim prouzrokovačima bolesti i štetočinama. Sorte kruške sa crvenom bojom pokožice ploda predstavljaju poseban pravac u oplemenjivanju kruške. 51

U periodu od 1950 do 2004. godine, metodom planske hibridizacije međusobno je ukršteno 55 sorti u funkciji majke i 70 sorti u funkciji oca, u oko 660 kombinacija. U ovom obimnom radu dobijeno je preko 45.000 sejanaca, od kojih je 480 odabrano u grupu perspektivnih, a 42 svrstano u grupu elitnih hibrida. (Stančević, 1971; Stančević i sar. 1984). Do sada su priznate tri sorte kruške, i to: Trevlek, Šampionka i Junsko zlato (Stančević i Nikolić, 1986; Ogašanović i sar. 1996). Šampionka (President Drouard × William‘s). Za sortu je priznata 1977. godine. Vrlo je rodna, pogodna za industrijsku preradu. Sazreva u trećoj dekadi septembra. Plod je krupan (250 g), po obliku sličan plodu sorte William’s. Pokožica je glatka, srednje tanka, sjajna. Mezokarp je beličasto-žute boje, sočan, slatko-nakiselog ukusa, prijatne arome (Stančević i Nikolić, 1986). Junsko zlato (Precoce de Trevoux × Doyenne de Juillet). Za sortu je priznata 1978. godine. Vrlo je rodna, rana sorta. Sazreva krajem juna. Plod je sitan do srednje krupan (60 g), čigrastog oblika. Pokožica je tanka, glatka, sjajna, zlatno-žute osnovne boje, prelivena blagim rumenilom sa sunčane strane. Mezokarp je žućkast, sočan, bez kamenih ćelija, slatko-nakiselog ukusa, prijatne arome, sadrži 13,7% rastvorljivih suvih materija i 0,3% kiselina (Stančević i Nikolić, 1986). Trevlek (Precoce de Trevoux × Le Lectier). Priznata za sortu 1984. godine. Vrlo rodna i kvalitetna sorta, srednje ranog vremena zrenja. Sazreva u trećoj dekadi jula. Plod je srednje krupan (130 g), ujednačen, kruškasto-čigrastog oblika. Pokožica je tanka, glatka, zelenkasto-žute boje koja u punoj zrelosti prelazi u slamasto-žutu. Mezokarp je sedefastobele boje, slatko-nakiselog ukusa, sočan, aromatičan (Stančević i Nikolić, 1986). U toku je postupak priznavanja tri perspektivna hibrida kruške, i to: I/9 (Starkrimson × Collore de Juillet), II/15 (Butirra Precoce Morettini × Bella di Giugno) i VI/30 (Butirra Precoce Morettini × Bella di Giugno) (Stančević i Nikolić, 1986; Mitrović i Nikolić, 2004). Dunja. Program stvaranja novih sorti dunje započet je 1958. godine, klonskom selekcijom i kasnije planskom hibridizacijom u okviru vrste Cydonia oblonga Mill. Ciljevi oplemenjivanja dunje su stvaranje kvalitetnih sorti sa dužom sezonom upotrebe plodova, umerene krupnoće, ravnije površine pokožice, manje maljavosti, mekanog mezokarpa sa što manje kamenih ćelija i slatko-nakiselog ukusa da se može konzumirati u svežem stanju. U dosadašnjem radu metodom klonske selekcije odabrano je 18 klonova kao sorte i kao podloge, od kojih su najpoznatiji klonovi ČA-7 i ČA-15, kao podloge za krušku, dunju i mušmulu. Metodom planske hibridizacije međusobno je ukršteno 8 sorti u funkciji majke i 10 sorti u funkciji oca, u oko 70 kombinacija. U ovom radu stvoreno je preko 2 000 sejanaca, od kojih je 20 odabrano u grupu perspektivnih, a 8 svrstano u grupu elitnih hibrida (Stančević, 1982; Ogašanović i sar. 1996). Elitni hibrid I/1 priznat je za novu sortu – Morava (Stančević, 1990; Ogašanović i sar. 1996). Morava (Reans Mamouth × Leskovačka). Priznata za sortu 1987. godine. Kvalitetna je sorta, dugog čuvanja plodova, odlične i redovne rodnosti. Sazreva početkom oktobra. Pokožica ploda je tanka, glatka, sjajna, limun-žute do slamasto-žute boje, prekrivena sitnim neupadljivim sivkastim maljama. Mezokarp je žute boje, čvrst, zbijen, krt, sitnozrnaste strukture, kiselkastog, osvežavajućeg ukusa, jake arome, sadrži 13% rastvorljivih suvih materija, 0,2% tanina, 0,7% pektina (Stančević, 1990). 52

sadrži 16. sočan. purpurnoplave boje pokožice. Samobesplodna je. Mezokarp je žute boje. a zaštićena 1991. 1997). a zaštićena 1991. godine. samooplodna. Osetljiva je na virus šarke šljive i zahteva redovnu i odgovarajuću rezidbu (Mišić i Ranković. intenzivno plave pokožice sa obilnim pepeljkom. otpornost ili tolerantnost na virus šarke šljive. Ciljevi oplemenjivanja stonih sorti su krupni. Valerija (Hall × Ruth Gerstetter). godine. sočan i čvrst. Čačanska lepotica® (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). Samobesplodna je. prosečne mase ploda 41 g. sočan. Sazreva krajem avgusta i početkom septembra. Sorta vrhunskog kvaliteta i višestruke upotrebne vrednosti (sveža potrošnja. Čačanska rodna® (Stanley × Požegača). dobro rađa u toplijim rejonima. sadrži oko 19. 1997). tamnoplave boje pokožice. Koštica se potpuno odvaja od mezokarpa (cepača).8% rastvorljivih suvih materija. što joj daje odličnu transportabilnost. izrazite bujnosti. 1977). Mezokarp je žute boje. Plod je mase 25–40 g. Čačanska rana (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). Otporna je prema Monilinia sp.. Osetljiva je na trulež ploda (Jarebica i Janda. Priznata za sortu 1975. godine. sušenje i rakiju. Čačanska najbolja® (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača).. Sazreva nekoliko dana pre Čačanske lepotice. godine. sadrži oko 21% rastvorljivih suvih materija. Plod je ukusan. Sazreva u trećoj dekadi avgusta. Pokožica je tamno plave boje. ovalnog oblika. Vrlo krupan plod (44–100 g). sitne koštice. zaštićena 1991. 53 . ljubičasto-plave boje pokožice... Samooplodna je. Stona je sorta. godine. mase ploda 27–40 g. Plod je sitan do srednje krupan (30–40 g). odličnog ukusa. i od tada je priznato 13 sorti. tolerantna na virus šarke šljive (Janković i sar. pogodna za sušenje. izrazite rodnosti. samooplodna. pogodna i za zamrzavanje. Priznata za sortu 1975. Stona. Mezokarp je zelenkasto-žute boje. godine. godine. 2002). godine. čvrst. visoka i konstantna rodnost. 1990). 1989). sazreva krajem avgusta-početkom septembra. samobesplodna i ranog vremena zrenja (7–8 dana posle sorte Ruth Gerstetter). čvrst. Vrlo rodna. sušenje.. Sorta namenjena za sušenje.6% rastvorljivih suvih materija.. izrazito rodna sorta. 1997). Tolerantna na virus šarke šljive (Paunović i sar. Plod je mase oko 30 g. osetljiva na šarku šljive (Janković i sar. godine. tamnoplave boje pokožice sa obilnim pepeljkom. Samooplodna je. Priznata za sortu 1985. Kvalitetna stona sorta. Jelica (Požegača × California Blue). zaštićena 1991. Vrlo bujna sorta.OPLEMENJIVANJE KOŠTIČAVIH VRSTA VOĆAKA Šljiva. Tolerantna je na virus šarke šljive (Janković i sar. 1977). godine. sazreva 3–5 dana pre sorte Stanley. Priznata za sortu 1986. sa obilnim pepeljkom. Stona. Rad na stvaranju novih sorti šljive intenzivno je započet od 1959. Priznata za sortu 1975. Stona. Priznata za sortu 1975. Sorte za sušenje treba da imaju visok sadržaj rastvorljivih suvih materija (preko 18 Brix). Valjevka® (Agen 707 × Stanley). Sazreva krajem jula i početkom avgusta. Priznata za sortu 1975. Pogodna za toplije krajeve (Ogašanović. čvrsti i kvalitetni plodovi širokog raspona zrenja. krupnog ploda (45 do preko 60 g). samooplodna sorta. kao i da pri sušenju ne pucaju i ne ispuštaju sok. zimske i pozne prolećne mrazevima. Tolerantna je na virus šarke šljive (Ogašanović. rakija). visokog potencijala rodnosti. Čačanski šećer (Agen 707 × Pacific). Priznata za sortu 1986. Plod je krupan (40–80 g). tamnoplave boje pokožice. plavo obojene pokožice. potpuno odvajanje koštice od mezokarpa.

Sazreva 7–10 dana posle sorte Rut Gerstteter. Mezokarp je žute boje. tamnoplave boje pokožice.000 hibridnih sejanaca. Mezokarp je žute boje. sazreva sredinom treće dekade jula. Mildora (Large Sugar Prune × Čačanska lepotica). Delimično je samooplodna. Ogašanović i Paunović. čvrstog. odličnog slatko-nakiselog ukusa. odličnog ukusa. Ogašanović. slatkog mezokarpa. Poznog je vremena zrenja. kao i za druge vidove prerade. godine. čvrst. Stvorena je 1980. Samooplodna je i može se gajiti u monosortnim zasadima. 1980. Stona je sorta. Osnovna boja pokožice je žuta. Samooplodna je. Glavni ciljevi oplemenjivanja breskve su stvaranje sorti što većeg raspona zrenja. Priznata za sortu 2004. 2005). Tolerantna je na virus šarke šljive i pozni prolećni mraz (Ogašanović i sar. Suva šljiva je ćilibarne boje. godine. dobijeno preko 6. žutog. Priznata za sortu 1975. godine. dobre transportabilnosti. Breskva. prosečne mase ploda 28–41 g. Mezokarp je žute boje. godine.. prosečne mase ploda 50–70 g.. crvene boje pokožice. Rađa redovno i obilno. tamnoplave boje pokožice. krajem avgusta i početkom septembra. prosečne mase 27. a dopunska crvena. Otporna je prema prouzrokovačima truleži cvetova i plodova. Nemačka zaštićena je na području Evropske Unije pod nazivom Čačak Späthe. Sadržaj rastvorljivih suvih materija kreće se od 21. 54 . Plod je sitan do srednje krupan (20–40 g). Ogašanović i sar. sa karmin crvenim prelivom. godine samooplodnjom sorte Čačanska najbolja. otpornih prema mrazevima i prouzrokovačima najvažnijih bolesti. Otporna je na virus šarke šljive (Ogašanović i Ranković. delimično samoooplodna. Čačanska pozna (sin. Tolerantna je prema virusu šarke šljive (Ogašanović i sar. sočnog. 2006)..Boranka (California Blue × Ruth Gerstetter). Plod je sitan (115 g). Plod je jajastog oblika. žutog mezokarpa. narandžasto žute pokožice. Priznata za sortu 2004. 1986): Čačak (Veteran × Early East). U proteklom periodu realizovano je više od 300 kombinacija ukrštanja. kao i visok procenat sorbitola. vrhunskog kvaliteta. ljubičasto plave boje pokožice. 2004). Rad na oplemenjivanju breskve započet je 1950.5–24%. tamnoplave boje pokožice sa obilnim pepeljkom. Julija (Redhaven × Collins). ovalnog oblika. odličnog ukusa. Tolerantna je prema virusu šarke šljive. godine. zlatnožute boje mezokarpa. Sazreva 3–4 nedelje pre sorte Stanley. U saradnji sa g-din Klaus Ganter. Čačak Späthe). Delimično je samoooplodna. Plod je mase oko 30 g. 2000. Priznata za sortu 2005. Tolerantna je na virus šarke šljive i pozni prolećni mraz (Ogašanović i sar. Sazreva krajem avgusta i početkom septembra. Priznata za sortu 2004. Namenjena prevashodno za sušenje. kvalitetnog ploda. Samooplodna je i vrlo rodna sorta. Stona sorta.5 g. od čega je izdvojeno nekoliko stotina perspektivnih hibrida (Paunović. čvrste. Sadrži visok procenat rastvorljivih suvih materija (27–30%). sazreva oko 7 dana pre sorte Stanley.. odličnog ukusa. sočan. 1996. sočan. godine. čvrst. Ogašanović i sar. čvrst. Rezultat tog rada su tri nove sorte breskve (Ogašanović i sar. godine. 2000). 1971. Sadrži 18–29% rastvorljivih suvih materija. Krina (Wangenheims Frühzwetsche × Italijanka). pogodna za različite vidove prerade. sočan. Plod je sitan (110–120 g).. Stona sorta. 2004). Timočanka (Stanley × California Blue). Priznata za sortu 1986. sazreva krajem prve dekade jula. Pogodna je za sušenje. Delimično je samooplodna.

istovremeno sa sortom Van. Sazreva u prvoj dekadi avgusta. godine. Sok je obojen. od čega je izdvojeno preko 100 perspektivnih hibrida (Paunović. poluhrskav. žutog. Mezokarp je narandžasto-žute boje. Na oplemenjivanju trešnje radi se od 1960. pa ova sorta spada u grupu sorti bojadisera (Stančević i Nikolić. Plod je pljosnatog oblika. Čarna (Majova rana × Shrecken Bigarreau). otpornošću na bolesti i štetočine. Ciljevi oplemenjivanja kajsije su stvaranje sorti poznijeg vremena cvetanja. Višnja. godine. Samooplodna je. Dobijena je klonskom selekcijom iz spontane populacije.. čvrst. Čačanska pljosnata (Domaća samonikla kajsija × Mađarska najbolja).Dora (Elberta × Springtime). sočan. prosečne mase 45. Samooplodna je i odlične rodnosti. sazreva 4–6 dana posle Mađarske najbolje. 2000. odličnog ukusa. Sazreva krajem druge nedelje zrenja trešanja. zatupastosrcastog oblika. Plod je krupan (184–195 g). 1994. godine. Pokožica ploda je narandžaste boje sa dopunskom crvenom. 1960. slatkog ukusa i prijatne arome. Paunović i Plazinić 1976. Samooplodna je sorta. tamnocrvene do crne boje pokožice. Masa ploda je 54.. redovnom i obilnom rodnošću. 1977). godine. Do sada su priznate dve sorte trešnje: Asenova rana (Drogan’s Yelow × Majova rana). stabilnijeg zimskog mirovanja. Radičević. kvalitetnog ploda – za svežu potrošnju i različite vidove prerade. ukusnog mezokarpa. Rad na selekciji višnje započet je istovremeno sa oplemenjivanjem trešnje. koji su dalje ispitivani u više lokaliteta u uporednim sortnim ogledima. hrskavog mesa i tamnocrvene boje pokožice. tj. žute boje pokožice sa dopunskom karmincrvenom. godine. slatkonakiselog ukusa. čvrstog. Kajsija. Stvorene su dve sorte kajsije (Paunović.0 g.5–7. Rad na oplemenjivanju kajsije započet je 1950. Tokom dosadašnjeg rada korišćeno je 36 sorti u funkciji majke i 52 sorte u funkciji oca i stvoreno oko 5. godine. Osetljiva je na uboje pri berbi i transportu. otpornog na pucanje. zimske i pozne prolećne mrazeve (Stančević i sar.0 g. aromatičan.. odličnog ukusa. redovne i obilne rodnosti. Radičević i sar. čvrst. zatupastosrcastog oblika. Plod je srednje krupan do krupan. bezbojnog soka. 2006). sedefastožute osnovne boje pokožice. Postavljeni ciljevi selekcije su stvaranje sorti različitog vremena zrenja. Priznata za sortu 1984. Priznata za sortu 1988.000 hibridnih sejanaca. 1972. a najintenzivniji je bio u periodu 1970–1980. Trešnja. a svega 14 u grupu elitnih. Sazreva sredinom juna. slabo sočan.0 g). kompaktnim habitusom i izraženom autofertilnošću. Cilj ovog rada je stvaranje novih sorti izražene autofertilnosti i otpornosti na 55 . sazreva 15 dana posle Mađarske najbolje. prijatne arome. Mezokarp je zlatno-žute boje. prosečne mase oko 7 g. godine. Priznata za sortu 1975. prijatne arome. Mezokarp je beličastožute boje. 1994). 1972): Čačansko zlato. Plod je srednje krupan do krupan (6. Od toga je 55 selekcija detaljno proučeno i svrstano u grupu perspektivnih. treba je gajiti u blizini većih potrošačkih centara (Nikolić i sar. godine. krupnog ploda visokog kvaliteta. Priznata za sortu 1986. godine. Pokožica ploda je narandžastožute boje sa dopunskom crvenom. 1986). Mezokarp je karmincrvene boje. a za sortu priznata 1975. poluhrskav i sočan. sočnog. sa dopunskim rumenilom.000 hibridnih sejanaca. umerenom bujnošću. Novostvoreni genotipovi trešnje treba da se odlikuju ranom. U više od 400 kombinacija ukrštanja dobijeno je oko 10. sočan.

2003).35%. Ibar (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. 1986).. Sazreva srednje rano. ukusna. OPLEMENJIVANJE JEZGRASTIH VRSTA VOĆAKA Orah. crvene boje. godine. kao i za industrijsku preradu (Nikolić i sar. krupnog i kvalitetnog ploda. sočan. odlično ispunjava i lako se odvaja od ljuske. da donose rod u grozdovima i na lateralnim pupoljcima. Za više od 40 godina rada stvoreno je i odgajeno oko 12 500 sejanaca. Takođe je potrebno da nove sorte budu pogodne i za zamrzavanje. 1998. G-251. rubincrvene boje. 2001).56 g). randmana 51. prosečne mase 5–5.74% proteina. a najbolji genotipovi razmnoženi i uvedeni u proizvodnju. 1999). koji su detaljno proučeni. da se odlikuju visokim randmanom i kvalitetnom jezgrom. otporna na pucanje plodova i trulež (Nikolić i sar. 2005). jula u uslovima Čačka). Pozna je sorta. 1998. Do sedamdesetih godina iz prirodne populacije oraha izdvojeno je preko 20 genotipova. Metodom planske hibridizacije dobijeno je preko 250 sejanaca. Od novih genotipova očekuje se da se odlikuju redovnom i obilnom rodnošću. XII/57 (Čačanski rubin × Heimanns Konserven Weichsel) i II/40 (Kőrőser Weichsel × Heimanns Konserven Weichsel). Veoma rodna. tamnocrvene boje. nakiselo-slatkog ukusa. Plod je srednje krupan do krupan. 41– 9/82 i 40/82. godine. kao i izraženom otpornošću prema Blumeriella jaapii (Rehm. pogodna za svežu potrošnju. Jezgra je svetložute boje. Odlične je rodnosti. sočan. a kasnije planskom hibridizacijom. tamnocrvenog ili bezbojnog soka koji ne curi pri odvajanju od peteljke. Plod je srednje krupan (9. čije su biološke osobine detaljno ispitane. godine). Priznata za sortu 1973. Do sada su priznate tri sorte oraha: Ibar. Arx (Cerović i sar. prosečne mase oko 6 g. pozna sorta višnje.. crvene boje. Priznata za sortu 1984. od čega je 60 odabrano u grupu perspektivnih. a najbolje rezultate u potomstvu dale su sledeće sorte i selekcije: Šeinovo. povoljnog randmana. 1988. Na ovaj način su dobijene prve domaće sorte oraha: Ibar. Do sada su priznate 2 sorte višnje: Čačanski rubin (Shasse Morello × Köröser Weichsel). Šumadinka (Köröser Weichsel × Heimann’s Konservenweichsel). bubrežastog oblika. prijatne arome. Vujan i Ovčar.najvažnije bolesti i štetočine. Mitrović. bubrežaste forme. Ovčar i Vujan. kao i za sve vidove prerade..) V. sazreva posle sorte Keleris 14 (oko 10. Mezokarp je mekan. pozitivnom selekcijom iz prirodnih populacija. (Mitrović i sar. Šampion. kiselkastog ukusa i prijatne arome. Cerović i Radičević. godine. U postupku priznavanja su elitni hibridi višnje: III/23 (Köröser Weichsel × Heimanns Rubin).5 g.19% ulja i 13. U radu na oplemenjivanju višnje do sada je korišćena 31 sorta kao majka i 48 sorti u funkciji oca. Nikolić i Cerović. protaginična. poznijeg kretanja vegetacije. G-139. Rad na stvaranju novih sorti oraha započet je 1950. a 22 su svrstana u elitne (Stančević i sar. Dobre je transportabilnosti. 56 . 1986. III/31 (Köröser Weichsel × Heimanns Rubin)... 32/82. nekoliko dana pre sorte Rexelle. pogodnih za mehanizovanu berbu. Plod je krupan. koji se odlikuju izvanrednim pomološkim karakteristikama. u 118 međusobnih roditeljskih kombinacija. otpornošću na pozne prolećne i jake zimske mrazeve i bolesti (Mitrović. sadrži 70. 1988). Mezokarp je polučvrst.

Podgorina (Rote Wädenswiler × Latham). godine). Plod je krupan (12. protandrična. Plod je krupan (13. zarubljeno-kupastog oblika. odličnog ukusa i arome. Malina. pored kvaliteta ploda i pomeranje rokova zrenja.. Do sada su stvorene tri sorte jagode: 45/7 (Talisman × Macherauchs).12% ulja i 16. ranijeg kretanja vegetacije. sadrži 66. sadrži 66.). Dobre je rodnosti. ranijeg vremena zrenja u odnosu na vodeću sortu Thornfree. harmoničnog ukusa. Skeena × Latham. Za novu sortu je priznata 1973. Priznata za novu sortu 1980. Ciljevi oplemenjivanja maline su stvaranje sorti bez trnja.6 g). crvene boje. 1967a). lako se odvaja od ljuske. 1967). harmoničnog ukusa.. čvrstina. vrlo aromatičnog i krupnog ploda (4.0 g). Priznata za sortu 1973. OPLEMENJIVANJE JAGODASTIH VRSTA VOĆAKA Jagoda. rodna. zatupasto-kupastog oblika. Odlične je rodnosti. 2004). Srednje rana je sorta. zarubljeno-kupastog oblika. izduženo-kupastog oblika. ukus i aroma). zarubljeno-kupastog oblika. Plod je srednje krupan (11 g).) i Verticillium albo-atrum (Reinke et Berth). rodna i kvalitetna sorta.24 g). Trenutno se u fazi ispitivanja nalazi 2296 hibridnih sejanaca od sledećih roditeljskih kombinacija: Meeker × Latham. Otporna je prema Mycosphaerella fragariae (Tul. 2004). Ciljevi stvaranja sorti jagode su. Veoma je rodna sorta. Kupina.5 g) i kvalitetnog ploda.64%.38% proteina. intenzivno crvene boje. Čačanska rana (Surprise des Halles × 45/7). godine. randmana 48. duže sezone branja. Otporna je prema Mycosphaerella fragariae (Tul. U proteklom periodu stvorene su tri sorte maline: Krupna dvorodna (Malling Exploit i Rubin). odličnog ukusa i arome. crvene boje. Ciljevi oplemenjivanja kupine su stvaranje bujnih. Jezgra je žute boje.. odlične rodnosti. rodnih sorti. Dvorodna sorta. 1967b. Plod je krupan (preko 15 g). godine (Mišić et al. povećanje prinosa i otpornosti na nepovoljne biotičke i abiotičke činioce sredine (Leposavić i sar. 57 .. godine). Pokazuje visok stepen otpornosti prema Botrytis cinerea Pers. vrlo krupnog (4. različite upotrebne vrednosti.) Lindau. crvene boje. visoke produktivnosti. godine. Jezgra je žute boje. bez bodlji.) Lindau. godine. povećane otpornosti na nepovoljne biotičke i abiotičke činioce (Mišić i sar.Ovčar (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. Rana je. odličnog kvaliteta ploda (krupnoća.6% ulja i 14. ranijeg kretanja vegetacije. Latham × Meeker. Veoma je dobre rodnosti. Čačanska krupna (Surprise des Halles × 45/7). Vujan (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. plamenocrvene boje. Leposavić i sar.11% proteina. zarubljeno-kupastog oblika. Meeker × Skeena i Latham × Skeena. Gradina (Malling Exploit i Rubin). Prva jugoslovenska sorta voćaka. lako se odvaja od ljuske. Plod je srednje krupan (12 g). Otporna je na niske temperature i sušu (Mišić i sar. priznata 1966.72%. Veoma ranog vremena zrenja. intenzivno crvene boje. Plodovi su čvrsti. protandrična. krupnog. čvrstog ploda (4.04 g). Latham × Willamette. randmana 44.

: Breeding of sour cherries for quality and resistance to Blumeriella jaapii (Rehm...: Biološko-pomološke osobine perspektivnih selekcija jabuke.: Sorte voćaka stvorene u Institutu za voćarstvo – Čačak. STANOJEVIĆ.: Fenološko-pomološke osobine perspektivnih selekcija jagode. Izvodi radova 12. Book of abstracts of 5th International Cherry Symposium.. Beograd. Zbornik naučnih radova XVII savetovanja agronoma. MILINKOVIĆ.. LJ.: Prilog poznavanju uticaja vremena i načina berbe na kvalitet ubranih plodova šljive. bobice se lako odvajaju od peteljke.82 g). ne previše jakog mirisa. 1998). TEŠOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo.. S. LEPOSAVIĆ. A. M. 31 (117–118) 185–195 (1997). godine. TEŠOVIĆ. 1–182 (2006). S. Genetika. Ž. S. Zadužbina Andrejević. S. 48–53 (1977)... OGAŠANOVIĆ.3 g). 58 . LUKIĆ. RADIČEVIĆ. STANISAVLJEVIĆ. CEROVIĆ. Beograd.. Zbornik referata sa savetovanja u Gradačcu.: Genetical polymorphism of ACC synthase and ACC oxidase in apple selections bred in Čačak.: Fenološko-pomološke karakteristike perspektivnih selekcija jabuke. LITERATURA CEROVIĆ. S. RAKICEVIĆ. T. TEŠOVIĆ. DŽ.: Sour cherry research and production in Serbia and Montenegro. Biblioteka Academia. godine. S. LEPOSAVIĆ. ali ne otpadaju. S. slatkog ukusa. M. V..: Savremeni sortiment i prerada maline.. R. JANDA. M. D. Beograd. A. Magistarska teza. MITROVIĆ. izduženo-cilindričnog oblika. otpornih na pozne prolećne mrazeve. Veoma je rodna sorta. V. Bursa-Turkey. 37 (3) 225–235 (2005).. I. NIDŽOVIĆ (MARIĆ).: Uticaj sistema gajenja na rodnost nekih sorti šljiva. MARIĆ. RUŽIĆ.. Genetika. Čačanska crna (Malling Jet. čvrsti. 1–176 (2006). R. RADIČEVIĆ. PLAZINIĆ. LUKIĆ. R.) V.. OGASANOVIĆ. i lakim odvajanjem bobica od peteljke. sa uspravnim porastom žbunova. S. MILOSEVIC. MARIĆ.. LJ. LUKIĆ M. Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA. JANKOVIĆ. Zlatibor. godine. veterinara i tehnologa. A.. krupnih bobica (0. sjajne crne boje.Čačanska bestrna (Dirksen Thornless × Black Satin)... Priznata za sortu 1998. Đ.. S. 9 (1) 139–143 (2003). Pogodna je za mehanizovanu berbu (Stanisavljević i Tešović. Priznata za sortu 1997. dugih grozdića. samooplodnja). Ribizla. Arx and Rhagoletis cerasi L. M. MILINKOVIĆ. Posebna pažnja poklanja se stvaranju novih sorti pogodnih za mehanizovanu berbu. S. PAUNOVIĆ. R. LUKIĆ. 38 (145–146) 59–66 (2004). za upotrebu u svežem stanju i za različite vidove prerade. GLISIC.. Plodovi su veoma krupni (9. Ciljevi oplemenjivanja su stvaranje sorti visoke rodnosti. M. R. Na stvaranju novih sorti crne ribizle metodom planske hibridizacije radi se od 1982. Otporna je prema Pseudopeziza ribis. 1–71 (2004).: DNK markeri u oplemenjivanju jabuke. D. Jugoslovensko voćarstvo. R. Ž. CEROVIĆ. 21 (2004). M.. Beograd. MILENKOVIĆ. sa izraženom aromom.. 30 (1) 51–57 (1998). RADICEVIĆ. JAREBICA.. M... Ž.. PLAZINIĆ. 142 (2005). kongresa voćara Srbije i Crne Gore. 1998). NIKOLIĆ. MARIĆ. R. LEPOSAVIC. kvalitetnog ploda (višeg sadržaja bojenih materija i askorbinske kiseline)... BOŠKOVIĆ. prijatnog.. Poljoprivredni fakultet.. Izuzetno je rodna sorta (20–32 t/ha) (Stanisavljević.. MILENKOVIĆ.

113–120 (1986). M. R. D. STAMENKOVIĆ. NIKOLIĆ. OGAŠANOVIĆ.: Šljivarstvo Jugoslavije.. R. M.: Selekcija šljive na visok sadržaj rasvorljivih suvih materija.: Stvaranje novih sorti maline u Institutu za voćarstvo u Čačku. R.. 59 .MITROVIĆ. MITROVIĆ. PLAZINIĆ.: Nove sorte voćaka stvorene u Čačku. CEROVIĆ. TEŠOVIĆ. 37 (141–142) 31–36 (2003). MITROVIĆ. OGAŠANOVIĆ. M. 10 (3) 25–30 (2004).. Genetika. 34 (131–132) 161–166 (2001). V..: Prilog proučavanja indukovanih somatskih mutacija u sorte jabuke jonatan. S.. RANKOVIĆ...: Ispitivanje fenoloških osobina u sorti i selekcija oraha u uslovima Čačka.: Biološko-pomološka proučavanja perspektivnih hibrida višnje. OGAŠANOVIĆ.. Arhiv za poljoprivredne nauke. 9–16 (1967b).: Selections of walnuts in Jugoslavia and future prospects. V. D. Beograd. Beograd. Jugoslovensko voćarstvo. BUGARČIĆ. PLAZINIĆ. STAMENKOVIĆ. PAUNOVIĆ. 33 (127–128) 99–106 (1999). RANKOVIĆ. 73–81 (1988). MIŠIĆ. P.. PLAZINIĆ..: Sweet cherry breeding and the characteristics of selected hybrids. D. V. RADIČEVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo.. STANČEVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo.: Letnji hibrid kruške – IV/45.: „Valerija”– new dessert plum cultivar. M.. Ž. R. OGAŠANOVIĆ.. KORAĆ. P... MIŠIĆ. D. MITROVIĆ. S. M. Zbornik naučnih radova PKB INI Agroekonomik. D.. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. NIKOLIĆ... S.. Beograd.: Oplemenjivanje breskve i kajsije i osobine novostvorenih sorti i hibrida. NIKOLIĆ. M. TEŠIĆ. M. M: Važne karakteristike nekih hibrida šljive otpornih na šarku. M.: Rezultati uporednih proučavanja najboljih hibrida breskve. S. M. BUGARČIĆ. STANISAVLJEVIĆ. CEROVIĆ.. 23–41 (1967a). 1–214 (1996). R. M. GARIĆ. D.. P. OGAŠANOVIĆ.: Selekcija oraha iz prirodne populacije... Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. TEŠIĆ. M. M. 1 (2) 115–121 (1969). 30 (113–114) 117–122 (1996). Zbornik naučnih radova XV savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa. R. Acta Horticulturae.. OGAŠANOVIĆ. 24 (91–92) 13– 16 (1990).. M. OGAŠANOVIĆ. MITROVIĆ. MITROVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. MIŠIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. OGAŠANOVIĆ. M. D. BUGARČIĆ.: A new promising sour cherry hybrid XII/57. 22 (84–85) 299–304 (1988).. 6 (2) 1–8 (2000).: Nova sorta jagode 45/7.: Biološko-privredne osobine najboljih hibrida bresaka.. Yalova. 22–27 (1994). V. Acta Horiculturae... 69. Jugoslovensko voćarstvo. MITROVIĆ. GARIĆ.. P.. M. M.. 36 (139–140) 89– 100 (2002). A.: Selekcije oraha i osobine odabranih genotipova. NIKOLIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. Jugoslovensko voćarstvo. 34 (129–130) 55–61 (2000). NIKOLIĆ. NIKOLIĆ. Ž. CEROVIĆ. D.: Valjevka – nova sorta šljive za sušenje. Jugoslovensko voćarstvo. MIŠIĆ.. PAPIĆ. M. 65–75 (1986).: Biološko-pomološke karakteristike novijih sorti višanja. 2. 468. R. D. MITROVIĆ.. RANKOVIĆ. Institut za istraživanja u poljoprivredi „Srbija”. TEŠOVIĆ. M. 199–202 (1998). BUGARČIĆ.. International conference on walnuts. D. R. OGAŠANOVIĆ. D. 370. M. V. (293) 213–216 (1989). OGAŠANOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. M. Acta Horticulturae. OGAŠANOVIĆ. 14 (51–52) 79–84 (1980).

Australia. 223–232 (1977)..: Oplemenjivanje kruške i osobine priznatih i odabranih hibrida.. PAUNOVIĆ. R... M.: Mildora – nova sorta šljive za sušenje. Part III The study of some inheritance characters in apricot progenies of F1 generation. Acta Horticulturae. NIKOLIĆ. M. PLAZINIĆ. A. NIKOLIĆ.: Biološko-privredne osobine hibrida Nº II/13/52 i klona kajsije Nº 657. M.: Morava – a new quince cultivar. MILINKOVIĆ. 17–18. STANČEVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. NIKOLIĆ. S. PLAZINIĆ. Acta Horticulturae. 10 (2006). Seoul. S. M.: Čarna – nova sorta trešnje. 34 (131–132) 153–160 (2000). Z.. M.. GAVRILOVIĆ.: Biološko-privredne osobine odabranih hibrida kruške.: Pomological properties of new plum cultivars bred in Čačak. Korea. 60 . S. MITROVIĆ. PAUNOVIĆ. STANČEVIĆ.. MILENKOVIĆ.: Oplemenjivanje trešnje i višnje i osobine priznatih sorti i odabranih hibrida. Book of abstracts of Seventh Rubus-Ribes Symposium. 339–347 (1971). M. MUTAPOVIĆ.. O. D.: Biološko-privredne osobine najboljih hibrida bresaka. Jugoslovensko voćarstvo. D. 35–44 (1986).. S. OGAŠANOVIĆ. A. Agronomski fakultet. OGAŠANOVIĆ. A. 19 (1998). Magistarska teza. S. 17–18. STANISAVLJEVIC. Voćarstvo. Book of abstracts of 27th International Horticultural Congress & Exhibition.: Performance of Krina plum cultivar. NIKOLIĆ. 85. M. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. S. STAMENKOVIĆ..) cultivar „Cacanska Bestrna”. Jugoslovensko voćarstvo. M.: Pear breeding and the characteristics of new selected hybrids. RANKOVIĆ. 24 (93) 11–16 (1990). R. MITROVIĆ. V.. RADIČEVIĆ. KOSTADINOVIĆ.. 74. 419–423 (1972). Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. PAUNOVIĆ. Breeding and Pomology. 28 (107– 108) 11–16 (1994). 1. M. CEROVIĆ. A.. PLAZINIĆ.: Ispitivanje nasleđivanja u kajsije (Prunus armeniaca L. Jugoslovensko voćarstvo. STANISAVLJEVIC. 303–310 (1976). PAUNOVIĆ. R.) u F1 generaciji. A. RANKOVIĆ.. A new blackberry (Rubus sp. New Zealand. Acta Horticulturae. STAMENKOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. A. Lofthus. 17–18. Australia. M. STANČEVIĆ. S. 39 (151) 251–256 (2005). 14 (1) 59–63 (1982)... S. S..: Biološke karakteristike novijih hibrida dunje.: Biološke i pomološko-tehnološke osobine novijih sorti trešnje... STANČEVIĆ..). Book of abstracts of The 8th International Symposium on Plum and Prune Genetics. 85–94 (1986).: Some more important biological and economic properties of new cultivars and hybrids of plums obtained at Fruit Research Institute at Čačak. 18 (1998).: New small fruit cultivars from Cacak. TESOVIC.. S. Čačak. 38 (2004). D..: Inheritance in apricot (Prunus armeniaca L. Jugoslovensko voćarstvo. PAUNOVIĆ. Z. 61. PAUNOVIĆ. Norway. A new black currant (Ribes nigrum L. Genetika. Book of abstracts of Seventh Rubus-Ribes Symposium. OGAŠANOVIĆ. R. 1–78 (2006).. Čačak. RADIČEVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo.OGAŠANOVIĆ..) cultivar „Cacanska Crna”.: Biološko-pomološke karakteristike novijih sorti trešanja. STANČEVIĆ.: New small fruit cultivars from Cacak. D. PAUNOVIĆ. S. STANČEVIĆ. M. STANČEVIĆ. 143–153 (1977).111–114 (1984). NIKOLIĆ. 405–413 (1971). New Zealand. 37–38. Čačak. S. A. 2. A.

TEŠOVIĆ. Ž. S. three strawberry. S. Grocka. Acta Horticulturae.. Zbornik naučnih radova XV jugoslovenskog savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa. new cultivars.: Čadel – nova zimska sorta jabuke. TEŠOVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). three raspberry. Ž. LUKIĆ. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). M. 6 (2) 15–17 (2000). 523–524 (1999). stone. two apricot. Key words: fruit breeding. three walnut. four pear. Jugoslovensko voćarstvo... M. two sour cherry. USA. VLADAN MILINKOVIĆ. RADUNKA PLAZINIĆ.: Apple Breeding Programme at Čačak. SLAĐANA MARIĆ. 30 (113–114) 67–72 (1996). NIDŽOVIĆ (MARIĆ).: Pomološke osobine selekcija jabuke otpornih na Venturia inaequalis. TEŠOVIĆ. M. as well as a great number of selections which are undergoing intensive investigation. two sweet cherry. SANJA RADIČEVIĆ. SREĆKOVIĆ. promising selections. one quince. one blackberry and one black currant have been named and released as a result of continuous and systematic work.. kernel and small fruit species.TEŠOVIĆ. Some Significant Apple Breeding Stations around the World. DOBRIVOJE OGAŠANOVIĆ. MILAN LUKIĆ. Two apple cultivars.. Ž.. NIDŽOVIĆ (MARIĆ).. SREĆKOVIĆ. ŽARKO TEŠOVIĆ. S. Ž. three peach. ALEKSANDAR LEPOSAVIĆ Summary Fruit Research Institute in Čačak has a long tradition of breeding work on developing new cultivars of pome. 22 (84–85) 163–166 (1988).: Breeding Apples for Scab Resistance at Čačak. 61 .: Rezultati oplemenjivanja jabuke u Čačku (1980–1996). S. TEŠOVIĆ. thirteen plum. The Institute also disposes of a number of promising selections of the stated fruit species which are in the release procedure. RESULTS OF FRUIT BREEDING AT THE FRUIT RESEARCH INSTITUTE IN ČAČAK MILISAV MITROVIĆ. 12 (1998). 484. Ž.

62–70. kruška 3.424 t.175 t i višnja 2. orah) je niska i ukupno iznosi 3. niže lokacije za gajenje ostalih voćnih vrsta. fruškogorskom i južno-banatskom. Ključne reči: voćarstvo Srema. Stanje proizvodnje Prosečna godišnja proizvodnja voća u Sremu za period 2001–2006. i 2001–2006. Ruma.709 t. proizvodnja. Prikazana je struktura proizvodnje i rang proizvodnje po opštinama u Sremu. ova oblast ima povoljne uslove za masovno gajenje voća (Dobrila. da bi se u poslednje vreme spustilo i u ravni deo Srema. Proizvodnja je analizirana po opštinama za period 1981–1987. a za njom slede šljiva sa 10. godine iznosi 36. promene u strukturi i sadašnji trendovi.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Voćarstvo Srema je pre par decenija u stvari bilo voćarstvo Fruške gore i njenih padina. Novi Sad 62 . Biserka Vračević. 1948). Dušan Gvozdenović. NOVI SAD VOĆARSTVO SREMA DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Ukazano je na osnovne probleme voćarske proizvodnje u ovom kraju danas. breskva 5. Proizvodnja ostalog voća (kajsija. Za ostalo Pregledni rad / Rewiew paper 1 Prof. trešnja. 6 (2007) STR. trendovi UVOD Voćarstvo Vojvodine je locirano uglavnom u tri voćarska rejona: subotičko-horgoškom. U ovom radu su prikazani: stanje voćarske proizvodnje na teritoriji Srema i struktura po opštinama. inž. dipl. Inđija i Šid (Gvozdenović. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: U radu su prikazani stanje i trendovi proizvodnje voća u Sremu.911 t. godine.. Obzirom na izuzetne pogodnosti za gajenje voća kojima raspolaže Srem: više lokacije u Fruškoj Gori za gajenje kruške i breskve. 1990). dunja.. 56. Tranzicija je dovela do značajnih promena u voćasrkoj proizvodnji koja je. bila bazirana na velikim društvenim imanjima uglavnom lociranim u opštinama Sremska Mitrovica.090 t. Vodeća voćna vrsta po proizvedenim količinama je jabuka sa 11. kada se radilo o pravom komercijalnom voćarenju. red. kvalitet zemljišta i obilje vode – posebno u nižim delovima.316 t godišnje. Irig. prof. stanje.875 t. što se posebno odnosi na gajenje jabuke. Poljoprivredni fakultet.

9%). 1990) Grafikon 2. uočava se značajan pad obima proizvodnje.338 t).812 t na 5. S obzirom na pad obima proizvodnje breskve sa 7. Na drugom mestu po obimu proizvodnje je šljiva sa 28. godine zastupljenost breskve iznosila 16.997 t godišnje (23. Između dva posmatrana perioda proizvodnja breskve je zabeležila mali rast u odnosu na ostalo voće. najveći obim proizvodnje imala je šljiva (16. godine značajno opala (graf. Jedino je kod kajsije zabeležen rast obima proizvodnje od 10. dok su ostale voćne vrste znatno zaostajale u proizvedenim količinama (Gvozdenović. U toku prethodnih dvadeset godina struktura voćarske proizvodnje je promenjena tako da danas prednjači proizvodnja jabuke (30. 1990).000 t godišnje). Zastupljenost pojedinih voćnih vrsta u proizvodnji voća u Sremu 2001–2006. 1990) Figure 1. godine je bila kruška (graf. na prvom mestu kruške.1% (graf.5%. i višnja za oko 55%. godine bila je na četvrtom mestu po obimu proizvodnje sa 12. Fruit production structure in Srem 2001– 2006 63 .2%). povećanje njenog udela rezultat je pada obima proizvodnje ostalih voćnih vrsta.678 t godišnje). i njihov udeo u ukupnoj proizvodnji je veoma mali. godine Figure 2. vodeća vrsta u Sremu u periodu 1981–1987.2%. 1). Evidentan je pad obima proizvodnje vodećih voćnih vrsta: jabuke za 23. (graf. kupina. da bi u periodu 2001–2006.5%).3%.8%) (graf. godine (Gvozdenović.voće (jagoda. U poređenju sa stanjem voćarstva u periodu 1981–1987. Na trećem mestu u strukturi voćarstva u Sremu u periodu 1981–1987. da bi njena proizvodnja u periodu 2001–2006. godine bila je šljiva (26. Zastupljenost pojedinih voćnih vrsta u proizvodnji voća u Sremu 1981–1987. godine (62. Novopodignuti privatni zasadi još nisu stupili u pun rod. Grafikon 1. a druga po zastupljenosti jabuka (23.0%. Fruit production structure in Srem 1981–1987 (Gvozdenović. Pre dvadeset godina. Najveći pad proizvodnje imala je kruška. 2). badem) se ne prikupljaju redovno statistički podaci.6%. malina.756 t) i kruška (12. U periodu 1981–1987.1). Do ovoga je došlo zbog propadanja i krčenja plantaža u društvenom vlasništvu i zaostajanja u podizanju novih na privatnim posedima. zatim jabuka (14. (graf.3% i šljive za 37. 2). za čitavih 74. 2). Prema relativnoj zastupljenosti u ukupnoj poizvodnji voća. 1).

5). U ove tri opštine proizvede se više od polovine voća posmatranog rejona (graf.7%). na petom mestu u strukturi voćarske proizvodnje nalazila se višnja. godine.4%). dok su ostale voćne vrste imale mali udeo.2%). šljiva i breskva su najzastupljenije voće u strukturi proizvodnje (graf.9%). 3). Do 2006. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 1981–1987.U oba posmatrana perioda. 4 i graf. 1990) Grafikon 5. 3).0%) i pored dobrih uslova za proizvodnju značajno zaostaju. slede Irig (22. 1990) Figure 4.5%). ostvaruje se u opštini Sremska Mitrovica i iznosi prosečno 9. Stara Pazova (4. Grafikon 3. Inđija (8. Struktura proizvodnje voća u opštini Sremska Mitrovica 1981–1987. Irigu 9. Fruit production in Srem comunities 2001–2006 U opštini Sremska Mitrovica u periodu 1981–1987. Najveći obim proizvodnje voća u Sremu danas.054 t i Šidu 6. (Gvozdenović. jabuka i breskva (Gvozdenović.0%) i Sremski Karlovci (2. 64 .242 t. a jabuka. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 2001–2006. Ruma (11.8%). godine evidentan je ogroman pad udela proizvodnje kruške. dok opštine Pećinci (4. 1990).5%) i Beočin (7. godine Figure 3. Procentualni udeo posmatranih opština u ukupnoj proizvodnji voća u periodu 2001–2006. Posmatrano po opštinama (graf. Figure 5. Struktura proizvodnje voća u opštini Sremska Mitrovica 2001–2006. vodeće voćne vrste su bile kruška.623 t godišnje. (Gvozdenović. Šid (15. Grafikon 4. u obimu proizvodnje voća na prvom mestu je opština Sremska Mitrovica (23.

Struktura proizvodnje voća u opštini Šid 2001–2006. (Gvozdenović. godine obim proizvodnje jabuke skoro da je jednak ukupnoj proizvedenoj količini svog ostalog voća. (Gvozdenović. (Gvozdenović. Fruit production structure in Irig 2001–2006. Figure 9. Ovo se obzirom na prirodne uslove i potražnju može oceniti vrlo povoljnim trendom. breskva i kruška (graf. Struktura proizvodnje voća u opštini Irig 1981–1987. Došlo je do značajnog povećanja proizvodnje breskve i u manjoj meri kruške. godine šljiva. sledila je kruška (24%). Struktura proizvodnje voća u opštini Šid 1981–1987. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 2001–2006. (graf.Na teritoriji opštine Irig vodeće voćne vrste su u periodu 1981–1987. 6). godine bile šljiva.3%. 1990) Figure 6. 7). Grafikon 6. godine odnosila se na šljivu (34%). 8). pre svega zahvaljujući podizanju novih zasada u ravnici. a 2001–2006. a zatim Grafikon 8. Fruit production structure Irig 1981– 1987. Danas je u strukturi voćarstva opštine Šid na drugom mestu šljiva sa 29. Figure 7. 65 . U periodu 2001–2006. Trećina ukupne proizvodnje voća u opštini Šid u periodu 1981–1987. breskva i jabuka (graf. jabuka (19%) i breskva (8%). Struktura proizvodnje voća u opštini Irig 2001–2006. (Gvozdenović. 1990) Figure 8. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 1981–1987. 1990) Grafikon 9. 1990) Grafikon 7.

Struktura proizvodnje voća u opštini Ruma 2001–2006. šljiva (11%) i breskva (7%) (graf. Figure 13.3%). Fruit production structure in Inđija 1981–1987. do 2006. vodeća voćna vrsta je i dalje jabuka (37. Najzastupljenija voćna vrsta u opštini Ruma u periodu 1981–1987.kruška sa 9. 10). (Gvozdenović. (Gvozdenović. Struktura proizvodnje voća u opštini Ruma 1981–1987. Grafikon 10. 11). sledi šljiva (25. a njen udeo u proizvodnji ostao je praktično isti (41% odnosno 41. Najveći pad obima proizvodnje u periodu od 1987 do 2006. Grafikon 12.7%). (graf. 1990) Grafikon 11. 12 i 13). višnja (15%). 9). Nakon dvadeset godna. Figure 11. (Gvozdenović. godine je bila jabuka (34%). zatim kruška (27%).4%). Struktura proizvodnje voća u opštini Inđija 1981–1987. U opštini Inđija najzastupljenija voćna vrsta u oba posmatrana razdoblja bila je jabuka. a najveći rast kod jabuke (sa 19 na 46.3%. Fruit production structure in Ruma 2001–2006.8%) i kruška (6.3%). Fruit production structure in Inđija 2001–2006. višnja (12. Struktura proizvodnje voća u opštini Inđija 2001–2006.0%). Fruit production structure in Ruma 1981–1987. 1990) Grafikon 13.3%). 1990) Figure 12. bio je kod kruške (sa 27 na 6.3%) i breskve (sa 8 na 4. Najveći relativni pad obima proizvodnje u periodu od 1987. (Gvozdenović. 66 . godine zabeležen je kod kruške (sa 24% na 9.4%). 1990) Figure 10. breskva (6.6%). (graf. a rast kod šljive (sa 11 na 25.4%) (graf.

Grafikon 14. Danas je i dalje vodeća voćna vrsta šljiva sa 29. Fruit production structure Beočin 2001–2006. Bačka Palanka (2. Sremska Mitrovica (8. Trendovi proizvodnje Analiza trenda u periodu 2001–2006. 1990) Figure 14.728 ha). na području Fruške Gore za podizanje vinograda pogodno je oko 55. Inđija (5.Na drugom mestu je bila breskva sa blagim relativnim rastom (sa 20% na 24.6%). dakle najmanje toliko voćnjaka. 67 .5%. 14 i 15). a zatim slede Beočin (9. a u Staroj Pazovi jabuka (37%) i šljiva (21.618 ha).443 ha). U opštinama koje su od manjeg značaja za voćarstvo vodeće voćne vrste su bile u Pećincima šljiva (37. Rast udela je zabeležila breskva sa 7 na 19.928 ha). Najviše plantažnih površina u Sremu u 2006.4% i jabuka sa 16.6%).594 ha).000 ha. Znatno je umanjena procentualna zastupljenost kruške u ukupnoj proizvodnji voća (sa 14% na 5.193 ha. godini iznosile su 6. Ovim površinama se mogu dodati i neke u ravničarskom delu Srema. Figure 15. Reprezentativnost linearnog trenda narušava pojava mrazeva i alterniranje rađanja zasada kao posledica neodgovarajuće agrotehnike (Graf.1%).142 ha) i Inđija (839 ha). Posmatrano po opštinama. na trećem šljiva bez značajnih promena udela. najveću potencijalnu površinu za podizanje voćnjaka ima Irig (11. sledi breskva (436 ha) i kruška (260 ha). 16). Na teritoriji opštine Sremska Mitrovica nalazi se najviše povšina pod voćem (1. godini je pod zasadima jabuke (631 ha).375 t godišnje. Fruit production structure in Beočin 1981–1987. Struktura proizvodnje voća u opštini Beočin 2001–2006.669 ha).080 ha). 1990) Grafikon 15. Površine pod voćem Prema Laziću (1973). slede breskva sa 19. Novi Sad (sremski deo 8. zatim u opštini Irig (1. (Gvozdenović.4%. (Gvozdenović. Ukupne površine pod zasadima voća u Sremu u 2006. godine ukazuje na rast proizvodnje voća od prosečno 4.4% (Graf. Na teritoriji opštine Beočin došlo je do relativnog pada obima proizvodnje šljive koja je u periodu od 1981–1987.7%) i jabuka (21. Struktura proizvodnje voća u opštini Beočin 1981–1987.0%). Šid (8.200 ha) i Ruma (595 ha). godine u stukturi voćarstva zauzimala 48%.

na šta ukazuju visoke vrednosti koeficijenta varijacije.7%. a kod šljive V=30. Grafikon 18. (graf. godine Figure 16. Plum production in Srem 2001–2006. 17 i 18) Grafikon 17. godine Figure 17. 68 . Međutim.164 t godišnje). a zatim šljiva (1.8%.Grafikon 16. god. Proizvodnja šljive u Sremu u periodu 2001–2006. kod jabuke V=40.011 t godišnje). veoma su izražena godišnja kolebanja u prinosu. Proizvodnja jabuke u Sremu u periodu 2001–2006. Fruit production in Srem region 2001–2006 Najizraženiji rast obima proizvodnje ima jabuka (2. Ovome su u velikoj meri doprineli niski prinosi 2002. Proizvodnja voća u Sremu u periodu 2001–2006. godine Figure 18. Apple production in Srem 2001–2006. Kod ostalih voćnih vrsta prisutan je veoma mali godišnji rast proizvodnje i velika kolebanja prinosa.

9%). Nizak nivo udruživanja proizvođača sa ciljem što kvalitetnijeg čuvanja i pripreme voća za tržište i radi sigurnijeg i boljeg plasmana. Zaštita voćaka je prepuštena stihiji i uglavnom lokalnim privatnim savetodavcima koji vrlo često nisu dovoljno informisani o standardima zaštite iz programa integralne proizvodnje. Proizvodnja breskve u Sremu u periodu 2001–2006. Proizvodnja sadnog materijala ne prati potrebe investitora ni po obimu ni po kvalitetu. Ovo se posebno odnosi na povoljne lokacije za podizanje kruške i breskve na Fruškoj gori na kojima se često gaji jabuka koja se vrlo uspešno gaji i na nižim terenima Srema. godine imala je breskva (V=15. Grafikon 19. pre svega jabuke i kruške. Izbor sorti kod većine voćnih vrsta je prepušten samim proizvođačima pošto ne postoji Savetodavna stručna služba za voćarstvo. jedna je od najslabijih karika u tehnološkom lancu. odnosno obim proizvodnje praktično opada. Snabdevenost zemljišta i ishrana biljaka kao jedan od preduslova kvaliteta i integralne proizvodnje voća su u većini slučajeva u drugom planu. Aktuelni problemi Voćarsku proizvodnju Srema karakteriše s jedne strane podizanje savremenih plantažnih zasada. 69 . ni sortni konzorcijum. godine Figure 19. ali i veoma mali godišnji rat proizvodnje od 457 t (graf. Zbog toga je sortiment najčešće vrlo zastareo (sem u malom broju novih zasada) i vrlo se sporo menja. pa se poslednjih godina zasadi često podižu sadnim materijalom iz uvoza (repro materijal ili gotove sadnice) ili ubrazanim postupkom kalemljenja iz ruke zbog nedostatka sadnica. EurepGap i HACCP su praktično u povoju i na terenu se uglavnom ne radi mnogo na njima kao preduslovu za plasman u vrlo skoroj budućnosti. Izbor voćnih vrsta nije usklađen sa prednostima koje pružaju pojedine mikrolokacije pa se prirodni uslovi ne koriste u dovoljnoj meri. pa ova imanja i sa novim vlanicima stagniraju. U sortimentu preovlađuju uglavnom sorte koje nisu aktuelne u svetu. Peach production in Srem 2001–2006. Novi vlasnici većine bivših društvenih imanja koja su se bavila voćarstvom nisu investirali značajnija sredstva u obnavljanje i podizanje novih zasada. ISO standardi.Najstabilnije prinose u periodu 2001–2006. 19). s druge strane podizanje zasada uz primenu relativno niske tehnologije gajenja.

i sar. ZAKLJUČAK Proizvodnja voća u Sremu lagano oživljava o čemu govori promena strukture proizvodnje. A. GVOZDENOVIĆ. and 2001–2006. but positive growth tendencies were calculated. Advisory Service has to be established and production standards introduced. LAZIĆ. S. 1981–1989. a posebno kruške u proizvodnji voća je na vrlo niskom nivou. Novi Sad (1990). veoma su izražena godišnja kolebanja u prinosu. Poljoprivredni fakultet. achivements. Srem. D. u svetskim razmerama. 40. Novi Sad (1998). zastupljenost breskve. apple and pear. br. Konkurentnost voćarske proizvodnje Srema. GVOZDENOVIĆ. plum and peach with ascending tendencies. Analysis of fruit production were done for two periods: 1981–1987. Serbia). Obzirom na prednosti prirodnih uslova Srema u odnosu na druge voćarske rejone Vojvodine. D. Compared with period 1981–1987. Slankamen) nisu još zadovoljene potrebe u skladišnom prostoru.: Voćarstvo Fruške Gore. Statistički bilteni Pokrajinskog zavoda za statistiku Vojvodine. To increase the production of high quality fruit and use natural potentials of the region. Key words: fruit production. LITERATURA DOBRILA. period were apple. Novi Sad (1948). the primary fruit cultures in Srem were plum.: Jabuka. tendency. Significant changes between these two periods were shown in amounts of fruit produced as well as in production structure.: Voćarski rejoni Vojvodine.: Rejonizacija vinogradarske proizvodnje u Vojvodini.Izgradnjom novih hladnjača u Sremu (Kukujevci. a zatim šljiva. će u bliskoj budućnosti biti niska zbog malih kapaciteta. Šid. Novi Sad (1973). VRAČEVIĆ BISERKA Summary The paper is short review of fruit production in Srem region (Autonome Province Vojvodina. Vojvođanski poljoprivrednik. The leading fruit cultures in the 2001–2006. 70 . Najizraženiji rast obima proizvodnje ima jabuka. na šta ukazuju visoke vrednosti koeficijenta varijacije kao posledica neodgovarajuće agrotehnike. Matica srpska. FRUIT PRODUCTION IN SREM REGION DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Međutim.8% less fruit was produced today per year. Da bi voćarstvo Srema moglo da drži korak sa razvijenim voćarskim zemljama potrebno je da se hitno organizuje savetodavna služba koja će pomoći da se što pre uvede koncept integralne proizvodnje i procedure proizvodnje koju zahtevaju veliki trgovački lanci u svetu. 8. i sar.

MARKOVIĆ G. Mutsu. spoljašnjim kvalitetom ploda i u periodu od 2001–2005. (2003). uzgred budi rečeno. u Južnom Tirolu se na 18. inž. Golden Delicious.000 i 1. Golden Reinders. koje. Braeburn i Jonathan Watson.000 ha.138 t u 2003. godine kretala se od 95. sporo menjanje tehnologija gajenja jabuke praćene slabim kvaliteom ploda kao i gajenje. prof. Melrose. UVOD Vodeća sorta u našim plantažnim zasadima je Idared koja se gaji sa preko 50%. dipl. u nas se gaje. Stainer (2000). jabuka se gaji od davnina.. Ključne reči: jabuka. Red Delicious. Sem ove sorte. najzastupljenije sorte su Golden Delicious (Klon B i Golden Reinders). dr Biljana Zornić. U radu su prikazani rezultati koji se odnose na osnovne biološko-privredne osobine sorti jabuke Mondial Gala. 71 . odmah iza citrusa i banane. Poređenja radi. a danas na ukupnoj površini od 27. do 246. u zapadno-evropskim zasadima ima sa učešćem od 1. GLIŠIĆ I. Jonagold. Werth (2003) i dr. mr Ivan Glišić. 56. njena proizvodnja je krajnje nestabilna i praćena slabijim.. ZORNIĆ BILJANA. uglavnom. ali dosta manje. Gloster i druge (Milošević. docent. sorte. biološko-pomološke osobine. dr Tomo Milošević. red. Palmer (1999). dr Goran Marković. Međutim. 71–77.000.000 ha godišnje proizvede između 800. Pomenute brojke sigorno ukazuju da u našoj zemlji ni izdaleka nisu iskorišćeni pozitivni prirodni uslovi za uspevanje i gajenje jabuke.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL..1 IZVOD: Voćarska nauka poznaje više od 10.000 t plodova. jer se nalazi na trećem mestu.584 t u 2002. Glavni uzročnici ovakvog stanja su. Galaxy. Čačak. a svakim danom ih je sve više što svedoči o velikom značaju ove vrste i njenih sorti sa svih aspekata ljudske civilizacije. U našoj zemlji. Kako navode Drahorad (1999). pre svega.. O’Rourke et al. Čačak. pre svega. Agronomski fakultet. 2000). prevaziđenih sorti. docent. godini. u plantažnim zasadima zemalja Evropske unije i u nekim zemljama južne hemisfere. MILOŠEVIĆ T..000 sorti jabuke. U strukturi svetskog voćarstva. jabuka je najznačajnija vrsta iz umereno-kontinentalnog područja. asistent. NOVI SAD BIOLOŠKO-PRIVREDNE OSOBINE NOVIJIH SORTI JABUKE MILOŠEVIĆ N.77%. Granny Smith. Red Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Nebojša Milošević. 6 (2007) STR.

Od privrednih osobina proučavane su: vreme berbe. godine. Ukupan jednogodišnji vegetativni prirast je utvrđen merenjem svih letorasta metrom u periodu zimskog mirovanja 2005/06. a kraj cvetanja kada su sa 90% cvetova otpali krunični listići. održava u vidu kombinacije zatravljenog međurednog prostora. imaju odličan ukus i hrskavost plodova. dobre senzorske osobine. Zasad nije đubren 2006. Međutim. posebno Red Chief. integralne proizvodnje voća (IPV). posebno Fuji Kiku 8. Kao materijal za ispitivanje poslužile su sorte: mutanti sorte Gala (Mondial Gala i Galaxy). Ogled je postavljen po slučajnom blok-sistemu u četiri ponavljanja sa po tri stabla u jednom ponavljanju. Golden Reinders. tj. Galaxy. a u poslednjih 4–5 godina novi zasadi se zasnivaju sortama kao što su: Fuji sa klonovima. zelene liste. a ekspozicija je južna. gde se trava kosi („tarupira”) čim dostigne visinu od 15–20 cm. mutant Jonathana koje se. Gala Must). trenutno i jedino opravdanom u zamljama EU. Značaj rada se ogleda u skromnom doprinosu boljem poznavanju ispitivanih sorti i eventualnoj mogućnosti preporuke za njihovo gajenje u našim plantažnim zasadima. Zasad se neguje po modelu tzv. radi pospešivanja čvrstine pokožice ploda u 5 navrata i njihove pripreme za bolje čuvanje u skladištu. Pinova i dr. Početak cvetanja je registrovan kada je 10% cvetova (gronja) u krošnji bilo otvoreno. Braeburn i Jonathan Watson gajenih u ekološkim uslovima Čačka. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena tokom 2006. prinos po stablu (kg). zatim sorta Braeburn. masa ploda (g). a zemljište se od godine ispitivanja. domaća stručna i naučna javnost. Pravac redova je sever–jug. od kojih su neki (P2O5 i K2O) u značajnom suvišku. mutant Golden Deliciousa pod nazivom Golden Delicious Reinders i Jonathan Watson. Ispitivanja su obuhvatila utvrđivanje osnovnih bioloških i privrednih osobina. Pink Lady. Od bioloških osobina proučavane su: listanje (početak). Zasad je podignut 2003. jer je hemijskim analizama zemljišta utvrđeno da u njemu postoje optimalne količine humusa i biogenih elemenata. Galaxy. udaljenom od Čačka 15 km. Navedene sorte. 2000). Za početak listanja uzet je datum pojave prvih listića iz nabubrelih pupoljaka na početku vegetacije. puno i kraj). godine u eksperimentalno-proizvodnom zasadu jabuke koji se nalazi u selu Prislonici. sem poslednje.564 stabala/ha). ukupan jednogodišnji prirast po stablu (m). Ne navodnjava se. rastvoru za suzbijanje patogena dodavan je kalcijum-nitrat. treće godine. intenzivno šire u Evropi (Stainer. imaju skromna praktična iskustva. preparat koji sadrži kalcijum (Ca).Delicious. Gala sa klonovima (Mondial Gala.3 m (2. pre svih njegovi mutanti kao što su Hapke. Iz ove činjenice proističe i cilj ovog rada koji se ogleda u utvrđivanju osnovnih biološko-privrednih osobina sorti Mondial Gala. cvetanje (početak. prosečan jednogodišnji prirast po stablu (cm) i TCSA – površina poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja (cm2). Nadmorska visina zasada je oko 320 m. Od momenta kada su plodovi imali masu između 50 i 60 g (sredina jula). Zaštita od prouzrokovača biljnih bolesti i štetočina je obavljana pesticidima sa tzv. godine na podlozi M9 sa razmakom sadnje 3 × 1. 72 . sem toga što su atraktivnog izgleda. godine. a posebno proizvođači. puno cvetanje kada je bilo otvoreno preko 80% cvetova. a u redu se suzbija totalnim herbicidima na bazi Glifosata. o pomenutim sortama. prinos po jedinici površine (kg/ha) i koeficijent rodnosti (kg/cm2). tj. Braeburn.

04 25. 04 4. zatim u Mondial Gala (18. prikazani su u tab. 05 7. može se konstatovati da nije bilo značajnih razlika u terminima početka listanja. Najraniji početak cvetanja je utvrđen u sorte Galaxy (17. 04 25. – Osnovno načelo rodnosti voćaka zasniva se na skladnom odnosu između vegetativnog rasta i generativnog potencijala. (2004) u zasadu jabuke u blizini Debrecina u Mađarskoj. 04 7. 1. što je nezamislivo u savremenoj. a njena apsolutna i relativna varijabilnost je definisana uz pomoć standardne greške srednje vrednosti. 04 26. Braeburn i Golden Reinders (7. The onset of leafing and blossoming of apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Početak listanja Onset of leafing 7. a najkasnije u sorte Jonathan Watson (21. Rezultati koji se odnose na snagu vegetativnog rasta u dužinu (letorasti) i debljinu (deblo) ispitivanih sorti jabuke.04).Datum berbe je utvrđen na osnovu promene boje pokožice. 04). 04 8. 2. 05 5. tj. uključujući i jabuku. jer se ova pojava odigrala između 17 i 21. Kod mladih voćaka. 04 23. a kraj 7. time i ekonomske (pune) rodnosti. a prinos na trgovačkoj. Pojava je najpre utvrđena u sorte Galaxy (6. dok je prinos po jedinici površine utvrđen preračunavanjem.04). 04). komercijalnoj proizvodnji. Upoređujući podatke vezane za vreme cvetanja ispitivanih sorti do kojih smo došli u ovom radu sa podacima drugih autora. intenzivnoj. Poremećaj tog skladnog odnosa neminovno uvodi stablo voćke. Podaci su statistički obrađeni izračunavanjem srednje vrednosti (X). tj. 05. 04. aritmetičke sredine (Sx ) i koeficijenta varijacije (V%) ispitivanih parametara (Hadživuković. 04 19. 05 Podaci u tab. 1. 1 pokazuju da nije bilo značajnijih razlika ni u vremenu početka cvetanja. godina se u pogledu vremena listanja i cvetanja može smatrati prosečnom sa naginjanjem ka godinama sa kasnijom vegetacijom. REZULTATI I DISKUSIJA Listanje i cvetanje jabuke. prenaglašen vegetativni rast odlaže „ulazak” voćke u fazu biološke. 04 7. 04 21. 73 . Početak listanja i cvetanje ispitivanih sorti jabuke Table 1. Koeficijent rodnosti je utvrđen deljenjem prinosa po stablu sa površinom poprečnog preseka debla. 05).1 g. 2006.04). 04 Cvetanje – Blossoming Početak – Onset Puno – Full Kraj – End 18. Generalno posmatrano. 04) kao i kraj cvetanja (2. 04. 04 17. možemo konstaovati da su do sličnih rezultata došli Racskó et al. Masa ploda je utvrđena merenjem na tehničkoj vagi sa tačnošću ±0. a najkasnije u sorte Jonathan Watson (8. 04 24. 05 4. a najkasnije u sorte Jonathan Watson – puno 26. lakoće odvajanja peteljke ploda od grančice i sadržaja rastvorljivih suvih materija (°Brix). 04 6. 04 19. 1979). u stanje slabe ili nikakve rodnosti. 04). – Na osnovu podataka prikazanih u tab. Tab. 05 2. Puno cvetanje je najpre bilo u sorte Galaxy (23. zatim u sorti Mondial Gala. Vegetativni prirast.

08 Prosečan jednogodišnji prirast po stablu (cm) Average annual growth per tree (cm) – TCSA – Površina poprečnog preseka debla (cm2) Trunk cross-sectional area (cm2) 4. Do sličnih postavki do kojih smo došli u ovom radu. Vreme berbe i masa ploda. došao je i Kosina (2002) ispitujući navedene parametre u sorti Golden Delicious. Kretao se od 16. 09. – Vreme berbe plodova jabuke je glavni opredeljujući činilac za uspešno dugo i kvalitetno čuvanje u skladištima. 2).67 14.65 26.47 8.09) i Jonathan Watson (16. 09).24 7. a najveći u sorte Braeburn i iznosio je čak 14.26 41. Plodovi sorte Golden Reinders obrani su 22. jer prerana ili pak zakasnela berba imaju direktan uticaj na slabu skladišnu sposobnost i kvalitet čuvanih plodova.58 2. a sorte Braeburn najkasnije.01 cm2).639 ± 0.72 Sorte Cultivars Sx ± 1.08 m sa vrlo malim apsolutnim odstupanjima (±0.42 5.96 Sx ± 1.470 cm). jednoredima.42 cm2) i Jonathan Watson (5.530 ± 3. 09).Najmanji ukupni jednogodišnji vegetativni prirast u dužinu konstatovan je kod sorte Jonathan Watson i iznosio je 7. Melrose i Gloster posmatrane kroz uticaj različitih slabo-bujnih podloga u jednom zasadu u okolini mesta Holovousy u Češkoj Republici.65 cm u sorte Mondial Gala sa minimalnim odstupanjima (±1. Vegetativni prirast u dužinu i debljinu ispitivanih sorti jabuke Table 2. dok je TCSA mnogo sigurniji pokazatelj snage vegetativnog rasta i model za prognoziranje visine prinosa (Lepsis i Blanke.700 Analizirajući prethodne parametre i dovodeći ih u međusobni odnos. 3. Vegetative growth in length and thickness of apple cultivars investigated Ukupan jednogodišnji prirast po stablu (m) Overall annual growth per tree (m) Σx Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson 7. ovaj proces je potrebno obaviti u optimalnom roku.19 cm u sorte Golden Reinders sa nešto većim apsolutnim odstupanjima od aritmetičke sredine (±3. pokazuju da su za berbu najpre pristigli plodovi sorte Galaxy (5.523 X 16. tj.60 m) i Galaxy (7. a Golden Reinders (8. 14.30 54. Podaci prikazani u tab.523 m). jer na ove veličine utiču i kategorije i brojnost prirasta.24 m.375 ± 0. a najmanja u Golden Reinders (2. Sorte Mondial Gala (7.406 ± 3.766 ± 1.15 5.890 cm) do 54. 2. može se konstatovati da veći ukupni prirast po stablu ne znači i veći prosečni prirast po stablu. potom plodovi sorti Mondial Gala (8. 74 . 10.19 41. Tab.72 cm2).60 7.890 ± 3.240 ± 3. Najveću površinu poprečnog preseka debla (TCSA) neposredno iznad mesta kalemljenja utvrđena je u sorte Braeburn (6. 2004).67 m) nešto veći od njih.01 6.47 m) su imale ujednačen ukupni prirast.639 m). Licznar-Malanczuk (2004) je u intenzivnom zasadu jabuke u okolini Vroclava u Poljskoj u periodu 1993–2002. S obzirom na to.470 ± 3. ali sa velikim apsolutnim odstupanjima (±3. godina utvrdila da je TCSA u sorti Jonagold i Golden Delicious statistički opravdano manji ukoliko je broj stabala po jedinici površine veći kada se radi o tzv. Prosečan vegetativni prirast u dužinu po stablu je takođe varirao po sortama (tab.

a Golden Reinders grupi sorti krupnih plodova (Zakon o kvalitetu ploda jabuke EU – CE 85/2004).220 ± 5.27 8. Drahorad (1999) navodi da prosečna masa ploda sorte Braeburn gajene u Južnom Tirolu sa 4. Werth (2003) navodi da se visokointenzivna proizvodnja sa 3.30 kg i kod sorte Golden Reinders 9.60 g (Galaxy).373 ± 5. a najveći u sorte Mondial Gala (10. preko 156.50 241.00 kg. izrazito visok udeo plodova ekstra i prve klase. 10. Harvesting time and fruit weight of apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Vreme berbe Harvesting time 8.60 200.40 kg po stablu. bazira na pojedinačnom stablu čiji prinos treba da u fazi drugog lista iznosi 8 do 12 kg. 5. 7.Rezultati do kojih smo došli u ovom radu. Mondiala Gala. a u fazi trećeg lista 15 do 20 kg.27% (Galaxy) do ±5. 09. (2003) za uslove Zapadne Evrope (Južni Tirol) i Palmer (1999) za uslove Novog Zelanda.373 g tj. Najmanji je bio u sorte Braeburn i iznosio je 5.68 7.50 g (Jonathan Watson).166 stabala/ha iznosi 191. tj.00 g (Braeburn).5 kg). Kod sorte Galaxy prinos po stablu je iznosio 9. Jonathan Watson 9.70 kg.000–5.000 stabala/ha po modelu IP u Južnom Tirolu. Veoma male vrednosti standardne greške aritmetičke sredine i vrednosti koeficijnta varijacije pokazuju visoku stabilnost.980 V (%) 7. Prema opšteprihvaćenoj klasifikaciji sorti jabuke prema krupnoći ploda (IPGRI).49 Niske vrednosti standardne greške aritmetičke sredine i koeficijenata varijacije koje su se kretale od ±3. Masa ploda – Fruit weight (g) X 156.70 146. Tab. kako je to učinjeno u ovom radu. 75 . 3). Objašnjenje je u činjenici da starost zasada u kojem smo vršili ispitivanja iznosi tri godine i da su u tim periodima života zasada plodovi često krupniji u odnosu na iste kada se stablo nađe u periodu pune (ekonomske) rodnosti.0 g što je znatno manje u odnosu na naša ispitivanja. odnosno uniformnost prinosa pojedinačnih stabala ispitivanih sorti jabuke. 22. Galaxy. ali sa 6 meseci razlike zbog južne hemisfere (razlike u godišnjim dobima). Ovakva konstatacija u praktičnom smislu znači da način gajenja ispitivanih sorti.980 g tj. Braeburn i Jonathan Watson pripadaju grupi tzv. između ostalog. 164. 09. omogućuje stabilnu krupnoću ploda. 16. 200 g (Golden Reinders) do 241.– Na osnovu podataka prikazanih u tab. Prosečna masa ploda je varirala po sortama (tab.00 164.910 ± 5.807 ± 3. Vreme berbe i masa ploda ispitivanih sorti jabuke Table 3. slažu se sa rezultatima koje navode O’Rourke et al. Prinos i koeficijent rodnosti. 14. pod ovakvim tehnološkim tretmanom.49% (Jonathan Watson) ukazuju na veoma mali stepen apsolutnog i relativnog odstupanja pojedinih plodova od prosečne vrednosti.23 7. 4 može se konstatovati da je prinos po stablu varirao po sortama u određenim granicama.50 Sx ± 3. sitnoplodih. 09. 3. vezani za vreme berbe ispitivanih sorti.75 11. 11. Kretala se od 146. 09.70 g (Mondiala Gala).

102 14. Berba je najpre obavljena u sorte Galaxy.947 kg/ ha i u sorte Golden Reinders 24.922 kg (Mondial Gala). ZAKLJUČAK Na osnovu izvedenih ispitivanja i dobijenih rezultata prikazanih u ovom radu mogu se izvesti sledeći zaključci: Početak listanja. što znači da kasne jednu godinu u pogledu rodnosti.68 10. Canada.Tab.68 0. LITERATURA DRAHORAD. Najmanji prinos po stablu i jedinici površine utvrđen je u sorte Braeburn.02 10.102 kg/ha što je za naše prilike odličan prinos u fazi tzv.330 ± 0.50 9. Hamilton.922 23.61 4. Prinos po stablu i jedinici površine i koeficijent rodnosti ispitivanih sorti jabuke Table 4. Feb. a najkasnije u sorte Braeburn s tim što su plodovi Braeburna imali najveću masu. dok se naši zasadi podižu sadnicama bez prevremenih grančica. Najveći ukupni vegetativni prirast u dužinu po stablu i najveća površina poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja (TCSA) bili su u sorte Braeburn.6. W.68). a najveći u sorte Mondial Gala.44 9. Prosečan prinos po hektaru je varirao od 14. kao i početak cvetanja najpre su utvrđeni u sorte Galaxy. a najveći prosečan prirast po stablu utvrđen je u sorte Golden Reinders.30 Sx ± 0.330 ± 0.00 9. U sorte Galaxy iznosio je 23.472 ± 0. u sorte Jonathan Watson 23. Najveći koeficijent rodnosti (količnik između prinosa po stablu i površine poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja – TCSA) utvrđen je u sorte Golden Reinders (4.947 2. Ontario. (1999): Trends in Apple Orchard Management Practices in South Tyrol.802 ± 0. dok je kojificijent rodnosti bio najveći u sorti Golden Reinders i Mondial Gala. a najmanji u sorte Braeburn (0.8–5.565 V (%) 5. potrebno je napomenuti da se zasadi jabuke u pomenutoj oblasti i voćarski razvijenim zemljama sveta zasnivaju sadnicama sa 5–10 prevremenih grančica koje već u prvoj godini po sadnji imaju po neki plod.89). Italy.40 5. a najkasnije u sorte Jonathan Watson.614 23. navodi Kosina (2002).89 1. četvrtog lista.52 Prinos po hektaru Koeficijent rodnosti (kg/ha) (kg/cm2) Yield per hectare Cropping efficiency (kgha–1) coefficient (kgcm–2) 26.614 kg (Braeburn) do 26.06 14. 4. 20–24.076 kg/ha. Presented at the 42nd Annual IDFTA Conference.70 9. u rasponu od 3.076 24.53 1. Slične podatke za koeficijent rodnosti za sortu Golden Delicious kalemljenu na četiri kržljave podloge. Yield per tree and unit area and cropping efficiency coefficient in apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Prinos po stablu (kg) Yield per tree (kg) X 10. a sorta Galaxy najmanju. 76 .63 Međutim.

S. was latest with the highest and lowest fruit weight determined with the Braeburn and Galaxy cultivars. (1999): High Density Orchards: An Option for New Zealand? Presented at the 42nd Annual IDFTA Conference. GLISIC.. respectively. The Compact Fruit Tree. R. Izdavačka radna organizacija „Rad”. 654: 205–212. SANSAVINI. The lowest yield per tree and unit area was established in the Braeburn cultivar and the highest one in the Mondial Gala cultivar. being Mondial Gala.HADŽIVUKOVIĆ. Harvesting of the Galaxy cultivar was earliest and that of the Braeburn cv.. (2003): World Apple Cultivar Dynamics. 97–101. T. MARKOVIC... Based on the methods applied the results are obtained indicating that the said cultivars have prospects for being grown on a larger scale in our apple production plantations. str. PALMER. NYÉKI.. KOSINA.. 26: 695–699. I. 15: 14– 20. International Apple Symposium in Shandong of China. (1979): Statistika. Debrecen. N. Journal of Fruit and Ornamental Plant Research. SZABÓ. Summary Basic biological-economic properties of five apple cultivars. Grösstes geschlossens Obstbau-gebiet im Herzen Europas.. E.. D. The highest overall vegetative growth in thickness per tree and the highest trunk cross-sectional area above the grafting point (TCSA) were recorded in the Braeburn cultivar and the highest average growth per tree was registered with the Golden Reinders cultivar. J. Feb. T. Z. LICZNAR-MALANCZUK. The Galaxy and Jonathan Watson cultivars were determined to have the earliest and latest leafing and blossoming onset. Journal of Agricultural Sciences. Sci. Italy. ZORNIC BILJANA. STAINER. Key words: apple. (2000): Südtirol. MILOSEVIC. MILOSEVIC. Book of papers. S. M.. Obst– und Weinbau International. whereas the cropping efficiency coefficient was highest in the Golden Reinders and Mondial Gala cultivars. 28–31. FAOSTAT Databse (2006): Rome. Hort. 12: 97–104. 36 (2): 50–51. (2002): Apple Production in the FR Yugoslavia – The Present State and Future Prospects. (2004): Forecast of trunk cross section area in the intensive apple orchards as a basis for modeling of fruit yield. BIOLOGICAL AND ECONOMIC PROPERTIES OF RECENT APPLE CULTIVARS MILOSEVIC. (2004): Effect of Rootstock on Blooming Capacity and Productivity of Apple Cultivars. J. J. respectively. Golden Reinders. Braeburn and Jonathan Watson. cultivars. K. J. Canada. G. M. biological and economic properties 77 . SOLTÉSZ. Acta Horticulturae. Ontario. JANICK. O’ROURKE. are investigated in the paper. BLANKE. (2002): Evaluation of some dwarf apple rootstock. Chronica Horticulturae. (2003): The Latest Apple Production Techniques in South Tyrol. 43 (3): 10–13. 29 (1): 23–25. Hamilton. J. J. Beograd. RACSKÓ. WERTH. 20–24.. FARKAS. (2004): Influence of planting and training systems on fruit yield in apple orchard. Prague. Galaxy. LEPSIS.

75 m. a vodeći uzgojni oblik je vitko vreteno. zemljišnih uslova i uzgojnog oblika. red. a kod hapkea 1.25 m. dok je unutarredno rastojanje zavisno od podloge. slabo bujne podloge. hapke. Widmer i Krebs. Biserka Vračević. Novi Sad. Callesen. prof. Pregusta sadnja izaziva zasenjivanje plodova što može da uzrokuje smanjenje mase (Sansavini i Corelli-Grappadelli. red čif. ZORAN KESEROVIĆ.8 × 0. Kod hapkea nisu ustanovljene značajne razlike između tretmana kad je u pitanju dopunska boja. 1993). 78–82. red. prof. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Rezultati našeg rada pokazuju da se dopunska boja kod red čifa bolje razvija u slučaju gustine sadnje od 3.75 m nego pri gustini sadnje od 3. odnosno njeni bezvirusni klonovi.00 m i 3.8 × 1. Da je svetlost veoma važan faktor govore i rezultati Robinsona i Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Nenad Magazin. dr Zoran Keserović. 1980. Najčešće korišćena podloga je M 9.. UVOD Intenzivna proizvodnja jabuka u svetu danas se ne može zamisliti bez guste sadnje. pokrovna boja. dipl.8 × 1.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Poljoprivredni fakultet. 1997. Kod obe ispitivane sorte nije primećen uticaj gustine sadnje na razvoj rđaste prevlake.. Gustina sadnje i pravilno formiranje uzgojnog oblika imaju veliki uticaj na distribuciju svetlosti u kruni stabla koja je od presudnog značaja ne samo za rast i razvoj vegetativnih organa već i za kvalitet ploda. Međuredno rastojanje uglavnom zavisi od mehanizacije koja se koriste u voćnjaku. Ključne reči: Gusta sadnja. 56. inž.. Gustina sadnje u velikoj meri može da utiče na kvalitet i izgled ploda. dr Dušan Gvozdenović. Ovakvi rezultati sugerišu da se kod red čifa može koristiti unutarredno rastojanje od 0. asistent. Sorte koje se odlikuju razvojem dopunske boje na pokožici zahtevaju dobru osvetljenost plodova. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: Savremena proizvodnja jabuka podrazumeva primenu visoke tehnologije gajenja: gusta sadnja. jabuka. 2001) i obojenosti plodova (Palmer i Wertheim. NOVI SAD UTICAJ GUSTINE SADNJE NA RAZVOJ DOPUNSKE BOJE I OCENU ATRAKTIVNOSTI PLODOVA KLONOVA CRVENOG DELIŠESA NENAD MAGAZIN. sorte. savremene sorte. ali i odgovarajući temperaturni režim da bi obojenost bila zadovoljavajuća.00 m. 78 . 6 (2007) STR.

a zatim statistička analiza.80 m..Laksoa (1989) u čijem je ogledu. Isitivanja su pokazala da je to pre svega rezultat bolje distribucije svetlosti kod ovog uzgojnog oblika. a zasadi srednje gustine mogu da daju veće prinose i kvalitetnije plodove od gustih zasada ako su u pitanju bujne sorte.25 Hapke (Hapke Delicious) Unutarredno rastojanje In row distance (m) 1. Atraktivnost plodova i prisustvo rđaste prevlake su ocenjeni na osnovu skale bodova od 1 (najniža ocena) do 9 (najviša ocena). MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen na Oglednom dobru Departmana za voćarstvo. prisustvo rđaste prevlake i atraktivnost plodova.) su označene značajne razlike koje su utvrđene Duncan-ovim testom za prag značajnosti 5%. a rezultati su izraženi u procentima pokrivenosti površine ploda dopunskom bojom. Broj stabala po ponavljanju je iznosio 10.50 Broj stabala/ha No. Budući da su podaci dati u procentima. Obojenost plodova i njihova sveukupan izgled odnosno atraktivnost danas su od velike važnosti u voćarstvo pa i gajenju jabuke jer se na osnovu ovih osobina u velikoj meri određuje cena plodova. Ivestigated planting distances and number of trees per hectar in trial Red čif (Red Chief) Unutarredno rastojanje In row distance (m) 0. Zasad je podignut 2001. Pri određivanju gustine sadnje mora se voditi računa i o odabiru sorti jer po Corelliju i Sansaviniju (1989) najbolje reaguju na gustu sadnju spur tipovi.5”. Ovim radom se nastoji ustanoviti da li različite gustine sadnje imaju uticaja na formiranje dopunske boje. Nakon urađene analize varijanse primenjen je Duncan-ov test kojim su testirane razlike između prosečnih vrednosti ispitivanih osobina.. Iz tog razloga je potrebno pravilno izvesti sve neophodne agro i pomo tehničke mere. a pogotovo odrediti optimalnu gustinu sadnje. Iz svake varijante sadnje je uzet uzorak od 30 plodova koji su dalje mereni i ocenjivani u laboratoriji za pomologiju. prvo je urađena transformacija arcsin√procenat. Sve varijante sadnje kod obe sorti su bile zastupljene sa 4 ponavljanja. 1.. vinogradarstvo i hortikulturu Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu na Rimskim Šančevima. Uzgojni oblik je vitko vreteno. c. Tab. a unutarredno rastojanje je zavisilo od sorte (tab 1). Prisustvo dopunske boje je određivano vizuelno.00 1. Različitim slovima abecede (a. b.75 1. Y-trellis uzgojni oblik dao veće prinose boljeg kvaliteta plodova od drugih uzgojnih oblika koji su bili u gušćem sklopu. nasuprot očekivanjima. Berba plodova je u obe godine obavljena u fazi početka zrenja. Ispitivana rastojanja sadnje i broj stabala po hektaru sorti u ogledu Table 1. Međuredno rastojanje je iznosilo 3. godine.25 1. of trees/ha 3508 2631 2105 79 . Statistička obrada podataka dobijenih za dopunsku boju rađena je u programu „SPSS 7. of trees/ha 2631 2105 1754 Broj stabala/ha No.00 1.

Ovakvi rezultati se mogu objasniti uticajem svetlosti na povećanje temperature plodova koja je takođe veoma važan faktor razvoja dopunske boje.8 2004. 3. 2).13 1.7 6.4 5. 2..01 2004. 92 b 78 a 88 b 86 2004.00 1.0 m.8 6. 1.17 1.10 1. Ocene osobina plodova sorte red čif Table 2.REZULTATI I DISKUSIJA Rezultati koje smo dobili kod red čifa pokazuju da je rastojanje sadnje 3.13 1. 1980).50 Prosek Average Dopunska boja Over colour (%) 2003. Posmatrano po godinama (tab.25 m (6.00 m su ocenjeni prosečnom ocenom 5.75 m) je pozitivno uticala na atraktivnost i prisustvo dopunske boje što je u suprotnosti sa većinom sličnih istraživanja (Sansavini et al.25 m (92 i 88%).8 što je dosta niže od ocena za rastojanja sadnje 0. U 2003.03 1. godini plodovi rastojanja sadnje od 1.00 1.8 Rđasta prevlaka Russeting 2003. 6.9 2004.06 2004.00 m u odnosu na druga dva rastojanja bilo najnepovoljnije po pitanju prisustva dopunske boje što je potvrdila i statistička analiza (tab.10 1.13 80 . Najveća gustina sadnje od tri ispitivane (3.12 U obe godine ispitivanja najniže ocene atraktivnosti su dobili plodovi red čifa rastojanja sadnje od 1. 6.5 6.2) nego u prvoj godini (6.5).4 6. Evaluations of fruits characteristics with Hapke Delicious Rastojanje Distance (m) 1.00 1. nižu temperaturu što doprinosi razvoju dopunske pokrovne boje. 7. 2) atraktivnost plodova je bila niža u drugoj (6. Plodovi koji su manje izloženi direktnom suncu odnosno nalaze se u hladu vegetativne mase (gušći sklop) imaju stabilniju. odnosno vegetativnu masu.5 5. 93 b 86 a 80 a 86 Atraktivnost Attractiveness 2003. Tab.80 × 1.75 i 1. Ovaj faktor verovatno još više dolazi do izražaja kod spur tipova.25 Prosek Average Dopunska boja Over colour (%) 2003.75 m (6.25 1. postoje i izuzetci pa tako rezultati Wagenmakersa (1989) kod sorte gloster ukazuju da povećanje gustine sadnje pozitivno utiče na prisustvo dopunske boje.2 Rđasta prevlaka Russeting 2003.7 6. Tab.8 × 0.6 7.00 m je bilo sa znatno manjom obojenošću plodova (78%) u odnosu na rastojanja 0. Ocene osobina plodova sorte hapke Table 3.75 1. 1.03 1. 89 a 90 a 84 a 88 2004. 1.10 1. U 2004.3 5.4) i 1.03 1.9) ispitivanja.17 1. kao što je red čif koji imaju manji porast.00 1.7 6. Evaluations of fruits characteristics with Red Chief Rastojanje Distance (m) 0. Međutim. 1. 81 a 86 a 80 a 82 Atraktivnost Attractiveness 2003.5 5. godini rastojanje sadnje od 1. 6.0 6.

00 m.50 m (84 i 80% redom). Poredeći po godinama plodovi su bili znatno niže atraktivnosti u 2004. pa je tako njeno prisustvo bilo minimalno u obe godine ispitivanja (tab..00 (6. D. 114 139 (1980).: Light interception.: Light interception and photosynthesis related to planting density and canopy management in apple.W. odnosno znatno veće količine padavina u toj godini. 2 i 3).0).25 m (90 i 86% redom). a u 2004. bar one u opsegu koji smo mi ispitivali.75 m. D. 159–174 (1989).. 81 . Acta Hort. veće prisustvo rđaste prevlake i smanjenje atraktivnosti plodova. te razlike nisu bile statistički značajne (tab. SANSAVINI. ROBINSON. 114 115–127 (1980). a najveća kod rastojanja sadnje od 1. LAKSO. S. 3) je ocenjena kod rastojanja sadnje od 1..: Effects of tree density on fruit quality. godini kod rastojanja sadnje od 1. projekta evidencionog broja TR – 6947B. L. T. J. ZAKLJUČAK Iako su ustanovljene izvesne razlike između različitih gustina sadnje ne može se izvesti zaključak da veće gustine sadnje. CORELLI.. Naprotiv. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa “Biotehnologija i agroindustrija”. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. 3). WERTHEIM. Rđasta prevlaka nije sortna karakteristika crvenog delišesa i njegovih klonova. Acta Hort. S. SANSAVINI.: Tree efficiency and fruit quality in high-density apple orchards..8 × 0. 111–115 (1993). od 01. 04. 243. Z. godini što je rezultat većeg prisustva bolesti. a hapkea 1.: Influence of apple tree height on yield and fruit quality. N. GIUNCHI. S. Imajući u vidu navedene rezultate... Acta Hort. Keserovića i sar. U 2003. O.L. BASSI. Zbornik naučnih radova sa 18-tog savetovanja „Unapređenje proizvodnje voća i grožđa” 9 (2) 59– 65 (2003) PALMER.N. Acta Hort. utiču na smanjenje pokrivenosti plodova dopunskom bojom. yield and fruit quality of ‘Empire’ and ‘Delicious’ apple trees growth in four orchard systems. LITERATURA CALLESEN. A.25 m (7. KESEROVIĆ. 243 175–184 (1989). L.J. godini najveća atraktivnost plodova hapkea (tab. a kod hapkea nije bilo značajnih razlika između različitih gustina sadnje. MAGAZIN.: Ocena kvaliteta plodova jabuke. (2003) su ustanovili na da plodovi hapkea i red čifa spadaju u grupu veoma atraktivnih plodova jabuke i u poređenju sa drugim sortama su dobile najveće ocene. 2005.75 m pozitivno utiče na razvoj dopunske boje i atraktivnost plodova. 349. Preporuka je da u budućim zasadima unutarredno rastojanje kod red čifa bude 0. Republike Srbije. Acta Hort.3). GVOZDENOVIĆ.Iako je obojenost plodova kod hapkea u obe godine bila najniža kod rastojanja sadnje od 1. možemo reći da sa stanovištva osobina kvaliteta ploda koje smo mi ispitivali nema negativnih efekata koji bi nas opredelili da izbegavamo gustu sadnju. kod red čifa je ustanovljeno da gustina sadnje od 3.

Cultivars with over colour on skin surface demand good illumination of fruits. ing. These results suggest that with Red Chief in row distance of 0..8 × 0. Results of our work show that over colour with Red Chief is been better developed with planting density of 3. INFLUENCE OF PLANTING DENSITY ON OVER COLOUR DEVELOPMENT AND EVALUATION OF FRUITS ATTRACTIVENESS WITH RED DELICIOUS CLONES NENAD MAGAZIN. 243 149–158 (1989). Key words: High density planting. professor Dušan Gvozdenović.00 m and 3. DUŠAN GVOZDENOVIĆ.. apple. 451 551–568 (1997).: Yield and light efficiency for high quality fruit in apple and peach high density planting. P. Red Chief. PhD. but also suitable temperature regime in order to have satisfactorily developed over colour.8 × 1. Faculty of agriculture. PhD. WAGENMAKERS. A. professor Zoran Keserović. Acta Hort. Hapke Delicious.. Planting density and correct formation of tree forms have a great influence on light distribution in tree canopy which is of crucial importance not only for growth and development of vegetative organs but also for fruits quality.75 m comparing to densities of 3. MSc.75 m can be used and with Hapke Delicious in row distance of 1. 2 Assistant Nenad Magazin. dipl.SANSAVINI. S. No influence of planting density on russeting development was found with both of investigated cultivars. C. over colour. CORELLI-GRAPPADELLI.00 m. 82 . modern cultivars. KREBS.8 × 1.25 m. ZORAN KESEROVIĆ.. Acta Hort. L. Novi Sad. No significant differences with Hapke Delicious were observed between the treatments regarding over colour development.S. Biserka Vračević. dwarfing rootstocks.: Influence of planting density and tree form on yield and fruit quality of ‘Golden Delicious’ and ‘Royal Gala’ apples.: Influence of light interception on apple yield and fruit quality related to arrangement and tree height. CALLESEN. WIDMER. O. Acta Hort. 557 235–241 (2001). BISERKA VRAČEVIĆ2 Summary Modern apple production assumes usage of high growing technologies: high density planting.

83–89. Ostali parametri kvaliteta sadnica nisu se bitnije menjali sa promenom koncentracije promalina u rastvoru. ČEDO OPARNICA1 IZVOD: U radu su prikazani rezultati primene rastvora promalina različite koncentracije u proizvodnji knip sadnica jabuke sorte Galaksi i Breburn. Wilton. Međutim kod Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Dragan Radivojević. 56. 83 . promalin UVOD Visokointenzivni zasadi jabuke sa krunom u formi vitkog vretena u Srbiji su sađeni i još uvek se sade sa 1800–2300 stabala/ha. sadnice. Dobro razvijena sadnica treba da ima bar pet grančica najmanje dužine 20 cm (Volz et al. Poljoprivredni fakultet Beograd. koji određuju visinu početne rodnosti i početak pune rodnosti zasada su karakteristike prevremenih grančica. uz upotrebu 1000 l rastvora po hektaru. 2001). Takve rezultate mogu da postignu samo jednogodišnje dobro razgranate sadnice ili knip sadnice tj. prof. NOVI SAD UTICAJ KONCENTRACIJE PROMALINA® (GA4+7 + BA) NA KVALITET “KNIP” SADNICA SORTI JABUKE GALAKSI I BREBURN DRAGAN RADIVOJEVIĆ. red. Ključne reči: Jabuka. sadnice stare dve godine sa krunom starom jednu godinu (Mantinger. 6 (2007) STR. značajno se povećavao i ukupan broj prevremenih grana na sadnici kao i broj grana dužih od 20 cm. Osim toga njihovom primenom smanjuju se poslovi oko razvođenja grana (Gvozdenović i sar.. dr Milovan Veličković. MILOVAN VELIČKOVIĆ.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 1994. asistent. Nov koncept gajenja jabuke sa krunom u formi visokog vretena sa 3–4000 stabala/ha i smanjenom rezidbom zahteva sadnice vrhunskog kvaliteta od kojih se očekuje dobra rodnost u drugoj vegetaciji i pun prinos u četvrtoj vegetaciji (Volz et al. 2003) Bitni parametri kvaliteta sadnica jabuke. Kao sadni materijal koriste se jednogodišnje nerazgranate sadnice ili sadnice sa malim brojem prevremenih grana ili se čak vrši proizvodnja sadnica kalemljenjem podloge koja je posađena na stalnom mestu. 1994).. docent. prevremene grane. dr Čedo Oparnica. Sa povećanjem koncentracije promalina u rastvoru. Centralna vođica u prve tri godine starosti zasada se uglavnom jako skraćuje.1998). Ovaj sistem gajenja zahteva veliku količinu rada jer se posle rezidbe izrastaju mnogobrojni jaki mladari/letorasti koji se moraju saviti ili ukloniti novom rezidbom.

Nakon jednogodišnje nege. Značajnost razlika između dobijenih rezultata utvrđena je korišćenjem testa najmanje značajne razlike sa verovatnoćom od 99%. koja je obavljena 20 dana nakon kalemljenja. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen u rasadniku OD „Radmilovac“. 1995). Kod sadnica koje su korišćene kao kontrolna varijanta nije vršeno tretiranje promalinom. Isti postupak proizvodnje sadnica i tretiranje rastvorom promalina različite koncentracije je ponovljen još jednom tokom 2005. broj prevremenih grana dužih od 20 cm i prosečna dužina prevremenih grana (cm). Tokom ispitivanja mereni su sledeći pokazatelji kvaliteta sadnica: visina sadnica (cm). Najveći uticaj na visinu sadni84 . sve sadnice su skraćene na visini od 70 cm iznad zemlje. 2003). Rastojanje sadnje u rastilu je bilo 90 cm između redova. i 2006.većine voćaka bočni pupoljci ne daju prevremene priraste (Tromp. broj prevremenih grana. Drugo tretiranje je obavljeno sedam dana nakon prvog tretiranja. prečnik sadnica iznad spojnog mesta (mm). pri čemu su ponavljanjem obuhvaćene dve sadnice. B) 250 mg/l i C) 500 mg/l uz utrošak vode 1000 l/ha i D) 600 mg/l uz utrošak vode 200 l/ha. odnosno u proleće 2005 godine. a u redu 25 cm. Radi pospešivanja razvoja prevremenih grana na ostavljenom mladaru tokom 2005. odnosno da se ispita koja koncentracija je optimalna za formiranje potrebnog broja prevremenih grana na sadnicama. Ispitivanja su obavljena na sadnicama sorti jabuke Galaksi i Breburn okalemljenim na podlozi M26. Cilj istraživanja je bio da se utvrdi u kojoj meri tretiranje sadnica rastvorom Promalina® različite koncentracije doprinosi poboljšanju kvaliteta sadnica sorti jabuke Breburn i Galaksi. godine. Kada su se razvili mladari dužine oko 5 cm iz bočnih zimskih pupoljaka. a treće sedam dana nakon drugog tretiranja.1). Podsticanje aktiviranja bočnih puoljaka i rasta prevremenih grana tokom proizvodnje sadnica jabuke može se uraditi na različite načine: pinciranjem. izvršeno je uklanjanje svih mladara izuzev terminalnog. skraćivanjem vršnih nerazvijenih listova. Proizvedene sadnice su čuvane u vlažnoj strugotini do sadnje. Dvofakorijelni ogled je postavljen po potpuno slučajnom planu. Prvo tretiranje je izvršeno kada je dužina jednogodišnjeg prirasta bila oko 15 cm. godine. Tretiranje je ponovljeno tri puta rastvorom promalina iste koncentracije. Primenjene su četiri koncentracije Promalina®: A) 125 mg/l. REZULTATI Tretiranje sadnica jabuke sorte Breburn rastvorom Promalina® različite koncentracije ispoljilo je veoma značajan uticaj na njihovu visinu (tab. Bočni pupoljci mogu biti aktivirani na sadnicama ako se savlada apikalna dominacija (Volz et al. Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu. Sadnice su proizvedene po takozvanom knip postupku (Berg. tretiranje fitohormonima na bazi giberelina i citokinina i sl. godine. Kalemljenje engleskim spajanjem u sobnim uslovima je izvršeno na visini od 25 cm iznad korenovog vrata u proleće 2004. i 2006. sadnice su tretirane rastvorom Promalina® (GA4+7 + BA) različite koncentracije. 1994). Svaki tretman je primenjen u pet ponavljanja. Iz ostavljenog mladara se razvila sadnica jabuke.

8 15. Braeburn Kontrola – Control 2005 2006 Mx 14.1 15. 1.4 16. Jedino je postojala razlika u godinama ispitivanja. 2. Diameter of nursery tree cv.5 15. Height of nursery tree cv. 4). Tab. Takođe i u obe proizvodne godine proizvedene sadnice imale su ujednačenu debljinu. Tab.7 15. 85 . a kod sorte Galaksi do smanjenja u odnosu na prvu godinu. Međutim. B–250 mg/l C–500 mg/l utrošak vode/application water 200 l/ha: D) 600 mg/l Kod sorte Galaksi (tab. 3. Galaxy Kontrola – Control 2005 2006 Mx 170 164 167 A 179 156 168 B 168 160 164 C 165 155 160 D 161 163 162 Mx 169b 160a Tretiranje sadnica sa rastvorom Promalina® različite koncentracija nije ispoljilo značajan uticaj na vrednosti veličine prečnika iznad spojnog mesta kod obe ispitivane sorte jabuke (tab. Sve koncentracije Promalina® koje se primenjuju uz utrošak velike količine vode uslovile su formiranje nižih sadnica. Height of nursery tree cv.5 C 16. 2) nije ispoljena značajna razlika u dobijenim vrednostima visine sadnica pod uticajem primene rastvora Promalina® različite koncentracije.2 16.4 16.8 D 15.2 A 14. Visina sadnica sorte Breburn (cm) Table 1.6 15.5 B 16. bez značajnijih variranja.2 U prvoj godni istraživanja vrednosti veličine prečnika kod obe sorte su bile ujednačene. Međutim u drugoj godini kod sorte Breburn je došlo do povećanja veličine prečnika.9 Mx 15. Značajnog variranja u prosečnoj visini sadnica u prvoj i drugoj godini ispitivanja nije bilo. Prečnik sadnica sorte Breburn (mm) Table 3.4 16. 3 i tab. Tab.6 15. ispoljene razlike nisu pokazivale statističku značajnost. Braeburn Kontrola – Control 2005 2006 Mx 159 154 156b A 142 148 145a B 146 154 150ab C 152 148 150ab D 154 162 158b Mx 151 153 utrošak vode/application water 1000 l/ha: A–125 mg/l. Visina sadnica sorte Galaksi (cm) Table 2.ca ispoljila je primena visoke koncentracija Promalina® sa niskim dozama vode po jedinici površine. pa su u prvoj godini ispitivanja sadnice bile značajno duže nego u drugoj godini ispitivanja.5 16.

Prečnik sadnica sorte Galaksi (mm) Table 4. Ukupan broj prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi Figure 1.5 B 14. U varijanti sa najvećom koncentracijom promalina.7 Za razliku od visina sadnica i njihove debljine broj prevremenih grana na sadnicama jabuke značajno je varirao pod uticajem primene fitohormona Promalina®. 1. Galaxy Kontrola – Control 2005 2006 Mx 15.1 14.7 14. bio je značajno veći kada je povećan sadržaj Promalina® u korišćenom rastvoru uz utrošak vode od 1000 l po hektaru. Graf. U varijanti sa primenom 600 mg/l Promalina® i sa utroškom 200 l rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. 86 . pa je broj obrazovanih grana na sadnicama bio u nivou tretmana sa 250 mg/l Promalina i utroškom 1000 l rastvora po ha.8 Mx 15. U drugoj godini ispitivanja broj formiranih prevremenih grana na sadnicama jabuke je bio značajno manji.3 16. a posebno je bio visok kod sorte Breburn i kretao se do 10 grana po sadnici u obe ispitivane godine. 1). I broj formiranih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke kod obe sorte (graf.7 D 14.Tab. Najveći broj prevremenih grana dužih od 20 cm kod obe ispitivane sorte je bio na sadnicama koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha.Total number of latheral branches on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars Najveći broj prevremenih grana kod obe ispitivane sorte je bio kod sadnica koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha.6 14.9 A 14.4 14. Diameter of nursery tree cv. 4. 2).9 14. ali sa smanjenim utroškom rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte.1 14.0 15.4 14.9 14.5 14. Sa povećanjem koncentracije Promalina® u korišćenom rastvoru broj formiranih grančica na sadnici se povećavao značajno kod obe sorte (graf.6 C 15.

3).Graf. bila je veoma značajno manja nego u prvoj istraživačkoj godini. DISKUSIJA Najnovije tendencije u formiranju vitkog vretena zahtevaju deblo visoko najmanje 80 cm kao i visinu sadnica koja će omogućiti ulazak zasada jabuke u punu rodnost najkasiije u IV godini. Broj prevremenih grana >20 cm na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi Figure 2. 3. Number of latheral branches >20 cm on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars Graf. nezavisno od tretmana rastvorom Promalina®. Kvalitetne sadnice jabuke moraju biti odgovarajuće visine da se posle sadnje 87 . Average lenght of latheral branches cm on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars (cm) Prosečna dužina prevremenih grančica je bila veća kod sadnica sorte Breburn nego kod sadnica sorte Galaksi (graf. Prosečna dužina prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi (cm) Figure 3. U drugoj istraživačkoj godini prosečna dužina prevremenih grančica. 2.

a posebno njihova debljina iznad korenovog vrata vrlo malo zavise od njihovog tretiranja rastvorom fitohormona Promalina® • Broj formiranih prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breburn i Galaksi u direktoj je vezi sa koncentracijom i količinom primenjenog rastvora fitohormona Promalina® • Takođe. Tretiranje fittohormonom nije ispoljilo utucaj na prosečnu duđinu prevremenih grana. Broj formiranih dugih grana je bio posebno visok kod sorte Breburn U varijanti sa smanjenim utroškom rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. I sorte se međusobno razlikuju po izraženoj sklonosti za formiranjem prevremenih grana na sadnicama. kao i njihove debljine iznad spojnog mesta. Povećanjem koncentracije Promalina® u korišćenom rastvoru uz utrošak vode od 1000 l po hektaru povećavao se broj formiranih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke kod obe sorte. Primena fitohormona Promalina® uslovila je značajno povećanje formiranih prevremenih grančica na sadnicama kod ispitivanih sorti jabuke.ne bi skraćivale. Dobijene vrednosti ukazuju na činjenicu da broj formiranih prevremenih grana na sadnici jabuke zavisi od količine apsorbovane aktivne materije od strane biljke. Tretiranje sadnica rastvorom Promalina® nije promenilo kvalitet sadnica u pogledu njihove visine. To potvrđuju i rezultati Rossija i sar. Posebno je izražena pravilnost u pogledu pojačanog formiranja prevremenih grana na sadnicama sorte Breburn sa primenom rastvora Promalina® veće koncentracije. pa je broj obrazovanih grana na sadnicama bio u nivou tretmana sa 250 mg/l Promalina i utroškom 1000 l rastvora po ha. U varijanti sa najvećom koncentracijom Promalina® ali sa smanjenim utroškom rastvora po jedinici površine došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. a ne od koncentracije primenjenog rastvora. (2004) koji su ustanovili linearnu zavisnost između koncentracije primenjenog rastvora Promalina® i broja prevremenih grana na sadnicama sorte „Catarina”. ZAKLJUČAK • Visina sadnica. Najveći broj prevremenih grana kod obe ispitivane sorte je bio kod sadnica koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha. To je posledica malog broja prevremenih grana na kontrolnim sadnicama koje su bile velike dužine. Za uspešno formiranje krune u formi vretena i ulazak stabala jabuke u punu rodnost veoma je značajno da prevremene grane budu odgovarajuće dužine. Prosečna dužina prevremenih grančica je bila veća kod sadnica sorte Breburn nego kod sadnica sorte Galaksi. na sadnicama jabuke sorte Breburn i Galaksi uslovljen je koncentracijom i količinom primenjenog rastvora fitohormona Promalina® 88 . tako da su visoke vrednosti ispitivanog parametra bile kod kontrolnog tretmana. Skoro istovetnu tendenciju kao i kada je ukupan broj prevremenih grana u pitanju ispoljilo je formiranje prevremenih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke. tako da sorta Breburn formira veći broj grana i odgovor na primenu fitohormona je bolji. I kod ovog parametra može se konstatovati da postoji skoro linearna zavisnost između broja formiranih dugačkih prevremenih grančica i koncentracije i količine utrošenog rastvora fitohormona. koje su duže od 20 cm. i broj formiranih prevremenih grana.

A..: Sylleptic shoot formation in young apple trrs exposed to various soil temperature and air humiditi regimes in three successive period of the growing season. GOMES.. New Zealand Journal of crop and Horticultural Science. C. Use of Promalin® on One-Year Old Trees of the Apple cv.: Apple production trends in Europe. FACHINELLO.. Promalin® 89 . GIBBS. N. By increasing promaline concentration in the solution. Galaxy and Braeburn are shown in this paper. 34 (1) 29–31 (2001). with the application of 1000 l of the solution per hectare. MAGAZIN. (6369145–149 (2004). INFLUENCE OF PROMALIN® (GA4+7 + BA) CONCENTRATION TO “KNIP” NURSERY TREE OF APPLE CV. TROMP. J. L. Proizvodnja sadnica sa prevremenim grančicama metodom na zrelo iz ruke. (22) 277–283 (1994). Key words: apple.. R. WILTON. Z.J. MILOVAN VELIČKOVIĆ. (1–2) 77–80 (2003). Other parameters considering quality of nursery plants were not essentially different by changing of Promalin® concentration in the solution. H. MANTINGER.: The south Tyrolean apple plantation system.: Branch induction on apple nursery trees: effect of growth regulators and defoliation.. Acta Hort. KESEROVIĆ.. The Compact Fruit tree. Savremena poljoprivreda. 36 (2) 43–45 (2003). nursery tree.• Prosečna dužina prevremenih grančica nije se značajno menjala u zavisnosti od toga da li su sadnice tretirane ili ne sa rastvorom Promalina® • Ukupan broj prevremnih grana. GVOZDENOVIĆ. VOLZ. J.. ROSSI. The Compact Fruit tree.. (513) 279–286 (2000). H.: Certified nursery tree production in Holland. A. (77) 63–70 (1996).. J. F. Anals of Botany. POPENOE. broj prevremenih grana dužih od 20 cm kao i prosečna dužina prevremenih grana na sadnicama jabuke mogu u velikoj meri zavisiti i od uslova proizvodnje tokom godine LITERATURA BERG. feathers. GIACOBBO. D. Acta Hort. RUFATO. ČEDO OPARNICA Summary Application of different Promalin® concentration in production of `knip` nursery tree of apple cv. GALAXY AND BRAEBURN DRAGAN RADIVOJEVIĆ.`Catarina`. total number of feathers per nursery tree and number of feathers longer than 20 cm were significantly increased.

Istraživanja su vršena u periodu od 2001–2004 godine.Pokazalo se naime da standardne sorte kruške (viljamovka. Centar za kontinentalno voćarstvo. 90–99. Cilj istraživanja je bio da se od interesantnih autohtonih sorti kruške sa područja severa Crne Gore odaberu matična stabla za proizvodnju generativnih podloga prilagođenih zahtevima oštre kontinentalne klime brdsko-planinskog područja severa Crne Gore kao i lošijim tipovima zemljišta. Ključne reči: generativna podloga. klijavost semena. MIRJANA RADULOVIĆ.) sa područja opštine Bijelo Polje. Bijelo Polje. kleržo i sl. boskova bočica.) na vegetativnoj podlozi dunje imaju problema prilikom ukorenjavanja. uslovi oštre kontinentalne klime utiču na izmrzavanje cvjetova i smanjenje prinosa u pojedinim proizvodnim godinama. Seme je dobijeno iz plodova sa stabala devet autohtonih sorti kruške i jednog odabranog tipa divlje kruške (Pyrus communis L. rasta i plodonošenja na terenu sjevera Crne Gore. Podgorica 90 . Sorte krušIzvorni naučni rad (Original scientific paper) 1 Biotehnički institut Podgorica.Predhodna proizvodna praksa je pokazala da divlja kruška kao generativna podloga ima veću otpornost prema niskim temperaturama i suši (pozitivno svojstvo) ali i preveliku bujnost i neujednačenost sejanaca (negativno svojstvo) u odnosu na vegetativnu podlogu dunje koja se masovno koristi u praksi ali je predviđena za klimatski pitomija područja u odnosu na sjever Crne Gore.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. UVOD Potreba za istraživanjem bioloških svojstava autohtonih sorti kruške značajnih za mogućnost korišćenja istih kao generativnih podloga za krušku je nastala iz prakse. dužina stratifikovanja. 56. NOVI SAD KLIJAVOST SEMENA I RANDMAN SEJANACA AUTOHTONIH SORTI KRUŠKE NA PODRUČJU BIJELOG POLJA GORDANA ŠEBEK. ljekovito i aromatično bilje. Centar za pedologiju. ANA TOPALOVIĆ1 IZVOD: Klijavost semena i randman sejanaca su značajni parametri u proizvodnji generativnih podloga. randman sejanaca.Takođe. 6 (2007) STR. a naročito na terenima sa nešto višom nadmorskom visinom i na parcelama pod nagibom. autohtone sorte.Standardne sorte kruške kalemljene na vegetativnim podlogama ranije cvetaju u odnosu na sorte kruške kalemljene na sejancu divlje kruške Pyrus communis L.

Od autohtonih sorti krušaka koje se nalaze na području Gornjeg Polimlja od kojih su neke istraživane a druge se u literaturi pominju za potrebe ovih istraživanja smo u jesen 2001 izdvojili stabla devet autohtonih sorti (in situ): sijerak..To zahteva setvu semena napolju. Vodilo se računa i o tome da su u pitanju zdrava pojedinačna stabla koja su u punoj rodnosti i čiji plodovi imaju prosečno više od 6 dobro razvijenih semenki. konstatuju Metlicki (1949) i Hatipov i Hatipov (1953). Temperature za stratifikovanje semena su od 0–7°C (Mišić. da na klijavost sjemena utiče i vrijeme kada se pristupa jarovizaciji.u jesen. Dužina stratifikacionog perioda zavisi od vrste i sorte. jarac (budala).period izloženosti niskim temperaturama da bi se prevazišla dormantnost. se vodilo računa da 91 . 1984). Najkraćim periodom stratifikacije odlikuje se jagodasta (sibirska) jabuka (25–30 dana). pri stratifikovanju u fino isitnjenom tresetu ili polietilenskim kesama.ili njegovo držanje na niskim temperaturama od 0–7°C u vlažnoj.randmanom sejanaca. kačmorka i turšijača. jerebasma. a najdužim beli glog (305 dana). Seme kruške zahteva stratifikovanje. vlagom i kiseonikom. Semenke voćaka normalno klijaju tek kad se u toku perioda mirovanja zadovolje njihove potrebe za niskim temperaturama. Stančević (1969) i Mišić (1984). treba dodati neki od fungicida (Bell i sar. Svako odstupanje od optimalne temperature ima za posledicu gubitak klijavosti semena. medunak. Nestorov (1962). koji je uslovljen odnosom broja posejanih semenki i izniklih biljaka (Stanković i Jovanović. matičnog stabla i oprašivača) i uslova sredine. Na klijavost semena. Trajanje jarovljenja voćnog semena zavisi od naslednih činilaca (vrste. Dužinu stratifikovanja su proučavali i Slović (1953). Treba napomenuti da je stratifikacija složen posao. Na vreme trajanja jarovizacije utiče i poreklo voćaka. što znači da je uslovljena i genetičkim faktorima (Bhomi. Period stratifikacije semena većine listopadnih voćaka našeg podneblja kreće se od 70– 140 dana (Mišić. rast sejanaca i njihov normalan razvitak utiče i krupnoća semena jer je u kotiledonima krupnijeg semena više rezervnih organskih materija.ke kalemljene na podlogu dunje postižu dobre rezultate na veoma plodnom zemljištu (crnica) dok su rezultati loši na podzolu i gajnjači. 1987). te ovaj proces traje kraće u voćaka iz hladnijih područja. Da bi se izbegla kontaminacija semena. Kirkinska (1935 cit. Uspeh generativnog razmnožavanja obezbeđen je prije svega. Takođe. u nekih vrsta voćaka. tipovima zemlišta koji su najzastupljeniji na severu Crne Gore. lubeničarka. a često izostaje očekivani efekat. 1987). sorte. 1990). buzdovanka. po Stankoviću i Jovanoviću. kaličanka.. Paunović (1961) je uočio.1977).1984). One se odlikuju visokom rodnošću i prema dosadašnjim iskustvima otporne su na niske temperature. aeriranoj sredini u toku 60–90 dana (Hartmann i sar. 1996). MATERIJAL I METODE Materijal u našem istraživanju je seme dobijeno iz plodova devet autohtonih sorti krušaka sa područja Bijelog Polja (in situ) i jednog tipa divlje kruške (Pyrus communis L) odabranog iz prirodne populacije sa istog područja.

717 g). takođe. Izbor semena je rađen prema metodi Stankovića i Jovanovića (1987). jerebasma (4. medunak (4. Izuzetno negativne temperature su karakteristika toka Lima u zimskom periodu jer usled povoljnih preduslova (dolina Lima uz neposredno uzdizanje planinskih masiva) omogućava stvaranje jezera hladnog vazduha koja popunjavaju čitavu dolinu. Istraživanja su vršena tokom tri godine (jesen 2001 – jesen 2004). na ravnom zemljištu. Dužina stratifikovanja je određena brojem dana do momenta probijanja klice kroz semenjaču kod 50% ispitivanog semena. a dubina sjetve 1–2 cm. sa područja opštine Bijelo Polje. da sušenje semena može biti prirodno te da seme u toku sušenja (obično traje 4–5 dana) treba povremeno mešati.943 g). Karakteristika zimskog perioda su izražene negativne temperature koje dosežu i do –27. Metoda Mišića (1984) predviđa. Ogled je postavljen prema potpuno slučajnom planu. Prosečne mesečne minimalne 92 . Sušenje i čuvanje semena je vršeno prirodno u hladu. buzdovanka (5.3% vodenoj suspenziji ortocida u zatvorenim polietilenskim kesama u frižideru na temperaturi od 0–5°C. Jarovljenje semena je rađeno u 0. – Opština Bijelo Polje ima srednju godišnju temperaturu od 8. tretmana ima 10 (9 autohtonih sorti kruške i jedan tip divlje kruške Pyrus communis L). Za istraživanje su odabrane sorte srednje poznog vremena zrenja jer seme ranih i poznih sorti ili tipova jabučastih vrsta voćaka ima vrlo nizak procenat klijavosti semena (Stanković i Jovanović. Prirodni uslovi Klimatski uslovi. Izdvajanje semena je vršeno ručno.603 g).6°C. Najniže dnevne temperature tokom godine u proseku imaju vrednost oko –3°C.1 do –1.6°C. 1987).017 g) i tip divlje kruške (3.9°C. a ponavljanja 3.583 g). lubeničarka (4.1°C. kaličanka (4. kontrole. Svako ponavljanje je rađeno sa po 100 komada semena što iznosi ukupno 300 komada semena po sorti odnosno tipu. 1987).826 g). Najtopliji period je jun–avgust sa srednjom dnevnom temperaturom od 16. Prosečna masa suvog semena (100 komada) je bila sledeća: sijerak (4.523 g).773 g). dok je najhladniji period decembar–januar sa srednjom dnevnom temperaturom od 0.217 g ). U jesen 2001 godine je takođe iz populacije divlje kruške (Pyrus communis L). koje se nalazi 5 km nizvodno od centra Bijelog Polja. U tim „jezerima” vladaju ekstremno niske temperature praćene pojavom magle koja može da se zadrži tokom čitavog dana i tako po nekoliko dana uzastopno. u kome je dobra cirkulacija vazduha.360 g). jarac (5. Randman sejanaca je utvrđen na osnovu odnosa broja zasejanog semena i izniklih biljaka (Stanković i Jovanović. Metoda Mišića (1984) predviđa da se za manju količinu sjemena može izdvajanje vršiti ručno. kačmorka (4.3 do 18.se za matična stabla ne odaberu stara stabla (preko 30 godina) odnosno ona čiji su plodovi i lišće oštećeni parazitima. Stratifikovano seme je zasejavano tokom proleća 2002 godine (kraj marta – sredina aprila) u selu Rasovu. turšijača (5. Način sjetve je bio ručno u brazdice. Masa suvog semena je određivana merenjem 100 komada suvih semenki na analitičkoj vagi „Metler”. u blizini Lima (oko 500 m od toka Lima). Ukupno je stratifikovano 3000 komada semena godišnje. izdvojen jedan tip (matično stablo) umerenije bujnosti u odnosu na većinu tipova prisutnih u populaciji u funkciji tzv.

Obezbeđenost zemljišta lakopristupačnim fosforom je relativno niska. Područje Bijelog Polja u letnjem periodu je okarakterisano i relativno visokim temperaturama koje dostižu i 38°C. iznosi do 100 cm. uticale na klijavost semena. Tokom aprila u pojedinim godinama je dostizala i do –8°C.). bio je na nivou od 4. sa verovatnoćom od 95%. Tokom godine temperatura vazduha ima amplitudu od 56°C. Godine u kojima su vršena osmatranja i prikupljeni podaci u pogledu temperature vazduha ne mogu se smatrati različitim od prosečnih i višegodišnjih temperaturnih kolebanja. javljanje niskih temperatura je najkritičnije s proleća. kao izvora varijacije. na aluvijalnom i koluvijalnom nanosu. Mala količina ukupnih karbonata. Koeficijent varijacije. Prema mehaničkom sastavu pripada klasi lakih ilovača.7% CaCO3.33% kod sorte medunak do 90% kod sorte kačmorka (tab.dnevne temperature su pozitivne samo tokom perioda maj–septembar.47. čija dubina.88% ukazuje na njegovu osrednju humoznost. To znači da i u budućnosti.05%. pa može doći do smrzavanja vode u površinskom sloju zemlje (gde su temperature nešto niže od predhodno saopštenih koje se odnose na visinu od 2 m iznad zemlje).0 K2O mg/ 100 g zem. Kod godine kao izvora varijacije dobijena je statistički značajna razlika.41 u vodenoj suspenziji. To znači da su vremenske prilike godine. Ovo ukazuje da u proučavanom području postoje naglašeni topli i hladni periodi. On nam ukazuje na stepen variranja među ispitivanim sortama.1). uz određena variranja. Zemljište. Dakle. pesku i konglomeratu.7 P2O5 i 14. ostali meseci imaju negativne srednje minimalne temperature. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. Radi se o zemljištu dobro razvijenog profila. a kalijumom srednja (6. a 5. u vezi je sa poreklom matičnog supstrata.Ovi periodi mogu da djeluju iscrpljujuće na voćne kulture naročito kada temperature dostižu svoje maksimume (pozitivne i negativne). kao ni prolećnih mrazeva.8°C za B. možemo očekivati takvu klijavost semena. ili prema pedološkoj karti Crne Gore: smeđe zemljište na šljunku. Srednja minimalna temperatura u aprilu je –2. To znači da su odnosi između sorti zavisni od godine istraživanja. Prosečna klijavost semena je bila od 65. 93 . REZULTATI I DISKUSIJA Klijavost semena devet autohtonih sorti kruške i jednog tipa divlje kruške ispitivana je tri godine. Kod interakcije sorta × godina. Otsustvo karbonatnog skeleta u podlozi i zemljištu utiče na kiselu reakciju ovog zemljišta: pH vrednost u sonom rastvoru (1 M KCl) iznosi 4. Analizom varijanse. – Lokalitetom Rasovo dominira tipično eutrično smeđe zemljište. Na kontinetalnim vrstama voćaka nisu zapažena oštećenja od niskih zimskih temperatura. Sadržaj humusa od 3. koji je pretežno silikatnog sastava. Negativne minimalne temperature mogu veoma nepovoljno da utiču na voćne kulture naročito ako se javljaju u vidu poznih prolećnih mrazeva. U oraničnom sloju je beskarbonatno. U ovom periodu su prisutne padavine (u aprilu padne oko 8% od godišnje količine što uopšte nije zanemarljivo). Smrzavanjem zemljišta dolazi do razbijanja homogenosti i kompaktnosti zemljišta. za parametar klijavost semena. za parametar klijavost semena. dobijena je statistički vrlo značajna razlika. sa verovatnoćom od 99 %.Polje. Odlikuje se dobrom propustljivošću za vodu. svega 0. pošto leži na šljunkovito peskovitoj podlozi. Srednja godišnja amplituda iznosi 50°C.

zapazila bi se jedna prava linija koja se postepeno spušta od najvećeg procenta.208 F 29.66 90 92 90 85 83 84 84 87 84. Prunus cerasifera i Prunus persica.66 0.33 78 80 77.01 0.211 0.212 ns) P > 0.05% Izvori varijacije – Variation source Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina – Cultivar × Year Greška / Deviation Ukupno / Total Paunović (1970) je istraživao uticaj krupnoće i težine plodova i semena na klijavost semena u Malus silvestris.044 0.33 64 66 65. Klijavost semena autohtonih sorti kruške (%) Table 1.1. Napred navedeni autor ističe da kada bi se rezultati ovih istraživanja predstavili u vidu krivulje. ka najnižem koji se dobijaju u sitnih plodova i semena.611 5.092 0.662 0.05 Klijavost semena / Seed germination 2003 2004 Prosek / average 75 77 75.33 78 81 78.Tab. Seed germination of the autochthonous pears cultivars (%) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina Cultivar × Year **) P< 0. odnos klijavosti semena i mase semena ispitivanih autohtonih sorti kruške i jednog tipa divlje kruške bio je sledeći: 94 .33 67 71 68.05 DF 9 2 18 60 89 SS 14.85 ** 2.436 14.66 68 71 68 74 77 74.01 2002 74 76 66 75 65 72 68 88 84 83 0.059 0. koji se dobija iz krupnijih plodova i semena.122 0.81 MS 3.010 0.16 *) P < 0. smatra Paunović (1961). Prunus cerasifera i Prunus persica. Rezultati naših istraživanja međusobne zavisnosti klijavosti semena i mase semena kod autohtonih sorti krušaka nisu u skladu sa napred navedenim zaključkom navedenog istraživanja na voćnim vrstama Malus silvestris.041 0.211 ** CV = 4. U našim istraživanjima.114 * 2.320 0.05 0. Na klijavost semena utiče i vrijeme početka jarovljenja semena.

uslovi i sl. odnosno tipovima.Iz napred navedenih rezultata kao i poznavanja klimatskih karakteristika i zemljišta severa Crne Gore ističemo da je stratifikaciju semena autohtonih sorti kruške u cilju proizvodnje generativnoh podloga najbolje obaviti početkom februara radi dobijanja naklijalih semenčica u vreme najoptimalnije za setvu semena.66%) uprkos najnižoj masi 100 komada suvog semena (3.36 g). On nam ukazuje na stepen variranja među sortama. Sorta buzdovanka ima procenat klijavosti semena 68. Na osnovu našeg istraživanja istakli bi da klijavost semena autohtonih sorti krušaka zavisi od većeg broja parametara (osobine sorte.52 g). 95 .04%.66% uprkos najvećoj masi 100 komada suvog semena (5. 1958). 2) je bila od 87 dana kod sorte medunak do 95 dana kod sorte jerebasma koja je jedina imala duži period stratifikacije i od tipa divlje kruške (93 dana).77 g). kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. Analizom varijanse. To znači da i u budućnosti. za parametar dužina stratifikovanja semena. a imajući u vidu parametar dužina stratifikovanja. dok Metlicki (1949) ističe da trajanje stratifikacije u danima kod divlje kruške iznosi od 90 do 105 dana. Koeficijent varijacije. Sa aspekta proizvodnje generativnih podloga. u tehničkom i ekonomskom smislu. a odstupaju od navoda Mišića (1978). Westwood i Bjornstad (1968) su zaključili da seme krušaka od vrsta iz toplijih područja ima kraći period jarovizacije i sa nešto višom optimalnom temperaturom (5–10°C) nego seme od vrsta iz hladnijih područja. za parametar dužina trajanja stratifikovanja semena. čija je optimalna temperatura jarovizacije niža (3– 5°C). Prosečna dužina stratifikovanja semena u našem istraživanju (tab. Stratifikacija semena na temperaturi od 0 do 5°C u prisustvu vazduha i pri umjerenoj vlažnosti. moglo bi se reći da su sve ispitivane autohtone sorte pogodne za iskorišćavanje. možemo očekivati takvu dužinu stratifikovanja semena kod ispitivanih sorti. bio je na nivou od 1. vreme početka jarovljenja semena.Sorta kačmorka ima najveći procenat klijavosti 90% ali ne i najveću masu 100 komada suvog semena (4. Rezultati trajanja stratifikacije kod ispitivanog tipa divlje kruške sa područja Bijelog Polja se slažu sa rezultatima Metlickog (1949). traje kod divlje kruške po Mišiću (1984) od 80 do 90 dana.) Sa aspekta proizvodnje generativnih podloga a u zavisnosti od parametra prosečna klijavost stratifikovanog semena najekonomičnija je sorta kačmorka sa visokom klijavošću semena od 90%. Svako otstupanje od optimalne temperature ima za posledicu potpuni gubitak klijavosti (Seeley i Damarandy. Ispitivani tip divlje kruške (kontrola) ima veoma dobru klijavost (84. sa verovatnoćom od 99%.

za tri istraživačke godine. od 72 (sorta medunak) do 88.092 0. 87 komada sejanaca što je veoma dobar randman. kod ispitivanih sorti.059 0.2. sa verovatnoćom od 99%.04% Izvori varijacije – Variation source Sorta / Cultivar Greška / Deviation Ukupno / Total Količina proizvedenih sejanaca u odnosu na količinu posijanog naklijalog semena (randman sejanaca) je bila različita (tab. Analizom varijanse.05 0. Interesantno je da sorta kačmorka koja je imala najveću klijavost semena ima randman sejanaca isti kao odabrani tip divlje kruške (kontrola). To znači da i u budućnosti.01 0.02 MS 16. Kod kontrole (tip divlje kruške) od 100 komada stratifikovanih. za parametar randman sejanaca. takođe.Tab. Od 100 komada stratifikovanih.212 ns) P > 0. zakašnjelo zasejavanje. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika.Koeficijent vari96 .24 F 12.044 0. 3). pokazala da ukoliko se pri setvi semena nalazi veći procenat semena sa veoma dugačkom klicom.75 1. Dužina trajanja stratifikacije semena autohtonih sorti kruške (dani) Table 2. Praksa nam je.01 Dužina trajanja stratifikacije semena / Seed stratification 2002 2003 2004 Prosek / average 94 92 90 92 92 92 92 92 88 87 86 87 88 89 90 89 90 92 94 92 95 95 95 95 88 90 92 90 90 92 94 92 92 91 90 91 92 93 94 93 0. Seed stratifikation of the autochthonous pears cultivars (days) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina Cultivar × Year **) P< 0.05 0. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno.16 *) P < 0.122 0.045 38012.33 (sorta jerebasma) komada sejanaca. često dolazi do lomljenja i oštećenja prilikom setve što se kasnije odražava na randman sejanaca. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno. Posmatrajući sveukupno rezultate klijavosti semena i rezultate randmana sejanaca sorta kačmorka je pokazala najbolje rezultate sa aspekta proizvodnje generativnih podloga.05 DF 9 20 29 SS 223.52 ** CV = 1.08 274. za tri istraživačke godine. možemo očekivati takav randman sejanaca.

12 5.66 85 87 87 0.33 74 77 75.01 6.33 76 78 77. sa najmanjom težinom semena ima i najmanji randman sejanaca (72%) te u tom slučaju možemo se složiti sa napred navedenim zaključkom Kirkinske.33%).05 DF 9 20 29 SS 2299.jacije. 1987 konstatuje da se veći randman sejanaca postiže od krupnijeg semena.97% **) P< 0. Randman sejanaca autohtonih sorti kruške (%) Table 3. Seedlings obtained from autochthonous pears cultivars (%) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar 2002 72 76 72 76 78 89 75 88 79 89 0.14 168 2485. 1935 cit. najpovoljnije osobine (visok randman) je pokazala sorta jerebasma (88.05 ns) P > 0. Naši rezultati se ne slažu u potpunosti sa napred iznetim zaključkom jer imamo izuzetake kod sorti jerebasma i kačmorka koje ima sitnije seme od sorti jarac.33 86 88 87. po Stankoviću i Jovanoviću. Međutim.34 MS 188. i tip divlje kruške (87%). Kirkinska.05 4. a zadovoljavajuće sorta kačmorka (87.33%). 97 .97%. bio je na nivou od 2. Ova odstupanja nas navode na zaključak da je randman sejanaca pod uticajem većeg broja genetičkih faktora kod ispitivanih autohtonih sorti kruške.05 ** Izvori varijacije Sorta/ cultivar Greška / Deviation Ukupno/ Total Sa aspekta proizvodnje sejanaca.buzdovanka i turšijača ali imaju bolji randman sejanaca od sve tri sorte sa krupnijim semenom.384 CV = 2. za parametar randman sejanaca.01 *) P < 0. Tab. On nam ukazuje na stepen variranja među sortama.624 Randman sejanaca / Seedlings obtained 2003 2004 Prosek / average 73 77 74 74 75 75 71 73 72 75 77 76 77 79 78 89 87 88.3.56 F 27. sorta medunak.

R.: Study on stratifikation of temperature fruit seeds: wild pear. Čačak (1970). 1 (1962).65–68 (1990).: Organizacija rasadnika i proizvodnja voćnih sadnica. Beograd (1977). Rezultati istraživanja su.33 (sorta jerebasma) komada sejanaca.J. tj. edited 441–514 (1996). MIŠIĆ. N.. Interesantno je da sorta kačmorka koja je imala najveću klijavost semena ima randman sejanaca isti kao odabrani tip divlje kruške (kontrola).S. Kod kontrole (tip divlje kruške) od 100 komada stratifikovanih. takođe. STANKOVIĆ.M. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno. JOVANOVIĆ. 92. WESTWOOD.R..: Plodoviy pitomnik.: Chilling regularity of dormant seeds of 14 pear species as related to their climatic adaptation.H. PAUNOVIĆ.R.J.14. 98 . P. S. KESTER. Od 100 komada stratifikovanih. NJHatipov. Beograd (1953).Z. Beograd (1984).: Voćni rasadnik i proizvodnja voćnog sadnog materijala.D. A. HARTMANN.ZAKLJUČAK Prosečna klijavost je bila od 65. O. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno 87 komada sejanaca što je veoma dobar randman.D.: Uticaj krupnoće i težine plodova i sjemena na klijavost sjemena nekih vrsta voćaka. M. peach. Agri. (1953): Opit stratifikacii plodovih semjan.A.T.A. Količina proizvedenih sejanaca u odnosu na količinu posijanog naklijalog semena (randman sejanaca) je bila različita.12: 212–223 (1977)...H..H.E. NESTOROV.: Ispitivanje klijavosti sjemena kontinentalnih voćaka s posebnim osvrtom na vreme stratifikovanja. Englewood cliffs. Doktorska disertacija. DAVIES. A. Proc. K.: Opšte voćarstvo. SLOVIĆ. da osim krupnoće semena ima još relevantnih faktora koji utiču na navedene osobine autohtonih sorti krušaka. Beograd (1969). Sci. METLICKI.. C. Zadružna knjiga. BJORNSTAD. Jug.E. QUAMME.E. STANČEVIĆ. nauk. persimmon and apricot. Hort.: Podloge voćaka.. Nep. S. tokom tri istraživačke godine (prosek) od 72 (sorta medunak) do 88.E.B. Voćarstvo. Prosečna dužina stratifikovanja u našem istraživanju je bila od 87 dana kod sorte medunak do 95 dana kod sorte jerebasma koja je jedina imala duži period stratifikacije i od tipa divlje kruške (93 dana). Vestnik.H..33% kod sorte medunak do 90% kod sorte kačmorka.Š.L.11.: Fruit Breeding Volume I: Tree and tropikal fruits.. Amer.E. 5thed. pokazali da su osobine klijavost semena i randman sejanaca pod uticajem većeg broja genetičkih faktora. Stratifikaciju semena autohtonih sorti kruške u cilju proizvodnje generativnoh podloga najbolje je obaviti početkom februara radi dobijanja naklijalih semenčica u vreme najoptimalnije za setvu.: Plant propagation: princioles and praktices. Soc. Sad i Ogorod. Hatipov. BHOMI. Posmatrajući sveukupno rezultate klijavosti semena i rezultate randmana sejanaca sorta kačmorka sepokazala najekonomičnijom sa aspekta proizvodnje generativnih podloga. PAUNOVIĆ. crab apple. Moskva (1949). plum. br.A.: Biologičeskaja sovmesimost podvoja i privoja jabloni. Prentice-Hall. SKIRVIN.Š. LAYNE. 141–149 (1968).M. Beograd (1961).. LITERATURA BELL. T. D.

ANA TOPALOVIĆ Summary Seed germination and seedlings obtained are major parameters for generative rootstock production. 99 . and to poor soil types. Cultivar kačmorka can be suggested for the production of generative rootstocks in the conditions of continental climate.SEED GERMINATION AND SEEDLINGS OBTAINED SOME AUTOCHTHONOUS PEARS CULTIVARS WITHIN BIJELO POLJE REGION GORDANA ŠEBEK. autochthonous cultivars. The average seedlings obtained autochthonous sorts of pears was from 72% (cultivar medunak) to 88. seed stratification and seedlings obtained. MIRJANA RADULOVIĆ. Key words: generative rootstock.) within the Bijelo Polje municipality. seed germination. A lot of genetic factors influence on seed germination and seedlings obtained.33% (cultivar medunak) to 90% (cultivar kačmorka). The average seed germination amongst autochthonous sorts of pears was from 65. The aim was to single out mother trees from the interesting autochthonous pears cultivars within the northern part of Montenegro as to produce generative rootstocks adapted both to severe temperate climate of hilly-mountainous region of northern Montenegro.33% (cultivar jerebasma). Seed was collected from fruits out of nine autochthonous pears cultivars and the one selected wild pear tree (Pyrus communis L. The studies were conducted over 2001–2004. The average seed stratification amongst autochthonous sorts of pears was from 87 days (cultivar medunak) to 97 days (cultivar jerebasma).

uticaj na prinos. otpornih na stresne faktore. Bijelo Polje. Ključne reči: autohtone sorte. 6 (2007) STR.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Istraživanja su rađena na sejancima devet autohtonih sorti krušaka i kod jednog tipa divlje kruške Pyrus communis L. 100–107. Cilj ovih istraživanja je bio da se prouči sadržaj i odnos N. NOVI SAD SADRŽAJ N. Izučavanje ove problematike ima opšti biološki značaj na kome se zasnivaju agrotehnički zahvati iz koga proizilazi i cilj rada. Centar za pedologiju. P i K u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca u periodu zimskog mirovanja (2002–2003). ANA TOPALOVIĆ. 100 . ljekovito i aromatično bilje. 56. Podgorica. treba izdvojiti kao materijal za proizvodnju generativnih podloga zbog povoljnog odnosa P i K prema N. moguće organske proizvodnje i sl. Istraživanja pokazuju da je sadržaj azota (N). Biotehnički institut Podgorica. otpornost prema bolestima i štetočinama i sve ostalo potrebno i za zvaničnu potvrdu kvaliteta generativne podloge. Sejance sorte sijerak i kačmorka. Centar za kontinentalno voćarstvo. koji treba da doprinese boljem poznavanju sadržaja i dinamike NPK u jednogodišnjim sejancima kruške u periodu mirovanja i racionalnijem korišćenju đubriva u tehnologiji proizvodnje sejanaca kruške. fosfora (P) i kalijima (K) genetska karakteristika sejanaca. Mirjana Radulović. Ana Topalović. P I K KOD SEJANACA KRUŠKE U PERIODU ZIMSKOG MIROVANJA GORDANA ŠEBEK. pogodnih za rasadničarsku proizvodnju. UVOD Naša je namera bila da ukažemo na autohtone sorte krušaka ali ne u smislu korišćenja plodova. što smo radili u predhodnom periodu (ponovo se kaleme u privatnim rasadnicima) nego u smislu proizvodnje generativnih podloga. Želeli smo da egzaktno utvrdimo kvalitet sejanaca autohtonih sorti krušaka u smislu otpornosti na stresne faktore pa da u slučaju dobijanja kvaliteta ispitujemo ostale značajne stvari: kompatibilnost sa standardnim sortama. MIRJANA RADULOVIĆ1 IZVOD: U radu su izneti rezultati sadržaja N. generativna podloga. P i K tokom zimskog mirovanja kod sejanaca autohtonih sorti kruške kao značajnih pokazatelja za mogućnost koOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Gordana Šebek.

17%.rišćenja istih kao generativnih podloga za krušku otpornih na niske temperature.41– 0.40%. se vodilo računa da se za matična stabla ne odaberu stara stabla (preko 30 godina) odnosno ona čiji su plodovi i lišće oštećeni parazitima. 101 . Međutim. prema većini dosadašnjih radova može se smatrati da K i P imaju povoljno dejstvo. kaličanka. Sarić (1983) ističe da je sadržaj N. 1987). fiziolozi biljaka moraju da traže osnovne puteve povećanja otpornosti biljaka prema niskim temperaturama (Sarić. Azot (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi u intervalu od 0.09% i koren 0. a koje utiču na pravac metabolizma. 1977). One se odlikuju visokom rodnošću i prema dosadašnjim iskustvima otporne su na niske temperature.40%.25%.51%. plodonosne grane 0. u lišću 1. Povećanje otpornosti biljaka prema niskim temperaturama može se ostvariti s jedne strane dobijanjem sorata koje su otpornije na niske temperature. stablo i grane 0. medunak. Kastori (1983) navodi da je na osnovu dosadašnjih rezultata nemoguće u potpunosti uopštiti dejstvo pojedinih elemenata na otpornost biljaka prema niskim temperaturama. granama koje rastu 0. Za istraživanje su odabrane sorte srednje poznog vremena zrenja jer seme ranih i poznih sorti ili tipova jabučastih vrsta voćaka ima vrlo nizak procenat klijavosti (Stanković i Jovanović. P i K različit u organima kruške. MATERIJAL I METODE Materijal u našem istraživanju je seme dobijeno iz plodova devet autohtonih sorti krušaka sa područja Bijelog Polja (in situ) i jednog tipa divlje kruške (Pyrus communis L) odabranog iz prirodne populacije sa istog područja.32%. Od autohtonih sorti krušaka koje se nalaze na području Gornjeg Polimlja od kojih su neke istraživane a druge se u literaturi pominju. Vodilo se računa i o tome da su u pitanju zdrava pojedinačna stabla koja su u punoj rodnosti i čiji plodovi imaju prosečno više od 6 dobro razvijenih semenki. god.10%.70%. lubeničarka.. u lišču 2. plodonosne grane 0. P i K nego tkiva starijih stabala (Bulatović et al.33% i koren 0. u lišču 0.10– 0.34%.25%. granama koje rastu 0. za potrebe ovih istraživanja smo u jesen 2001. Mlada stabla i njihova tkiva imaju više N.52% i koren 0.99%. Bell (2003) ističe da epitet blaga Balkanskog poluostrva mogu da nose sorte krušaka karamanka i jeribasma koje su vrlo otporne prema kruškinoj buvi (Psilla pyri) i prouzrokovaču bakteriozne plamenjače (Erwinia amylovara). plodonosne grane 0. Fosfor (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi u intervalu od 0. stablo i grane 0.57%.11%. Kalijum (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi oko 1. Aktuelnost ovih istraživanja uvećavaju pozitivni rezultati dobijeni u svetu. a s druge strane primenom odgovarajućih mera u toku gajenja biljaka. jerebasma. 1983). izdvojili stabla devet autohtonih sorti (in situ): sijerak. granama koje rastu 0. buzdovanka.50%. a koji se odnose na otpornost autohtonih sorti krušaka Polimlja i šire Balkanskog poluostrva prema bolestima. Takođe. jarac (budala). kačmorka i turšijača. stablo i grane 0. Stanje ishranjenosti voćke najrealnije se može utvrditi hemijskom analizom pojedinih organa i tkiva.34%. Stoga.

na ravnom zemljištu. u vezi je sa poreklom matičnog supstrata.U jesen 2001.) a ponavljanja 3. mljeveni i čuvani do momenta analize u dobro zatvorenim staklenim posudama. je takođe iz populacije divlje kruške (Pyrus communis L. pesku i konglomeratu. Ogled je postavljen na lokalitetu Rasovo gde dominira tipično eutrično smeđe zemljište. Odsustvo karbonatnog skeleta u podlozi i zemljištu utiče na kiselu reakciju ovog zemljišta: pH vrednost u sonom rastvoru (1 M KCl) iznosi 4. Lako je uočljivo da sejanci autohtone sorte kačmorka imaju visok nivo azota u kori a i prosečno (kora + drvo) što nije dobro ako želimo da odaberemo generativnu podlogu otpornu na niske temperature. Mala količina ukupnih karbonata. 102 . koji je pretežno silikatnog sastava. u blizini Lima (oko 500 m od toka Lima).P i K je određivan računskim putem. (kraj marta – sredina aprila) u selu Rasovu. god.7 P2O5 i 14. čija dubina.7% CaCO3. Radi se o zemljištu dobro razvijenog profila.540% u odnosu na suvu materiju kod sejanaca sorti buzdovanka i turšijača do 0. Uzorci su sušeni.).). uz određena variranja. fosfor molibden-vandanatnom kolorimetrijom. Svako ponavljanje je rađeno sa po 100 komada semena što iznosi ukupno 300 komada semena po sorti. Stratifikovano seme je zasejavano tokom proleća 2002. a 5. Prosečan sadržaj azota (kora + drvo) je bio od 0. odnosno tipu. koje se nalazi 5 km nizvodno od centra Bijelog Polja. Ogled je postavljen prema potpuno slučajnom planu.47. Ukupno je stratifikovano 3000 komada semena. na aluvijalnom i koluvijalnom nanosu. Sadržaj humusa od 3. Odnos N. svega 0.0 K2O mg/ 100 g zem. Obezbeđenost zemljišta lakopristupačnim fosforom je relativno niska. ovakavo tumačenje rezultata je početno zbog činjenice da se otpornost na niske temperature u savremenim istraživanjima bazira pre svega na međusobnom odnosu fosfora i kalijuma prema nivou azota dok su pojedinačni nivoi makroelemenata nedovoljni. REZULTATI I DISKUSIJA Otpornost na niske temperature procenjena je preko sadržaja i odnosa NPK u kori i drvetu sejanaca. izdvojen jedan tip (matično stablo) umerenije bujnosti u odnosu na većinu tipova prisutnih u populaciji u funkciji tzv. Uzorci kore i drveta sa jednogodišnjih sejanaca su uzimani jednom mesečno od decembra do marta (period zimskog mirovanja). Azot je određivan metodom Kjeldahla.780% u odnosu na suvu materiju kod sorte kačmorka. Sadržaj azota u kori je viši u odnosu na sadržaj azota u drvetu jednogodišnjih sejanaca. Međutim. Prema mehaničkom sastavu pripada klasi lakih ilovača. ili prema pedološkoj karti Crne Gore: smeđe zemljište na šljunku. Visok sadržaj azota (naročito u kori) je negativno svojstvo sa aspekta otpornosti na niske temperature. kontrole.41 u vodenoj suspenziji. tretmana ima 10 (9 autohtonih sorti kruške i jedan tip divlje kruške Pyrus communis L.88% ukazuje na njegovu osrednju humoznost. iznosi do 100 cm. kalijum kolorimetrijski. Rezultati su iskazivani u procentima u odnosu na suvu materiju. tokom zime 2002/2003. a kalijumom srednja (6. god. U oraničnom sloju je beskarbonatno. Odlikuje se dobrom propustljivošću za vodu. pošto leži na šljunkovito peskovitoj podlozi. sa područja opštine Bijelo Polje.

68 0.40* 0.685 0.058 0.545 0.0485 0.062 0.61 Tab.0475%).0695 ** Viši nivo fosfora (naročito u kori sejanaca) ima pozitivan uticaj na otpornost sejanaca prema niskim temperaturama.054 0.068%) što je favorizuje. The content of phosphorus in a bark and in a wood of one years old seedlings (P2O5%) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) P-kora P-bark 0.06 0.0615 0. Od autohtonih sorti krušaka prosečno najviši sadržaj je bio kod sejanaca sorte kaličanka (0.053 0.06 0.780 ** 0.044* 0.67 0.53 0.55 0. Sadržaj azota u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (N %) Table 1: The content of nitrogen in a bark and in a wood of one years old seedlings (N %) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N-kora N-bark 0.540 * 0.7 0.58 ** 0.058 0.056 0.055 0.071 ** Prosek Average 0.5 0. Sadržaj fosfora u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (P2O5%) Table 2.52 * 0.43 0. Najniže prosečne vrednosti (kora + drvo) sadržaja fosfora su bile kod sejanaca sorte jarac (0.07 0.75 N-drvo N-tree 0. Najviši sadržaj fosfora kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.91 0.0565 0.048 0.47 Prosek Average 0.615 0.0615%).0475 * 0.067%) kao i kora sejanaca odabranog tipa divlje kruške (0.068 ** P-drvo P-tree 0.49 0.46 0.055 0.1.043* 0.Tab.06 0.Sorta kačmorka ima skoro isti sadržaj fosfora u kori sejanaca (0.062 0.055 0.585 0.067 0.047 0.540 * 0.6 0.053 0.49 0.84 0.058 0.6 0. 103 .053 0.59 1.57 0. 2.0575 0.13 ** 0.

Relation N: P2O5: K2O in a bark Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 11.30 11.449 0.189 * Prosek Average 0. Odnos N: P2O5: K2O u kori Table 4.348 0. pa čak i od sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške. fosfora i kalijuma u kori.023 13.364 – drvo). The content of potassium in a bark and in a wood of one years old seedlings (K2O %) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača K-kora K-bark 0.216 0.256: 1.434 0. drvetu i mešavini (kora + drvo).223 0.291 0. Kalijum utiče na nivo tzv vezane vode u biljnom tkivu i njegovo veće prisustvo u kori jednogodišnjih sejanaca.307 0.279: 4.Tab. Sva novija istraživanja u okviru fiziologije stresa izazvanog niskim temperaturama tvrde i da je od apsolutnog nivoa sadržaja makroelemenata u biljci za stepen otpornosti prema niskim temperaturama bitniji njihov relativni odnos.308 0.277 0. grančica odnosno kori pupoljaka je pozitivno sa aspekta otpornosti na niske temperature.465 ** interesantno 9.395: 1.930: 1.395 10.293 0. 302: 1. Najviši sadržaj kalijuma kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sorte kačmorka (0.326: 1.698: 1.419 13.628: 1. 0. Sejanci sorte kačmorka imaju viši nivo kalijuma u kori i drvetu u odnosu na sve ostale sejance ispitivanih sorti. Sadržaj kalijuma u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (K2O %) Table 3.264 * 0.651: 8.475 ** 0.374 K-drvo K-tree 0.281 tip divlje kruške (kontrola) 0.46 0.093: 6.000: 1.305 0.283 0.395: 6.093 ** 104 .271 0.278 0. Tab.369 0.276 0.399 0.186 10. 3.442: 7.767 11.364 ** 0.586 – kora. 4.291 0.365 0.338 0.395: 1.398 Visok sadržaj kalijuma u kori i drvetu ima pozitivan uticaj na otpornost sejanaca prema niskim temperaturama.586 ** 0.000: 8.628: 5. Zbog toga smo matematičkim putem došli do relativnih odnosa azota.258 * 0.233: 6.093 ** interesantno 12.442: 6.488: 1.349: 5.465 10.

204 : 7. 6.682 25. Najviši sadržaj fosfora kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.045: 1.842 11. Relation N: P2O5: K2O (average) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 11.368 : 1.368 : 1.779 ** interesantno 12.Tab. P i K u periodu zimskog mirovanja.540% u odnosu na suvu materiju kod sejanaca sorti buzdovanka i turšijača do 0. 204: 6.0615%).681: 1.579 : 1.545 : 10.659 20. 5.636: 1.484 16.00 ** interesantno 11. Odnos N: P2O5: K2O (prosek) Table 6.318 : 8.842: 1.926 12.863 ** interesantno 15.363: 10.090: 1.227 : 9.250: 9. 454 19.189: 5.522 : 13.432 14.947: 1.614 11.263: 7.409: 1.068 13.179: 6.158: 10.221: 7.295: 5.316: 1.0475%).421 : 1.389 ** ZAKLJUČAK Uočene su razlike kod sejanaca ispitivanih autohtonih sorti krušaka u sadržaju i odnosu N.090 : 6.000: 5.204 ** Tab. Odnos N: P2O5: K2O u drvetu Table 5.636: 1.968 11.5 17.210: 6. Relation N: P2O5: K2O in a tree Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 13.681: 1.780% u odnosu na suvu materiju kod sorte kačmorka.421 : 1.473 : 1.694 14.021: 5. 105 . Od autohtonih sorti krušaka prosečno najviši sadržaj je bio kod sejanaca sorte kaličana (0. Najniže prosečne vrednosti (kora + drvo) sadržaja fosfora su bile kod sejanaca sorte jarac (0.463: 8.318 ** interesantno 15. Sadržaj azota u kori je viši u odnosu na sadržaj azota u drvetu jednogodišnjih sejanaca.454: 1.00 : 6. Prosečan sadržaj azota (kora + drvo) je bio od 0.818: 1.473 12.00 13.909: 1.100 : 1.

IRO. P and K content in annual bark and tree of the seedlings during dormancy (2002–2003). JOVANOVIĆ. LITERATURA BELL. The average content of phosphorus (P) of one year old seedlings was from 0. 0. STANKOVIĆ.69: 147–152 (1977).364 – drvo). P AND K CONTENT IN PEAR SEEDLINGS DURING DORMANCY GORDANA ŠEBEK.: Opšte voćarstvo.: Correlation between content of NPK in fruit. 106 . The studies involved the seedlings of nine autochthonous pears cultivars and one wild pear tree (Pyrus communis L.. leaves and branches of cvs. Sorta kačmorka uprkos visokom nivou azota (kora + drvo) zbirno. Acta Hort. M. 622: 343–345 (2003). Na osnovu predhodnih rezultata nivoa i odnosa ispitivanih makroelemenata (NPK) u jednogodišnjim sejancima autohtonih sorti kruške možemo zaključiti da: 1. 2. DŽAMIĆ.. The average content of nitrogen (N) of one year old seedlings was from 0.586 – kora.: Resistance to pear Psylla nymphal felding of germplasm from Central Europe. Naučna knjiga.Najviši sadržaj kalijuma kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca sorte kačmorka (0. N.: Fiziologija biljaka..0475% (jarac) to 0. D.. JELENIĆ.: Fiziologija biljaka. M. MIRJANA RADULOVIĆ Summary The paper presents a study results on N. pa čak i od sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.54% (buzdovanka) to 0. JOVANOVIĆ. Sejanci sorte kačmorka imaju viši nivo kalijuma u kori i drvetu u odnosu na sve ostale sejance ispitivanih sorti. M. Beograd (1983). BULATOVIĆ. Sorta sijerak ima ispitivane pokazatelje (NPK) najpribližnije kontroli odnosno sejancima odabranog tipa Pyrus communis L. Građevinska knjiga. R. Bartlett And Passe crassne pears. KASTORI. S.. L.0615% (kaličanka). ANA TOPALOVIĆ. Acta Horticulturae.78% (kačmorka).) The investigation proved NPK content to be a genetical property of the seedling. Beograd (1987). Novi Sad (1983). Visok nivo kalijuma utiče na relativan odnos ispitivanih parametara i izaziva potrebu daljih istraživanja radi sigurnijeg zaključka u vezi otpornosti ove sorte na nisku temperaturu. SARIĆ. R. značajna je zbog toga što sadrži znatno viši nivo kalijuma u kori i drvetu sejanaca u odnosu na sve druge ispitivane autohtone kruške pa i u odnosu na kontrolu. D.R.

seedlings sijerak and kačmorka are to be singled out for generative rootstock production.The average content of potassium (K) of one year old seedlings was from 0. to contribute to a more rational fertilization usage in the production of pear seedlings.258 % (kaličanka) to 0. biological significance. Key words: Autochthonous cultivars. Owing to a favorable ratio of P and K: N.475% (kačmorka). 107 . Owing to a favorable ratio of P and K: N. and thus. The stated issue is of a general. The aim of the paper was to clarify NPK content in annual pear seedlings during dormancy. generative rootstock. upon which cultural practices are based. seedlings sijerak and kačmorka are to be singled out for generative rootstock production.

Kod kajsije. 1991.. Pri izboru muškog roditelja za hibridizaciju veoma značajna osobina je upravo funkcionalna sposobnost polena. docent. pored kompatibilnosti sa osnovnim sortama i približnog vremena cvetanja i dobru klijavost polena. Kod većine sorti najbolja klijavost je dobijena u rastvoru saharoze koncentracije 10%. samobesplodnost je uobičajena kod sorti centralno azijske i iransko-kavkaske ekološko-geografske grupe. vetar) što otežava let pčela. Prunus armeniaca. docent. a samim tim i unakrsno oprašivanje. prilikom gajenja samobesplodnih sorti treba obratiti pažnju na izbor odgovarajućih oprašivača. posebno ako se Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Dragan Milatović. Zbog toga. Poljoprivredni fakultet. Međutim. Za njeno uspešno izvođenje neophodno je poznavati biološke i fiziološke osobine roditeljskih partnera.. u novije vreme se sreću podaci o samobesplodnosti i kod većeg broja sorti kajsije evropske grupe (Szabó i Nyéki. Klijavost polena ispitivanih sorti varirala je u intervalu od 21. 1997. Beograd. Sorte oprašivači treba da imaju. 56. DRAGAN NIKOLIĆ1 IZVOD: Kod 23 sorte kajsije proučavana je klijavost polena „in vitro”. 15 i 20%). Pored toga. odnosno izbor odgovarajućih glavnih sorti i sorti oprašivača. Milatović i Nikolić. Ispitivanja su obavljena u periodu od dve godine (2005–2006).„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 108–114. 108 . 2007). 1996). klijavost polena „in vitro”. kiša. koncentracija saharoze i godina ispitivanja bile su statistički veoma značajne. metodom naklijavanja na hranljivoj podlozi sa agarom uz dodatak rastvora saharoze tri različite koncentracije (10. pri gajenju stranooplodnih voćaka.) DRAGAN MILATOVIĆ. dok se sorte evropske grupe tradicionalno smatraju samooplodnim (Layne i sar. tako i sa praktičnog aspekta – obezbeđenja visoke i redovne rodnosti. Burgos i sar. NOVI SAD KLIJAVOST POLENA SORTI KAJSIJE (Prunus armeniaca L. Razlike između sorti. Naviše korišćen oplemenjivački metod u stvaranju novih sorti voćaka je planska hibridizacija.2–79. Ključne reči: kajsija. UVOD Poznavanje funkcionalne sposobnosti polena je značajno kako sa aspekta genetike i oplemenjivanja voćaka.5%. jedan od najvažnijih faktora uspešnosti proizvodnje je pravilna sortna kompozicija zasada. dr Dragan Nikolić. Cvetanje kajsije odvija se rano u proleće i često protiče u nepovoljnim meteorološkim uslovima (niske temperature. 6 (2007) STR. sorte.

. ispitivanjem hranljivih podloga sa različitim koncentracijama saharoze odrediće se optimalne koncentracije za ispitivanje klijavosti polena kajsije. Ligeti orijaš. Grančice su zatim prenošene u laboratoriju gde su držane u teglama sa vodom na sobnoj temperaturi. Radi sakupljanja polena uzimane su grančice sa cvetnim pupoljcima u fazi balona. Oranževokrasnij. radi prebrojavanja klijalih i neklijalih polenovih zrna. Nektarina – kajsija. Podloga je džanarika.5 m. Mamaja. Čačanska pljosnata. Hindukuš. Roksana. pa je i vitalnost polena utvrđena na ovaj način približna onoj na žigu tučka. 1996. Novosadska rana. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi klijavost polena kod 23 sorte kajsije i da se izdvoje sorte koje bi se na osnovu poznavanja ove osobine mogle koristiti kao oprašivači. Stanley i Linskens (1974) smatraju da se metodama naklijavanja obezbeđuju uslovi za klijanje približno jednaki onim in vivo. Ispitivanja in vitro. Od metoda naklijavanja najčešće se koriste metoda viseće kapi i metoda sa upotrebom agara ili želatina. Ispitivanje funkcionalne sposobnosti polena može se vršiti in vivo i in vitro. 109 . Mađarska najbolja. Kostjuženskij. Polen je smatran klijalim ako je dužina polenove cevčice bila veća od prečnika polenovog zrna. podrazumevaju upotrebu metoda naklijavanja ili bojenja polena. Stark erli orindž. Kečkemetska ruža. Cegledi orijaš. Harkot. MATERIJAL I METOD RADA Kao materijal za ispitivanje u ovom radu korišćen je polen od 23 sorte kajsije (Arzami aromatični. Kada su se antere raspukle.ima u vidu da su zabeležene i pojave interinkompatibilnosti između pojedinih sorti kajsije (Egea i Burgos.5 × 4. Cegledi bibor. Segedi mamut. San kastreze. uzgojni oblik slobodan. U svakom ponavljanju analizirano je najmanje 300 polenovih zrna. 1999). Biljana. Dobijeni rezultati su obrađeni statistički metodom analize varijanse. Čačansko zlato.01. godina) u oglednom zasadu je primenjivana standardna agrotehnika. koncentracija saharoze. Posle inkubacije od 24 časa u petri kutije je dodavan 40% formaldehid radi sprečavanja daljeg rasta polenovih cevčica. Erdős i sar. 15 i 20%). Bolat i Pirlak (1999) su utvrdili da je klijavost polena kod sorti kajsije i trešnje bila veća kod primene metode klijanja na agaru u odnosu na metodu viseće kapi. U periodu ispitivanja (2005–2006. godina) u tri ponavljanja po potpuno slučajnom planu. Takođe. NS-4. REZULTATI Podaci o klijavosti polena ispitivanih sorti kajsije u tri koncentracije saharoze i dve godine prikazani su u Tabeli 1. Ispitivane sorte nalaze se u kolekcionom zasadu Oglednog dobra „Radmilovac“ Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu. Metode naklijavanja polena smatraju se pouzdanijim i pogodnijim za procenu stepena vitalnosti polena. Ogled je postavljen kao trofaktorijalan (sorta.7% agar-agara i saharoze u tri različite koncentracije (10. Kutije sa zasejanim polenom posmatrane su pod svetlosnim mikroskopom sa uvećanjem od 120 puta.05 i 0. Stela i Šantunska). a pojedinačno testiranje izvršeno je LSD-testom za verovatnoće 0. a razmak sadnje 4. polen je uziman sa finom četkicom i nanošen u petri kutije na predhodno pripremljene hranljive podloge koje su se sastojale od 0.

8 47. Tab.8 32.8 58.0 64.4 37. saharoze Sucrose concentr.0 51.3 37.6 53.6 48.1 40.3 67.2 41.9 55.1 22.5 45.5 54.05.5 55.5 65.64 – – – * P<0.9 30.9 48.9 77.9 57.0 37.1 15% 42.1 2006.5 54.0 42.7 45.2 42.8 39.Prosečna klijavost polena za sve sorte u dve godine i tri koncentracije saharoze je iznosila 50.3 10% 65. god. 1.0 30.1 62.6 41.4 37.8 Prosečno Average 15% 56.7 41.4 Proseci sorti Cultivar 20% means 42. 2. 10% 78.6 61.6 20% 31.6 59.11** 186.3 24.3 31.5 39.4 54. god.3 50.86 1.) Sorte Cultivars / Koncentr.3 35.2 49.2 32.36 296.2 38.3 43.5 38.9 31.1 62.1 68.2 51.7 50.0 42.1 47.0 49.7 48.4 35.87 58. Arzami aromatični Biljana Cegledi bibor Cegledi orijaš Čačansko zlato Čačanska pljosnata Harkot Hindukuš Kečkemetska ruža Kostjuženskij Ligeti orijaš Mamaja Mađarska najbolja Nektarina– kajsija Novosadska rana NS-4 Oranževokrasnij Roksana San kastreze Segedi mamut Stark erli orindž Stela Šantunska Prosečno – Average 2005.4 61.7 52.81 2.9 59.9 65.16 1.8 38.6 51.4 69.2 58.2 54.0 47.7 52.3 52.8 30.1 49. Najmanju prosečnu klijavost je imala sorta Cegledi bibor (39.9 51. Analiza varijanse za klijavost polena sorti kajsije Table 2.4 22.3 56.9 68.1 53.0 66.9 68.0 57.0 56.8 47.2 46.7 45.6 79.0 58.8 55.01 11.4 38.1 66.3 62.8 58. a najveću sorta Oranževokrasnij (57.0 69.2 31.2 57.0 47.2 51.95NZ 0.80 9.4 63.5 47.76 NZ F 6. Analysis of variance for pollen germination in apricot cultivars df Izvori variranja – Sources of variation 22 Sorta / Cultivar (A) Konc.9 39.79NZ – LSD0.5 31.2 54.6 67.3 32. Pollen germination of apricot cultivars (2005–2006.7 53.7 56.2 49.5 51.8%).7 49.1 56.7 52. god.31 – – – LSD0.6 41.95 7.2 40.6 21.5 50.9 54.6 30.8 55.5 45.1 53.5 63.5 68.7 58.7 55.7 26.1 48.9 61. Nije značajno / Non significant 110 .52 29984.1 31.3 68.6 62.8 47.01 6.91 61.8 61. saharoze / Sucrose concentration (B) 2 1 Godina / Year (C) A×B 44 A×C 22 B×C 2 A×B×C 44 276 Greška / Error MS 377.1 60.5 57.0 38.1 30.6 30.7 41.5 15% 70.6 60.9 75.2 53.80 48.6%). ** P<0.5 51.0 51.5 49.3 60.4 36.6 48.56* 4.3 53.6 59.3 39.7 42.6 65. Na osnovu statističke analize utvrđeno je da su razlike između ispitivanih sorti bile veoma značajne (Tab.4 44.01.0 54.0 42.7 55.5 42.3 63.1 45.7 42.3 57.2 71.5 52.2 64.0 42.6 73.3 41.2 26.0 64.5 48.6 53.9 59.2 46.51** 1.9 58.5 71.3 49.2 44.96** 485. 2).2 36.4%.1 20% 54.13 96.2 40.3 56.6 54.3 49.8 41.05 5.2 31.2 57.0 56.0 31.3 51.46 2.) Table 1.5 56.6 52.5 55.7 60.81** 0.7 61.4 36.8 53.0 54.1 57.7 62.0 56.6 62.4 46.2 56.9 39.2 54.7 57.0 41.5 53.4 54. 10% 52.0 46.4 50.2 49.9 52.3 49.6 63.3 59. Klijavost polena sorti kajsije (2005–2006.3 30.3 28.7 56.9 54.1 54.4 51.1 74.5 50.2 34.1 39.9 49.52 8.6 52.8 63.2 47.7 41.9 41.3 54.4 48.59 11546.4 Tab.7 45.

Minimalna klijavost polena u periodu ispitivanja bila je kod sorte Cegledi bibor u 20% rastvoru saharoze u 2005. godini i iznosila je 21,2%. Maksimalna vrednost od 79,5% zabeležena je kod sorte Oranževokrasnij u 10% rastvoru saharoze u 2006. godini. Prosečno najveća klijavost polena (za sve sorte i obe godine ispitivanja) je bila u koncentraciji saharoze od 10% i iznosila je 57,8% (sa variranjem od 47,4% kod sorte Hindukuš do 67,7% kod sorte Oranževokrasnij). Prosečna klijavost u 15% rastvoru saharoze je bila 53,4% (variranje od 41,7% kod sorte Kostjuženskij do 63,7% kod sorte Oranževokrasnij). Najmanja klijavost je bila na hranljivoj podlozi sa koncentracijom saharoze od 20% i iznosila je u proseku 40,2% (variranje od 22,7% kod sorte Cegledi bibor do 49,2% kod sorte Kečkemetska ruža). Razlike između ispitivanih koncentracija saharoze bile su statistički veoma značajne. Klijavost polena je dosta varirala i po godinama ispitivanja. Prosečna klijavost (za sve sorte i sve tri koncentracije saharoze) u 2005. godini je bila 41,9%, a u 2006. godini 59,0%. Analizom varijanse utvrđena je statistički veoma značajna razlika između prosečnih vrednosti za ispitivane godine. Interakcija sorte i godine ispoljila je statistički veoma značajan uticaj na klijavost polena, dok je interakcija sorte i koncentracije imala značajan uticaj na navedenu osobinu. Za razliku od njih, interakcija koncentracije saharoze i godine, kao i trojna interakcija (sorta × koncentracija × godina) nisu pokazale statističku značajnost.

DISKUSIJA
Klijavost polena kod 23 sorte kajsije gajene u agroekološkim uslovima beogradskog voćarskog područja pokazala je veliku varijabilnost (21,2–79,5%). Forlani i Rotundo (1977) su kod 44 sorte kajsije dobili nešto veći interval variranja (8,63–86,78%). Đurić (1990) je kod 20 sorti kajsije u Vojvodini ustanovio variranje klijavosti polena u intervalu od 14,9–88,7%. Isti autor navodi da se prosečna klijavost za tri godine kretala od 21,2% kod sorte Cegledi bibor u 15% rastvoru saharoze do 68,5% kod sorte Ambrozija (kl. NS), takođe u istoj koncentraciji saharoze. Slabu klijavost polena (ispod 30%) u navedenom radu imale su sorte Cegledi bibor i Kostjuženskij. U našem istraživanju ove dve sorte takođe su imale najmanje vrednosti klijavosti polena od svih ispitivanih sorti. Rezultati našeg ispitivanja pokazali su da je prosečna klijavost polena za obe godine bila najveća u koncentraciji saharoze od 10%, zatim 15%, a najmanja u 20%. Upoređivanjem koncentracija od 10 i 15% može se zaključiti da je prosečna klijavost bila veća u koncentraciji saharoze od 10% u odnosu na 15% kod 20 sorti, a manja samo kod tri sorte (Mamaja, San kastreze i Stark erli orindž). Po godinama ispitivanja je slična situacija. Veća klijavost u koncentraciji od 15% u 2005. godini je bila kod šest sorti, a u 2006. godini kod četiri sorte. Koncentracija saharoze od 20% uslovila je najmanju klijavost polena, kako prosečno, tako i po godinama ispitivanja. Izuzetak su samo sorte Kečkemetska ruža i Ligeti orijaš u 2006. godini, kod kojih je klijavost bila veća u koncentraciji od 20% u odnosu na 15%. Forlani i Rotundo (1977) su od tri proučavane koncentracije saharoze (10, 15 i 20%) dobili najbolju klijavost u 20% rastvoru. Nasuprot njima, Mahanoglu i sar. (1995) su dobili najbolje rezultate u koncentracijama od 10 i 15%. Đurić (1990) je ispitivao dve koncentracije (10 i 15%) kod 20 sorti kajsije. Kod 15 sorti bolju klijavost je dobio u rastvoru koncentracije 15%, a kod pet sorti u 10% rastvoru. Slične rezultate su dobili i 111

Bolat i Pirlak (1999). U njihovom istraživanju kod četiri sorte kajsije klijavost je bila bolja u koncentraciji od 15%, a kod jedne sorte u koncentraciji od 10%. Navedeni autori ističu da veće koncentracije (20 i 25%) imaju inhibitorni efekat na klijavost polena. Na osnovu dobijenih rezultata može se uočiti velika varijabilnost klijavosti polena istih sorti po godinama ispitivanja. Znatno veća klijavost kod svih sorti je dobijena u drugoj godini istraživanja (2006). Ova varijabilnost se može objasniti uticajem faktora spoljašnje sredine u vreme i pred cvetanje kajsije. U 2005. godini cvetanje kajsije je počelo 4. aprila. Za ovu godinu je bilo karakteristično veoma hladno vreme u februaru i prvoj polovini marta, sa čestim temperaturama ispod –10°C. U vreme cvetanja (prva polovina aprila) su se smenjivali periodi relativno toplog i hladnog vremena sa pojavom jutarnjih mrazeva. Niske temperature u vreme mikrosporogeneze, kao i promenljive temperature u vreme cvetanja mogle su uticati na lošiju klijavost polena u ovoj godini. U 2006. godini cvetanje kajsije je počelo nešto ranije (30. marta), a temperaturni uslovi su bili povoljni i u granicama prosečnih višegodišnjih vrednosti, što se moglo odraziti na bolju klijavost polena u ovoj godini. Đurić (1990) takođe kao glavni razlog varijabilnosti klijavosti polena između godina navodi nestabilne temperature u fazi mikrosporogeneze i cvetanja kajsije. Hedhly i sar. (2004) ističu da temperatura ima veliki uticaj na klijavost polena. Povećanje temperature (od 10 do 30°C) utiče na smanjenje klijavosti polena, ali istovremeno ubrzava porast polenovih cevčica. Vachun (1981) navodi da je optimalna temperatura za klijanje polena kajsije oko 15°C, a na temperaturama iznad 25°C dolazi do smanjenja klijavosti. Egea i sar. (1992) su utvrdili da su adekvatne temperature za klijavost polena i rast polenovih cevčica između 10 i 20°C. Slično njima, Pirlak (2002) je utvrdio da su optimalne temperature između 15 i 20°C. Pored temperature, na klijavost polena imaju uticaj i drugi faktori spoljašnje sredine, kao što su relativna vlažnost vazduha i sastav atmosfere (Stanley i Linskens, 1974). Cerović i sar. (1999) su utvrdili i da neki fungicidi koji se koriste za tretiranje voćaka u fazi cvetanja protiv Monilinia laxa imaju negativan uticaj na klijavost polena, a Andersone i sar. (2002) su ustanovili da infekcija virusima može smanjiti klijavost polena trešnje do 30%.

ZAKLJUČAK
Klijavost polena ispitivanih sorti kajsije varirala je u intervalu 21,2–79,5%. Prosečno za obe godine ispitivanja najveću klijavost polena (57,6%) imala je sorta Oranževokrasnij, a najmanju klijavost polena (39,8%) sorta Cegledi bibor. Iako su razlike između ispitivanih sorti bile statistički veoma značajne, može se zaključiti da su sve sorte u proseku imale zadovoljavajuću klijavost polena, pa se kao takve mogu preporučiti kao potencijalni oprašivači. Međutim, treba imati u vidu da u pojedinim godinama faktori spoljašnje sredine (naročito temperatura) mogu uticati na značajno smanjenje klijavosti, što se može odraziti i na lošije oprašivanje. Ustanovljeno je da postoje veoma značajne razlike u klijavosti polena između ispitivanih koncentracija saharoze. Na osnovu dobijenih rezultata, za ispitivanje klijavosti polena kod kajsije mogu se preporučiti koncentracije saharoze od 10% i 15%.

112

LITERATURA
ANDERSONE, D., WUSTENBERGHS, H., COOK, N.C., KEULEMANS, J.: Effect of infection by viruses on vegetative and reproductive growth of sweet cherry on Damil and Inmil rootstocks. Hort. Sci. (Prague) 29 (3): 99–104 (2002). BOLAT, I., PIRLAK, L.: An investigation on pollen viability, germination and tube growth in some stone fruits. Tr. J. of Agriculture and Forestry 23: 383–388 (1999). BURGOS, L., EGEA, J., GUERRIERO, R., VITI, R., MONTELEONE, P., AUDERGON, J.M.: The self-compatibility trait of the main apricot cultivars and new selections from breeding programmes. J. Hort. Sci. 72: 147–154 (1997). CEROVIĆ, R., MILENKOVIĆ, S., NIKOLIĆ, M.: Uticaj fungicida na klijanje polena višnje in vitro. Jugoslovensko voćarstvo 33, 127–128: 157–163 (1999). ĐURIĆ, B.: Klijavost polena u nekih sorti kajsije u Vojvodini. Jugoslovensko voćarstvo 24, 91–92, 17–23 (1990). EGEA, J., BURGOS, L.: Detecting cross-incompatibility of three North American apricot cultivars and establishing the first incompatibility group in apricot. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 121: 1002– 1005 (1996). EGEA, J., BURGOS, L., ZOROA, N., EGEA, L.: Influence of temperature on the in vitro germination of pollen of apricot (Prunus armeniaca L.). J. Hort. Sci. 67: 247–250 (1992). ERDŐS, Z., SZABÓ, Z., NYÉKI, J.: Inter-incompatibility of self-incompatible apricots and their varietal properties. Int. J. Hort. Sci. 5: 79–81 (1999). FORLANI, M., ROTUNDO, A.: Biologia fiorale dell’ albicocco. 1° Studio sulla germinabilità del polline. Annali della Facolta di Scienze Agrarie della Università degli Studi di Napoli Portici 11: 70–79 (1977). HEDHLY, A., HORMAZA, J.I., HERRERO, M.: Effect of temperature on pollen tube kinetics and dynamics in sweet cherry, Prunus avium (Rosaceae). American Journal of Botany 91 (4): 558–564 (2004). LAYNE, R.E.C., BAILEY, C.H., HOUGH, L.F.: Apricots. In: Janick, J., Moore, J.N. (Eds.), Fruit Breeding, Volume I: Tree and tropical fruits. John Wiley & Sons, Inc., New York, pp. 79–111 (1996). MAHANOGLU, G., ETI, S., KASKA, N.: Correlations between pollen quality, pollen production and pollen tube growth of some early ripening apricot cultivars. Acta Hort. 384: 391–396 (1995). MILATOVIĆ, D., NIKOLIĆ, D.: Analysis of self- (in) compatibility in apricot cultivars using fluorescence microscopy. J. Hort. Sci. Biotechn. 82: 170–174 (2007). PIRLAK, L.: The effects of temperature on pollen germination and pollen tube growth of apricot and sweet cherry. Gartenbauwissenschaft 67 (2): 61–64 (2002). STANLEY, R.G., LINSKENS, H.F.: Pollen: biology, biochemistry, management. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, New York (1974). SZABÓ, Z., NYÉKI, J.: Blossoming, fructification and combination of apricot varieties. Acta Hort. 293: 295–302 (1991). VACHUN, Z.: Etude de quelques proprietes morphologiques et physiologiques du pollen d’abricotier, germination et croissance des tubes polliniques a basses temperatures. Acta Hort. 85: 387–418 (1981).

113

POLLEN GERMINATION IN APRICOT CULTIVARS (Prunus armeniaca L.)
DRAGAN MILATOVIĆ, DRAGAN NIKOLIĆ

Summary In 23 apricot cultivars pollen germination in vitro using the method of germination on the medium with agar and sucrose solution of three different concentrations (10, 15 and 20%) were studied. Studies were done during two-year period (2005–2006). Pollen germination of studied cultivars ranged from 21.2 to 79.5%. Differences between cultivars, sucrose concentrations and years were statisticaly very significant. In majority of cultivars the best germination was achieved in sucrose concentration of 10%. Key words: apricot, Prunus armeniaca, cultivars, pollen germination in vitro.

114

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 115–121, NOVI SAD

RODNI POTENCIJAL BRESKVE I NEKTARINE U GUSTOJ SADNJI
GORDAN ZEC1 IZVOD: Na oglednom polju IRC PKB Agroekonomik podignut je zasad breskve i nektarine u sistemu guste sadnje (3,5 × 1 m). Kao oblik gajenja u standardnom ogledu je zastupljena kotlasta kruna sa rastojanjem 4 × 4 m, dok je u gustoj sadnji zastupljena kosa kordunica. U uporednom ogledu su zastupljene sorte breskve Autumn Glo, Early O Henry i Sunprince i nektarine Max 7 i Vinčanka. Ispitivanja su obuhvatila broj rodnih grančica, cvetova i plodova po stablu, zametanje plodova i rodni potencijal. Sve ispitivane sorte breskve i nektarine u gustoj sadnji karakteriše visok rodni potencijal i rano stupanje u punu rodnost. Ključne reči: breskva, nektarina, gusta sadnja, rodni potencijal

UVOD
Breskva se po obimu proizvodnje u Srbiji nalazi na šestom mestu. Naša zemlja u svetskim razmerama spada u male proizvođače, ali se breskva kod nas smatra privredno značajnom vrstom. Kod nas se breskva najčešće gaji u obliku kotlaste krune i nepravilne palmete sa kosim granama sa razmakom sadnje 4 × 5 m i 4 × 3 m (Ninkovski, 1988). Pri podizanju novih zasada postavlja se nekoliko osnovnih pitanja: izbor sorte, izbor podloge i oblika krune koji u datim uslovima omogućavaju što bolje proizvodne a time i ekonomske rezultate (Gvozdenović, 1996). Veličković i Radivojević (1998) takođe navode da su osnovni preduslovi za postizanje visokih prinosa breskve izbor savremenih sistema gajenja, sorti, podloga, odgovarajuća agrotehnika, povoljni klimatsko-edafski uslovi. Danas se u proizvodnji breskve nalazi znatno veći broj sorti nego kod jabuke i kruške (Ognjanov, 2004). Veliki izbor sorti daje mogućnost ispitivanja gajenja pojedinih sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji. Gajenje breskve u gustom sklopu bi omogućilo olakšano, jeftinije i kvalitetnije izvođenje više operacija (rezidba, proreda, berba). Ispitivanjem gajenja breskve u gustoj sadnji u svetu bavili su se Erez (1980), Fideghelli i Grassi (1996). Kod nas je do sad ispitivanju gajenja breskve u gustoj sadnji poklonjeno malo pažnje.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Gordan Zec, istraživač-saradnik. Institut PKB Agroekonomik, Industrijsko naselje b.b. Padinska Skela.

115

Cilj istraživanja je uporedno ispitivanje rodnog potencijala nekih sorti breskve i nektarine u gustoj i standardnoj sadnji u uslovima Pančevačkog rita.

MATERIJAL I METOD RADA
Ispitivanja su obavljena u proizvodno – eksperimentalnom zasadu IRC PKB Agroekonomik u Padinskoj Skeli. Voćnjak je podignut 2004. godine sadnjom i okuliranjem podloge (vinogradska breskva) na stalnom mestu na površini od 1 ha. Tip zemljišta na kome je zasad podignut je ritska crnica sa visokim sadržajem gline. U gustoj sadnji je zastupljeno rastojanje 3,5 × 1 m, dok je standardna sadnja obavljena na rastojanju 4 × 4 m uz izbor kotlaste krune kao oblika gajenja. Standardni deo ogleda je podignut sadnjom sadnica. U zasadu sa gustim sklopom, breskva i nektarina se gaje u obliku kose kordunice. Radi formiranja krune u karakterističnom obliku, obavljeno je višekratno povijanje vođice pod uglom od 60 stepeni u odnosu na površinu zemljišta. Zelena rezidba je primenjena u toku formiranja i u okviru redovne agrotehnike, kao neizostavna mera smanjenja bujnosti. U zasadu je zastupljeno više sorti breskve (Autumn Glo, Sunprince, Early o Henry) i nektarine (Max 7, Morsiani i klon Stark RedGold-a „Vinčanka”). Merenja ispitivanih parametara su obavljena u prvoj i drugoj godini rodnosti zasada (2006. i 2007. god.). Obavljeno je prebrojavanje rodnih grančica, cvetova i zametnutih plodova radi dobijanja % zametanja plodova. U toku prve godine rodnosti ispitivanja su obavljena na prevremenim grančicama u gustoj sadnji i mešovitim grančicama u standardnoj sadnji. U drugoj godini cvetovi su prebrojavani na mešovitim grančicama u standardnoj i gustoj sadnji (slamaste rodne grančice su uklonjene rezidbom). Zametnuti plodovi su prebrojavani mesec dana posle oplodnje. Proređivanje plodova breskve i nektarine je neophodna agrotehnička mera. Rod se projektuje na osnovu načina gajenja, sortnih karakteristika, starosti zasada i drugih parametara i potom određuje intezitet prorede. Na osnovu prosečne mase plodova i optimalne opterećenosti stabala pojedinih sorti posle prorede plodova dobijena je i prosečna potencijalna rodnost zasada.

REZULTATI I DISKUSIJA
Parametri koji se prate na standardnim stablima koja se gaje u obliku kotlaste krune sa razmakom 4 × 4 m, su prikazani u tabeli 1. Sorte u gustoj sadnji su u prethodnim ispitivanjima (Zec i Čolić, 2007), ispoljile različitu bujnost. Rezidbom je ostavljen optimalan broj grančica u zavisnosti od bujnosti i razvijenosti stabla. Stabla sorte koja je najbujnija (Max 7) imaju najveći broj rodnih grančica (u 2006. god. 25, u 2007. god. 38). Broj cvetova i broj zametnutih plodova bio je najveći kod sorti Max 7 i Autumn Glo, a najmanji kod sorti Early O Henry i Sunprince. Procenat zametanja plodova se u 2006 god. kretao od 28% (Max 7) do 43% (Vinčanka). Uslovi za oplodnju u 2007. godini bili su optimalni, što je uticalo na odlično zametanje plodova (61% – Sunprince, 78% – Vinčanka). U obe godine ispitivanja stabla svih sorata u ogledu su morala da se proređuju da bi plodovi bili optimalne krupnoće.

116

1 5.2 6.187 10.Cropping potential per tree tial per ha 22 34 24 36 24 35 21 34 25 38 406 301 276 77 210 164 196 84 203 123 61 43 78 28 74 136 39 29 171 113 66 138 41 30 341 251 74 16.5 12.625 4. rodnost Potencijalna grančica po stablu po stablu plodova po stablu rodnost po ha Number of cropNumber of Number of fruits (%) (kg) (kg) ping branches flowers per tree per tree Fruits bearing Cropping poten.437 9.4 7.500 4.9 10.5 281 79 28 8.687 6.1 14.062 7.062 Autumn Glo 2006 2007 Early O Henry 2006 2007 Sunprince 2006 2007 Vinčanka 2006 2007 Max 7 2006 2007 117 .812 3.2 6.3 5. Cropping potential of examined peach and nectarine cultivars in standard planting system Sorta Cultivar Godina Year Broj rodnih Broj cvetova Broj plodova Zametanje Poten.Tabela 1.250 8.8 14. Rodni potencijal ispitivanih sorti breskve i nektarine u standardnoj sadnji Table 1.125 4.

3 22.6 24.5 21.5 24.360 12.7 16.245 33.6 9.1 15.9 4.5 19.260 22.4 9.930 12. Rodni potencijal ispitivanih sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji Table 2.7 11.6 4.645 Tabela 2.118 15.6 7.110 27.6 24.255 26.505 13.540 27.3 4.8 9.Cropping potential per tree tial per ha Autumn Glo Early O Henry Sunprince Vinčanka Max 7 Morsiani 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 .Cropping potential of examined peach and nectarine cultivars in dense planting system Sorta Cultivar Godina Year Broj rodnih Broj cvetova Broj plodova Zametanje Poten.8 4.3 16. rodnost Potencijalna grančica po stablu po stablu plodova po stablu rodnost po ha Number of cropNumber of Number of fruits (%) (kg) (kg) ping branches flowers per tree per tree Fruits bearing Cropping poten.3 9.5 17.6 3.7 15.6 23.7 170 271 136 172 119 163 162 245 203 306 132 178 54 195 40 106 34 98 58 154 81 229 51 121 32 72 30 62 29 59 36 63 40 75 39 68 5.680 27.515 13.060 10.

–24. Peach cv Early O Henry – open vase (fourth year) Najveći broj cvetova i zametnutih plodova je imala nektarina Max 7. god. god. Najmanji broj cvetova i zametnutih plodova imale su breskve Early O Henry i Sunprince u obe godine ispitivanja. najveći procenat zametanja plodova zabeležen takodje kod nektarine Max 7.125 kg /ha. koje imaju cvetove raspoređene celom dužinom rodne grančice. 119 .5) kao i breskva Autumn Glo (15. god. –19.9 kg a u drugoj 10.Potencijalna rodnost je projektovana na osnovu razvijenosti stabla i karakteristika sorte. Slika 1. a najmanji kod breskve Early O Henry. 16.187 kg/ha i u 2007.3 kg po stablu ili 5.3) i Morsiani 51 (15. kretao od 29% (Sunprince) do 40% (Max 7). Najmanji broj grančica po stablu su imale nektarine Vinčanka (15.7).6 i 2007. Na osnovu projektovane rodnosti izvršeno je proređivanje. Kao u standardnoj sadnji i u gustom zasadu stabla sorte nektarine Max 7 su bila najbujnija. pa je rezidbom ostavljen i najveći broj rodnih grančica u obe godine ispitivanja (2006. Procenat zametanja plodova se u 2006.2 kg po stablu ili 10. Pomenute sorte formiraju cvetne pupoljke u gornjoj trećini rodnih grančica (slika 1) za razliku od ostalih ispitivanih sorti breskve i nektarine. Broj cvetova i broj zametnutih plodova bio je takođe najveći kod sorte Max 7. Rezultati ispitivanja sorti nektarine i breskve u gustoj sadnji dati su u tabeli 2. Najmanju potencijalnu rodnost po stablu (tabela 1) i po hektaru je imala nektarina Vinčanka i ona je iznosila (po stablu) u prvoj godini rodnosti 5.6). dok je u 2007. Najveću potencijalnu rodnost je imala breskva Autumn Glo i to u 2006 god. Rezultati zametanja plodova potvđuju navode Šoškića (1991) da zametanje plodova kod breskve zavisi od vremenskih prilika i sorte i kreće se od 31% do 82%. 8. Breskva Early O Henry – kotlasta kruna u četvrtoj godini gajenja Picture 1.4 kg.

dobrog zametanja plodova i visokog rodnog potencijala se ne može preporučiti za gajenje u gustom sklopu na rastojanju 3. Sve ispitivane sorte u uporednom ogledu su imale od 150% do 200% veću potencijalnu rodnost u gustoj sadnji (3. Peach cv Autumn Glo in dense planting system (sloping cordon) ZAKLJUČAK Sve ispitivane sorte breskve i nektarine u gustoj sadnji su ispoljile rodni potencijal koji obezbeđuje punu rodnost u drugoj godini rodnosti ili četvrtoj godini gajenja u poređenju sa kontrolnim ogledom čiji je prinos u četvrtoj godini gajenja bio duplo manji. Sorta nektarine Max 7 i pored velikog broja cvetova. Furukava (1997) navodi da je produktivnost u zasadu breskve sa 2500 stabala /ha bila veća od zasada sa 1250/ha svake godine u periodu 1992–1996.5 × 1 m) u poređenju sa standardnom sadnjom (4 × 4 m). Breskva Autumn Glo u gustoj sadnji (kosa kordunica) Picture 2. zbog izražene bujnosti. Slika 2.Najmanju potencijalnu rodnost u zasadu guste sadnje imala je sorta Early O Henry.5 x 1 m. Ispitivane sorte su ispoljile razlike na osnovu kojih se mogu dati sledeće preporuke: Sorte breskve Early O Henry i Sunprince koje diferenciraju cvetne pupoljke u gornjoj trećini rodnih grančica su imale manji rodni potencijal. 120 . četvrtoj godini gajenja. dok breskva Autumn Glo (slika 2) ima najveću potencijalnu rodnost i to u prvoj godini 16. a u drugoj 33 t/ha. Obzirom da bi sorte sa takvim rodnim grančicama u daljem gajenju u gustoj sadnji ispoljavale premeštanje roda na periferiju krune ne mogu se preporučiti za gajenje u gustom sklopu.2 t/ha. u drugoj godini rodnosti tj.

615-620 (1997).5 × 1 m neophodno je nastaviti sa ispitivanjem u postojećem ogledu. S. All of examined cultivars in dense planting system have as characteristic high cropping potential and early entering into full bearing.. Beograd. Key words: peach. 374.: Voćarstvo. D. 10. bearing of fruits and cropping potential were objects of examination. 2. Zbornik naučnih radova.Nektarina Vinčanka je u gajenju na standardnom rastojanju 4 × 4 m ispoljila slabu potencijalnu rodnost po hektaru. FURUKAVA. NINKOVSKI. 19–24 (2004). Da bi se navedeni genotipovi mogli sa sigurnošću preporučiti za gajenje na rastojanju 3. Sorta breskve Autumn Glo i nektarine Morsiani 51 su ispoljile visok rodni potencijal i pogodnost za gajenje u gustom sklopu.: Tradicionalni i savremeni sistemi proizvodnje breskve u Jugoslaviji.: Morfološke osobine stabla sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji. 73 (2007). LITERATURA EREZ. FIDEGHELLI. F. 3.: Savremeni trendovi u proizvodnji breskve u Evropi sa osvrtom na situaciju u našoj zemlji. 465.. G. ZEC. Number of cropping branches.. ali je zbog male bujnosti i dobrog rodnog potencijala po stablu vrlo pogodna za gajenje u gustom sklopu. Early O Henry and Sunprince and nectarines Max 7 and Vinčanka (clone of Stark Red Gold) were planted.: Izbor oblika krune za podizanje savremenih zasada breskve. 4. Zbornik I savetovanja Inovacije u voćarstvu i vinogradarstvu. M. GRASSI. 308–324 (1991). Training systems are: in the standard system (4 × 4 m) – open vase. ŠOŠKIĆ. dense planting system. Zbornik naučnih radova. 9–19 (1998). Acta Horticulturae. Nolit. 114 (1980).: Breskva i nektarina. CROPPING POTENTIAL OF PEACH AND NECTARINE UNDER DENSE PLANTING SYSTEM GORDAN ZEC Summary On the trial field of the IRC PKB Agroekonomik peach and nectarine orchard in the dense planting system (3. 13–18 (1996). GVOZDENOVIĆ. Nauka. V. Beograd. 165–169 (1988) OGNJANOV.: Productivity and tree growth in high density peach orchard. ČOLIĆ.: Fresh market peach meadow orchard: the mechanized and the intensive high – yield systems. cropping potential 121 . Acta Horticulture. Acta horticulturae.5 × 1 m) was planted. flowers and fruits per tree.: Peach and nectarine medow orchard in temperate climates. nectarine. A. M. In the parallel trial peach cultivars Autumn Glo. I. VELIČKOVIĆ. 2. D. RADIVOJEVIĆ. 159–163 (1996). K. and in dense system – sloping cordon. Y. Zbornik naučnih radova.

tako i na individualnom sektoru. Ključne riječi: Breskva.. dr Aleksandar Odalović.11 t/ha do 26. Fenofaza cvjetanja je bila dosta ujednačena dok je fenofaza zrenja varirala u godinama istraživanja. Ispitivane su fenofaze cvjetanja. 122–129. kratak vijek trajanja breskve. čiji su plodovi iz godine u godinu sve traženiji. 2002). Najnoviji statistički podaci govore da je 2006. glavni razlozi ovakvog stanja. Međutim.74 t/ha što je uslovila različita starost zasada breskve. UVOD Proizvodnja breskve u Crnoj Gori skoncentrisana je u srednjem dijelu Republike. godini na 277. aromatičniji. viši naučni saradnik. NOVI SAD PROUČAVANJE OSNOVNIH KARAKTERISTIKA NOVIH SORTI BRESKVE U SREDNJEM DIJELU CRNE GORE PRENKIĆ R. zastareo sortiment. prinos. sazrijevanja plodova i prinos. godini. Plodovi su ukusniji. proizvodni kapaciteti su smanjeni u poslednjoj deceniji (Prenkić i sar. naučni saradnik. Breskva kao najznačajnija voćna kultura u Rejonu Podgorice ima niz prednosti u odnosu na plodove proizvedene u rejonima sa kontinentalnom klimom. 1997).. ODALOVIĆ A. više od 80% zasada ove voćne kulture podignuto je u Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici. 56. U periodu ispitivanja prosječna vrijednost rodnosti se kretala od 1.230 u 2000. loš kvalitet sadnog materijala. zrenje.536 stabala u 1995. sorta. Novih intenzivnih zasada breskve na ovim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Ranko Prenkić. po nama su sledeći: povraćaj zemlje bivšim vlasnicima (posebno u okolini Podgorice). kako na bivšem društvenom. godine ukupan broj stabala breskve bio 208. Biotehnički institut. 122 . bolje obojeni i bogatiji su hranljivim materijama (Prenkić i sar.1 IZVOD: U radu su prikazani rezultati trogodišnjih ispitivanja osnovnih bioloških ososbina 23 novointrodukovane sorte breskve različitog vremena zrenja. 6 (2007) STR. Proizvodnja breskve u Crnoj Gori doživjela je pravu ekspanziju sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog vijeka. Plodovi iste sorte sazrijevaju znatno ranije (15–20 dana). posebno u jeku turističke sezone.850. Podgorica. Ukupan broj stabala breskve se smanjuje sa 307..„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Pored breskve u ovom rejonu treba intezivirati proizvodnju nektarine. cvetanje.

U Ogledno-proizvodnom zasadu sve breskve su grupisane po vremenu zrijenja.prostorima je malo. White Crest. Razmak sadnje je 4. 123 . Srednja vegetaciona temperatura u periodu ispitivanja (01. Royal Glory. Caldesi 2000.111 stabala/ha) sa 9 m2 hranidbenog prostora. Prinos ispitivanih sorti utvrđen je mjerenjem mase svih plodova po hektaru. glavni razlog su nedostatak finansijskih sredstava i podsticajne mjere koje su u zadnje dvije decenije skoro sasvim izostale. Agroekološki uslovi Podgoricu karakteriše mediteranska klima modifikovana uticajem obodnih visokih planina za razliku od užeg primorskog pojasa. Poznato je da brza dinamika stvaranja novih sorti breskve raznih epoha zrenja. Springbelle. veća za 0. Submediteranskog područja Crne Gore. Uzgojni oblik kod sorti breskve koje su podignute 1998. Podloga za sve ispitivane sorte je vinogradarska breskva. Rezultate detaljnih proučavanja velikog broja novih sorti koje su objavili Fideghelli et al. postavlja ozbiljan zadatak izbora najboljih sorti kako za određeni period zrenja. godine. omogućili su izbor i preporuku najpogodnijih sorti za različite agroekološke uslove te zemlje (Ninkovski. godine je vitko vreteno (Fusseto). (1983) i Brazanti (1985) u više rejona Italije. godine je modifikovana palmeta. 1988). odnosno zimskim mjesecima (januar-februar).0 m. Proučavanje novih sorti breskve vršili smo radi izmjene strukture sortimenta. Rita Star. godine.5°C. i 2003. podignut je 1998. Osavremenjavnje breskvarske proizvodnje uslovljeno je i uvođenjem novih. godine. Godišnji tok temperatura vazduha u ovom rejonu nosi obeležja pripadnosti umjerenim geografskim širinama. Early Crest. Srednja godišnja temperatura vazduha za period od 10 godina (1990–2000) je iznosila 15. U jesen 2003. Elegant Lady. Andrijana. (1. U periodu istraživanja ona je bila 15. kvalitetnijih sorti. jer su karakteristične tačke maksimuma i minimuma smještene u centralnim ljetnjim mjesecima (jul–avgust). njenu rodnost kao i na kvalitet samih plodova. kojem treba da preovladavaju kvalitetnije rane i sorte srednje epohe zrenja obzirom na zahtjev tržišta i specifične ekološke uslove. Temperatura je značajan činilac koji utiče na rastenje breskve.5 m. a kod sorti koje su podignute 1993. Royal Gem. novembar) bila je 21. Qwin Crest. Početak cvjetanja registrovan je datumom kada su primijećeni prvi otvoreni cvjetovi u pojedinih sorti breskve. Sorte nektarine i breskve. May Crest. podignut je 1993. Rome Star i Morsiani. Venus i Maria Aurelia.0 × 2.7°C. mart – 30.2°C. a kraj cvjetanja označen je datumom otpadanja kruničnih listića. Najveći broj novointrodukovanih sorti breskve. Silver Room. May Grand. Early May Crest. a zime vlažnije. tako i za različite agroekološke uslove. Maria Marta. (1000 stabala/ha) sa 10 m2 hranidbenog prostora. godine podignute su dvije sorte nektarine. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena u Ogledno-proizvodnom zasadu DD „Plantaže“ na Ćemovskom polju u Podgorici u periodu 2004–2006. Razmak sadnje je 4. White Lady.3°C od destogodišnjeg prosjeka. ovdje su ljeta toplija i suvlja. Big Top i Redhaven.5 × 2. Springcrest.

Analizirajući (tab.06.) i sorte White Lady i Maria Marta (14.). dok je kapilarni uspon vode vrlo mali. kao što je to slučaj kod drugih voćnih vrsta (Baldini i Scaramuzzi. (tab. a najkasniji završetak sorte Redhaven. Fenofaza cvjetanja najviše zavisi od bioloških.) konstatovali smo da ne postoji korelacija između vremena cvjetanja i vremena zrijenja kod različitih ispitivanih sorti breskve. Qwin Crest.).. Oni su svoja istraživanja obavljali u rejonima sa nižom godišnjom temperaturom. Prosječna vegetaciona suma padavina za period istraživanja je bila svega 154. Zemljište je skeletoidno.03.03. Podgorički rejon.) i Maria Aurelia (13. što se negativno odražava na proces rasta i plodonošenja breskve.03.08. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Fenofaza cvjetanja u ispitivanih sorti breskve bila je dosta ujednačena u godinama istraživanja. Early May Crest (03. Zato uspješnog i intenzivnog gajenja breskve u rejonu Podgorice nema bez navodnjavanja. Značajno je napomenuti i rano cvjetanje sorti Springcrest (08.).Padavine uz temperaturne uslove imaju svakako najveći značaj za intenzivno i rentabilno gajenje breskve. a minimalne u julu i avgustu.).03. 1984).08. 2. tako da se njihov deficit javlja u periodu jun–avgust. Prema navodima Ognjanova (1991) neophodno je da temprature od 1.) i Qwin Crest (05. i Maria Aurelia (27. 1982). Treba istaći da pojedinih godina na lokalitetima izloženim češćim poznim proljećnim mrazevima i dan-dva ranije cvjetanje može imati vrlo teške posledice.). Energija cvjetanja kod proučavanih sorti breskve kretala se u intervalu od (9 dana) kod sorte Rome Star do (17 dana) kod sorte Qwin Crest. načina rezidbe i bujnosti (Bulatović. Fenofaza zrijenja u ispitivanih sorti breskve pokazuje da su za berbu prosječno najranije pristigle sorte Early Crest (02. vrste podloge. 1 i tab. formirano na moćnim fluvioglacijalnim. karakteriše specifičnost mediteranske klime. u prvom redu temperature i padavine uticale su na vrijeme cvjetanja proučavanih sorti. u zasadu breskve. Royal Gem i Big Top (09.7 mm/m2. kao i kasnije cvjetanje sorte Redhaven i Rome Star (15. 1992). a najkasnije sorte Morsiani (04.). Vrijeme zrijenja breskve je varirao u trogodišnjem periodu ispitivanja. Rome Star. Stanje agroekoloških uslova na ispitivanom lokalitetu.06.). Maksimalne količine padavina su u dva poslednja mjeseca u godini (XI–XII). marta budu ravne ili veće od 8°C u periodu 14–15 dana da bi otpočela fenofaza cvjetanja. 2. klimatskih i orografskih činilaca kao i od starosti sorte. Sve ispitivane sorte prema međunarodnom deskriptoru IBPGR.). Nažalost raspored ovih padavina je nepovoljan. što se potvrdilo i u našim istraživanjima. dok je suma godišnjih padavina izuzetno visoka (iznad 1500 mm/m2 vodenog taloga). kamenito-šljunkovitim naslagama.03. malog vodenog kapaciteta tako da sva voda od padavina ponire i ispira hraniva u dublje slojeve. Venus (09.03. osrednje dubine. posebno sredinom vegetacije. 1). Najraniji početak cvjetanja u prosjeku je imala sorta Rita Star (06. Uticaj agroekoloških uslova u ispitivanom rejonu doprinijelo je da su sve ispitivane sorte svrstane u grupu rano do srednje cvjetnih sorti (Bellini et al. (tab.08. 124 . kada su padavine u pitanju.5°C.). Trajanje fenofaze cvjetanja ispitivanih sorti breskve u rejonu Podgorice je zabilježeno 3–5 dana duže u odnosu na ispitivanja Bulatovića i Mratinić (1996).). cementno smeđe.06. ali uglavnom slabo korisna jer je zemljište skeletno. a srednja godišnja temperatura u periodu istraživanja za Podgoricu je 15. svrstane su u grupu od veoma ranih pa do kasnih sorti.

18. The time of flowering of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1.03.03.03. 13.03. 15. 14. 22. 11.03. 20.03. Tab.03.Nicotra et al.03.03.03.03. 14. May Crest 6. Royal Gem 13.03. Kraj cvjetanja Energija cvjetanja The end of Duration flowering 23. White Lady 18.03.03. Elegant Lady 20. 27.03. Early May Crest 3. 08.03. 14.03.03. 21. 20. 20. 26. 15. Qwin Crest 4. 09.03. 12 13 17 13 13 12 12 11 12 10 11 11 12 11 11 12 13 12 11 9 13 13 15 17.03. 15.03. Silver Room 12.03.03. 16. Caldesi 2000 10. 26. 12.03.03. 22. 15.03. 19. 10. 11. Maria Marta 19. 19.03.03. 21.03.03. 26.03. May Grand 15. 23. Springcrest 7. 16. 19. Rita Star 11. 16. 20. Vrijeme cvjetanja sorti breskve (2004–2006) Table 1.03. 13.03.03. 11. 16. Early Crest 2.03.03. 16.03.03.03. 13. Big Top 16.03. 19. 23. Rome Star 21.03. 10. Redhaven 17. Maria Aurelia Početak cvjet. 27.03. 22. 10. (1994) i Forgle i Scorza (1982) navode da su veće amplitude u vremenu zrijenja zabilježene kod sorti ranije epohe zrijenja nego kod sorti srednje kasne i kasne epohe zrijenja u različitim agroekološkim uslovima. 10.03. 10.03. 24. 16.03. 27.03. 09. 19. 20.03. 26. 24.03. White Crest 5.03. 06. 17.03.03. 22.03.03.03.03. 17. 1. Puno cvjetanje Flowering onset Full blom 11.03.03.03.03.03.03.03.03.03. 125 .03. 23. Springbelle 8. 26.03. 19. 16. 09. Andrijana 9. Venus 23.03. 13.03. 11. Morsiani 22. Royal Glory 14.03.

22 t/ha). 12.06.06. 17. 02. 10.06.07. Vrijeme zrenja kod većine ispitivanih sorti breskve u velikoj mjeri se poklapaju sa istraživanjima.06. 09. 06.08. 01.06. 03.05.06.07. 24. 20.06. – – 2005. Najslabiji prinos imale su sorte Venus (1. May Crest 6.07. 25. 3. The time of ripening of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1. 02. 21.06.06. 26. 16.06. 15.07. (tab.06. 25. 26. White Lady 18.08. 10.06. 16.06.06.06.07.08.08. 16. Rita Star (20. 05.06. 13. 09. 19.Tab. 25. 15. 11.06.11 t/ha) i Maria Aurelia (2. 19.07.08. 10. 01.06.06. 26.05 t/ha). X 02. 29. 18.06.). 06.06.06. 22. Rome Star 21.06.06. 21. 1983).07. 16.06. kao i sorte White Crest (4.06.06. 15.06.07. dok su Mediteranski uslovi u rejonu Podgorice uslovili za oko dvije do tri nedelje raniji početak fenofaze zrijenja kod standardne sorte Redhaven. 21. 20. 29. 15. 09.06.06.05. (0) –33 –32 –30 –25 –23 –20 –18 –17 –16 –12 –10 –9 –9 –8 –1 0 +10 +11 +13 +15 +30 +35 +39 Prema Gvozdenoviću (1997) sorta Redhaven u Kontinentalnim uslovima Vojvodine sazrijeva u intervalu od 20–30. Morsiani 22. 03.06.06. 18.07. 18.06.08.06. 13. 18. Qwin Crest (6. Maria Aurelia Zrenje –Ripening 2004. Najveći prinos su imale sorte Royal Glory (26. 06. 27.06.06. 19. 15. 04.00 t/ha) i Andriana (16. 20.14 t/ha) i May Grand (7. Elegant Lady 20.07. Maria Marta (26. 28. 27.47 t/ha). Big Top 16. 14.06.20 t/ ha) i Elegant Lady (19.07.06. vidi se da je nejednak prinos plodova breskve po hektaru.06. 20.18 t/ha). Redhaven 17.06.07. 30.06. Royal Gem 13.06. Rita Star 11.06. 18.07.06.06.06. Maria Marta 19. 2. Pored navedenih sorti visok prinos je zabilježen i u sorte Springbelle (18.07.06. Venus 23.08.93 t/ha). 23. Springcrest 7.08.08.06.07. 13. 27. 30.08. 21. Early May Crest 3. Early Crest 2. 18.07. Odalovića (2002). May Grand 15. Vrijeme zrenja sorti breskve (2004–2006) Table 2. 05.07. Springbelle 8. 126 . 11. Andrijana 9.06.06. 18. Takođe ista pojava je konstatovana i kod sorte Springcrest u okolini Bolonje (Bassi i Intrieri. 12. 12. 27. 19. 08. 20.55 t/ha).06. 04. 29.07. 2006.06. Royal Glory 14. 29. 05.06.07.06. White Crest 5.06.07.06. 14. 03. 20. 27. jula. 07. 09.74 t/ha). Caldesi 2000 10.06. Silver Room 12. 04. Qwin Crest 4. 23.07. 14. Iz dobijenih rezultata.

78 12. Royal Gem 13.55 26. Caldesi 2000 10.01 16.80 13. što je i karakteristično za njihov početni ontogenetski stadijum.11 2. Springcrest 7.14 4.60 6.55 19.90 12. White Lady 18.38 8.14 4.73 15. već su drugi biološko-fiziološki faktori uticali na ovu pojavu. t/ha 10.14 5.59 9.00 14.96 8.66 17.60 15.18 13.45 9.49 18. Medin.04 20. pojedine novostvorene sorte.. Rita Star i Elegant Lady 127 .22 13. Big Top 16.18 6.47 9.74 7. Elegant Lady 20. 1998).63 18.24 17.07 15.92 9. Silver Room 12.24 26. Za svaku posmatranu godinu nije bilo linearnog povećanja prinosa kod svih ispitivanih sorti brekve i nektarine.82 8. Royal Glory 14.18 13.03 29. t/ha 13.40 15. i 2006.74 7. Venus 23. 1994.18 12. godini. White Crest.19 20. Morsiani 22.63 18.55 14.47 9. May Grand imale su konstantno nisku rodnost što nije posledica uslova spoljne sredine.82 26.85 11.80 – – 2005. Springbelle 8.18 6.55 19.26 18.46 6.88 20.05 Prinos ispitivanih sorti breskve znatno je varirao po sortama što ukazuje na njihovu različitu rodnost prouzrokovanu nejednakom genetskom osnovom kao i različitim uticajem agroekoloških uslova.24 26. S obzirom da su novostvorene sorte u periodu pune rodnosti ipak je njihov prinos bio niži od istraživanja (Nicotra et al.80 1. White Crest 5.96 6.19 14. Značajno je navesti i pojedine novointrodukovane sorte.60 6.93 15. Rita Star 11.44 Prosječni prinos – Average yield t/ha 13.76 10.67 13.75 15.88 20.93 15.83 2. Qwin Crest.30 12.98 0.47 9. Maria Marta.22 13.20 13.32 3.23 14. t/ha 16.55 26.80 13. Andrijana 9.13 25. Early Crest 2.55 15.74 7.40 15. Rome Star 21. Qwin Crest 4. Rodnost sorti breskve (2004–2006) Table 3.70 2006.20 13.93 11. Maria Marta 19.22 13. Novointrodukovane sorte Venus i Maria Aurelia su u periodu početne rodnosti tako da se njihov prinos povećavao u 2005. May Crest 6.63 18.88 8.55 26.50 21.00 16.77 0.80 20.35 5.57 3. Međutim.12 13.73 12.20 13. Early May Crest 3. Royal Glory.51 11.20 13.97 27.93 10.40 15.13 3.21 25.45 23.64 12. 3.20 13. May Grand 15. The cropping of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1.80 13. Redhaven 17.76 10.92 9.43 7.11 2.80 1.05 kg/stablu 13. već se prinos neznatno povećavao ili smanjivao u zavisnosti od godine istraživanja.73 12.67 16.55 19. Maria Aurelia 2004.59 12.Tab.

E. ROSATI. NICOTRA.: Pesco da consumo fresco. Doktorska disertacija. Qwin Crest (6. (2002). 1984). Rita Star (20. FORGLE.55 t/ha). Zagreb. Poljoprivredni fakultet. I. C. A..) – Najveći prosječni prinos bio je u sorti Royal Glory (26. Hort Science.: Savremeno voćarstvo. Maria Marta (26.. W. Roma. WATKINS. Novi Sad. A.06. 47. R. Međunarodni naučni skup. (2002). E. ODALOVIĆ. – Ispitivane sorte breskve u pogledu vremena cvjetanja nalaze se u intervalu od rano do srednje cvjetnih sorti. (1994). (1984). L. P.. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dobijenih trogodišnjim proučavanjem može se zaključiti sledeće: – Cvjetanje ispitivanih sorti breskve značajno je uslovljeno agroekološkim uslovima ispitivanog lokaliteta.: Breskva i nektarina. S... (1988). OGNJANOV. GVOZDENOVIĆ. Stanje i mogućnosti razvoja.: Descriptor list for peach. Beograd.: Stanje i mogućnosti razvoja voćarstva u basenu Skadarskog jezera. Maria Aurelia (2. R. Newslines.05 t/ha). 9–10.. MOSER. Frutticoltura anni 80... O.22 t/ha).. 25–27 (1983).. DELLA STRADA. CONTE. FIDEGHELLI. A. Alfa. Vučje. R. (1982). percoche. Frutticoltura 2. D.11 t/ha).: Pomološke osobine novih sorti breskve (Prunus persicae (L. LIVERANI. vol. Frutticoltura.. Rome. E.. MEDIN. Prolom Banja. MRATINIĆ. nettarine. E. Porečje. BRAZANTI..: Breskva. ODALOVIĆ. ODALOVIĆ. L. Novi Sad.: Monografia di cultivar di pesco. a najkasnije u sorte Maria Aurelia (13. (1991). (1998). S. Beograd. C.74 t/ha).: Sentry Peach. Nolit. Roma. PAJOVIĆ.: Introducione di 5 nuove pesce da consumo. 24 (1997).. PRENKIĆ. E. BELLINI. G. BULATOVIĆ. INSERO. zbornik radova. Proizvodnja hrane. Beograd.. IBPGR Secretariat. (1992). NINKOVSKI.: Biotehnološke osnove voćarstva.08.20 t/ha) i Elegant Lady (19. SCORZA. LITERATURA BALDINI.) Batsch) u rejonu Ćemovskog polja.).47 t/ha). Beograd. V.: Razvitak embriona breskve i njihova kultura in vitro. PRENKIĆ. R. A. (1996). R. SCARAMMUZI.93 t/ha). F. A.14 t/ha) i May Grand (7. Sve ispitivane sorte breskve prema prinosu spadaju u grupu niskih do visoko produktivnih sorti (Bellini et al. A. 128 . 143–165.: Proizvodnja voća u Crnoj Gori. BULATOVIĆ.. White Crest (4.koje su pokazale ujednačenu i visoku rodnost u periodu istraživanja što predstavlja značajnu činjenicu koja ide u prilog njihovom daljem širenju u proizvodnji. 17.: Breskva. Nolit. a najmanji u sorti Venus (1. FIDEGHELLI. POMARICI. – Naranije prosječno zrijenje zabilježeno je u sorte Early Crest (02.: Il Pesco. Doktorska disertacija. (1997).. 83–94 (1985). 271–272 (1982).

14 t/ha) i May Grand (7..74 t/ha).THE STUDIET PRIMARY CHARACTERISTICS NEW CULTIVARS PEACH IN MIDDLE REGION MONTENEGRO PRENKIĆ R. prinos.05 t/ha). Maria Marta (26. Qwin Crest (6.20 t/ha) i Elegant Lady (19. sorta.93 t/ha). – The highest average yield was recorded with Royal Glory (26. while the lowest one was recorded with the cultivars Venus (1. 129 .47 t/ha). – The earliest ripening showed cultivar Early Crest (2st June).22 t/ha). cvetanje. zrenje. the following conclusions may be inferred: – The flowering studiet peach cultivars dependet on the agroecological conditions within the stated region – The studiet peach cultivars in flowering time range in the interval from early to mid flowering cultivars. ODALOVIĆ A. Summary In compliance with a three – year study results (2004–2006).11 t/ha) Maria Aurelia (2. Key words: Breskva. Rita Star (20. while the latest one showed Maria Aurelia (13th August). White Crest (4.55 t/ha).

2 Mr Goran Jaćimović. širine i mase ploda. Sadržaj askorbinske kiseline je vrlo visok. centralnu i jugoistočnu Evropu i jugozapadnu Aziju. a i danas nalazi upotrebu u farmaciji i medicini. kao svojstvo koje je u najjačoj direktnoj korelacionoj zavisnosti sa masom mezokarpa. među kojima je najznačajniji dren (Cornus mas L). Ključne reči: dren (Cornus mas L. dr Cerović Slobodan. Dren je i lekovita biljka. Dren je samonikla žbunasta biljka ili niskostablašica visine 7–8 m. asistent.. GORAN JAĆIMOVIĆ2. NOVI SAD MORFOMETRIJSKE OSOBINE PLODOVA ODABRANIH GENOTIPOVA DRENA SANDRA BIJELIĆ1. 130 . hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. vinogradarstvo. Departman za voćarstvo. 56. prof. Pokrajinski Sekretarijat za obrazovanje i kulturu. BRANKO VIDICKI3 IZVOD: Sa dva lokaliteta odabrano je po šest genotipova drena sa kojih je uzet uzorak od 30 zrelih plodova i izvršena su merenja dužine. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. 130–137. Departman za ratarstvo i povrtarstvo. path koeficijent analiza. zavisno od genotipa i porekla. Daje nakisele.4–120. Pravce selekcije drena prvenstveno treba usmeriti na veću masu ploda. red. mase mezokarpa i koštice i utvrđen je randman. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ1. dr Branislava Gološin. preko mase ploda. koristila se još u tradicionalnoj medicini za lečenje oboljenja organa za varenje. SLOBODAN CEROVIĆ1. gde se list i plod koriste kao antidijaretik. „Path koeficijent analizom“ utvrđene su međusobne korelacione zavisnosti najvažnijih svojstava. Genotipovi sa staništa Fruške gore ispoljili su bolja morfometrijska svojstva plodova i veću podobnost za dalji selekcioni rad. prof. što je oko dva puta više u odnosu na plod narandže. red. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. morfometrijske osobine. dok je uticaj širine i dužine ploda uglavnom indirektan. prof. crvene ili žute plodove veličine masline. 3 Prof. Areal rasprostiranja drena obuhvata srednju.. Novi Sad. Kišgeci (2002) navodi da drogu drena čine plodovi (Corni Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Sandra Bijelić. UVOD Rod Cornus obuhvata oko 40 vrsta žbunova i stablašica.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.).4 mg/100 g ploda (Pirlak i sar. BRANISLAVA GOLOŠIN1. 6 (2007) STR. Samo nekoliko vrsta ovoga roda ima upotrebljive plodove. dr Jelena Ninić-Todorović. red. asistent. dr Branko Vidicki. a može dostići i 97. 2003)... od kojih se većina koristi u dekorativne svrhe.

ili u vidu različitih prerađevina (džem.. odnosno izdvajanje genotipova koji bi svojim morfometrijskim osobinama mogli biti interesantni za dalji oplemenjivački program. Potrošači širom sveta sve više pokazuju interesovanje za prirodne visoko kvalitetne plodove. Takođe. MATERIJAL I METOD Sa dva lokaliteta. Proizvodnja drena u arealu njegovog rasprostiranja ima trend rasta.). Sekundarna svrha rada je da prikaže primenu metode „Path koeficijent analize“ u korelacionoj analizi u sistemu povezanih promenljivih. 2004). krupnoći. marmelada. obzirom da njegovi plodovi sazrevaju bez pesticida ili uz njihovu minimalnu upotrebu. šećere. Cilj ovog rada upravo je prvi korak u selekciji drena. godine i na uzorku od 30 plodova po genotipu izvršena su morfometrijska merenja dužine i širine ploda. u kojima su mnoga stabla nastala kao spontani sejanci divljih formi.. mezokarpa i koštice. Na našim prostorima. pekmez. sok. kod svake ispitivane osobine prikazan je koeficijent varijacije (CV). Drvo drena poznato je i po svojoj velikoj čvrstoći i izuzetno je cenjeno u drvnoj industriji. 131 . kako zbog dekorativnih osobina. tako i najviše zbog visoke upotrebne vrednosti plodova. rakija. značajnost razlika sredina testirana LSD testom. koji se često koristio kao lek protiv groznice. Izdvojene selekcije na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu ističu se po krupnoći i masi ploda (Korać i sar. Rezultati merenja prikazani su tabelarno i obrađeni odgovarajućim statističkim metodama. Zreli plodovi odabranih genotipova obrani su u toku avgusta meseca 2006. na selekciji drena se radi već petnaestak godina. 1996). radi utvrđivanja varijabilnosti svojstava. „Path koeficijent analizom“ utvrđene su međusobne korelacione zavisnosti najvažnijih svojstava. žele. Metoda Path coefficients analysis (“koeficijenti puta”) korišćena je kao praktični postupak za izračunavanje i testiranje pojedinačnih vrednosti „koeficijenata puta“ i parametara višestruke (multiple) regresije.. U cilju komercijalne proizvodnje drena neophodno je najpre izvršiti selekciju i umnožavanje izdvojenih genotipova iz prirodne populacije. sirup. a zatim su utvrđeni i randman i sadržaj suve materije mezokarpa. ukusu plodova i njihovoj hranljivoj vrednosti.. Populacije sejanaca su veoma raznolike. mase ploda. organske kiseline. 2000). skorbuta (Ercysly. a i vreme prerade je vrlo produženo obzirom da su razlike u zrenju i do dva meseca (Korać i sar. Naša zemlja je veoma bogata u populacijama drena. kao i plodonošenja odabrano je za dalju selekciju po šest genotipova. vino. iz prirodne populacije sa staništa na Fruškoj gori (lokalitet Velika Remeta) i iz urbane sredine – lokalitet Poliklinika. pektine i dr. Od suvih drenjina dobija se osvežavajući čajni napitak. na osnovu ujednačenog rasta. dok je kod najbitnijeg selekcionog svojstva – mase mezokarpa. starosti i habitusa stabla. kao npr. kakve upravo ima dren. te genotipovi jako variraju u vremenu plodonošenja. obliku. a potom i oplemenjivanje na poboljšanje osobina ploda. Zreli plodovi drena mogu se konzumirati u svežem stanju. te mogu biti dragocen izvor donora u budućem oplemenjivačkom programu drena. boji.fructus) koji sadrže tanine. Istraživanja hranljive vrednosti plodova drena između ostalog fokusirana su i na sadržaj materija koje imaju važnu ulogu u sprečavanju nekih od bolesti. sluzi. te izdvajanje osobina ploda na koje treba usmeriti pravce dalje selekcije.

Turskoj (Pirlak i sar.8 82.9 19. izvršeno je merenje morfometrijskih osobina plodova (tab.8 15. 1960.4 0.73 2.4 0.0 8.10 1.4 0.1 86.0 15. deviation CV – Coeff..2 14.4 0.6 2.0 Lokalitet Locality Genotip Genotype ..7 13.7 14.7 2.0 84.7 85.0 2.4 2.9 4.6 84. 1.22 2.2 18. Slovačkoj.5 1. Tab.1 0. 2006).4 0.9 85. Obzirom na veliki značaj drena kao zdravstveno bezbedne hrane.7 17. Morfometrijske osobine plodova izdvojenih genotipova drena sa lokaliteta Poliklinika i Fruška gora Table 1.6 4.3 1.5 2.1 14.0 20.33 2.8 86.9 2.4 8.3 0.2 19.4 16.8 5.20 0.9 13.1 2.0 14.4 Dužina ploda Fruit lenght (mm) Masa mezokarpa Flesh weight (g) Širina ploda Fruit width (mm) Masa koštice Stone weight (g) Masa ploda Fruit weight (g) PC1 Poliklinika Policlinic PC2 PC3 PC4 PC5 PC6 Prosek – Average SD – St.0 18. of variation FC1 Fruška gora Fruška gora FC2 FC3 FC4 FC5 FC6 Prosek – Average SD – St.5 2.3 0. U cilju izdvajanja genotipova koji bi mogli biti interesantni za dalji oplemenjivački program. Austriji.7 89.3 80.22 2.4 2. 1). (Brindza.7 14. of variation 16.6 13.8 13.6 2.4 1.5 0.6 2.4 0.7 2.5 1.6 17.4 2.5 0.5 0. Srbiji (Ninić-Todorović i sar.4 0.1 0.REZULTATI RADA I DISKUSIJA Značajnija istraživanja na selekciji drena iz prirodnih populacija datiraju od 60-tih godina (Rudkovski. danas se intenzivno radi na selekciji i oplemenjivanju drena u mnogim zemljama bogatim u populacijama drena: Ukrajini (Klimenko.9 0. 2005). Češkoj.1 3.2 16.2 15.8 13.4 2.5 0.3 0.0 85.5 84.1 2.4 20.0 16.4 14.8 13.7 9.7 LSD za poređenje mase mezokarpa plodova ispitivanih genotipova drena: LSD 0.3 2.11 2.8 19.4 18. 1977).1 3.4 2.4 84.4 20.0 13.49 2. 2004).0 13.24 132 Suva materija Dry matter (%) 16.3 15.9 0. Morfometric fruit traits of selected cornelian cherry genotypes at localities Policlinic and Fruška gora (Novi Sad) Randman Flesh/Stone ratio (%) 82.0 13.1 15.3 85.6 2.1 16.4 0.26 2.9 0.0 19.18 2. Imamaliev.7 14.18 2.0 19. Bugarskoj.04 2.06 2.01 0.9 12.18 LSD 0.4 0.6 15.2 16.3 0.00 0.4 0. 2003). deviation CV – Coeff.7 18.2 15.05 0.

1983). Kod drenova sa Poliklinike. ovi drenovi imali su i znatno veći koeficijent variranja dužine i širine ploda.0 g). te manje mase mezokarpa i manjeg randmana.4 g).5%) bio veći u odnosu na drenove iz Fruške gore (14. Takođe. tj. Path metod daje detaljniju sliku odnosa između ispitivanih promenljivih nego prosti koeficijenti korelacije. u odnosu na 3.5 mm). Brindza. 2005). a naročito mase ploda (CV=18. jer path-koeficijenti ne pokazuju samo međusobne odnose između nezavisno i zavisno promenljivih (direktne efekte specifičnih osobina ploda na masu mezokarpa). Y). Pored path-koeficijenata (p).3 g). Prema podacima iz tab.9%). indirektan efekat specifičnih osobina ploda na zavisno promenljivu preko drugih osobina ploda (Kang et al. što je dobijeno i u ranijim istraživanjima (Ninić-Todorović i sar.2 g veća u odnosu na masu ploda drenova sa Poliklinike (prosečno 2. PATH-koeficijent analiza Da bi se mogle ustanoviti uzročno-posledične veze između ispitivanih svojstava i mase mezokarpa (zavisna promenljiva. već takođe pokazuju i međusobne odnose između nezavisno promenljivih u njihovom zajedničkom uticaju na zavisno promenljivu. i masa plodova drenova sa Fruške gore (2. Naime. što je od velikog značaja za bolje uočavanje njihove međusobne povezanosti. Opis ove metode je prvi put publikovao Wright (1921). Genotip FC2 imao je najveću masu mezokarpa (2. takođe se može uočiti njihova veća ujednačenost: statistički značajna razlika u masi mezokarpa pojavila se samo u jednom slučaju. Međusobnim poređenjem mase mezokarpa (kao krajnjeg selekcionog cilja) odabranih genotipova drenova iz fruškogorskog lokaliteta. Path analiza omogućava da se identifikuju svojstva koja najviše utiču na masu mezokarpa ploda ispitivanih populacija drena. urađena je analiza koeficijenata putanje (path-koeficijent analiza).6 mm veću dužinu ploda (19. bolja morfometrijska svojstva plodova i u krajnjoj liniji njihova veća podobnost za dalji selekcioni rad. kao i po visokom randmanu) posebno se može izdvojiti genotip PC4.Prosečna vrednost mase mezokarpa kod Fruškogorskih drenova (2.. Širina ploda i masa koštice obe ispitivane grupe drenova bile su jednake u proseku (13..3%.1 mm) u odnosu na genotipove sa Poliklinike (17. 2 mogu se konstantovati veća ujednačenost genotipova poreklom iz prirodne populacije Fruške gore. 133 . tablično su prikazani i prosti koeficijenti korelacije (r) između ispitivanih morfometrijskih osobina. drenovi poreklom sa Poliklinike imali su i neujednačenije plodove po ispitivanim osobinama. Pored manje dužine i mase ploda.4% i bio je veći za 1. dok novija istraživanja osnovnih karakteristika ove metode i njenih primena navodi Li (1975).2 g) je značajno veća u odnosu na masu plodova sa Poliklinike (2.5% kod fruškogorskih drenova) i mase mezokarpa (CV=20.4%. a na osnovu LSD-testa. Genotipovi poreklom sa Fruške gore imali su u proseku za 1. po morfometrijskim osobinama ploda (dužini i masi ploda i mezokarpa. Zavisno od regiona gajenja.9 mm odnosno 0. 2006). odnosno udeo mezokarpa u masi ploda kod fruškogorskih drenova iznosio je 85. utvrđivanje jačine uticaja pojedinih svojstava na masu mezokarpa.26 g) i vrlo visok randman – čak 89%. u odnosu na 3. tj. Randman.5 g u proseku) bila je za 0.3% u odnosu na genotipove sa Poliklinike.7%). ali je sadržaj suve materije drenova sa Poliklinike (16. poređenjem genotipova FC2 i FC4. i ostali autori navode veliku varijabilnost u morfometrijskim osobinama ispitivanih genotipova drena (Ercysly. 2004.

99** odnosno r = 0. Za razliku od prostih koeficijenata korelacije. Takođe treba istaći i značajan indirektan pozitivan efekat dužine ploda preko mase ploda na masu mezokarpa (r13p34 = 0.78** 0.Tab.6009.74**).78**). shema 1). 3) najveći. 2. a na lokalitetu Fruška gora između širine i mase ploda (r = 0. statistički visoko značajan direktan uticaj na masu mezokarpa imale su masa (p34 = 0.85** 0.85**).7751.99** Fruška gora Fruška gora 0.9820) i dužina ploda (p14 = 0. path koeficijenti pokazuju znatno manji (i negativan) direktan uticaj dužine i širine ploda na masu mezokarpa.71** 0. Na lokalitetu Poliklinika (tab.7451. 2) uočava se da sva ispitivana svojstva statistički značajno ili visoko značajno utiču na masu mezokarpa.0257).56* 0. Simple correlation coefficients among three investigated traits and flesh weight Lokalitet Locality Poliklinika Policlinic Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Dužina ploda Fruit lenght Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Širina ploda Fruit width 0. širina ploda imala je značajan pozitivan indirektan uticaj na masu mezokarpa preko dužine ploda. Path koeficijent analiza uticaja ispitivanih svojstava ploda na masu mezokarpa drena iz prirodne populacije sa Fruške gore (tab.97**).30* – – 0. Prosti koeficijenti korelacije između tri ispitivana svojstva i mase mezokarpa Table 2.74** – 0. Najslabije korelacione zavisnosti na oba lokaliteta utvrđene su između dužine i širine ploda. Path koeficijent analiza pokazuje da je direktan efekat širine ploda (p24 =–0.8313).0053) na masu mezokarpa ploda. Posle mase ploda. najveći uticaj na masu mezokarpa na lokalitetu Poliklinika imala je dužina ploda (r = 0. a na lokalitetu Fruška gora– širina ploda (r = 0. Navedena svojstva objašnjavaju 98. 4) pokazuje značajno visok direktan uticaj mase ploda (p34 = 1. Značajne korelacije dobijaju se i poređenjem svojstava međusobno. ova svojstva su značajno indirektno pozitivno uticala na masu mezokarpa preko mase ploda (r13p34 = 0. pri čemu je najjača korelacija na lokalitetu Poliklinika bila između dužine i mase ploda (r = 0. odnosno r23p34 = 0. Veća širina i dužina ploda. Međutim. Međutim.85% (R2) varijabilnosti mase mezokarpa plodova drena sa lokaliteta Poliklinika.85** 0. shema 1).85**).71**).97** Analizom prostih koeficijenata korelacije (tab.60* 0.79** Masa mezokarpa Flesh weight 0.48* Masa ploda Fruit weight 0.0123) znatno manji nego što to pokazuje prost koeficijent korelacije (r = 0. i znatno više preko mase ploda (r12p14 = 0. pri čemu je na oba lokaliteta masa ploda ispoljila najveći uticaj (r = 0. dakle nisu direktno vezana svojstva sa ma134 .

0290 1.8510 0.2593 Koeficijent determinacije – Coeff.9820** – 0. Analiza direktnih i indirektnih uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa drena sa lokaliteta Poliklinika Table 3. ali preko veće mase ploda indirektno rezultiraju i značajno većom masom mezokarpa.7751* – 0.0123 0.5616 0.0217 –0.1073 Koeficijent determinacije – Coeff.0124* 0.8313* 0.0091 –0. Tab.9328 Dobijeni path koeficijenti za oba lokaliteta u skladu su sa podacima Karadeniz-a (2000). 135 . 4. širina i masa ploda kod ispitivanih genotipova sa Fruške gore objašnjavaju 93.som mezokarpa. of determination: R2=0.9940 Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Rezidualni efekat– Residual effect: μ = 0.28% varijabilnosti mase mezokarpa.0184 –0.7752 0.9654 Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Rezidualni efekat– Residual effect: μ = 0. koji navodi da je najjači direktan uticaj na masu ploda imala masa mezokarpa. Analysis of direct and indirect influences of tested traits on Cornelian cherry flesh weight at Policlinic locality Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Direktan uticaj Direct effect Indirektan uticaj preko: Indirect effect via: dužine ploda Fruit lenght širine ploda Fruit width mase ploda Fruit weight Total ry 0.0215 0.7451* – 0.0086 – –0.0060 – –0. Analysis of direct and indirect influences of tested traits on Cornelian cherry flesh weight at natural population from locality Fruška gora Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Direktan uticaj Direct effect Indirektan uticaj preko: Indirect effect via: dužine ploda Fruit lenght širine ploda Fruit width mase ploda Fruit weight Total ry –0.7070 0.6009* 0. Dužina.0097 0. Analiza direktnih i indirektnih uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa drena iz prirodne populacije lokalitet Fruška gora Table 4.9885 Tab. 3. a znatno slabiji dužina i širina ploda.0053** – –0.0257** –0.0307 –0. of determination: R2=0.

P.. P. TAI.99** odnosno r = 0. D. njihova bolja morfometrijska svojstva plodova i u krajnjoj liniji njihova veća podobnost za dalji selekcioni rad. preko mase ploda. 18 ref. S. No. po morfometrijskim osobinama ploda posebno se može izdvojiti genotip PC4. (1983): Genetic and phenotypic path analyses and heritability in sugarcane. G. LITERATURA BRINDZA. masa ploda ispoljila najveći uticaj na masu mezokarpa (r = 0. IMAMALIEV. MILLER.). 136 . A path diagram and coefficients of traits infuencing flesh weight at locality Policlinic (left) and Fruška gora (right) ZAKLJUČAK Na osnovu prikazanih rezultata može se konstatovati veća ujednačenost genotipova poreklom iz prirodne populacije Fruške gore. KANG. 28. Path koeficijenti pokazuju znatno manji direktan uticaj dužine i širine ploda na masu mezokarpa. Y. Analizom prostih koeficijenata korelacije i Path koeficijent analizom uvrđeno je da je na oba lokaliteta. Tez.97**). N. Genotip FC2 imao je najveću masu mezokarpa (2. Pravce selekcije drena prvenstveno treba usmeriti na veću masu ploda. (1977): Diversity of wild forms of Cornus mas L. Za razliku od prostih koeficijenata korelacije. Autoreferat dizertačnej prace. M. J. kao svojstvo koje je u najjačoj direktnoj korelacionoj zavisnosti sa masom mezokarpa. vol.. 234–235.) pre využitie v potravinach. Slovenska Polnohospodarska Univerzita v Nitre. T. Turska. KARADENIZ. Slovakia. pg. Leningrad. Na lokalitetu Poliklinika. 41–48. 23: 643–647. P. Dokl. Bahce. USSR. fakulta biotechnologie a potravinarstva. Crop Science. ½. (2000): Determination of interrelationships among some important parameters by path analise in cornelian cherry (Cornus mas L.26 g) i vrlo visok randman – čak 89%.Shema 1.. Genet i Selektsiya rast. od svih ispitivanih svojstava. (2006): Detekcia a selekcia hospodarsky vyznamnych genotypov z populacii driena obyčajneho (Cornus mas L. Path dijagram i koeficijenti uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa plodova drena na lokalitetu Poliklinika (levo) i Fruška gora (desno) Figure 1.. dok je uticaj širine i dužine ploda uglavnom indirektan. in the Sheki-Zakataly zone of Azerbaijan.

G. Tara. KORAĆ. R. fruit width and fruit weight.. LJ. Nolit. Key words: cornelian cherry (Cornus mas L.). B. (2000): Novosadska selekcija drena. J.. BIJELIĆ. GORAN JAĆIMOVIĆ. 30: 4218. Mutually correlative dependences of the main traits are determined by „Path coefficient analyze“. 57. pg. 176. Plant Breed. 1. (2005): Pomološko-biohemijske karakteristike odabranih genotipova drena. J. KLIMENKO SVITLANA (2004): The Cornelian cherry (Cornus mas L.. 87–92. by the fruit weight. Journal of the American Pomological Society. J. KORAĆ. GOLOŠIN. S. 137 . Voćarstvo. S. pg. vol. I st Congress of biologists of Macedonia. str. C. Breeding program of cornelian cherry chiefly shall perform on bigger fruit weight.. C. S. J. (2002): Lekovito bilje. B. B. Abstract.. Abstract book. California. (1975): Path Analysis – a primer. ed. pg. M. GOLOŠIN. LI. 12. BRANKO VIDICKI Summary On two localities were selected up to six cornelian cherry genotypes on which we are taken sample of 30 ripe fruits. vol.KIŠGECI.. NINIĆ-TODOROVIĆ. J. Agr.. S. CEROVIĆ.. ed. pg. Journal of fruit and Ornamental Plant Research. VRAČAR. 93–98. Fruit Ornam. 395–399. The genotypes from Fruška Gora locality have better morphometric fruit traits and capability for following breeding program.. while the influence of fruit length and width mostly was indirect. (1996): Characteristics of cornel selections from Novi Sad. LUFTI PIRLAK. Beograd. 12. 50. stone weight and flesh/stone ratio. SEZAI ERCYSLY (2004): Cornelian cherry germplasm resources of Turkey. WRIGHT. P. NINIĆ-TODOROVIĆ. 39. morphometric fruit traits.). Uvodni referati i abstrakti. MORPHOMETRIC FRUIT TRAITS OF SELECTED CORNELIAN CHERRY GENOTYPES SANDRA BIJELIĆ. Plant Research.. collection. spec. as a trait witch has the highest direct correlative mutuality with flesh weight.) from the Northeastern Anatolia region of Turkey. No. flesh weight. IBRAHIM BOLAT (2003): Promising cornelian cherries (Cornus mas L. GOLOŠIN. vol. XI Kongres voćara. We studied fruit length.. br. vol. 20: 557–585. Pacific Grove. RUDKOVSKY. spec. MUHARREM GULERYUZ. Res. SLOBODAN CEROVIĆ. 14–19. MILETIĆ. KORAĆ. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. (1921): Correlation and causation. path coefficient method.. str. BRANISLAVA GOLOŠIN. (1960): Cornelian cherry in the Ukraine priroda.. M. 152. Ohrid. preservation and utilization of genetic resources. J. CEROVIĆ.

Merton crone. celulozu. Nemačka u dosta lošijim agroekološkim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Zoran Keserović. mr Aleksandra Tepić. Najveći proizvođači u svetu su Turska i Iran. a u evropskoj proizvodnji naša zemlja učestvuje sa 3% i nalazi se na 22 mestu. smrzavanje i dr. 138 . Novi Sad. TEPIĆ ALEKSANDRA2. Pokrajinski Sekretarijat za obrazovanje i kulturu. Imperijal i Durone nero III. Kompakt Van i Lambert. asistent. 138–143. asistent. voćne šećere.. sorte. Durone nero III. kvalitet plodova. morfološke osobine. Samberst. Poljoprivredni fakultet. mr Nenad Magazin. osnovna boja. a u Evropi Nemačka i Italija. Melitopoljska crna. Novi Sad.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. NOVI SAD SENZORNA I HEMIJSKA ANALIZA PLODOVA TREŠNJE KESEROVIĆ. U ukupnom zbiru broja bodova (kada su sabrane ocene za osobine plodova i senzorske ocene) najviše su dobile sorte Durone nero I. N. sirupe. Stark hardi džajent. hemijske osobine. 3 Prof. Melitopoljska crna. Vega i Germerzdorfska. Kompakt van. Samit. oblik. dr Branko Vidicki. atraktivnost ploda) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. kompote džem. 6 (2007) STR. asistent. mr Sandra Bijelić. 1.. VRAČAR. prof. MAGAZIN. Durone nero I. a za senzorski (čvrstina i ukus plodova) najbolje su ocenjene sorte: Durone nero I. Tehnološki fakultet. rano zri i sa jagodom predstavlja prvo voće na našem tržištu. UVOD Trešnja je jedna od najstarijih voćnih vrsta. Z. vitamine. SANDRA BIJELIĆ1. a najmanje Samberst. BRANKO VIDICKI3 IZVOD: U radu su prikazani rezultati hemijski analiza i ocena kvaliteta plodova sledećih sorti trešanja: Samit. Samit. Samit i Melitopoljska crna.1. Ključne reči: trešnja. Novi Sad. terapeutsku i dijetetsku vrednost jer sadrže. Njeni plodovi se upotrebljavaju u svežem stanju. Imperijal. Lambert. LJ. Trešnja se smatra uglavnom stonim voćem. 2 Dr Ljubo Vračar. organske kiseline..2. red. sušenje. a značajni su i kao sirovina za industrijsku preradu u sokove. 56. U strukturi proizvodnje voća trešnja se kod nas nalazi na 8 mestu. Po izgledu plodova (veličina. prof. koja je skrenula pažnju svojim prijatnim ukusom i ranim sazrevanjem plodova. aromatične materije i dr. red. Pored hranljive plodovi imaju.

Imperijal. Ova voćna vrsta je deficitarna na našem tržištu.3%. Imajući u vidu prirodne uslove kao i potražnju plodova ovih voćnih vrsta na domaćem i stranom tržištu. osnovna i pokrovna boja. U kolekciji se nalaze. sa proizvodnjom od 4. 139 . Od osobina plodova analizirani su: oblik. Kod nas ne postoji takva praksa. ranijem zrenju plodova. Ovi podaci dovoljno govore da su potencijali u proizvodnji trešnje neiskorišćeni. Lambert. atraktivnost. ali joj ipak najviše odgovaraju tereni od 300–800 m nadmorske visine. a posebno oceni ukusa i atraktivnosti plodova. Melitopoljska crna. S obzirom da u Srbiji postoje izuzetni agroekološki uslovi za proizvodnju trešnje.000 tona. ranijoj rodnosti drveta. Zasad se nalazi u osmoj godini starosti i sve sorte su kalemljene na magrivi (Prunus mahaleb L.000 tona. treba je više i slobodnije širiti. Merton crone. pogotovu u onim rejonima gde ona ima komparativne prednosti u odnosu na druge vrste voćaka. Prema Vrankoviću (2005) u Vojvodini trešnja u strukturi voćnih zasada učestvuje sa 2.9 hiljada tona. Pored ocene kvaliteta data je hemijska analiza ispitivanih sorti trešnje. – Ukupna kiselost (izražen akao procenat jabučne kiseline) određena je titracijom standardnim rastvorom NaOH u fenolftaleinu kao indikatoru. Vega i Germerzdorfska. Privredna vrednost trešnje ogleda se u skromnijim potrebama prema uslovima gajenja. ukus i tekstura. 1. – Pektinske materije u formi Ca-pektata određene su metodom po Carre-Haynes-u. Stark hardi džajent. čvrstina. Plodovi su uzimani sa Fakultetskog oglednog dobra na Rimskim Šančevima. a Srbija 23. na 20°C. i dosta novih sorti različitog vremena sazrevanja. trebalo bi im posvetiti daleko veću pažnju. Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu je podignuta nova kolekcija trešnje sa oko 55 sorti.uslovima proizvede oko 136. Uvođenje slabo i srednje kržljavih vegetativnih podloga u proizvodnju omogućava gustu sadnju i intenzifikaciju proizvodnje. a izvoz je skoro zanemarljiv. Ispitivane su sledeće sorte: Samit. Trešnja je veoma vitalna i dugovečna voćna vrsta koja se prilagođava i uspeva na veoma širokom prostoru i u različitim slovima sredine čak i do 1000 m nadmoeske visine. Oblik krune je piramidalni. Samberst. te su autori kroz ovaj rad pokušali da skrenu pažnju na ocenu plodova kao vrlo važan markentiški faktor. – Sadržaj šećera određen je metodom po Luff-Schoorlu. redovnoj rodnosti i relativnoj otpornosti na važnije bolesti i štetočine. Hemijske analize rađene su po sledećim metodama: – SMR merenje je Abbe-ovim refaktometrom. MATERIJAL I METODA RADA Skala bodova koju smo koristili za ocenjivanje pojedinih osobina plodova prikazana je u tab. Durone nero I. tip pokrovne boje. pored starih. Kompakt van.) Rastojanje je 5 × 4 m. Durone nero III. Oceni kvaliteta plodova voća se u razvijenim voćarskim zemljama poklanja velika pažnja.

Prema Nikoliću (1993) sorta Stark Hardi Džajent u uslovima Čačka je imala visok sadržaj suvih materija oko 17%.20%). osnovna boja. Za veličinu i oblik ploda najveće ocene su dobile sorte Durone nero I. 2005. kao jednu od vrlo važnih osobina ploda. Characteristics of sweet cherry fruits analyzed using points scale. Prema Stančeviću i sar.6. a najmanje Samit i Durone nero III (14.0. 6. ukupne kiseline od 0. oblik ploda. Za sortu Vega. Ukus ploda najčešće je definisan kroz sadržaj suvih šećera i njihov odnos prema kiselinama u plodu.8).30 i 19.6.8.5%. i 8. (2002) za sortu Samberst i Samit.Vega i Lambert. Interesantno da je sorta Samberst dobila dosta niske ocene.57% i ukupni šećeri od 10. (1996) takođe navode visok sadržaj rastvorlji140 .1). Ako analiziramo atraktivnost ploda. Prema ispitivanju Jovanovića i Miletića (1988) sorta Lambert u uslovima Zaječara je takođe imala visok sadržaj rastvorljivih suvih materija 17. 36. Samit i Samberst (9.3–0.5.6. Melitopoljske crne i Samita. Ukupno kiselina imale su najviše sorte Sue.00 i 14. Tako visok sadržaj rastvorljivih suvih materija potvrđuje i Stančević sa sar.36%.2.0).1).6. opet se izdvajaju ove sorte: Durone nero I. 35. 8. Kompakt Van i Lambert. Novi Sad. Samit. (1974) hemijski sastav plodova se razlikuje od regiona do regiona i zavisno od sorte i rastvorljive suve materije su iznosile od 13. a najslabije Samberst. a najmanje Samberst i Stark hardi džajent (0. atraktivnost ploda) izdvajaju se sorte: Durone nero I. koja dosta utiče na odluku potrošača prilikom kupovine trešnje. međutim u našem ocenjivanju ova sorta nije dobila visoke ocene. 43. i verovatno usled velike količine padavina ova sorta je dosta izgubila na ukusu.8%.5–12.20%). Osobine plodova – Fruits characteristics Veličina ploda Oblik ploda Pokrovna boja Atraktivnost ploda Boja mezokarpa Švrstina ploda Ukus ploda Skala bodova – Points scale 1–3–5–7–9 1–2–3–4–5 1–2–3–4–5–6–7 1–3–5–7–9 1–2–3–4–5 3–5–7 1–3–5–7–9 REZULTATI ISTRAŽIVANJA SA DISKUSIJOM Na osnovu analize osobina plodova trešnje (tab. Samit. 2005. Novi Sad. kao jedna od mnogo hvaljenih novih sorti trešnje. Pokrovna boja najlepša je bila kod Durone nero I.0–16.Tab. što potvrđuje Radičević i sar. Imperijal i Durone nero III (34. Samit i Melitopoljska crna. Samit i Melitopoljska crna sa ocenama (8. dobijen sabiranjem ocena za osobine plodova i organoleptička svojstva najbolje su ocenjene sorte Durone nero I. Osobine plodova trešnje koje su analizirane po skalama bodova. Nikolić i sar. 8. Na osnovu rezultata hemijske analize (tab.50%). Melitopoljska crna (47. 1. Table 1. Za senzornu ocenu plodova (čvrstinu ploda i ukus ploda ) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. 46. 2) kada je u pitanju izgled ploda (veličina ploda. (1988). 3) najveći sadržaj rastvorljivih suvih materija imala je sorta Lambert i Sue (18. Kada je u pitanju ukupan broj bodova.

0 7.50 0.5 36.0 4. 3.92 11.1 3.6 6.47 1.49 Atraktivnost ploda Fruits atractivness Pokrovna boja Over colour Veličina ploda Fruits size Oblik ploda Fruits shape Germerzdorfska Vega Stark hardi džajent Melitopoljska crna Samit Samberst Merton crone Imperijal Kompakt van Lambert Durone nero III Durone nero I 6. 2005.vih suvih materija 17.7 Tab.0 4. Rezultati hemijske analize plodova sorti trešnje.53 13.10 10.2 Ca-pektat Ca pectinate (%) 0. Ocena kvaliteta plodova voća se često radi na sajmovima i izložbama voća gde se od poosetilaca često traži da na osnovu senzorske ocene plodova daju svoje mišljenje o kvalitetu.10 0.10 14.0 5.44 1.56 0. Tab.0 6.67 10.3 8.24 1.4 6.51 0.8 6.41 12.08 1.7 7. slatko nakiseo.70 16.6 5. TSS (%) 14.35 9. Novi Sad.6 3.66 9.50 0. što je potvrđeno i na osnovu naših ispitivanja.8 8.58 0.0 4.8 4.46 0.2 4.49 0.6 6.8 5.6 5.13 10.0 3. 2005. osvežavajući i vrlo prijatne arome.80 0.30 18.65 0.6 6.6 3.1 47.77 0. Results of chemical analysis of sweet cherry fruits.60 12.7 3.1 6.3 5.8 6.23 13.50 16.28 10. Table 3.6 39.0 4.44 0.2 35.6 34.12 0.30 4.8 6.3 8.63 7.61 11.16 1.68 13.1%.20 16.32 0.6 5.1 8.47 13.57 11.0 3.6 6.7 5.19 Ukus ploda Fruits taste 7.4 3.22 0.1 5.0 4.36 Redukujući šećeri Reductive sugars (%) Ukupne kiseline Total acids (%) Sorta Cultivar Samberst Samit Germerzdorfska Sue Lambert Durone nero I Кompakt van Мerton krone Vega Imperijal Stark hardi džajent Durone nero III Suve mat.1 7.7 6.00 14.0 7.4 3.95 0.16 11.72 0. Novi Sad.6 9. 2005.8 37.96 12.00 14.0 4.4 6. Boja mezokarpa Flesh colour Čvrstina ploda Fruits firmeness Ukupno bodova Total 38.8 7.30 19.7 4.0 46.6 Cultivar Sorta 141 .58 11. Evaluation of sweet cherry fruits quality.1 5.70 0.4 7.7 5.0 6.7 3. Table 2.6 4.50 14.0 4.4 43.22 3. Ukupni šećeri Total sugars (%) Saharoza Sucrose (%) 3.0 6.3 5.5 6.7 7.6 5. 2.20 0.6 3.81 7.48 0.6 6.0 4.3 6.8 6.0 36. Novi Sad.60 14.3 5.0 5.6 5.48 0.8 5.98 15. Isti autori navode da je plod Vege veoma atraktivan. Ocena kvaliteta plodova trešanja.25 0.0 4.7 36.80 17.0 3. 2005.0 5.6 5.43 11.49 0.77 0. Novi Sad.70 1.38 0.3 5.8 5.6 4.6 5.7 6.86 2.6 5.83 10.7 4.8 5.0 3.8 36.0 6.00 12.

povrća. 22. VLAHOVIĆ. 28. 319–328. Samit i Melitopoljska crna. EKO-KONFERENCIJA.: Tržište poljoprivredno prehrambenih proizvoda. M.30 i 19.30. Imperijal i Durone nero III – Na osnovu rezultata hemijske analize najviše rastvorljivih suvih materija imala je sorta Lambert i Sue (18. MILETIĆ.. Kompakt Van i Lambert. a najmanje Samit i Durone nero III (14. VRANKOVIĆ. MILUTINOVIĆ. Čačak. Čačak. MITROVIĆ. VRAČAR. 22. Novi Sad.50%)... Z. NIKOLIĆ. NIKOLIĆ. R.. – Za senzorsku ocenu plodova (čvrstinu i ukus ploda ) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. LJ: Savremeni koncept proizvodnje trešnje. STANČEVIĆ.: Pomološko-biohemijske osobine ploda sorti trešanja različitog vremena sazrevanja. Zemun. Poljoprivredni fakultet.. Z. voćarstvo.: Pomološko-tehnološke osobine u važnijih sorti trešanja gajenih u uslovima Timočkog regiona. B. Zbornik naučnih radoba. Agroekonomik. M. 2001. ĐURIĆ.. KOSTADINOVIĆ. 84–85. M. Institut PKB.: Pomološka proučavawa sorti trešnje šarenog ploda... Novi Sad. Novi Sad. oblik ploda.20%). Jug. GAVRILOVIĆ.. 2003. (kada su sabrane ocene za osobine plodova i senzorske ocene) najviše bodova dobile su sorte Durone nero I. ZAKLJUČAK Na osnovu ispitivanja kvaliteta plodova trešnje došlo se do sledećih zaključaka: – Po izgledu ploda (veličina ploda. broj115–116. Samit. atraktivnost ploda) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. 1996. Jug. GVOZDENOVIĆ. Samit. Melitopoljska crna.. Beograd. 2004. – Kada je u pitanju ukupan broj bodova.20%). R. Jug.00 i 14. N. Vol. 2002. M.: Priručnik za kontrolu kvaliteta svežeg i prerađenog voća. STANČEVIĆ. LJ.: Proizvodnja voća u AP Vojvodini. 2001.: Trešnja i višnja. 1988. Beograd. Iste sorte imale su najatraktivnije plodove. 271–276. a najmanji Samberst i Stark hardi džajent (0. NIKOLIĆ.. 2005.Svi napred navedeni parametri govore da se u Srbiji mora uraditi dosta na promeni strukture sortimenta trešnje i edukaciji proizvođača i potrošača ove tako važne voćne vrste. Čačak. – Najveći sadržaj ukupnih kiselina imale su sorte Sue. 1974. CEROVIĆ. LJ. 142 . A. JANDA. RADIČEVIĆ SANJA. pečurki i osvežavajućih bezalkoholnih pića.84–85. voć. M.. Draganić. voć.Vega i Lambert. D. Jug. NIKOLIĆ. J.: Kanadske sorte trešanja. G. JOVANOVIĆ. A. Novi Sad. naučno stručni časopis – Voćarstvo i vinogradarstvo. NIKOLIĆ.: Uporedna proučavanja važnijih bioloških osobina u značajnih sorti trešanja. Nolit. 2002.. 289–298. 1988.: Višnja i trešnja. M. a najmanje Samberst. M. Čačak. VRAČAR. voć. M. LITERATURA KESEROVIĆ. osnovna boja.

Durone nero III. Vega and Germersdorf was investigated in this paper. Merton crone. Imperial and Durone nero III. ALEKSANDRA TEPIĆ. fruits attractiveness. ground and over colour. Key words: Sweet cherry. Melitopoljska crna. LJUBO VRAČAR.00 and 14.20% respectively). Lambert. fruits firmness. Imperial.20% respectively). On the basis of chemical analysis. chemical characteristics. BRANKO VIDICKI Summary Fruits quality of sweet cherry cultivars: Summit. Melitopoljska crna. morphological characteristics. and lowest with Sunburst and Stark Hardy Giant (0. Sunburst. NENAD MAGAZIN. Durone nero I. highest TSS had cultivars Lambert and Sue (18. Highest values of total acids were observed with cultivars Sue. fruits quality. Stark Hardy Giant. On the basis of fruits quality analysis (adding points given for fruits characteristics and point given for organoleptical analysis) highest score of points had cultivars: Durone nero I.50%). taste and texture. and lowest score of points had cultivars Sunburst. cultivars. SANDRA BIJELIĆ.30 and 19. Following fruits characteristics were analyzed: fruits shape. and lowest TSS had cultivars Summit and Durone nero III (14. Vega and Lambert. type of over colour. 143 . Compact Van.SENSOR AND CHEMICAL ANALYSIS OF SWEET CHERRY FRUITS ZORAN KESEROVIĆ. Summit.

) je vrlo adaptivna i otporna voćna vrsta što uslovljava njenu veliku rasprostranjenost. Plodovi džanarike se uglavnom koriste za domaću preradu u: sok. UVOD Džanarika (Prunus cerasifera Ehrh. Ključne riječi: Džanarika. rastvorljiva suva materija. Biotehnički institut-Podgorica. 6 (2007) STR. Takođe su izdvojeni i genotipovi čije kaše nakon odmrzavanja ne oksidišu. JAĆIMOVIĆ VUČETA1 IZVOD: U ovom radu su prikazani podaci o sadržaju rastvorljive suve materije i organoleptičkim osobinama kaša od plodova 50 genotipova džanarike sa područja Gornjeg Polimlja. NOVI SAD ORGANOLEPTIČKE OSOBINA KAŠA IZDVOJENIH GENOTIPOVA DŽANARIKE (Prunus cerasifera Ehrh. 2001). Centar za kontinentalno voćarstvo.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. već i domaće šljive (Prunus domestica L. pa se u prirodnim populacijama nalaze genotipovi različitih osobina. Iz tog razloga se proizvodi i kaša od džanarike koja se zahvaljujući visokom sadržaju pektina koristi kao osnova za neke druge kašaste sokove. Radi toga ona daje najjeftinjije i najzdravije plodove za svježu konzumaciju i preradu što je veoma važno u današnjem konceptu ekološke proizvodnje hrane. dr Vučeta Jaćimović. ljekovito i aromatično bilje – Bijelo Polje. a ne napadaju je ni prouzrokovači ekonomski značajnih bolesti i štetočine (Božović i Jaćimović. 144 . kompot.) što je kranje neopravdano.) IZ GORNJEG POLIMLJA BOŽOVIĆ ĐINA. kaša. organoleptičke osobine. 2003). Izdvojeni su genotipovi sa visokim sadržajem rastvorljive suve materije u plodu koji se mogu koristiti za proizvodnju bistrih sokova i koncentrata. već zadržavaju prirodnu boju. Džanarika ima skromne zahtjeve za uspijevanje. 56. 144–149. Najkvalitetniji sokovi se dobijaju od žutih sorti koje daju neobojen sok pogodan za kupaže sa sokovima od druge vrste voća (Ristevski i Georgijev. rakiju i džem. Naša industrija još uvijek nije prihvatila preradu ne samo džanarike. Džanarika se cijedi u sok i prevodi u koncentrat s namjerom da se koristi kao sirovina za korekciju kiselosti i sadržaja minerala u sokovima od aromatičnih vrsta voća. plod. Mogućnost miješanja koncentrata od džanarike sa ostalim voćnim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Đina Božović. Razmnožava se generativno. pa se mogu preporučiti za proizvodnju kaša. Gornje Polimlje.

30–14.00%.00% i Pejkić i sar. Visokim sadržajem rastvorljive suve materije posebno se ističu genotipovi BP 128 17. (1999) 9.40%.72 do 17. U odnosu na naše podatke nešto manje rastvorljive suve materije u plodu džanarike imali su genotipovi koje su opisali Šurlan-Momirović i sar.00–15.00–19. Kaše su pravljene odstranjivanjem koštice i pokožice ploda.43%. (2001) 11.00–22. S tog aspekta za industrijsku preradu najbolji su genotipovi BP 12.17% i BP 30 15.60%. Maksimalnu ocjenu za ukus dobili su genotipovi BP 27.05%. a tehnološki se rješeva uz znatnija materijalna ulaganja.07%. Suva materija rastvorljiva u vodi određena je Abbe-ovim stonim refraktrometrom pri konstantnoj temperaturi od 20°C. sokova i druge vidove prerade.43%. BP 15. U ovom radu su prikazani sadržaj suve materije i organoleptička svojstva kaša od plodova 50 genotipova džanarike.. odnosno sa 145 . slatkonakiselu i nakiselo-slatku kašu. Taj problem je prisutan kod svih vidova prerade.5 poena) sa neznatnom oksidacijom boje kaše. MATERIJAL I METODE U periodu od 1998. 2002). Prosječna količina refraktrometrom određene suve materije u plodu izdvojenih genotipova bila je u granicama od 9. kao i domaće sorte koje se ističu ukusnim plodovima. godine sprovedeno je ispitivanje izvorne populacije džanarike na području Gornjeg Polimlja. a vrlo rijetko slatku i kiselu. Ristevski i Georgijev (2001) ističu da se Makedoniji gaje kulturne sorte džanarike koje imaju krupne plodove. BP 46 i BP 60 (ocijenjeni sa maksimalnih 6 poena) čije su kaše zadržale prirodnu boju nakon odmrzavanja. Organoleptička svojstva kaša nakon odmrzavanja ocijenjena su senzornom ocjenom degustacione komisije Novosadskog sajma.80%. Cilj rada je izdvajanje genotipova džanarike iz prirodne populacije Gornjeg Polimlja koji bi se odlikovali izuzetnim organoleptičko-tehnološkim svojstvima ploda što bi ih činilo pogodnim za proizvodnju kaša. BP 46 15. BP 103 15. Ispitivani genotipovi imali su.20–14. kao i introdukovane i domaće sorte koje su proučavali Georgijev i sar. BP 60 i BP 102.vrstama široko se koristi u najrazvijenijim zemljama za proizvodnju sokova i dječije hrane.43%. uglavnom. BP 02 16. Širi interval variranja kao i veću količinu refraktromertrijske suve materije u odnosu na naše podatke navode Miletić i sar. BP 46.50%. (1991) 12. Organoleptička svojstva džanarike. Tamnjenje dezintegrisanog tkiva mezokarpa nastaje kao posledica oksidacije polifenola uz katalitičko djelovanje enzima polifenol-oksidaze. (1985) 10. BP 57 i BP 114. a za miris genotipovi BP 15. BP 33 15. REZULTATI I DISKUSIJA Rastvorljiva suva materija ploda i organoleptička svojstva kaša ispitivanih genotipova džanarike prikazani su u tab 1. naročito miris i ukus su jedinstvena u okviru germplazme šljive. Pogodnost džanarike za stonu upotrebu i za preradu u mnogome zavisi od njenih organoleptičkih osobina. Ocijenjeno je 123 genotipa. kao i genotipovi BP 16 i BP 57 (5. Čolić i sar. (1995) 10. do 2000. jer ispunjava najviše standarde zdravstveno bezbjedne hrane (Ognjanov i sar.

BP 102 i BP 116 sa 18.50 5.00 4. BP 10.50 3.00 3.50 3.00 4.50 3.50 4.50 3.00 2.00 4.00 5.00 4. 1.50 4.00 4.05 15.00 4.00 4. što je pozitivna osobina prilikom raznovrsnih vidova prerade.22 11.50 4. dobio je najniže ocjene za miris.00 3.50 3.00 12.00 4.50 4.00 poena koji su označeni kao vrlo kvalitetni.00 3.00 4.50 13.00 19.00 4.00 3.50 18.83 11.00 2.50 3.50 3. pa je označen kao nekvalitetan.00 6. Tab.50 4.00 19.00 3.50 17.00 3. Rastvorljiva suva materija ploda i organoleptička svojstva kaša genotipova džanarike Table 1. BP 93 i BP 131. BP 60 19.00 3.00 15.50 poena i BP 12. boju i konzistenciju.70 14.93 10.00 4.50 4.50 5.00 6.25 12.36 12.00 5. Najviše ocjene za opšti utisak dobili su genotipovi BP 15 i BP 46 sa 19. ukus.77 12.00 5. BP 89.37 13.50 15. miris.50 4.50 3.50 sladak slatko-nakiseo kiseo kiseo kiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo 4.00 3.50 3.00 15.50 4.50 6.50 3.50 18.00 4.80 4.23 15. kao i genotipovi BP 08.50 poena.40 12.50 3.50 3.00 4.50 4.00 4.00 2.00 3.43 13.malim sadržajem polifenola.50 15.00 13. Organoleptički kvalitet kaša ispitivanih genotipova utvrđen je na osnovu zbirne ocjene za ukus.50 2.00 4.50 13.50 5.00 5.00 2. Kod genotipova BP 10 i BP 129 kaše su nakon odmrzavanja imale tamnu karamel boju koja je rezultat intenzivne oksidacije polifenola.07 15.50 3. BP 47.25 poena.50 17.00 3.00 dobar vrlodobar dobar loš loš dobar odličan odličan odličan dobar dobar vrlodobar odličan dobar vrlodobar vrlodobar loš odličan 146 Kvalitet Quallity .00 10.00 4. što im umanjuje vrijednost kao industrijske sirovine.50 16. BP 43. Genotip BP 129.10 12.00 5. Soluble dry matter of fruits and organoleptic caracters of pulp of myrobalan genotypes Opšta ocjena (1–20) Overall (1 – 20) 15.50 10.00 3. bez ili sa neznatnom separacijom faze.00 3.50 3.50 Konzistencija (1–4) Consistence (1 – 4) Opis ukusa Taste description Boja (0–6) Color (0 – 6) Miris (0–5) Odor (0 – 5) Ukus (0–5) Taste (0– 5) RSM (%) SDM (%) Genotip Genotype BP 02 BP 05 BP 07 BP 08 BP 10 BP 11 BP 12 BP 15 BP 16 BP 20 BP 23 BP 25 BP 27 BP 30 BP 33 BP 35 BP 43 BP 46 16.83 12. boju i konzistenciju kaše što je rezultiralo i najnižom opštom ocjenom. BP 16 i BP 27 sa 18. Većina ispitivanih genotipova imala je homogenu kašu.00 2.00 5.31 11.50 4.00 18.

00 3.50 4.00 12.00 3.50 3.50 3.50 3.00 5.00 3.00 3.00 3.00 4.21 BP 110 13.50 4.50 3.00 5.00 4.00 4.33 11.50 3.00 3.50 15.00 3.00 3.00 3.00 3.00 4.00 3.22 12.00 4.00 4.00 3.00 3.50 4.50 3.25 BP 103 15.BP 47 BP 56 BP 57 BP 58 BP 60 BP 62 BP 63 BP 68 BP 69 BP 71 BP 72 BP 76 BP 79 BP 86 BP 87 BP 88 BP 90 BP 93 BP 97 11.60 10.30 13.00 3.07 BP 114 14.50 3.17 BP 126 14.50 3.23 BP 128 17.50 3.21 10.00 3.50 3.50 15.00 3.50 13.00 4.00 4.00 3.00 3.00 3.70 BP 122 13.00 4.00 4.00 14.00 3.00 13.50 3.50 2.50 4.00 5.38 147 .43 BP 129 14.99 12.50 4.00 3.50 3.57 13.00 17.00 11.31 14.00 11.00 4.25 4.00 16.50 3.50 4.50 6.50 3.50 18.32 11.50 3.00 15.24 11.00 15.27 12.00 4.50 4.03 13.50 3.00 3.00 4.00 4.00 3.91 2.00 17.50 14.00 3.00 4.50 2.00 3.50 14.82 11.50 3.50 loš dobar vrlodobar dobar odličan dobar dobar dobar vrlodobar vrlodobar dobar vrlodobar dobar dobar dobar loš dobar loš vrlodobar odličan dobar vrlodobar vrlodobar dobar vrlodobar dobar odličan dobar vrlodobar dobar loš loš BP 102 12.00 4.00 16.50 3.50 4.00 3.00 3.50 4.00 4.13 BP 106 13.45 BP 116 13.00 3.00 3.00 3.10 11.50 13.00 3.50 4.50 16.50 13.00 4.00 3.00 14.00 3.00 4.50 5.00 3.50 2.00 4.00 3.50 4.00 5.50 13.00 3.17 BP 105 12.21 BP 107 12.00 5.00 4.00 4.50 15.50 4.00 4.00 4.50 4.00 2.50 8.00 4.00 4.00 4.50 13.75 3.50 3.00 3.00 4.50 3.00 3.00 4.91 BP 131 11.50 2.70 10.00 4.00 4.25 14.00 2.63 13.00 19.50 5.00 12.36 11.75 13.50 5.07 9.00 3.00 3.00 2.00 nakiseo-sladak slatko-nakiseo sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak 2.50 4.00 15.00 15.50 4.00 4.00 4.50 18.

71–72: 223–227 (1985). BP 15. RALEVIĆ. prerada i plasman šljive i proizvoda od šljive. MILUTINOVIĆ. Ekonomika poljoprivrede.) u području Gornjeg Polimlja.). GEORGIJEV. BP 27. Džanarika je slabo zahtjevna prema agrotehničkim mjerama i otporna je na prouzrokovače bolesti i štetočine. PEJKIĆ. BP 46. 29. L. Zbornik naučnih radova 9: 185–201 (2003). ČOLIĆ. V. D. SIVAKOV.. BP 15. V. BP 46 i BP 60 koji se odlikuju postojanom bojom mezokarpa pa mogu poslužiti za proizvodnju kaša i proizvoda na bazi kaša. BP 02. Proizvodnja. zdrave i kvalitetne plodove.) na području Timočke krajine. 148 .. 484: 123–126 (1999). BP 102 i BP 116 što ih čini pogodnom sirovinom za raznovrsne vidove prerade... 38. Posebno treba izdvojiti plodove genotipova BP 12. pa daje jeftine. LJ. ŠURLAN-MOMIROVIĆ. BP 60. D. MILETIĆ. BP 27. Đ. Zbornik radova.: 6. N.: Ekološke i tehnološke karakteristike nekih sorti i tipova džanarike. RAKONJAC.: Genetic resources of sherry plum (Prunus cerasifera Ehrh. naročito ako se ima u vidu činjenica da je cijena jedan od ograničavajućih faktora bržeg povećanja potrošnje voćnih prerađevina...ZAKLJUČAK Za proizvodnju bistrih sokova i koncentrata preporučuju se plodovi genotipova sa visokim sadržajem rastvorljive suve materije: BP 128. višestruko korisna voćka. BP 103 i BP 30. S. JAĆIMOVIĆ.: Selekcija džanarike (Prunus cerasifera Ehrh.: Kultiviranje džanarike u Makedoniji.. R. Jugoslovensko voćarstvo. BP 16. Mogućnost jeftine proizvodnje plodova daje ovoj voćnoj kulturi poseban značaj kao industrijskoj voćnoj vrsti.. B. RISTEVSKI. B. D. NIKOLIĆ. 19.. Najveće ocjene za organoleptička svojstva kaše od ploda džanarike dobili su genotipovi BP 12. GEORGIJEV. B.. ZEC.: Džanarika. RISTEVSKI.: Otpornost na niske temperature. Jugoslovensko voćarstvo. 6–7–8: 337–344 (1991). R. G.. CEROVIĆ. 223–227 (2002). Acta Hort.. BOŽOVIĆ. 111–112: 17–20 (1995).. M. G. MILUTINOVIĆ... S. Koštunići 31–42 (2001).: Selekcija formi kvalitetnih plodova džanarike u cilju proizvodnje zdrave hrane. MILETIĆ. MARINKOVIĆ. D. OGNJANOV. Savjetovanje industrije alkoholnih i bezalkoholnih pića i sirćeta. BP 33. BP 16. M. LITERATURA BOŽOVIĆ Đ. VRAČAR. Zbornik naučnih radova 7: 9–16 (2001). Zbornik radova. V. BP46. prouzrokovače bolesti i štetočine izdvojenih genotipova džanarike (Prunus cerasifera Ehrh.

ORGANOLEPTIC CARACTERS OF PULP IN SELECTED MYROBALAN GENOTYPES (PRUNUS CERASIFERA EHRH. soluble dry matter. 149 . This paper presents data on soluble dry matter content and organoleptic attributes of fruit pulp from 50 myrobalan genotypes. BP46. BP 27. due to it’s reported resistance to pests and diseases. BP 60.) FROM GORNJE POLIMLJE BOŽOVIĆ ĐINA. a research of authentic populations of myrobalan in the area of Gornje Polimlje was carried out. BP 46. BP 15. BP 16. The highest organoleptic marks were attributed to fruit pulp derived from myrobalan genotypes BP 12. fruit. pulp. BP 02. BP 16. BP 46 i BP 60 which are characterized by persistent flesh color so can be used for pulp and pulp product preparation. organoleptic characters. BP 27. to 2000. JAĆIMOVIĆ VUČETA Summary Myrobalan fruits are used as cheap raw material to obtain high quality products. BP 15. Attention should be taken to fruits from genotypes BP 12. These are following genotypes: BP 128. In clear juice and concentrate production fruits with high content of soluble dry matter are recommended. Gornje Polimlje. This fruit species is being a source of biologically high value food without pesticides residues. Key words: myrobalan. During the period from 1998. BP 102 i BP 116 what makes them suitable raw material for different processing types. BP 33. BP 103 i BP 30.

U prerađenom stanju drenjina se može koristiti na različite načine i to: osušena za kompote. 1990). rodnosti stabala (žbunova) drijena. u periodu od 2000 do 2003. 6 (2007) STR. kolače. organizmu nužno potrebnih mikroelemenata.) je plod.godine sprovedena su istraživanja populacije drijena u području Gornjeg Polimlja. Od drenjine se takođe spravlja sos. Utvrđivanjem njihovog hemijskog sastava pokazalo je da su ovi proizvodi kvalitetna osnova za buduću industrijsku preradu ove voćne vrste. prerađena u marmeladu. Izvršena je selekcija genotipova na osnovu bujnosti stabla. 150–157. Biotehnički institut. BOŽOVIĆ ĐINA 1 IZVOD: U periodu od 1996–2003.. šećera. obuhvatila je izdvajanje genotipova koji bi bili interesantni za dobijanje proizvoda od drenjina kao što su: sokovi. pastu „lavaš”. vitamina. NOVI SAD HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L. Ključne riječi: drenjina. 1974. kao i za jela od divljači (Pozzeto. Gornje Polimlje. prerađevine. pektina. krupnoće i kvaliteta ploda. Sangiorgi. Prijatan ukus svježih plodova i njihovo bogatstvo lakousvojivih.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. koje su aromatizovane dodatkom komorača (tako su ih spremali stari Grci) i u sirćetu– njemačke drenjine. 2000. sok. Dalja selekcija. uključujući i sjevernu Italiju je potapanje drenjine u rakiju ili vino radi dobijanja alkoholnih napitaka i likera. godine. Ukoliko su plodovi ubrani prije sazrijevanja mogu se konzervisati i u slanom rastvoru– masline od drijena. džem. U tradiciji zemalja sjeverne Evrope. 1997. 150 . ljekovito i aromatično bilje. cit. koji se koristi za jelo u svježem stanju i u obliku brojnih prerađevina. UVOD Najznačajniji organ drijena (Cornus mas L.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI JAĆIMOVIĆ VUČETA. Podgorica – Centar za kontinentalno voćarstvo. pekmez. bombone. po Tsipouridisu i sar. džem i marinirana drenjina. sirup. 1997. Minovski i Rizovski. dr Đina Božović. koji se preporučuje kao preliv za kuvano meso i ribu. 56. slatko i žele. organskih kiselina. Dudukal i Rudenko. Bijelo Polje. Prvi način je poznat još od davnina i čini se da su drenjine spremali na ovaj način još u starom vijeku. kisela vina i dr. likere. U domaćoj preradi od ploda drijena se pravi i poznata rakija „drenovača”. hemijski sastav. karotina i druOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Vučeta Jaćimović. kašu.

U 3 l vode se doda 1 kg plodova zrelih drenjina i kuva 15 do 20 minuta. U drenjini se nalazi prosječno oko 16. Vrlo je bogat taninskim materijama (oko 4%). 2000).gih materija stavlja drijen po kvalitetu u red sa drugim više korišćenim voćnim vrstama (Dudukal i Rudenko. Sve se to miješa s vremena na vrijeme 24 sata. Hemijske analize prerađevina. spada u red onih voćnih vrsta. 2005). doda se 700 g krupne morske soli. B2. Poslije 3 sedmice ovakvi plodovi se mogu koristiti i čuvati do 3 godine. voćnih vrsta. pomorandže i dr. E i karotina. Sirup od drijena je spremljen i na drugi način. jer su one u ovom pogledu sa izuzetnim potencijalom i od velikog značaja. džema. kuvanjem 5 do 6 minuta.. zdravi i tek zaruđeli plodovi i odstrane im se peteljke. U svijetu postoje zahtjevi za proizvodnjom voća sa što manjom upotrebom pesticida.5% suve materije. tj. što je više i od limuna.14% ugljenih hidrata. zatvore se čepovima i pokriju da stoje 24 sata. po Baboviću i sar. Todorović. kao što je slučaj sa drijenom. MATERIJAL I METODE RADA Od 114 odabranih genotipova drijena sa područja Gornjeg Polimlja. 2001). koje ga imaju najviše. Vitamina C ima od 20–145 mg. zatim se izmljevenoj masi doda ista količina šećera. Za spremanje marinirane drenjine uzimaju se tvrdi.06% bjelančevina. Ogašanović i sar. Plod sadrži dosta vitamina B1. za proizvodnjom zdravstveno ispravne hrane po konceptu integralne i biološke proizvodnje (Keserović. Pred kraj kuvanja dodaju se 2 limuntusa i tako vruć sok se sipa u suve i vruće flaše. 1. Posebna pažnja je usmjerena na izdvajanje onih genotipova čiji su plodovi zahvaljujući izuzetnim tehnološkim svojstvima pogodni za proizvodnju soka. Cilj ovog rada je izdvajanje genotipova drijena iz prirodne populacije Gornjeg Polimlja koji bi bili interesantni za industrijsku preradu. Po sadržaju vitamina C. Poslije toga je džem pakovan u čiste tegle sa adekvatnim poklopcima. Keserović.1% ukupnih kiselina. U 100 g ploda se u prosjeku nalazi 1. nezreli. vršene su na Tehnološkom Fakultetu u Novom Sadu (Vračar. je sipan u flašu sa plodovima. pa se taj sadržaj procijedi kroz gazu i doda 3 kg šećera i opet kuva 15 minuta. mariniranog drijena i druge vidove prerade.17% masti. izabrano je njih 8 od čijih je proizvoda ispitivan hemijski sastav. 1996. cit. Posuda od 10 l se napuni takvim plodovima. prelije vodom iznad plodova i zatvori propisnim poklopcem. Kalorijska vrijednost je mala i iznosi oko 68 kalorija (Janković. Od toga 9–15% šećera i 2. Skuvan sirup od 600 g šećera i 550 ml vode. 151 . 1990). flaša je zatvorena i pokrivena 24 časa kako bi se toplota zadržala. Džem od drenjina se spravlja tako što se plodovi izgnječe i odstrane sjemenke i pokožica. 15. Sirup od drijena u kojem se vide plodovi.. pripremljen je tako što je stavljeno 200 g cijelih plodova u flašu od jednog litra i dodata polovina kesice limuntusa. 1996. U obzir su uzete i vrste koje se trenutno manje gaje u obliku plantažnih zasada.

152 .26 i 65.92 56.34 54.07 49.50 57.76 Vitamin C (mg/100g) / Vitamin C (mg/100g) 4.50 64. već je samo miješanjem dodato 50% šećera. 12 mg % vitamina C i 1. red.03 0.79%. spremljenom bez kuvanja takođe nije došlo do gubljenja ove materije značajne za ljudski organizam.33 1.57 1.76 1. D.80 4.59 53.45%.94 0.44 1.09 58.40 60.19 60.07 5. a najmanje kod genotipa BP 07 – 0.41 65.67 58.29 1.20 60.20% bilo je u kontrolnom džemu i džemu spravljenom od plodova genotipa BP 33. 1.62 64.61 0.67 57. Saharoza Ca-pektat Genotype (%) / (%) /Total (%) / (%) /Total (%) / D. Tab.87–63. dok je u kontrolnom džemu bio u simboličnoj količini 0.32 3.32 0. spremljenim na ovaj način.91 2.68 1.31 0.77 mg / 100 g. 2001).54 3.24 4. U džemu.56 9. što predstavlja jednu od najvrednijih karakteristika ovog proizvoda. a najmanje u džemu genotipa BP 01 (tab.10 0.34 54. 1987). 1). Najveći sadržaj ukupne kiselosti određen je u džemu genotipa BP 01 – 1. Utvrđen je zadovoljavajući sadržaj vitamina C i varirao je od 2.71 51.44 0.77 3.32 0.35 8.79 1.47 4. Pepeo Ukupni šeć.65 65.13 1. Ukupan sadržaj šećera 52. Džemovi pripremani u domaćoj radinosti nijesu bili podvrgnuti visokim temperaturama i kuvanju.60 61.27 52.33 0.09% i dosta kiselina daju visok kvalitet i vrlo dobar ukus džemovima drenova Polimlja.74 0.99 3. Ukoliko pri pripremanju džema nema kuvanja već se vrši prosto miješanje sa šećerom to je izuzetno zdrava hrana i bogat je izvor vitamina C za zimske mjesece (Žunić. šeć.72 3.(%) /Ca TSS acidity Ash sugars (%) sugars (%) cchrose – pectate (%) (%) (%) (%) (%) BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 BO Prosjek Average 57.34 2. kis.45 0.26%. Cornellian cherry jam chemical content Genoti SMS Ukup.41 0.20 2. sirupa pripremljenog na dva načina i marinirane drenjine.29 0. (%) /Su. red.2 mg gvožđa. Najviše pepela u ovako pripremljenom proizvodu utvrđeno je kod genotipa BA 13 – 0.42 6.02 6.26 62. Hemijski sastav džema od drenjina Table 1.26 0. koja prema deklaraciji sadrži 60% dodatog šećera.07 3.65 Najviše utvrđene suve materije – 65.26%. 1.32 1.81 4.20 57.07 do 4.78 0.05 64.78 0.47 0.38 1.91 mg / 100 g. Hemijski sastav džema od drenjina Kod nas je proizvođena marmelada od drenjina (Vujanić-Varga.26 1.REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Hemijski sastav utvrđen je kod 4 vrste proizvoda od drenjina: džema.37 60. pa su sačuvali visok sadržaj vitamina C.29 0.70 1.69 0. a najmanja obezbijeđenost s kiselinama bila u džemu genotipa BP 17– 1.10 64.17 51.64 53.93 52.80 52.87 63.

a najmanje kod genotipa BP 07 – 50. na uobičajen način u domaćinstvima ovoga kraja. a zahvaljujući sadržaju mineralnih materija. 2) bio je najviši u soku genotipa BP (22 – 54. 1990). Bistri sokovi pripremani od plodova drenova iz Gornjeg Polimlja. Drijen je poznat po velikom sadržaju kiselina. 0. tanini. Mineralne materije koje su sadržane u plodovima svih vrsta voća u savremenim uslovima života imaju zaštitno – odbrambenu vrijednost.40%.33% i kod genotipa BP 44 – 0. organske kiseline. koji se nalazi pored puta (0.1%. jer neutrališu otrovne supstance i olakšavaju njihovo odstranjivanje iz organizma. U Kodrima Moldavije on je još utvrdio da drenovi zasjene imaju manje pepela od onih koji rastu na poljima. a naročito se preporučuju pri umnom naprezanju.67%. Sok genotipa BP 21 imao je najveći sadržaj kiselosti – 1. bojene materije.90% iz Sjevernog Kavkaza. što soku daje osvježavajuća svojstva. Ako se optimalno koriste ne stvaraju višak kalorija te ne utiču na gojaznost.80%). 2. 153 .91% u Kodrima Moldavije do najvećeg sadržaja kod ukrajinskih drenova 1. Njihovim korišćenjem snižava se nivo šećera u krvi i povećava fermentativna sekrecija podželudačnih žlijezda. Osim kiselina nije zanemarljiv ni sadržaj taninskih materija.46%) bilo je kod genotipa BP 22. a najmanje u kontrolnoj varijanti – 0. Sadržaj suve materije. Iz džema genotipa BP 22 izdvojeno je najviše pektinskih materija – 1. Njihovim dejstvom i dejstvom kiselina iz voća neutrališe se negativno djelovanje kuhinjske soli u organizmu i to zajedno utiče na smanjenje krvnog pritiska.09% i džemu genotipa BP 17 – 61. Hemijski sastav sirupa sa uronjenim plodovima drenjine Voćni sokovi su posebno značajan vid prerade voća. sprečavaju trovanje organizma. sirupi i kašasti sokovi. Najbogatiji sadržaj Capektata utvrđen je kod soka genotipa BP 07 – 1.16%. ispitujući hemijski sastav ploda drijena genotipova koji rastu u raznim rejonima bivšeg SSSR-a. dok je najveći sadržaj bio u plodu drenova koji se nalaze na mjestima gdje je izvršena sječa visokog šumskog drveća. a najmanji sadržaj pepela bio je svega 0. Leontjak (1984) je.02%. Od proizvoda koji su u tečnom stanju. Uspješno otklanjaju otrove iz ljudskog organizma. Voda iz ovih sokova je u veoma povoljnom obliku za ljudski organizam. 2001).61%.83%). od voća se najčešće spravljaju bistri sokovi. koje regulišu acidobaznu reakciju krvi. koje daju punoću i čine ukus u izvjesnoj mjeri specifičnim. pektini. Količina mineralnih materija u plodu drijena u našem istraživanju bila je najveća kod genotipa BP 44. Ukupnih šećera najviše je utvrđeno u kontrolnom džemu – 63. enzimi. Oni zadržavaju u sebi niz najvažnijih sastojaka svježeg voća i koriste se za zadovoljenje energetskih potreba ljudskog organizma (Žunić. Voćni sokovi povoljno djeluju na radnu sposobnost i raspoloženje. zaključio da je sadržaj pepela od 0. su pokazali vrlo dobar kvalitet. mirišljave materije i dr. mineralne soli. koji se nalazi u šumi. određene sušenjem (tab. Korisna dejstva proizilaze iz sastojaka koji se nalaze u voćnom soku: prirodni šećeri. a nasiromašniji u soku genotipa BP 44 – 0. jer doprinose lakšem i efikasnijem učenju.24%. Najviše ukupnih šećera (52.15% kod genotipa BP 01.Namirnice biljnog porijekla su biološki vrednije i predstavljaju najvažniji izvor minerala. pa je dijabetičarima korisno da ga upotrebljavaju za piće (Dudukal i Rudenko.68%.

32 1.17 0.25 57. Najmanju kiselost (0.61 59. veoma je važna intenzivna boja.19 7. TSS (%) (%) / Total acidity (%) 53.20 0.21 0. 3).91 44.22 0. red.09 Pepeo (%) / Ash (%) 0.07 0.58 42. treba da je dovoljno zrelo.79 34. dok je najmanje pektinskih materija (0.13 Pepeo (%) / Ash (%) 0.43 0.81 1.33 36. Hemijski sastav sirupa sa plodovima drena Table 2.44 1.16 8.41 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 154 .56 4.20 50.63 53. Pektina (0.89 1.18 Ukupni šeć.57 0.02 1.18 0. sugars (%) 50.53 54.65 1. kis.10 0.42 0.34 40.08 0.78 0.55 0.96 1. Hemijski sastav sirupa od drenjine Voće namijenjeno proizvodnji sirupa.41 0.05 52.71 0.02 1.57 1.69 10. D.90 42.57 46.24 58.93 28.68 54.(%) / D. Cornellian cherry syrup chemical content Genotip Genotype SMS (%) / Ukup. 2.10 0.91 23. 2005).07 0.51 0.97 1.19 0. sa što većim sadržajem suve materije i zdravo.17 55.61 53.54 0.37 8.82 54.46 50.27 59.51 47.67 2.88 2.58 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 3.32 0. Tab.07 0.92 47.06 50.60 56.65 33.68 53.82 51. pored dobre obojenosti i aromatičnosti.80 53. red.14 24.29 0.98 12. šeć.(%) / D.42 0.40 0. (%) /Total su.47 43.61%) i ukupnih kiselina (1.29%) imao genotip BP 01.05 0. D. sugars (%) 51.80 52.17 0.72 13.49 13.42 1.05 0.42 48.91 21.51 0.33 50. (%) /Total su.31 59. gars (%) red.71 Ca-pektat (%) /Capectate (%) 0.28 51.91 Ca-pektat (%) /Capectate (%) 0. kis.80 Saharoza (%) /Succhrose (%) 14.07 Ukupni šeć.17 0.47 Saharoza (%) /Succhrose (%) 27.89 0. kako bi razblaženi proizvod pri korišćenju imao određeni intenzitet karakteristične boje voća od koga je sirup dobijen (Jaćimović i sar.57%) imao je genotip BP 07 (tab.08 0. Za kvalitet sirupa od drenjina pored aromatičnosti.16 47.87 39.80 53.23 53.02 0.65 50.20 0.28 6.01 0. Chemical content of syrup with cornellian cherry fruits Genotip Genotype SMS (%) / Ukup.74 45..44 54.51 48. 3. TSS (%) (%) / Total acidity (%) 52.94 32.Tab.85 18.35 15.16 31. gars (%) red.61 0.28 48.90 32.22 56. šeć.29 28.95 1.21 1.43 0.88 12. Hemijski sastav sirupa od drenjina Table 3.78%) utvrđeno je najviše u soku (bez cijelih plodova) genotipa BP 33.

68 2. dok je najmanje pektinskih materija bilo u ovakvim plodovima genotipa BP 33.22 1.17 1. što se lako može zadovoljiti.42 mg/100 g ploda.50 7.40 1. Najveće bogatstvo vitaminom C pokazali su marinirani plodovi genotipa BP 01 (25.7 8.26 1.84 21. koji su bogatiji ovim vitaminom.60 13.62 8.12 20. Vitamin C se u neznatnoj količini nalazi u proizvodima životinjskog porijekla (meso. određenom sušenjem. Hemijski sastav marinirane drenjine Najveći sadržaj suve materije (tab. a najmanji ovako pripremljenog ploda drijena imao je genotip BA 13 (1.29 7.21 0.08 9.33 2.82 6. Prosječno u plodovima svih 10 ispitivanih genotipova vitamina C bilo je 18. Cornellian cherry marinade chemical content Genotip Genotype SMS (%) / Ukup.45 0.10%. ili adekvatna količina nekog od proizvoda od drenjine.05%.48 5.42 4.17% u soku genotipa BP 33.86 21.5%).46 4. 4. Najveći sadržaj ukupne kiselosti utvrđen je u mariniranom plodu genotipa BP 44 (2. Hemijski sastav marinirane drenjine Table 4. Najbolju obezbijeđenost suvom materijom.68%. Pepela je najviše izdvojeno iz soka genotipova BP 21 i BP 33 – 0.37 1. (%) Pepeo (%) / NaCl (%) / Ca-pektat TSS (%) / Total acidiAsh (%) NaCl (%) (%) /Caty (%) pectate (%) 14.32 11. a najmanja obezbijeđenost suvom materijom imao je genotip BP 44 (8.61 17. Tab. Dnevna potreba ljudskog organizma je 45 mg (preporuka Evropske unije).21 2.5 13.05 15.06 6.95 8.18 9.03 1.61 0. 05%). imao je sok genotipa BP 21 – 59. a najneobezbjeđeniji ovom značajnom materijom bio je genotip BP 17 – 11. a najmanji 50. Najveća obezbijeđenost Ca – pektatom kod marinirane drenjine utvrđena je kod genotipa BP 07.73 0. Vitamini imaju značajnu zaštitnu.08 6. a najmanje suve materije imao je sok genotipa BP 33 – 53. jaja).87 0.51 16.43 14. a najmanje iz sokova genotipova BA 13 i BP 17 – 0.31%. Najmanje svih mineralnih materija i soli bilo je u mariniranom drijenu genotipa BP 44. kis. To bi bila količina od oko 40 do 100 g plodova drijena.Najveći sadržaj ukupnih šećera soka iznosio je 58.71 2.86 6.24 mg/100 g ploda. 2000).26 mg/100 g ploda). ali ga zato u svježem voću i povrću ima mnogo više.26 11.63 0.44 Vitamin C (mg/100g) / Vitamin C (mg/100g) 25.08%). 4). 4.28% kod genotipa BP 17.45 4.68 7.40 23.42 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 155 . utvrđen je u mariniranoj drenjini kod genotipa BP 22 (16.52 0.34 18. dijetetsku i terapeutsku vrijednost (Pamplona-Roger.76 4.01 0. dok je najviše ovih materija utvrđeno kod genotipa BA 13.57 6.25 12.05 1.37 0.17%). riba.

koji se ne skladište u organizmu. jedan od značajnih sastojaka ploda koji ima ljekovita svojstva veoma osjetljiv na toplotu i svjetlost. Prisustvo kiselina i šećera dali su visok kvalitet i specifičan ukus ovim džemovima. Osim preporuke za obaveznu industrijsku proizvodnju za spravljanje ove prvenstveno zdrave i jeftine hrane trebalo bi da bude zainteresovano svako domaćinstvo. Pri spremanju ovakvog jela od ploda drijena. pa su sačuvali visok sadržaj jednog od najznačajnijih sastojaka u plodu drijena. pa je dragocjen u zimskoj ishrani stanovništva. pokazala da se kod ovako pripremljenih prerađevina ne gube ovaj dragocjeni sastojak. zavisno od ukusa koji se traži. Marinirana drenjina je rijetko zastupljen način pripremanja drijena u domaćinstvima. imao i atraktivan izgled. jer će razblaženi proizvod sigurno imati određeni intenzitet karakteristične crvene boje. Za preporuku je genotip BP 21 za sokove sa i bez plodova. naročito primorskih krajeva. Plodovi drijena mogu se marinirati i biti rado viđeni i prisutni proizvod na trpezama naših domaćinstava. Sokovi su takođe pokazali odličan kvalitet. Vitamini rastvorljivi u mastima. kao što su vitamini A i D. Ovaj proizvod ne gubi većinu hranljivih svojstava. Međutim. U Italiji po Sangiorgi-u (1997) se takođe na ovaj način sprema drijen. komorač ili neka druga začinska biljka. Vitamin C se ne akumulira u organizmu i zbog toga se mora svakodnevno unositi. dok se u Njemačkoj drenjine konzerviraju u sirćetu i preko zime koriste. Otuda. upravo su ispitivanja hemijskog sastava marinirane drenjine i džema spremanog na tradicionalan način područja Gornjeg Polimlja. Ovi genotipovi mogu se koristiti za proizvodnju sirupa. U našem ispitivanju odličnu ocjenu dobio je drijen spremljen kao maslina od genotipa BA 13. Slična je situacija i sa konzervisanom hranom. meću kojima je vitamin C. koji je ovako konzervisan. ZAKLJUČAK Džemovi pripremani po receptima karakterističnim za domaćinstva Gornjeg Polimlja. žutih plodova. skladište se u jetri i ne moraju se svakodnevno unositi (mogu proći sedmice. dok su odlični bili sokovi od ukuvanog sirupa od genotipova BP 17. BP 22 i BP 33. što nije slučaj sa vitaminom C i ostalim vitaminima rastvorljivim u vodi. sa intenzivnom crvenom bojom. žuto obojenim plodovima. vrlo rijetkim za drijen.42 mg/100 g vitamina C. pa čak i mjeseci bez izlaganja suncu. BP 17. koje ih aktivira). može se u slani rastvor dodati list lovora. vitamina C. pa se za ovaj vid prerade mogu preporučiti genotipovi BP 01. BP 21 i BP 22. nijesu bili podvrgnuti termičkoj obradi. Najbolju ocjenu ovako spremljenog proizvoda dobio je genotip BA 13 sa atraktivnim. 156 . kuvane ili pržene namirnice gube veći dio vitamina C. a bilo je i primjera 25. Kao koncentrisani voćni sok može se dodati ili miješati sa nekim aromatičnim voćem za dobijanje kvalitetnog sirupa. Zbog toga je važno svakodnevno jesti svježe voće i povrće ili koristiti njihove prerađevine u kojima su sačuvane ove materije. Naime.26 mg/100 g (genotip BP 01).Za spravljanje prerađevina od drenjina mora se voditi računa o činjenici da je vitamin C. u mariniranoj drenjini je bilo prosječno 18.

Novi Sad. Novi Sad. Beograd.. MALEŠEVIĆ. It helps keeping optimal level of body sugars and saving body glycogene. Zemun. JAĆIMOVIĆ. ГАЛИНА. Naučni institut za ratarstvo i povrtarstvo. 1990.: Medonosne i peludne biljke. – Novi Sad. 265–272. Čačak.. E. 2001.: Кизил-ценое лесное растение. 157 .. DINKA: Pomologija. M.: Кизил. 1974. 1996. No. products.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI JAĆIMOVIĆ VUČETA. LAZIĆ. STANISAVLJEVIĆ. 10. Institut za ekonomiku poljoprivrede – Beograd. ekonomsko-ekološki aspekt. M. G. In diet for healthy people. Novi Sad. ЛЕОНТЯК. VRAČAR. GAJIĆ. B..: Il corniolo.LITERATURA BABOVIĆ. Proizvodnja zdravstveno – bezbjedne hrane. Библиотечка „Древесные породы”. ĐINA. Кишинев. PAMPLONA–ROGER. Г. Novi Sad.. R. jam and marinade) due to their high content of carbohydrates could be classified as high energy value food.. X Savetovanje o biotehnologiji.: Agrobiznis u ekološkoj proizvodnji hrane. MINOVSKI. cornellian cherry products could be used as an easily digestible energetic concentrate. HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L. RIZOVSKI..: Struktura i perspektive voćarstva SR Jugoslavije. Tehnološki fakultet. C. KESEROVIĆ. DINKA. pečurki i osvežavajućih alkoholnih pića.: Lekovitost voća i voćnih sokova. J. especially for young and people with high energetic needs. V. 1984. LJ. Informatore agrario. 2001. JOVANČEVIĆ. ДУДУКАЛ Д. M. РУДЕНКО И. br. 113–114. ŽUNIĆ. Zagreb. Prosvjeta.. 65–82. str. Unripen fruits could be used as a part of restricted diets due to high level of unsoluble pectins and low level of fast resorbed sugars. 10. BELLINI. Čačak. – Dren. vol. MILUTINOVIĆ. Ž. chemical content.: Pravci proizvodnje zdravstveno bezbednog voća.30. MIRANOVIĆ. Preporod. D. 2000. KSENIJA I MIŠIĆ.66– 73. VUJANIĆ-VARGA. P.. Zbornik na trudovi. V. str. 1987. Key words: cornellian cherry. ст. ВО Агрополиздат. Diva ovošna flora na SR Makedonija. BOŽOVIĆ. vol. GIORDANI. BOŽOVIĆ ĐINA Summary Cornellian cherry and it’s products (juice. Штиинца. 2005.. JANKOVIĆ.). Poljoprivreda kao hobi. Regular consumption of traditional food and its affirmation might be significant factor for improoving national diet together with correction of other factors influencing health. – 46. TSIPOURIDIS. 32/2000. VUJANIĆ-VARGA.: Uživajte zdrav život. Beograd. Gornje Polimlje.: Priručnik za kontrolu kvaliteta svežeg i prerađenog voća i povrća. OGAŠANOVIĆ. voć. E. 5–20. 1996. IP „Neven”. 2000. Z.. Skopje. D. 334– 342. M. 2005. zbornik radova. Jug.: Organoleptičke osobine proizvoda od drenjina (Cornus mas L. D.: Cornus mas L. П. 2000. Москва. С.

1988). viši naučni saradnik. mase ploda. Veliki je broj kriterijuma za ocjenu genetske specifičnosti mineralne ishrane: citološke i anatomske osobenosti ćelija i subcelularnih jedinica. Ključne riječi: breskva. koje su gajene na oglednom imanju „Lješkopolje”. Međutim. podloga. Problemom genetske specifičnosti mineralne ishrane biljaka bavio se Moos (1921. 1922) još početkom tridesetih godina ovoga vijeka. izdvajanje. dužine mješovitih rodnih grančica. usvajanje. NOVI SAD REAGOVANJE RAZLIČITIH SORTI I PODLOGA BRESKVE (Prunus persica Stoc. morfološke osobine biljaka. doza NPK hraniva UVOD Ovaj rad predstavlja nastavak prethodnih istraživanja u kojima je proučavan uticaj sorte. fiziološki i biohemijski procesi. nego i međusobna zavisnost podloge i plemke. ukupna težina Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Ranko Prenkić. podloge i primjene različitih doza NPK hraniva. sorta. 56. jer se u ovom slučaju mogu ustanoviti razlike ne samo između pojedinih sorti. i Prenkić i sar. Ustanovljeno je da postoje značajne razlike ispitivanih parametara u zavisnosti od sorte. koncentracija i sadržaj elementa. Problem genetske specifičnosti mineralne ishrane je mnogo više istraživan kod zeljastih nego kod drvenastih biljaka. Biotehnički institut – Podgorica 158 . prinosa.) NA PRIMJENU NPK HRANIVA RANKO PRENKIĆ. Reagovanje različitih sorti i podloga ispoljava se preko više parametara: razvijenosti stabla. Redhaven i Samerset). 6 (2007) STR. sadržaja ukupnih rastvorljivih suvih materija i nivoa ukupnih organskih kiselina i pH vrijednosti. Sorte su bile okalemljene na dvije podloge (na sejancu vinogradarske breskve i badema) i tretirane različitim dozama NPK hraniva. podloge i NPK hraniva na nivo gvožđa i cinka kod breskve (Prenkić 1988.1 IZVOD: Istraživanja su vršena kod tri sorte breskve (Koronet rani. 1984). ukupan sadržaj kao i forme jona. Sarić (1984) ističe da je posebno značajno istraživanje ovog problema kod drvenastih biljaka. 158–166. vlasništvo Biotehničkog instituta – Podgorica. distribucija i reutilizacija jona. translokacija. kod nas su se ovim problemom najviše bavili Sarić i saradnici (1983.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.

a zavisi i od raznih ekoloških uslova i primijenjene tehnologije u toku gajenja. sadržaj ukupnih kiselina pomoću titracije. a kod Samerseta okalemljenog na bademu. dužina mješovitih rodnih grančica.) i na sejancu badema (Amygdalus communis L. Iz tabele 1. bio 1. Sve tri sorte tretirane su sa tri različite doze NPK hraniva: 1. prinos breskve. obim je bio 2. sadržaj ukupnih kiselina i pH vrijednosti) kod plodova raznih sorti i podloga breskve. REZULTATI I DISKUSIJA Razvijenost stabla (bujnost sorti) Prije početka NPK tretmana uočeno je da se ispitivane sorte na različitim podlogama nejednake bujnosti. 159 . NPK – 225+30+210 kg/ha. masu pojedinačnih plodova. Naročito jak efekat. sadržaj rastvorljivih suvih materija. ND (niska doza) 2. dužina mješovitih rodnih grančica. koje su gajene na imanju „Lješkopolje” vlasništvo Biotehničkog instituta – Podgorica. Utvrđeno je da su vrijednosti za sekundarno debljanje kod breskve okalemljene na vinogradarskoj breskvi visoko signifikantno veće nego kod sorti okalemljene na bademu. Pratili smo više parametara: razvijenost stabla (obim). uočljivo je da je prosječni obim stabla kod sorte Koronet okalemljene na vinogradarskoj breskvi.suve materije. prinos i kvalitet. proizvodnja biomase i neke osobine genotipova koje utiču na usvajanje elemenata (Sarić. NPK – 150+60+140 kg/ha SD (srednja doza) 3. Ispitivane parametre određivali smo standardnim gravimetrijskim metodama. i 1996). masa ploda. Rani redheven (Early redheven) i Samerset (Summerset). zato su vršena mjerenja obima stabla prije i na kraju vegetacionog perioda. Sekundardno debljanje stabla je uglavnom uslovljeno genetski. 1995. Sorte su bile okalemljene na dvije podloge: sejancu vinogradarske breskve (Prunus persica vulgaris Mill. u četiri ponavljanja.35 cm. sadržaj ukupnih suvih materija.). NPK – 75+30+70 kg/ha. prinos.09 cm. a u svakom ponavljanju tretirana su po tri stabla. a pH vrijednost određivana je pomoću pH metra (Radiometar 29. U ovom radu posvećena je pažnja samo nekim od mnogobrojnih kriterijuma (razvijenost stabla. Dobijeni rezultati su statistički obrađeni i prikazani tabelarno. nakon aplikacije NPK hraniva. bujnost sorti. sadržaj ukupnih kiselina i pH vrijednost plodova. Istraživanja su vršena u tri uzastupne godine (1994. 1984). MATERIJAL I METODE Objekat istraživanja bile su tri sorte breskve: Koronet (Coronet). imala je visoka doza NPK hraniva i značajno se razlikuje od rezultata za nisku dozu i kontrolu. Danska). VD (visoka doza) Kao kontrola služila su nam netretirana stabla breskve. Krajnji cilj ovih istraživanja bio je da se poboljša i poveća kvantitet i kvalitet prinosa breskve.

73 AC 0. Na kraju treba naglasiti da su mješovite rodne grančice najvažnije za prinos rodnog drveta.60 cm kod sorte Blek pa do 58. 1.45 1.36 0.51 2.68 Vin.56 1.67 ABC 0.00 1.74 1.90 1.13 C 0.25 0.23 cm).88 2.76 AB 0.96 1. Dužina mješovitih rodnih grančica Kao što se vidi iz (tab.23 1.73 1.72 1.61 1.79 1. a ne samo od sorte.88 2.) i povećanom lisnom masom.45 1. aminokiseline. jer one sadrže dosta cvjetnih pupoljaka sa bogatstvom rezervnih materija (šećeri.23 1.65 1.05 LSD 0.15** 0.50 1.40 1. zato su i plodovi na rodnim grančicama najkvalitetniji. proteini itd.33 BC 0.13* 0.61 2.37 1. iako se radi o drugim sortama.18 0. Statistička analiza je pokazala da postoje veoma značajne razlike između dužine rodnih grančica sorte Koronet u odnosu na ostale dvije sorte (Rani redheven i Samerset). koji su našli dužinu mješovitih rodnih grančica od 45.01 1. okalemljena na vinogradarskoj breskvi.03 1.16 cm) okalemljena na podlozi badem.34 1.16 1. sa nalazima Rahovića i Rajkovića (1976). breskva Average-beds Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.88 1.38 1.34 1.01 0. breskva Badem Prosjek / Average Samerset Vin.49 1. breskva Badem Prosjek / Average Prosjek podloge / Vin.46 1.61 2.10** 0. Sekundarno debljanje debla bresaka (prosjek za period 1994–1996.74 1.60 B 0.35 1.31 1.54 1.Tab. Ovi rezultati su slični.55 1. a najkraće sorta Samerset (45.70 cm kod sorte Redskin.87 1.21 0.89 1.72 2.18 1.69 1.15 1.70 1. 2) u prosjeku najduže mješovite rodne grančice imala je sorta Koronet (57. Najveći efekat na dužinu grančica imala je visoka i srednja doza.90 1.09 1. in cm) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Control 1.95 1. podloge i doze NPK hraniva.61 1.31 1.02 1.12 1.35 1. u cm) Tab. breskva Badem Prosjek / Average Koronet Vin.68 1. koji obezbjeđuju ishranu formiranih plodova. Posebno treba naglasiti da je dužina mješovitih rodnih grančica kod sve tri sorte okalemljene na vinogradarskoj breskvi veoma značajno veća nego kod sorti okalemljenih na bademu. The secondary thicken of peach stem (average for period 1994–1996. 1.47 Prosjek Average 1.27 1.75 2.87 1.19 1.17 Iz ovih rezultata proizilazi da obim stabla zavisi od sortne specifičnosti.61 1. Ovi rezultati potvrđuju našu pretpostavku da genetske specifičnosti zavise i od podloge. 160 .44 1.

63 58. podloge i doze tretmana NPK hranivom (tab. podloge.36 48.86 49. podloge i doze hraniva.90 48. breskva Badem Prosjek / Average Vin.73 47.73 BC 2.96 46.69 AC 2.52 C 1. Prosječni prinos plodova za sve tri sorte okalemljene na obje podloge bio je najveći nakon tretmana visokom dozom (35.49 53. Kod sorti breskve koje su bile okalemljene na vinogradarskoj breskvi prinos je bio značajno veći nego kod onih okalemljenih na podlozi badem (tab.23 47. Ovi rezultati ukazuju da ispitivani faktori đeluju sinergistički što se manifestuje preko mase plodova (tab.Tab. Ovo pomološko svojstvo je posebno značajno. tretmana u toku gajenja i ekoloških faktora.01 2.16 49.90 43. Prinos plodova u ispitivanom periodu varira u zavisnosti od sorte.83 51.06 53.05 LSD 0.96 55.16** 1.41** 1.90 49. 2.02 5. I ovi rezultati o genetskoj specifičnosti mineralne ishrane biljaka ukazuju.80 44.44 58. da smo našli statistički značajne razlike u prinosu kod sorti. 3).54 44. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.47 47.91 57.29 45.66 52.73 ABC 4.71 57.62 kg/stablo) u odnosu na kontrolu (22.86 50. 2.22 55.15 58.21 53.24 50. 4).66 52.14 52.05 52. Lenght of composite 1 – year old shoots (cm) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Beds (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 54.95 B 1. Masa ploda Istraživanja su pokazala statistički značajne razlike u masi plodova u zavisnosti sorte.76 45.18 45.56 50.50 46.01 1.28 56. naročito sa aspekta iznošenja mineralnih materija i primjene agrotehničkih mjera (Prenkić. 161 .16 55. Treba posebno naglasiti.64** 2.70 41.87 Prinos breskve Osnovno biološko svojstvo breskve je visoka rodnost.01 51.64 58.56 60.56 45.83 48.81 54. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.49 AB 2.46 46. 1998). da razlika: nije prisutna samo između sorti.73 44.19 52.20 52.21 53.06 67. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.36 47.60 47. što zavisi od sortne osobenosti.33 47.71 Vin.66 51.16 51. 3).03 54.10 43.53 43.16 48.84 47.34 kg/stablo). Dužina mješovitih rodnih grančica breskve (cm) Tab. nego je i rezultat interakcije između podloge i plemke.32 3. u zavisnosti od podloge na koju su okalemljene.84 3.

20 123.79 127. The yield per tree (kg) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Beds (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 29.34 34.29 Vin.90 21.04 134.41 144.30 30.96 120.19 137.61 130.14 162 .36 21.73* 7.95 Tab.92 139.42 AC 11.85 159.24 156.51 130.90 132.90 BC 3.00 35.34 ABC 6.13 25.23 26.35** 12.93 C 6.26 117.29 136.96 29.53 B 4.25 119.00 124.92 30.80 133.13 36.40 37.28 38.46 27.69 149. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Prosjek podloge Vin.21 152.64 157.83** 2.34 22. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.39 123.5** 15.59 3. 3.19** 21.96 129.76 29. Fruit weigh tof peach cultivars (g) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 145.80 131.66 134.38 30.03 25.23 146.Tab. 3. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.81 151.83 147.50 137.45 143.45 34.47 AB 3.55 142.13 125. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.05 LSD 0.61 38.34 8.05 130.07 27. breskva Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.09 168. Prinosi bresaka po stablu (kg) Tab.20 138.03 120.01 5.51 ABC 16.56 159.23 33.06 125.17 40. breskva Badem Prosjek / Average Vin.16 27.93 130.33 25.49 34.48 28.40 117.82 145.61** 8.26 35.66 32.49 5.93 34.13 B 1.20 144.66 147.75 31.28 25.98 26.17 4.39 BC 9.05 LSD 0.12 32.51 26.29 29.24 2.06 36.10** 10.99 150.81 29.66 34.43 AB 8.36 142.05 39.13 35.83 115.11 34.45 26.99 Vin.90 36.96 32.10 34.86 155.28 28. 4. breskva Badem Prosjek / Average Vin.90 28.96 134.01 2.56 23.11 39.41 33.50 31.93 32.83 130.63 31.90 140.76 152. Masa ploda ispitivanih sorta breskve (g) Tab.70 26.66 4.34 148.23 24.93 153. 4.83 146.99 31.83 143.62 AC 4.50 135.29 146.07 128.67** 6.73 137.15 38.61 162.41 C 2.02 30. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.16 22.

50 12.10 10.54 11. I ovi rezultati kao i prethodni govore o genetskoj specifičnosti sorte i podloge i o kompleksnoj interakciji više faktora.50 10.48 10. Najveća masa plodova bila je kod sorte Koronet okalemljene na vinogradarskoj breskvi uz primjenu visoke doze NPK hraniva. čak i bez hraniva (kontrola). 5).70 13.50 11.92 1.42 9.06 1.70 10.26 10.85 11. 5.70 12. Stanković.12%).65 11.32 12.50 12. Prosječno najviše rastvorljivih suvih materija imali su plodovi sorte Samerset (13.99 9.36 11.27 AB 0.06 11.63 10.60 14.56 10. Kasne sorte breskve imaju veći sadržaj suvih materija od ranih i srednje ranih sorti.05 LSD 0. Tab. Sadržaj ukupnih rastvorljivih suvih materija Pratili smo i jedan od najvažnijih pokazatelja kvaliteta plodova breskve tj.13 12.86 10.40 12.30 10.65** 0. dok je sorta Rani redheven na podlozi vinogradarska breskva imala najniži sadržaj suvih materija (9.19 9. 1964.48 12. Uočljiva je zavisnost između nivoa suve materije i vremena sazrijevanja sorata što je u saglasnosti sa rezultatima drugih autora. Soluble dry matter in fruits (%) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 9.30 1.63 11. Sadržaj rastvorljivih suvih materija u plodu breskve (%) Tab. 5. Nivo rastvorljivih suvih materija je odličan indikator kvaliteta plodova kao sirovine u tehnologiji prerade.71 BC 1.40 13. Bulatović-Miljačka.26 12.01 0. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.12 11.53 9.90 10.49 Vin. jer značajno povećava njihovu ekonomsku vrijednost.91 12.85 163 .82 B 0.22 11.75 0. 1952. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.63 10.76 9.05 13.21 8.73 11.46 13.84 2.80 11. što je uzrokovano nejednakim vremenom razvića njihovih plodova (Peynnauda.13 13.75 AC 1. 1986).26 14.20 11. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.14 ABC 1.88 12.10 13. Najzastupljenija komponenta u suvoj materiji su šećeri koji su jedan od značajnih parametara ukusa.46 11.70 C 0.23 12.26 12.40 9.46 10.53** 0. Sadržaj suvih materija u plodu varirao je u zavisnosti od sorte i podloge dok većih razlika u đelovanju različitih doza NPK hraniva nije bilo (tab.92 13.28 11.53 11.35 10.Uočljivo je da je masa plodova manja kod sorti okalemljenih na bademu i pri aplikaciji niske doze NPK hraniva.88%) na podlozi badem.16 11. sadržaj suvih materija u momentu zrelosti plodova.30 10. breskva Badem Prosjek / Average Vin.48 12.

06 0. pH. dok razlike između podloga i doza đubriva nijesu u statistički značajne (tab. Sadržaj ukupnih kiselina u plodu breskve (%) Tab. breskva Badem Prosjek / Average Vin.4888 0.6166 0.5296 0.05 LSD 0.03 0. dok razlike između podloga i tretmana različitim dozama NPK hraniva nijesu značajne (tab. Kod plodova preovladavaju slobodne organske kiseline. statistički značajne razlike u vrijednosti pH prisutne su samo između pojedinih sorti.5055 0.4916 0.3699 0. karakteristika određene sorte.5163 ABC 0.4416 0.11 BC 0. One pored šećera imaju značajan uticaj na kvalitet i ukus ploda. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.4783 0.5916 0. 6. kalijuma i kalcijuma.5816 0. Rezultati o đelovanju sorte.4788 0.4985 AB 0. 5).5845 0.5987 0.5841 0. breskva Average-rootstock Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0. 6.4600 0.5583 0.6050 0. 7 može uočiti. Tab.09 0.4300 0.4300 0.6116 0.4683 0. a u zrelim plodovima i starim listovima jabučna i limunska kiselina.4979 Vin.4883 0. koji uslovljavaju koncentraciju vodonikovih jona u rastvoru tj. Nivo slobodnih organskih kiselina i pH vrijednosti u plodovima Organske kiseline u plodovima su prisutne u slobodnom stanju i u obliku soli najčešće natrijuma.04 C 0.5816 0. Kao što se iz tabele br.05** 164 .4900 0.01 0.5224 0.4892 0.4838 0. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Prosjek podloge Vin.4433 0.15 0. 6).5271 0.5069 B 0.4166 0.6183 0.3583 0.5083 0.4066 0.4062 0.08 0.3816 0. Na kraju treba naglasiti da je nivo ukupnih slobodnih kiselina i pH vrijednosti.05 0.6000 0.6083 0. Slobodne organske kiseline i rastvori soli stvaraju ravnotežne puferske sisteme.4153 0.5624 0.4702 AC 0.07 0. a u listovima njihove soli.4316 0.5866 0.11 0. podloge i doze hraniva na sadržaj ukupnih kiselina u plodu breskve pokazuju da su značajne razlike prisutne između pojedinih sorti.08 0.5058 0.4537 0.4424 0.Prisutne su statistički značajne razlike u sadržaju rastvorljivih suvih materija između sve tri ispitivane sorte i veoma velika zavisnost od podloge (tab.5383 0. U nezrelim plodovima i mladim listovima dominira ćilibarna.04** 0.06 0.4083 0. Total acids content (%) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 0.5067 0.5866 0. 7).4107 0.4050 0.4241 0.4616 0.4866 0.5299 0. što se pokazali i naši rezultati.

92 3. Najveći prosječni nivo rastvorljivih suvih materija imali su plodovi sorte Samerset na podlozi badeem.79 3.98 4.04 3. prinos i masa plodova bile su značajno veći.82 3.18 BC 0. značajno veća nego kod sorti okalemljenih na bademu.99 3.00 4.95 4. mogu se izvesti sljedeći zaključci: Obim stabla breskve zavisi od sortne specifičnosti.93 3.94 3.03 4.80 3.77 3.82 3.86 3. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.87 Vin.86 3.07** 0.05 LSD 0.00 3. dok je sorta Rani Redheven na podlozi vinogradarske breskve imala najniži nivo.80 3.80 3.89 3. 7. 7.25 3. a najkraće sorta Samset okalemljene na podlozi badem.97 3.96 3.96 3.88 3.88 3.07 C 0. Vrijednost za sekundarno debljanje stabla breskve okalemljene na vinogradarskoj breskvi su značajno veće nego kod sorti okalamljenih na bademu. Rezultati o sadržaju ukupnih kiselina i pH vrijednosti u plodu breskve pokazuju.01 3.86 3.90 B 0. dok razlike između podloga i doza hraniva nijesu signifikantne.82 3. Posebno treba naglasiti.00 2. nego kod sorti okalemljenih na podlozi badem.06 0.82 3.08 0.Tab.83 3.00 4. Utvrđene su statistički značajne razlike u sadržaju rastvorenih suvih materija između sve tri ispitivane sorte i velika zavisnost od podloge.80 3.10 0.79 3. Kod sorti breskve okalemljenih na vinogradarskoj breskvi.01 0.85 3.87 3.93 3.92 3.09 ZAKLJUČAK Na osnovu proučavanja različitih sorti breskve i podloga nakon primjene NPK hraniva.72 3.88 3.88 3.90 3.13 4. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.88 3. da su značajne razlike bile prisutne samo između pojedinih sorti.86 ABC 0.85 3.86 3. podloge i doze NPK hraniva.82 3.81 3.01 3.10 4. pH level of peach juice Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 3. pH vrijednost soka breskve Tab. 165 .15 3. breskva Samerset Badem Prosjek Average Vin.00 4.95 3. breskva Badem Prosjek / Average Vin.14 0.85 4.90 3.87 AB 0.89 3.73 3.91 AC 0.80 3.11 0. da je dužina mješovitih grančica kod sve tri sorte okalemljenih na vinogradarskoj breskvi.19 0. U prosjeku najduže mješovite rodne grančice imala je sorta Koronet okalemljena na vinogradarskoj breskvi.

109–126 (1984). PURIĆ. B. Tnn. iron and zinc. Characteristics of soil belong to gravely type of Mediterranean Cambisol.LITERATURA MOORS.) ON NPK NUTRIENTS APPLYING RANKO PRENKIĆ Summary The objective of this paper was to examine the influences of variety. 44 (1–2): 81–90 (1988). The Hague. 37–35. Distance of planting was 4 × 3 m (833 trees/ha).: Genetska specifičnost mineralne ishrane biljaka.38% in non fertilised repetition to 3. beds. Percentage of found nitrogen was higher than percentages of potassium (from 1. Location of orchard is in Lješkopolje.. KRIVOKAPIĆ. Univ. varieties. U knjizi: “Fiziološki aspekti mineralne ishrane biljaka” Izdavač: Jugoslovensko društvo za fiziologiju biljaka str. and LOUGHMAN.. Junk Publishers. The investigation results revealed that the biggest fruitfulness and mass of peach product was obtained in fertilisation with 225 kg/ha of N. 139–133. fruitfulness and quality of peach than the investigated varieties. D. R. Key words: peach. 490 pp (1983). SARIĆ. REACTION OF DIFFERENT VARIETIES AND ROOTSTOCKS OF PEACH (Prunus persica Stoc. fruitfulness. phosphorus. PRENKIĆ.28% in repetition with the largest dose of fertiliser). vol. A. C.: Uticaj sorte.. Soc. A. Martinus Nijhoff (Dr. Investigations were carried for the three peaksh varietiers (early Redheven.07% to 2. 13 (1921). Foil analyses can very reliably reveal the supply of peach. 126 (1922). M. R. Podgorica vicinity. Exp. Bull. RAJKOVIĆ. Novi Sad (1988). rootstock and nutrition on fruitfulness and quality of peach products. podloge i mineralne ishrane na sadržaj gvožđa i cinka kod breskve (Prunus persica × Stoc). 60 kg/ha of P and 140 kg/ha of K. Doktorska disertacija– Poljoprivredni fakultet.: The agronomic placement of varieties J. from 1994. 90 kg/ha of P and 210 kg/ha of K. MOORS.: Genetic aspects of plant nutrition. nutrition. leaf. Koronet and Samerset) and two rootstocks (vineyard peach and almond) with four fertilisation treatment. four repetitions with the three trees in repetition. Agric. br. K. Amer. Poljoprivreda i šumarstvo. R. M.: Varieties of corn and their adaptability to different soil. N. and the best quality and the most economic production with the dose of 150 kg/ha of N. C. Beds had more influences on rapid growth. Čačak (1976). 166 . Agr. Experiment lasted three years. PRENKIĆ R. Largest amount of nitrogen was found in the leaf of peach (from 2. SARIĆ. especially with nitrogen and potassium.: Proučavanje osobina mješovitih rodnoh grančica breskve radi određivanja intenziteta rezidbe.: Uticaj sorti. podloga i ishrane na rodnost i kvalitet plodova breskve.5%). M. C. Jugoslovensko voćarstvo. str. RAHOVIĆ. to 1996. growth.

No ipak njegova proizvodnja se značajnije ne uvećava. viši naučni saradnik. (2002) i dr. Takva proizvodnja je jako heterogena. ne zadovoljava potrebe domaćeg tržišta. a kao takva ne bi mogla da konkuriše na inostranom tržištu. prethodno treba ispitati sorte i selekcije u našim agroekološkim uslovima. Čačak. tokom treće dekade aprila i početkom maja. fenologija. Originalni naučni rad / original scientific paper 1 Dr Rade Miletić. pomologija UVOD Orah je kod nas još uvek glavni predstavnik u jezgrastoj grupi voća. NOVI SAD FENOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE VAŽNIJIH SORTI I SELEKCIJA ORAHA MITROVIĆ M.Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Dosadašnja proizvodnja. Takva ispitivanja u Institutu za voćarstvo u Čačku. uglavnom se zasniva na stablima spontano razmnoženim u prirodnoj populaciji. Ispitivanja su vršena u kolekcionom zasadu oraha Instituta za voćarstvo u Čačku. Nedev (1983). a kod nas Korać i sar. (1993). Početak kretanja vegetacije je bilo relativno kasno. Masa plodova ispitivanih sorti bila je od 10. Celebioglu i sar. randman od 41. Bugarčić i sar. 167–174. 2005)..6% (G-139) do 53. Zbog potrebe za širenjem oraha kod nas. viši naučni saradnik.7g (G-251). selekcija.4% (Dorka). Institut za voćarstvo. Szentivani (1990).. 6 (2007) STR. Curkan (1979). Mitrović (1988. Ovakvim i sličnim ispitivanjima u svetu i kod nas bavio se veći broj istaživača i to: Grmain i sar. sorta. Miletić i sar. MILETIĆ R1 IZVOD: U radu su prikazane fenološko-pomološke osobine za 20 sorti i selekcija oraha tokom trogodišnjeg perioda. Dr Milisav Mitrović. jer treba da prođe dogledno vreme dok posađena stabla počnu da rađaju i daju ozbiljniji rod. Ono što je utešno u proizvodnji oraha je da se svake godine broj stabala uvećava i to kalemljenim orahom. obavljaju se više od 30 godina. (1988). 167 . 1988). i nakon toga dati predlog koje treba širiti u komercijalnoj proizvodnji.6g (19/82) do 15. a cvetanje ženskih cvetova od treće dekade aprila do druge dekade maja. (1985). 56. (1983. Ključne reči: orah.

puno i kraj listanja. zaštita). maj). što je uslovilo dosta tamniju boju jezgre. Ovaj sortiment upravo obeležava početak introdukcije sorti oraha koje su kasnije širene. prašenje i opadanje resa. dok su selekcije Elit i Novosadski kasni imali najpoznije kretanje vegetacije (14. To je pozitivno uticalo na fenofaze oraha. Zasad je zasnovan u proleće 1978. Razmak sadnje je 10x8 m. REZULTATI Fenološke osobenosti ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 1. april). Dugi kišni intervali. oktobar). Rane sorte i selekcije oraha nisu imale oštećenja od poznih prolećnih mrazeva. Proteini su određivani indirektno preko sadržaja azota i ta vrednost množena sa konstantom 5.MATERIJAL I METOD RADA Objekat gde su ispitivanja vršena je kolekcioni zasad oraha na Preljinskom brdu Instituta za voćarstvo u Čačku.18 za proteine badema. U zasadu se primenjuju redovne agrotehničke mere (đubrenje. Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja. Jodni broj u ulju određivan je po metodi Hubl-a. Sadržaj ulja određivan je po metodi Soxletta. Danas u kolekciji Instituta ima preko 70 introdukovanih sorti oraha. U radu su prikazani prosečni rezultati za period od 2004 do 2006. Srbija i Slovenija. Najranije su brani plodovi sorte Dorka (24. tokom vegetacionog perioda posebno u drugoj i trećoj godini ispitivanja uticali su na intenzivniji razvoj bolesti (prvenstveno lista i klapine). Posađeno je 20 sorti i selekcija sa po 12 sadnica od svake sorte. maj). godine. Ženski cvetovi sposobni za oprašivanje najranije su se javili kod selekcije G-1247 (23. U ispitivanom periodu. a najkasnije selekcije 19/92 (11. dvogodišnjim sadnicama okalemljenim na podlozi domaćeg oraha Juglans regia L. vreme berbe oraha bilo je nešto kasnije od prosečnog. pojava ženskih cvetova i njihova sposobnost za oplodnju. april). a najkasnije selekcije Elit i Novosadski kasni (16–7. septembra). međuredna obrada. godine. Morfometrija i pomološke osobine kvaliteta ploda određivane su standardnim metodama koje se koriste u pomologiji. april). a najkasnije kod selekcija Elit i Novosadski kasni (17– 18. Od fenoloških osobina. poreklom iz 4 zemlje: Bugarska. pa je orah imao zadovoljavajuću rodnost. maja). Nemačka. bez obzira na sortnu osobenost. početak. tako da se berba obavljala krajem septembra i početkom oktobra. Tako najranije prašenje resa imala je selekcija Vujan (24. bubrenje. praćene su sledeće feno faze: pucanje lisnih pupoljaka. Od ispitivanih sorti i selekcija najranije kretanje vegetacije imala je selekcija G-1247 (20. 168 . Početak kretanja vegetacije oraha (listanje i cvetanje) bilo je relativno kasno. tokom treće dekade aprila i početkom maja.

05. 17.05.04.05. 08. 01. 10. 03. 20.05.04. 05. 16. 03.5 mm).04.05. 03.05. 30. 29.04. 08.05. 08.05.05.05. 17. a najmanju (G-22 35.05. 25.05. 04.05. 06. 24.04.05.05.05. 08.04.05.6 mm (G-139) do 29. 08. 23. 06.05. 08.05.04. 25. 08. 20.05. 15.05.05.04. 17. 29.05. 16. 16. Puno Full 29.05.05. 29.05. 15.04. 03.05.05.05.05. 30. 13.05.05. Fenološke osobine ispitivanih sorti i selekcija oraha (2004–2006) Table 1.05.05. 23.05. randman jezgre i boja jezgre) ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 2. 03.05. 30. 14.05. 17. 12. 09.04.04. 12. 30.05.05. 05. Onset 24.9 mm (Medveđa). 26.05. 02.05. 08. 14.05. 12. 10.05. 19.05.05. 12.05.05.04. 18. 06.4% je sorta Dorka.05. 30.04.05. 13. 06. 08. 06. 02.05. 12. 12.04. 28.05. 07. 15. 05. 09. 05. 14. Masa ploda kao vrlo značajan pomološki pokazatelj bila je od 15.05. 10.05. 05.05.04.7 mm). Pomološke osobine ploda (masa ploda. 12.05.05. 25.04. 09.05. 06.05.05.05.04.05. 04. 03. 06.05.05.04. 09. 30.05. Debljina ploda ispitivanih sorti bila je od 36. 10.05.2 mm). Najveću visina ploda imala je sorta Šampion (48. 10.Tabela 1. 02. 04. Ženski cvetovi Female flowers Pojava Occur rence 29.05. 07. 03. 03.05. Kraj End 02. 14. Phenology of the studied walnut cultivars and selections (2004–2006) Sorta – selekcija Cultivar – selection Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N.05.04.05.05. 07.04. 08.05. 18.4 mm).04. 09.04 04.05.05. 07.05. 169 .05. a najmnaji od 41. 08. 09.05. 02. 14.05. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 Listanje Leafing Počet. 11. 07.05.05. Među ispitivanim sa najvećim randmanom od 53. a cilj kalemljenja oraha je da se upravo šire sorte i selekcije sa odličnim kvalitetom ploda i visokim randmanom jezgre.05.05. 02.05. Širina je najveća kod plodova sorte Petovio (34. 14. 13. 28. Randman jezgre je svakako jedan od najvažnijih pomoloških karakteristika.05.05. 03.05. 13. 15.05. 07.04. 29.05. 06. 10.05. 14.05.7 g (G-251) do 10. 29. 12. Oprašivanje Pollination ability 01.05.04.05.05.05. 18. 11. 04. 02.05. 19.04.05. 04.05.05. 10.05.05.05. 25. 11.05. Rese Catkin Prašenje Opadanje Pollin Falting ation 27.05.05.05. 15.05.05.05.04. 04. 24.05. a najmanja kod sorte Ibar (20. 14. 14.05.05.05. 06.05. 14.2 g (Novosadski kasni).05.6% (G-139). 08.05.

10. 02.09.2 34.7 46.8%. a najmanji kod selekcije 19/92 od 13.4 31.6 35.09.3%.2 32.2 43.1 32.8 31.1 34.09.6 32.3 32.0 36.4 31.3 11.9 34. 30. 28.1 38.2 33.6 47.8 10.10. Prema navedenim rezultatima najveći sadržaj ulja imale su sorte G139 i Petovio od 70.3 47.6 45. jer su zbog velikih padavina na listu i klapini uočeni intenzivniji simptomi bolesti prouzrokovani parazitom Ggnomonia juglandis. 26.2%.09.9 32. 02.6 46.8 43. 02.6 53.6 11.7 34.8 14.3 32.6 12.2 30.09.7%.2 40.09.9 35.10. 27.3 11.2 Vreme zrenja Ripening time 24.9 34.8 31. Njajveću vrednost jodnog broja imala je ulje selekcije G-251 (148.4 51. Važnije komponente hemijskog sastava jezgre ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 3.2 38.1 48.09. a najmanju G-22 (131.9 32.4 12.4 38.9 12. Morfometrija ploda i vreme zrenja ispitivanih sorti i selekcija Table 2.9 35. Boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične.(mm) tion heighe Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N.3 40. 25.3 20.6).7%.4 49.6 50.3 45.8 31.0 32. Fruit morphometry and ripening time in the studies walnut cultivars and selections Sorta-selekcija Visina Cultivar-selec.4 10.9 29.3 41.3 44.09. 27. 29.3 10. 28.5% i 61.10. 30.7 41.6 10.3 38.2 15.8 40.7 11.1 30.3 47.1). odnosno 70.1 33.1 47. a najmanji Novosadski kasni i Jasenica 61.0 34.1 40.3 39.09. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 39.2 51.2 32.6 46. 02.4 33. 02. 02.3 15.1 31.2 11.4 11.2 13.2 47.1 36.10.6 47.09. 170 .6 31.2 33.10.8 50.8 11.4 12.Tabela 2.09. Sadržaj sirovih proteina je najveći kod selekcije Medveđa 19.10.9 39. 06.2 43. 27.7 Širina Debljina Masa ploda Radman jezgre (mm) (mm) (g) (%) width thickness nut mass randman 33.2 14.6 41.2 30.8 35.5 35. 09.2 32.10.6 36.2 30.5 30.8 36.

5 15.8 70.8 140. 1998).9 67.3 68.3 68.4 15.9 134.7 63.9 141.9 132.4 61.9 14.8 69.4 139.9 14.7 15. odnosno metereološkim vrednostima u godinama ispitivanja.7 63..6 65.8 70.8 148.1 135.8 16.8 14.4 16.5 139.9 19. Hlišč (1985). vreme i dužina trajanja pojedinih fenofaza je različita što je uslovljeno agroekološkim uslovima.0 13.9 141. (1983.8 134.Tabela 3. Nasuprot tome. Resanje je više podložno temperaturnim kolebanjima.4 63.2 65. Kretanje i završetak vegetacije izučavanih sorti oraha odvijao se u optimalnim vremenskim rokovima. Mitrović (1996).8 16.3 68.2 138.5 61.1 15.6 133. 1997).7 144. Korać i sar.6 136.0 14.7 16.6 17. Hladno odnosno toplo vreme u aprilu više utiče na početak resanja nego na cvetanje.4 137.3 140.1 16. (1993.5 131.7 64.2 66.3 61.8 141.3 140.3. Za uspevanje oraha potrebna je dužina vegetacije od najmanje 160 dana.6 17. 1985).8 17.8 137. Germain i sar.4 64. Povoljno vreme završetka vegetacije obezbeđuje us171 . (1998) navode da vreme početka i trajanja cvetanja u mnogome zavise od klimatskih činilaca. a najkasniji u istočnoj Srbiji. Dužina i kraj vegetacije su limitirajući činioci uspevanja sorti oraha u konkretnim agroekološkim uslovima.9 15. Hlišč (1980.1 16.4 61. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 Sadržaj ulja (%) Oil content Sadržaj proteina (%) Protein content Jodni broj Jodine number Boja jezgre Colour kernel 65. Tako prema Jovanoviću (1967) srednji početak listanja oraha u Srbiji je najraniji u području Južne Morave.8 Svetla svetlobraon Svetla Žuta Žuta Svetla Svetla Žuta Žuta crvena Žuta Žuta Svetla Žuta Svetl Svetla Svetla Žuta Žuta Svetla DISKUSIJA Redosled fenoloških osobenosti ispitivanih sorti i selekcija uglavnom je indentičan sa rezultatima koje navodi Korać et al. Hemijski sastav i osobine jezgre Table. Kernel shemical content and trais Sorta-selekcija Cultivar-selection Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N.

5 mm). Sve sorte se svrstavaju u grupu sa veoma velikim sadržajem ulja (60. 1998). otpornost prema niskim zimskim temperaturama i rodnost u narednoj vegetaciji što se potvrdilo i u našem slučaju. Miletić i sar.9 mm (Medveđa).0%). jezgre je takođe sortna osobina i karakteristična je za svaku sortu. Sadržaj ulja i sirovih proteina ko i sva ostala obeležja u jezgri u prvom redu zavise od osobina svake sorte ali i od agroekoloških uslova u kome se uzgajaju. (1983). (1998). a manji broj je sa niskim sadržajem (do 15%). Neosporno da je sorta važan preduslov opravdanosti gajenja oraha u izboru sortimenta za date agroekološke uslove.pešno zimsko mirovanje. Boja. Krupnoća. a sadržaj sirovih proteina od 19. jer su zbog obimnijih padavina u drugoj i trećoj godini izučavanja na listu i klapini uočeni intenzivniji simptomi bolesti prouzrokovani parazitom Genomonia juglandis.4% (Dorka) do 41. a randman jezgre od 53. Mitrović (1996). a najmanja kod sorte Ibar (20. masa plodova i jezgre kao i sadržaj jezgre su sortne osobine uslovljene agroekološkim uslovima i primenjenom agrotehnikom na području gde se uzgajaju. Širina je najveća kod plodova sorte Petovio (34. Masa ploda bila je od 15. Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja. Sadržaj ulja je bio od 70.6% (G-139). OGAŠANOVIĆ.4 mm). Razmatrajući sve biološke osobine i potencijal rodnosti prvenstveno treba da se gaje sorte poznijeg vremena početka i ranijeg vremena završetka vegetacije. 73–74: 281–285. MITROVIĆ. J. a najmanju (G-22 35.7 mm). V. LITERATURA BUGARČIĆ. CURKAN.8% (19/92). (2002).3% i 70. (1986).7 g (G-251) do 10.2 g (Novosadski kasni). Najveću visina ploda imala je sorta Šampion (48. kao i Mitrović i sar... (1996 i 2005) na istom području. Samim tim navedeni rezultati nisu u svim slučajevima u u saglasnosti su sa podacima i opisom za iste sorte koje navode Korać i sar. Berba je obavljala krajem septembra i početkom oktobra. Prikazani rezultati nam ukazuju koje sorte iz raspoloživog sortimenta mogu da se gaje u našim uslovima. (1993.. Ove konstatacije se podudaraju i sa našim rezultatima.1–20.1–70.. tokom treće dekade aprila i početkom maja. Jugoslovensko voćarstvo. Po sadržaju sirovih proteina dominira srednji sadržaj (15. U našem ogledu ovi pokazatelji su uporedljivi sa rezultatima koje navode Germain i sar. (1985): Važnije biološko-privredne osobine odabranih tipova oraha. Boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične. M.7% (Medveđa) do 13. Debljina ploda ispitivanih sorti bila je od 36.6 mm (G-139) do 29. a cvetanje ženskih cvetova od treće dekade aprila do druge dekade maja. (1979): Gereckij oreh. Međutim u našem slučaju boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične. D. Korać i sar. ZAKLJUČAK Početak kretanja vegetacije oraha (listanje i cvetanje) bilo je relativno kasno. što je svakako značajna vrednost kvaliteta jezgre.5% (Novosadski kasni). Korać i sar. 19.2 mm). M.0%). Kišinjev 172 .2% (G-139 i Petovio) do 61. KORAĆ. P.

CELEBIOGLU, G., FERHATOGLU, J., BURAK, M. (1988): Population selectionand plantations of walnuts in Turkey. International coference on walnut, Jalova, Turkey, 83–87. GERMAIN, E (1997): Genetic Improvement of persian walnut. Proceding of the International walnut Congres, Acta Horticulturae, 422: 37–42 GERMAIN, E., JALINAT, P., LEGLISE, P., MASSERON, A., RONEL, C., CHARTER, A. (1983): Resultas de 20 ans d’experimentation (1re partie). Le noer, 356: 55–60 GERMAIN, E. (1988): Main characteristics of the population and varietes of French walnut (Juglans regia). International coference on walnut, Jalova, Turkey, 89–94. HLIŠČ, T. (1980): Proučavanje fenofaze listanja u nekih sorti i tipova oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 53–54: 239–244. HLIŠČ, T. (1985): Proučavanje dužine vegetacionog perioda u nekih sorti i selekcija oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 73–74: 289–294 JOVANOVIĆ, B. (1967): Neke fenofaze oraha, bagrema i jorgovana u raznim delovima Jugoslavije u periodu od 1952 do 1961. godine. Šumarstvo, 9–10: 1–28. KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B. (1986): Rezultati selelcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Zbornik radova, Simpozijum o selekciji voća, Čačak, 101–109. KORAĆ, M.,CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B (1998): Orah, Prometej, Novi Sad. KORAČ, M., MITROVIĆ, M., TODOROVIĆ, R., GOLOŠIN, B., MILETIĆ, R. (1993): Novi Jugoslovenski sortiment oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 103–104: 87–91 MITROVIĆ, M. (1988): Ispitivanje fenoloških osobina u sorti i selekcija oraha u uslovima Čačka. Jugoslovensko voćarstvo, 84–85: 293–304 MITROVIĆ, M. (1996): Višegodišnja biološko pomološka proučavanja važnijih sorti i tipova oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 115–116: 377–384 MITROVIĆ, M., PLAZINIĆ, R., BLAGOJEVIĆ, M. (2005): Pomološko-tehnološke karakteristike nekih francuskih sorti oraha. Voćarstvo, 39, 152: 373–378. MILETIĆ, R., KORAĆ, M., PETROVIĆ, R. (2002): Važnije pomološko-tehnološke osobine plodova sorti oraha gajenih u Timočkoj krajini. Jugoslovensko voćarstvo, 36, 137–138: 3–10. MILETIĆ, R., KORAĆ, M., PETROVIĆ, R. (2002): Biološke osobine i rodnost sorti oraha u Timočkoj krajini. Jugoslovensko voćarstvo, 36, 139–140: 127–135. NEDEV, N., VASILEV, V., KAVARDYKOV, L., ZDRAVKOV K. (1976): Orehoplodni kulturi, Oreh, Hristo Danov, Plovdiv. SZENTIVANY, P. (1990): Breeding early fruiting high productions, ciltivars leafing after late spring frost. Acta Horticulturae, 284: 175–182

173

FENOLOGICAL AND POMOLOGICAL PROPERTIES OF MAJOR WALNUT SELECTIONS
MILISAV MITROVIĆ, RADE MILETIĆ Summary Some major pomological fruit properties (fruit weight, kernel ratio and colour), fenological aspects (flowering onset, full bloom, end of flowering, leafing, pollination and inflorescence, emergence of female flowers with ability for pollination), and chemical composition of the kernel were studied in the paper. The research was conducted under the agroecological conditions of Čačak, and it included 12 introduced and 8 standard domestic walnut cultivars and selections. The onset of vegetation of walnut (leafing and flowering) occurred rather late – at the close of April (third decade) and in early May. The inflorescence occurred in the third decade of April, whereas flowering of female flowers took place from the third decade of April by the mid-May. The fruits were harvested at the close of September and in the early October. The maximal and minimal values in respect of fruit length were found in cv Šampion (48.4 mm) and selection G-22 (35.7 mm) respectively. As for fruit width, the highest values were recorded in cv Petovio (34.5mm), and the lowest in cv Ibar (20.2 mm). Fruit thickness in cv Medveđa and selection G-139 were 36.6 mm and 29.9 mm respectively. Fruit weight ranged from 15.7 g (G-251) to 10.2 g (cv Novosadski kasni), and kernel ratio from 53.4% (cv Dorka) to 41.6% (G-139). Oil content ranged from 70.3% and 70.2% (G-139 and cv Petovio) to 61.5% (Novosadski kasni), whereas raw protein content was from 19.7% (cv Medveđa) to 13.8% (19/92). In majority of cultivars and selections the kernel colour was darker than typical. Kezy words: walnut, cultiva, selection, phenology, pomology

174

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 175–181, NOVI SAD

UTICAJ METEOROLOŠKIH FAKTORA NA VAŽNIJE OSOBINE PLODOVA SORTI LESKE
MILETIĆ R.1, MITROVIĆ M.1, MITIĆ N. 2, NIKOLIĆ R.2 IZVOD: Izučavana je varijabilnost pomološko-tehnoloških osobina plodova sorti leske u zavisnosti od raspoloživih padavina i temperatura vazduha u različitim fazama tokom vegetacije. Analizirani su prosečni rezultati za 19 sorte u periodu od 1997 do 2006. godine. Dobijeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova (krupnoća, masa, sadržaj jezgre) ispitivanih sorti leske. Nasuprot tome, temperature vazduha nisu direktno uticale na navedene osobine plodova. To je u skladu i sa potrebama leske za vodom odnosno temperaturama vazduha. Ključne reči: leska, padavine, temperature vazduha, plod, hemijski sastav.

UVOD
Zadnjih desetak godina raste interesovanje proizvođača za gajenjem leske u Srbiji. Širenje je stihijsko i neorganizovano sa nepoznanicama koje mogu da ugroze dalje širenje i uspešno gajenje leske, Mitrović i sar. (2007). Poznato je da je rodnost voćaka više podložna uticajima spoljne sredine nego merama agro i pomotehnike. Samim tim dugovečnost i druge osobine voćaka uslovljavaju dobro poznavanje svih uslova od kojih zavisi stabilna, kvalitetna i ekonomski opravdana proizvodnja. Sve ove postavke odnose se i na lesku koje navode Bulatović (1985), Manušev (1988), Korać i sar. (2000) i drugi. Pored toga, specifičnosti u razvoju plodova leske, Vulić (1990) upućuju na detaljnije izučavanje pojedinih metereoloških faktora posebno padavina i temperatura vazduha u svakoj fazi porasta. Tako Korać i sar. (2000) navode da krupnoća plodova leske zavisi od padavina u junu, a sadržaj jezgre od padavina u avgustu. Iz ovih razloga izučavana je zavisnost pomološko-tehnoloških osobina plodova sorti leske od padavina i temperatura vazduha u pojedinim fenofazama tokom vegetacije. Ova ispitivanja su od posebnog značaja za lesku u ukoliko se gaji na područjima sa skromnim padavinama u uslovima bez navodnjavanja.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Rade Miletić, viši naučni saradnik, dr Milisav Mitrović, viši naučni saradnik, Institut za voćarstvo, Čačak. 2 Dr Nevena Mitić, viši naučni saradnik, dr Radomirka Nikolić, viši naučni saradnik, Institut za biološka istraživanja „S. Stanković”, Beograd.

175

MATERIJAL I METOD RADA
Proučavanja varijabilnosti pomološko-tehnoloških osobina plodova sprovedeno je na bazi prosečnih rezultata za 19 sorte leske (Apolda, Avelino, Bohul, Bandnnus, Beli lambert, W.A. Bollweiler, Gustav celski, Ludolf, Lange Zelernuss, Mogul, Northamptom, Pakut, Princes royal, Rimski lešnik, Sodlinger, Trebizonde, Fitweder, Hale, Istarski dugi) u periodu od 1997. do 2006. godine. Kolekcioni zasad je podignut 1982. godine na imanju Voćno-loznog rasadnika u Zaječaru na ravnom zemljištu tipa smonice, na rastojanju 4x4 m. Od svake sorte zasađena su po deset žbuna. Nadmorska visina je oko 110 m, ekspozicija jugoistočna, promajna i dobro osvetljena. U zasadu su redovno primenjivane sve mere nege i obrade izuzev navodnjavanja. Plodovi leske su ubirani u fazi pune zrelosti. Po odvajanju zelenog omotača i sušenja, određivana je krupnoća i masa plodova. Sadržaj ulja određivan je nuklearno-magnetnom rezonancom (NMR), a sirovi proteini metodom po Kjeldahlu. U radu su prikazani prosečni rezultati za sve sorte po godinama proučavanja od 1997. do 2006. Rezultati su testirani analizom varijanse i LSD-testom. Izračunata je standardna devijacija (Dx) i koeficijent varijacije (Cv), kao i koeficijent korelacije između padavina, odnosno temperatura vazduha i pomoloških osobina plodova u različitim fenofazama.

REZULTATI
Istočna Srbija po geografskom položaju nalazi se u zoni kontinentalne klime. Međutim, pošto je sa istoka, juga i zapada omeđena planinama, a sa severa otvorena prema Vlaškoj niziji, klima se dosta razlikuje od drugih područja Srbije. Razlike su naročito izražene u pogledu kolebanja temperatura, količini i rasporedu padavina, pojavi poznih prolećnih mrazeva, sušnih perioda i naglim prelazima iz zimskog mirovanja u period vegetacije. Iz ovih razloga neophodno je da se ukratko analizira stanje padavina i temperatura vazduha u periodu izučavanja, a posebno u vreme porasta plodova (maj–jun) i jezgre (juli–avgust) (tab. 1). Prosečne godišnje padavine u periodu ispitivanja iznosile su 595,8 ±115,4 mm (781,7– 303,3 mm), a vegetacione 412,4 ±87,3 mm (516,3–205,2 mm). U odnosu na višegodišnji prosek, godišnje padavine su bile veće za 25,7 mm, a vegetacione manje za 80,0 mm. U periodu porasta plodova (maj-juni) prosečne padavine su bile 113,5 ±35,8 mm, a u fazi porasta jezgre (juli-avgust) 124,0 ±81,8 mm. Ove vrednosti su u odnosu na višegodišnji period bile manje za 14,1 mm u vreme porasta plodova, a veće za 53,9 mm u vreme porasta jezgre. U istom periodu srednje godišnje temperature vazduha su bile 11,0 ± 0,65 °C (12,3–10,2 °C), a vegetacione 17,1 ± 0,74 °C (18,5–15,7 °C) i veće od višegodišnjeg proseka za 0,4 °C. Pored toga u periodu porasta plodova temperature vazduha su bile 19,2 ± 1,27 °C, a u periodu porasta jezgre 21,9 ±1,59 °C. Za ovaj period je karakteristično da su temperature vazduha bile veće od višegodišnjih za 1,2 °C odnosno za 0,4 °C. Koeficijen varijacije i za padavine i za temperature vazduha bio je najveći u fazi porasta jezgre. U zavisnosti od navedenih ali i od svih drugih faktora rezultati o krupnoći plodova i jezgre leske prikazani su u tabeli 2. Prosečna dužina plodova za sve sorte leske bila je 21,7 ±1,15 mm (21,7–20,2 mm), širina 17,5 ±0,97 mm (19,1–16,3 mm) i debljina 15,7 ±0,95 mm (17,1–14,5 mm). Koeficijent varijacije je najveći za debljinu plodova (6,10 %), a najmanji za dužinu (5,30 %). Nasuprot tome, prosečna dužina jezgre je 16,1 ±1,07 mm (17,9– 176

14,5 mm), širina 11,2 ±1,12 mm (12,8–9,5 mm) i debljina 10,0 ±0,94 mm (11,4–8,5 mm). Koeficijent varijacije je veći za širinu (10,03 %) i debljinu (9,45 %), a manji za dužinu jezgre (6,66 %). Analizom varijanse i LSD-testom utvrđeno je da se visoko signifikantno od ostalih razlikuju rezultati o obeležjima krupnoće plodova i jezgre u godinama sa obilnijim padavinama od ostalih.
Tab. 1. Padavine i temperature vazduha u periodu ispitivanja (1997–2006) Table 1. Precipitations and temperatures of air in research period (1997–2006) Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx 1977/96 Dx (±) Cv (%) Padavine (mm) Precipitations IV–X V–VI 482,7 114,5 428,2 127,7 407,4 152,7 205,2 31,0 405,8 158,2 501,0 88,7 466,3 103,8 348,8 109,9 516,3 98,6 362.6 150,0 412,4 113,5 332,4 127,6 87,3 35,80 22,0 31,54 Temperature (°C) Temperatures of air IV–X V–VI VII–VIII 15,7 19,4 20,6 16,8 18,8 22,7 17,7 18,6 22,5 18,5 20,1 23,7 17,5 17,9 23,5 17,3 20,2 22,3 17,5 20,7 23,3 16,7 17,1 21,2 16.3 17.9 20.3 17.2 21,1 18.5 17,1 19,2 21,9 16,7 18,0 21,5 0,74 1,27 1,59 4,3 6,6 7,3

I–XII 659,9 606,2 629,4 303,3 538,8 627,5 609,5 641,2 781,7 560.4 595,8 570,1 115,4 19,4

VII–VIII 231,2 55,0 82,7 55,0 81,1 235,3 56,9 111,0 284,6 147,4 134,0 80,1 81,8 61,1

I–XII 10,3 10,5 11,6 12,3 11,5 11,5 10,9 11,0 10.2 10,5 11,0 10,6 0,65 5,9

Tab. 2. Krupnoća plodova i jezgre sorti leske Table 2. Size of nuts and kernels of hazelnut trees cultivars Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx Dx (±) Cv (%) LSD 0,05 0,01 Dužina Lenght 22,3 21,3 23,2 20,2 20,3 20,9 22,0 21,7 23,9 20,9 21,7 1,15 5,30 1,60 2,14 Plod (mm) / Nut Širina Debljina Width Thickness 17,3 15,9 18,6 16,5 19,1 17,1 16,6 14,7 16,3 14,5 17,1 15,0 16,6 14,5 18,8 16,7 17,5 16,4 16,7 14,9 17,5 15,7 0,97 0,95 5,54 6,10 0,69 0,98 0,93 1,30 Dužina Lenght 17,0 15,8 17,9 14,5 15,0 15,8 15,6 16,2 17,8 15,5 16,1 1,07 6,66 0,97 1,30 Jezgra (mm) / Kernel Širina Debljina Width Thickness 11,7 109,4 12,4 10,9 12,8 11,.4 9,5 9,2 9,6 8,5 11,3 10,0 10,7 8,8 11,9 10,6 12,2 10,8 10,1 9,2 11,2 10,0 1,12 0,94 10,03 9,45 0,73 0,75 0,97 1,00

177

Slične, ali još izraženije varijabilnosti utvrđene su u analizi mase plodova i jezgre (tab. 3).
Tab. 3. Masa plodova i jezgre i hemijski sastav Table 3. Nut and kernel mass and chemical content of kernel Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx Dx (±) Cv (%) LSD 0,05 0,01 Masa ploda Nut mass (g) 2,77 2,40 2,74 1,80 1,58 2,21 2,15 2,58 3,22 1,74 2,30 0,50 21,4 0,09 0,12 Masa jezgre Mass of kernel (g) 1,25 1,04 1,21 0,72 0,62 0,94 0,81 1,00 1,55 0,68 0,98 0,28 28,3 0,09 0,13 Sadržaj jezgre Kernel content (%) 45,1 43,8 42,3 39,2 39,3 40,8 37,8 38,7 48,1 39,1 41,4 3,17 7,65 0,82 1,09 Sadržaj ulja Oil content (%) 63,8 65,4 68,4 56,5 59,0 64,4 61,5 61,1 67,7 59,5 62,7 3,68 5,86 0,67 0,98 Sirovi proteini Crude proteins (%) 19,2 12,4 13,5 17,7 16,8 15,3 19,0 12,7 11,4 16,2 15,4 2,67 17,3 0,64 0,86

Tako je prosečna masa plodova 2,30 ±0,50 g (3,22–1,58 g), masa jezgre 0,68 ±0,98 g (1,25–0,62 g) i sadržaj jezgre 41,4 ±3,17% (48,1–37,8%). Koeficijent varijacije je najveći za masu jezgre (28,3%) i masu plodova (21,4%), a manji za sadržaj jezgre (7,6%). Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visokosignifikantne i signifikantne značajnosti zmeđu navedenih rezultata među godinama ispitivanja. Sadržaj ulja u proseku je bio 62,7 ±3,68% (68,4–56,5%), a sadržaj sirovih proteina 15,4 ±2,67% (19,2–11,4%). Koeficijent varijacije sadržaja ulja je 5,86%, a sirovih proteina 17,3%. Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visokosignifikantne i signifikantne značajnosti između rezultata po godinama kako za sadržaj ulja tako i za sadržaj sirovih proteina. U analizi zavisnosti osobina plodova leske od padavina i temperatura vazduha izračunat je i koeficijent korelacije, tabela 4. Prema navedenim rezultatima između padavina i osobina plodova i jezgre utvrđene su pozitivne korelacije u svim analiziranim periodima. Izuzetak je negativni odnos između padavina u periodu maj-juni i mase plodova i jezgre. Nasuprot tome, između temperatura vazduha i izučavanih osobina u svim fazama utvrđeni su negativni korelacioni odnosi.

178

54 –0.31 –0. 4.17 DISKUSIJA Navedeni rezultati ukazuju da je područje ispitivanja nepovoljno za uzgoj leske.41 –0.45 –0.03 0.30 –0.24 0. U rejonima Turske gde se leska najviše gaji.57 0.10 –0.08 0.40 –0.22 –0. leska je voćka toplih područja u kojima je srednja godišnja temperatura vazduha iznad 9. Na području Istre.51 –0.0 °C.47 0.52 0.17 0.7 °C i 783 mm. Prema Manuševu (1988).46 –0. posebno u pogledu raspoloživih padavina. a u Italiji 14.64 0.19 0. Manušev (1988) i Simoski i sar.51 0.62 –0.02 –0.3 °C i godišnje padavine preko 1000 mm.Tab.51 –0.07 –0.44 0.20 V–VI VII–VIII 0.15 V–VI VII–VIII I–XII 0.33 –0.29 0.7 °C.19 –0.50 –0.34 –0.71 –0.15 –0.32 –0.32 –0.44 0.18 0.29 0.25 –0.21 0.23 –0.55 –0.28 0.30 0.46 –0.47 0.38 0.64 –0.30 0.61 0.44 –0.23 –0.62 –0.44 –0.32 –0. 179 .14 0. Coefficient of correlation Pomološki pokazatelji Pomological parameters Dužina Lenght Plod Nut Širina Width Debljina Thickness Dužina Lenght Jezgra Kernel Širina Width Debljina Thickness Masa ploda Nut mass Masa jezgre Kernel mass Sadržaj jezgre Kernel content Sadržaj ulja Oil content Sadržaj proteina Content of crude proteins Padavine Precipitations I–XII 0.42 0.29 –0. Krupnoća plodova i jezgre su sortne osobine ali su uslovljene i agroekološkim uslovima gajenja te se naši rezultati delom razlikuju od rezultata koje navodi Hlišč (1976).24 0.07 0.23 0.31 0.17 –0.43 –0.16 –0. odnosno 350 do 400 mm u toku vegetacije (april-septembar).43 –0.23 0. prosečne godišnje temperature vazduha su 14.54 0.48 –0.19 0.43 –0.29 0.15 0.38 –0.014 0. Koeficijent korelacije Table 4.45 –0. odnosno aridnijih područja nego što je područje istočne Srbije.56 0.65 –0.50 –0.56 0.55 –0.22 Temperature Air temperatures IV–X –0. temperature vazduha su 17. (1971) iz humidnijih.28 0. a padavine 875 mm.38 IV–X 0.001 0. a padavine 783 mm.56 –0.

temperature vazduha u svim fazama nisu direktno uticale na pomološke osobine plodova. visok sadržaj ulja uslovljava niži sadržaj sirovih proteina. Standardna devijacija je bila izraženija za krupnoću plodova u odnosu na krupnoću jezgre. a samim tim i na sadržaj jezgre. Nasuprot tome. visok sadržaj ulja uslovljava niži sadržaj sirovih proteina. kao i Miletić i sar. Nasuprot između temperatura vazduha i sadržaja ulja. Izuzetak je negativni odnos između padavina u periodu maj–juni i mase plodova i jezgre. To je u skaldu i sa potrebama leske za vodom odnosno temperaturama vazduha. a posebno u periodu porasta ploda i jezgre. (2002). Navedeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova ispitivanih sorti leske. temperature vazduha u svim fazama nisu direktno uticale na pomološke osobine plodova. (1982). Odnosno. i padavine u vegetaciji. a sadržaja sirovih proteina negativne korelacije. Simoski i sar. (1996). među svim ispitivanim godinama. Odnosno. Padavine i temperature vazduha su uticale na varijabilnost. Mitrović i sar. ZAKLJUČAK Na osnovu prosečnih rezultata o pomloško-tehnološkim osobinama za 19 sorte leske u periodu od 10 godina može se zaključiti: U periodu izučavanja padavine i temperature vazduha su bile neujednačene te je i standardna devijacija i koeficijent varijacije bio visok. (1971). Simoski i sar. To se pvenstveno odnosi na godišnje. kako navode Mitrović (1996) i Miletić i sar. 180 . Milutinović i sar. odnosno promenljivost svih analiziranih parametara. Između sadržaja ulja i padavina utvrđene su pozitivne. Manušev (1974). Nasuprot tome. Karakteristično je da su između sadržaja ulja i padavina utvrđene pozitivne. Nasuprot. Samim tim rezultati koje navode Hlišč (1971). Manušev (1988). između temperatura vazduha i izučavanih osobina u svim fazama utvrđeni su negativni korelacioni odnosi. agroekološki uslovi i primenjena pomotehnika uticali su na masu plodova i jezgre. Navedeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova ispitivanih sorti leske. a sadržaja sirovih proteina negativne korelacije. Slični odnosi su utvrđeni i za masu plodova i jezgre. (2002) na istom području se bitno razlikuju od navedenih. To je u skaldu i sa navodima o zahtevima leske prema temperaturama vazduha. a slični ili teži od istih gajenih u Makedoniji. To se posebno odnosilo na period porasta plodova (maj–juni) i jezgre (juli–avgust).Pored bioloških osobina svake sorte. (1971). Zato su plodovi istih sorti u nas bili sa manjom masom od plodova iz okoline Sarajeva. Raspoložive padavine i temperature vazduha su značajno uticale i na sadržaj ulja i sirovih proteina u jezgri leske u svakoj godini izučavanja. koeficijent varijacije je bio veći za obeležja krupnoće jezgre. odnosno sirovih proteina postoje suprotni odnosi. Prema navedenim rezultatima između padavina i osobina plodova i jezgre utvrđene su pozitivne korelacije u svim analiziranim periodima. Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visoko signifikantne i signifikantne značajnosti za sva pomološka obeležja. odnosno sirovih proteina postoje suprotni odnosi. Nasuprot tome. Nasuprot između temperatura vazduha i sadržaja ulja.

. HLIŠČ. Zemun. Čačak. TEŠOVIĆ. Sarajevo. KORAĆ. On the other hand. SIMOSKI.. badem. MILISAV MITROVIĆ. 58–65. D. air temperatures. VULIĆ.: Orah. MANUŠEV. T. MITROVIĆ. MITROVIĆ. 1971. Zbornik radova Poljoprivrednog fakulteta.: Prilog proučavanju ulja u nekih sorti leske. air temperature had no direct influence on the stated fruit properties. M. MITROVIĆ. 1988.. RADOMIRKA NIKOLIĆ Summary Variability of pomological and technical properties of fruits of hazelnut cultivars and their dependence on precipitation and air temperature over different phases of vegetation were studied. Jugoslovensko voćarstvo. Ž. R..: Perspektive gajenja leske u Srbiji. Key words: hazelnut. 61–61: 23–26.. T. LUKIĆ. Đ. I... PETROVIĆ.. precipitations.. kernel content) of the studied hazelnut cultivars.: Pomološka izučavanja leske. B. 37–38: 157–165. fruit weight. 1971. Acta Horticulturae. 2007. 1976. Technosoft. 137–138: 19– 26. T. Lunjana. B. M. OGAŠANOVIĆ.: Rezultati izučavanja pomološko-tehnoloških osobina plodova leske u istočnoj Srbiji. M. PLAZINIĆ. Beograd. 181 . THE INFLUENCE OF METEOROLOGICAL FACTORS ON MAJOR FRUIT PROPERTIES OF HAZELNUT CULTIVARS RADE MILETIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. which is in accordance with water and air temperature requirements of hazelnut. lešnik. M. chemical content. nut. SAVIĆ.: Morfološke. 2002. 1982.. R. MILUTINOVIĆ. Zbornik I Simpozijuma o lupinastom sađu. NIKOLIĆ. 27: 3–8. M.LITERATURA BULATOVIĆ. MILETIĆ. (1974): Hemijski sastav plodova u nekih sorti leske. 465–469.. Zadrugar. R. 1996. XII Savetovanje o biotehnologiji. MANUŠEV. NEVENA MITIĆ.. M. S. MANUŠEV.: Leska. 2000. B. 445: 151–156. Obtained results infer that it was precipitation that had a direct impact on fruit properties (fruit dimensions. Novi Sad. 129– 142. S. 1990.: Pomological and technological Properties of Some hazelnut Cultivars. Jugoslovensko voćarstvo. D. VELOVA D.: Uzgoj leske. HLIŠČ. OGAŠANOVIĆ. M. Average results of 19 hazelnut cultivars over 1997–2006 were analyzed. V. merkantilne i industrijske karakteristikesorti lešnika. R.. KUZMANOVSKI..: Prilog proučavanju rodnosti i kakvoće plodova nekih sorti leske u uvjetima Slavonskih Gorica. MILETIĆ. Jugoslovensko voćars tvo. Zbornik radova. 1985. Nolit.: Prilog pomološkom proučavanju sorti leske. 17–18: 221–216. Jugoslovensko voćarstvo. STANISAVLJEVIĆ.

JAĆIMOVIĆ GORAN2. godine. NOVI SAD POKAZATELJI RASTA JEDNOGODIŠNJIH SEJANACA MEČJE LESKE (Corylus colurna L. 6 (2007) STR. vinogradarstvo. saradnik u nastavi. Razlike u boji kore i teksturi. Gellatly. prof. BIJELIĆ SANDRA1. 56. KOKAR BOJANA1. asistent. Odabrani genotipovi sa lokaliteta Futoški park (B1. Važan činilac je u izboru kultivara koji se primenjuje kao plemka. B7.) se koristi kao podloga za kalemljenje sorti leske jer ne formira izdanke iz korena. prof. mečja leska (Corylus colurna L. dugovečna je. a u pogledu uslova zemljišta ima široku ekološku amplitudu. klijavost semena. Departman za voćarstvo. 182 . 1969.. Poljoprivredni fakultet. prof. B5. Departman za ratarstvo i povrtarstvo.. a mesto kalemljenja lako zarašćuje. sje- Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Jelena Ninić-Todorović. genotip. pre svega navodnjavanja i prihranjivanja genotipovi B8 i B9 su u prvoj godini mogli da se koriste kao podloge za kalemljenje sorti leske. B4. dipl. godine (Lagerstedt. Lagerstedt and Byers. 1971).) NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA1. asistent. 182–188. CEROVIĆ SLOBODAN1. Ključne reči: Corylus colurna. 1971).. Novi Sad. ing Jelena Čukanović. ing Bojana Kokar. Novi Sad. B8 i B9) imali su visoku klijavost semena u godini ispitivanja i formirali su gust sklop u redovima. red. pokazatelji rasta UVOD U rasadničkoj proizvodnji u voćarstvu. Poljoprivredni fakultet. Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca mečje leske značajno se razlikuju u zavisnosti od genotipa i bili su razvijeniji u odnosu na rezultate prikazane u radovima ranijeg perioda ispitivanja. dipl. Najveća iskustva sa kalemljenjem potiču iz Oregona (Bush. 1941. mr Sandra Bijelić. Istraživači ističu da mečja leska brzo kalusira sa plemkama sorti leske. otporna na mraz i sušu. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. dr Branislava Gološin. 1956. 2 Mr Goran Jaćimović. ČUKANOVIĆ JELENA1 IZVOD: U radu su prikazani višegodišnji rezultati klijavosti semena mečje leske i pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca koji su se razvijali u toku 2004. Lagerstedt. Potencijalne mogućnosti za kalemljenje sorti leske zapažene su još 1841. red. dr Slobodan Cerović.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Od tada su mnogi autori razmatrali primenu metoda kalemljenja na mečjoj leski kao podlozi. red. asistent. Uz intenzivirane mere nege. GOLOŠIN BRANISLAVA1.

1979: cit. sorte ‘Brixnut’ i ‘Hals Giant’ su pokazale izuzetnu kompatibilnost. Kalemljenje plemenitih sorti leske na podlozi mečje leske. Kalemljenje sorti leske na podlozi mečje leske u našoj zemlji uspešno se obavlja od 1989. Fiziološka zrelost i momenat berbe konstatovani su na osnovu obojenosti kupule. MATERIJAL I METOD RADA Izbor stabala mečje leske gajenih na zelenim površinama obavljen je na osnovu kriterijuma za izdvajanje hortikulturnih semenskih objekata (Stilinović. Rezultati su ukazali da su sve ispitivane sorte bile kompatibilne sa podlogom. dorada i postupci sa semenom i ispitivanje klijavosti semena obavljeno je na osnovu domaćih propisa (Stilinović. 2000). Ispitivan je i uticaj vremena setve i navodnjavanja na razvoj sejanaca. (2007) i drugim. Prva iskustva sa kalemljenjem leske u Oregonu. ima prednosti pri podizanju intenzivnih zasada. Tucović.). Lagerstedt. 2006). Tokom 1930. 1996). Prema rezultatima citiranih istraživača. Rezultati kalemljenja okuliranjem na spavajući pupoljak (Korać i Slović. IPGRI tec. Za podloge se mogu koristiti sejanci obične leske (Corylus avellana L. Prema mišljenju Lagerstedt-a (1971). U rasadniku su proizvedeni sejanci Corylus colurna L. 1977). Korać i sar. različite starosti. 1996. 1973/1974) ukazuju na dobar afinitet plemke sa podlogom mečje leske. Ustanovljena je i veća rodnost nekih kultivara. bila je ne usavršena tehnika kalemljenja. Ninić-Todorović i sar. kao podloga za kalemljenje sorti Corylus avellana L. 1993: cit. jasno se uočavaju. 1985) i propisa ISTA (1985. Uklanjanje dormantnosti u prirodnim uslovima obavljeno je setvom orašica u trećoj dekadi oktobra. ispoljena je visoka produktivnost i trajnost zasada. Rezultati su objavljeni u publikacijama Ninić-Todorović (1990. Stančević i Bugarčić (1983) navode da način razmnožavanja leske kalemljenjem nije našao širu primenu u praksi. Mečja leska ne formira izdanke iz korena pa je olakšana primena mera gajenja. Za ispitivanje terenske klijavosti uzorci semena su sejani u tri uzastopna ponavljanja po 100 orašica u blokovima sa slučajnim rasporedom tretmana. U voćnjacima u kojima je korišćena kao podloga. Smatrano je da kompatibilnost podloge i plemke u ovom postupku nastaje usled većeg sadržaja tanina u kori leske. Produženo mirovanje semena Corylus colurna L uzrokovano je osobinama embriona i debljinom perikarpa. (1995. kao i uticaj starosti podloga na uspeh kalemljenja. Tom prilikom realizovano je nekoliko voćnjaka. Od metoda kalemljenja primenjivano je obično i englesko spajanje. uzrok slabijeg prijema kalemova u to vreme. 2000). U kasnijim postupcima odustalo se od upotrebe mečje leske kao podloge zbog malog prijema kalemova. godine. godine. Prema njihovom mišljenju. Bul. 183 . 1971). 2003. (1994. bila su na sejancima evropske leske.) i sejanci mečje leske (Corylus colurna L.. a za plemke različiti kultivari. Sakupljanje. Cerović i sar. rasadničari su primenjivali različite metode kalemljenja na podlozi Corylus colurna L. zaštite i mehanizovane berbe.dinjavanjem mečje i evropske leske. U Nemačkoj je ispitivana kompatibilnost 25 sorti leske kalemljenih na podlozi mečje leske (Bauckman. U kasnijoj fazi terenska klijavost je konstatovana na osnovu ukupno posejanih orašica označenog genotipa u rasadniku Poljoprivrednog fakulteta na Rimskim Šančevima. zato što je složen i skup. u praksi se primenjuje kalemljenje pod staklom i okuliranje na spavajući pupoljak.

6 76.3 – 80. Seed germination of Corylus colurna L.3 45.3 62. 1 Klijavost semena Corylus colurna L.6 58.3 63.2 65.4 – 62.01 mm.8 – Klijavost semena u blokovima sa slučajnim rasporedom tretmana Germination seeds on random bloks Klijavost izračunata na ukupan broj posejanih orašica Germination in relation with total number nuts sowed Godine obimnog roda posmatranih matičnih stabala se alternativno smenjuju.4 50. prečnik korenovog vrata mikrometrom preciznosti 0. Semenski materijal za kontinuiranu proizvodnju podloga sakupljan je sa drugih genotipova koji nisu prikazani u tabeli i drugih lokaliteta.2 80.3 50. from Futoški park under nursery conditions (%) Godina sakupljanja/godina očitavanja klijavosti Year of collecting nuts/Year of evaluate germination 1983/1984 1986/1987 1987/1988 1989/1990 1990/1991 1992/1993 1993/1994 1994/1995 1995/1996 1998/1999 2001/2002 60. 2000).6 77.5 73.7 65.2 63. Dobijeni rezultati obrađeni su metodom jednosmerne analize varijanse (statistički program Systat 11).5 – 59.5 80. pri čemu je neophodno obezbediti kvalitetan semenski materijal i proizvesti zdravstveno ispravne podloge.3 79.3 58.2 52. skupi su i deficitarni.5 59.4 69.2 71.3 55.Utvrđivanje pokazatelja rasta jednogodišnjih sejanaca obavljeno je sa uzorkom od 30 sejanaca. bilo u šumskim sastojinama ili u kulturama.3 – – 58. U proizvodnji sadnog materijala leske u rasadniku na Rimskim Šančevima primenjuje se tehnologija kalemljenja sorti leske na mečjoj leski kao podlozi.5 70.3 51.7 72. Visina stabla i dužina korena (od korenovog vrata do vrha centralnog korena) mereni su metrom. Ima prijatan ukus i predstavlja koncentrovano i visokokalorično jezgrasto voće.7 69. Jezgro lešnika je izuzetno hranljivo zbog visokog prisustva ulja i proteina (Ninić-Todorović 1992.4 74.9 69.8 77.5 79.5 75.8 60. 184 .6 75.2 70.5 65.2 74.7 Genotip Genotype B1 B4 B5 B7 B8 B9 49.5 2003/2004 80.7 73.1 66. Interesantne su za gajenje kao voće jer njihovi plodovi imaju veliku privrednu vrednost. 1.4 68. Plodovi su traženi na tržištu. a masa stabla i masa korena ustanovljeni su na tehničkoj vagi preciznosti 0.4 – – 57.5 70.2 66.6 69.7 56. REZULTATI RADA I DISKUSIJA Leske su zastupljene u umerenim oblastima zemljine hemisfere.1 – – – – – 77.9 81. pri čemu su sredine tretmana upoređene na osnovu NZR (LSD) testa.2 58.4 – – 69.5 67.6 49.01 g. Razlog nedovoljnog prisustva plodova na tržištu Srbije je ne usmerena proizvodnja plodova i sadnog materijala leske za primenu na okućnicama i intenzivnim zasadima. Tab.3 78. iz Futoškog parka u uslovima rasadnika (%) Table.

Značajna individualna raznovrsnost ispoljava se u nizu fenoloških pojava, morfoloških, tehnoloških i fizioloških osobina orašica. Razlog tome je heterozigotnost matičnih stabala, semenskog materijala i njihovog potomstva. Terenska klijavost (tab. 1) ukazuje na visok procenat tehničke klijavosti što se posebno ispoljava 2003/2004. godine. Razlog visoke klijavosti su povoljni ekološki uslovi u godini produkcije semena i očitavanja klijavosti kao i uspešna zaštita orašica u semeništu od glodara. Dubina i razmak setve orašica prilagođen je zemljištu tipa černozem. U prirodnim uslovima otvaranje perikarpa nastupa marta, a pojava ponika u maju. Optimalni rezultati u uslovima rasadničke proizvodnje postignuti su setvom orašica u trećoj dekadi oktobra. Sa stanovišta rasadničke proizvodnje, biološke osobine u razviću korena i stabla u najvećoj meri ispoljavaju se tokom prve godine razvoja sejanaca. Ispitivanja vezana za osobine korena, stabla i drugih svojstava jednogodišnjih sejanaca koji su se razvijali u 2004. godini, prikazani su u tab. 2.
Tab. 2. Prosečne vrednosti ispitivanih pokazatelja za označene genotipove jednogodišnjih sejanaca Corylus colurna L. u vegetacionom periodu 2004. godine Table 2. Average values on investigated characteristics of selected Corylus colurna L. sedlings genotypes in 2004. vegetation Dužina korena Root lenght (cm) Prečnik korenovog vrata Crown diameter (mm) Visina stabla Tree height (cm) Broj korenova Number of roots Masa stabla Tree weight (g) 8.70 8.72 7.23 13.36 19.89 15.09 3.73 4.90

B1 B4 B5 B7 B8 B9 LSD 0.05 0.01

28.27 26.77 28.60 40.23 49.27 42.93 3.21 4.22

29.27 31.80 29.13 31.73 35.63 38.70 2.79 3.67

7.34 8.79 5.76 9.50 12.22 10.29 1.22 1.60

28.37 25.10 22.60 31.93 25.67 31.47 3.11 4.09

Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca u godini ispitivanja značajno odstupaju od pokazatelja rasta istih sejanaca u višegodišnjem periodu prethodnih godina (Ninić-Todorović et al, 2006). Razlog tome su povoljni ekološki uslovi i intenzivirane mere nege u rasadniku na Rimskim Šančevima u cilju forsiranja sejanaca mečje leske za uspešno kalemljenje u prvoj godini razvoja. Na osnovu podataka u tab. 2 uočava se da je najveću visinu stabla (49,27 cm) imao genotip B8. Na osnovu LSD vrednosti zapaža se da je visina stabla kod ovog genotipa bila statistički značajno veća u odnosu na visinu stabla ostalih genotipova. Takođe, genotipovi B9 i B7 imali su značajno veću visinu (42,93 cm odnosno 40,23 cm) u odnosu na preostale 185

Masa korena Root mass (g) 10.48 10.50 12.01 14.61 21.85 17.03 3.53 4.64

Genotip Genotype

genotipove. Genotipovi B1, B4 i B5 nisu se statistički značajno razlikovali u visini stabla, pri čemu je najniži bio genotip B4 (26,77 cm). Dužina korena ispitivanih genotipova kretala se u intervalu od 29,13 cm (B5) do 38,70 cm (B9). Najveću dužinu korena, značajno višu u odnosu na sve ostale genotipove, imao je B9. Sledi genotip B8 (35,63 cm), koji je imao značajno duži koren u odnosu na preostale genotipove. Genotipovi B7 i B4, kao i B5 i B1, imali su statistički podjednaku dužinu korena, pri čemu razlike između ova četiri genotipa nisu bile značajne. Prečnik korenovog vrata bio je najveći kod genotipa B8 (12,22 mm), statistički značajno viši u odnosu na sve ostale genotipove. Isto se može konstatovati i kod genotipa B9 (10,29 mm), s tim što razlika nije bila značajna u odnosu na genotip B7. Statistički značajne razlike su se pojavile i između genotipova B7 i B5, B7 i B1, te između B4 i B1, i B4 i B5. Broj korenova bio je podjednako visok kod genotipova B7 i B9, a značajno viši u odnosu na ostale genotipove. Genotip B1 imao je značajno veći broj korenova u odnosu na B4 i B5. Ostale razlike u broju korenova nisu bile statistički značajne. Masa stabla kod ispitivanih genotipova kretala se u intervalu 7,23 g (B5) do 19,89 g (B8). Značajne razlike pojavile su se između genotipa B8 i svih ostalih genotipova, zatim između B9 i B1, te B9 i B4, dok je genotip B7 imao značajno veću masu stabla u odnosu na B1, B4 i B5. Između ova tri genotipa (B1, B4 i B5) nije postojala značajna razlika. Najveća masa korena bila je kod B8 (21,85 g) i bila je značajno viša u odnosu na sve ostale genotipove. Genotip B9 (17,03 g) imao je značajno veću masu korena u odnosu na preostale genotipove, izuzev B7, a genotip B7 značajno veću masu korena u odnosu na B1 i B4. Razlike između genotipova B1, B4 i B5 nisu bile značajne. Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca mečje leske variraju u zavisnosti od genotipa i godina ispitivanja. Visina stabla i dužina korena jednogodišnjih sejanaca u 2004. godini imaju približno proporcionalan odnos 1: 1. Prečnik korenovog vrata i debljina stabla jednogodišnjih sejanaca B8 i B9 postigli su veličinu potrebnu za kalemljenje, te oni imaju upotrebnu vrednost u voćarstvu. Korenov sistem jednogodišnjih sejanaca je srčanica sa brojnim tankim žilicama prvog reda koje nemaju značajnog uticaja na masu korena. Jednogodišnji sejanci nisu pogodni za presađivanje. Za stimulisanje razvoja treba obaviti presecanje centralne žile na polovini dužine korena, na kraju prvog vegetacionog perioda.

ZAKLJUČAK
Morfološka i fiziološka svojstva orašica, a prvenstveno klijavost, usmerili su tehnološke postupke u pravcu postizanja visoke produktivnosti i ekonomičnosti proizvodnje sadnog materijala mečje leske. U rasadniku na Rimskim Šančevima mečja leska se koristi kao podloga za kalemljenje sorti leske. U rasadniku je tokom 1989. godine prvi put obavljeno kalemljenje sorti leske na dvogodišnjim podlogama mečje leske metodom običnog spajanja. U narednim godinama i danas, primenjuje se metoda engleskog spajanja koja obezbeđuje čvrstu vezu podloge i plemke. Uspostavljen je veoma dobar afinitet podloga sa plemkama. Rezultati ispitivanja sejanaca mečje leske u toku 2004. godine ukazuju da je najveću visinu stabla (49,27 cm), prečnik korenovog vrata (12,22 mm), masu stabla (19,89 g) i masu korena (21,85 g) ostvario genotip B8. Ovaj genotip ističe se i velikom dužinom korena (35,63 cm). 186

Po dužini korena ističe se genotip B9 (38,7 cm). Ovaj genotip imao je i visok broj korenova prvog reda (31,47), kao i visoku masu stabla (15,09 g) i korena (17,03 g). Najveći broj korenova (31,93) imao je genotip B7, pri čemu razlika nije bila značajna u odnosu na B9. Primenom odgovarajućih rasadničkih tehnoloških postupaka, pre svega navodnjavanja i prihranjivanja, moguće je u prvoj godini razvoja sejanaca proizvesti podloge za kalemljene leske. U našim ispitivanjima to su genotipovi B8 i B9.

NAPOMENA
Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine, Republike Srbije, projekta evidencionog broja TR – 6947B, pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”, od 01.04.2005.

LITERATURA
BUSH, G. D.: Nut growers handbook, New York, Orange Judd, 1941. CEROVIĆ S., NINIĆ-TODOROVIĆ J., GOLOŠIN B., OGNJANOV V., BIJELIĆ S.: Production Technology of Young Hazelnut Trees Grafted on Turkish Filbert (Corylus colurna L.). Acta Horticulturae 732, p. 355–357, Belgium, 2007. GELLATLY, J. U.: Tree hazels – Corylus colurna. Annual Rpt.. No. Nut Growers Associ. 47: 110– 112, 1956. HONG, T.D. and ELLIS, R:, H.: A: A protocol to determine seed storage behaviour. IPGRI Technical Bull. No 1. Department of Agriculture, The University of Reading, UK, 1996. KORAĆ, M., SLOVIĆ, D.: Uticaj nekih faktora na uspeh kalemljenja leske. Letopis naučnih radova, Sveska 17–18, Poljoprivredni fakultet, Novi Sad, 1973/1974. KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Tehnologija proizvodnje sadnica leske kalemljenih na mečjoj leski (Corylus colurna L.). Jugoslovensko voćarstvo 1–2, str. 65–69, Čačak, 1995. KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIC, S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Results of Hazel cultivar grafting of Corylus colurna L. IV International Congres on Hazelnut, Ordu, Turkey. Acta Horticulturae 445, p. 119–122, 1996. LAGERSTEDT, H. B., BYERS, D.: Filbert research– progress and results during 1969. Proc. Nut Growers Soc. Wasington 55, 43–51, 1969. LAGERSTEDT, H. B.: Filbert Tree Grafting. Ann. Report Oregon. St. Hort. So. 62: 60–63, 1971. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske (Corylus colurna L.). Doktorska disertacija, Šumarski fakultet, Beograd, 1990. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Biohemijski sastav semena mečje leske. Jugoslovensko voćarstvo 26, 99–100, str. 23–30, Čačak, 1992. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Ispitivanje mečje leske (Corylus colurna L.) kao podloge za domaću lesku (Corylus avellana L.). Jugoslovensko voćarstvo br. 105– 106, str. 35–39, Čačak, 1994.

187

NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Nutritivna vrednost plodova leske. Zbornik radova II, str. 305– 308, Eko-konferencija 2000, Novi Sad, 2000. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., BOGDANOVIĆ, V.: Proizvodnja sadnica leske. Savremena poljoprivreda 1–2, str. 153–157, Novi Sad, 2003. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., GOLOŠIN BRANISLAVA, POPOVIĆ MIRJANA: Proizvodnja podloga za kalemljenje leske. Tematski zbornik I, IV međunarodne Eko-konferencije „Zdravstveno bezbedna hrana”, str. 223–228, Novi Sad, 2006. STANČEVIĆ, A., BUGARČIĆ, V.: Orah, Leska i Badem. MPB, Privredni pregled, Beograd, 1983. STILINOVIĆ, S., TUCOVIĆ, A.: Prilog razmatranju kriterijuma za izdvajanje hortikulturnih semenskih objekata. Glasnik Šumarskog fakulteta, Serija C, Univerzitet u Beogradu, 1977. STILINOVIĆ, S.: Semenarstvo šumskog i ukrasnog drveća i žbunja. Univerzitet u Beogradu, 1985.

GROWING INDICATORS OF ONE YEAR OLD TURKISH HAZELNUT PLANTS (Corylus colurna L.)
NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ SLOBODAN, GOLOŠIN BRANISLAVA, BIJELIĆ SANDRA, JAĆIMOVIĆ GORAN, KOKAR BOJANA, ČUKANOVIĆ JELENA Summary In nursery production, Turkish hazelnut (Corylus colurna L.) is been used as a rootstock for grafting hazelnut cultivars. Turkish hazelnut used as a rootstock do not form suckers, it is long living, resistant to frost and drought, and regarding soil condition have wide tolerance. Results of seedlings testing during 2004 shows that highest tree height (49,27 cm), root neck diameter (12,22 mm), tree mass (19,89 g) and roots mass (21,85 g) had genotype B8. This genotype also has very long roots system (35,63 cm). Longest root system has genotype B9 (38,7 cm). This genotype also had a high number of primary roots (31,47), high tree mass (15,09 g) and high root system mass (17,03 g). The highest number of roots (31,93) genotype B7, with genotype B9 having similar value. Bu using appropriate nursery techniques like irrigation and nutrition, it is possible to get, in first year of seedling development, appropriate rootstocks. In our conditions those are genotypes B8 and B9. Key words: Corylus colurna, genotype, seed germination, growing indicators

188

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 189–197, NOVI SAD

UTICAJ OPTIČKIH OSOBINA MALČ FOLIJA NA POMOLOŠKE OSOBINE NOVOINTRODUKOVANIH SORTI JAGODE (Fragaria ananassa Duch.)
JASMINKA MILIVOJEVIĆ1, MIHAILO NIKOLIĆ1, MAJA OPARNICA1 IZVOD: Rad prikazuje rezultate proučavanja uticaja tri različito obojene malč folije (crna, bela i srebrna) na pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss, gajenih na gredicama u plasteniku. Istraživanja su vršena na demonstraciono-oglednom polju preduzeća „Zeleni Hit” iz Beograda, u periodu 2005–2006. godine. Proučavanjem su obuhvaćeni vreme zrenja, kao i važnije pomološke osobine ploda (masa, dimenzije, index oblika i dužina peteljke ploda), hemijski sastav ploda (sadržaj rastvorljive suve materije, šećera i ukupnih kiselina) i na kraju je data organoleptička ocena kvaliteta ploda. Na osnovu dobijenih rezultata vremena zrenja, možemo konstatovati da su ispitivane sorte jagode imale raniji i identičan početak zrenja na crnoj i srebrnoj malč foliji u jesenjoj berbi i da se slična tendencija zapaža i u prolećnoj berbi. Pozitivan uticaj na većinu pomoloških osobina ploda, hemijski sastav ploda i organoleptičke osobine sorti jagode Clery i Miss ispoljile su srebrna i bela malč folija, zbog čega se mogu preporučiti za širu primenu u plasteničkoj vansezonskoj proizvodnji jagode. Posmatrano sa aspekta ranostasnosti i crna malč folija nalazi svoju primenu u vansezonskom ciklusu proizvodnje jagode. Ključne reči: jagoda, sorta, malč folije, pomološke osobine.

UVOD
Uprkos povoljnim uslovima za gajenje jagode, njena proizvodnja u Srbiji je na relativno niskom nivou i ne zadovoljava zahteve domaćeg tržišta. Poslednjih nekoliko godina teži se intenziviranju proizvodnje jagode sa podizanjem novih zasada po principu savremene tehnologije gajenja, koja podrazumeva sadnju na gredicama uz obavezno zastiranje zemljišta polietilenskim folijama i instaliranje sistema za navodnjavanje.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Jasminka Milivojević, asistent, dr Mihailo Nikolić, vanred. prof., Maja Oparnica, student apsolvent, Poljoprivredni Fakultet, Beograd.

189

Obzirom na porast tražnje za svežim plodovima jagode u letnjem i jesenjem periodu, raste i interes proizvođača za pronalaženje uspešnih sistema vansezonskog uzgoja jagode. Prema Lieten (2002) postoje različiti načini produženja sezone berbe jagode, uz istovremenu mogućnost povećanja prinosa. U tom pogledu malčiranje predstavlja jednu od najvažnijih agrotehničkih mera u zasadima jagode, čiji je uticaj posebno značajan na porast, prinos i kvalitet ploda jagode (Sharma R. i Sharma V., 2003). Pomenuti uticaji prvenstveno nastaju usled optičkih osobenosti plastičnog malča i činjenice da folija sprečava evaporaciju, reguliše temperaturu zemljišta, doprinosi očuvanju fizičke strukture zemljišta i smanjenju razvoja korova (Tarara, 2000). Crna polietilenska folija predstavlja standard među proizvođačima širom sveta (Schales, 1990), ali je specijalizovana i primena drugih obojenih plastičnih materijala (bela, providna, zelena i srebrna folija). Duralija i sar. (2006) navode da se produžetak proizvodnog perioda može postići i uvođenjem u proizvodnju novih visokoproduktivnih sorti, koje u kombinaciji sa različitim malč folijama daju optimalni nivo uspeha. Cilj ovog rada je bio da se u uslovima plastenika ispita uticaj različito obojenih malč folija na ranostasnost i kvalitet ploda novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss, kako bi se na osnovu dobijenih rezultata napravio izbor malč folija sa optimalnim karakteristikama i preporučila njihova implementacija u proizvodnoj praksi.

MATERIJAL I METOD RADA
Eksperiment je izveden u plasteniku na demonstraciono-oglednom polju preduzeća „Zeleni Hit” iz Beograda, tokom proizvodne 2005/2006 godine. Sadnja je obavljena frigo živićima sredinom avgusta 2005. godine, po sistemu dvojnih redova na gredicama pokrivenim različito obojenim malč folijama (crna, bela i srebrna). Primenjeno je rastojanje sadnje 40 × 30 cm sa gustinom sklopa od 6 biljaka/m2. Standardnim metodama ispitivani su sledeći parametri pomoloških osobina sorti jagode Clery i Miss: vreme zrenja (određeno je okularnim opažanjem i evidentirano po datumima), kao i parametri kvaliteta ploda: fizičke osobine ploda (masa ploda, dimenzije ploda (dužina i širina), indeks oblika ploda i dužina peteljke), hemijske osobine ploda (sadržaj rastvorljive suve materije – refraktometrijski, šećera (ukupnih, invertnih i saharoze) – metodom po Luff-Schoorl-u i ukupnih kiselina – titracijom sa NaOH), i na kraju je senzoričkim testom data organoleptička ocena kvaliteta ploda. Proučavanja su vršena na 60 plodova svake sorte po ispitivanoj malč foliji (u tri ponavljanja po 20 plodova). Dobijeni rezultati statistički su obrađeni primenom dvofaktorijalne analize varijanse za svaku godinu posebno. Značajnost razlika između tretmana utvrđena je primenom LSD testa na nivou značajnosti 0,05 i 0,01. Tokom izvođenja ogleda primenjena je intenzivna agrotehnika. Aplikacija đubriva redovno je vršena kroz sistem za navodnjavanje postavljen ispod malč folije. Optimalnim režimom ishrane posle sadnje isprovociran je prvi jesenji rod visoke komercijalne vrednosti. U proleće 2006. godine ostvaren je drugi, značajno veći prolećni rod kao rezultat maksimalne razvijenosti bokora i optimalne primene agro i pomotehničkih mera.

REZULTATI
Vreme zrenja ispitivanih sorti jagode po datumima berbi, godinama ispitivanja i ukupnim trajanjem zrenja prikazano je u tab. 1. 190

09. 20. Istovremeno.01 g).05. Analizom podataka prikazanih u tab.05.10. Sorta Miss je u jesenjoj berbi ispoljila statistički vrlo značajno manju vrednost mase ploda na crnoj malč foliji (16. 20.87 g). Trajanje zrenja je bilo kraće kod sorte Miss i prosečno se kretalo u rasponu od 24 dana (srebrna folija) do 26 dana (bela folija). Međutim. Ripening time of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cultivar Tip folije God.55 g) u odnosu na belu (19.10.09.05. Vreme zrenja sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 1.06. 16. uočava se odsustvo značajnosti razlika između ispitivanih folija kod sorte Clery u prvoj ispitivanoj godini. 24. tako da je najraniji početak zrenja registrovan na crnoj malč foliji kod sorti Clery (12. 03.85 g).06.05. dok je u prolećnoj berbi druge godine ustanovljena statistički veoma značajna razlika u vrednosti datog parametra između crne folije (19.09. 16. 22. 17. – Miss).05.05. Kraj The end 22. pri čemu su niže vrednosti mase ploda kod obe ispitivane sorte zabeležene u vansezonskoj jesenjoj berbi. Posmatrajući uticaj malč folija na vrednosti pomenutog parametra. Mulch type Year Crna Black 2005 2006 Vreme zrenja – Ripening time Početak Beginning 20.10. Trajanje (dani) Duration (days) 33 26 32 25 33 25 29 21 29 22 29 20 Mx 30 28 29 25 26 24 Clery Miss Bela White Srebrna Silver Crna Black Bela White Srebrna Silver 2005 2006 2005 2006 2005 2006 15. 22.06. 07.09.06.09. 12. Slična tendencija se zapaža i u prolećnoj berbi druge ispitivane godine.06. 20.10.Tab.05.0 g) u poređenju sa sortom Clery (16. 08. 191 . 06. bela malč folija je uslovila najkasniji početak fenofaze zrenja u obe ispitivane godine i sorte.06.10.5 g). 2005 2006 Analizom podataka može se konstatovati da su obe ispitivane sorte u jesenjoj berbi imale raniji i identičan početak zrenja na crnoj i srebrnoj malč foliji (20. Interesantno je zapaziti veoma značajan uticaj godine na masu ploda. sa druge strane. s tim da je najveća vrednost zabeležena na srebrnoj foliji (29.10.09.48 g) i srebrnu foliju (19.) i Miss (14. dok je kod sorte Clery najkraće trajanje berbe od 28 dana registrovano na beloj foliji.09.). 2005 2006 24. što je posledica nedovoljne razvijenosti bokora u godini sadnje. 1. a najduže na crnoj foliji – 30 dana. 22. 14. 23. 2 uočavamo da je sorta Miss u obe ispitivane godine ispoljila statistički veoma značajno veće vrednosti prosečne mase ploda (23. – Clery) i (22.61 g) i srebrne folije (22.09. 04.37 g).05. 09. među kojima razlika nije ustanovljena. 22. sa jedne strane i bele (22. u prolećnoj berbi registrovane su statistički vrlo značajne razlike u masi ploda između svih ispitivanih malč folija.

01 43. Physical fruit properties of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Dužina peteljke (cm) Stem length 3.18 1.01 24.10 39.09 1.46 22.16 16.33 3.18 (Clery) do 1.59 4.58 46.15 4.23 Miss Bela White Srebrna Silver Mx 2005 2006 19.91 35. samo kod sorte Miss je ustanovljeno variranje indexa oblika od 1.21 5.61 34.18 1.02 34.26 33.55 25.60 2.21 Mx 2005 2006 Mx 192 .87 17.21 32.88 40.22 (crna folija).02 45.86 33.18 1.20 41.18 1.92 4.12 1.82 49.40 11.64 45.56 19.45 5. Fizičke osobine ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 2.01 43.82 35.33 32.82 47. S obzirom da su dobijene vrednosti veće od 1.Na osnovu dimenzija ploda (dužine i širine) izračunat je index oblika ploda.36 1.00 5.96 19.18 (bela folija) do 1.52 3.60 40.63 34. čije vrednosti su se kretale od 1.91 21.48 27.58 3.65 23.74 Indeks oblika ploda Fruit shape index 1.20 2.99 46.49 Masa ploda (g) Fruit weight Dužina ploda (mm) Fruit length Tip folije Mulch type Sorta Cultivar Godina Year 1.34 1.66 27.40 38. U pogledu uticaja malč folija.34 3.19 43. Tab.44 47.27 1.03 48.23 1.27 38.97 47.41 4.91 4.48 4.10 1.61 Mx 2005 Clery Srebrna Silver Crna Black 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 22.25 3.48 27.71 11.22 Crna Black Bela White 2005 2006 10.61 16.51 42.26 1. Interesantno je zapaziti da su plodovi jesenje berbe kod obe sorte imale veće vrednosti indexa oblika.78 50.08 1.09 1.20 (Miss). 2.08 1.7 44.99 44.44 41.08 Širina ploda (mm) Fruit width 27.37 29.29 3.85 15. obe ispitivene sorte se karakterišu izduženo-konusnim oblikom ploda.28 1.55 46. što se može tumačiti osetljivijim reagovanjem ovih sorti na meteorološke uslove u godinama ispitivanja.

87 LSD 0.50 0.8%). ukupnih (7.01 0.81 Širina ploda Fruit width LSD 0.91 1.84 0.91%).Tretman Treatment Sorta Cultivar Folija Mulch type Sorta*Folija Cv*Mulch God. već i za praksu. Kod ispitivanih sorti.05 0. Rezultati analiza hemijskih osobina ploda prikazani su u tab.77 1.74 cm).63 1. Kod ispitivanih sorti prosečne vrednosti dužine peteljke su varirale od 3.11 1. na beloj foliji sadržaj ukupnih kiselina je imao najviše vrednosti koje su se kretale u rasponu od 1. 3 iz koje možemo videti da se prosečni sadržaj rastvorljive suve materije kreće u rasponu od 8.31 0. zaključujemo da su obe ispitivane sorte ispoljile najbolju ukupnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda na srebrnoj foliji (23.53 Dužina ploda Fruit length LSD 0. Međutim.70 1. U zavisnosti od godine ispitivanja hemijski sastav ploda pokazao je razlike između jesenje i prolećne berbe u većini analiziranih parametara. Analizom podataka prikazanih u tabeli 4. dok je sorta Miss visoko ocenjena samo za veličinu ploda. Posmatrajući ovaj parametar u zavisnosti od tipa malč folije može se uočiti da je kod sorte Miss srebrna malč folija ispoljila pozitivan uticaj na dužinu peteljke ploda (3.88 1. senzoričkim testom (metodom pozitivnih poena na skali od 1 do 5) ocenjeni su spoljašnji izgled ploda (veličina. ukus i aromu ploda.05 1. invertnih i saharoze).4 – Miss).85 0. najveći sadržaj rastvorljive suve materije i šećera registrovan je u jesenjoj berbi 2005.29 LSD 0. Posmatrano po tipu malč folije.28 1. na šta ukazuje i činjenica da su u prolećnoj berbi registrovane veće vrednosti dužine peteljke ploda kod obe ispitivane sorte.09 LSD 0.79 0.35 cm (Clery). s obzirom da su dobijene vrednosti bile skoro identične u obe ispitivane godine. U pogledu ukupnih kiselina. kod sorte Miss jedino nije uočena pravilnost u ponašanju ovog parametra. Variranje se zapaža i po godinama ispitivanja.87 2.39 0. Year 2005 2006 Masa ploda Fruit weight LSD 0.8%).51 1.10% (Miss) do 1. a saglasno sa time je i sadržaj šećera (ukupnih.90 1.60 1.13%) i invertnih šećera (5.08 2.05 0.4% (Clery).71 1. 4).52 cm).40 1. oblik i boja) i kvalitet mesa (ukus i aroma). kao važan parametar ne samo za determinaciju sorti.6% (Miss) do 9.1 – Clery i 20. dok je kod sorte Miss na crnoj malč foliji zabeležen najveći sadržaj rastvorljive suve materije (8. dok je kod sorte Clery takav uticaj ispoljila bela malč folija (4. Na osnovu ukupne ocene izvršeno je rangiranje sorti po kvalitetu ploda (tab. ovaj sadržaj je kod sorte Clery bio najveći na srebrnoj foliji (9.62 1.21 0.75 0.01 1. što je rezultat boljih mikroklimatskih uslova u proizvodnom prostoru biljke unutar plastenika.71 1. sorta Clery je visoko ocenjena za boju. Generalno.05 1.99 0.01 1. Najlošije ocene za ukus i 193 .07 0.11 1. godine kod obe ispitivane sorte. pri berbi plodova. Bela malč folija je uslovila najniže vrednosti sadržaja rastvorljive suve materije i šećera kod obe ispitivane sorte.64 0.56 1.64 cm (Miss) do 4.23 2005 2006 2005 2006 U radu je analizirana i dužina peteljke.20% (Clery). Naime.

23 1.04 1.32 6.02 1.04 1.76 1.14 6.03 1.98 0.30 5.15 1.10 1.04 1.56 5.6 9.50 7.1 8.29 1.74 7.04 7.4 9. 3.6 8.52 5. Chemical fruit properties of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cul.2 8.10 0.22 1.98 6.12 1.20 1.99 1.99 0.03 1.83 6.27 1.23 1.9 7.35 1.63 7.0) u odnosu na sortu Clery (22.54 5.96 6.52 6.8 8.6).5 9.91 5.98 Crna Black Clery Bela White Srebrna Silver Crna Black Miss Bela White Srebrna Silver 194 .6 7.4 8.25 6.78 7.94 6.61 5.04 1.12 6. Hemijske osobine ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 3.62 6.13 6.Tip folije Mulch type tivar Godina Year 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx Šećeri (%) – Sugars Rastv.34 7.29 5.0 9. Tab.22 1.05 7. suva Ukupne kisematerija (%) line (%) Soluble solids Ukupni Invertni Saharoza Total acids Total Inverted Sucrose 10.00 5.66 5.10 1.10 1.84 7.9 8.10 0.11 1.42 5.12 1.26 5.0 10.5 9.42 6.73 7.97 6.3 8.06 1.16 1.28 7.16 1.04 1.8 9.8 9. koja je i sveobuhvatno ostvarila nižu prosečnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda (20.16 1.31 1.97 5.2 8.29 1.aromu ploda dobila je sorta Miss.25 1.

5 4.6 4.0 4. što se slaže sa rezultatima do kojih su u uslovima Austrije došli Spornberger i sar.0 4.2 4.8 4.2 3.0 4. 195 .2 4.4 19.0 4.5 5. Organoleptic fruit evaluation of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cul.2 4.2 Ukus Taste 4.2 4.0 4.6 4. prema navodimaTarara (2000).2 3.4 5.9 4.5 22.4 4.0 4. Srebrna folija.5 5. 4.5 4.2 22.0 4.2 3.5 4.8 4.0 4.1 20.5 4.0 4.1 4.2 19. Prosečno trajanje berbe kod obe ispitivane sorte u ovom ogledu je bilo kraće u poređenju sa rezultatima Milivojević i sar. Raniji početak fenofaze zrenja na crnoj malč foliji u potpunosti odgovara navodima Mišića i Nikolića (2003).7 20.2 3.0 4.8 4.0 4.5 3.8 4. koji se odnose na prednosti primene malč folije u zasadima jagode.7 23. (2006).8 4.4 DISKUSIJA Analizom fenofaze zrenja ispitivanih sorti jagode ustanovljen je raniji početak zrenja kod sorte Clery u obe ispitivane godine.2 3.6 4. U poređenju sa rezultatima fizičkih osobina ploda sorti Clery i Miss do kojih su došli Pera i sar.0 4.0 4. Mohamed (2002) navodi da tip malča primenjen u gajenju jagode utiče na temperaturu u zoni rasta biljke.5 4.9 3. (2006).7 19.8 23.5 4. S tim u vezi.6 20.0 4.5 5.5 20.1 23.8 Osobine ploda (poeni) Fruit properties (marks) Oblik Shape 4. (2006).2 4.0 4.4 Ukupna ocena Total mark 21.0 5.0 24.0 4.2 4.2 3.5 5. nalazi potvrdu u rezultatima Duralija i sar. Pozitivan uticaj bele malč folije na krupnoću ploda obe ispitivane sorte u ovom radu.6 22.4 3.0 4. Organoleptička ocena kvaliteta ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicima zastrtoj različito obojenim folijama Table 4.6 3.Tab.1 20.8 4.8 4.0 4.2 3.2 5.0 4.2 4.0 3.8 4.6 20.2 4.5 4.8 4.5 3.8 4.0 Aroma Aroma 5.8 4.6 19. kao refleksivni malč može biti dobra alternativa beloj foliji u toplijim klimatima i pri gajenju jagode u zaštićenom prostoru.8 4.5 4.2 4.5 4.0 4.2 5. kao i na krupnoću i kvalitet ploda jagode.8 4.Tip folije Godina tivar Mulch type Year Veličina Size Crna Black Clery Bela White Srebrna Silver Crna Black Miss Bela White Srebrna Silver 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 3.6 4.2 4.2 3.2 4. (2006) za iste sorte gajene u hidroponskom sistemu uzgoja.0 Boja Colour 4. u ovom radu su dobijene veće vrednosti mase i dimenzija ploda pomenutih sorti.1 4.5 4.5 3.

SAVIĆ. Bela malč folija je pozitivan uticaj imala na sadržaj ukupnih kiselina kod obe ispitivane sorte.22 (crna folija).: Kemijska svojstva kultivara jagode (Fragaria ananassa Duch. najbolje ocene za boju.. • Najveći sadržaj rastvorljive suve mateije i šećera kod sorte Clery je zabeležen na srebrnoj malč foliji. Hrvatskog Simpozijuma Agronoma sa Međunarodnim učešćem. • Prosečna masa ploda je varirala između sorti u rasponu od 16. pri čemu su niže vrednosti ovog parametra kod obe ispitivane sorte zabeležene u vansezonskoj jesenjoj berbi. LITERATURA DARBELLAY. DURALIJA.. J.C.: Measurement of the organoleptic quality of strawberries. Imajući u vidu da je zadovoljstvo potrošača visoko zavisno i od organoleptičkih osobina ploda jagode (Darbellay i sar.. ČMELIK. (2006). 2002).. dok je kod sorte Miss najveća vrednost za pomenute parametre dobijena na crnoj malč foliji. VILLETTAZ. PERA.: The effect of planting system on the yield of strawberry grown out-of-season. VUJEVIĆ. DRUŽIĆ-ORLIĆ. C. 708: 89–92 (2006). Z. (2006) za istu sortu u uslovima Hrvatske. Z. Acta Hort. Pored toga. izuzev indexa oblika ploda čije vrednosti su kod sorte Clery bile indentične na sve tri malč folije.18 (bela folija) do 1. a posmatrano sa aspekta ranostasnosti i crna malč folija nalazi svoju primenu.. T... Zbornik naučnih radova sa 41. analizirajući strukturu ukupnih šećera i njihov sadržaj u plodu sorte Clery.. uočavaju se nešto više vrednosti u poređenju sa rezultatima Milivojević i sar. 727–728 (2006). R. S. 196 .... BIŠKO. • Ispitivane novointrodukovane sorte su ispoljile bolje fizičke osobine ploda na beloj i srebrnoj malč foliji. 567: 819–822 (2002).Sadržaj rastvorljive suve materije i ukupnih kiselina kod sorte Clery u ovom radu odstupa od rezultata do kojih su došli Halapija Kazija i sar. T.). B. ukus i aromu ploda dobila je sorta Clery i sveobuhvatno je ostvarila najveću ukupnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda na srebrnoj malč foliji (23. AZODANLOU. CARLEN. C. J. Acta Hort. HALAPIJA KAZIJA.5 g (Clery) do 23.0 g (Miss) i između godina. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dvogodišnjih ispitivanja uticaja optičkih osobina malč folija na pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss. P.1). JELAČIĆ. ali se zapaža ista tendencija variranja vrednosti po godinama ispitivanja (jesenja – prolećna berba). D. Na osnovu rezultata ispitivanja većine analiziranih parametara za komercijalnu i vansezonsku proizvodnju sorti jagode Clery i Miss u plasteniku mogu se preporučiti srebrna i bela malč folija.. M. A.. dok je bela malč folija uslovila najkasniji početak ove fenofaze. dok je sorta Miss ispoljila variranje od 1. KOVAČIĆ. MILIČEVIĆ. mogu se izvesti sledeći zaključci: • Najraniji početak zrenja u obe ispitivane godine kod sorti Clery i Miss registrovan je na crnoj i srebrnoj malč foliji.

they can be recommended for commercial strawberry growing in greenhouse during two-year-old production system. Investigations included: the ripening time.. Hrvatskog Simpozijuma Agronoma sa Međunarodnim učešćem. KOVAČIĆ.. T. Planting was done on banks covered with different mulch foil in the form of bands with two rows.. MILIVOJEVIĆ. 12 No. Z. Division of Fruits and Horticultural Technology 58: 221–227 (2003). Regarding the earliness. KLJAJIĆ. Key words: strawberry. F. M... Agr.: The use of coled stored material in Central Europe. Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA. TARARA. SCHARMA. as well as more important physical. pomological properties. R. J. mulch type. P. albinism disorder and fruit quality in strawberry (Fragaria ananassa Duch. HortScience Vol. NIKOLIĆ.: Mulch type influences plant growth. COST 863 JM WG 2&3.). 54 – J. STEFFEK.56 (1990). P. silver and white mulch types expressed a positive influence on physical. during the period from 2005.: Pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode gajenih u visokom tunelu. SPORNBERGER. Plast. JELAČIĆ. D.: Agricultural plastics use in the United States. HALAPIJA KAZIJA. Zbornik naučnih radova sa 41. S.. P.D. MAJA OPARNICA Summary Results of studyng the influence of three different mulch types (black. Proc. ALTENBURGER..: Testing of early ripening strawberry varieties tolerant to soil-borne pathogens as alternative to Elsanta. J. Therefore. chemical and organoleptic fruit properties. 567: 483–485 (2002). white and silver foil) on pomological properties in newly introduced strawberry cultivars Clery and Miss are presented in this work. Congr. Abstract Book: 25 (2006). Researches were conducted in greenhouse at the Experimental property of “Zeleni Hit” enterprise in Belgrade. Based on most studied parameters. 11th Inter.J. PERA.H. A. SHALES. Zbornik naučnih radova sa XXI Savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa Vol. M. SHARMA. F.. 758a–758b (2006). black mulch type has also practical application in the off-season strawberry production. 35 (2) 169–180 (2000).V.) JASMINKA MILIVOJEVIĆ.. VUJEVIĆ. M. SAVIĆ. NIKOLIĆ.. MOHAMED.: Jagodaste voćke. 197 . 567: 553–560 (2002). M.R. Beograd (2003).. P.: Microclimate modification with plastic mulch. Acta Hort.. THE INFLUENCE OF OPTICAL PROPERTIES OF MULCH TYPE ON POMOLOGICAL PROPERTIES IN NEWLY INTRODUCED STRAWBERRY CULTIVARS (Fragaria ananassa Duch. MIHAILO NIKOLIĆ.: Fizikalne značajke plodova 16 kultivara jagode Fragaria ananassa Duch. cultivar. BIŠKO.LIETEN. M. A. J. chemical and organoleptic fruit properties in studied cvs Clery and Miss. 3: 30–37 (2006). to 2006. MIŠIĆ. R.: Effect of transplant defoliation and mulch color on the performance of three strawberry cultivars grown under high tunnel. Acta Hort.

66 grama. Ostale sorte su pokazale zadovoljavajuće rezultate. dr Ranko Popović. džem. Konstatovane su statistički vrlo značajne razlike u masi ploda i rodnosti po bokoru među ispitivanim sortama jagode. Najmanja masa ploda i rodnost po bokoru registrovana je u sorte Favet (17. Pogodni su za duboko zamrzavanje u rashladnim uređajima. 198–202. Sa aspekta ispitivanih parametara sorta Marmolada se pokazala najbolja i kao takva se može preporučiti za uzgoj u ovim agroekološkim uslovima. Ima niz prednosti u odnosu na druge.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Konstatovane su razlike u masi ploda i rodnosti po bokoru među ispitivanim sortama jagode. Istraživanja su obavljena na području Željuše kod Mostara u Bosni i Hercegovini.22 grama. Montenegro. 198 . 2 Prof. čak i drvenaste kulture. Bosna i Hercegovina. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof. oko 1% organskih kiselina i 30–100 mg vitamina C. rodnost. UVOD Jagoda je privredno jedna od najznačajnijih vrsta iz grupe jagodastog voća. dr Ahmed Džubur. mr Miroslav Čizmović. NOVI SAD RODNOST NEKIH SORTI JAGODE RANKO POPOVIĆ1. AHMED DŽUBUR2 IZVOD: U radu su prikazani trogodišnjih rezultati (2003–2005) rodnosti sorti jagode Favet.464 kg/bokoru). MIROSLAV ČIZMOVIĆ1. 56. slatko). Agromediteranski fakultet. jer njeni plodovi zriju vrlo rano. Jagoda vrlo rano prorodi i rađa svake godine dajući visoke prinose po jedinici površine (20–30 t/ha). sorta. Plod jagode sadrži od 8–10% suve materije. marmelada. Ključne riječi: jagoda. velike hranjive i ljekovite vrijednosti. masa. 6 (2007) STR. Marmolada i Elsanta. Biotehenički institut Podgorica. a najveća masa ploda i rodnost po bokoru u sorte Marmolada (26. 0. oko 7–8% šećera. 0. zajedno sa trešnjom. pogodni za jelo u svježem i prerađenom stanju (sok. Mis. Gotovo da i nema voćne vrste koja ima toliko širok areal rasprostranjenosti i toliko načina uzgoja kao jagoda.6589 kg/bokoru). Atraktivnog su izgleda.

Jagodnjak je podignut na skeletoidnoj crvenici. Jagoda se gaji na otvorenom polju na klasičan način i na PVC (malč) foliji i u zaštićenom prostoru. Ispitvane su 4 sorte jagode: Favet.) i K2O (15. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanje rodnosti nekih sorti jagode vršeno je na području Željuše u periodu od 2003–2005. tunelima. Gustina sklopa sadnje jagode je 40 × 30 × 70 cm. Klimatski i zemljišni uslovi na području Mostara u potpunosti odgovaraju za gajenje jagode gdje prosječna godišnja temperatura vazduha za period od 1960–1990 godine iznosi 14. Pokahontas. Mis. Prema Miličeviću i Cvjetkoviću (2003) u Bosni i Hercegovini jagoda se najviše gaji u mediteranskom dijelu Hercegovine i na području Bosanske Krajine i Semberije.3°C.2%). njen privredni značaj je umanjen zbog slabe transportabilnosti plodova i angažovanja velikog broja radnika za berbu. 199 . apsolutna minimalna temperatura –14.318°C i prosječna godišnja količina padavina 1. godine u svijetu je proizvedeno 2. Zenga prekosa. Mis. Italija i Francuska (Mišić i Nikolić. Najpogodnija zemljišta za uzgoj jagode su ilovasto pjeskovita zemljišta koja su bogata organskom materijom (aluvijalno– deluvijalni nanosi). Japan. U periodu od 1992–1994. glinovasto-ilovasto pjeskovite teksturne građe sa optimalnom poroznošću i dobrom aeracijom i vodopropusnosti. Sadnja jagode je obavljena u avgustu 2002. blizina tržišta i tehničko tehnološka osposobljenost radne snage.6°C. (2003) su konstatovali da od svih elemenata ishrane jagoda ima najveći problem sa K.). Cilj istraživanja bio je da se ispita rodnost nekih sorti jagode radi pravilnijeg izbora sorata za plantažni uzgoj.Međutim. plasteniku ili stakleniku. godine na otvorenom polju na PVC foliji sa instaliranim sistemom za fertirigaciju. tradicija uzgoja vrste. Đubrenje je vršeno sa vodotopivim đubrivima Polyfeedom. Gorela. Zasad je podignut na ravnom terenu. na 60 metara nadmorske visine.387 mm/ m2 (Vajzović. (1996) su ispitivali rodnost nekih sorti jagode u Čačku i konstatovali da sorta Zenga Zengana ima najveću masu ploda 16. apsolutna maksimalna temperatura 40. godine. a posebno od obrazovanja do sazrijevanja plodova. Ono je umjereno snabdjeveno humusom (2.000 tona jagode i ona je zauzimala među voćkama 12.0°C. Elsanta i Marmolada. Belrubi i druge sa novim sortama boljih biološko-privrednih osobina kao što su Marmolada. Elsanta. Zemljište je blago alkalne reakcije (pH vrijednost u vodi iznosi 7.00 mg/100 g zem. 1996) SAD su prva zemlja po proizvodnji jagode u svijetu. Važan faktor u ekonomičnosti proizvodnje jagode je pravilan izbor sorte. Zasad je podignut na lokalitetu Željuše kod Mostara koja se nalazi 12 kilometara sjevernije od Mostara u pravcu Sarajeva. Miranda. srednje snabdjeveno sa lako pristupačnim P2O5 (7. Madelina i Selena.343.10 grama i najveći prinos po bokoru od 762 grama. 2005). mjesto (Milošević. Stanisavljević i sar. suma temperatura 5. Poljska. a zatim dolaze Španija. Iz proizvodnje se zamjenjuju stare sorte Zenga zengana. Inrofloralom i Floralom u različitim koncentracijama.00 mg/100 g zem.2). Drkenda i sar. 2003).

5880 LSD 0.05: 0. 6194 0. 6589 0. kao i po godinama istraživanja.01: 0. 1. Prosječna rodnost ispitivanih sorti jagode Tab. Interakcija faktora sorta × godina ukazuje na variranje u masi ploda u ispitivanim godinama.Masa ploda je određivana mjerenjem 50 plodova iz uzorka svakog ponavaljanja na analitičkoj vagi tipa „Tehtnica”. 4640 0. Tab. se konstatuju razlike prosječne mase ploda ispitivanih sorti jagode.05: 1. uz tačnost 1/10 g.055 LSD 0. Tab. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Rezultati ispitivanja mase ploda i rodnosti ispitivanih sorti jagode prikazani su u tabelama 1 i 2. a vrijednosti su izražene u gramima.430 Iz tab.66 g).01: 1. 66 23. 2. 1. 2. a razlike sredina su poređene LSD testom. Poređenja razlika sredina ukazuju da se ispitivane sorte statistički visoko značajno razlikuju po masi ploda. Rodnost po bokoru je određivana iz uzorka od 10 bokora po ponavljanju. a najveća u sorte Marmolada (26.22 g). 63 17. ekološkim uslovima uzgoja i primjenjenom agrotehnikom. Prosječna masa plodova ispitivanih sorti jagode (g) Tab. dok je razlika između sorti Mis i Elsanta rezultat slučajnosti. Rezultati istraživanja rodnosti ispitivanih sorti jagode prikazani su u tab. 6097 0. Average fruit weight of studied strawbery cultivars (g) Sorta – Cultivar Marmolada Elsanta Mis Favet Prosjek – Average (x) Masa ploda – Fruit mass (g) 26. vjerovatno usljed temperaturnih variranja u fazi intenzivnog porasta ploda koja su česta u dolini Neretve.1. 32 22. analizom prosječne mase ploda i prosječne rodnosti po bokoru. Biološki potencijal rodnosti jagode uslovljen je nasljednom osnovom. 45 LSD 0. Ogled je postavljen kao dvofaktorijalni ogled sa dva faktora (sorte i godine) za ispitivane parametre. Najmanja masa ploda je registrovana u sorte Favet (17.08187 LSD 0. Average yield of studied strawberry cultivars Sorta – Cultivar Marmolada Elsanta Mis Favet Prosjek – Average kg/bokoru 0. 22 22.11094 200 . Rezultati analize varijanse pokazuju statistički visoku značajnost mase ploda između ispitivanih sorti. 2.

br. dok je rodnost ostalih ispitivanih sorti praktično jednaka. a najveća u sorte Marmolade (0. Ispitivane sorte se razlikuju u pogledu mase ploda. Rezultati analize varijanse pokazuju statistički visoku značajnost rodnosti po bokoru između ispitivanih sorti. CVJETKOVIĆ..) i Marmolade (14. str.4640 kg). obavezno je izvršiti meliorativno đubrenje. str. Prva književna komuna. O.5880 kg/bokoru. br. Poređenja razlika sredina ukazuju da se sorta Favete statistički visoko značajno razlikuje u rodnosti po bokoru u odnosu na sve ispitivane sorte. 3.). D. 385– 390.: Važnije biološko– privredne osobine novijih sorti jagode. MILIČEVIĆ. Mostar. Najranije sazrijevaju plodovi sorte Faveta (05. 3. 2003. M. 201 .: Efikasna ishrana jagode pri različitim sistemima uzgoja. Zbornik radova Univerziteta „Džemal Bijedić” Mostar. LITERATURA DRKENDA. str. P. Vol. J..Najmanja prosječna rodnost jagode po bokoru je registrovana u vrlo rane sorte Favet (0.4640 kg). 2003. Na osnovu ispitivanih parametara najbolje se pokazala sorta Marmolada i kao takva se može preporučiti za uzgoj u ovim agroekološkim uslovima. T. ČIVIĆ. B. koji bi mogli oštetiti organe jagode. ŠAĆIRAGIĆ. Elsante (12. M. 05. KURTOVIĆ.). 1996. Prosječna rodnost za sve ispitivane sorte je iznosila 0. STANISAVLJEVIĆ. H. T. ali i po godinama istraživanja.22 grama). 05. a zatim sorte Miss (10. 1996. a vrlo rijetko se javljaju rani jesenji i pozni proljećni mrazevi. Značajnost interakcije za oba faktora ukazuje na variranje u prinosu po bokoru u ispitivanim godinama. Konstatovane su razlike među ispitivanim sortama i u pogledu rodnosti gdje je najmanja rodnost registrovana u vrlo rane sorte Favet (0. Poljoprivredni fakultet. NIKOLIĆ. a najveća u sorte Marmolade (0. ali prije podizanja zasada jagode. Fizičke i hemijske osobine zemljišta ispunjavaju zahtjeve ove vrste. 05. Čačak. a razlike su rezultat slučajnosti. ZAKLJUČAK Na osnovu dobijenih rezultata ispitivanja sorti jagode mogu se izvesti sljedeći zaključci: Klimatski uslovi Željuše kod Mostara u potpunosti odgovaraju za intenzivnu proizvodnju jagoda gdje prosječna godišnja temperatura iznosi 14.. br. P. VAJZOVIĆ.: Stanovništvo Mostara 1879–1995. 05). Begrad.. 30. MITROVIĆ. MIŠIĆ.: Najvažnije mikoze jagode u Hercegovini i mogućnosti suzbijanja. MILOŠEVIĆ. 18–23...66 grama). M. a najveća u sorte Marmolada (26. 34–39. 115–116. GAVRILOVIĆ-DAMJANOVIĆ.: Jagodasato voće. 2003.6°C. Jugoslovensko voćarstvo. 2005.6589 kg).6589 kg). Čačak..: Specijalno voćarstvo. jer je zemljište umjereno snabdjeveno u organskoj masi. vjerovatno usljed temperaturnih variranja u fazi intenzivnog porasta ploda koja su česta u dolini Neretve. B. gdje je najmanja masa ploda utvrđena u sorte Favet (17. Zbornik radova Univerziteta „Džemal Bijedić” Mostar.

weight.6589 g/ tiller).22 g. The smallest weight and fruit bearing per plant was registered with Favet cultivar (17. From the point of view of examined parameters cultivar Marmolada was the best and as such it may be recommended for cultivation in these agro-ecological conditions. Studies were carried out in the area of Željuša near in Bosnia and Herzegovina.66 g. Key words: strawberry. AHMED DŽUBUR Summary This study presents three years results (2003–2006) of fruit bearing for strawberry cultivars: Favet. Mis.FRUIT BEARING OF SOME STRAWBERRY CULTIVARS RANKO POPOVIĆ. fruit bearing. while the biggest weight of the fruit and fruit bearing per plant was registered with Marmolada cultivar (26. cultivar. MIROSLAV ČIZMOVIĆ. The other cultivars showed satisfying results. 202 . 0. Marmolada i Elsanta.4640 kg/tiller). The differences were spotted in the examined weight of fruit and fruit bearing per plant of strawberry cultivars. 0.

Queen Elisa i Madeleine. NOVI SAD BIOLOŠKE KARAKTERISTIKE RANIH SORTI JAGODE ZORAN JANKOVIĆ1 IZVOD: Cilj rada je ispitivanje nekih novijih sorti jagode ranog vremena zrenja. uz uvođene intezivnog načina gajenja ima za cilj povećenje prinosa. sazrevanje. poboljšanje kvaliteta i ponude na tržištu. u Padinskoj Skeli. 203 . Jagode su gajene na crnoj foliji. UVOD Jagoda je najznačajnija vrsta jagodastog voća u svetu (Mratinić i sar. Za primenjenu gustinu sadnje Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Zoran Janković. sa razmakom sadnje 30x30cm. 11213 Padinska Skela. 56. Sorta Queen Elisa pokazala je značajne razlike u odnosu na druge dve sorte. 1999). cvetanje. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen po slučajnom blok sistemu sa tri ponavljanja u okviru IRC „PKB Agroekonomik”. dipl. 1998). inž. 203–207. godine posađene su tri introdukovane sorte ranog vremena zrenja (Clery. sorta. prinos. 6 (2007) STR. stručni saradnik. praćene su biološke karakteristike. dok je kod sorte Queen Elisa bio ekstra klase (AA+).3 t/ha (Mišić i sar. Raznolikost sorata.b. Kvalitet živića kod sorti Clery i Madeleine bio je prve klase (A+). Najveći proizvođač jagode u Evropi je Španija sa prosečnim prinosom od 31 t/ha (Mratinić i sar. Tokom leta 2004. upotreba nekvalitetnog sadnog materijala i ekstenzivan način gajenja jagode u Srbiji razlozi su vrlo niskih prosečnih prinosa od 3. Cilj rada je ispitivanje nekih introdukovanih sorata jagode ranijeg vremena zrenja u uslovima Pančevačkog rita uz primenu pune agrotehnike. IRC PKB Agroekonomik. god. Queen Elisa i Madeleine) koje su gajene na crnoj foliji sa razmakom sadnje 30 × 30cm u sistemu fertirigacije. Sadnja je obavljena virus testiranim frigo materijalom. Primena savremene tehnologije gajenja. Zastareli sortiment. Tokom 2004–2005.. uz obezbeđenu fertirigaciju. Ključne reči: Jagoda. 1999). Sadnja je obavljena krajem jula 2004. U ogledu su praćene tri introdukovane sorte Clery.. Industrijsko naselje b. virus testiranog sadnog materijala i česta izmena sortimenta omogućuje postizanje visokog prinosa i kvaliteta ploda u gajenju jagode.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.

godini od 17 dana. Ispitivanja su obavljena 2005 i 2006 god. Najraniji završetak cvetanja zabeležen je kod sorte Queen Elisa u 2006.05 18.000 živića po hektaru. 1996). dok su značajnosti između pojedinih obeležja utvrđeni Lsd testom.04 20. Upoređivanjem vremena cvetanja sorti jagoda gajenih u uslovima Pančevačkog rita sa sortama jagode ispitivanih na objektu „Ljubić“.05 29 19 24 34 14 24 26 17 21. 204 . koja ima zabeležen i najkasniji završetak u 2005. U toku ogleda u zasadu je sprovedena potpuna agro i pomotehnika.05 08. The time of blossom investigated strawberry cultivars Sorta Cultivar Clery Godina Year 2005 2006 prosek/average 2005 Početak cvetanja Kraj cvetanja Dužina trajanja cvetanja Start blossom End blossom Duration of flowering 27.i razmak između redova neophodno je 40. Prosečna dužina trajanja cvetanja je upola kraća u odnosu na sorte Marmolada.04 23. a najkasniji Madeleine u 2005.04 24. tako i u dužini njenog trajanja (Stanisavljević i sar.05 07. kraj i dužina trajanja.04 25.05 30. Broj plodova je određen prebrojavanjem zametnutih plodova u svakom bokoru. godini (tab.04 25. godini.05 11.godini. Izvršeno je praćenje fenologije cvetanja i zrenja i to početak.04 22. kao i sorti jagode gajenih u agroekološkim uslovima Sombora može se zaključiti da postoji podudarnost kako u pogledu vremena cvetanja.04 27.5 dana kod Madeleine do 24 dana kod sorti Queen Elisa i Clery. Podaci su obrađeni statistički. 1. Značajnost unutar obeležja utvrđena je LSD testom. Vreme cvetanja ispitivanih sorti jagode Table 1.04 30. kao i najkraće trajanje cvetanja u 2006. Elsanta i Senga Sengana ispitivanih u uslovima Radmilovca u 2001/02 godini (Milivojević 2004).05 25.05 18. Prikazan je prinos plodova po bokoru i po jedinici površine (ha). godini u trajanju od 34 dana. metodom analize varijanse. Najduže trajanje perioda cvetanja imala je sorta Queen Elisa u 2005.5 Queen Elisa 2006 prosek/average 2005 Madeleine 2006 prosek/average Rezultati dvogodišnjeg ispitivanja nekih kvantitativnih osobina prikazani u tabeli 2 statistički su obrađeni metodom analize varijanse kojom su ispitane značajnosti između faktora. 1). REZULTATI I DISKUSIJA Najraniji početak cvetanja imala je sorta Clery u 2006. a masa je određena merenjem reprezentativnog uzorka iz svake berbe.04 25. (Blagojević 1980). koje se kreće u rasponu od 21. godini. Tab.05 16. Prosek za dve godine pokazuje ujednačenost u dužini trajanja cvetanja.

20 585. Queen Elisa i Madeleine u toku dve vegetacije predstavljeno je u tab.00 15. što je duplo viši prinos u odnosu na sorte Clery i Madeleine.94 plodova kod sorte Queen Elisa u 2006. viši prinos u odnosu na istu sortu gajenu u visokom tunelu (Milivojević i sar. Average yield and fruits mass investigated strawberry cultivars Sorta Cultivar Godina Year Br.13 69. kod svih sorti statistički je značajna. (Faedi et al.. godini.39 16. Prosečna masa ploda kreće se u rasponu od 15. godini.343 Masa ploda (g) Fruit mass 16.4 t/ha.942 2.40 17.40 g kod sorte Queen Elisa u istoj godini.60 584. a najkasnije kod sorte Madaleine 27.96 17.42 49.58 1. Najniži prinos po bokoru ostvarila je sorta Clery u 2005.60 18.42 20. što se odražava i na prinos koji je viši i po bokoru i po jedinici površine.79 434.07 820. Sličan prinos u odnosu na dobijeni rezultat kod sorte Queen Elisa ostvaren je u uslovima severne Italije (1280 g). dok je sorta Queen Elisa ostvarila prinos po bokoru od 1230.94 g u 2006. Sorta Clery pokazuje prosečno nižu masu ploda.96 30.05 LSD 0.01 LSD 0.64 920.298 7. godini do 20. dok je najviši prinos kod sorte Queen Elisa od 1075.60 19.8260 49. koje se u 2006. godini. godini do 69. 05 i varira između godina. 2006).64 45.53 27. 3.65 1230. Prosečan broj plodova po bokoru ispitivanih sorti jagode kreće se od 21.. dok sorta Queen Elisa ostvarila 43.36 Prinos t/ha Yield t/ha Clery Queen Elisa Madeleine LSD 0.94 57.8080 23.23 33.189 27.2376 43.66 g (Nenadović-Mratinić i sar.3644 20.851 22.3742 9. 205 . Sorta Madeleine postigla je prosečno veću masu ploda od 16.01 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average Sorta/Cultivar Godina/Year 14.674 Prosečan broj plodova po bokoru kod sorte Queen Elisa statistički je vrlo značajno veći u odnosu na sorte Clery i Madeleine..Tab.11 509. prosečno 24. plodova po bokoru Fruits per plant 21. 05.3260 17.760 11. Prosečna rodnost i masa ploda ispitivanih sorti jagode Table 2.3 t/ha.58 g u odnosu na istu sortu gajenu na Oglednom dobru „Radmilovac” čija prosečna masa za period 2001/02 iznosi 11.36 g. Uporedno praćenje fenofaze zrenja sorti Clery.894 Prinos po bokoru (g) Yield/plant 351.3840 23.42 plodova kod sorte Clery u 2005.4254 36.79 g. Razlika u broju plodova između prve i druge ispitivane godine.45 16.94 1075.20 16. 2006). 2004).0428 32. Prosečan prinos po jedinici površine za dve godine ispitivanja najniži je kod sorte Madeleine i iznosi 20.365 14.86 35. Najniži prosečan prinos po bokoru za dve godine ostvarila je sorta Madeleine sa 509. 2. Zrenje plodova jagode najranije kreće kod sorte Clery. Prosečna masa ploda jagode kod sorte Queen Elisa statistički je vrlo značajno veća u poređenju sa sortama Clery i Madeleine.503 14. kao i završetak zrenja.96 g kod sorte Madeleine u 2005.05 LSD 0.

Sorta Queen Elisa ima statistički značajno i vrlo značajno veće vrednosti ispitivanih kvantitativnih osobina u poređenju sa sortama Clery i Madeleine.27..5 19 23 21 Queen Elisa Madeleine ZAKLJUČAK Ispitivanja sorti jagode Clery..05 22.: Fiziologija cvetanja i oplodnje sorti jagode. 251–254. L. BARUZZI.5 26 23 24.05 23. Zasnivanje ogleda sa živićima ekstra kvaliteta sorte Queen Elisa je jedan od presudnih razloga koji su uticali na vrlo značajno veći prinos pomenute sorte u odnosu na Clery i Madeleine. Duration phenophase of ripening Sorta Cultivar Clery Godina Year 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average Početak zrenja Start of ripening 27.06 16. 06).10 br. 206 .06 21.godini završilo istovremeno kod sve tri sorte (14. Zbornik radova vol. Trajanje fenofaze zrenja Table 3..3. L’informatore agrario vol. FAEDI.06 14. LUCCHI. dok je najkraći period zabeležen kod sorte Madeleine u trajanju od 21 dan. F.06 18.: Queen Elisa e Irma nuove varieta di fragola per gli ambienti settentrionali. BALLINI. BARONI. R.05 25. 1980. Sortu Queen Elisa. Prosečno za dve godine ispitivanja najduži period zrenja imala je sorta Queen Elisa u trajanju od 24. LITERATURA BLAGOJEVIĆ..06 16.05 31. G.5 dana.05 23.05 Kraj zrenja End of ripening 18.60 No. 2004. Kvalitet sadnog materijala je važan činilac koji utiče na prinos sorti jagoda.. ZENTI. koja je pokazala visoku produktivnost u uslovima Pančevačkog rita.53–54. Tab.05 27. MILIVOJEVIĆ.06 17.05 14.05 24. W. 3. 2004. P. G.: Agrobiološke osobine u nekih sorti jagode na području Sombora. Sorte Clery i Madeleine već su ispitivane u uslovima Srbije.05 27. 45–48. a rezultati tih ispitivanja u većoj ili manjoj meri pokazuju da su dobijene kvantitativne vrednosti podudarne sa vrednostima dobijenim u uslovima IRC „PKB Agroekonomik” u Padinskoj Skeli.14 br. J. Jugoslovensko voćarstvo vol. Rezultati dvogodišnjeg ispitivanja preporučuju sve tri sorte za gajenje. 40–41.06 14. treba ispitati i u drugim agroekološkim uslovima.06 Dužina trajanja zrenja Duration of ripening 23 24 23. Queen Elisa i Madeleine u dvogodišnjem ogledu pokazala su da u uslovima intezivnog gajenja sve tri sorte pokazuju izrazito veći prinos u odnosu na višegodišnje proseke u Srbiji.

STANISAVLJEVIĆ.b. Queen Elisa and Madeleine were tested in this trial. 1996. 123–132.. Z. E. MITROVIĆ. NENADOVIĆ-MRATINIĆ. Ž.. Institut za istraživanja u poljoprivredi Srbija.125–126.115–116. Research Development Centre PKB Agroekonomik. Cultivars Queen Elisa expressed significant differences regardung to the other cultivars. Industrijsko naselje b.. 1998. ĐUROVIĆ. Three introduced cultivars Clery. BIOLOGICAL CHARACTERISTICS OF EARLY STRAWBERRY CULTIVARS ZORAN JANKOVIĆ2 Summary The objective of this study was to analyze some new cultivars of strawberry from early maturity group.. 11213 Padinska Skela 207 . M. 2003.123–124..: Uticaj rastojanja sadnje na kvalitet ploda novointrodukovanih sorti jagode. O. 2 Zoran Janković. and were irrigated with fertilizers. MRATINIĆ.33 br. maturity.: Važnije biološko-privredne osobine novijih sorti jagode. TEŠOVIĆ. NIKOLIĆ. P.: Jagodaste voćke. NENADOVIĆ-MRATINIĆ.. P.40 br. Voćarstvo vol. Jugoslovensko voćarstvo vol. M.. Jugoslovensko voćarstvo vol.32 br. B. During the period of 2004/2005 biological characteristics were observed. E. M. MILIVOJEVIĆ. Sc.. 3–15. Jugoslovensko voćarstvo vol. RANKOVIĆ. quality improvement and better market offer. MILUTINOVIĆ. 5–17.: Jagoda. E.. with plant distance 30x30cm..30 br.. Key words: strawberry. 385–390. 2006. M.MIŠIĆ. J. 10–12. STANISAVLJEVIĆ. MILENKOVIĆ. flowering. S. 1999. cultivars. MIJAČIKA. yield. MIŠIĆ.154.. Diversity of cultivars with intesive cropping brings to yield increase. M. problemi i perspektive razvoja proizvodnje jagodastog voća.. GAVRILOVIĆ-DAMJANOVIĆ. M.. str. D. M. Plats were growth on black foil.: Stanje. STANISAVLJEVIĆ. J. KESEROVIĆ. The planting were done by the end of July 2004..

Francuska) i u nekima od njih 10 % površina pod jagoda su pod substratom (Lieten. Sve navedene razlike su u velikoj meri zavisile i od ispitivanih sorti odnosno kategorije sadnog materijala i vremena sadnje. cvasti. dr Dušan Gvozdenović.. prof. Jedan od vidova gajenja jagoda na supstratu je sistem vertikalno postavljenih saksija čija je osnovna postavka bolja iskorištenost prostora odnosno veći broj biljaka po jedinici površine. 6 (2007) STR. Isti autor navodi da proizvodnja u plastičnim tunelima na substratu donosi 4 puta veći profit od proizvodnje u plastičnim tunelima na zemljištu.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. preovladava vertikalni sistem gajenja (Magazin. prof.. 2004).. Našim ispitivanjima smo utvrdili da postoje značajne razlike u bujnosti i rodnosti biljaka u zavisnosti od položaja saksije u kojoj se nalaze. U Srbiji. inž. bokor. Ovaj način gajenja jagode je masovno zaživeo u zemljama sa dugom tradicijom gajenja biljaka u zaštićenom prostoru (Holandija. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. UVOD Jedan od najsavremenijih i najdohodovnijih načina gajenja jagode pa i voća uopšte je gajenje na supstratu. Postoje različite tehnologije ove proizvodnje u zavisnosti od korištenog supstrata. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Nenad Magazin. vertikalni sistem gajenja. svetlosti. Novi Sad. Ključne reči: Jagoda. red. odnosno na supstratima različitog porekla se komercijalno praktikuje već 30–35 godina u mnogim zemljama sa razvijenim jagodarstvom. dr Zoran Keserović. ZORAN KESEROVIĆ. Glavni način gajenja jagoda na substratu u svetu je gajenje na horizontalno postavljenim stolovima. red. 208–213. međutim. međusobnog položaja biljaka itd. navodnjavanja i prihrane potrebno je utvrditi da li te razlike značajno utiču na razvoj biljke i njenu sposobnost plodonošenja. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: Gajenje jagode van zemljišta. vrste i veličine zaštićenog prostora. 2006). NOVI SAD FORMIRANJE BOKORA I CVASTI JAGODE U VERTIKALNOM SISTEMU GAJENJA NENAD MAGAZIN. dipl. 208 . Utvrđene su i razlike u vremenu kretanja vegetacije. 56. Poljoprivredni fakultet. Belgija. Biserka Vračević. Budući da se biljke u ovom sistemu razvijaju i rastu u različitim uslovima temperature. asistent.

Na taj način smo imali 12 biljaka po svakom spratu. dok kod vertikalnog gajenja broj biljaka može da bude 20–40/m2. I ako je vertikalni sistem gajenja jagoda već prilično zaživeo u Srbiji. Kod horizontanog gajenja broj biljaka je najčešće 7–10/m2.. na svakom stubu je bilo 9 saksija. malo je toga urađeno da se problemi koji se javljaju pri ovom načinu gajenja ispitaju i otklone uz pomoć ozbiljnih naučnih istraživanja. Broj bokora i cvasti po biljci je ustanovljen brojanjem od prve saksije do tla (saksija 1) prema gore. a zeleni kontejnerski živići sorte Patty 15. REZULTATI I DISKUSIJA Kod sve tri ispitivane sorte je ustanovljeno da broj bokornica mnogo manje zavisi od položaja saksije na stubu u odnosu na broj cvasti.2006. Budući da jedna od glavnih zamerki na ovaj način gajenja neravnomeran rast i rodnost biljaka duž vertikalno postavljenog stuba sa saksijama. Kod Elsante.5 puta veći broj cvasti po biljci u odnosu na donje dve saksije.80 m. Razmak između redova stubova je iznosio 1. broj bokornica je čak veći pri dnu stuba nego na vrhu (tab.. Broj bokornica raste sa višim položajem saksije i značajno je veći pri vrhu stuba u odnosu na dno (tab. d. frigo kontejnerski živići sorte Marmolada su posađeni u periodu 01–10. uočava se prilična ujednačenost tog broja za prvih 6 saksija. Kada posmatramo broj cvasti.5”. a u svakoj saksiji 4 biljke. a rastojanje stuba od stuba u redu 0. odnosno da se poveća broj biljaka po jedinici površine. klase A+.07. a razlike nastaju tek od sedme saksije. 18. Svaka sorta u ogledu je bila zastupljena sa po 3 stuba. Frigo živići sorte Elsanta. Sorta Patty je formirala najmanji broj bokorni209 . plasteniku sa vertikalnim uzgojem jagoda u vlasništvu Plantaža „Miletić” iz Subotice. svetlosti i drugi uslovi u kojima biljke rastu duž vertikalno postavljenih saksija. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen u komercijalnom zasadu. Tri vršne saksije imaju 2–2. Nakon urađene analize varijanse primenjen je Duncan-ov test kojim su testirane razlike između prosečnih vrednosti ispitivanih osobina. Statistička obrada podataka dobijenih za broj bokora i cvasti po biljci rađena je u programu „SPSS 7. Vertikalni sistem gajenja jagoda vodi poreklo iz Italije gde je tokom ‘70-tih bilo dosta eksperimenata sa ovim načinom gajenja (Massantini.07. Kapljači su bili postavljeni iznad zadnje saksije na stubu. Međutim. 1970 po Lietenu. Kod sorti Elsanta i Marmolada. Glavna mana ovog sistema su nejednaki temperaturni. 2). Fenofaze biljaka su određene na osnovu stadijuma rasta za monokotiledone i dikotiledone biljke BBCH (Meir.00 m. broj cvasti značajno raste sa povišenjem položaja saksije. uključujući fertirigaciju preko kapljača. Različitim slovima abecede (a. 1993).2005.10.Osnovna postavka ovog sistema je da se pored gore nabrojanih prednosti gajenja jagode na substratu bolje iskoristi i prostor. godine je ubran prvi rod u proseku 150 g/biljci.2005. a do donjih saksija je voda sa hranivima dopirala gravitacionim oceđivanjem. Sorta Marmolada pokazuje nešto drugačije ponašanje. u jesen 2005. U zasadu su primenjivane sve redovne mere održavanja. odlučili smo da ispitamo stvarne razlike koje se javljaju između spratova saksija kod pojedinih sorti. godine. 1970 i Tropea and Massantini.04. c. b.2005.) su označene značajne razlike koje su utvrđene Duncan-ovim testom za prag značajnosti 5%. su posađeni u periodu 01–05. 2001). Zasad je podignut u leto i jesen 2005. 1).

Number of crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Elsanta Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No.3a 1. Zašto se kod Elsante javljaju veće razlike u broju cvasti.0d 2. a u najvišoj saksiji u fazi punog cvetanja. Ovakav rezultat je verovatno posledica razlike u temperaturi pri površini zemljišta i na visini gornjih saksija kao što je i ranije zaključivano (Ma210 . dok su kod broja cvasti jedino dve vršne saksije značajnije odstupale u odnosu na prosek (tab. Tab.6abc 1.2bc 4. mada je moguće da na te osobine ima uticaja produktivnost sorte.2d 3.1 Broj cvasti No.1c 3.4ab 3.0a 1. of crowns 1.3ab 1. of flower trusses 2a 1.0bcd 1.3a 1.ca što je verovatno posledica kasne sadnje. 2. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Elsanta Table 1. Nisu ustanovljene razlike u broju bokornica duž stuba. of flower trusses 1.1 Tab.4ab 1.2d 2.7ab 1. a kod Marmolade u broju bokornica nije poznato.9a 2.7abc 2.8a 2. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Marmolada Table 2.5ab 2.5d 1.4bc 3.9ab 2. 1.2ab 2. biljke u njima su u sve odmaklijoj fazi vegetacije što je izraženo kod svih sorti.7c 5.1bc 3.0a 2.5abc 1.4cd 2.9 Broj cvasti No.5ab 1. Tako na primer kod sorte Marmolada u najniže dve saksije biljke su u fazi pojave prvih cvetnih pupoljaka. 4). Uočene razlike između spratova saksija kod sorti Elsanta i Marmolada su verovatno posledica neujednačenih temperaturnih i svetlosnih uslova koji su presudni za razvoj biljke.7b 2. of crowns 2.6ab 1.5ab 2. 3).9a 2.1 Na osnovu fenofaza u kojima su bile biljke u pojedinim saksijama zaključujemo da postoje velike razlike u vremenu kretanja vegetacije u zavisnosti od položaja saksije na stubu (tab. Posmatrajući saksije od površine zemljišta ka gore.2ab 2.0a 2.1c 4. Number of new crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Marmolada Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No.

3ab 2.1ab 1.3ab 2.2ab 1.4ab 2. 3.0a 1. 2006). of flower trusses 2.4b 1. Fenofaze kod ispitivanih sorti u zavisnosti od položaja saksije Table 4.gazin.1 Broj cvasti No.1ab 1.8abc 2.. Phenological growth stages with investigated cultivars depending on pot position Elsanta BBCH fenofaza BBCH Phenological stage BBCH fenofaza BBCH Phenological stage Marmolada BBCH fenofaza BBCH Phenological stage 65 65 65 Stadijum balona 65 65 Otvoreni prvi cvetovi Puno cvetanje 67 67 67 73 Formirani zeleni plodići Precvetavanje Puno cvetanje Patty Saksija – Pot Opis Description Opis Description Opis Description 1 2 3 4 5 6 7 8 9 57 57 57 58 58 58 58 58 60 Pojava prvih cvetnih pupoljaka 57 57 58 58 58 Pojava prvih cvetnih pupoljaka Stadijum balona 60 60 60 Otvoreni prvi cvetovi 65 211 . 2002).3c 2.5ab 2.1ab 1.2a 2. Razlike između sorti po pitanju fenofaza su pomalo neočekivane budući da sorta Patty koja je najviše odmakla u vegetaciji ima početak cvetanja dva dana nakon sorti Marmolada i Elsanta (Faedi et al. Tab.0a 1. Number of new crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Patty Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Patty Table 3.9bc 3. 1997).1ab 1. s tim što je prinos nizak ali je krupnoća plodova bolja (Hennion et al.6 Tab.1ab 1. 4.8abc 2. Ova razlika u vegetaciji se može objasniti kasnijim vremenom sadnje sorte Patty budući da živići koji su kasno posađeni u jesen idućeg proleća plodonose znatno ranije. of crowns 1.

Sve navedene razlike su u velikoj meri zavisile i od ispitivanih sorti odnosno kategorije sadnog materijala i vremena sadnje. Roma. Vertikalni sistem gajenja jagoda na supstratu koji je već u velikoj meri zaživeo u Srbiji poseduje izvesne mane.: Substrates as an alternative to MeBr for strawberry fruit production in northern Europe. F. LOVATI. BISERKA VRAČEVIĆ Summary Soilless strawberry culture. G. MAGAZIN. Istituto Sperimentale per la Frutticoltura... D. Našim ispitivanjima smo utvrdili da postoje značajne razlike u bujnosti i rodnosti biljaka u zavisnosti od položaja saksije u koj se nalaze.. MEIER. CTIFL (1997). N.. (1993) LIETEN. svetlosti. One of substrate strawberry culture types is system of vertically positioned pots which main aim is better space consuming by in212 . P. tri ili četiri saksije i ostalih saksija. kao i da su ranije krenule u vegetaciju. STRAWBERRY CROWNS AND FLOWER TRUSSES FORMATION IN VERTICAL GROWING SYSTEM NENAD MAGAZIN.: Gajenje jagode na substratu. F. ali su i prihodi značajni. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. LITERATURA FAEDI. W.: Growth stages of mono-and dicotyledonous plants. There are different technologies of this production depending on substrate. BBCH Monograph. (2002). 2006. BARUZZI. 2001.: La fraise.: Methods and strategies of strawberry forcing in central Europe: historical perspectives and recent developments. Generalni zaključak je da su biljke u gornjim saksijama uglavnom bujnije i (ili) rodnije. navodnjavanja i prihrane u kojima se biljke razvijaju. ako se tehnološki proces ispoštuje. SBRIGHI. meaning growing on substrates of different origins is been commercial practice in many countries with developed strawberry growing for some 30– 35 years. Da li će se razlike javiti između gornje dve. P.: Monografia di cultivar di fragola. HENNION. zavisi pre svega od sorte. inter plat position etc. IIe partie: Maitrise de la production.ZAKLJUČAK Gajenje jagode na substratu predstavlja jedan od najsavremenijih načina proizvodnje voća. Utvrđene su i razlike u vremenu kretanja vegetacije. Pretpostavka je da se razlike javljaju pre svega zbog različitih uslova temperature. F. 27– 30 SEPTEMBER 2004. B. U. Voćarstvo vinogradarstvo broj 9. ali se malo toga uradilo na na njihovom otklanjanju putem naučno sprovedenih ogleda. Nivo ulaganja je veliki. Acta Horticulturae 348: 161–170. type and size of protected area.. LIETEN. ZORAN KESEROVIĆ. LUCCHI. Proceedings of fifth international conference on alternatives to methyl bromide LISBON. VESCHAMBRE.

type of planting material and planting time. light. crown. Key words: Strawberry. trusses 213 . irrigation and nutrition conditions in this system it is necessary to find out if these differences have an important influence on plant development and its fruiting capability.creasing number of plants per surface unit. vertical growing system. The differences were highly correlated with investigated cultivars. By our research we deducted that significant differences exist regarding plants vigour and productivity depending on pot position. As plant are developing and growing in different temperature. Differences in phenological stages between the plans in different pots were also found out.

1976). a sve u cilju povećanja potrošnje maslinovog ulja. NOVI SAD UNAPREĐENJE MASLINARSTVA U CRNOJ GORI BILJANA LAZOVIĆ. očuvanju i gajenju masline. UVOD Nije poznato kada se maslina. Tome je doprinosila velika pažnja koja se oduvijek na ovim prostorima posvećivala maslini. Univerzitet Crne Gore. 56. Mr Tatjana Perović – naučni saradnik i Stoja Ljutica. ali se smatra da su je donili Grci prije više hiljada godina (Miranović. crnogorsko primorje. 85000 Bar.. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Biljana Lazović – viši naučni saradnik. Povoljni ekološki uslovi koji vladaju na crnogorskom primorju omogućili su da ova mediteranska kultura postane vodeća voćna vrsta. Ovim promjenama stvorila se osnova za proizvodnju maslinovog ulja ekstra kvaliteta. Stari maslinjaci su podignuti uglavnom na podnožja planinskih masiva Orjena. Mr Mirjana Adakalić – naučni saradnik. Lovćena i Rumije. Ključne riječi: maslinarstvo. zatim kod berbe – nabavkom savremene opreme za trešenje ploda masline. Ti zakoni i pravila zadržana su i u vrijeme Kraljevine Crne Gore. 214–219. jedna od najstarijih poljoprivrednih kultura. TATJANA PEROVIĆ. Topolica bb. 6 (2007) STR. koja je sada ispod 0. MIRJANA ADAKALIĆ. Centar za suptropske culture. STOJA LJUTICA1 IZVOD: U tradicionalnom crnogorskom maslinarstvu značajne promjene u poslednje 3–4 godine ostvarenje su na osavremenjavanju ove veoma značajne poljoprivredne grane. Najveće promjene bile su u dijelu agrotehnike – primjenom regenerativne rezidbe u većem obimu. počela gajiti na prostoru crnogorskog primorja.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. dipl. 214 . uglavnom na nagnutim terenima (85%) najviše do 500 m nadmorske visine. Dalje promjene treba ostvariti u dijelu marketinga. jer je bila hrana i glavni izvor prihoda primorskog stanovništva. staro preko 2000 godina i stablo u Ivanovićima kod Budve (Velja maslina) staro takođe oko 2000 godina. hem. unapređenje. Biotehnički institut. Na takav zaključak upućuju gorostasno stablo u okolini Bara (Stara Maslina). O važnosti masline svjedoče rukopisi iz XI vijeka i statuti primorskih gradova iz XIII vijeka u kojima su ozakonjeni običaji o zaštiti.5 l po stanovniku. kao i u prerađivačkim kapacitetima – nabavkom 8 savremenih dvofaznih mlinova za preradu ploda.

Naše maslinarstvo karakteriše sortiment uglavnom sastavljen od autohtonih sorti (Miranović. 1). Kotor i H.999 2001 426. Lumbardeška (6. CG. Prema sortnoj strukturi crnogorsko primorje se može podijeliti u dva podrejona: barski – obuhvata područje opština Ulcinj. 2003).6%) i Šarulja (4.200 ha. g.8 kg/stablu. Opadajući trend broja stabala masline dugo je predstavljao jedan od glavnih problema našeg maslinarstva.000 Prema statističkim podacima za 2003.0 l ulja/ stablu. 1.000 i Ulcinju – Valdanos sa 80. Sa prinosima od oko 4. budući da je oblast crnogorskog primorja vrlo atraktivna za turizam. pa imamo u velikom broju staračka domaćinstva koja nijesu u mogućnosti da ulažu u obnovu maslinjaka. u sortimentu masline dominira sorta Žutica (65%). što je prosjek za period od 9 godina (1995–2003).000 1995 412. Zasadi masline su razuđeno raspoređeni duž primorja i zauzimaju površinu od oko 3. Bar i Budvu i bokokotorski – koji obuhvata opštine Tivat. Ovi podaci se uzimaju kao orjentacioni.8%).000 1979 450. koju slijede Crnica (14.000 ili oko 30%. Opadajući trend u broju stabala se nastavio do kraja prošlog vijeka. zastupljene su Crnica. odnosno oko 1/3 od površina pod voćnim kulturama. Ukupno posmatrano. Promijenjena je struktura stanovništva. Smanjenje broja stabala masline na crnogorskom primorju Table 1. oko 28% je marginalnih. Sitnica (5. zadnjih nekoliko godina zapažaju se značajni pomaci kako sa aspekta agrotehnike tako i u tehnologiji prerade ploda masline. Novi. Sitnica. 215 . dok su u bokokotorskom podrejonu pored Žutice.0 ha. odnosno oko 1. Olive tree reduction in Montenegrin Coastal area Broj stabala masline/ godine – Number of olive trees/ years 1911 620. STRUKTURA ZASADA I SORTIMENT Od ukupnog broja zasada pod maslinom u Crnoj Gori oko 70% je tradicionalno.000 (Stat. što se veoma brzo odrazilo i na broj stabala masline.5%). a samo oko 2% intenzivnih. a time i za građevinarstvo u službi turizma.264 1997 414. Šarulja i dr.122 1965 530. 1979).Kao rezultat takvih mjera (tab. Ipak. Tab.5%). Podaci ipak ukazuju da je za 90 godina prošlog vijeka broj stabala smanjen za oko 200. Većina zasada pod maslinom ima površinu od 0.614 2003 412. Veliki dio prostora pod maslinom je zapušten i u opasnosti je od urbanizacije. Lumbardeška.000 stabala. god. na početku XX vijeka na crnogorskom primorju bilo je oko 620122. Prosječna starost stabala je 150–200 i više godina. dok su ostale sorte zasuplje sa oko 3%. broj rodnih stabala masline u Crnoj Gori bio je oko 412. dok se ne uradi katastarizacija i ne utvrdi pravo stanje. ne zadovoljavaju se domaće potrebe za proizvodima od masline. Međutim već nakon II svjetskog rata dolazi do industrijalizacije i napuštanja maslinarstva. U barskom podrejonu dominira domaća sorta Žutica sa oko 98%. Veći kompleksi postoje na području Luštice sa 20.2–2. koji je zakonom zaštićen.

pretežno stonih preporučljiv za područje Podgorice sa okolinom. Od ostalih mjera. Ove sorte treba da nadomjeste nedostatak stonih sorti u našem sortimentu i omoguće gajenje masline u zonama kritičnim zbog zimskih mrazeva (Zetsko-Bjelopavlićka ravnica). Planira se proizvodnja od 10. koja u nekim godinama može da ugrozi kompletnu proizvodnju. Sadni materijal introdukovanih sorti.. Rezidba u mladim zasadima izvodi se redovno jer su vlasnici uglavnom zainteresovani da se njihov mladi zasad pravilno formira. (Hrnčić and Perović. Dosta štete poslednjih godina nanosi i maslinin moljac (Prays oleae Bern) te se ukazuje potreba za njegovim praćenjem od vegetacije 2007. na koje je domaća sorta Žutica veoma osjetljiva. Coratina. Đubri se uglavnom stajnjakom. Ovako ekstenzivno maslinarstvo sa jedne strane. Sadnice se proizvode ožiljavanjem reznica (mist sistem). pretpostavljeni cilj: 1 stablo masline po stanovniku. ukazuje na mogućnosti planske organske proizvodnje u pojedinim oblastima. 2001). npr. mijenja dosadašnje navike koje sada idu u pravcu povećanja proizvodnje. Najznačajnija bolest masline na crnogorskom primorju je paunovo oko (Cycloconium oleaginum). Ascolana tenera. U cilju zaštite od maslinine muve ispituje se efikasnosti nekih bioloških preparata (Perović et al. Demonstracijom pravilne regenerativne rezidbe u zasadima i obukom maslinara u poslednjih 3–4 godine uticalo se na značajno mijenjanje izgleda naših zasada. a na nekim terenima i šire uz pomoć ručnih motokultivatora.g. Luštica. Međutim. poslednjih 10 godina redovno se prati let maslinine muve i organizuje se avionsko tretiranje na području velikih kompleksa u Baru i Ulcinju. Ipak. obrada se obavlja uglavnom okopavanjem oko stabla. 2005). te mogućnost primjene modela predviđanja intenziteta napada na osnovu leta maslinine muve i ekoloških uslova (Hrnčić et al. nema podizanja većih zasada od ovih sorti jer u našim uslovima one imaju znatno manje ulja od domaće sorte Žutica (21%) (Lazović. uvozi se uglavnom iz Italije. hladnije terene zaleđa crnogorskog primorja.Među introdukovanim sortama preovlađuju Picholine. ODRŽAVANJE ZASADA Uobičajeno održavanje zasada masline na crnogorskom primorju podrazumijeva primjenu dvije agrotehničke mjere: rezidbu i zaštitu od bolesti i štetočina. a širi se i na druge primorske opštine. Obnavljanje zasada masline intenzivno se primjenjuje u opštinama Bar i Ulcinj. 2005). Ima zahtjeva za kalemljenom Žuticom za terene izložene jačim udarima vjetra. Leccino. na primorju. Zaštita – Najveći problem u zaštiti masline predstavlja maslinina muva (Bactrocera oleae Gmel. Itrana.. zaštita će se obavljati samo sa zemlje. PROIZVODNJA SADNOG MATERIJALA Proizvodnja sadnog materijala je ispod potreba i mogućnosti postojećih kapaciteta. Od ove godine. 2005). kojom se ujedno smanjuje visina stabla. uz podršku Ministarstva poljoprivrede (kod nabavke pumpi i preparata za tretiranje). Rezidba – Za crnogorsko maslinarstvo najvažnija i veoma aktuelna agrotehnička mjera je regenerativna rezidba. iako se sve češće na južnom primorju primjenjuju kombinovana i azotna mineralna đubriva.000 sadnica masline sa tendencijom povećanja.). Zaštita bakarnim prepa216 .

) određuje se prema boji ploda i sadržaju ulja u plodu (Lazović i sar. U bokokotorskom podrejonu reljef i sortiment su drugačiji i potrebno je posebno praćenje zrenja ploda. 1. peroksidni. Započelo se sa registracijom mlinova tj. jodni broj i dr.. mada je u korelaciji sa dinamikom obnavljanja zasada. Procijenjena potrošnja maslinovog ulja u Crnoj Gori je ispod 0. 1. Dinamika nakupljanja ulja u plodu sorte Žutica (% na suvu materiju) Graph. Graf. Nabavkom sa217 . Kontrola kvaliteta maslinovog ulja podrazumijeva hemijsku i organoleptičku ocjenu. Najpovoljnije vrijeme berbe za sortu Žuticu u uslovima Bara je kraj oktobra i početak novembra. Više od 90% proizvedenog ploda masline preradi se u ulje. 2005). 1. sada radi 10.ratima uglavnom se izvodi u mladim zasadima. Viškovi iz ove proizvodnje realizuju se prodajom na pijacama. grabljice. dok se viškovi realizuju na pijaci i kroz turizam. BERBA I PRERADA PLODA Struktura naših zasada sa visokim stablima uslovljava način i vrijeme berbe te je dugo vremena jedino mogući način bio sakupljanje ploda sa zemlje. dok se u starim preporučuje prosvjetljavanje krošnje rezidbom. Momenat berbe (graf. Berba trešenjem ploda je u ekspanziji posebno u južnim opštinama. Proizvedeno ulje se konzumira uglavnom na primorju. u poslednje 3–4 godine nabavljena su razna oruđa i pomagala za berbu i sve više su u primjeni ručni tresači. U poslednjih 3–4 godine nabavljeno je 8 modernih dvofaznih kontinuiranih linija kapaciteta 250–500 kg ploda na sat. Proizvodnja stonih maslina je uglavnom za sopstvene potrebe i na tradicionalni način. onih koji ispunjavaju uslove precizirane u Zakonu o maslinarstvu. Organizovana proizvodnja i industrijsko konzerviranje se planira za naredni period. mreže. Osnovne hemijske analize maslinovog ulja (slobodne masne kiseline.5 l/stanovniku. Međutim. Fruit oleification dynamics in Žutica (% on dry mass) Od nekadašnjih 25 tradicionalinih uljara na crnogorskom primorju.) obavljaju se u laboratoriji Centra za suptropske kulture u Baru. zavisno od godine. Proizvodnja maslinovog ulja je 400–500 t.

raditi na edukaciji proizvođača. jer se brzim porastom biljke forsiraju na raniji početak rodnosti.vremene opreme stvareni se uslovi za kontrolu kvaliteta maslinovog ulja domaćih sorti.48 2.97 75.61 7.59 9. treba pokrenuti i nova istraživanja sa aspekta uticaja sekundarnih proizvoda prerade masline na okolinu.15 15.67 0. ispitivanje kvaliteta i karakterizaciji ulja različitih sorti i sa različitih lokaliteta čime se stvaraju uslovi za geografski zaštićenu proizvodnju maslinovog ulja.20 0.16 0.53 0.46 0. Smjernice za buduće aktivnosti su u pravcu izrade katastra u maslinarstvu. razvoju savjetodavne službe.20 8. turistički ambijent koji omogućava plasman proizvoda od masline.14 Masne kiseline (%) Fatty acids Žutica /Stari Bar/ Lumbar deška /RadHNS/ Dužica /Luštica C16: 0 C18: 0 C18: 1 C18: 2 C18: 3 C22: 0 11. tj. Pored ovog. obezbijediti uslove za kontrolu i certifikaciju maslinovog ulja.53 0. neiskorišćene površine u basenu Skadarskog jezera i Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici. i dr. pokrenute su aktivnosti na formiranju panela. degustacije ulja u cilju određivanja kvaliteta.88 5. Kao najvažniji zadatak postavlja se inventarizacija i kolekcionisanje autohtonih sorti masline.08 15. Sadržaj masnih kiselina u maslinovom ulju različitih crnogorskih sorti Table 2. usavršavanje stručnog i ekspertskog kadra.12 MJERE ZA UNAPREĐENJE MASLINARSTVA Kao pretpostavke za unapređenje maslinarstva u Crnoj Gori mogu se navesti: kvalitetna i cijenjena domaća sorta Žutica. Zatim.13 11. Značajna mjera za unapređenje maslinarstva je i naučno istraživački rad.91 9. Takođe.55 0.54 0.27 71. povećanju proizvodnje sadnog materijala i podizanje novih zasada. Tab. zdravstvo).00 7. ispitivanje genetičke osnove otpornosti masline na ni218 Barkinja /Strp/ Crnica /Radoič HNS/ Leccino /Zavod Bar/ Žutica /Zasad Bar/ .50 10.11 72.47 72.50 70. Fatty acids content in olive oils of different olive varieties from Montenegro Sitnica /Radoič HNS/ 13.15 12.47 3.98 0.76 0.07 73. Kod prerađivačkih kapaciteta treba i dalje povećavati broj savremenih uljara manjeg kapaciteta. a takođe i proširenje areala gajenja masline.68 0.36 1.33 0. daljoj revitalizaciji starih maslina.59 74.19 75.95 3.42 1. Saradnja na ispitivanju kvaliteta maslinovog ulja je ostvarena sa institucijama iz Slovenije (tab. 2.79 0.).21 1.77 0. Savladavanje tehnike brzog naklijavanja sjemena stvorilo je uslove za rad na oplemenjivanju masline.37 1.64 3. Takođe.95 0.2.12 12.10 12.79 5.47 2. neiskorišćene površine za nove zasade koji su pod šumom i makijom. te mogućnost za organsko gajenje masline (Luštica). koji se realizuje u okviru međunarodnog projekta ‘SEEDNet’. potrebno je raditi na marketingu te kroz maslinarstvo podsticati razvoj drugih grana (turizam. kultura.

3–4. MIRANOVIĆ KSENIJA: Elaiographic properties of olive cv. SPANEDDA. (1979). IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. SPANEDDA A. ADAKALIĆ MIRJANA. PEROVIĆ.. 219 . A. Žutica by Bactrocera oleae Gmel. HRNČIĆ.. improvement. 2005. navodnjavanje masline i dr.) (Diptera Tephritidae) in the district of Bar in Montenegro. Florence. Abstract book. Annales for agricultural science. (2005).F. Žutica and its reactions on elaiotechnique applied. F. Agriculture and forestry. Book of abstracts. Titorad. LAZOVIĆ BILJANA: Osobine ploda nekih sorti masline (Olea europaea L.. TERROSI ALESSANDRA: Increased olive oil yield and quality in Montenegrin cv. TATJANA PEROVIĆ. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. C. S. HRNČIĆ. estimated to be less than 0.. Beograd. Jahorina. (Lepidoptera Hyponomeutidae) agent of fruit drop. ADAKALIĆ. These changes made better conditions for producing olive oil of extra quality. 2001. Italy. Symposium of agronomists of Republika Srpska. harvest was improved with new equipment and tools for harvesting by shacking fruits and in processing area eight modern two-phase olive mills were introduced. SPANEDDA. MIRANOVIĆ KSENIJA: Elaiographic investigation of autochthonous olive varieties in subregion of Boka Kotorska. B. Book of abstracts. M.F. PEROVIĆ. A.) (Diptera Tephritidae) infestation in Montenegro. B. montenegrian coast. OLIVE GROWING IMPROVEMENT IN MONTENEGRO BILJANA LAZOVIĆ. (2005). STATISTIČKI GODIŠNJAK CRNE GORE (2003).. Key words: olive growing. 113.ske temperature (ovo je veoma značajno za proširenje areala gajenja u Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici).. Italy. LAZOVIĆ. The most important changes happened in aspect of agro-technique by intensive application of regenerative pruning. god.: Applicationof forecasating models of olive fly Batrocera oleae (Gmel. Florence. (1976)..).XXIX – sv. 32. Vol.5 l / cit.. T.: Olive moth Prays oleae Bern. Further changes are toward improvement of marketing with aim to increase the consumption of olive oil. 47 (3–4): 15–25.. T. Abstract book.. Italy. 105.. M. C. HRNČIĆ SNJEŽANA. PEROVIĆ TATJANA. ADAKALIĆ. Tephtitidae) control and improved harvest techniques. STOJA LJUTICA Summary In traditional olive growing in Montenegro significant changes occurred in last 3–4 years period improving this very important agricultural branch. LAZOVIĆ. (Diptera. 49–88. T. Neki od ovih zadataka će se relizovati kroz međunarodnu saradnju. HRNČIĆ. S. PUCCI. MIRJANA ADAKALIĆ. LITERATURA LAZOVIĆ BILJANA.: Control trials of Batrocera oleae (Gmel. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. A.. TERROSI. PUCCI C. (2005). S. PUCCI. 2005. 80. str. PEROVIĆ. Florence. Poljoprivreda i šumarstvo.. 85. TERROSI.. Podgorica.

220–226. BILJANA LAZOVIĆ. 6 (2007) STR. UVOD U većini maslinarskih zemalja proizvodnja sadnog materijala masline u značajnom obimu bazira se na tehnici kalemljenja.) MIRJANA ADAKALIĆ.‘Gloginja’. ispitivani su u toku dvije godine (2005 i 2006) u cilju determinisanja stepena klijavosti i sposobnosti preživljavanja nakon presađivanja sejanaca. šturih i duplih sjemenki. 1996). 85000 Bar. Dr Biljana Lazović – viši naučni saradnik. Mr Tatjana Perović – viši istraživač. 2003) Klijavost sjemena masline kontrolisana je sa dvije vrste ‘blokatora’. pet autohtonih (‘Žutica’. 2003) koji je problematičniji za otklanjanje (Lambardi i Rinaldi. ‘Oleaster’. u Fiorino. Biotehnički institut – Centar za suptropske kulture. Za kalemljenje je potrebno iz sjemena proizvesti podlogu. Ključne riječi: Olea europaea L. Topolica bb.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. TATJANA PEROVIĆ1 IZVOD: Plodovi sedam sorti masline. 56. endokarp koji je fizička barijera za promet vode i gasova u sjemenki. 220 . Ispitivanja su pokazala da postoje statistički značajne razlike među sortama u pogledu perioda stratifikovanja sjemena i zastupljenosti zdravih. Procenat klijavosti i preživjelih sejanaca varirao je zavisno od sorte i bio najveći u sorte ‘Gloginja’. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Mirjana Adakalić – viši istraživač. Ovo je veoma značajno za proizvodnju sadnica sorti koje se teško ožiljavaju reznicama. 1957. Sjeme masline se smatra teškim za naklijavanje iako se može čuvati i do četiri godine (Scaramuzzi. a drugi ‘hemijski’ ili ‘fiziološki’ (Fiorino. NOVI SAD KLIJAVOST SJEMENA AUTOHTONIH SORTI MASLINE (Olea europaea L.‘Crnjaka’) i dvije strane (‘Leccino’ i ‘Pendolino’) nastali slobodnom polinizacijom. O generativnom načinu razmnožavanja masline ima malo podataka iako je uspješno naklijavanje sjemena od velike važnosti za proizvodnju sejanaca koji se koriste kao podloge za kalemljenje. kod gajenja masline na terenima izloženim uticaju jakih vjetrova i veoma sušnih terena. naklijavanje. Univerzitet Crne Gore. Jedan je mehanički tj. autohtone sorte. ‘Stara maslina’.

određivan je broj primljenih (preživjelih) sejanaca. Lambardi i Rinaldi. a značajnost razlika utvrđena je LSD testom (0. ‘Oleaster’.05). Proizvodnja sejanaca kao i stepen klijavosti sjemena masline su veoma značajni u programima oplemenjivanja masline (Rallo. kada je hipokotil dostigao dužinu ≥ 5 cm. Kod njih klijavost varira od 40–50% kod sorte ‘Frantoio’ pa do 80% kod sorti ‘Arbequina’ i ‘Puntino’ (Cimato. tj. 2003). U praksi se koristi malo sorti za proizvodnju sejanaca. Tri sedmice nakon sadnje. temperature itd. Klijavost sjemena određivana je u periodu od 30 do 50 dana od početka stratifikacije. pet autohtonih (‘Žutica’. Stratifikacija sjemena obavljena je postavljanjem u Petri šolje sa vlažnim perlitom i stavljanjem u mračnu komoru na 14ºC. Saksije su držane u stakleniku na prosječnoj temperaturi oko 24°C. odnosno 100 zdravih sjemenki godišnje. u smislu ponovne dezinfekcije mladih sejanaca fungicidom kao i nakon čišćenja ploda. Proklijale sjemenke presađivane su. 1999) obuhvatala je sledeće: Lomilicom je u potpunosti odstranjen tvrdi endokarp. Mezokarp je odstranjeno. 1996). zemlje i pijeska (1: 2: 1). modif.Klijavost sjemena masline je genetički određena (Fiorino. Santos-Antunesu. Tehnika naklijavanja sjemena (Sotomayor i Caballero (1990). 1999) dodatno je izmijenjena. u fazi kada su sejanci imali više od dva para pravih listova. Prilikom postavljanja sjemenki bilježena je pojava šturih i duplih sjemenki i izračunata njihova zastupljenost (%) u odnosu na broj zdravih. primjenom tehnike naklijavanja u kratkom vremenskom periodu (Adakalić i sar. koštice su potpuno očišćene od ostataka mesa. ‘Stara maslina’. Klijavost zavisi i od: zrelosti sjemena. Proizvodnja sadnog materijala uglavnom se bazira na tehnici ožiljavanja reznica ali se sve više ispoljava potreba za proizvodnjom sadnica kalemljenjem. 1983). u plastične saksije zapremine 200 ml. Ispitivanje potencijala klijavosti sjemena domaćih sorti masline do sada nije rađen u Crnoj Gori. 1995. Sjeme je dezinfikovano potapanjem tokom 5 minuta u rastvor fungicida ‘ZATO’ u koncentraciji 2g/l. Podaci su statistički obrađeni. čuvane na temperaturi 15°C naredna dva mjeseca. 221 . Već modifikovana osnovna tehnika (Santos-Antunesu. Takođe. za dobijanje hibridnih sejanaca koji se selekcionišu i predstavljaju potencijal za dobijanje novih sorti. na osnovu čega je računata sposobnost prevazilaženja dormantnosti. Na naklijavanje je postavljeno ukupno 200 zdravih sjemenki po sorti u toku dvogodišnjeg ispitivanja. Iz tog razloga u ovom radu su prikazani prvi rezultati ispitivanja sposobnosti klijanja sjemena crnogorskih autohtonih i dvije italijanske sorte masline. korišćena je smješa: treseta. kao supstrat za presađivanje. ‘Gloginja’ i ‘Crnjaka’) i dvije italijanske sorte (‘Leccino’ i ‘Pendolino’) sakupljani su u novembru mjesecu 2005 i 2006-te godine. 2006) MATERIJAL I METOD RADA Uzorci ploda sedam sorti masline. vremena njegovog čuvanja (Lagarda i sar. 1999).

96b 2.05 Prosječan prinos (kg/stablu) Prosječna masa ploda Prosječna masa koštice Average yield (kg/tree) Average frit weight (g) Average stone weight (g) 30. 2.58c 2.47abc 3.5 117.58 g) a koštice kod ‘Pendolina’ (0. Tab. fruit and stone weight (2005–2006) Sorta Cultivar ‘Žutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.) bio je u ispitivanom periodu različit i iznosio je od najviše 60.52 g).45ab 0. u odnosu na ‘Žuticu’ kod koje je bila najmanja zastupljenost zdravih 76.25ab 9. Sorte su se prema ovom parametru statistički značajno razlikovale.47ab 4.33b 0.75ab 90. Average fruit yield per tree.88b 0. Tab.0 2. 2.0 14.0 118.0 110.30 g).0 kg/st kod ‘Stare masline’ do najmanje 6. Prosječan prinos ploda po stablu.0 9.50 222 .07 Statistički značajna razlika u zastupljenosti zdravih (tab.0 6. 9.34b 0.41bc 2.81b 0. dok je ova osobina jako izražena kod ‘Oleastera’ (19.28ab 11.51 0.36ab 0.07 %) a zatim kod ‘Žutice’ (4.34b 84.0 20.0 113. Kada su u pitanju duple sjemenke možemo reći da sorta ‘Crnjaka’ nema sklonost stvaranja ovog tipa sjemenki.5 118.50 % odnosno 88. 1.5 114. 90. Prosječna masa ploda i koštice statistički se značajno razlikovala i bila je najveća kod sorte ‘Crnjaka’ (3. šturih i duplih sjemenki na ukupno tretirane koštice (2005–2006) Table 2.34b 0. Najviše šturih sjemenki bilo je kod sorte ‘Žutica’ (23.0 60.50a 87.67a 2. 1.34%.11b 19.66 %) i to ju je značajno razlikovalo od sorte ‘Gloginja’.74 Duple sjemenke (%) Double seeds 4.11 %.05% Broj tretiranih koštica Zdrave sjemenke Šture sjemenke N° of treated stones (%) (%) Whole seeds Blind seeds 131.50 %.72ab 88.) u ukupnom broju tretiranih sjemenki zapažena je između sorti ‘Gloginja’ i ‘Leccino’.61ab 15.67 g odnosno 0.39ab 84. Udio zdravih.50b 12.00b 0.29bc 0.0 15. masa ploda i kostice (2005–2006) Table 1.0 76.07a 1.0 kg/st kod sorte ‘Pendolino’. Whole.11a 85.97ab 2.30b 0.74 23. dok je najmanja masa ploda bila kod ‘Oleastera’ (1.43b 2.REZULTATI Prosječan prinos ploda (tab.89b 14.66a 15.96 %). blind and double seeds in total number of treated stones (2005–2006) Sorta Cultivar ‘Žutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.53ab 4.52a 0.24bc 1.

46ab 91.N° germinated Seed germina. ali veoma slabe klijavosti.5 Preživjeli sejanci (%) Emergency of seedlings 65. Krupne sjemenke nekih italijanskih sorti (Pannelli i Santinelli.05 Najbolja klijavost sjemena. Prema ovom parametru ‘Gloginja’ se statistički značajno razlikovala od ostalih sorti kod kojih se klijavost sjemena bila u rasponu od 37.50b 13. brzog porasta. koja je imala relativno sitnu košticu (0.5ab 34.00%. Najkraći period stratifikovanja bio je potreban hipokotilu sjemena ‘Oleastera’ da dostigne dužinu ≥ 5 cm.5ab 5.0 21.5 29.33a 86.5 27. bez obzira na veličinu koštice bila ispod 40. Kao što se moglo očekivati prema energiji klijanja najviše preživjelih sejanaca bilo je u sorte ‘Gloginja’ (91.0 23. Oblik i veličina koštice su sortne osobine i nijesu značajno promjenljive u odnosu na ekološke uslove pa se koriste kao pouzdane za deskripciju sorti masline.5 22.67 g) ne utiče na masu koštice (0. ali je pokazala izuzetnu klijavost (75. ali imaju znatno bolju klijavost. Tab.) tj. zabilježena je u sorte ‘Gloginja’ i u prosjeku je iznosila 75.5 26.0 37. Sitne sjemenke daju sejance suprotnih karakteristika.02 odnosno 74.18ab 7.00a 37. DISKUSIJA Sposobnost sjemena da klija može zavisiti od krupnoće sjemena.Broj preživjelih tifikovanja sjemenki mena (%) sejanaca Days of strati.Broj dana stratifikovanja (tab.58ab 78. Masa ploda i koštice su parametri koji su sortna karakteristika i koji su u međusobnoj korelaciji.07 ‘Zutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0. 3. vrijeme potrebno da sjeme proklija razlikovalo se kod ispitivanih sorti.02b 88.Broj proklijalih Klijavost sje.50% u sorte ‘Crnjaka’ do 26. osim za ‘Crnjaku’.N° of survived fication seeds tion seedlings 42.5 32. masa ploda (3.5b 39. 1999). 223 . prema našim rezultatima.5a 45. (samo 34 dana).58%). Broj preživjelih sejanaca nakon sadnje u saksije varirao je među ispitivanim sortama. 3.0%) u odnosu na ostale sorte.50b 31. čija je klijavost.83 24. Days of stratification.50b 26. Rezultati analize su pokazali statistički značajne razlike među sortama. klijavost sjemena i broj primljenih sejanaca (2005–2006) Table 3.0 68.0 23.0 36. a najmanje u ‘Stare masline’ i ‘Leccina’ (73.52 g). dok je kod ‘Leccina’ i ‘Pendolina’ taj proces trajao najduže (48.5 dana).50b 29. seed germination and emergence of seedlings (2005–2006) Sorta Cultivar Broj dana stra.5 odnosno 45. dobro razvijenog korjena. Stratifikacija. Ovu pojavu možemo prepoznati kod naše sorte ‘Gloginja’.0%.33%).75b 73.34 g).5 36.5ab 48.00% u ‘Oleastera’. Međutim.0b 35.5 31.00b 75. među kojima i ‘Leccino’.5ab 42. Takođe se ne zapaža ni uticaj visine prinosa na masu ploda odnosno koštice. daju sejance dugih internodija.0 75.67ab 74.50b 27.

za 34 odnosno 35. veća je od podataka iz literature (Alvarado.5 dana koliko je trajalo klijanje u Leccina.Primjena pojednostavljene tehnike naklijavanja (Sotomayor i Caballero (1990). Alvarado (1994) je konstatovao kod sorte Arbequina prisutnost duplih sjemenki (8.66% a najmanje u ‘Gloginje’ 9. • Statistički značajna razlika ispoljena je među sortama u pogledu broja dana stratifikovanja. modif. podaci o šturim sjemenkama za sorte ‘Picual’. Prilikom sadnje proklijale sjemenke tretirane su fungicidom ‘ZATO’ u koncentraciji 2 g/l kao i prije naklijavanja. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dvogodišnjeg ispitivanja (2005–2006) klijavosti sjemena masline pet autohtonih i dvije italijanske sorte primjenom tehnike po Somayoru i Cabaleru (1990) modifikovana po Santos-Antunesu (1999) može se zaključiti sledeće: • Uticaj visine prinosa na masu ploda i masu koštice odnosno uticaj krupnoće koštice na klijavost.50% a najmanje u ‘Žutice’ 76. čak 91. a relativno visoka prisutnost bila je i u ‘Žutice’ (4.0%).89% kod ‘Leccina’). U svakom cvijetu se od četiri razvija samo jedan sjemeni zametak abortirajući ostala tri (Barranco i sar. Pojava formiranja duplih sjemenki može biti prouzrokovana nerazvijenošću polenovih cjevčica. Ovaj period je bio najkraći u ‘Oleastera’ (34 dana). • Velika razlika među sortama postojala je u zastupljenosti zdravih (najviše u ‘Gloginje’ 90. Ovaj tehnika veoma je skratila period naklijavanja u odnosu na klasični način koji je trajao nekoliko mjeseci.07% a najmanje u ‘Crnjake’ koja nema osobinu formiranja duplih sjemenki).66% kod ‘Žutice’ do 11. budući da ‘Crnjaka’ nije imala duplih sjemenki u toku dvije godine ispitivanja. termine postavljanja sjemena. Dalje ispitivanje i usavršavanje ove tehnike u odnosu na sorte.07% duplih sjemenki.5 dana. za koju postoje različita iskustva (Voyiatzis i Porlings. To je doprinijelo preživljavanju većeg broja mladih biljaka. 1987) i td. uslova temperature.50%) i duplih sjemenki (najviše u ‘Oleastera’ 19.34%). Kod naših ispitivanih sorti ‘Oleaster’ je imao 19. šturih (najviše u ‘Žutice’ 23. kiselina i sl. 1994). Međutim. što je do skora bio veliki problem. ‘Frantoio’ i ‘Arbequina’ ukazuju na sortnu karakteristiku. 2001). bez primjene raznih hormona.33% kod ‘Gloginje’. 224 . Time je omogućen intenzivniji rad na genetskom poboljšanju i stvaranju novih sorti masline. pokazuje se kao potreba za nastavak ovih istraživanja.5 dana).5 do 48. Smatramo da je i ova osobina sortna karakteristika. Takođe. nije se mogla zapaziti. Ostale sorte su klijale od 39. u odnosu na ranije rezultate (Adakalić. 1999) omogućava da se u toku kratkog vremenskog perioda naklija sjeme masline. a najduži u ‘Leccina’ (48. Za veoma kratko vrijeme stratifikovanja proklijalo je sjeme ‘Oleastera’ i ‘Gloginje’. 2003) dobijene bez primjene fungicida u ovoj fazi. Formiranje duplih sjemenki zavisi od oplodnje i razvoja više od jednog sjemenog zametka po plodu. Pored toga i vrsta supstrata je veoma bitna za razvoj biljaka te ostavlja mogućnost daljeg usavršavanja ove tehnike za proizvodnju i gajenje sejanaca bilo da potiču iz samooplodnje ili ukrštanja.96%) u odnosu na ostale sorte. Visoka zastupljenost šturih sjemenki (od 23. mogu da se oplode dva sjemena zametka od kojih će se jedno razviti u normalnu sjemenku a drugo ostati prisutno ali manje razvijeno. Santos-Antunesu.

KESTER. Acta Hort. 286 (113–116) (1990). L.: Influence of enviroment. M. Na osnovu ovog pokazatelja može se zaključiti da je samo sorta ‘Gloginja’ interesantna kao potencijal za proizvodnju sejanaca za kalemljenje. 65. M.. Atti del Seminario Internazionale sulle inovazioni scientifiche e loro applicazioni in olivicoltura ed elaiotechnica. L. SANTINELLI A.75 %.. PhD Thesis. VOYATZIS.. SOTOMAYOR-LEON. • Najviše preživjelih sejanaca nakon presađivanja bilo je kod ‘Gloginje’ (91. A. LAZOVIĆ.. Universidad de Cordoba. Sevilla. Tesis de Master.: Tecnicas de germinacion y forzado de plantulas de olivo. I. FIORINO. Hort Science. ASSAM. (1999). BARRANCO. R. tratato di olivicoltura. Trabajo profesional fin de carrera. seed tissue.: Uticaj temperature i vremena berbe na klijavost semena masline (Olea europea L.: Germinazioni di semi di olivo: ruolo di alcuni regolatori di crescita.). FERNANDEZ-ESCOBAR. (2001).: Métodos para la germinación y crecimiento forzado de plántulas en olivo. G. B.. C. Firenze. P. LAGARDA. PANNELLI G. MARTIN. M. potrebno nastaviti. F. 62 (405–411) (1987). Voćarstvo. Italy. PEROVIĆ. International Course on Olive Growing. CABALLERO. DE LA ROSA. R. L.. E. D... 225 . Univesidad de Cordoba. 18 (868–869) (1983). C. M. D. CIMATO A. E.46 %). LAMBARDI. D. Edagricole. ALVARADO. LEON.: An easy method of breaking olive stones to remove mechanical dormancy. D.).. i Pannelli G. ADAKALIĆ. uslova temperature. RALLO.. Olivae. 59 (46–53) (1995).• Prema stepenu klijavosti najbolja se pokazala sorta ‘Gloginja’ sa 75. Hort.: El cultivo de olivo Mundi prensa y Junta de Andalucía.. (2003). LITERATURA ADAKALIĆ. Zato je dalje ispitivanje i usavršavanje ove tehnike u odnosu na različite sorte. (1999). T. Regione Merchia. (1994). a najmanje u ‘Žutice’..: Olea.). J.: Temperature requirements for the germination of olive seed (Olea europaea L. J. Scandici-Italy. J. supstrata i td. Sci. (2003).: Acortamiento del periodo juvenil en olivo mediante técnicas de forzado y elección de genitores. and maturity on ‘Manzanillo’ olive seed germination. L. R. RINALDI. SANTOS-ANTUNES. BARRANCO.0% isklijalih sjemenki. University of Cordoba. (47–52).: Propagazione dell’ Olivo u Guida alla razionale coltivazione dell’ olivo (Alfrei B.: Propagazione e certificazione dei piantoni. što je za 40 do 50% više u odnosu na ostale sorte. (40–154) (2006. M. termine postavljanja sjemena.. (1999). RALLO. Roma. • Primijenjena tehnika naklijavanja sjemena masline ima veliki značaj u obezbjeđivanju podloga za proizvodnju sadnog materijala a takođe i za povećanje efikasnosti u oplemenjivanju masline.33 %) i ‘Oleastera’ (88. G.: Selección and mejora genética del olivo en España. 2) (167–172) (2006). PORLINGS.

Percentage of germinating seeds and emergency percentage was very variable depending of varieties. TATJANA PEROVIĆ Summary Fruits from open pollination of seven olive varieties. in order to determine the ability of germination and subsequent emergency. ‘Stara maslina’. ‘Oleaster’. blind and double seeds. were harvested during two years period (2005–2006). 226 . autochthonous cultivars. Key words: Olea europaea L.) MIRJANA ADAKALIĆ. Investigation showed statistical differences among varieties for seed stratification period. ‘Gloginja’ variety showed the higest germination and emergency percentage. germination. percentage of whole.SEEDS GERMINATION OF AUTOCHTHONOUS OLIVE CULTIVARS (Olea europaea L. ‘Gloginja’ and ‘Crnjaka’) and two foreign (‘Leccino’ i ‘Pendolino’). BILJANA LAZOVIĆ. five autochthonous (‘Zutica’.

227–247. prikaz novih kultivara i klonova proizvođačima. kolekcija. a u 121 ampelografskoj kolekciji se održava in vivo ex situ 10. Predrag Božović. dr Nada Korać. Novi Sad 227 . odnosno sorte se najbolje mogu upoznavati. DRAGOSLAV IVANIŠEVIĆ. Dragoslav Ivanišević.inž. Rad na genetičkim resursima podrazumeva sakupljanje. upoređivati i ispitivati kada su sakupljene na jednom mestu. čuvanje. red. Vitis berlandieri. korišćenje u oplemenjivačkom radu. dipl inž. KORAĆ NADA. istraž. istraž. pripravnik. gaje se na isti način u jednakim agroekološkim uslovima. Kada je vinova loza u pitanju to su ampelografske kolekcije. Ukupni kapacitet kolekcije zaključno sa 2007. ova kolekcija ima i praktičnu primenu: edukaciju studenata i korišćenje u oplemenjivačkom radu. evaluaciju klonova i novih kultivara. Vitis labrusca. Pored osnovnog rada na genetičkim resursima koji podrazumeva sakupljanje. u kojima se gaje žive biljke dugi niz godina. Vitis vinifera. karakterizaciju i evaluaciju raznih genotipova vinove loze. red.. Vitis rotundifolia UVOD Inventar genetičkih resursa vinove loze urađen pod rukovodstvom Instituta Geilweilerhof iz Nemačke je pokazao da se u 40 najznačajnijih vinogradarskih zemalja sveta komercijalno uzgaja 1.381 kultivar. Izneti su Pasoški podaci za Kolekciju i Pasoški podaci Uzoraka. PREDRAG BOŽOVIĆ1 IZVOD: Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze je sastavni deo Banke BiljnihGena vinove loze u Sremskim Karlovcima.659 kultivara (Dettweiler 1994). čuvanje. dipl. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dr Petar Cindrić.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. godinom je 194 uzoraka. Poljoprivredni fakultet. prof. naučni rad mladih istraživača u cilju sticanja akademskih zvanja. karakterizaciju i evaluaciju genotipova vinove loze. Ključne reči: genetički resursi. Vitis amurensis. 56. Pored naučnog rada. pripravnik. Kultivari. ampelografska kolekcija može imati i višestruku praktičnu primenu: za obuku studenata. prof u penziji. To je poljska kolekcija „ex situ in vivo“. Vitis rupestris. 6 (2007) STR. NOVI SAD KOLEKCIJA REZISTENTNIH KULTIVARA VINOVE LOZE U SREMSKIM KARLOVCIMA PETAR CINDRIĆ.

228 . Odgovorno lice: Prof. – Godišnja suma padavina: 578 mm (u vegetaciji: 353 mm). a zatim sukcesivno svake godine sve do 2006. – Introdukovani interspecies kultivari: 5 biljaka kalemljenih na 5BB. 100 čokota kalemljenih na 5BB. Broj biljaka po uzorku: – Standardni. – Razmak između čokota u redu: 1.7ºC (u vegetaciji: 17. i Udinama 2006. Blaich 1998. Alleweldt. Dr Nada Korać. Vojtovics 1981. Kapacitet kolekcije: 194 uzoraka. 1991. 2000). godine (Cindrić et al. 0. – Vredni genotipovi: 5 biljaka kalemljenih na loznoj podlozi Kober 5BB. Rezistentnim kultivarima je data dali prednost. kurator Geografske koordinate kolekcije: – Longituda: 20º 00´ E – Latituda: 45º 10´ N – Altituda: 130 m/m Klimatološki podaci: – Srednja godišnja temperatura vazduha: 11.. odnosno kontrolni kultivari i roditelji: 5 biljaka kalemljenih na 5BB. odmah nakon osnivanja Instituta za vinogradarstvo u Sremskim Karlovcima. Podaci o vinogradu: – Godina sadnje: započeto 1998. Posingham 1988. Kolekcija koja je predmet ovog rada pod nazivom „Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze“ predstavlja početak obnove postojeće kolekcije koja je u velikom stepenu dotrajala. – Elitni sejanci: 1 biljka na sopstvenom korenu. Tip zemljišta: eutrični cambisol na lesu. a ostali po nekoliko čokota kalemljenih na 5 BB. Kecskemet-u 2002. – Rastojanje između redova: 2. – Specifičnost agrotehnike: bez ikakve hemijske zaštite. Prva kolekcija je podignuta sredinom prošlog veka. Druga kolekcija je posađena 1979. Kozma 1998. Teme iz ove problematike su dominirale na svih 9. jer je rad na stvaranju otpornih sorti na biotske i abiotske stresne uslove danas osnovni prioritet u stvaranju novih genetičkih potencijala vinove loze (Csizmazia 1977. godine. – Novi kultivari stvoreni u Sremskim Karlovcima: perspektivne sorte min. – Rezidba: 2+12 okaca po čokotu (elitni sejanci 2+8 okaca po čokotu).0 m (elitni sejanci na 0. PASOŠKI PODACI KOLEKCIJE Naziv kolekcije: Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze Lokacija kolekcije: Sremski Karlovci.7 m (elitni sejanci na 2. – Sistem uzgoja: jednostruki Guyot.3ºC).474 čokota. Tip kolekcije: Poljska kolekcija „ex situ in vivo“.Na Oglednom dobru u Sremskim Karlovcima već više od 50 godina postoji ampelografska kolekcija vinove loze. a zatim i evaluaciju stepena otpornosti pojedinih genotipova. a posebno na tri poslednja internacinalna simpozijuma iz genetike i oplemenjivanja vinove loze koji su održani u Montpellier-u 1998. Ogledno dobro za voćarstvo i vinogradarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu.6 m).8 m). 2. potes Bocka. što omogućuje spontani razvoj patogena. Eibach 2000).65 ha.

cv. vinif.C. cv.C. I. I. vino.C. New cv.C. New cv. 5R Fra Hu Hu USA AUGUSTA (SV 12 375 × Perlette) BAČKA (Petra × Bianca) BESEMENI HIB. V.Tabela 1. Pasoški podaci uzoraka Table 1.C. New cv. stono Stono Stono Stono 9R 10 R DŽANDŽAL KARA ESZTER (SV 12 375 × Magaracs c. I.bruzorka¹ N° of sample Boja3 grožđa Berry color Species4 I. V. I. I. I. Hu SK Pécs Kecskemet Bul. 7R 8R CSILLAM (SV 12375 × Csaba gyöngye) CONCORD (V. New cv. Prim. B B B B N B N B N N NAZIV UZORKA2 (Roditelji – Parents) Name of the sample Poreklo uzorka Origin of the sample Status uzorka5 Status of sample Upotrebna vrednost Use of the sample 1R 2R Vredan genotip New cv. Stono. Hu Eger Eger Csepel sziget Geilweilerhof Fra Uzbek. besemeno Belo vino Crno vino Belo vino New cv.vinifera) DATTIER DE SAINT VALLIER Sok. V. Pleven SCG SK Hu Eger Zemlja Country Direkt. Klon New cv. Passport data of samples Reg.C. VI-4 (Italia × Sultanina) BIANCA (SV 12 375 × Bouvier) CABERNET FRANC E 11 6R Prim.labrusca × V. besemeno Belo vino 3R 4R Stono. vinif.C.) 229 . vinif.

× Kristály) KRISTÁLY (C 43) (SV 12 375 × Alföld 100) KUNLEÁNY ( (V. SK V.vinF2) × Italia) ) KYOHO (4N) (Ishiharawase × Centennial) LAKHEGYI MÉZES (Mézes fehér × SV 12 375) LANKA (Dattier de St.am. Jap Hu Ukr Yu Yu I.vinF2) × Afuzali) ) KUNBARAT ( (V.C. New cv. × V. V. New cv. Yu SK New cv. New cv.C.C.) . I. Kecsk. Novi cv. vinif. Vallier × Dekorativnij) LASTA (Mus.cv Belo vino Stono I.labrusca × V. New cv. Fra SK New cv.C.am.C. SK SK I. Eger Užgor. Belo vino Stono Belo vino Stono Stono Belo vino Hu SCG Hu Vredan genotip New cv. Stono Stono besemeno Stono besemeno Belo vino Belo vino Belo vino New cv. Hu Eger New. Mol Kecsk. cv. I. I. New cv.vinifera) GÖCSEJI ZAMATOS (SV 12286 × Medoc noir) KARMEN (Kardinal × Moldova) KIŠMIŠ MOLDAVSKI (Pobeda × Kišmiš rozovij) KIŠMIŠ VATKANA 16 R 17 R 18 R 19 R 20 R 21 R 22 R 23 R 24 R KOSMOPOLITA (Cserszegi f.C. Kecsk.C. Hu I. Hu I.C. I. I. de St Vallier × Ljana) LELA (Kunbarát × Rizling ital.C. Csepel sziget Csepel sziget Geilw. I.C. × V. Prim.C. 11 R 12 R 13 R 14 R 15 R FERDINAND LESSEPS (V.C.230 B B N Rg Rg R B B B N B B B B I. New cv. Uzbek. vinif.

UK SK SK SK Eger SK Geilw. Otonel) MOLDOVA (SV 12 375 × Guzalj kara) MORAVA (SK 86 2/293 × Riesling 239-20 Gm) MUSKAT HAMBURG (M. I. I. Fra V. VALLIER (SV 20 473) MUSKAT DNJESTROVSKI (SV 20-473 × M.C.of Ale × and. I.C.C. Stono Belo vino Stono I. New cv. New cv. Frei-burg New cv.C. New cv.C.C. Mol Deu Kish. New cv. Ukr Hu Ukr Deu Hu I. I.C. Hamburg) NERO (SV 12 375 × Medoc noir) ORIGINAL (Damaskaja roza × Pierelle) ORION (Optima × SV 12 375) PALATINA (SV 12 375 × Szölösker. × Trollinger) MUSCAT DE ST. Yu SK New cv. Kir.C. Mol Kishe-nev I. New cv.C. Yu SK I. New cv.) 231 . Yu SK New cv. Stono Belo vino Crno vino Belo vino Stono Belo vino Stono Stono Stono Stono Novi cv.C.25 R B B B N B N B N B N N Rg B B I.C. Csepel sziget I.C. I. I. Belo vino LIZA (Kunleány × Pinot gris) 26 R 27 R 28 R 29 R 30 R 31 R 32 R 33 R 34 R 35 R Vredan genotip New cv. 36 R 37 R 38 R LJANA (Csaush × Pierelle) MERZLING ( (SV 5276 × (Riesling × Pinot gris) ) MEDINA (SV 12286 × Medoc noir) MILA (Kunleány × M. vinif. New cv. Hu Eger New cv I.C.

) PODAROK MAGARAČA (Rkaciteli × (Mcvane kahet. New cv. Klon New cv. Gm SK SK Rus SK New cv. Klon Prim. I. Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino New cv Stono Fra Yu SCG Prim.C. New cv. SCG SK New cv.C. vinif.C.e. I. (Zala gy. V. Yu Deu SK Geilw.C.C. I. SK -54 (Standard. 39 R 40 R PANONIA (SK 86-2-293 × Riesling 239-20Gm) PERLETTE (Kraljica vin.C. vinif. × Gloria H. Yu SK Kecsk.C.) RF 16 (Refrén) (Gloria Hungariae × S 5279) RIESLING 239 Gm (Standard i roditelj) RIZLING ITAL. New cv. × Sočinski ranij) ) 47 R 48 R 49 R 50 R 51 R 52 R RANI RIZLING (Kunbarát × Rizling ital. Hu Csepel sziget New cv. × (Terra prom. V. vinif. USA SK New cv. I. Belo vino B B B B R R V. cv. × Erzseb. New cv. Hu Kecsk. × Sultanina) 41 R PETKA (Petra × Bianca) 42 R 43 R 44 R 45 R 46 R PETRA (Kunbarát × Pinot noir) PHÖNI × (Bachus × SV 12 375) PIROŠKA (R 49) ( (Zala gy. I.C.232 B B B B B Rg B B I. New cv. Hu Deu I. Rus Jalta I.C.C. × Rezső) ) PÖLÖSKEI MUSK. I. cv.k. Stono Besemeno Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono Belo vino I. I. kontrolna sorta) RUBINKA (Petra × Bianca) RUSKIJ RANIJ (Šasla severna × Mičurinec) . SCG SK New cv.C.

1/77 (Zlata × Bianca) SK 77 .C. I. I.2/123 (SK 77 .C.C.6/66 (Cserszegi f.1/237 (Zlata × Bianca) SK 86 .2/145 (SK 86-2/293 × Riesling 239-20Gm) SK 90 .1/225 (Zlata × Bianca) SK 77 .3/8 (Petra × Bianca) KSK 87 . Yu SK I. I. × Kristály) SK 90 . Yu SK SK SK SK SK SK SK I. Yu I. Yu SK I.C. I.3 /205 (Vértes csillaga × Petra) New cv.C. Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip 233 .4/5 (Kunbarat × Traminer) SK 86 . I.C.C. Fra Yu SK SK Crno vino Belo vino 55 R 56 R 57 R 58 R 59 R 60 R 61 R 62 R 63 R 64 R 65 R 66 R S 70-53 SK 77 .2/1 (SK 86-2/293 × Riesling 239-20Gm) SK 90 .C. Yu SK I.C. Yu SK Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino I.4/5 × Bianca) SK 86 .2/241 (SK 77 . Yu SK I.1/20 (SV 12 375 × Traminer) SK 77 .4/5 × Bianca) SK 86 . Yu Yu Yu Yu Yu I.C.C.2/113 (SK 77 .C.C.4/5 × Bianca) SK 86 .53 R 54 R N B B B B B B B B B B B B B I.C.

C.C. I.C.C. Yu SK I. I.C.4/29 (Džandžal kara × Lasta) SK 90 . Plevenski) SK 92 . Srb Srb Srb Srb I.C. Srb SK SK SK SK SK SK I.C.1/1 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 .C.C. Srb SK I. Srb SK I.1/2 (Phőni × × SK 86. Srb I.8/103 (Moldova × M. Yu SK I. I.1/2 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/3 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/4 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/5 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/6 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/7 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/8 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/9 (VRH 3082-1-42 × Panonia) .1/77) SK 94 .C.C. Srb SK I.C.C.234 N N B B B B B B B B B B B I. × Besemeni hibrid VI-4) SK 00 .4/9 (Pőlőskei m. Yu SK Stono Belo vino Stono Belo vino Belo vino Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino I. Yu SK Stono Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Elitni sejanac Elitni sejanac 67 R 68 R 69 R 70 R 71 R 72 R 73 R 74 R 75 R 76 R 77 R 78 R 79 R SK 91 .

Srb SK I. Srb Srb Srb Srb I. Srb SK Elitni sejanac Belo vino 81 R 82 R 83 R 84 R 85 R 86 R 87 R 88 R 89 R 90 R 91 R 92 R SK 00 – 1/10 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 2/1 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/2 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/3 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/4 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/5 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/6 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/7 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/8 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/9 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/10 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 .C. I.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.C.C.80 R B B B B B B B B B B B N R I. Srb SK Elitni sejanac Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono I.C.C.C.3/2 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. I. Srb SK I. Srb SK SK SK SK SK SK I. Srb SK I.C. Srb SK Elitni sejanac I.C.C. Srb I.3/3 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) 235 . I.C.C.

C.236 Rg B R B Rg B B B B Rg B B B I.C.C. Srb SK I. Srb SK I.C. Srb SK Elitni sejanac Stono (meke sem. Srb SK SK SK SK SK SK I.3/18 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) .3/17 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/10 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK I.3/13 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono 93 R 94 R 95 R 96 R 97 R 98 R 99 R 100 R 101R 102R 103 R 104 R 105 R SK 00 . I.3/15 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/12 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.C.3/16 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/8 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb I.C. Srb SK I.3/11 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/5 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.C.C.C.3/9 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.) Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono (meke sem. Srb SK Elitni sejanac I. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac I.C. Srb Srb Srb Srb I.C.3/4 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/14 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .

Srb I.) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Stono 118 R SK 00 . Srb Srb Srb Srb I.3/20 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. Srb SK I.3/22 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/30 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/24 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/33 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.C. Srb SK I. Srb SK Elitni sejanac Stono 107 R 108 R Stono (meke sem.C.C.C. Srb SK I.3/25 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/32 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/34 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) 237 .3/29 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK SK SK SK SK SK I. I.C.3/26 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/21 (SV 12 -375 × Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac I. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I. I.C.C.C.C.) Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono 109 R 110 R 111 R 112 R 113 R 114 R 115 R 116 R 117 R Stono (meke sem.106 R Rg Rg B B B B B Rg B Rg B Rg B I.C.3/23 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/28 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK I.

3/36 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .) Elitni sejanac Stono (meke sem.3/37 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I. Srb SK I. Srb Srb Srb Srb I. I.3/48 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/44 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.238 B Rg B B Rg Rg B B B Rg Rg B B I.C.C.3/40 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.C.3/43 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono 119 R 120 R 121 R 122 R 123 R 124 R 125 R 126 R 127 R 128 R 129 R 130 R 131 R SK 00 . Srb SK I. Srb SK Elitni sejanac I.C.3/46 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/35 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/39 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono I.3/42 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.3/38 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Stono Stono (meke sem. Srb I. Srb SK I.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac I.3/47 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.C.3/49 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) . Srb SK SK SK SK SK SK I.C.

Srb SK I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/10 (Cabernet fr. Srb Srb Srb Srb I.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/12 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Belo vino Crno vino Belo vino Crno vino Belo vino Belo vino Crno vino Crno vino Crno vino Crno vino Crno vino Belo vino I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/15 (Cabernet fr.C.132 R N B N B N B B N N N N N R I. I. Srb SK Elitni sejanac I. I. Srb SK SK SK SK SK SK I. Srb SK I.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/7 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/8 (Cabernet fr. Srb I.C.C. E 11 × Panonia) 239 . E 11 × Panonia) SK 01 – 1/9 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I. I.C.C.C.C. Srb SK I.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/11 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/13 (Cabernet fr.C. Srb SK Elitni sejanac Crno vino 133 R 134 R 135 R 136 R 137 R 138 R 139 R 140 R 141 R 142 R 143 R 144 R SK 01 – 1/1 (Cabernet franc E 11 × Panonia) SK 01 – 1/5 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/16 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/14 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/6 (Cabernet fr.

I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/20 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Crno vino 145 R 146 R 147 R 148 R 149 R 150 R 151 R 152 R 153 R 154 R 155 R 156 R 157 R SK 01 – 1/17 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/25 (Cabernet fr.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/18 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/21 (Cabernet fr. Srb SK I. Srb SK SK SK SK SK SK I. I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/27 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/28 (Cabernet fr. Srb SK I. Srb SK Elitni sejanac Crno vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono I.240 N N B B B B B R B B B B N I. Srb SK Elitni sejanac I.C. Srb I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/23 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/22 (Cabernet fr.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/19 (Cabernet fr. I.C.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/24 (Cabernet fr.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 2/1 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/2 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) . Srb Srb Srb Srb I. Srb SK I.C.C.C.

Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Srb SK Elitni sejanac Stono 159 R 160 R 161 R 162 R 163 R 164 R 165 R 166 R 167 R 168 R 169 R 170 R SK 01 – 2/3 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/4 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/5 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/6 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/7 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/8 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/9 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/10 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 3/1 (SK 91 – 4/29 × M. I. Hamburg) SK 01 – 3/4 (SK 91 – 4/29 × M.C. B B B I.C. Hamburg) SK 01 –3/2 (SK 91 – 4/29 × M. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I. Srb I.C.C. Srb SK Elitni sejanac I. Srb SK I. Srb SK I. I.C. Hamburg) SK 01 – 3/3 (SK 91 – 4/29 × M. Srb Srb Srb Srb I.C. Hamburg) 241 .C. Srb SK SK SK SK SK SK I. B B N B N B B B I.C.C. Srb SK I.C.C.C.C. Hamburg) SK 01 – 3/5 (SK 91 – 4/29 × M.158 R I.

I. New cv. I. amurensis) × Sibirkovij) ) STRAŠENSKI ( (Kata kurgan × (Dodr. B I.C. I. New cv.C. × SV20473) ) STRUGURAŠ (Koarna njagra × SV 20-366) 183 R 184 R SUZY (SV 12 375 × Pannonia kincse) SV 12 375 (Villard blanc) (S 6468 × S 6905) . New cv.C.C. B N N B B I.C.C.C. I.C. SK Mold Hu Fra SK Eger SK Srb SK Srb SK Srb SK I. Srb SK Elitni sejanac Stono Rus Hu Mold 171 R 172 R 173 R 174 R 175 R 176 R 177 R 178 R 170 R 180 R 181 R 182 R SK 01 – 4/1 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/3 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/4 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/5 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 05 – 1/1 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/2 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/3 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/4 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/5 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) STEPNJAK ( (Getiš × V.C. Srb SK Elitni sejanac I. I.242 N B I. I. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac New cv. I. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono Stono Belo vino I.C.C. I. New cv. Srb Srb SK SK Kecsk.C.C.C.

C. Hu Eger New cv.C. Fra Pécs Eger SK I. Belo vino I. Hu Kecsk.C.C.C. I.C. Mold SK I. Hu I. Stono Besemeno Belo vino Belo vino Stono Belo vino Belo vino New. I.C.C. Hu Eger I.185 R 186 R N N R N Rg B Rg B B B I. YU I. New cv. New cv. 194 R ZLATA (Irsai Oliver × Kunleany) 243 . Crno vino Stono 187 R 188 R 189 R 190 R 191 R 192 R 193R SV 18-315 (Villard noir) SZÁZSZOROS (Couderc 503) (P.du Lot) TERÉZ (SV 12 375 × Olimpia) VENUS (Alden × New York 46000) VÉRTES CSILLAGA (SV 12 286 × Medoc noir) VIKTOR (Zalagyöngye × Kazacska) VIERUL 59 (Koarna njagra × SV 20 366) VRH 3082-1-42 (VRH 1-28-82 × Aubin) ZALA GYÖNGYE (Eger 2 × Csaba gyoengye) ) Vredan genotip New cv. Fra Fra SK SK New cv. USA Pécs New cv. New cv.C.cv. I.C. Boushet × R. New cv.

cv. Elitni sejanac = Prošao primarnu selekciju na otpornost prema bolestima. vinif. 2. registarskom broju u ovoj kolekciji se dodaje i slovo R kao skraćenica za rezistentno. nosioc nekog vrednog svojstva. genotip) pri ulasku u kolekciju dobija svoj registarski broj. Svaki uzorak (cultivar. = New cultivar (Nova sorta). 77 = godina kada je izvršeno ukrštanje (skraćenica od 1977) 1 = prva kombinacija ukrštanja te godine (SV 12 375 × Traminer) 20 = redni broj sejanca iz te kombinacije 3. Brojevi uzoraka navedeni u prvoj koloni tabele 1 su zvanično zauzeti 2007 godine. N = Noir (crna). = Primitiv cultivar (Stara sorta). Budući da u Sremskim Karlovcima postoje i druge kolekcije. Species: V. = Vitis vinifera L.LEGENDA: 1. 5. ANALIZA GENOFONDA U KOLEKCIJI Tabela 2.. Više informacija u tabeli 3. Broj uzoraka prema statusu i nameni Table 2. čak i u slučaju da se uzorak izgubi. Klon = Klonska selekcija. Status uzorka: Prim. New cv. SK 77-1/20 = karakteristična selekciona šifra za Sremske Karlovce: SK = Sremski Karlovci. Međunarodna oznaka za prisustvo nasledne osnove i drugih vrsta osim Vitis vinifere. = Interspecies crossing.C. I. Jednom izdat broj ostaje trajno zauzet. postoji samo jedna biljka i to na sopstvenom korenu. R = Rose (roza) Rg = Rouge (crvena) 4. Vredan genotip = Genotip prošao II fazu selekcije. Boja grožđa: međunarodne oznake prema OIV: B = Blanc (bela). Number of samples according to their status and use STATUS UZORAKA Status of samples STARA SORTA Primitiv cultivar NOVA SORTA New cultivar KLON Clon VREDAN GENOTIP Valuable genotyp ELITNI SEJANAC Elite seedling UKUPNO Total NAMENA UZORAKA – Use of samples BELO VINO White wine 0 28 2 16 39 85 CRNO VINO Red wine 0 5 1 0 10 16 STONO Table grape 2 27 0 4 60 93 UKUPNO Total 2 60 3 20 109 194 244 . umnožen kalemljenjem na podlozi i ima obično pet biljaka.

„elitni sejanci“ i nekoliko priznatih domaćih interspecies kultivara. a „vredni genotipovi“. Paquet et al. no nalaze se u drugim vrstama roda Vitis. Sa naslednom osnovom „Vitis vinifera + Vitis amurensis+ Severno američke vrste“ ima takođe značajan broj uzoraka (44). su dokaz našeg učešća u internacionalnom radu na oplemenjivanju vinove loze koji ima za cilj stvaranje rezistentnih kultivara. Ovi genotipovi nam služe samo kao standardi. Panonia. One su perspektivne za ekološku proizvodnju grožđa u uslovima kontinentalne klime (Bačka. svega 9. Severne Amerike. naziva se međuvrsna hibridizacija (interspecies crossing). U kolekciji se nalazi 26 genotipova sa ovom naslednom osnovom. koje vode poreklo sa drugih kontinenata. Posebno značajnu novinu predstavljaju genotipovi sa naslednom osnovom Muscadinia rotundifolia kod koje je nedavno otkriven gen otpornosti na oidium nazvan Run1. Poznato je da mnogi vidovi otpornosti. Vitis rupestris. 2001.-američke vrste UKUPNO Total ¹ Severno-američke vrste: Vitis labrusca.Tabela 3. Morava i druge). Genetic origine of samples GENETIČKO POREKLO Genetic origine Vitis vinifera Vitis vinifera + Severno-američke vrste¹ Vitis vinifera + Vitis amurensis Vitis vinifera + Vitis amurensis + Severno-američke vrste Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia + Vitis amurensis Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia + Vitis amurensis+Sev. 2006. ili su bili jedan od roditelja pri hibridizaciji. Treba imati u vidu da je ova Banka Biljnih Gena plod dugotrajnog rada velikog broja oplemenjivača vinove loze iz celog sveta. 2006). Kozma et al. 245 . koji se monogeno dominantno nasleđuje (Bouquet 1986. koji je korišten u pasoškim podacima uzoraka u tabeli 1. Eibach et al. Najveći broj uzoraka (106) nosi naslednu osnovu evroazijske loze i više severno-američkih vrsta. Hibridizacija u kojoj su pored Vitis vinifere uključene i neke druge vrste. Njihovo prisustvo u kolekciji u Sremskim Karlovcima je dokaz uspešne kolekcionarske tradicije u nas. BROJ UZOR. Nr of samples 9 106 9 44 1 10 15 194 Kao što se iz tabele 3 vidi broj uzoraka sa naslednom osnovom samo vrste Vitis vinifera je relativno mali. Vitis berlandieri. Azije. Vitis lincecumii i druge.. između ostalog i nekoliko novostvorenih sorti visokog stepena otpornosti na najvažnije gljivične bolesti i niske zimske temperature. Ona sadrži naslednu osnovu mnogo vrsta koje vode poreklo sa više kontinenata: Evrope. a posebno otpornosti prema gljivičnim bolestima nisu prisutni u naslednoj osnovi evroazijske loze.C. Međunarodni simbol za genotipove u čijoj naslednoj osnovi se nalazi više vrsta je I. genetičko poreklo uzoraka Table 3.

POSINGHAM. Vitis vinifera + Mucsadinia rotundifolia + Vitis amurensis: 10. Novih kultivara: 60. 2000.2005. Republike Srbije. 1977. KORAĆ. Za crno vino: 16. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. godinom je: 194 uzoraka. Vignevini 12 (suppl). Intern. Elitnih sejanaca: 109 Broj uzoraka prema genetičkom poreklu je: Vitis vinifera: 9. VII Sym.) Small. ISHS 2000. 455–466. 1998. 2000. Symp.G. Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia: 1. Symp. KORAĆ. CINDRIĆ. Introduction dans l’espece Vitis vinifera L. N. on Grapevine Genetics and Breeding. Prometej. Acta Hort. on grape breeding BOUQUET. Borgazdaság. 669-673. Peronosporarezistens szölöfajták elöálitása és bevezetésük a természtésbe. 21–23. 141–146 Proc. Vrednih genotipova: 20. Vitis vinifera + Vitis amurensis: 9. Theor. Grape breeding for resistance. čuvanje.ZAKLJUČAK Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze je sastavni deo Banke Biljnih Gena vinove loze u Sremskim Karlovcima.. KORAĆ. d’un caractere de resistance a l’o (Uncinula necator Schw.V. od 01. Kecskemet. 2002. Klonova: 3.. karakterizaciju i evaluaciju raznih genotipova vinove loze. projekta evidencionog broja TR-6947B. To je poljska kolekcija „ex situ in vivo“. on Grape Genetic and Breeding. Inter. 528. ISHS No 528.of the VII Int. Ukupni kapacitet kolekcije zaključno sa 2006. R. 1986. on Grape Breeding. Genetički resursi vinove loze Jugoslavije. Sorte vinove loze. Vrnjačka Banja CINDRIC.04. KOVAČ.) issue de l’espece Muscadinia rotundifolia (Michx. D. KOVAČ. Vitis vinifera + severnoameričke vrste: 106. 1998. P. BLAICH. NADA. Proc.. Database for grapevine varieties and species. A. Vitis vinifera + Musc. P. rotundifolia + Vitis amurensis+severno-američke vrste: 15 NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. Montpellier.. U radu su izneti Pasoški podaci za Kolekciju i Pasoški podaci Uzoraka. P. DETTWEILER. ova kolekcija ima i praktičnu primenu u obuci studenata i oplemenjivanju vinove loze. 2.V. R. ISHS 2003 Proc. 603.V. E.J. Pored osnovnog rada na genetičkim resursima koji podrazumeva sakupljanje. Symp. Acta Hort.VI th. 1994. Acta Hort. Vitis vinifera + severno-američke vrste + Vitis amurensis: 44. Yalta. of the VII th Intern. Conference on Grape Genetics and Breeding.. 1991. Appl. CSIZMAZIA. Some thoughts on resistance breeding. 246 . of the VIII Intern. J. N. Genetics 75. Progress in grapevine breeding. Novi Sad CINDRIC.. Broj uzoraka imajući u vidu njihovu namenu je: Za belo vino: 85. LITERATURA ALLEWELDT. Burr. Investigation on the inheritance of resistance features to mildew diseases. EIBACH. Za stonu upotrebu: 93 Broj uzoraka prema statusu je: Primitivnih kultivara: 2.

A. Z. Vitis amurensis. HOFFMANN S. Acta Hort. The use of molekular markers for pyramidizing resistance genes in grapevine. Using the powdery mildew resistant Muscadinia rotundifolia and Vitis vinifera cv. IX Intern Conf. Key words: Genetic resources.Vinegrape breeding for fungus disease resistance. Vitis vinifera.. Udine. P. TÖPFER. PAUQUET. Vitis berlandieri. J. Kismis vatkana for breeding new cultivars. R. 2006.-F.. ISHS 2000. E. on Grape Genetic and Breeding. KOZMA. T. Theor. P. 528. PREDRAG BOŽOVIĆ Summary This collection of resistant cultivars is part of Grapevine Gene Banc Collection in Sremski Karlovci. Appl. K. R. 2001.. I. KOZMA. Udine. Montpellier. Except on basic work with genetic resources like: collecting. Vitis labrusca. IX Intern Conf. Kishinjev. Type of collection: field collection „ex situ in vivo“. 1981.. Vitis.of the VII Int.EIBACH. jr. ADAM-BLONDON.. KOLEDA. Samples were analysed according their status. Genet. DULA. A. Novie kompleksno ustoichivie sorta vinograda. Symp. on Grape Genetic and Breeding. preservation.. BOUQUET. Ergebnisse von Kreuzungen zwischen Vitis amurensis und Vitis vinífera in der Züchtung frostwiedestandfahiger Reben. P. on Grape Genetic and Breeding. Vitis rotundifolia 247 . KISS E. Proc. characterisation and evaluation. 1998. ZYPRIAN. 103: 1201–1210 VOJTOVICH.A. COLLECTION OF RESISTANT GRAPE CULTIVARS IN SREMSKI KARLOVCI PETAR CINDRIĆ. KORAĆ NADA. 14. collection. Vitis rupestris. DRAGOSLAV IVANIŠEVIĆ. In this paper Passport data of collection and accessions are presented. THIS. this collection has a practical use for education and breeding.. 2006. Establishement of a lokal map of AFLP markers around the powdery mildew resistance gene Run1 in grapevine and assessment of their usefulness for marker assisted selection. use and genetically origin.. GALBACS. Total capacity of the collection is 194 samples. 1975..

. religija. mr Mira Medić. razvoj trgovine. MEDIĆ MIRA. Poljoprivredni fakultet.. Occidentalis (Zapadnoevropska grupa). istraž. prof. 248–255. pripravnik. Ključne reči: Vinova loza. Pontica (sorte basena Crnog mora) i 3) Orientalis (grupa istočnih sorti). 56. KULJANČIĆ I. kultura. prof. ekonomske krize. BugarOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Nada Korać. pripr. Iz grupe sorti basena Crnog mora izdvojena je podgrupa Balcanica. One su formirale autohtoni (domaći) sortiment svake zemlje. prof. koja obuhvata stari sortiment Srbije. dr Đorđe paprić. 6 (2007) STR. prof u penziji. Slobodnom oplodnjom i spontanim mutacijama od njih su nastale nove sorte. CINDRIĆ P.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. On je zapazio da različite sorte koje su poreklom iz jedne geografske oblasti imaju niz sličnih morfoloških i bioloških karakteristika. tradicija. Rumunije.. red. dr Ivan Kuljančić. PAPRIĆ Đ. prinos. asistent. NOVI SAD AUTOHTONE I STARE ODOMAĆENE SORTE VINOVE LOZE U FRUŠKOGORSKOM VINOGORJU KORAĆ NADA. Definisao je tri grupe sorti: 1. dr Petar Cindrić.. kvalitet grožđa UVOD Sortiment vinove loze svake geografske oblasti se formirao pod uticajem velikog broja faktora tokom istorijskog razvoja ljudskog društva. odomaćene sorte. Mali broj njih se i danas gaji u privatnim vinogradima. IVANIŠEVIĆ D. red. obnove. istraž. samo su neki od brojnih činilaca koji direktno ili indirektno utiču na formiranje sortimenta svake zemlje. Migracije stanovništva. Negrulj (1956) je razvio teoriju o ekološko-geografskom poreklu sorti. Dragoslav Ivanišević.. Novi Sad 248 .1 IZVOD: Autohtone i stare odomaćene sorte vinove loze dominirale su u sortimentu Fruškogorskog vinogorja od predfiloksernog perioda pa sve do obnove vinogradarstva posle Drugog svetskog rata. Većina autohtonih sorti je zauvek izgubljena. red. dipl ing. ratovi.. tehnološki prosperitet.. red. U ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima čuva se i ispituje izvestani broj autohtonih i starih odomaćenih sorti. dipl ing. Prve sorte vinove loze čovek je izdvojio iz divljih populacija šumske loze (Vitis silvestris). autohtone. 2. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi proizvodna i biološka vrednost nekih starih domaćih i odomaćenih sorti vinove loze u cilju potvrde mogućnosti njihovog vraćanja u sortiment Fruške Gore i Srbije.. Predrag Božović. BOŽOVIĆ P.

Crveni drenak. Čađavica. godine (Lazić 1982). Crvenkasto beli drenak. Crvena dinka. prelaskom na savremeniji način vinogradarenja i introdukcijom zapadno evropskih sorti. Crveni drenak. Posle prevazilaženja filokserne krize. Tamjanika. u izveštaju za period 1938–1948. Frankovka. Mirisavica. Sa promenom tehnologije gajenja dolazi i do promene 249 . Zajedničke osobine sorti ove podgrupe su: izražena maljavost listova. Muskat hamburg. Prema podacima Pokrajinskog zavoda za vinogradarstvo i voćarstvo iz Sremskih Karlovaca. Plavetan drenak. Umesto sorti za crna vina prednost dobijaju bele vinske sorte. Smederevka. arhimandrita manastira Rakovac. ili druge struke Mirisavka. Kraljica cinograda. Crno grozđe na podobie Volujarke. Crvena dinka (ružica) sa 10%. Slankamenka ili Mađaruša. Posle drugog svetskog rata. introdukovanih i novih sorti vinove loze. Mirisavka. Crni drenak. Bela Volujarka. 2) Introdukovane zapadno evropske vinske sorte i 3) Novostvorene domaće vinske i stone sorte. Tamjanika crna. velika rodnost. Mirkovača – 6%. prve informacije o sortimentu vinove loze Fruškogorskog vinogorja u predfiloksernom periodu dobijamo od Prokopija Bolića (1816). Othelo. Crni grašac. kao što su: Žakez (Francuz). koji je u svojoj knjizi „Soveršen vinodelac“ sistematizovao i dao detaljan opis 35 sorti koje su se u to vreme gajile u Fruškoj Gori. Talijanski rizling–4%. Prokupac. Druga Volujarka – Mesan nazvana. Grčke i Albanije. Šasle (Plemenke) sa 10%. Bela dinka. Sasaroš i drugi. Delavare. Svaka od ovih kategorija je u finkciji potreba i zahteva potrošača i ima svoje značajno mesto u sortimentu. Druge struke bela ranka. Radovinka. zakonom je zabranjeno njihovo dalje širenje. 2000). u Fruškogorskom vinogorju se šire direktno-rodni hibridi prve generacije. Sorte iz podgrupe Balcanica su dugo dominirale u Fruškogorskom vinogorju.Stare domaće i odomaćene vinske i stone sorte. srednji ili slabiji kvalitet grožđa i vina i osetljivost na mrazeve (Cindrić i sar. Crna zelenika (Seduša). U ovom periodu sortiment se značajno menja. Balenta ili Valenka. Skadarka ili Kadarka. Buvije. Čabski biser i druge sorte. Beli krupni drenak i druge. mnoge autohtone sorte su potisnute i zaboravljene a neke i trajno izgubljene. posle Drugog svetskog rata. menja se tehnologija gajenja vinove loze u našoj zemlji. Noa. Uvode se špalirski uzgoji sa srednje visokim i visokim stablom. Zbog lošeg kvaliteta vina i narušavanja ugleda vinogradarstva. Bela kadarka. Gajene su u manjoj meri i druge sorte: Smederevka. U Ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima se preko 20 godina u kontinuitetu ispituju biološke i proizvodne osobine velikog broja domaćih. Bela slankamenka – 5%. To su sorte: Čavčica ili Čavka. Sortiment Fruškogorskog vinogorja – istorijski razvoj Prema Laziću (1982). koji ne odgovaraju biološkim osobinama autohtonih sorti. Peršun grozđe. Danas se u sortimentu fruškogorskog vinogorja nalaze tri kategorije sorti: 1. u periodu između dva Svetska rata. sorta Slankamenka crvena je bila zastupljena sa 55% površina. Belo krupno grozđe. Mirkovača. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi proizvodna i biološka vrednost nekih starih domaćih i odomaćenih sorti vinove loze u cilju potvrde mogućnosti njihovog vraćanja u sortiment Fruške Gore i Srbije. Volovsko oko. Beli drenak.ske. Međutim. Pravo ili čisto belo grozđe. Bela ranka. Portugizer. a postojeći čokoti su oporezovani. Ovčii repak. Skadarka bela. Beli Grašac.

koje su zaražene virusima. Šardone i druge. Svaka sorta je zastupljena sa po 5 do 10 čokota. Sura lisičina. Najveće prinose (preko 2 ili oko 2 kg/m2) su dale: Slankamenka crvena. Posle Rizlinga italijanskog sazreva čak 10 ispitivanih sorti. Beli medenac i Bela breza (ispod 1 kg/ m2). MATERIJAL I METOD RADA Od većeg broja autohtonih i starih odomaćenih sorti vinove loze koje se čuvaju u ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima odabrano je 17 belih i 10 crnih vinskih sorti. Većina sorti je poznog ili vrlo poznog sazrevanja. Uzgojni oblik je modifikovani jednogubi Guyot. Uporedo sa introdukcijom stranih sorti. Kao standardi su poslužile sorte Rizling italijanski i Rizling rajnski. Primenjene su standardne metode za ispitivanje proizvodnih karakteristika. Babica i Kratošija. Bela dinka. u Institutu u Sremskim Karlovcima radi se na stvaranju novih sorti vinove loze. Beli i crni Burgundac. od 1981 do 2005. Oplemenjivački ciljevi su se tokom vremena menjali. Petra. Najpoznije za berbu dospevaju: Ružica. Morava. Vranac. Analizom podataka o datumu berbe grožđa. Merlo. Ispitivanja su vršena u kontinuitetu. godine.2 m. Rajnski rizling. veštačkim izmrzavanjem okaca u hladnoj komori tri puta u toku zime. Kaberne sovinjon. Kao slabo rodne pokazale su se: Furmint.sortimenta. Rastojanje sadnje je 3. Poslednjih desetak godina sve više raste inresovanje proizvođača za gajenje crnih vinskih sorti kao što su: Burgundac crni. Skadarka. Sila. 1999).). Semijon. Ostale sorte su ispoljile dobru rodnost. masu grozda. Muskat krokan i Portugizac). Slaba rodnost ovih sorti je posledica dugotrajnog gajenja i umnožavanja neselekcionisanih populacija. Na osnovu podataka koji su prikupljani 25 godina u kontinuitetu izračunate su prosečne vrednosti za prinos grožđa. 2005). U periodu od 1972 do 2003. Bela dinka. godine stvoreno je i priznato 19 vinskih. sadržaj šećera i kiselina u širi i napad botritisa na grožđu. koje su značajno otpornije na niske zimske temperature nego autohtone sorte. Rezidbom je na čokotu ostavljan jedan luk sa 12 i jedan kondir sa 2 okca. godine. REZULTATI I DISKUSIJA Prinos i kvalitet grožđa Prosečne vrednosti ispitivanih proizvodnih karakteristika su date u tabeli 1. Osetljivost okaca na niske zimske temperature je ispitivana 10 godina u kontinuitetu. dve stone sorte i tri klona Rizlinga italijanskog (Cindrić i sar. Sva ispitivanja su obavljena na Oglednom dobru Poljoprivrednog fakulteta. Postoji i tendencija vraćanja nekih autohtonih sorti u Fruškogorske vinograde. Ispitivane sorte su ispoljile velike razlike u rodnosti. Frankovka. Probus. 250 . a za njim slede sorte: Traminac. 2003. u Sremskim Karlovcima u ampelografskoj kolekciji koja je podignuta 1979. Vodeće mesto u sortimentu dobija Italijanski rizling. možemo zaključiti da je manji broj ispitivanih sorti srednjeg perioda sazrevanja to jest berba se obavlja nekoliko dana pre Rizlinga Rajnskog (Beli medenac. Bakator beli. Smederevka. Panonija (Korać i sar. Smederevka i Sremska zelenika. Šezdesetih godina masovno se uvode zapadnoevropske sorte. Neke od novih sorti su se značajno proširile u domaćem sortimentu kao: Župljanka. Cindrić. Sremska zelenika.0 x 1. (Korać. Portugizac. Sovinjon.

05. Samo je sorta Izuzetak je sorta Furmint sa vrlo sitnim grozdovima (84 251 .4 21.10 15 14 5 36 5 12 21 11 7 11 7 3 11 5 10 1 12 12 6 11 2 23 10 6 3 14 5 6 20 – Rizling italijanski Rizling rajnski Beli medenac Muskat krokan Bratislavka Kreaca Budimsko zeleno Furmint Slankamenka crv.7 17. 0.10.93 1.5 10. 28.36 1.10.10.9 19.09. 30.Tabela 1. 05.10.01 – 1.78 1.3 21.3 8.09.8 9. 07. 06. 01. 08.53 1.53 0.09.6 7. 29. 20. 01.79 1.3 16.1 7.9 20.10.4 20.10.75 2.1 8.1 14.10.3 9.41 1.5 17.6 9.72 2.0 15. 24.8 10.5 19.09.6 15. mean 1981–2005) Sorta – Cultivar Botrytis Datum Prinos grožđa Masa grozda Šećer u širi Kiseline berbe Grape yield Bunch Sugar in u širi – Acid (%) weight (g) must (%) in must (g/l) Harwest (kg/m2) 03.10.10.9 19.10 04.2 13.32 0.4 10.09.09.84 1.6 15.23 1.0 15.8 16.1 17.8 16.4 8.10.09.8 9.72 0. Grape yield and quality (Sremski Karlovci.1 9.5 8.4 17.1 19.19 1.5 15.10.41 1. Slankamenka bela Bakator beli Bagrina Lipolist Kadarka bela Bela breza Ružica Sremska zelenika Smederevka Bela dinka Portugizac Frankovka Tamjanika crna Seduša Prokupac Sura lisičina Vranac Skadarka Babica Kratošija LSD Većina ispitivanih sorti ima srednje krupne grozdove što je karakteristika sorti iz podgrupe Balcanica.33 1.0 17.36 1.37 1.2 18.85 8.10. 28. 26.63 0.3 10. 08.09.37 1.44 0.09 1. 03.09.10.6 9.10.93 1.4 13. 18. 25.15 1.6 12.89 1.2 0.10.05 0.10. 01. 06.9 11.42 202 153 164 167 316 196 205 84 390 309 373 245 266 319 206 198 244 364 300 237 247 217 256 235 210 367 265 269 301 – 18.45 1.1 8.38 1.76 0. 28.10.5 7.4 6. 03.99 1.09.1 17. 01. prosek 1981–2005) Table 1. 26.2 18.3 7. 06.5 6.2 7.2 8.09. 06.98 1.9 1.71 1.6 8.5 8. Prinos i kvalitet grožđa (Sremski Karlovci. 02.1 18.09 1.6 6.

Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) 252 . Kao najotpornije (sa 2–6% oštećenih bobica) pokazale su se sorte: Ružica (1 %). Srednje vrednosti sadržaja šećera (17–18%) su zabeležene kod: Bagrine. Muskat krokan. dok se visokim sadržajem kiselina (oko 10 g/l i više) odlikuju sorte: Sremska zelenika (12. Furmint. Klonskom selekcijom bi trebalo odabrati čokote sa pravilnim. Sura lisičina. Osetljivost na niske temperature Graph. Prokupac. Seduše. 2. Lipolist. Ružice. Grožđe ovih sorti treba brati još poznije. Visok sadršaj šećera u širi. Babica i Frankovka. Bratislavka. Seduša i Kratošija. Budimsko zeleno i Portugizac (manje od 7 g/l). Graf. veštačkim izmrzavanjem u u hladnoj komori. Babica i Bela dinka (6%). Portugizca.2g/l). Bagrina (3%) Bratislavka. Najniži sadržaj kiselina u širi izmeren je kod sorti Slankamenka crvena. zbog velikog broja nepravilnih i defektnih cvetova u cvasti. Beli medenac i Lipolist a od crnih to su Tamjanika crna. prikazani su u grafikonima 1. hermafroditnim tipom cveta. Budimsko zeleno i Kratošija. Vranca. veću osetljivost su ispoljile: Muskat krokan. 1. Frankovka (2 %). Ostale sorte su srednje osetljive na botritis. U odnosu na sorte Rajnski i Italijanski rizling koje su srednje osetljive na botritis. na nivou Rizlinga italijanskog ili Rizlinga rajnskog. Prokupac. Bele dinke.g). Beli medenac. Bagrina. Osetljivaost na niske temperature Rezultati testiranja osetljivosti zimskih okaca na niske temperature. 1. Bakator beli. Beli medenac. Sura lisičina. Ostale sorte slabije nakupljaju šećer u širi (manje od 17%). Kadarka bela. Skadarke i Kratošije. nakupljaju bele sorte: Budimsko zeleno. i 3. Skadarka (5%). Tamjanika crna.

3. 2. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) Analiza podataka u grafikonima 1. Osetljivost na niske temperature Graph. 2. u januaru najotpornije a u februaru im se otpornost u većem ili manjem stepenu smanjuje. i 2. pokazuje da skoro sve ispitivane autohtone i odomaćene bele vinske sorte imaju isti tok otpornosti. Osetljivost na niske temperature Graph. U decembru su najosetljivije. 3.Graf. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) Graf. 253 .

slično Rizlingu italijanskom. Najveći stepen osetljivosti su ispoljile Smederevka.: Panonia and Morava new resistant white wine varieties developed at Sremski Karlovci. Ostale sorte šećer nakupljaju srednje ili slabo. Na botritis su bile najosetljivije Muskat krokan. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. KORAĆ NADA. PEJOVIĆ. Bakator beli. Osetljivost većine autohtonih sorti na niske temperature je ograničavajući faktor pri izboru terena za podizanje vinograda i načina njihovog gajenja. Beli medenac i Bela breza. KOVAČ V. Smederevka i Sremska zelenika. Veliku rodnost (oko 2 i preko 2 kg/m2) su ispoljile Slankamenka crvena.. Symposium proceedings. LITERATURA BOLIĆ.. LJ. (2003) CINDRIĆ. Dobrim nakupljanjem šećera u širi (19–21%) se odlikuju: Budimsko zeleno. Portugizac). MATIJAŠEVIĆ S.: Sorte vinove loze..04. P. First meeting of the ECP/GR working group on Vitis. Prokupac. Portugizac i Frankovka slične po stepenu otpornosti Rizlingu italijanskom dok su sve ostale sorte osetljivije. Republike Srbije. MATIJAŠEVIĆ S.: Grapevine genetic resources in Serbia and Montenegro. Beli medenac.: Genetički resursi vinove loze Srbije i Crne Gore: Bilten br. KOVAČ V. P. Ss. Babica i Frankovka. PEJOVIĆ LJ. Novi Sad (2000) CINDRIĆ. Bela dinka. samo Furmint i Bratislavka su sličnog stepena otpornosti a sve ostale sorte su osetljivije. Sve ispitivane sorte su znatno osetljivije na mraz od Rajnskog rizlinga. Manji broj njih sazreva pre Rajnskog rizlinga (Beli medenac. Tamjanika crvena. ŽUNIĆ D.. Furmint.2005. Beograd. Kreaca. Lipolist. P. Palić (2003) CINDRIĆ P. P. I Balkan and III Macedonian Symposium for vine growing and wine making. D. Budim (1816) CINDRIĆ. 1 Jugoslovenske inženjerske Akademije. MARAŠ VESNA. Muskat krokan. ZAKLJUČAK Većina ispitivanih autohtonih i odomaćenih vinskih sorti je poznog ili vrlo poznog sazrevanja.: Soveršen vinodelec. Budimsako zeleno u Slankamenka bela. 12–17 str (2003) 254 . Bratislavka. KORAĆ NADA.. U poređenju sa Rizlingom italijanskim. KORAĆ NADA. KORAĆ NADA. od 01. MARAŠ. Najmanji prinos su dale sorte: Furmint. V.. Cyril and Methodius University. Za nijansu osetljivija od njih je Skadarka a sve ostale sorte su osetljive ili vrlo osetljive. Muskat krokan. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. projekta evidencionog broja TR-6947B. Budimsko zeleno i Kratošija.. ŽUNIĆ. Tamjanika crna. Samo su Furmint. 82–88 str. Skopje. Monografija. Beli medenac..Takođe su sve znatno osetljivije u odnosu na Rajnski rizling u sva tri roka ispitivanja. Od ispitivanih crnih sorti Portugizac i Frankovka su ispoljile srednji stepen otpornosti..

IVANIŠEVIĆ D. Novi Sad (1982) DOMESTIC AND OLD ADOPTED GRAPEVINE CULTIVARS IN FRUSKA GORA WINE AREA REGION KORAĆ NADA. veterinara i tehnologa. (1999) KORAĆ NADA.: Vinogradarstvo i vinarstvo Fruške Gore. P. 365–371.. CINDRIĆ P. Beograd (2005). LAZIĆ.Procedings XX th Conference of Improvement in Fruit and Grape Production. Bratislavka. Portugieser and Frankovka cultivars but the others were more susceptible. The most susceptible on Botrytis were Muskat krokan. Vol. The similar winter frost resistance like Rieling italien had Furmint. LJ. 11. Vol. Aranđelovac. Summary From great number of domestic and old adopted grapevine cultivars. which are growing in amphelografic collection in Sremski Karlovci. MEDIĆ MIRA: Rezultati 50-godišnjeg rada na stvaranju novih sorti i klonova vinove lozeu Sremskim Karlovcima.. P. D... KULJANČIĆ I.. Beli medenac.CINDRIĆ. domestic cultivars. BOŽOVIĆ P. Based on investigated biological and production features the conclusion maybe that the most of investigated cultivars were late or very late ripening. Budimsko zeleno and Kratosija. The cultivars Budimsko zeleno. Lipolist. juli).. Smederevka and Sremska zelenika showed the large grape yield but Furmint. Radovi sa XX savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa (Grocka 29. All investigated cultivars were more susceptible on winter frost then Riesling. KULJANČIĆ I.. Prokupac. The cultivars like Slankamenka crvena. (2003) KORAĆ NADA. MEDIĆ MIRA. CINDRIĆ P.. 5–23 str. Bela dinka. Zbornik naučnih radova sa 13. yield. Procedings of research papers 2005. V.. 5. PAPRIĆ Đ. quality. Porugieser). 1. Muskat krokan. First meeting of the ECP/GR working group on Vitis. frost resistance 255 . Monografija. MARAŠ. ŽUNIĆ. br. Zbornik naučnih radova 2005. savetovanja agronoma. KORAĆ NADA. Furmint. Key words: Grapevine. Palić. MATIJAŠEVIĆ S. PEJOVIĆ. PAPRIĆ Đ. Tamjanika crna. S. Babica and Frankovka had high sugar accumulation in must (19– 21%) but the other cultivars had a medium or less. Tamjanika crvena. Bakator beli. 5 br.: Grapevine genetic resources in Serbia and Montenegro. CINDRIĆ: Otpornost na niske temperature nekih domaćih novostvorenih vinskih sorti vinove loze. Beli medenac and Bela breza showed the least yield.. Muskat krokan. A few of them ripen before Riesling (Beli medenac. str.. there were selected 17 white and 10 red wine cultivars..

rodnost.ing.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Korać i sar.ing. 256–261. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 256 . 56. Ekonomski efekat je značajan a dobijeni proizvod teži savremenom svetskom trendu ka proizvodnji zdravstveno bezbedne hrane. a kvalitet je sličan ili prevazilazi pojedine sorte Vitis vinifere (Kocić. RISTIĆ МILOŠ5 IZVOD: U radu su prikazani rezultati ispitivanja rodnosti introdukovanih stonih interspecies hibrida Strašenski. Najnovija generacija međuvrsnih hibrida – interspecies stone sorte. Ivana Mošić. i sar.1 STANKOVIĆ SNEŽANA2. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 2 Dr Snežana Stanković. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dipl. Miloš Ristić. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 4 Mr Vesna Ranković itraživač saradnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 5 Dipl. Ivana Radojević. nastala je u poslednjih nekoliko decenija i odlikuje se tolerancijom na jednu ili više gljivičnih bolesti. Prokuplje 3 Dipl. godine. MOŠIĆ IVANA3. kvalitet UVOD U okviru vrste Vitis vinifera postoji veliki broj stonih sorti vinove loze koje se odlikuju dobrim proizvodnim i organoleptičkim svojstvima grožđa. RANKOVIĆ VESNA4. Viša poljoprivredno prehrambena škola. Sorte tipa interspecies hibrida bude sve vići interes poljoprivrednih proizvođača zbog povećane sigurnosti proizvodnje usled smanjene upotrebe pesticida. Sunčani i Černomorski brilijant u periodu 2002–2004. 1998. stona sorta. U Srbiji se intenzivno radi na stvaranju novih sorti tipa interspecies hibrida. a u ampelografskim kolekcijama ispituje veći broj introdukovanih stonih sorti različitih epoha sazrevanja i različitih proizvodnih karakteristika Cilj ovog rada je ispitivanje rodnosti navedenih sorti i mogućnost gajenja u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona. NOVI SAD STONE SORTE TIPA INTERSPECIES HIBRIDA U USLOVIMA NIŠKOG VINOGRADARSKOG PODREJONA RADOJEVIĆ IVANA. Žunić. 2002). 1995. Avramov. Ključne reči: interspecies hibridi. 1998. 6 (2007) STR.ing. Sorte su deo kolekcionog zasada Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu.

a na oidium i niske temperature je osetljiva (Žunić. Sazreva u I epohi. • Prinos po čokotu i ha. Grožđe sazreva u I epohi.Nove interspecies stone sorte sve više pobuđuju pažnju poljoprivrednih proizvođača posebno zbog povećane sigurnosti proizvodnje i smanjene upotrebe pesticida. 1994). Sorte su kalemljene na podlozi Berlandieri × Riparia Kober 5BB. bobice su okrugle žuto zelene boje. Cilj ovog rada je da se ispitaju osnovne privredno tehnološke karakteristike navedenih sorti i mogućnost gajenja u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona. kao i visok kvalitet grožđa. finog osvežavajućeg ukusa. rastresite grozdove. Poznavanje prosečne mase grozda uz ostale pokaza257 . • Vrema sazrevanja. finog osvežavajućeg ukusa. • Černomorski brilijant je sorta koja ima srednje krupan grozd. sočnu pulpu i neutralan ukus. Sunčani i Černomorski brilijant koje imaju visoku tolerantnost na gljivične bolesti. godine. 2003). U ispitivanjima se koriste opšte prihvaćene OlV-metode kao i druge standardne metode za utvrđivanje kvaliteta. Visoke je rodnosti. Ova sorta ima vrlo krupne. od koga u velikoj meri zavisi prinos sorti vinove loze. Neposredna ispitivanja su obavljena na uzorku od deset čokota. Metode rada Ispitivanja su obavljena u kolekcionom zasadu oglednog imanja Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. Predmet ovog istraživanja su introdukovane stone sorte tipa interspecies hibrida Strašenski. debelu pokožicu. okrugle. Sistem uzgoja je karlovački uzgojni oblik. tamnoplave bobice. Grozd ove sorte je srednje krupan i srednje zbijen. masa grozda. Bobice su okrugle. Vrlo je rodna. Ekonomski efekat je evidentan a dobijani proizvod prati savremene svetske trendove proizvodnje zdrave hrane. Odlikuje se smanjenom osetljivošću na peronosporu. • Kvalitet grožđa (sadržaj šećera i ukupnih kiselina). • Sunčani – sorta stvorena u Kišinjevu iz ukrštanja Bikane × Sejanac No 35. Rrazmak sadnje je 3. Ispitivanjima su bila obuhvaćena sledeća obeležja: • Broj grozdova po čokotu.00 × 1. REZULTATI.20 m. i sar. DISKUSIJA RADA Osnovne karakteristike proučavanih sorti su: • Strašenski – sorta svorena u Moldaviji iz ukrštanja (kata kurgan × dodreljabi) × SV 20–473. Otporna je na perenosporu a osetljiva na oidium i sivu plesan (Cindrić. Masa grozda je biološko svojstvo svake sorte i zavisi od sorte i ekoloških uslova gajenja. Visoke je rodnosti. • Masa bobica. broj čokota po hektaru je 2777. pri čemu je u toku rezidbe na svakom čokotu ostavljan po jedan kondir sa tri okca i dva luka od deset okaca što je ukupno 23 okca po čokotu. Prosečna masa grozda predstavlja veoma važan faktor rodnosti. Osetljiva na sivu plesan (Žunić. 2003). Kolekcioni vinograd je zasađen 1995. vrlo krupne.

masu bobica i broj grozdova po čokotu ispitivanih sorti date su u Tabeli 1.22 Broj grozdova po čokotu Number clusters per plant 19. Najmanji prosečan prinos postigla je sorta Sunčani (5. Grape yield per plant (average 2002–2004) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Prinos po čokotu (kg) Yield per plant in kg 7.64 t/ha) i Sunčani (14.49 323. varirao je od 14.00 Analiza podataka iznetih u Tabeli 1 pokazuje da je najveću prosečnu masu grozda imala sorta Strašenski (461.49 t/ha) u odnosu na sorte Černomorski briljant (17.18 kg).telje rodnosti. tako da nije bilo oštećenja okaca usled dejstva zimskih mrazeva kao ni smanjenja prinosa.50 g a najmanju sorta Černomorski brilijant 323. 258 .41 17. number clusters per plant (average 2002–2004) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Masa grozda (g) Weigt of cluster (g) 461. Sorta Strašenski je imala manji prosečan broj grozdova po čokotu (19. što se i moglo očekivato s obzirom na najmanju prosečnu masu grozda i najmanji prosečan broj grozdova po čokotu.41 t/ha). broj grozdova po čokotu (prosek 2002–2004) Table 1.22 g. Masa grozda. važno je za pravilno određivanje stepena opterećenja rodnim okcima tj.35 Prinos (t/ha) Yield in t 20.49 t/ha. Tabela 1. za planiranje prinosa grožđa po jedinici površine.85 g). godine) i prikazani su u Tabeli 2. Tabela 2. i bobica u g.64 Tokom ispitivanog perioda nije bilo ekstremno niskih zimskih temperatura. Ukupni prinosi evidentirani su tokom tri godine istraživanja (od 2002.03 14.85 g). Od ispitivanih sorti.79 Masa 100 bobica (g) Weigt of berries (g) 702. Dobijene prosečne vrednosti za masu grozda. Weigt of cluster and berries in g.38 5.71 g). najveći prosečan prinos grožđa po čokotu imala je sorta Strašenski (7. a najmanju sorta Sunčani (369.85 369.50 30.38 kg) čemu je pre svega doprinela visoka vrednost koeficijenta rodnosti kao i krupan grozd.50) i najmanju prosečnu masu grozda (369. Prosečan prinos grožđa izražen po jednom ha površine vinograda.71 387.50 624. Podaci o postignutim prinosima ispitivanih sorti spadaju u red najvažnijih pokazatelja privrednih vrednosti jedne sorte.00). Najveću masu 100 bobica imala je sorta Strašenski 702.71 g). godine do 2004.03) ali veću prosečnu masu grozda (461. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečan broj grozdova po čokotu (30.49 14. Analiza podataka pokazuje da je sorta Strašenski imala značajno veći prosečan prinos (20. Prinos grožđa po čokotu (prosek 2002–2004) Table 2.41 t/ha do 20.18 6. Sorta Sunčani je imala najmanji prosečan broj grozdova po čokotu (14.

Sunčani i Černomorski brilijant. 6. Klasifikacija sorti po vremenu sazrevanja grožđa Table 4. Sadržaj šećera (%) i ukupnih kiselina (g/l) (prosek 2002–2004) Table 3. a sadržaj ukupnih kiselina računato na vinsku kiselinu ne viši od 8 g/l.0 13.6 7.Vizuelni efekat i organoleptičke osobine stonog grožđa imaju veliki uticaj na potrošača.09.4 19. zatim Strašenki (2.09. Vreme sazrevanja (berbe) grožđa ispitivanih sorti utvrđeno je kontrolom sadržaja šećera i ukupnih kiselina u širi i organoleptički (izgled grožđa i ukus).) i najkasnije sazreva grožđe sorte Sunčani (6.6 g/l ukupnih kiselina. Saržaj ukupnih kiselina kretao se od 7. Epoha sazrevanja Time of ripening I epoha I epoha I epoha Černomorski brilijant prvi sazreva (28. Parametri za određivanje kvaliteta grožđa ispitivanih interspecies stonih sorti (sadržaj šećera i ukupnih kiselina) prikazani su u Tabeli 3.4 Sadržaj ukupnih iselina (g/l) The content and total acids (g/l) 8. koje se nalaze u kolekcionom zasadu Centra za vinogaradarstvo u Nišu.08. Osnovni parametri čiji sadržaj u grođžu govori i o njegovoj organoleptici su sasržaj šećera i ukupnih kiselina.7 g/l do 8. 2002).09.). Harmoničan odnos šećera i ukupnih kiselina u grožđanom soku uz prisustvo aromatičnih i muskatnih materija posebno je cenjeno kod određivanja kvaliteta stonih sorti (Žunić. Tabela 3. 28. The content of sugar (%) and total acids in the must (g/l) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Sadržaj šećera (%) The content of sugar (%) 12.09.4 %.08.8 Analizom dobijenih rezultata ustanovljeno je da najmanji prosečni sadržaj šećera imala sorta Strašenski 12. Većina autora navodi da sadržaj šećera u grožđu stonih sorti ne treba da bude niži od 14 %. možemo zaključiti sledeće: 259 . Tabela 4. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečni sadržaj šećera 19. ZAKLJUČAK Na osnovu ispitivanja i osmatranja introdukovanih stonih sorti tipa interspecies hibrida Strašenski. Classification of grape varietyes by time of ripening Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Datum berbe grožđa Date of harvest 2. U Tabeli 4 prikazana je klasifikacija sorti po vremenu sazrevanja grožđa.0 %. sorta Sunčani je imala 13. Berba je izvođena u momentu optimalnog kvaliteta grožđa.).7 7.4 %.

35–41.).: Sorte vinove loze. P. Zbornik radova. Najveću masu 100 bobica imala je sorta Strašenski 702. L.38 kg) čemu je pre svega doprinela visoka vrednost koeficijenta rodnosti kao i krupan grozd. što se i moglo očekivato s obzirom na najmanju prosečnu masu grozda i najmanji prosečan broj grozdova po čokotu. Arhiv za poljoprivredne nauke. S. Niška banja.. • Najveći prosečan prinos grožđa po čokotu imala je sorta Strašenski (7. br. 2. TARAILO. 375–378. Prometej.85 g).4. (1994) KOCIĆ. Poljoprivreda.: Introdukovane stone sorte vinove loze u uslovima fruškogorskog vinogorja. br. 87–94.71 g).4 %.: Stone sorte. br. R.• Najveću prosečnu masu grozda imala je sorta Strašenski (461. N.64 t/ha) i Sunčani (14. TODIĆ. V..18 kg). • Najmanji prosečni sadržaj šećera imala je sorta Strašenski 12.0 %. PETROVIĆ. STANKOVIĆ. (2000) ŽUNIĆ. (2002) ŽUNIĆ.: Vinogradarstvo.) i najkasnije sazreva grožđe sorte Sunčani (6. IP Neven. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečni sadržaj šećera 19. D.) Ispitivane sorte uspešno se mugu gajiti u uslovima niškog vinogradarskog podrejona.6 g/l ukupnih kiselina..: Moldavske stone sorte vinove loze tipa međuvrsnih hibrida. 127–137. KORAĆ. sorta Sunčani 13. CINDRIĆ. vol. P. G.. D.50) i najmanju prosečnu masu grozda (369.50 g a najmanju sorta Černomorski brilijant 323. Novi Sad. V.4 %. Beograd. naučnih i stručnih radova. Najmanji prosečan prinos postigla je sorta Sunčani (5. 48–55. Saržaj ukupnih kiselina kretao se od 7.09. (1998) TARAILO. IP Neven. Zbornik preglednih. N.09. (1995) KORAĆ. (2003) 260 .00) dok je sorta Sunčani imala najmanji prosečan broj grozdova po čokotu (14.41 t/ha).: Gajenje interspecijes sorti vinove loze. S.7 g/l do 8. šansa za proizvodnju biološki bezbednih grožđa i proizvoda od grožđa. zatim sledi Strašenski (2. LITERATURA AVRAMOV.08. • Černomorski brilijant prvi sazreva (28. (1998) CINDRIĆ. S. Beograd. 61.: Ispitivanje tehnoloških osobina nekih introdukovanih sorti u kutinskom vinogorju. Sorta Strašenski imala značajno veći prosečan prinos (20.22 g. R. Beograd. KOVAČ. ZIMA.49 t/ha) u odnosu na sorte Černomorski briljant (17. Sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečan broj grozdova po čokotu (30.

Key words: interspecies hybrids. It is well-known that the interspecies table-wine hybrids are more and more popular among farmers. table variety. for the reason of the increased production safety due to reduced usage of pesticides. RISTIĆ МILOŠ Summary Results obtained in the examination of fruitfulness of introduced interspecies hybrids Strašenski. The economic effect is significant and the product that is acquired follows upto-date world trends in food safety. STANKOVIĆ SNEŽANA. a number of introduced varieties of different mature state and various production capacities are being examined. 261 . grape. MOŠIĆ IVANA. These table varieties are part of the collective plantation of the Centre for viticulture and winegrowing. while in amphelographic collections. The aim of this work is the examination of the basic elements of fruitfulness in the above mentioned varieties and the possibility of their growing in agro-ecological conditions of Nish vineyard area.TABLE CULTIVARS OF INTERSPECIES ORIGIN IN THE CONDITIONS OF NISH VINEYARD AREA RADOJEVIĆ IVANA. Soljnječnij and Chernomorskij brilijant during the period from 2002–2004 were shown in this study. RANKOVIĆ VESNA. Much work is presently being done in Serbia on creation of new varieties of interspecies hybrids.

2002). 262 . oko 5. Sigurnost proizilazi iz njihove otpornosti prema nepovoljnim činiocima sredine. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Tatjana Jovanović Cvetković. vanr. Značajna dostignuća na ovom polju ostvarena su na poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu (Cindrić 1981. broj grozdova. sušu i mrazeve uz visok kvalitet grožđa i vina kao finalnog proizvoda. što čini 30% svih sorti na spisku u bazi podataka (http://www.htm). rodnost UVOD Prema međunarodnom katalogu sorti. Proizvodnja grožđa gajenjem ovakvih sorti bila bi sigurnija i jeftinija. DRAGUTIN MIJATOVIĆ1 Izvod:U radu su prikazani rezultati ispitivanja novosadskih interspecies hibrida vinove loze u agroekološkim uslovima Niša. Ključne reči: sorta. Međuvrsnom hibridizacijom su do sada ostvareni značajni rezultati u domenu stvaranja novih sorti i podloga. prof. Cindrić i sar. dr Dragutin Mijatović. Nove kvalitetne i otporne sorte vinove loze i podloge imaju izuzetan značaj sa ekonomskog aspekta. a stvaraoci novih sorti se ne zadovoljavaju dobijanjem dobrih hibrida otpornih na korenovu filokseru.genres. masa grozda i prinos po čokotu. 56. interspecies hibridi. a ekonomičnost iz smanjenja izdataka za zaštitu i primene jednostavnijih tehnoloških rešenja u podizanju vinograda i gajenju vinove loze. 2000. pre svega budu što otpornija na bolesti. Cilj rada je da prikaže karakteristike ovih hibrida praćenjem osnovnih pokazatelja rodnosti: broj rodnih lastara. Poljoprivredni fakultet. Banjaluka.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Cindrić i sar. 6 (2007) STR. Cindrić i Kovač 1988. NOVI SAD KARAKTERISTIKE RODNOSTI NOVOSADSKIH INTERSPECIES HIBRIDA VINOVE LOZE U AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA NIŠA TATJANA JOVANOVIĆ CVETKOVIĆ.de/idb/vitis/vitis. 262–267.800 vodi poreklo od interspecies ukrštanja.. Dobijeni rezultati pokazuju da ispitivani hibridi zaslužuju posebnu pažnju u njihovom daljem širenju u proizvodnji na području ispitivanja. već da novostvorena sorta – hibrid. stvaranjem većeg broja interspecies hibrida. Danas se međuvrsni hibridi svrstavaju u posebnu kategoriju kultivisane loze. koje su otporne ili tolerantne na pojedine ili skupinu nepovoljnih činilaca sredine.

bez obzira na god. ima sorta Rani rizling (14. Mila.69 14.30 15.81 11.10 ± 0.485* 2..60).90 ± 0. na kojima je izvršena kombinovana rezidba po principu ostavljena dva luka od po 10 okaca i jedan kratki kondir sa 3 okca.607 nz 2. pokazuje da je variranje prosečnog broja rodnih lastara po čokotu bilo manje u 2004.70 ± 0. imajući u vidu ispoljene razlike u odnosu na ostale posmatarane sorte.22 25. Sorta Petra Mila Liza Lela Rani rizling Zlata 2004 x ± Sx 19. prosečna masa grozda i prinos grožđa. grupa – sorte sa tendencijom formiranja većeg broja rodnih lastara po čokotu: Petra. Mila i Liza.16 10. Number of productivity shoots per plant God.810nz 0.0 × 1. najmanji prosečni broj rodnih lastara po čokotu imala sorta Zlata (12. god.59 16.13 ± 0. posmatranja. Na osnovu izvršene analize prosečnog broja rodnih lastara kod ispitivanih sorti bez obzira na god. a najveći prosečni broj rodnih lastara sorta Petra (18.40 ± 0.76).70).14 31. U ogled su bile uključene sledeće sorte odnosno interspecies hibridi – četvrte generacije stvorenih u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Sremskim Karlovcima.92 29.45 18. Uzgojni oblik je „karlovački”. iskazan koeficijentom varijacije. Prosečan broj rodnih lastara po čokotu.10 ± 0. II.30 ± 0.96 Vk 8. Ukupno opterećenje bilo je 23 okca po čokotu.12 8.34 14. Zasad je podignut 1997. to su: Liza.2 m.50 17. posmatrane sorte se mogu podeliti u dve grupe: I.989** Analiza varijanse prosečnog broja lastara po čokotu kod ispitivanih sorti.12 18.MATERIJAL I METOD RADA Eksperimentalni deo ogleda sa šest sorti obavljen je u kolekcionom zasadu Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu.22 9.90 ± 0. god. Petra. u odnosu na 2005. 1.90 Vk 10.20 12.092* 2. Kod svake sorte praćeni su elementi rodnosti sorte: broj rodnih lastara.50 ± 1. sorta Zlata (10. Ogled je postavljen tako da je za svaku sortu odabrano po 10 čokota – svaki čokot jedno ponavljanje.034* 3. 263 . Tako je. god. Rani rizling.13). Rastojanje sadnje je 3. a rezidba mešovita. broj grozdova po čokotu.01 2004/2005 x 18.52 17. a u 2005.55 16.35 12..30 ± 0. grupa – sorte sa tendencijom formiranja manjeg broja rodnih lastara po čokotu: Rani rizling i Zlata. pokazuje statističko visoko značajnu razliku. god.60 17.91 15. 1). REZULTATI ISPITIVANJA Najmanji broj rodnih lastara po čokotu u 2004.71 2005 x ± Sx 17.38 ± 0. ali može ostati u ovoj grupi. Tab. Broj rodnih lastara po čokotu Table 1. (tab. Zlata i Lela. god.67 14.20 13. Statistička obrada podataka obavljena je primenom standardnih statističkih metoda.15 16.55 12.76 t (’04–’05) 1. Sorta Lela pokazuje tendenciju formiranja manjeg broja lastara u odnosu na sorte Petra i Mila.95 19.70 ± 1.

76 88. pokazuje da je kod sorti Lela i Petra. posmatranja. Tab.53 20.43 12. posmatranja ima manju prosečnu masu grozda.14 20.. dok je sorta Zlata sa najmanjim broj grozdova (21.45 12.94 g).71 ± 8.81 32. Sorta Petra Lela Liza Mila Rani rizling Zlata 2004 x ± Sx 42. Sorta Zlata Rani rizling Lela Petra Liza Mila 2004 x ± Sx 212.15 33. ne pokazuje statističku značajnost..70 21.684 nz 1. Wight of bunch (in gramms) – average number God.57 ± 4.80 33.05 42.41 Vk 31.94 t (’04–’05) 0.97 26.80 ± 3.42 16.01 28. kod sorti Lela i Rani rizling statistički značajna.. Dvogodišnji prosek (tab.57 202. 3 pokazuju da sorta Zlata ima u proseku najveći masu grozda (199. 264 .62 175.17 ± 9.83 24.21 21.40 ± 2. Masa grozda (g) – prosečne vrednosti Table 3.459** Kod svih posmatranih sorti broj grozdova po čokotu bio je veći u prvoj god.32 t (’04–’05) 1.77 37.31 116.Ispoljena razlika u prosečno većem broju rodnih lastara u 2004.46 ± 19.50 38. 2) pokazuje da sorta Petra ima u proseku najveći broj grozdova po čokotu (38.71 Vk 28.26 36.46 178.75 13.62 g).58 110.58 ± 7.74 2005 x ± Sx 186. kao i obilne padavine tokom zametanja bobica uticali su na pojavu manjeg broja rodnih lastara. ona statistički visoko značajna. 2. god.32).36 20.80 2005 x ± Sx 34. je kod sorte Zlata bila statistčki visoko značajna.225** 4.48 173.30 ± 1. posmatranja ima veću prosečnu masu grozda.10 33.56 22.70 ± 3.74 15.427 nz 5.23 31.95 139.63 2004/2005 x 199.20 ± 1.66 93. Naime.15 25.309* 1. Naime.67 99. Podaci u tab.10 2004/2005 x 38.50).53 16.53 170. dok je sorta Mila sa najmanjom masom grozda (93.03 ± 7. u odnosu na 2005.80 15. 3. ali se njen veliki uticaj manifestuje kroz statističku značajnost interakcije varijanse sorta/god.31 ± 4.30 ± 2.02 ± 8.02 ± 7. mogu se objasniti relativno nepovoljnim vremenskim uslovima za razvoj u 2005.89 34.40 28.48 ± 8.20 ± 3. bez obzira na sortu.52 13.03 130.ma posmatranja.954 nz 1.91 Vk 29.80 ± 2.33 29.879* 3. sorta Lela u drugoj god. god.63 ± 1.78 ± 23.60 ± 2.22 16.16 16.46 10.10 21. Analiza varijanse prosečne mase grozda za ispitivane god.227** 0.25 113.702 nz 2. dok sorta Petra u drugoj god.74 ± 3.10 ± 1.10 Vk 22. Tab. dok je kod ostalih posmatranih sorti ova razlika bila statistički slučajna.00 ± 2.13 178.92 32. Number of bunch of grapes per plant – average number God.476 nz 0. god. relativno niske temperature na početku vegetacije.94 154. Ova razlika u broju grozdova po čokotu po god.627 nz Analiza značajnosti razlika prosečne mase grozda sorte. Broj grozdova po čokotu– prosečne vrednosti Table 2.863 nz 0. između ispitivanih god.

33 3.42 3. Na osnovu izvršene analize prosečne mase grozda kod ispitivanih sorti bez obzira na godinu. Što je više grozdova po čokotu to je i masa grozda manja što potvrđuju i podaci za sortu Rani rizling.21 ± 0. grupa. sorte sa tendencijom formiranja grozdova sa manjom prosečnom masom grozda: Liza i Mila. • značajnost ovih tendencija statistički je opravdana kod sorata Lela i Petra. Interakcijski efekti sorta/god.36 4. B. ali može ostati u ovoj grupi. Na osnovu podataka o broju grozdova po čokotu i prosečnoj masi grozda može se izneti da sorta sa najmanjim brojem grozdova po čokotu (Zlata) ima najveću masu grozda. Sorta Lela Zlata Petra Rani rizling Liza Mila 2004 x ± Sx 5. potrebno je posvetiti više pažnje u daljim istraživanjima. Rani rizling.172 nz 2.43 4.10 16.05 ± 0.247 nz 1.23 2004/2005 x 6.43 4. posmatrani kroz prosečnu masu grozda po čokotu traže posebnu pažnju i analizu ovog pokazatelja. pokazuju tendenciju povećanja prosečne mase grozda u 2005.647 nz Analiza značajnosti razlika prosečnog prinosa po čokotu između godina za ispitivane sorte pokazuje da je ta razlika u prinosu statistički značajna jedino kod sorte Zlata.51 16.11 t (’04–’05) 1.36 ± 0.47 3.57 ± 0. Mila. Rani rizling i Lela.26 3.36 kg/čokot). ali je zadržala i dosta visoku krupnoću grozda.97 39.86 4. Na osnovu analize ovog efekta može se reći sledeće: • sorte Lela. dok je sorta Mila imala najniži prinos samo 3.23 3.952 nz 0.77 3.27 42.59 5. 4.60 3.19 x ± Sx 6. imajući u vidu ispoljene razlike u odnosu na ostale posmtarane sorte. statistički vi265 . znači godina nije imala uticaja na ostvareni prinos grožđa po čokotu. Prinos grožđa po čokotu – prosečne vrednosti Table 4. Prosečni prinosi grožđa po čokotu (tab. Analiza varijanse pokazuje međutim. grupa. Petra. Tab.19 ± 0. dok je kod svih ostalih ispitivanih sorata ona statistički slučajna.69 39..654 nz 0. u odnosu na 2004. pokazuje tendenciju formiranja grozdova sa manjom prosečnom masom u odnosu na ove sorte.45 3. dok sorte Zlata i Petra pokazuju obrnutu tendenciju odnosno.67 ± 0.49 ± 0. Sorta Lela je imala u proseku veliki broj grozdova po čokotu.79 ± 0. Sorta Petra.97 ± 0. god.45 4. Yield per plant – average number God. 4) za obe godine ispitivanja pokazuju da je sorta Lela najrodnija (6. god.54 26.92 ± 0.26 5.15 Vk 31.Uticaj godine na masu grozda kod ispitivanih sorti analiziran je interakcijskim efektom sorta/god.72 18.68 29.27 2005 Vk 20.43 37.11 kg/čokot kod istog opterećenja čokota okcima (23 okca).79 ± 0. Liza i Rani rizling. sorte sa tendencijom formiranja grozdova sa većom prosečnom masom: Zlata. posmatrane sorte mogu se podeliti u dve grupe: A. Liza.555* 0. pokazuju opadanje prosečne mase grozda u istim uslovima gajenja.49 21. slede Zlata.01 ± 0.

posmatrani kroz prosečni prinos po čokotu traže posebnu pažnju i bez obzira što se mogu objasniti ispoljavanjem određenih genotipskih specifičnosti sorti u zavisnosti od uslova uzgoja. mogla svrstati i u predhodnu grupu.. i III. Uticaj godine na prosečne prinose po čokotu kod ispitivanih sorti analiziran je interakcijskim efektom sorta/god. iako bi se sorta Liza. na prosečne prinose analizirati kroz interakcijski efekat sorta/god. pokazuju povećanje prinosa u istim uslovima gajenja. od prosečno 0. s tim da je i interakcija osnovnih faktora statistički visoko značajna. II. dok sorte Lela i Mila pokazuju obrnutu tendenciju odnosno. god.. jer se između pojedinih sorti u posmatranim godinama javljaju različite tendencije.89%. dok će se uticaj god. ZAKLJUČAK Na osnovu dvogodišnjih rezultata praćenja elemenata rodnosti došlo se do sledećih zaključaka o ponašanju sorti: • Od ukupnog broja razvijenih lastara najveći procenat rodnih lastara imala je sorta Petra 90. što ukazuje na njenu visoku realizaciju rodnog potencijala. tendencija povećanja prinosa.32). 266 .50). Statistička značajnost interakcije pokazuje da se uticaj godine bez obzira na sortu. • Kao posledica malog broja grozdova po čokotu sorta Zlata imala je najkrupniji grozd (masa 199. Na osnovu izvršene analize prosečnog prinosa po čokotu. grupa – sorte sa tendencijom realizacije niskih prinosa po čokotu: Mila i Liza. Ipak. posmatrane sorte mogu se podeliti u tri grupe: I. grupa – sorte sa tendencijom realizacije visokih prinosa po čokotu i dobrom realizacijom rodnog potencijala Zlata.52%. analizi ovog pokazatelja potrebno je posvetiti više pažnje u daljim istraživanjima. u odnosu na 2004.62 g). Sa stanovišta analize statističkih pokazatelja u ovom posmatranju. Rani rizling i Petra. pokazuju tendenciju opadanja prinosa u 2005. relevantnim se mogu smatrati prosečni prinosi sorte bez obzira na god. ispoljena tendencija veoma je indikativna i kod sorata Lela i Rani rizling.15 kg/čokotu kod sorte Rani rizling. Naime. Interakcijski efekti sorta/god. kao i pad prinosa u istoj god. kod sorte Lela u 2005. za proizvodni bilans svakako je značajna. od 1.soko značajan uticaj sorte i godine na prosečnu visinu prinosa po čokotu. Rani rizling i Petra. god. a najmanji sorta Rani rizling 77. Na osnovu analize ovog efekta može se zaključiti sledeće: • sorte Zlata. grupa – sorte sa tendencijom ostvarivanja vrlo visokih prinosa po čokotu: od svih posmatranih sorata u ovom istraživanju sorta Lela.83 kg/čokotu. • Broj grozdova po čokotu bio je najveći kod sorte Petra (38. god. • značajnost ovih tendencija statistički je opravdana samo kod sorte Zlata. a najmanji kod sorte Zlata (21. Liza. posmatranja. takođe u proizvodnom smislu ne može se zanemariti. ne može uzeti kao statistički reprezentativan. kod ispitivanih sorti bez obzira na godine.

br. 267 .. Novi Sad. MEDIĆ MIRA. interspecies hibrid.• Po visokom prinosu posebno se izdvojila sorta Lela (6.36 kg grožđa po čokotu. str. Vinogradarstvo i vinarstvo. Novi Sad. Zbornik matice srpske za prirodne nauke. Keywords: variety. KOVAČ V. CINDRIĆ.: Sorte vinove loze (monografija). V. 53–63. 35–36. Novi Sad. PHYTOWELT GmbH: STUDY ON THE USE OF THE VARIETIES OF INTERSPECIFIC VINES.84 kg/ha). 87–102. odnosno 17 433. KOVAČ.: Prilog razradi metode skraćivanja procesa selekcije pri stvaranju novih sorata vinove loze. The aim was to show caracteristics of these hibrids throughout following basic indexies of productivity: number of productivity shoots.: Nove otporne sorte vinove loze stvorene u Sremskim Karlovcima. Germany. Novi Sad. 70–74. 2000.vanredni broj XLII. CINDRIĆ P. KOVAČ V.: Interspecies hibridizacija kao metod stvaranja sorti vinove loze otpornih na niske temperature.28 kg/ha). productivity. Klimatski i zemljišni uslovi niškog vinogorja nisu bili ograničavajući faktor u realizaciji ogleda sa interspecies hibridima u cilju ispitivanja njihovih privredno-tehnoloških karakteristika. Daleko najniži prinos ostvaren je kod sorte Mila (3.. number of bunch of grapes. 2000. Prometej. LITERATURA CINDRIĆ P. P.11 kg grožđa po čokotu. str. 2003. MEDIĆ MIRA: Liza i Petra novi kultivari vinove loze. 390–393. These results show that tested hibrids deserve special attention and give recommendation for growing in this area.. 75. CINDRIĆ P. KORAĆ NADA.. DRAGUTIN MIJATOVIĆ Summary In this paper are presented results of testing grapevine interspecies hibrids breeded in Novi Sad in area of Niš. KORAĆ NADA. 1981. Novi Sad. 2002. str. Zbornik radova sa XIV Savetovanja vinogradara i vinara Srbije (Vršac) Časopis Poljoprivreda br. odnosno 8 635. wight of bunch and yield per plant. Savremena poljoprivreda. PRODUCTIVITY TRAITS OF INTERSPECIES GRAPE VINE HYBRIDS FROM NOVI SAD IN AGROECOLOGICAL CONDITIONS OF NIŠ TATJANA JOVANOVIĆ CVETKOVIĆ. 23–32 str. KORAĆ NADA. br. 1988.. CINDRIĆ P.

dipl. selekcionisan u Nemačkoj i Szürkebarat kl. Szürkebarat kl. Ukupne kiseline u širi kod klonova imale su približne vrednosti populacije i kretale su se od 7. Masa grozda prosečno je kod klonova bila veća (Ruländer kl. Ispitivanja su obavljena primenom metoda po O. otpornost. Sadržaj šećera u širi kod klonova (prosečno 21. Centar za vinogradarstvo i vinarstvo DOO. B-10. UVOD Početkom poslednje decenije prošlog veka pokrenuta je akcija stvaranja novog savremenog kolekcionog vinograda u okviru niškog vinogradarskog podrejona. kvalitet. U okviru odabranog vinskog sortimenta svoje mesto našla je sorta Pinot gris i neki njeni klonovi. Szürkebarat kl. do kojih se tada moglo doći. Ključne reči: vinova loza. dr Radoslav Tarailo.94 kg/m2). 94 gr). 268–273. B-10. Lešak 2 3 Dr Snežana Stanković. Sorta Pinot gris do tada nije bila zastupljena u ovom vinogradarskom području. ispitivani su u niškom vinogradarskom podrejonu.07 kg/m2) u poređenju sa populacijom (Pinot gris.08 kg/m2. godine. do 2001.I. hem.6 g). 6 (2007) STR. 2-54 GM. 0. Niš 268 . 2-54 GM. Dobijeni rezultati ispitivanja rodnosti. Viša poljoprivredno-prehrambena škola.V. Ispitivani klonovi sorte Pinot gris mogu se uspešno gajiti u ispitivanom području. rodnost.1 do 7.. Prokuplje Ivana Mošić. Novi klonovi prosečno su imali veći prinos grožđa po m2 (Ruländer kl. SNEŽANA STANKOVIĆ2. Ruländer kl.3%) nešto je veći nego kod populacije (20. IVANA MOŠIĆ3 IZVOD: Klonovi sorte Pinot gris. dobijenim u istim uslovima i u istom vremenskom periodu. Osetljivost prema važnijim bolestima vinove loze i otpornost prema niskim zimskim temperaturama ispitivanih klonova je na istom nivou kao i kod populacije. 56. Poljoprivredni fakultet Priština. Tada je introdukovano i zasađeno 250 vinskih i stonih sorti vinove loze i jedan veći broj klonova važnijih belih i crnih vinskih sorti. 119 g. 112 g) u odnosu sa populacijom (Pinot gris. u periodu od 1998.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. selekcionisan u Mađarskoj.-u. 1. 2-54 GM. B-10. NOVI SAD BIOLOŠKE I PROIZVODNE KARAKTERISTIKE NEKIH KLONOVA SORTE PINOT GRIS U NIŠKOM VINOGRADARSKOM PODREJONU RADOSLAV TARAILO1.6% i 21. To je sorta koja se sreće pod Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof.9 g/l. kvaliteta i otpornosti na bolesti i mraz upoređivani su sa rezultatima populacije sorte Pinot gris. klon. 1.

20 m. kvaliteta grožđa i otpornosti prema važnijim bolestima i niskim zimskim temperaturama. kvaliteta grožđa i otpornosti prema važnijim bolestima i niskim zimskim temperaturama klonova Ruländer 2-54 GM i Szürkebarat B-10 i sorte Pinot gris i pogodnosti za gajenje u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona.V. 1985.8 Prinos Yield (kg/m2) Masa grozda Cluster Weight (g) Šećer Sugar (%) Ukupne kiseline Total acids (g/l) 269 .4 7. Avramov.00 × 1. rezultat su ispitivanja u istim uslovima i u istom vremenskom periodu (tabela 1).25 1.15 1. u okviru eksperimentalnog imanja Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. jedan noviji oblik gajenja tipa špalira. U velikoj meri ovi pokazatelji su obeležja genotipa. 2000).5 7 7.I. Rezultati su prikazani kao prosečne vrednosti perioda ispitivanja (1998–2001. Ispitivani klonovi su rezultat klonske selekcije u okviru sorte Pinot gris.08 0.8 7. Čokoti su gajeni na razmacima 3. Galet. do 2001. koji su međusobno upoređivani. proučavani su u razdoblju od 1998.1 6. Ispitivanja su izvedena uz primenu uobičajenih metoda po O. 1991. REZULTATI ISPITIVANJA Rodnost klonova i standardne sorte Pinot gris. kojima je trebalo povećati njenu rodnost u Nemačkoj i Mađarskoj (Cindrić i sar. Uzgojni oblik čokota bio je „Karlovački”.6 20. 0.. Broj rezidbom ostavljenih okaca po čokotu bio je 27.različitim sinonimima i dosta je raširena u uslovima kontinentalne klime.98 1. Malo rađa. utvrđivana je pokazateljima prinosa grožđa (kg) po jedinici površine (m2) i masom jednog grozda (g).). Cilj ovih ispitivanja je utvrđivanje karakteristika. MATERIJAL I METODE RADA Novi klonovi i standardna sorta Pinot gris. Rezidbom je na čokotima ostavljan jedan kratki kondir od 3 okca i 2 luka od po 12 okaca. kao jedna od najvažnijih karakteristika. godine. ali zavise i od niza drugih činilaca. 2-54 GM 1998 1999 2000 2001 Prosek min. 2000. rodnosti. Tabela 1. ali ima veoma dobar kvalitet grožđa i vina (Avramov. 1996.5 okaca/m2. Cindrić. Dobijeni rezultati o ovim pokazateljima kod klonova i standardne sorte Pinot gris.94 0. Prinos i kvalitet grožđa (1998–2001) Table 1.94 105 115 120 135 119 105 21 20. godine).5 23 22 21. U uslovima istih mera agrotehnike i fitotehnike ispitivani su važniji pokazatelji rodnosti. odnosno 7.1 6. Grapes Yield and quality (1998–2001) Sorta Cultivar Ruländer kl.

92 1. (%) zen buds (%) 270 .8 1.25 13.35 1.43% 0.3 21.60% 20. CV Prinos Yield (kg/m2) 1. okasmopara viticola (%) cinula nec.2 7 7.50% Osetljivost standardne sorte Pinot gris prema važnijim bolestima. max.9 7.10% 95 90 105 85 94 85 105 9.4 3. U periodu ispitivanja utvrđena je prosečna osetljivost novih klonova prema bolestima i otpornost prema niskim zimskim temperaturama i upoređivanje podataka sa podacima dobijenim ispitivanjem standardne sorte Pinot gris u istim uslovima i istom vremenskom periodu (tabela 2).50% 7.90 0. 2-54 GM 1998 1999 2000 0 15 0 0 20 0 5 21 10 0 0 20 Plamenjača (%) Pla. Otpornost na niske zimske temperature je relativno visoka.10% 20. CV Szürkebarat kl.00% Šećer Sugar (%) 23 5.Siva plesan Izmrzav.2 2.90 1.80% Ukupne kiseline Total acids (g/l) 7.8 21.3 4.5 20.5 5. B-10 1998 1999 2000 2001 Prosek min.7 19.3 7.7 8 7.5 7.98 1.9 22.5 8.Pepelnica (%) Un.85 0.07 0.4 7 7.6 19.1 7.4 21.94 0.12 0. Tabela 2.89% Masa grozda Cluster Weight (g) 135 10.Sorta Cultivar max.3 20. Resistance (1998–2001) Sorta Cultivar Ruländer kl.12 14. Otpornost (1998–2001) Table 2.4 22.12 1. dosta je izražena. max.5 8.5 20.8 0. a pre svega prema sivoj plesni.2 20.63% 0. (%) (%) Botrytis ca (%) Frociner.10% 110 105 115 118 112 105 118 5.8 21.35 19.60% 7.4 2. CV Pinot gris 1998 1999 2000 2001 Prosek min.

a kod klona Szürkebarat B-10 112 g.1%) bilo je veće.63) veće u poređenju sa standardom Pinot gris (14. kako za pokazatelj prinosa. U poređenju sa standardnom sortom Pinot gris (94 gr) u oba slučaja je bila veća. B-10 1998 1999 2000 2001 Prosek min. tako i za masu grozda.1%) manje u poređenju sa standardom (9.Pepelnica (%) Un.75 0 15 – 0 5 0 20 – 0 20 0 0 5 0 20 – 0 20 0 0 5 0 20 – 5 10. odakle su oni introdukovani u niški vinogradarski podrejon.75 0 15 – 0 20 0 0 5 0 20 – 0 15 0 0 3. (%) zen buds (%) 0 3.75 0 15 – DISKUSIJA Prinos grožđa po jedinici površine (tabela 1) kod klona Ruländer 2-54 GM prosečno je za period ispitivanja iznosio 1. prosečno je za period ispitivanja kod klona Rulánder 2-54 GM 119 g.89%). Variranje mase grozda kod prvog klona (10. Ispitivanjem istih klonova u području Sremskih Karlovaca. a kod klona Szürkebarat B-10 1. max.94 kg/ m2). 271 . 2000). CV % Szürkebarat kl. (%) (%) Botrytis ca (%) Frociner. okasmopara viticola (%) cinula nec.0%).Siva plesan Izmrzav. a kod drugog klona (19. Variranje prinosa grožđa kod prvog klona (13.25 5 21 – 0 15 5 0 5 0 15 – 5 15 0 0 5 0 15 – 0 5 0 20 – 0 0 20 0 5 0 20 – 0 0 15 0 3. max. Masa grozda. ali slični odnosi između klonova i klonova i standardne sorte Pinot gris (Cindrić i sar. dobijene su niže vrednosti. max. CV % Pinot gris 1998 1999 2000 2001 Prosek min.07 kg/m2. Oba ispitivana klona imala su veći prosečan prinos od standardne sorte Pinot gris (0.Sorta Cultivar 2001 Prosek min. a kod drugog klona (5. CV % Plamenjača (%) Pla. koja pored ostalog određuje rodnost genotipa.08 kg/m2.43%) bilo je manje.

a koji su bili veći ili na nivou standarda. – Veći prinos grožđa kod klonova u odnosu na standard nije negativno uticao na kvalitet. Klon Ruländer 2-54 GM.1%. 272 . Slični podaci o sadržaju šećera i ukupnih kiselina u širi dobijeni su na osnovu višegodišnjih ispitivanja ovih klonova i standarda u Sremskim Karlovcima (Cindrić i sar. Szürkebarat B-10 i standardne sorte Pinot gris može se zaključiti: – U pogledu visine prinosa. Avramov. istom vremenskom razdoblju i uz primenu iste ampelotehnike. Variranje sadržaja ukupnih kiselina u širi bilo je slično kod prvog klona i standarda (7.6%) bilo veće u poređenju sa standardom (2. prosečno je za period ispitivanja iznosio 21. godine. prosečno su kod klona Ruländer 2-54 GM (7. odnosno širi. Beograd. 21. Ukupne kiseline u širi.Najznačajniji organski sastojci koji neposredno određuju kvalitet grožđa genotipa su pored ostalog i sadržaj šećera i kiselina u grožđu.6 g). Sadržaj šećera u širi kod klona Ruländer 2-54 GM. 2000). koji pokazuju da oba ispitivana klona pored većih prinosa imaju i veći kvalitet grožđa u poređenju sa standardom. pokazali su da klonovi imaju slične karakteristike sa standardnom sortom Pinot gris. Variranje sadržaja šećera u širi je kod oba klona (5. Rezultati ispitivanja osetljivosti prema važnijim bolestima vinove loze i otpornosti prema niskim zimskim temperaturama (tabela 2). Standardna sorta Pinot gris je imala prosečno manje šećera od ispitivanih klonova (20. odnosno 4.3%.6%. dok je kod drugog klona variranje iznosilo 7. 465–466. kao i standardna sorta Pinot gris.2 g/l). – Ispitivani klonovi.1% odnosno 7. koji je utvrđivan na osnovu sadržaja šećera i ukupnih kiselina u širi. u istim uslovima. U proleće 2000. godine registrovano je izmrzavanje okaca koje je bilo slično i kod klonova i standarda. a kod klona Szürkebarat B-10. a nastalo je kao rezultat pojave bolesti u prethodnoj godini.8%). 1991. sa uspehom se mogu gajiti u agroekološkim uslovima područja ispitivanja. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata ispitivanja klonova Ruländer 2-54 GM.9 g/l) nešto veće nego u standardne sorte Pinot gris. godine. Nešto veći napad ispitivanih bolesti i kod klonova i standarda registrovan je 1999. L.1g/l) bile na nivou standarda (7. Beograd. L.2%). – U pogledu osetljivosti prema važnijim bolestim i otpornosti prema niskim zimskim temperaturama ispitivani klonovi su na nivou standardne sorte Pinot gris.9%. ispoljio je nešto veću osetljivost prema sivoj plesni u odnosu na standard. 1996. ispitivani klonovi su nadmašili standard. To je godina sa izuzetno velikom količinom padavina u vegetaciji. na osnovu podataka po godinama i prosečno. a kod klona Szürkebarat B-10 (7. Ispitivanjem ovih osobina kod klonova i standardne sorte Pinot gris u istim uslovima i u istom vremenskom periodu dobijeni su podaci (tabela 1). 90–92.: Vinogradarstvo. LITERATURA Avramov.: Vinske i stone sorte. kada i uz redovne mere zaštite nije bilo moguće uspešno zaštititi vinovu lozu. slabijeg sazrevanja lastara i niskih zimskih temperatura početkom 2000.

: Precis d`Ampelographie pratique. Resistance to the major vine diseases and to low winter temperatures of the clones investigated was at the same level as with the population. BIOLOGICAL AND PRODUCTIVITY TRAITS OF SOME CLONES OF THE PINOT GRIS CULTIVAR IN THE NIŠ VINEYARD AREA SUBREGION RADOSLAV TARAILO. 94 gr).94 kg/m2). on the average. Szürkebarat B-10.08 kg/m2. selected in Germany and in Hungary were investigated in the Niš vineyard area subregion over the 1998-2001 period. 112 gr) compared with the population (Pinot gris. Szürkebarat B-10. quality and resistance results obtained were compared with those of the Pinot gris cultivar population obtained under the same conditions and over the same period of time. The new clones showed.Cindrić. Montpellier. 1985. on the average. higher yield of grapes per square meter (Rulànder kl.9 g/l. 2-54 GM and Szürkebarat B-10. The fertility. 273 . Korać Nada. 144–147. 1.: Sorte vinove loze. resistance. clone. higher with the clones (Ruländer kl. 1.1 to 7. Galet.6 g). III izdanje.6% and 21. The bunch weight was. The total must acids with the clones showed the values approximate to those of the population and ranged from 7. SNEZANA STANKOVIC. 2-54 GM. Kovač V.3% on average) was somewhat higher then with the population (20. Key words: grapevine. The content of sugar in the clones must (21. Novi Sad.07 kg/ m2) compared with the population (Pinot gris 0. quality. P. IVANA MOSIC Summary Ruländer kl. fertility.. 2-54 GM. P. 119 gr. clones of the Pinot gris cultivar. 2000.

prinos. Ključne reči: Sorta. Prinos i kvalitet grožđa ove sorte u velikoj meri variraju pod uticajem agroekoloških uslova. Razmak sadnje iznosi 3 × 1m. Gaji se i posle drugog svetskog rata u Srbiji i to u svim vinogorjima. Uzgojni oblik čokota je dvokraka kordunica na kojoj se primenjuje mešovita rezidba.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.Ispitivanja su obavljena u PIK „Aleksinac“ u lokalitetu Gornje Suhotno. U Srbiji se počela gajiti tek pred drugi svetski rat. kvalitet grožđa. loznih podloga. IVANOVIĆ RADOMIR4 IZVOD: U periodu 2000–2002. Cilj ispitivanja je bio da se prouče važnija agrobiološka svojstva sorte burgundac crni. NOVI SAD AGROBIOLOŠKA SVOJSTVA SORTE BURGUNDAC CRNI U ALEKSINAČKOM PODREJONU MLAĐAN GARIĆ1. 56. Na osnovu rezultata ispitivanja može se konstatovati da sorta burgundac crni ispoljava pozitivna agrobiološka i tehnološka svojstva i može se sa uspehom gajiti u aleksinačkom podrejonu. MILOŠ RISTIĆ3. UVOD Burgundac crni je veoma stara francuska sorta vinove loze. ekološki uslovi. Stoeva (1973). godine. Garića (1998) i dr. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dr Mladjan Garić redovni profesor Poljoprivredni fakultet Priština 2 Mr Branislav Ćirković asistent Poljpprivredni fakultet Priština 3 Dipl. (1984. ing Miloš Ristić istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 4 Dr Ivanović Radomir docent Prirodno matematički fakultet Niš 274 . BRATISLAV ĆIRKOVIĆ2.Vinograd je podignut 1984. koja se nekoliko vekova gaji u Francuskoj i drugim zemljama zapadne Evrope. načina rezidbe. primenjene ampelotehnike. kako bi se proizvodnoj praksi mogle dati što konkretnije preopruke u pogledu većeg širenja i gajenja ispitivane sorte. uzgojnih oblika. godine ispitivana su agrobiološka svojstva sorte burgundac crni u aleksinačkom podrejonu. 1988). 6 (2007) STR. Nakalamića (1981. O tome nalazimo podatke u radovima Avramova i sar. Vremenski uslovi u periodu istraživanja bili su povoljni za rastenje i razviće sorte burgundac crni. 1992). 274–279.

godine.84%. Vinograd je podignut 1984. – broj ostavljenih okaca pri rezidbi. a srednja vegetaciona 17. što ukupno iznosi 38 okaca po čokotu.Sadržaj humusa iznosi 2. dok u periodu vegetacije padne oko 370 mm. tako da broj čokota po hektaru iznosi 3. – sadržaj šećera i ukupnih kiselina u širi. – broj i procenat rodnih lastara. Vinograd je podignut na zemljištu tipa plitke do srednje duboke smonice sa razvijenim humusnoakumulativnim horizontom.333.0 mg/100 g vazdušno suvog zemljišta. – prinos grožđa po čokotu i hektaru. Godišnja suma padavina iznosi oko 603 mm. Za ispitivanja je odabrano 20 čokota približno jednakog vegetativnog potencijala. godine u proizvodnom zasadu PIK „Aleksinac“ u lokalitetu Gornje suhotno. – masa orezane loze. može se sagledati iz podataka prikazanih u tabeli 1. a K2O 7. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Fenološka osmatranja Vreme odvijanja pojedinih faza u godišnjem ciklusa razvića sorte burgundac crni u aleksinačkom podrejonu. pri čemu je svaki čokot služio kao posebna eksperimentalna jedinica. u godinama ispitivanja niske zimske temperature su se spuštale do–15°C i nisu izazvale oštećenja okaca i lastara ispitivane sorte. P2O5 ima 5. Na čokotu je pri rezidbi ostavljano po 4 luka od 8 okaca i 3–4 kondira sa po 2 okca. Može se konstatovati da je zemljište osrednje obezbeđeno osnovnim hranljivim elementima.9°C. 275 . Razmak sadnje iznosi 3x1m.Praćeni su sledeći pokazatelji: – fenološka osmatranja. – broj i procenat razvijenih lastara. Kao nepovoljne vrednosti javljaju se jaki zimski mrazevi koji u pojedinim godinama dostižu do–23°C. Srednja godišnja temperatura vazduha iznosila je 11.U ovom radu će biti prikazani podaci o važnijim agrobiološkim i tehnološkim svojstvima sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona.0 mg/100 g vazdušno suvog zemljišta. – broj grozdova po čokotu i masa grozda. Dužina vegetacionog perioda iznosi 213 dana.57°C. Uzgojni oblik čokota je dvokraka horizontalna kordunica na kojoj se primenjuje mešovita rezidba. Međutim. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena u periodu 2000–2002. Klimatski uslovi aleksinačkog podrejona su veoma povoljni za gajenje vinove loze. – rodnost okaca i lastara.

što je nešto ranije od datuma koji navode Avramov i sar. kada se obavlja berba i prerada grožđa. 10.05.05. 17. 276 .03.07.I. U pojedinim godinama početak i kraj cvetanja nastupilo je u različito vreme.08.03.09. (Phenological stages of vine cultivar Pinot Noir) Faza razvoja Suzenje Bubrenje okaca Početak cvetanja Puno cvetanje Kraj cvetanja Rastenje bobica (6–7mm) Šarak Puna zrelost Godina 2000 05. (1998). maja). 10.05.03.05. za uslove gročanskog vinogorja. 25.05. (1992).V. Fenofaze razvoja sorte burgundac crni Table 1.). 24.09. 04. 25.05. 301 302 303 304 Elementi opisa Otvaranje okaca-bubrenje Cvetanje Početak zrelosti-šarak Puna zrelost grožđa Ocena 1 3 7 5 Suzenje se odvijalo u prvoj dekadi marta. Rastenje lastara se u početku odvijalo dosta usporeno. nešto ranije u odnosu na datum koji navodi Avramov i sar. za uslove orahovačkog vinogorja. (1998).03.03. 08. 2002 07. 06. 22. Prosečno 07.08.09. 20.I.05. 2001 09. godine (20. 13. za pojedine fenofaze Table 1a. 01.05. Do cvetanja lastari su dostigli dužinu blizu 120 cm. 17. Garić i sar. što znači da je cvetanje i razičito trajalo.03. Rodnost okaca i lastara Na osnovu podataka prikazanih u tabeli 2.V. a kraj cvetanja (17.05. (1992). Cindrić i sar. maja).09. Pojava prvih zelenih vrhova lastara odvija se krajem aprila. Garić i sar.08. 12. 15. Tabela 1a. Kasnije sa povećanjem temperature vazduha rastenje lastara je bilo intenzivnije. for each phenophases) Code O. 27. septembra.07. 1. 22. Bobice su (25. 21. 12. može se izvršiti sledeća analiza oglednih rezultata.05. 24. (1992). avgusta) u proseku dostizale veličinu zrna graška (6–7 mm) Grožđe sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona dostizalo je punu zrelost između 21 i 27.V.Prosečno početak cvetanja je bio (04. 24. i drugi istraživači. (Description O. Okca ove sorte rano bubre i otvaraju se.05. Najranije otvaranje okaca je bilo 2000. 08.03.I. 05. Deskriptori O.03.. 19. marta.08.05. 07.Tabela 1.08. 20.07.

Broj grozdova po čokotu u proseku je iznosio (37.66).8 34. 5. Fazinić. dok je 10% okaca ostajalo neaktivirano. (1992). Prinos i kvalitet grožđa Prinos i kvalitet grožđa sorte burgundac crni može se oceniti na osnovu podataka prikazanih u tabeli 3.13 1. 10. 6. 2.70% do 81. Kretanje okaca i prorastanje novih zelenih lastara iznosilo je u proseku 90%.55 28.62 0. (1992). po rod. 4. last.7 92.7 Lsd 0.90 0. što je dovoljno za postizanje normalnog prinosa grožđa.99 1. a nešto manja od vrednosti koje navodi Garić i sar. 2.36 37.99 1. 9. grozd. (1998) i drugi istraživači. (1992).05 0. Nakalamić (1981) Garić i sar. što po m2 površine iznosi 12.po okcu Broj grozd.02 78. Broj grozd.80%.20 110.00 1.16 0.42 38.70 96.33 27. po čokotu Masa grozda Godina 2000 38. Pokazatelj Broj okaca po čokotu Broj razvijenih lastara Procenat raz.10 3. Broj grozdova po ostavljenom okcu.33 90. Udeo rodnih u ukupnom broju razvijenih lastara je bio visok i kretao se od 78.30 Prosek 38.08 1. razvijenom i rodnom lastaru bio je u granicama vrednosti koje za ovu sortu navode Avramov i sar.70 2002 38.26 34. last. 277 . 3.21 0.66 109.0 35.14 1.0 34.07 0.10 120. 8.50 2001 38. Broj grozd.32 90.80 1.09 0. što je blisko podacima koje navodi Garić i sar.67 0. lastara Procenat rod. Avramov i Žunić (2001).77 81. Masa grozda je bila u granicama vrednosti koje za ovu sortu navode Avramov i sar. Razlike u broju grozdova između pojedinih godina su dokazane kao statistički značajne i veoma značajne. Broj rodnih lastara zavisio je od vremenskih uslova u pojedinim godinama.Tabela. po raz. (1998) ) za uslove orahovačkog vinogorja.70 0.63 0. (1998) za uslove orahovačkog vinogorja.6 0. a nešto niže vrednosti navodi Avramov i sar. Osnovni pokazatelji rodnosti sorte burgundac crni Table 2.34 27.48 88.10 26. M (1989). lastara Broj rod.83 80. 7. lastara Br.0 33.16 1.za uslove gročanskog vinogorja.54 80.11 0.6 okaca.76 0.07 2.01 Pri rezidbi na čokotu je ostavljano po 38 okaca.08 0. (Basic production parameters of vine cultivar Pinot Noir) Rb 1.09 1.41 40.

Tabela 3. 6.7 7.600 11.600 kg). Poljoprivreda.52 105.173 22.11 3.20 Prosek 94.0 7. (1984).098 1. – Ostvareni prinos grožđa po okcu. – Procenat razvijenih i rodnih lastara bio je visok u svim ispitivanim godinama.898 1.90 2001 5.66 3. str. a u proseku je iznosio 22. U proseku za ispitivani period prinos grožđa po čokoti iznosio je (3.4%.43 Ostvareni prinos grožđa po ostavljenom okcu i razvijenom lastaru ukazuje na njihovu veliku produktivnost. Pokazatelj Prinos grožđa po okcu u g Prinos grožđa po lastaru u g Prinos grožđa po rod.48 g/l.05 0. Jugoslovensko vinogradarstvo i vinarstvo br.48 145. razvijenom i rodnom lastaru ukazuje na solidnu i stabilnu rodnost sorte burgundac crni. ZAKLJUČAK Na osnovu izloženih rezultata o agrobiološkim i tehnološkim svojstvima sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona.: Agrobiloške i tehnološke karakteristike kultivara burgundac crni u negotinskom vinogorju. L. i sar.5 7.73 134.63 116. LITERATURA AVRAMOV. broj 1. Beograd.100 24.35 3.998 kg). L: Burgundac crni–agrobiloške i tehnološke karakteristike. – Sadržaj šećera je varirao od 20. 366–367.88 15. mogu se izvesti sledeći zaključci: – Sorta burgundac crni ispoljava pozitivna svojstva u agroekolškim uslovima aleksinačkog podrejona..05 92. U proseku za ispitivani period sadržaj šećera je iznosio 22. L.35 2002 102.01 10.320 20. i sar.998 1. (1992). Razlike u prinosu grožđa između pojedinih godina su potvrđene kao statistički značajne i vrlo značajne. Poljoprivreda 375–378. Osnovni elementi prinosa i kvaliteta grožđa sorte burgundac crni Table 3. last.97 113. koji u proseku po hektaru iznosio 11.27 11.4 7. 7–8..58–64 Beograd.630 12. (1998). 5.39 12. 278 . Beograd.05 11. Sadržaj šećera u širi je varirao u zavisnosti od vremenskih uslova i visine prinosa grožđa. a sdržaj ukupnih kiselina u proseku je iznosio 7. 2. br. AVRAMOV.48 Lsd 0.998 1.4%.10 0.33 14.998 kg. (Basic elements of grape yield and quality of vine cultivar Pinot Noir) Red.900 12.73 105. a sadržaj ukupnih kiselina je varirao od 7.34 3. 7.33 0.90 g/l. Ona je rezultat broja grozdova i njihove mase. AVRAMOV. U trogodišnjem periodu ispitivanja ostvaren je dobar prinos grožđa. 4.270 10.20 do7.197 22. a po hektaru (11.06 131.: Neke ampelografske karakteristike sorte burgundac crni pri kraju perioda eksploatacije vinograda. u g Prinos grožđa po čokotu u kg Prinos grožđa po ha u kg Masa orezane loze u g Sadržaj šećera (%) Sadržaj ukupnih kiselina (g/l) Godina 2000 86. 8.0 do 24%. 3.

279 .22–30. R. The growing form of vine was the two-folded horizontal cordon. A.M: Vinogradarstvo sa osnovami ampelografii i selekcii. 1956. MILOŠ RISTIĆ. Weather conditions during the examination period were agreeable for the growth and development of the “Pinot Noir” variety. IVANOVIĆ. NEGRULJ.: Агробиолошки и технолошки својства на сортата црн бургундец во Метохија. (1989). P. I македонски симпозијум по лозарство и винарство со мегународно учество. M. GALET. 5. CINDRIĆ. 366–367. Moskva.стр.. (1985). ecological conditions. On the basis of the results obtained. with respect to greater expansion and growing of the examined variety. Beograd. 87–92. Beograd. (1985): Precis D” Ampelographie de France. it can be concluded that the “Pinot Noir” variety shows positive agro-biological and technical properties and this variety can be successfully grown in the Aleksinac vineyard sub-area. (1998). The vineyard was raised in 1986. on which the mixed pruning method was applied. Key words: variety.. Jugoslovensko vinogradarstvo i vinarstvo br. Summary During the period from 2000 to 2002.P.FAZINIĆ. yield.: Burgundac crni-elitna sorta među visokokvalitetnim vinskim sortama.: Vitis vinifera iz conculta pinot. for the reason of achieving more concrete suggestions for the production practice. Montpellier. Poljoprivreda. i sar. The objective of this study was to examine significant agro-biological properties of this variety. grape quality. Скопје. AGRO-BIOLOGICAL PROPERTIES OF THE PINOT NOIR VARIETY IN ALEKSINAC VINEYARD SUB-AREA MLAĐAN GARIĆ.Зборник на научни трудови. The vine spacing was 3 × 1 m. i sar. BRATISLAV ĆIRKOVIĆ. str. The examinations were carried out in PIK “Aleksinac” in the locality of Gornje Suhotno. (1992): ГАРИЋ. the agro-biological properties of the “Pinot Noir” variety in the conditions of Aleksinac vineyard sub-area were examined. М и сар..

od kojih neke podrazumevaju uzorkovanje listova i čitavih lastara i merenje njihove površine specifičnim instrumentima u laboratorijskim uslovima. površinu najvećeg i najmanjeg lista.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Ključne reči: vinova loza. 280–285. a takođe i u procenama uspešnosti primene određenih ampelotehničkih mera. 56. Izračunavanje površine jednog lista se zasniva na obrascu dobijenom linearnom regresionom analizom koja koristi zbir donja dva bočna nerva kao nezavisno promenljivu. površna lista. indirektno preko snimanja asimilacione površine i prodiranja sunčeve svetlosti ili boje listova dolazi do površine listova. NEBOJŠA MARKOVIĆ1 IZVOD: U radu je prikazano ispitivanje validnosti primene statističkog modela kojim bi se izračunavala površina jednog lista vinove loze i površina listova lastara uključujući osnovne listove i listove sa zaperaka. Visoke vrednosti koeficijenta determinacije (R2) i zadovoljavajuća vrednost srednje apsolutne greške (sag) su potvrdile validnost primene primenjenih modela i dobro poklapanje izmerenih i izračunatih vrednosti površina lastara i zaperaka. dr Nebojša Marković. statistički model. validnost. proučavanjima svetlosnih uslova u špaliru. Najjednostavnije nedestruktivne metode zasnivaju se na merenjima određenih elemenata liske i lastara i njihovim poređenjem sa lisnom površinom. ispitivanju vodnog statusa. Zbog toga je veoma važno pronaći načine kojima bi se relativno brzo i tačno u poljskim uslovima izračunali potrebni parametri za izračunavanje lisne površine. Za izračunavanje lisne površine osnovnog lastara i površine listova sa zaperaka primenjen je identičan model do kojeg se dolazi multiplom regresionom analizom koja koristi tri nezavisno promenljive: broj listova. U cilju izračunavanja površine jednog lista može se koristiti zbir dužina doPrethodno saopštenje / Previous announcement 1 Zoran Bešlić. Danas se primenjuje više različitih metoda. Neke druge metode podrazumevaju primenu skupe sofisticirane opreme kojima se u polju. Poljoprivredni fakultet Zemun 280 . u ispitivanju fotosintetske aktivnosti biljke. NOVI SAD NEDESTRUKTIVNA METODA IZRAČUNAVANJA LISNE POVRŠINE LASTARA VINOVE LOZE ZORAN BEŠLIĆ. dr Slavica Todić. UVOD Poznavanje asimilacione površine je važan element u fiziološkim istraživanjima. 6 (2007) STR. SLAVICA TODIĆ.

dužina donja dva bočna nerva svih listova osim listova kraćih od 3cm. 1984. Cilj našeg rada je bio da se dođe do regresione formule za izračunavanje lisne površine kod sorte Frankovka na osnovu modela koji su predložili Lopes i Pinto (2000).8°C i srednjom vegetacionom od 16. godine u delu vinograda sa sortom Frankovka (Vitis vinifera L. Zemljište na kojem je podignut vinograd je u tipu lesivirane gajnjače veoma povoljnih fizičkih i mehaničkih svojstava. 2003) i masa lista (Sepulveda i Kliewer. da bi kasnije dužinu lastara isključili iz proračuna jer nema značajniji uticaj na lisnu površinu.) koji je u sastavu Oglednog dobra „Radmilovac” Poljoprivrednog fakulteta u Zemunu. Korelacijom zbira dužina dva donja bočna nerva jednog lista i njegove površine dobijen je obrazac kojim će se izračunavati površina lista na osnovu dužine izmerenih nerava. od čega u periodu vegetacije padne 410 mm. dužina i/ili maksimalna širina liske (Smith i Kliewer. zasad pripada šumadijsko-velikomoravskom reonu u kojem je zastupljena umereno-kontinentalna klima sa prosečnom godišnjom temperaturom vazduha za period od 10. U cilju dobijanja jedinstvene jednačine za određivanje površine jednog lista. 2000. Primenom multiple regresione analize kojom se vrši korelacija površine listova kao zavisno promenljive i tri nezavisno promenlji281 .nja dva bočna nerva (Carbonneau. 1983). Po svojioj lokaciji. prikupljeno je nasumice 100 listova različitih veličina na kojima je merena dužina donja dva bočna nerva. forma sinusa itd. površinu najvećeg i najmanjeg lista. 1976a. izdeljenost. Površina jednog lista. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena tokom 2004–2006. Lorenzo i sar. Za primenu obrasca kojim će se izračunavati površine listova lastara. godine sa razmakom sadnje 3 × 1 m. Zatim je svaki list skeniran (HP scanjet 3670) i primenom programa PhotoShop 7 izračunata je njegova površina.6°C. a u nešto pojednostavljenom samo dve promenljive: broj listova na zapercima i površinu najrazvijenijeg zaperka. Upotreba nekog od nabrojanih načina zavisi od svojstava lista sorte koja se prati kao što su oblik. Pri izračunavanju površine listova osnovnog lastara i zaperaka takođe se mogu primeniti različita merenja. Vinograd je podignut 2002. broj listova. i u svakom slučaju podrazumeva uzorkovanje što većeg broja listova kako bi se došlo do što tačnijeg obrasca. Prosečna godišnja količina padavina je oko 660 mm. Kao uzgojni oblik formiran je Gijov dvogubi oblik sa visinom stabla od 90cm i mešovitom rezidbom.2006. Izračunavanjem površine svakog primarnog lista na jednom lastaru preko dužine njegovih nerava dobijena je površina primarnog lastara (izmerena površina) koja predstavlja zavisno promenljivu. navode visoku zavisnos između površine lastara i njegove dužine dok Lopes i Pinto (2005) navode da dužina lastara nije uvek u visokoj korelaciji sa lisnom površinom. Lopes i Pinto (2000) predlažu model za izračunavanje površine listova osnovnog lastara koji jr prvobitno uključivao četiri promenljive: dužinu lastara. 2000). Williams i Martinson. u periodu od šarka do sazrevanja grožđa uzeto je 30 prosečnih lastara na kojima su izvršena sledeća merenja: broj listova na glavnom lastaru i zapercima. zatim površina osnovnog lastara i površina zaperaka određena je primenom statističkog modela predloženog od strane Lopes i Pinto. Za površinu listova zaperaka na jednom lastaru predložili su sličan model koji u prvom slučaju uključuje šest promenljivih. Lopes i Pinto.

Primenjen je identičan model kao kod izračunavanja površine osnovnog lastara. tj.1.6594·L gde je zavisno promenljiva P – površina lista i nezavisno promenljiva L – zbir dužina donja dva bočna nerva. Graph. Proračunom je dobijena sledeća jednačina: Pl = –2504. Pri merenju površine listova na zapercima osnovnog lastara.684*bl + 9.79).ve: broja primarnih listova. u našem radu se delimično odstupilo od originalnog modela koji su dali Lopes i Pinto (2000) u cilju što jednostavnijeg merenja u poljskim uslovima. prate se promenljive: ukupan broj listova sa zaperaka. površina najvećeg i najmanjeg lista posmatrjući sve listove zaperaka.21 + 172.1. Linearna zavisnost između ove dve promenljive prikazana je grafikonom 1. Frakovka. Do lisne površine jednog lastara došlo se primenom multiple regresione analize gde je izmerena površina lastara (Pl) zavisno promenljiva i tri nezavisno promenljive koje su uvođene određenim redom na osnovu značajnosti uticaja na površinu lastara što je određeno na osnovu vrednosti koeficijenta korelacije (kk).5 cm2. REZULTATI Linearnom regresionom analizom na osnovu dužine donjih bočnih nerava i lisne površine dobijena je korelaciona jednačina: P = –74.10372*Plmax + 5.20723*Plmin 282 . Za statističku obradu podataka korišćen je program Statgraph 5.78) i kao posledmnja Plmin – površina najmanjeg lista (kk=0. površine najvećeg lista i površine najmanjeg lista dobijena je obrazac kojim se izračunava površina lastara (izračunata površina). zatim Plmax – površina najvećeg lista (kk=0.25). što kod sorte Frankovka nije slučaj. Veza između lisne površine (P) i zbira dužina donja dva bočna nerva (L) kod sorte Frankovka. U tom slučaju bi se mogao primeniti gore naveden originalan metod.93 a standardna greška je 21.7687 + 17.0. Graf. Određivanje najvećeg i najmanjeg lista na zapercima jednog lastara bi moglo biti otežano kod sorti sa velikim brojem bujnih zaperaka. Prva se unosi u obračun promenljiva bl– broj listova (kk=0. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0. Relationship between leaf area (P) and sum of the two lateral leaf vein length (L) for cv.

2 (a) Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti površine listova osnovnog lastara i (b) lisne površine zaperaka sorte Frankovka. Sag – srednja apsolutna greška Graph.3 cm2. Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti lisne površine zaperaka prikazan je grafikonom 2b.83 do 0.228*blz + 8.2. Pri izračunavanju površine listova zaperaka.Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti lisne površine osnovnog lastara prikazan je grafikonom 2a. a Pl – površina najmanjeg lista na zapercima. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0.87) ukazuje da se kod sorte Frankovka broj listova kao 283 . Plmax – površina najvećeg lista na zapercima.5 cm2. blz – broj listova na zapercinma. Stavljanje u korelaciju površine lista sa zbirom donja dva bočna nerva kao nezavisno promenljive u našem radu je dalo veoma visok koeficijent determinacije (R2=0. nakon primenjene multiple regresione analize dobijena je jednačina: Pz = –1630. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0. Kada je reč o izračunavanju lisne površine osnovnog lastara.94 a standardna greška je 247. Visoke vrednosti koeficijenta determinacije (R2) koji se kretao od 0. zbir dužina bočnih nerava zavisiće od oblika i izdeljenosti lista posmatrane sorte. Frankovka. Dobijeni koeficijent determinacije (R2=0. Lopes i Pinto (2000) su kod četiri sorte vinove loze ustanovili veće vredosti R2 pri regresionoj analizi između površine lista i zbira donjih bočnih nerava u odnosu na primenu dužine liske kao nezavisno promenljive. Graf. Pronalaženje najpodesnije regresione formule za izračunavanje površine lista koja će uključiti jednu ili dve promenljive kao što su dužina i/ili širina lista.87 a standardna greška je 151. primenjeni model koji su predložili Lopes i Pinto (2000) dao je u ovom slučaju zadovoljavajuće rezultate. (a) Relationship between actual and estimated main shoot leaf area.7 + 73.93) što ukazuje na podesnost ovog modela za izračunavanje površine lista sorte Frankovka.98 pri korišćenju širine i dužine lista su ustanovili Williams i Martinson (2003). slično kao kod primarnog lastara. Sag – mean absolute eror DISKUSIJA Rezultati primenjene linearne regresione analize za izračunavanje površine jednog lista su saglasni drugim studijama u kojima se do površine lista dolazi preko merenja dimenzija liske. (b) lateral leaf area for cv.7142*Plmin gde je Pz – površina zaperka.27569*Plmax + 22.

G. dok je za određivanje najvećeg i najmanjeg lista potrebno nešto više pažnje. Ann.8 cm2 ukazuje na dobro poklapanje izmerenih i izračunatih vrednosti površine lastara. R. J.najznačajnija promenljiva. Vitis. LOPES. G.: Estimation of main and secondary leaf area of grapevine shoot.A.M. Amelior.. M. 284 . PINTO. LOPES. M.. 34 221–226 (1983). 35 16–22 (1984) WILLIAMS. pa zatim površina najvećeg lista i na kraju površina najmanjeg lista mogu uspešno koristiti za izračunavanje površine lastara. W. Am.: Limits and advantages. P. PINTO.A..94) što ukazuje na podesnost korišćenja ove tri nezavisno promenljive.: Estimation of leaf area by means of linear regression equation in Vitis vinifera L. A. Vrednost srednje apsolutne greške – sag koja iznosi 110.: Nondestructive leaf area estimation of Niagara and DeChaunac grapevines.J.) using laminae lenear measurmens and fresh weight. T. R. W. Principes et methodes de mesure de la surface foliare. A. VESCO. Progres Agricole et Viticole..Enol. a da se lastari pri tom ne skidaju sa čokota.P.P. COSTANCA.: Estimation of Thompson Seedless grapevine leaf area.. odnosno zapercima i izmeriti dužinu donjih bočnih nerava na najvećem i najmanjem listu osnovnog lastara i na zapercima. MARTINSON. KLIEWER. DI LORENCO. PISCIOTTA.. Vitic. SEPULVEDA. Plantes.G.: Easy and accurate estimation of grapevine leaf area with simple mathematical models. ZAKLJUČAK Rezultati ovih istraživanja ukazuju da se izračunavanja površine listova lastara mogu izvesti relativno brzo i uz visoku preciznost u poljskim uslovima. M.: Estimation of leaf area of two grapevine cultivars (vitis vinifera L. 26 327–343 (1976a).M. BARBAGALLO. (2) 55–61 (2005). Scientia Horticulturae 98 493–498 (2003). SMITH. KLIEWER. Am. Jedino je potrebno uzorkovati veći broj listova za određivanje korelacione jednačine preko koje će se izračunavati površina jednog lista.J. L. n°7. Essai de caracterisation des types de feuilles dans le genre vitis. Ova tri elementa se mogu relativno brzo izmeriti u poljskim uslovima što posebno važi za broj listova na posmatranom lastaru. LITERATURA CARBONNEAU..Vitic. Za izračunavanje površine listova osnovnog lastara i listova zaperaka potrebno je utvrditi broj listova na lastaru. Enol.. 160–166 (2000). Pri merenju površine listova zaperaka na osnovnom lastaru primenom identičnog modela kao kod osnovnog lastara dobijena je visoka vrednost koeficijenta determinacije (R2= 0.. 117.

leaf area. NEBOJŠA MARKOVIĆ Summary In this paper has been shoowed an investigation of validity for using statistical model for estimations of single leaf area. A very high values of coefficient of determination (R2) and satisfactory values of main absolute error (MAE) was confirmed validity of using of proposed model and good agreement between observed and estimated values of shoot leaf area. a tree variable model is propsed: main leaf number and area of the major and minor leaves on base multiple regression analysis. statistcal model. SLAVICA TODIĆ. Estimation of single leaf area is based on equation gained with linear regression analyses which used sum of two lateral leaf vein lengths as independent variable. primary and lateral leaf area. 285 . For estimation of primary and lateral shoot leaf area. validation. Key wards: grapevine.NONDESTRUCTIVE METHOD FOR ESTIMATION OF SHOOT LEAF AREA OF GRAPEVINE ZORAN BEŠLIĆ.

koje su praćene niskim temperaturama. I. saradnik. inž. izračunati su koeficijenti rodnosti. U godinama kada su toplotni uslovi i količina padavina u maju i junu bili povoljni.. Dragoslav Ivanišević. NADA KORAĆ1. Ključne reči: rodnost. petra i liza.1 PAPRIĆ. utvrđena je izuzetna povezanost.) klon 13. D. mr Mira Medić.. Kuljančić. Da bi se sprečio negativan uticaj lošeg vremena u pojedinim godinama. dr Đorđe Paprić. koeficijent. U godinama kada je u maju i junu bilo dosta kiše. redovni profesor. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. P1. Utvrđivanjem rodnosti na po 15 čokota po varijanti. dipl.inž. asistent. koeficijenti rodnosti su bili visoki. i potom je urađeno njihovo upoređivanje po godinama. BOŽOVIĆ. 286–297. koja se u okcima potrebnim za rezidbu. Poljoprivredni fakukltet Novi Sad 2 Dr Slavica Todić. IVANIŠEVIĆ. sorta.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.. dipl. redovni profesor. vinogradarstvo. 56. vinogradari moraju pomoći vinovoj lozi posebnim agro i fitotehničkim merama.1 IZVOD: Cilj ovog istraživanja je bio da se utvrdi uticaj toplote i padavina na izgradnju moguće rodnosti. odvija od sredine maja pa do početka jula. Istraživanja koja su počela 1997. vinova loza Izvorni naučni rad (Original scientific paper) 1 Dr Ivan D. nova dinka. Poljoprivredni fakultet Zemun 286 . potencijana rodnost je bila veoma niska. dr Nada Korać. su još uvek u toku. Predrag Božović. redovni profesor. saradnik. 6 (2007) STR. U pojedinim slučajevima ona je bila 50% i više posto niža nego prosečna. grašac beli (ital. SLAVICA TODIĆ2. Đ1. Ispitivane su novostvorene sorte sila. na Oglednom Polju Departmana za voćarstvo. u Sremskim Karlovcima. NOVI SAD UTICAJ VREMENSKIH PRILIKA NA RODNOST ZIMSKIH OKACA KOD VINOVE LOZE KULJANČIĆ. ili uslovljenost. MIRA MEDIĆ1. Analiziranjem i meteoroloških činilaca i koeficijenata rodnosti u ispitivanom periodu. rizl. vanredni profesor.

1981. što se reguliše letnjom rezidbom. dok se agrotehničkim merama utiče na sadržaj hranjiva i vode u zemljištu. svetlost. 1998). sa manjim. Primenjena opterećenja su iznosila 14. Paprić i sar. riparia Kober 5BB je posađen 1987. 2002) je. berlandieri × V. Sorta sila (Lazić i sar. vinifera – chasselas 41 B je posađen 1992. 287 . pri razmaku sadnje 3. Ogled je postavljen u tri ponavljanja po slučajnom blok sistemu. Svanepoel & Archer 1988. kalemljenim na četiri lozne podloge: V. riparia SO4 i V. Kuljančić et al. berlandieri × V. nova dinka i rizling italijanski klon 13. riparia Kober 5BB. i kakvoće vina slabije od nje. 1981.8 h 1. Ona je izuzetan spoj balcanica i occidentalis karakteristika oba roditelja: robusna.2 okca/m2. su činioci koji najviše kolebaju od godine do godine. Toplota.2000) je nastala iz istog ukrštanja kao i sila. Njihov uticaj se oseti na svakom rodu dvostruko. Može se reći da je zadovoljila izuzetno visoke zahteve koje pred neku sortu postavljaju i vinogradari i vinari. kada se taj rod pojavio i razvijao (stvarna rodnost).UVOD Rodnost jedne sorte je pre svega genetski određena ali je pod značajnim uticajem unutrašnjih i spoljašnjih činilaca. sa sigurnošću se može reći. toplota. 2000. otporna na sušu. Kuljančić 1994. koja se odvija od polovine maja do kraja juna. Od unutrašnjih činilaca to su hormoni. riparia Teleki 5C. robusna je. Lavee et al. 1987. Sorta nova dinka (Cindrić i sar. Primenjeno opterećenje je iznosilo 26 okca po čokotu ili 7. zbijenijim. Ogled je takođe postavljen u tri ponavljanja po slučajnom blok sistemu. Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. METODIKA RADA I USLOVI SREDINE Ispitivanja su izvedena na oglednom polju Instituta za vinogradarstvo. Primenom određenih operacija zelene rezidbe se u značajnoj meri može uticati na sadržaj unutrašnjih hormona u biljkama. Zasnovan je prepravljeni karlovački i karlovački oblik čokota sa razmakom sadnje 2. ali ne i lakšim grozdovima od sile. svetlost i voda.2 m.2 m. berlandieri × V. Cindrić i sar. otporna na sušu i trulež grožđa kao kod kevidinke. u prethodnoj godini kada se on stvarao u okcima (potencijalna rodnost). jadna od najperspektivnijih sorti priznatih u poslednje vreme. berlandieri × V. goine. na stvaranje potencijalne rodnosti. V. V. Vinograd sa sortama liza i petra. agro i fitotehnika (Srinivasan & Mullins 1976. 24 i 34 okca po čokotu. godine. a nekad do početka jula meseca. Cilj ovog istraživanja je bio da se utvrdi uticaj toplote i padavina. U daljem tekstu će se za ove lozne podloge koristiti međunarodno prihvaćene skraćenice. voda. bujna. voćarstvo i hortikulturu. Na svetlost i toplotu čovek nema praktično nikakvog uticaja. osim na osvetljenost u samom špaliru. kalemljenim na loznoj podlozi V. Zasnovan je karlovački uzgojni oblik čokota. u okcima koja su potrebna u narednoj rezidbi. 1998. i u narednoj godini. zbog čega varira u širokim granicama. berlandieri × V. Ziv et al. Kuljančić i sar.0 h 1. dok od spoljašnjih činilaca najvažniji i dokazan uticaj imaju mineralna ishrana. 1981. OBJEKAT. i nalazi se u neposrednoj blizini prethodnog. koje se nalazi u severnom delu fruškogorskog vinogorja u Sremskim Karlovcima. što se smatra jednim umerenim opterećenjem. bujna. Vinograd u kojem je izvedeno ispitivanje sa sortama sila. i 1993. a vina prefinjenog kao u šardonea.

i otporna na niske temperature.Rizling italijanski je najrasprostranjenija sorta srpskog vinogradarstva. dok su u tabeli 2 prikazane mesečne. do 2004. u zavisnosti od ogleda. Bujna je. Vremenske prilike u ispitivanom periodu su bile izuzetno promenljive. godišnje i vegetacione temperature vazduha.. 288 . već su to za većinu šestogodišnji podaci. vegetacione i godišnje sume padavina za 15 godina. za Sremske Karlovce. Njihov broj je utvrđivan na 15 čokota. Vino ima prijatan miris i ukus. godine. Ispitivani klon 13 ove sorte je dobijen odabiranjem iz mnoštva (populacije). nakuplja veliku količinu šećera u grožđu. koja se u ovim krajevima zasigurno gaji već 200 godina. do 12. nakuplja dosta šećera u grožđu. One su prebrojavane od 1. i kod svih čokota koji su bili živi na podlozi 41B kod sile. i otporna je na sivu trulež i niske temperature. ili 17. a u odnosu na njega odskače znatno višim prinosom. kolenca na luku. dok je po kakvoći vina sličan. Liza je takođe novostvorena sorta Instituta za vinogradarstvo i voćarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (Cindrić i sar 2000). Petra je novostvorena sorta Instituta za vinogradarstvo i voćarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (Cindrić i sar 2000). U tebali 1 su prikazane srednje mesečne. kada su na čokotima bile lako uočljive cvasti. Ispitivanje obuhvata period od 1997. Srednje je bujna. nastala je iz ukrštanja mađarske sorte kunleanj i sivog burgunca. i na osnovu toga određeni koeficijenti. jer će njihov detaljan prikaz biti dat u poglavlju o rezultatima rada. Moguća (potencijalna) rodnost je utvrđivana u maju mesecu. Na ovom mestu neće biti rasprave o ovim podacima. rodna. Nastala je iz ukrštanja mađarske sorte kumbarat i crnog burgunca. s tim što sve sorte nisu pokrivene za ceo period.

9 1.6 12.6 18.5 3.7 11.2 2.1 16.9 18.3 11.7 12.2 10 13.8 20.3 2002 2.6 14.3 23.2 13.6 0.8 5.3 8 18.7 13.4 10.4 2000 –0.9 Apr.6 19.3 8.3 20.8 4.9 18. Jan Feb.7 5.5 18.3 4.1 1999 2 2.Sep. Okt.4 21 16.1 2. Dec.3 23 15.2 18.6 –3.8 17.2 7.4 12.1 17.7 20.Feb 1991 2.3 4. godišnje i vegetacione temperature vazduha za Sremske Karlovce za period 1991–2004..7 6.Tabela 1 Srednje mesečne. annual and vegetation air temperatures for Sremski Karlovci for the period 1991–2004.6 20.6 19.1 21.3 1.9 7.6 2.5 26.9 18.3 22 22.2 18.2 1993 2 –1.5 22 11.6 17.6 19.8 20.4 3.3 12.6 7.6 19.8 20.9 12.4 22.5 18.5 2001 3.3 15.4 20.3 16.9 4.4 9.3 1994 4.1 17.7 7.Year Jan.4 4.9 10.7 20. 17.7 22.4 4.2 1.3 289 .9 10.7 13.2 21.5 18 18.4 21.1 23.4 12 4.4 14.8 23.5 2003 –0.1 1998 4.8 1996 –1 –1.8 7.4 4.9 24.9 11.1 20.5 12. h God.1 11.5 20.5 12.8 18.5 22.3 18.9 23.8 17 9.Veg.7 10.3 18.2 13.3 2004 –0.7 6.6 17.9 22.2 12.9 22.2 13.4 9.3 20.Okt.3 2.1 3.5 –1.4 22.5 22 22. Table 1 Average monthly.4 5.3 12.1 16.9 22.6 12.1 8.7 –2.7 13.1 16.7 4.3 20 21.9 2. MajMay JunJun JulJuly Avg.1 14.9 22.7 7.4 12.5 5.9 3.7 14.Dec.1 13.4 12.7 25.Apr.4 6.6 20.6 19.7 18.3 16.7 18.2 –1 1992 2.4 1997 –0.4 8.4 0.3 8. 1.1 19.8 7.2 12 12.3 15. Sep.-Aver.2 18.4 11.2 10.1 22.8 7.9 17.8 22.Aug.Year h Veg.0 Pros.6 11.6 7.8 19.4 12.1 17.2 10.5 6.8 20.Mar 8.5 7 12 18.8 13.1 1995 0. NovNov.2 23. Mar.3 17 20.3 15.9 20.1 10.8 11.9 13.7 –2.9 God.

7 49.2 108.-Aver.5 69.2 1992 42.7 40.6 63.3 7.8 8.4 60.7 1028 289.3 43.5 2.Okt Nov.8 81.5 28 56.5 0.9 50.1 41.5 17.2 28.9 434.5 27.8 656.2 107.2 2003 73.3 37.3 97.6 25.4 24.5 64.3 2000 36 9.Dec h God.8 44.9 2004 69.3 42.9 518.2 226.Year Jan. za period od 1991–2004.5 62.7 50.7 1997 37. 47. 50.7 113 74.9 11.3 117.9 31.8 Apr.5 553.8 1998 62.3 30. 1991 20.9 41.7 100.2 1.2 115.7 535.6 78.Mar.1 380.2 46.5 74.3 673.9 116.1 57.6 128.Sep.9 93.1 43.9 34.8 45.1 48.2 19.7 21.9 13.6 29 105.5 173.9 28.2 74. Dec.5 2001 29.7 19.6 33.9 27.9 422. Okt.3 39.8 88.Nov.6 36.2 56.2 97.6 49.2 69.3 40.3 146.5 57.2 52.6 54.7 202.4 24.4 43. 485.4 Tabela 2 Mesečne.5 35.4 6.4 20.4 1993 26.3 907.4 .6 4.4 98.8 89.5 74.3 111.5 1995 82.8 88.2 18.8 662.4 692.2 86.3 57.290 Mar.8 15.7 761 906.3 1999 65.3 30.6 34 70. Table 2 Monthly.4 102.Veg.5 42.4 54.5 91.4 67.8 115.7 190.3 63.1 297.4 48.3 9. Sep.7 69.3 1996 40.1 87.3 Pros.7 92.5 37.5 44.Feb.1 548.7 66.8 70.3 20.2 0 22.5 40.8 148. MajMay JunJun JulJuly Avg.Jan.9 106.Apr.4 1994 53.6 39.1 64. annual and vegetation amounts of precipitation for Sremski Karlovci for the period 1991–2004. Feb.1 7. vegetacione i godišnje sume padavina.7 60.3 70.7 455.3 59.8 81 100.6 104.2 2002 19 23.5 32 51.5 20.1 22.5 13 52 32.7 63.8 85.8 39.9 658.6 37.4 159.2 536.9 46.3 114 195.1 72.8 13.8 29.5 52.Aug.2 23.5 21.3 79.9 78.1 536.8 134.6 89.3 54.8 42. God.4 46.6 74.9 377 375 463.9 50.7 95.6 63.4 28.7 18.7 31.7 60.6 411.3 118.7 793.Year h Veg. za Sremske Karlovce.3 23.8 38.2 890.

a pošto su čokoti odabirani nasumice. Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1. 2003.27).05 1.48 1. godine. najrasprostranjenija sorta srbskog vinogradarstva.48). To je rezultat nešto nižih temperatura u maju i na samom početku juna 1997. i koje su sve vreme ispitivanja. sa zadovoljavajućom količinom vlage (tabele 1 i 2).25 1. a najniže na 41B (1.05) i SO4 (2. Najviše vrednosti su očitane na podlozi SO4 (1. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1998–2003) Table 3 Values of bud fertility coefficients of the cultivar Riesling Italian. godine. U ovoj godini je najviša vrednost zabeležena na podlozi T5C (2.41 1.36 2. i da je to rezultat posebnih tehnoloških mera koje se primenjuju na Oglednom polju u Sremskim Karlovcima. periodu kada uveliko traje stvaranje rodnosti u donjim okcima lastara za narednu godinu.28 1.05 0. uslovilo je dobru izgradnju rodnosti u preostalim zimskim okcima.20 2.80 2.84 2.84 T5C 1. Prvo će biti razmotren rizling italijanski.29 1. godini.05 1.52 NZR– LSD 0. Kako se vidi u tabeli 3. 291 .87 2.63). 1999.07 2. Toplo vreme od samog kraja maja i tokom juna 1998. uslovili su pad vrednosti koeficijenata rodnosti koji je očitan 2000.05). onda je i u 2001. sa umerenom količinom padavina. 2002.06 1.08).79 2. da su vrednosti svih koeficijenata rodnosti veoma visoke. Toplo vreme sa dosta padavina u narednom periodu (tabele 1 i 2). statistički značajno viši od proseka za prethodnu godinu. a najviša na podlozi SO4 (2. Niska vrednost za podlogu K5BB (1. a najniža opet na 41B (2. a najniža opet na polozi 41B (1.20 1. početnoj godini ispitivanja.66 Prosek Average 1.05 41B 1.41) je rezultat velikog loma lukova prilikom njihovog vezivanja.38 1. ali ne i takve kakve mogu biti. 2001.38 0.24 1. tako je i ispalo da je baš na velikom broju čokota koji su oštećeni (10).27 2. izvršeno brojanje rodnosti. pa i danas u primeni. što se vidi i po očitanoj rodnosti u 1999.48 1.63 2. Prosečna vrednost za sve podloge je značajno niža od proseka u prethodnoj godini.34 2.81 SO4 1. periodu kada se stvara rod za narednu godinu. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u zimskim okcima.37 2. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u okcima po celoj dužini luka. najniža rodnost zabeležena na podlozi 41B (2.REZULTATI RADA SA RASPRAVOM Na početku se mora napomenuti.91 1.99 0. Čak je i prosek za sve podloge. depending on year and vine rootstock (average 1998–2003) Godina Year 1998. što se vidi u tabeli 3.99 1. To se vidi iz vrednosti koje su očitane u 2001.70 2. Ako se ovo uvaži. Najviša rodnost je bila na podlogama K5BB (2.01 Izuzetno toplo vreme tokom cele 2000. Hladnije vreme sa dosta kiše u maju i junu 1999. 2000.76 2. vrednosti koeficijenata su bile dosta visoke i u 1998.03). Tabela 3 Vrednosti koeficijenta rodnosti okaca kod sorte rizling italijanski. godini (tabela 3). u okcima koja će se rezidbom ostaviti na luku.08 0.87).48).03 2.

u junu 1997. Očitana rodnost u maju 1999. u pupoljcima zimskih okaca. što je rezultat povoljnijih vremenskih prilika u vreme stvaranja rodnosti u 1997. Bogatstvo mehaničkih elemenata u lastarima ove sorte je uslovilo veliki lom lukova prilikom njihovog vezivanja. Očitane vrednosti koeficijenata u 2001 godini su rezultat veoma povoljnih vremenskih prilika u 2000. a niža u odnosu na ostale ispitivane lozne podloge. za ovu veoma bujnu sortu. Izuzetno toplo vreme. To je i uočeno prilikom očitavanja rodnosti u maju 2002.20) nego prethodne godine. bolje izgradile rod. u periodu stvaranja rodnosti. godine je rezultat povoljnih toplotnih prilika od maja i tokom juna 1998. Niske vrednosti koeficijenata na podlozi T5C (1. dok je najniža vrednost očitana na podlozi 41B (0. zabeležena vrednost je još niža (1. a najveći je bio kod podloge 41B. i relativno toplog i kišovitog juna 1996. uslovili su dobru izgrađenost okaca.48).06). godine je bilo pogodno za stvaranje velikog roda za narednu godinu.Izuzetno velika količina padavina tokom proleća i početkom leta 2001. godini. godine.66) je ostvarena značajno niža rodnost okaca u odnosu na podlogu SO4 (2.54). od proseka za prethodnu godinu.34). koja su zabeležena tokom čitanja rodnosti u maju 2003.69) i 41B (1. Najviša vrednost je zabeležena na podlozi SO4 (2. godine (tabela 3). baš zbog loma lastara. dok je najniža na podlozi 41B (1. (tabele 1 i 2). ali i tokom ovog perioda. ali je nedeostatak vlage u prethodnom. koje su očitane u 2000. propraćena sa veoma niskim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2). ali nešto povoljnijim junom. To se i vidi po podacima u tabeli 4. uslovile su slabo stvaranje roda za narednu godinu. Najviša rodnost je zabeležena na podlozi SO4 (1. hladnije vreme sa dosta kiše u proleće i početkom leta 1999. pogotovo u junu mesecu. Očitana rodnost je najviša na podlogama T5C (1.91). To su podloge manje bujnosti od ostale dve. Očitana rodnost u 1998. a najniža na podlozi 41B (1.91). u prethodnom periodu. a najniža na podlozi 41B (1. Najniže vrednosti su zabeležene na SO4 (1.59). te su kasnije. Izuzetno toplo vreme tokom maja i juna 2002.38) su rezultat polomljenih lukova i onih zahvaćenih sušenjem. dok je najniža na podlozi 41B (0. Prosek za podloge (1. godini kada se stvarao rod. 292 .07). sa ne baš dovoljno vlage za ovu sortu. godine. uslovilo je pad vrednosti koeficijenata rodnosti.46). Vrednosti su bile značajno niže od uobičajenih za sortu rizling italijanski.54) i SO4 (1. Prosečna vrednost za podloge je viša od onih u prethodne dve godine.37). godine. zbog povoljnijih vremenskih prilika. godini. U proseku za 6 godina na podlozi 41B (1.31) je značajno niži nego u prethodnoj godini (1. Kao i kod rizlinga. načinio mala ograničenja. godine. Najviše vrednosti koeficijenata rodnosti su ostvarene na podlogama 5BB (1.61). na čokotima koji su odabrani za očitavanje rodnosti. kada otopljenje nastupi kasnije. kod sorte sila. Najvišu vrednost koeficijenata je ova sorta ostvarila na podlozi T5C (1. U proseku za podloge.68). ali ne i tako povoljnih uslova vlažnosti u zemljištu.36) i SO4 (1. Najviša rodnost je postignuta na podlogama 5BB (1. Najviša vrednost koeficijenata rodnosti. godini je rezultat hladnog i veoma kišovitog maja. godini je značajno viša u odnosu na prethodnu. Zabeležena rodnost kod sorte sila u 1997.06). i iznosilo je (1.99). za očekivati je da bude kod slabo bujne podloge 41B. Prosečna vrednost za sve podloge je značajno viša.05).

najviša vrednost rodnosti je očitana na podlozi T5C (1. godine. U proseku za podloge.61 1.21).19). što je zabeleženo prilikom očitavanja rodnosti 2002. koja je očitana 2001. i sporijeg razvića. Najviša rodnost je postignuta na podlozi T5C (1. 1999.39 SO4 1. uslovili su slabo stvaranje roda za narednu godinu. godini je relativno visoka za ovu sortu. Mimo svih očekivanja. Očitana rodnost kod sorte nova dinka (tabela 5) u 1998.31 T5C 1.61). zbog velikog broja nekrenulih okaca je zabeležena kod podloge SO4 (0.34 0. dok je najniža na podlozi 41B (0.16 1. U proseku za podloge.05 0.07 1.41). Toplo vreme od samog kraja maja i tokom juna 1998. Najviša vrednost je zabeležena kod podloge T5C (0.48 1. godine.06 1. godine.88).) Godina Year 1997. je značajno niža od vrednosti dobijenih za prethodne godine ispitivanja.) Table 4 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Sila. 2001.91 1. 293 . nisu omele ovu sortu da izgradi dobru rodnost okaca. od samog kraja maja i tokom juna meseca 2001. a najniža kod podloge S04 (0. sa umerenom količinom padavina. očitana rodnost je niža u odnosu na prethodnu godinu.37 1. rodnost je značajno niža u odnosu na prethodnu godinu. 2002. koje su očitane u 2002.27 0. godini (tabela 5). U proseku za 6 godina nije uočena značajna razlika u rodnosti sorte sila nakalemljenoj na različitim loznim podlogama.23 Prosek Average 1. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u zimskim okcima. a najniža na podlozi 41B (1.27 41B 1. je uslovilo slabiju rodnost. Vrlo velike količine padavina u maju i junu 2001. sa nezadovoljavajućom količinom vlage za ovu bujnu sortu (tabele 1 i 2). Izuzetno toplo vreme tokom cele 2000. izuzetno kišno a i hladno vreme. Ona je čak nešto poznijeg kretanja. godini.18 1.20 1.54 1.98 0. što se vidi i po očitanoj rodnosti u 1999. i povišena količina padavina. godine.38 1.14 1.64).54 0.50 1. Najviša vrednost je postignuta na podlozi T5C (1. godine.59 1.61 1.31 1. propraćene značajno nižim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2).06 1. Najviša rodnost je zabeležena na podlozi SO4 (1.38).52). 2000. Prosečna vrednost za sve podloge (0. Najniža rodnost. a najniža na podlozi 41B (1. su uslovile izuzetno niske vrednosti koeficijenata.46 0.99). a najniža na podlozi 41B (1. Zahvaljujući povoljnijim vremenskih prilikama tek negde od prve dekade juna 1997. godine.68 1.55 1. najviše vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte nova dinka su očitane u 2000.01 Kako je već napomenuto.31 1. Nešto niže prosečne mesečne temperature u maju i junu 1999.69 1. godini.35 1. 1998.35 1. Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1. a najviša na podlozi 41B (1.18). od sorte sila.01 1.42).06).13 1.38 NZR– LSD 0.Tabela 4 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte sila.98). depending on year and vine rootstock (average 1997–2002.37 1. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1997–2002.

Najviša vrednost (1.64 1. su uslovile visoke vrednosti koeficijenata u 2003. uslovile su značajan pada vrednosti koeficijenata rodnosti sa povećanjem opterećenja u 2001.32 0.29 1. 2003.07) je zabeležena pri najmanjem opterećenju od 12+2 okca. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1998–2003. propraćene značajno nižim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2).24 1.15 0. a u 1999.29) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca.19 0. 2001.38 1. godini.24 41B 1.80 1. godine.24 1.29 SO4 1.32 1. godini su one načinjene pre očitavanja rodnosti.29). U proseku za 6 godina. Nešto niže prosečne mesečne temperature u maju i junu 1999.21 1. godini.12 1.35 1.) Godina – Year 1998.21 1. Najviša vrednost koeficijenata rodnosti okaca je postignuta pri najmanjem opterećenju okcima 12 + 2 (2.01 Jedino kod sorte Petra nema šestogodišnjih podataka o rodnosti okaca.42 0. Najviša vrednost koeficijenata (2. Najviša vrednost je očitana na podlozi SO4 (1. u odnosu na podlogu 41B (1.12). Izuzetno visoke temperature u 2000. godini.28 1. Ovu sortu često napadaju gundelji. 1999. sa dobrim rezervama vlage iz prethodne godine.15 0. 2000. su uslovile i nešto niže koeficijente rodnosti kod ove sorte u 2000. dok je najniža (2.13 0. od višegodišnjeg proseka.Značajno više temperature.85 1.71) zabeležena pri najvećem opterećenju 17+17 okaca.04). godini (tabele 1 i 2). što se vidi po očitanim vrednostima koeficijenata u 2003. značajno viša rodnost kod ove sorte je očitana na podlozi T5C (1.99 1. depending on year and vine rootstock (average 1998–2003.51). 2002.03).96 1. zbog šteta koje su prouzrokovali gundelji (tabela 6). i povišena količina padavina. Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1.23 T5C 1.52 1. dok je najmanja vrednost koeficijenata (1. zabeležena pri najvećem opterećenju okcima od 17+17 okaca.06 1. zabeležena kod srednjeg opterećenja od 12+12 okaca.05 0. propraćene umerenijom količinom padavina u vreme stvaranja roda.36 1. Vrlo velike količine padavina u maju i junu 2001. dok je najmanja vrednost (0.21 NZR – LSD 0. a razlika u odnosu na ostala je veoma mala. u maju i junu 2002. Tabela 5 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte nova dinka. godine (tabele 1 i 2) i umerena količina padavina.78). Vrednost koeficijenata značajno pada sa povećanjem opterećenja okcima.60) je bila pri najmanjem opterećenju od 12+2 okca.36 1.39 1.31 1. godini. su uslovile izuzetno niske vrednosti koeficijenata. godini.12).88 0. koje su očitane u 2002.41 1.18 0. Najviša vrednost koeficijenata (2.) Table 5 Values of bud fertility coefficients for the cultivar New Dinka. su veoma povoljno uticale na izgradnju rodnosti. godini. Pre svega vrlo visoke temperature u 2002. 294 .51 1. propraćene manjom količinom padavina nego što zahteva ova sorta. a najniža na podlozi 41B (1.04 Prosek Average 1.

kao i u prethodnim godinama. Najviša vrednost je iznosila 1. i 2004. godini su uslovile pad vrednosti koeficijenata.05 0. značajno padaju sa povećanjem opterećenja okcima. dok je najniža vrednost (1. ali je on izraženiji sa povećanjem opterećenja okcima. Pristojna količina padavina i ovakve temperature su uslovili visoke vrednosti koeficijenata rodnosti okaca. godini su uslovile izuzetno dobro stvaranje roda. relativno povoljni vremenski uslovi tokom stvaranja roda 1998. Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca značajno padaju sa povećanjem opterećenja okcima.36 Opterećenje okcima – Bud loading 12 + 2 12 + 12 17 + 17 Prosek Average NZR – LSD 0. Povoljne vremenske prilike u 2000.43 2.13 1.01 Kao što je rečeno i kod prethodnih sorti.78 1. Tabela 6 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte petra. Najviša vrednost (1.03 2.66.24) zabeležena pri najvećem opterećenju od 34 okca. dok je najniža vrednost (1. Zbog nepovoljnih vremenskih prilika u 2001.94 1. godini. godini su uticale na dobro stvaranje rodnosti za 2003.38 2.79 0.Najtopliji maj i juni u poslednjih 15 godina su bili 2003.83 2. 295 .24 0.61) zabeležena kod opterećenja od 34 okca po čokotu.82) ostvarena pri najvećem opterećenju od 34 okca po čokotu. uslovili su očitavanje relativno visokih vrednosti koeficijenata rodnosti kod sorte liza 1999.00 1. je došlo do slabijeg stavaranja roda. Nepovoljnije vremeske prilike u 1999. 2001. U proesku za 5 godina se uočava značajan pad rodnosti okaca. Prosek – Average 2. godine.) Table 6 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Petra. Najviša vrednost (2. i 2003. što se vidi po podacima iz 2001. 2000.29 1. sa povećanjem opterećenja pri rezidbi. godinu. godine. Najviša vrednost (2. godini.82 2.60 2. godine.78 0.66) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca.99 1.12 1. 2003. u zavisnosti od godine i opterećenja okcima (prosek 2000–2004.66 2.71 2. dok je najniža vrednost (1.65) zabeležena kod najvećeg opterećenja od 17+17 okaca. Izuzetno povoljne vremenske prilike u 2002. dok je najniža (1. dok je najniža vrednost (1.78). zabeležena kod najvećeg opterećenja od 17+17 okaca.18 1. Ove vrednosti. U obe godine je zabeležen značajan pad vrednosti koeficijenata sa povećanjem opterećenja.82) je zabeležena kod opterećenja od 14 okaca po čokotu. što se vidi po vrednostima koje su očitane u 2002.87 2.30) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca.58) je postignuta pri najmanjem opterećenju od 14 okaca po čokotu. 2004.21 0.68 1. i zabeležena je pri najmanjem opterećenju od 14 okaca. Najviša vrednost koeficijenata (2. depending on year and bud loading (average 2000–2004.) Godina – Year 1999.95 0.07 2. 2002.

23 12 + 12 1. Poljoprivreda.) Table 7 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Liza. a samim tim i bezbrižnijem životu vinogradara.. 71–79. može se sa sigurnošću reći da su za stvaranje rodnosti za narednu godinu.14 0. KNJIŽNA VRELA KULJANČIĆ.19 NZR – LSD 0.. I.58) u 2003.89 1. PAPRIĆ.95). je najviša vrednost.49 2.23 2. Novi Sad.99 1. MIRA MEDIĆ (2002): Rodnost sorte sila gajene na različitim loznim podlogama.95 1.01 Najviša vrednost koeficijenata (2. PAPRIĆ. 247–253. što u krajnjem slučaju treba da dovede sigurnijoj proizvodnji. Da bi se sprečio negativan uticaj lošeg vremena u pojedinim godinama. vol 49 (vanredni broj). depending on year and bud loading (average 1999–2004. je zabeležena kod opterećea od 14 okaca.41 2. Župljanka i Sila gajenih na različitim uzgojnim oblicima. (1994): Uticaj uzgojnog oblika čokota na osobine novih sorti vinove loze. i lozna podloga na koju je nakalemljena neka sorta. 296 . KULJANČIĆ.61 1.Doktorska disertacija. Ova saznanja treba da omoguće da u budućnosti vinogradari sigurnije vladaju prinosom i njegovom kakvoćom. Poljoprivredni fakultet. 2003.82 1. U 2004. dok je najniža (1. 166–175.97 17 + 17 1. I.19 1. vinogradari moraju pomoći vinovoj lozi posebnim agro i fitotehničkim merama. Prosek – Average Opterećenje okcima – Bud loading 12 + 2 2.58 1. Novi Sad..58 2.41 dok je pri njavećem opterećenju iznosila (1. DJ.. opterećenje okcima pri rezidbi.66 2.65 1.95 1. PAPRIĆ. (1998): Fertility of new grape cultivars trained on different training systems. veoma važni vremenski uslovi u prethodnoj godini.24 1. Savremena Poljoprivreda.) Godina – Year 1999. DJ. Changins. 2002. Proceedings of the 10 th GESCO.82 2. MIRA MEDIĆ.71 Prosek Average 1. I.. (1998): Kategorije izbilih lastara kod sorti Rizling italijanski. I kod ove sorte je zabeležen značajan uticaj opterećenja okcima i vremenskih prilika po godinama na rodnost budućih okaca.Tabela 7 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte liza.68 2. 2000.05 0.70 2.27 1. Vršac. DJ.30 1.56 2. iznosila 2. 2001. u zavisnosti od godine i opterećenja okcima (prosek 1998–2003. ZAKLJUČAK Na osnovu iznetih podataka istraživanja. KULJANČIĆ.18 0. 390–393.99) zabeležena kod opterećenja od 34 okca.22 1. 2004. pri najmanjem opterećenju.27 2. I. KULJANČIĆ.

.. gajena na različitim loznim podlogama. vol 32. S. SRINIVASAN. which lies in the northern part of Fruska Gora vineyard area.. DJ. BOŽOVIĆ. are still carring out at the Experimental Field of the Institute for Fruit Growing. (1998): Uticaj lozne podloge ne neka biološka i tehnološka svojstva sorte sila.. and when they were folowed by low temperatures in this period. from the middle May until the beginning of July. S. M. M. Investigations which started in 1997. cultivar. ZIV. BERNSTEIN. P (1987): Sila-nova sorta vinove loze. M. Effect of giberelic acid application.8. MELAMUD. 81–85.. (1988): The ontogeny and development of Vitis vinifera L. S.. in Sremski Karlovci– Serbia. By analising meteorological facteurs (heat and water) and coefficients of fertility for the examined period. CINDRIĆ. DJ. By counting the inflorescences on the exemple of 15 grape vines per variant. P. To reduce negative influence of bad weather in some years.. Viticulture. MULLINS. SLAVICA TODIĆ Summary The aim of this investigation was to find out the influences of heat and water precipitations on the potential fertility differentiation. br. I. vol. zbornik naučnih radova. D. P. Faculty of Agriculture. V.. Vitis 20. LAZIĆ. ZIV.. PAPRIĆ. Z. Chenin blanc inflorescence in relatio tophenological stages. ON FERTILITY OF GRAPE VINE WINTER BUDS KULJANČIĆ. Qeen of Vineyards) II. IVANIŠEVIĆ. 8–14. BERNSTEIN. grapegrowers must help to the grape vine by using all measures of agro and especialy phitotechnique. MIRA MEDIĆ. (1981): Physiology of flowering in the grapevine – a review.. I. Faculty of Agriculture. coefficients of ferility in all buds were high. (1991): Sorte vinove loze. Savremena poljoprivreda. Z. KOVAČ. Savremena poljoprivreda. vanredni broj. Novi Sad. In the years when temperature conditions... SVANEPOEL. Key words: fertility. exceptional connection between them was established. INFLUENCE OF WEATHER CONDITIONS. MIRA MEDIĆ. (1981): Necrosis in grapevine buds (Vitis vinifera cv. Novi Sad. Novi Sad. (2002): Novostvorena sorta sila. CINDRIĆ. New designed cultivars Sila. In the years when there was a lot of rain in the May and June. E. 105–114. 47–61. H. grape vine 297 . fertility coefficient. NADA KORAĆ. LAVEE. Vitis 20. which happens with buds necessary for next pruning. American Journal of Enology and Viticulture.. H. (1981): Necrosis in grapevines buds (Vitis vinifera Cv. V. In some cases it was 50 and more % lower then average values. Relation to vegetative vigor. DJ. KOVAČ. J. and Horticulture. coefficients of fertility per cultivar were calculated. PAPRIĆ. 1. and their values per years were compared.. was very low. MELAMUD. cv. ARCHER. 9–10. Agroekonomik.. 133–141. and water precipitations in the May and June were good. 1.LAVEE. Nova Dinka and Riesling Italian clone SK-13 were examined. KULJANČIĆ. MIRA MEDIĆ. C. potential fertility or fertility for the next year.. KULJANČIĆ. next year. I. Queen of vineyard) I. NADA KORAĆ. PAPRIĆ. Vitis 27. 263–267.

. Pri tretiranju prema standardnom postupku troši se velika količina tečnosti 1000–1500 l/ha. ALEKSANDAR SEDLAR1 IZVOD: U radu je dato težište na ispitivanju kvaliteta tretiranja zasada jabuka orošivačima u funkciji različitih količina tečnosti – normi tretiranja. prof. NIKOLA ĐUKIĆ. 298 . orošivači. dr Nikola Đukić. klimatskih uslova. u nekim slučajevima se može ići i na smanjenje količine pesticida (doze) do izvesne granice u odnosu na standardni (uobičajeni kod nas) postupak. starosti zasada. racionalna zaštita voćnjaka. koje omogućuju veću pokrivenost biljnih površina u odnosu na tretiranje sa krupnijim kapljicama većeg prečnika. asistent. Novi Sad. uzgojnog oblika. Departman za poljoprivrednu tehniku. novim metodama i novim mašinama za zaštitu zasada. red. Istovremeno sa smanjenjem količine vode. 6 (2007) STR. docent. U novijim tehnologijama u zaštiti voćnjaka koriste se i srednje (500–1000 l/ha) i niske količine tečnosti (200–500 l/ha). Ovo je moguće ostvariti radom sa sitnijim kapljicama. Ključne reči: norma tretiranja.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju u odnosu na primenu standardnih količina tečnosti. UVOD U savremenoj proizvodnji jabuka. mr Aleksandar Sedlar. u odnosu na standardne količine (1000–1500 l/ha). hemijska zaštita od bolesti štetočina i korova je redovna i obavezna mera koja se obavlja više puta u toku vegetacije u zavisnosti od sorte. Originalni naučni rad (Original scientific paper) 1 Dr Rajko Bugarin. NOVI SAD UTICAJ NORME TRETIRANJA NA RACIONALNU ZAŠTITU VOĆNJAKA RAJKO BUGARIN. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardnih količina (1000– 1500 l/ha) mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju u pogledu pokrivenosti površina. 56. 298–303. Poljoprivredni fakultet. Određivanje kvaliteta tretiranja vršeno je indirektnim metodom pomoću specijalnih vodo-senzitivnih listića. što poskupljuje zaštitu i opterećuje okolinu. sa povećanim brojem kapljica. Upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i niskih količina vode po ha (200–500 l).

7 mm i posebnim vrtložnikom. sa brojem obrtaja rotora 2000 min–1.2 i 1. MD–15. MD–15.1 5 × 2. Kod svake varijante vršena su merenja u tri ponavljanja.) postavljaju pre prolaska agregata za orošavanje. Tab. „Zupan”-plavi. kom. Kod prve dve varijante. sl. standardne i srednje norme.1 6 × 2 kom.Primenom srednjih i malih količina tečnosti pomoću traktorskih orošivača potrebnog tehničkog nivoa.0 Tip rasprskivača sprinclers type „Morava”. „Morava”. i izlaznom brzinom vazdušne struje 45 m/s. orošivač je bio opremljen orginalnim Moravinim rasprskivačima prečnika izlazne pločice 1. odnosno 720 m3/min. 1. Kod treće varijante sa malom normom tretiranja postavljeni su precizniji rasprskivači proizvodnje „Zupan“ sa izlaznom pločicom od keramike prečnika 1. sa određenim kapacitetom i brzinom vazdušne struje uz precizne rasprskivače dobija se veliki broj sitnijih kapljica. Tested combinations Varijanta Variant Nt l/ha Qv m3/min Tip Tip V ventilatora orošivača km/h ventilator type sprayers type Aksijalni Aksijalni Aksijalni AM–1100 AM–1100 AM–1100 4. sa pouzdanijim kvašenjm ciljnih površina bez slivanja sa njih.0 6. 2 × 2. „Zupan”-beli.61 6. 3 × 2. Ispitivani agregat Ispitivanja su obavljena sa vučenim orošivačem „Morava AM 1100“ agregatiran sa traktorom „Rakovica R-65“. + 2 × 1 kom.2 mm. Poznato je pravilo da se sa sitnim kapljicama dobija bolji raspored po biljnim površinama. 1: Ispitivane kombinacije Table 1. sa homogenijim spektrom kapljica. Orošivač je opremljen aksijalnim ventilatorom kapaciteta vazduha 12 m3/s. Standardna Srednja Mala 1320 742 358 720 720 720 299 . MATERIJAL I METOD RADA Kvalitet tretiranja utvrđen je pomoću mernih pločica koje se prema određenom planu (uz pomoć merne opreme.

se vidi da sa povećanjem norme orošavanja kod sve četiri posmatrane biljne zone. a kod varijante 300 .63%. date su prosečne vrednosti pokrivenosti površina po varijantama primenom orošivača za jedan prohod agregata. a zatim nešto intenzivnije raste.779. a dobre kod varijante sa srednjom količinom tečnosti od 21. Ovo se može objasniti većim kapacitetom vazdušne struje kod vučenog orošivača. stvarna pokrivenost površina se najpre blago smanjuje. Sa sl. 2. kod varijante sa srednjom normom (742 l/ha) relativni odnos je 1.01%. Šema postavljanja mernih listića na biljkama a) red levo sa mernim listićima u sredini (unutrašnjosti) krošnje b) red desno sa mernim listićima po površini (periferiji) krošnje Fig.59 %. 2. Sumirajući pokrivenost površina u sredini krune za oba reda korišćenjem vučenog orošivača. Scheme of placing measuring leaves on plants a) column to the left with measuring leaves in the middle (inside) of the canopy b) column to the right with measuring leaves on the edges (periphery) of the canopy REZULTATI ISTRAŽIVANJA Na sl. a najmanja kod verzije sa srednjom normom 22. 1. primenom male norme tretiranja od 350 (l/ha) kod sve četiri zone ostvarene su znatno veće vrednosti pokrivenosti površina. Ako se usvoji da je kod varijante sa standardnom normom (1320 l/ha) relativni odnos 1.70%.45%. U ovom slučaju pri tretiranju sa vučenim orošivačem. Sumirajući prosečne vrednosti pokrivenosti površina na periferiji krune za oba reda zapaža se da je najbolja pokrivenost realizovana kod varijante sa standardnom normom 34. manja kod tretmana sa malom normom 25. 1.Sl. odnosno 31. koja uz to ima i veliku početnu brzinu što omogućava intenzivniju dezintrgraciju kapljica i veću pokrivenost površina.75%. zapaža se da su izmerene dobre vrednosti kod tretmana sa standardnom i malom količinom 32.

Spomenute vrednosti su date da bi se različite norme sa različitim koncentracijama tečnosti svele na istu koncentraciju i tek onda mogle porediti. 3. mnogo manje (više od dvo301 .sa malom normom (358 l/ha) relativni odnos je 3. može se jasno uočiti da se sa smanjenjem norme tretiranja. 2. Derived Area coverage by treating with draged sprayers Treba naglasiti da vrednosti izvedenih pokrivenosti površina nisu izmerene (nisu stvarne). Sl. već su računske i one predstavljaju ekvivalent pokrivenosti površina i koncentracije tečnosti kao kod varijante sa standardnom količinom tečnosti (svođenje na istu koncentraciju). 2. da bi kasnije sa daljim smanjenjem naglo rasla. a pošto je doza ostala ista. 3: Izvedena pokrivenost površina pri tretiranju sa vučenim orošivačem Fig. Area coverage (real) by treating with draged sprayers Sl.83% kod treće varijante sa malom količinom. Pokrivenost površina (stvarna) pri tretiranju sa vučenim orošivačem Fig. Na sl. koncentracija pesticida je toliko puta povećana.687. Na spoljašnjoj površini krošnje dobijene su sledeće vrednosti izvedene pokrivenosti: najviše 93. Ovo praktično znači da je kod druge varijante upotrebljena količina vode toliko puta manja. 3. izvedena pokrivenost blago raste.

41% odnosno 32. Korišćena norma tretiranja nije od značaja sve dok je broj deponovanih kapljica (pokrivenost površina) dovoljno visok. Što je veći broj kapljica prisutan na jedinici površine (cm2) veća je i efikasnost. To praktično znači da se pri korišćenju srednjih i niskih normi tretiranja radi sa tečnostima veće ili visoke koncentracije pesticida uz značajno smanjenu količinu vode po ha. dezintegraciju. Radi se o poboljšanoj metodi orošavanja na konvencionalan način sa redukovanim normama tretiranja. Prema tvrđenju Lercha više modernih eksperimenata potvrđuju bolju efikasnost velike gustine kapljica.33% kod treće varijante sa malom normom. čime se uz istu potrošnju pesticida (dozu) značajno pojeftinjuje i ubrzava proces aplikacije. DISKUSIJA Lerch (1986) analizira aplikacione tehnike i navodi da uspeh kod hemijske zaštite najviše zavisi od: primene u pravom trenutku. omogućuju se velike uštede u manipulaciji sa tečnošću a time povoljniji ekonomski rezultati uz bolju zaštitu životne okoline. Aplikacija radne tečnosti veće ili visoke koncentracije zahteva pojačano mešanje (kvalitetno hidraulično ili hidraulično i pneumatsko) kao i precizno filtriranje rastvora. Male kapljice koje se najviše koriste kod tretiranja malim i srednjim normama. primenom standardnih orošivača sa kvalitetnim rasprskivačima. maksimalno moguće pokrivenosti površina. Time se uštede velike količine vode a samim tim i energije potrebne za njen transport. što se može pored ostalog ostvariti ugradnjom dodatnog samočistećeg filtera kao četvrtog u sistemu 302 . distribuciju. Novak (1990).75% kod prve varijante sa standardnom količinom. daju bolju pokrivenost i toksičnije su za štetne organizme.38% kod druge sa srednjom količinom. brže prodiru u biljku. U unutrašnjosti krune. Drugi uticajni činilac na biološku efikasnost pri tretiranju je pokrivenost ciljanih površina pojedinačnim kapljicama radne tečnosti. Aplikacija se izvodi tako da koliko puta se smanji količina vode u hektarskoj normi toliko puta se mora povećati količina preparata (pesticida). u povoljnim vremenskim uslovima.63%. Upotreba srednjih (500–1000 l/ha) i niskih količina tečnosti (200–500 l/ha) u odnosu na standardnu količinu (1000–1500 l/ha) zasniva se na metodi CRV (conventionally reducing volume). Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih i malih količina tečnosti (normi). uz ispunjenje bezbednosnih uslova vezanih za okolinu i rukovaoca agregata. optpornije su na spiranje putem kiše. fungicida i herbicida.struko manje) 40. Značajno je istaći da se upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardne količine (1000–1500 l/ha) mogu ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju. a još manje (gotovo trostruko) 34. Navedeni osnovni princip važi kod insekticida. dobar fitoterapeutski učinak i za okolinu prihvatljiv tretman može se ostvariti samo onda ako orošivači ostvaruju preciznu depoziciju što je sa srednjim i niskim normama teže postići nego sa standardnim. primenom vučenog orošivača bi se mogle omogućiti sledeće vrednosti izvedene pokrivenosti: najviše čak 114. u zaštiti zasada jabuka. potrebne količine preparata na meti. a mnogo manje gotovo trostruko manje kod druge i prve varijanyte 38. Prema navodima Novaka.

Les Barges (Vouvry). Agrotehničar br. 3. može se zaključiti: Upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardne količine (1000–1500 l/ha) mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju. u zaštiti zasada jabuka. M. International Training Course in Ground and Aerial Application for Plant Protection and Biotehnical Products. u povoljnim vremenskim uslovima.: Novi sistemi aplikacije u praksi. br. Zagreb. S. Volume 1.: Šest godina iskustva u zaštiti trajnih nasada smanjenom količinom vode.l Switzerland. 1990. Novi Sad. 19–24. BUGARIN. s. 303 . CIBA GEIGY Limited. Determinate quality of treating was made with especialy water-sensitive plate. 1990.. Basle Agricultural Division Application Advisory Service. INFLUENCE OF TREATMENT NORM ON RATIONAL ORCHARDS PROTECTION RAJKO BUGARIN. 3.ZAKLJUČAK Na osnovu sopstvenih ispitivanja kvaliteta zaštite zasada jabuka u zavisnosti od norme tretiranja. Agrotehničarev eksploatacijski priručnik. NIKOLA ĐUKIĆ.: Kvalitet zaštite zasada jabuka u zavisnosti od norme tretiranja. 2004.. LITERATURA BERČIĆ. Agrotehničar. rational orchard protection.. doktorska disertacija. LERCH: ORCHARD SPRAYING. NOVAK. omogućuju se velike uštede u manipulaciji sa tečnošću a time povoljniji ekonomski rezultati uz bolju zaštitu životne okoline. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih i malih količina tečnosti (normi). Quality and care work with midle (500–1000 l/ha) and small liquid value (200–500 l/ ha) compare with standard value (1000–1500 l/ha) will give us quality of treating without different on standard which will be important. primenom standardnih orošivača sa kvalitetnim rasprskivačima. Key words: norm treatment. R. ALEKSANDAR SEDLAR Summary In this paper the aim was on reasearch quality of treating orchard with sprayers which works with different value of liquied. 8–11. sprayers. M. s.

konvektivno sušenje. Finalni proizvodi osmotski i konvektivno sušen. kao i koncentracije rastvora od 70–85% od zasićenja za date temperature rastvora. Srednje vrednosti vlažnosti uzoraka polutki su dobijene na osnovu merenja i koriščene su za dalje statističke analize. 2001. MIRKO BABIĆ. skladištenje plodova u staklenoj ambalaži pri sobnim uslovima je uspešno. 2006. osmoza. 56.ac. 2006).„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. koja predviđa promene srednje vlažnosti polutki kajsije tokom vremena u funkciji od temperature i koncentracije rastvora. dr Mirko Babić. Jednačina je validna za temperature rastvora od 45–55°C. te je konačna vlažnost proizvoda viša u odnosu na ravnotežnu. Empirijska jednačina. Torres i dr. 2002. 304–313. kajsija (Prunus armeniaca). ljbab@polj. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. ANOVA analiza je pokazala da su temperatura i koncentracija rastvora uticajni faktori tokom osmotskog sušenja. Polutke kajsije tri sorte „novosadska rodna“. redovni profesor. je urađena uz pomoć regresione analize. prof. Na osnovu iskustva u istraživačkom radu sa kombinovanim osmotskim i konvektivnim sušenjem kajsije (Babić Ljiljana i dr. Osmotsko sušenje kajsije (Prunus armeniaca) je obavljeno preko seta testova u laboratorijskim kontrolisanim uslovima. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof. NOVI SAD OSMOTSKO I KONVEKTIVNO SUŠENJE VOĆA LJILJANA BABIĆ. Zbog toga ne postoji izrazita kontrakcija zapremine ćelija materijala. redovni profesor. Rastvorak koji je ušao u sastav voća deluje i kao sredstvo za konzervaciju. ns. mr Ivan Pavkov. „kečkemetska ruža“ i „ambrozija“ su bile predmet istraživanja. stoga zadržava lepši i svežiji izgled (Peiro-Mena i dr. 2000).yu 304 . Ključne reči: Voće. Kowalska Hana. što ima pozitivan efekat pri kasnijem konvektivnom dosušivanju. Babić Ljiljana i dr. IVAN PAVKOV1 IZVOD: Osmotska dehidracija je u prezentovanim rezultatima istraživanja iskorišćena kao proces za pripremu voća za kombinovano sušenje. asistent. Prilikom snižavanja vlažnosti materijala dolazi u isto vreme i do migracije molekula rastvorka u uzorak. 2001. Trg D. 6 (2007) STR. UVOD Osmotska dehidracija je jedan od mogućih načina pripreme voća za za konvektivno sušenje (Torreggiani Danila. Departman za poljoprivrednu tehniku. 2004). dr Ljiljana Babić. Obradovića 8.

Nakon dva sata. Naučni pristup ovom obliku konzerviranja je skorašnjeg datuma. zastupljen u našima krajevima još od doba Turaka. Rastor je bio mešavina vode i šećera. pre svega u cilju sprečavanja enzimatskog tamnjenja (Rastogi i dr. Odnos rastvora i voća je bio 14: 1. Babić Ljiljana i dr. Proces se prekida izjednačavanjem koncentracija. Sutar i dr. Sledeći cilj je da se ustanovi kvalitativna povezanost uticajnih faktora na proces matematičkim modelovanjem. Da bi se došlo do više saznanja o povezanosti i međusobnom uticaju ova dva procesa kod kajsije. 2005). potrebno ga je dosušiti. na papirnom ubrusu oceđeni i ulagani u jednom sloju na tave konvektivne pilot sušare. „novosadske rodne“ i „kečkemetske ruže“ Procedura je bila sledeća: sveži plodovi svih triju sorti su ručno prane pod mlazom tekuće vode i ostavljena u jednom sloju da se suše. Nakon toga je obavljeno polovljenje nožem. a izlaganje sumpor dioksidu je trajalo 4 sata. polutke u se ručno vadile i ispirale mlazom vode. Testovi osmotske dehidracije polutki kajsija izvođeni su u polu industrijskoj sušari (slika 1) projektovanoj u Departmanu za poljoprivrednu tehniku Poljoprivrednog fakuteta. Naime. Na osnovu preporuka (Taylor 1995) sagorevano je 4 grama sumpora po likogramu svežeg voća. Suština procesa je migracija molekula vlage u tečnoj fazi iz proizvoda koji je potopljen u rastvor. sa kojom se proizvod ne može čuvati duže vreme. Nakon toga. Plan testova je napravljen na osnovu izbora uticajnih faktora za tri sorte kajsije i to „ambrozije“. 305 . Ona se dešava zbog razlike u koncentracijama molekula vode u voću i u rastvoru (Barat i dr. najčešće vode i nekog rastvorka. Usvojena su takođe i dva nivoa ovog uticajnog faktora i to 45°C i 55°C. 2006. koji je zatim odlagan u priručnu komoru za sumporisanje. Pošto nakon osmotske dehidracije u voću ostaje još dosta vlage. Sutar i dr.Osmotska dehidracija je star proces. Osmotska dehidracija se može sprovesti kao način pripreme sa zadovoljenjem prethodnog stava o tamnjenju. 2007. pristupilo se laboratorijskim merenjima. Dva nivoa concentracije šećera u rastvoru su korišćena tokom testova i to 0. U isto vreme se dešava migracija rastvorka iz rastvora u uzorak.70 i 0. najčešće konvektivnim putem (Fernandes i dr. 2007).85 od vrednosti zasićenja na izabranim temperaturama rastvora. 2006). To su na primer spremanje voća u obliku slatka ili povrća u obliku turšije. uzorci polutki kajsija su vađeni iz osmotske sušare. 2006) ili primenom neke druge energije (Erle i dr. 2001. odstranjivanje koštice i pažljivo odlaganje polutki u jedan kontejner. poznato je da pre konvektivnog sušenja voće zahteva neku tehnološku operaciju pripreme. MATERIJAL I METOD Istraživanja uticaja temperature i koncentracije rastvora vode i saharoze na migraciju molekila vode iz voća su obavljena pri laboratorijskim uslovima. Postavljena je hipoteza koju treba dokazati ili opovrgnuti da temperatura i koncentracija osmotskog rastvora imaju uticaj na brzinu otpuštanja molekula vode iz plodova. Ostavljene su na prosušivanju u potom ulagane u korpu osmotske sušare. Cilj ovih istraživanja je prikupljanje novih informacija o ponašanju kajsije tokom osmotskog sušenja. a različitost u fizičkim i hemijskim osobinama materijala usloviće različite flukseve materije (Chenlo i dr. Analiza rezultata merenja fizičkih veličina tokom testova i njihova obrada će se uraditi uz pomoć odgovarajućih statističkih metoda. gde su se tretirale u trajanju od dva sata. 2001).

Temperatura i brzina kretanja vazduha u ovoj sušari su bili isti tokom svih testova. Ova sušara je stojala na vagi tako da se promena mase tokom procesa mogla kontinualno pratiti.Sl. Osmotic and batch convective pilot dryers Sačinjen je plan izvođenja testova (tabela 1) i to tako da se za svaku kombinaciju uticajnih faktora obavi eksperiment sa tri četiri ponavljanja. 1. Osmotska i konvektivna pilot sušare Fig. 1. te je nakon toga uzorak iseckan i odlagan u laboratorijsku sušnicu na 70°C. Vlažnost uzorka na kraju konventivnog sušenja je izračunana na osnovu poznavanja početne vlažnosti kajsija i početne mase. Jedan uzorak polutki „novosadske rodne“ je nakon acidifikacije odmah stavljen u konvektivnu sušaru. 306 . sve dok se u dva uzastopna merenja mase nije pojavila konstatna vrednost. tako da su ostvareni rezultati merenja uporedivi. Papirni ubrus je korišćen za eliminisanje spoljašnje vlage. Praćenje promene vlažnosti polutki kajsija tokom osmotske dehidracije je rađeno tako što je svakih 15 minuta izuziman uzorak. a zabeležena je nakon svakih 15 minuta rada. Svi uzorci kajsija nakon sumporisanja i osmotskog sušenja su takođe dosušivani u konvektivnoj sušari.

12 17 c=0. što je veće od Fcrit = 4. 2. Plan testova Table 1.58522.050 Sa slike 2. Konstatuje se da je izračunati kriterijum F = 4.11 80. a na sličan način je dokazan i uticaj temperature rastvora na migraciju molekula vode iz uzoraka.70) Table 2.13 15 c=0. t=55°C. Testovi 9. c=0. ANOVA statistička metoda je upotrebljena za obradu podataka i rezultati su prikazani u tabeli 3. Time je deo hipoteze dokazan.162 0. 11 i 18 su takođe uzeti u obzir.81 73.57 Promena vlažnosti Moisture changes Δw/Δτ (%/min) 0.170886 u okviru verovatnoće od 95%.90 78. Grafički prikaz podataka merenja za sva četiri testa je na slici 2. odgovarajuća statistička metoda je korišćena.15 77.Tab. t=55°C. 307 . Međutim u drugom satu se pojavljuje značajnija razlika u otpuštanju molekula vode kod uzoraka koji su bili u rastvoru više koncentracije – 85% u odnosu na maksimalnu za datu temperaturu rastvora.099 0. The plan of tests Sorta Apricot Variety Ambrozija Novosadska rodna Kečkemetska ruža Testovi – Tests t=45°C c=0. se vidi da je trend krivih prilično sličan tokom prvog sata osomoze bez obzira na koncentraciju rastvorka.33 72.147 0.037 0. Test No 3 („ambrozija“.000 0. c=0.183 0.54 83.7 2 10. Prvi korak je bio analiza uticaja koncentracije (70% i 85%) pri istoj temperaturi rastvora od 55°C.85 5 9 18 REZULTATI I DISKUSIJA Izmerene srednje vrednosti vlažnosti polutki voća tokom svakih 15 minuta osmotskih testova su sređene tabelarno i grafički.054 0. Tab.60 76.85 4 7. 1.70) Vreme Time τ (min) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 15 30 45 60 75 90 105 120 Vlažnost Moisture content w (%) 85.11 14 t=55°C c=0.79 74.132 0. Rezultati merenje na jednom primeru testa broj 3 su dati tabelarno (tabela 2).7 3 8. Da bi se dokazala hipoteza o uticaju koncentracije i temperature rastvora na migraciju vlage iz uzoraka. Test broj 3 („ambrozija“.

182294 df 1 30 31 MS 0.002117 0.70 and 0. vidi se različito ponašanje sorti. Naime. Rezltati ANOVA statističke analize Table 3. 2. Međutim.85 Tab.707988 Average 0.585222 P-value 0.005271 F 4.169249 Variance 0. The results of ANOVA statistical analyse SUMMARY Groups Column 1 Column 2 ANOVA Source of Variation Between Groups Within Groups Total SS 0.Sl. Na slici 3 su date ovako izračunate krive za „kečkemetsku ružu“ (test 18) i za „novosadsku rodnu“ (testovi 9 i 11). te se neće u ovom radu analizirati.2. izračuvanjem takozvane relativne promene vlažnosti (wpoč-wtr/wpoč). Uočava se da sorta „kečkemetska ruža“ mnogo brže otpušta molekule vode.114286 0.024168 0. 3.170886 Count 16 16 Sum 1.008425 Već grubom analizom dobijenih rezultata merenja predstavljenih kao grafici uočio se i uticaj sorte na brzinu otpuštanja molekula vode. Srednje vrednosti vlažnosti kajsije tokom osmotske dehidracije pri temperaturi rastvora od 55°C i koncentraciji od 0. Tumačenje za ovu pojavu je ra308 .024168 0. gde je wpoč – početna vlažnost uzorka i wtr – trenutna vlažnost uzorka (%) za neki posmatrani vremenski trenutak. pri istim uslovima eksperimenta.70 i 0. Može se zaključiti da se u budućim istraživanjima obuhvati i njegov značaj.828568 2.85 Fig. Mean values of apricot moisture content during osmotic dehydration for solution temperature of 55°C and concentrations of 0. planom eksperimenta ovaj uticani faktor nije uzet u obzir.040491 F crit 4.158126 0.

218. a njeni parametri su: A = 0.881154. Nakon unošenja uticajnih faktora na proces jednačine su: Δw = wo− w = Aτn1 (t/to) n2 (c/co) n3 w = wo− [Aτn1 (t/to) n2 (c/co) n3] . a naročito u rasporedu mikro i makro kapilara. τ – vreme (min). n1.. 1995. Kowalska i dr. c – koncentracija rastvora (– ili %). Sl. Relatively moisture content changes of samples during time Test 18-kečkemetska ruža. n3 = 0. n2 = 1. A – koeficijent koji zavisi od uslova eksprimenata. koje opet bitno utiču na energiju veze vlage i suvog skeleta.2 gde je: to – referentna temperatura. 2001) eksponencijalne funkcije tipa: Y = Axn Y = Aexn bi najbolje opisale ovu pojavu. w – trenutna vlažnost (%).312012. 3. R = 0. Relativne promene vlažnosti uzorka tokom vremena Fig. Prema nekim predhodnim istraživanjima (Stefanovic i dr. a standardno odstupanje je 0. konstatuje se da jednačina [1] ima bolji koeficijent korelacije. Odgovarajuće regresione jednačine za konkretak slučaj bi bile: Δw = wo-w = Aτn Δw = wo-w = Aeτn gde je: wo – početna vlažnost uzorka (% u odnosu na vlažnu bazu)..374136. . Testovi 9 i 11-novosadska rodna Kvalitativna povezanost uticajnih faktora na osmotsko sušenje polutki kajsije će se obaviti primenom regresione analize.96726394. co – koncentracija rastvora na liniji zasićenja za datu temperaturu rastvora (– ili %).zlika u sastavu u strukturi pojedinih sorti. n2. n3 – eksponenti. n1 = 0.079241. t – temperatura rastvora (°C). usvaja se 20°C. Konačni izraz je empirijska jednačina: 309 .1 Δw = wo− w= Aeτn1 (t/to) n2 (c/co) n3 w = wo− [Aeτn1 (t/to) n2 (c/co) n3] . Nakon testiranja obe jednačine. 3.

Nakon toga nastaje karakterističan period opadajuće brzine sušenja koji može da ima više pikova. bez obzira da li je to rastvor ili okolni vazduh. „Novosadska rodna“ je pri laboratorijskim merenjima imala izraziti period konstantne brzine sušenja posle izvesnog vremena (nakon 3 sata sušenja).88115 (t/to) 1. osim u prvih pola sata i poslednjih 15 minuta trajanja procesa. Hemijski i fizički sastav „kečkemetske ruže“ omogućuje joj lakše napuštanje molekula vlage u okolinu.0792 τ°. i to naročito kod bio materijala kao što je voće.4. koji se karakteriše stalnim povišenjem brzine sušenja (slika 6).w = wo− [0.312°] 3 koja opisuje ponašanje polutki kajsije pri otpuštanju molekula vode za vreme osmotske dehidracije kada je temperatura rastvora 45–55°C i koncentracija rastvora 70–85%. uzorci su dosušivani u konvektivnoj pilot sušari. Rezultati su dati grafički na slici 4. Na slici 5 su kinetičke krive sušenja dobijene analiziranjem promene mase uzorka pri istim uslovima (temperatura vazduha za sušenje je bila 60°C. to jest računanjem mihovih promena u jednakim vremenskim intervalima dobijene su kinetičke krive brzine sušenja za iste testove (slika 6). Očigledno je da empirijska regresiona jednačina relativno dobro pokriva rezultate merenja. Integraljenjem ovih podataka. Merenja mase uzoraka na svakih 15 minuta je obavljeno i u oovom slučaju. Regresiona jednačina [3] je proverena tako što je uporešena sa rezultatima merenja dobijenim tokom testa broj 4 (t = 45°C. 310 . Rezultati merenja su statistički obrađeni i predstavljeni tabelarno i grafički. a brzina kretanja vazduha za sušenje u neporemećenom preseku pre ulaska u sloj uzorka konstantna).85). c = 0. 4. Regresiona kriva na osnovu empirijske jednačine u rezultata merenja u testu 4 Fig. Sl. Može se konstatovati da je i pri konvektivnom sušenju ponašanje sorti slično kao pri osmozi. Obe sorte pri istom režimu sušenja imaju skoro istovetan intenzitet i trajanje perioda zagrevanja materijala.3741 (c/co) °. Emphyrical regression curve versus experimental data curve of test No 4 Nakon osmotskog tretmana.

6.5. 311 . Konvektivne krive brzine sušenja Fig.6. Convective drying rate curves --▲-–test 14 (kečkemetska ruža).–-●-–test 8 (novosadska rodna) Sl. što uslovljava brze postizanje izlazne vlažnosti.–-●-–test 8 (novosadska rodna) Trend lakšeg otpuštanja vlage kod „kečkemetske ruže“ se pokazao nakon perioda konstantne brzine sušenja. kada nastaje ponovo opadajući trend. Convective drying curves --▲-–test 14 (kečkemetska ruža).Sl. Krive konvektivnog sušenja Fig. 5.

2005. Regresiona jednačina važi za raspon temperatura rastvora od 45–55°C i raspon koncentracija od 70–85% od vrednosti na liniji zasićenja za date temperature rastvora.88115 (t/to) 1. Empirijski izraz se dobro slaže sa rezultatima merenja testova obavljenih na kontrolisanom laboratorijskom nivou. 2002. temperatura i koncentracija rastvora sukcesivno. KARADŽIĆ. LJILJANA. časopis PTEP. BABIĆ.3741 (c/co) °. Ona se tumači razlikama u sastavu pojedinih sorata i različitim rasporedom mikro i makro kapilara u voćnom tkivu.. M: Osmotic and Air Drying of Apricot. BABIĆ M.: Nova tehnologija pripreme i sušenja kajsija. BARAT. projekta evidencionog broja BTN–341‚002B pod nazivom “PROIZVODI OD SUŠENOG VOĆA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. FITO P. s obzirom da su testovi rađeni sa „novosadskom rodnom”. Slovenska polnohospodarska Univerzita v Nitre. Republike Srbije. 179–184. od 1. ustanovljena je uz pomoć statističke metode empirijska jednačina koja opisuje efekat koji imaju faktori na smanjenje vlažnosti. Časopis PTEP. M. PAVKOV. Vol 29 (2004) 4. PAVKOV I: Osmotsko sušenje kajsije u zavisnosti od temperature i koncentracije rastvora. J. PAVKOV I: Kombinovano osmotsko i konventivno sušenje kajsije. 1–3. M. t i c – vreme.M. Vol 6 (2002) 1– 2: 1–4. pp 12–16. Posebna pažnja je posvećena promenama koje se dešavaju u voću prilikom osmotske dehidracije. Pošto je dokazana alternativna hipoteza o uticaju koncentracije i temperature rastvora na migraciju molekula vode iz voćnog tkiva. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. Smatra se da će rezultati istraživanja upotpuniti bazu podataka o ponašanju kajsije tokom osmotske dehidracije. B: Sušenje kajsije. Časopis PTEP. BABIĆ LJILJANA..0792 τ°. BABIĆ.312°] gde su τ. Vol 7 (2006) 1–2. a koja će poslužiti za projektovanje industrijskih postrojenja. u formi: w = wo− [0.ZAKLJUČAK Osnovni cilj istraživanja koji su prezentovani u radu je prikupljanje informacija o ponašanju polutki kajsija tokom kombinovanog osmotskog i konvektivnog sušenja. BABIĆ M. Konstatovana je razlika u načinu otpuštanja vlage tokom osmotske dehidracije u zavisnosti od sorte. Savremena poljoprivredna tehnika. 49 (2001) 77–85. LJILJANA. I. „kečkemetskom ružom” i „ambrozijom”. BABIĆ LJILJANA. BABIĆ. p. kod kojih će glavni cilj biti proizvodnja suvog voća primenom neagresivnog i energetski racionalnog postupka. osim u početnih pola sata trajanja testa i poslednjih 15-tak minuta.04. 1–3. BABIĆ. (2004) 8: 1–2. 312 . Proceedings of the International Scientific Conference “Agrotech Nitra 2002”. Journal of Food Engineering. CHIRALT: Modeling of simultaneous transfer and structural changes in fruit tissues. BABIĆ. LITERATURA BABIĆ LJILJANA.

TORREGGIANI DANILA. Apricot (Prunus armeniaca) osmotic drying set of tests was conducted under controlled condition in laboratory. Journal of Food Engineering. 49 (2001) 137–140 PEIRO-MENA R. Journal of Food Engineering. MOREIRA R. „kečkemetska ruža” i „ambrozija”. Journal of Food Engineering. OLIVEIRA E: Optimization of osmotic dehydration of bananas followed by air-drying. Journal of Food Engineering. 1995. ERLE U. CAMACHO M. USA. Vol 5 (1995). 313 . Three varieties of apricot halves were empoyed. LENART A: Mass exchange during pretretment of vegetable. RAGHAVARAO K: Combined effect of γ-irradiation and osmotic pretreatment on mass transfer during dehydration. 77 (2006) 188–193. convective drying. 78 (2007) 756–774. VAZQUES G: Osmotic dehydration of chestbut with sucrose: Mass transfer processes and global kinetic modeling. RODRIQUES S. SUTAR P. Institute of Food and Agricultural Sciences. 77 (2006) 1059–1063 STEFANOVIC. Empirical equation which predict the changes of apricot halves moisture content in the time as a function of solution temperature and concentration was derived by the means of regression analysis. OSMOTIC AND CONVECTIVE FRUITS DRYING LJILJANA BABIĆ. FERNANDEZ-HERRERO C. M. This equation is valued for solution temperature 45°C and 55°C. Paper No 056158. ESCRICHE I. CHIRALT A: Influence of process conditions on mechanical properies of osmotically dehydrated mango. 77 (2006) 842–849. UROSEVIC. 2005 ASAE Annual International Meeting. 2005. GUPTA D: Mathematical modeling of mass transfer in osmotic dehydration of onion slices. SUGUNA K. M: Praktična primena osmotskog sušenja kod poljoprivrednih proizvoda. ANOVA statistical analysis proved that solution temperature and concentration are influential factors onto osmotic drying. physical and structural effects. Key words: Fruits. Journal of Food Engineering. 74 (2006) 240–246. FERNANDES F. SCHUBERT H: Combined osmotic and micsowave-vacuum dehydration of apples and strawberries.. Journal of Food Engineering. 78 (2007) 90–97. „novosadska rodna”. as well as for solution concentration of 70% and 85% of saturated solution for chosen solution temperature. MIRKO BABIĆ. Current mean values of samples moisture content were obtained by measurement equipment and used as data base for further statistical analysis. 49 (2001) 193–199. BERTOLO: Osmotic pre-treatments in fruit peocessing: chemical. TALENS P. RASTOGI N. KOWALSKA HANA. F. 49 (2001) 247/253 TAYLOR SANDRA: Drying Foods in Costal Florida. apricot (Prunus armeniaca).Revija “Agronomska saznanja”.CHENLO. GASPARETO O. TORRES J. osmosis. PRASAD S: Fruidizeb bed drying of osmotically dehydrated onion slices of suitable drying model. Journal of Food Engineering. pp 2–7 SUTAR P. IVAN PAVKOV Summary Osmotic dehydration have been used as pre treatment procedure for fruits combined drying in this study. University of Florida. NAYAK C. Journal of Food Engineering. Journal of Food Engineering. MARTINEZ-NAVARRETE N: Compositional and physicochemical changes associated to successive osmofehydration cycles of pineapple. pp 31.

Justify.. latiničnim pismom. zvanje i ustanova u kojoj rade pojedini autori.0 cm. može da ima maksimalno 6 kucanih stranica. sa jednim razmakom ispod naslova. objavljuju se originalni naučni radovi. sa jednim razmakom ispod naslova. B.. u kojoj se navodi titula. centrirano. Oznakom 1. centrirano. 16 (3–4) 49–54 (2000). Justify. iznad imena zadnjeg autora. Font Size 10. centrirano. UVOD (bold). PIVKO. Font Size 10.: Ovulacija i fertilitet nazimica kod sinhronizacije estrusa preparatom Regumate. Tekst normal. Font Size 10.6). Font Size 10. NASLOV RADA se piše velikim slovima (bold). Justify. (komandom Insert Footnote). U izvodu se daju osnovni cilj. grafikone. M. sa jednim razmakom ispod naslova rada. IZVOD: (italik). Right 4. GRAFENAU. u superskriptu. DISKUSIJA (bold). Left 4. centrirano. Font Size 10. centrirano. Justify. sa jednim razmakom ispod imena i prezimena autora rada. važniji rezultati i zaključak (maksimalno 500 znakova). materijal i metod rada. Font Size 10. Ispod izvoda. 10 pt. Bottom 8. bez numeracije! Tekst literature Font Size 9. Font Size 10. Biotehnologija u stočarstvu.. uključijući tabele. IME I PREZIME autora se pišu velikim slovima (normal). Rad se piše na srpskom jeziku.7 cm. Za kucanje rada koristiti font Times New Roman.UPUTSTVO AUTORIMA ZA PISANJE RADOVA U ČASOPISU “SAVREMENA POLJOPRIVREDA” U časopisu „Savremena poljorivreda“. a pisanje početi u petom redu. sa jednim razmakom ispod naslova. a maksimalno 6 reči. Font Size 11. Margine: Top 2.2 cm. centrirano. P. centrirano. BUDINČEVIĆ. centrirano. Font Size 10. Justify poravnanje sa uvlakom prvog reda 0. J. Tekst normal.6 cm (Format → Paragraph → Indents and Spacing → Special → First Line 0. OBERFRANC.. ŠAHINOVIĆ. pregledni radovi i prethodna saopštenja. označava se Footnote. Treba da sadrži i kratak izvod na engleskom jeziku (summary). STANČIĆ.. Redosled radova je po abecednom redu početnog slova prezimena prvog autora. Font Size 10. Font Size 10. Justify. Font Size 10. sa jednim razmakom ispod naslova. sheme. Celokupan tekst rada. A4 formata (Portrait). MATERIJAL I METOD RADA (bold). R. Font Size 10 (Justify). Font Size 10. ime i prezime. Tekst normal. A. ZAKLJUČAK (bold). LITERATURA (bold). crteže i fotografije. sa jednim razmakom ispod naslova. Ključne reči: minimalno 3. normalnog proreda (Single Space). Tekst normal. 314 .2 cm. Naslov spustiti ispod gornje margine sa 4 entera. REZULTATI (bold). Tekst normal.

Tekst rada neće biti podvrgnut jezičkom lektorisanju. Rad se dostavlja uredništvu časopisa u 2 štampana primerka. crteža. grafikone i sheme. crteže.ns. – ako je više od dva autora. god. Key words: malim slovima. velikim slovima (normal). 1. normal). Glavni i odgovorni urednik Prof. Font Size 10. Font Size 10. 1. Naslov. Graph. 16. onda (Stančić i Šahinović. Na primer: Graf. možete naći i na sait-u Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (http: // polj. neće biti prihvaćeni za štampu! Ovo uputstvo. treba da budu napisani na srpskom i engleskom jeziku (srpski – normal. zaglavlja (tekst) i podtekst u tabelama. što jednostavnije i pregledne. crteži.: ++021/450-355 Svim autorima se zahvaljujemo na saradnji. kako na srpskom. Summary. Sperm concentration in ejaculates according to seasons of year (Font Size 9. centrirano. Font Size 9. (2005). grafikoni) i na 3. dati u posebnom prilogu (izvorni format faila – TIF. (normal) Justify. Fotografije. Tabele treba da budu jasne. tako i na engleskom jeziku. sheme. italic) Citiranje autora u tekstu radu: (Stančić i sar. Font Size 10. centrirano.5’’ Disketi (90 mm) ili na CD. centrirano. JPG sa 300 dpi. AI). 1995). Obradovića 8 21000 Novi Sad Tel. kao i jedan primer pravilno odštampanog rada u časopisu “Savremena poljoprivreda”. Ili. ili vektorski format sa slovima pretvorenim u krive – CDR. napisati kratak sadržaj na engleskom jeziku i to: NASLOV. Radovi. a u tekstu rada naznačiti mesto na kome treba da budu štampane. (bold). napisati naslov ili opis fotografije. 2005).yu/). Novi Sad. sheme. zavisno od godišnje sezone (Font Size 9. sa svim prilozima (fotografije. molimo autore da svoje radove napišu gramatički korektno. Stančić i sar.2005. dr Milan Krajinović 315 . IME I PREZIMA AUTORA. malim slovima. Ako su samo dva utora. tako što će se. u tekstu. Tabele se stavljaju na određeno mesto u tekstu. Koncentracije spermatozoida u ejakulatu nerast. engleski italik). Zbog toga.ac. koji nisu napisani striktno po ovom uputstvu.Posle literature. Font Size 10. Radove poslati na adresu: Uredništvo časopisa “Savremena poljoprivreda” Poljoprivredni fakultet Trg D. Tekst. velikim slovima (bold).11.

BUDINCEVIC. Font Size 10. M. Margins: Top 2. centred. centred. For typing the paper the Times New Roman font. the name and surname.R. The whole script of the paper.. centred.2 cm.Left 4. graphs. Text normal. J. Font Size 10.2 cm. Font Size 10. in single spacing. centred. Text normal. Font Size 10.7 cm. Font Size 10. the material and method of the study.INTRODUCTIONS TO AUTHORS ON WRITING PAPERS FOR THE JOURNAL “CONTEMPORARY AGRICULTURE” The journal “Modern Agriculture” publishes original scientific papers. should be used.6). Key words: minimum 3 and maximum 6 words.: The ovulation and fertility in suckling pigs at the synchronization of estrus with Regumate. GRAFENAU. The title should be lowered below the upper margin clicking enter 4 times and writing should be commenced in the fifth line.. THE NAME AND SURNAME of the authors are written in normal letters. Portrait. STANCIC. Justify. DISCUSSION (bold). PIVKO.. B. A paper is written in Serbian. 10 pt. MATERIAL AND METHOD OF THE STUDY (bold). can have 6 typed pages at the maximum. including tables. (click Insert Footnote) above the name of the last author. Justify with a single space below the title. Font Size 10. Justify with the indent of the first line 0. Text normal. centred. centred. THE PAPER TITLE is written in bold letters. SAHINOVIC. in Latin alphabet. Font Size 10. centred. Justify with a single space below the title. OBERFRANC. RESULTS (bold). in superscript. Biotechnology in livestock breeding. The summary presents the basic objective. Right 4. Font Size 11. centred. Font Size 10. INTRODUCTION (bold). Justify with a single space below the table. A.. Text normal. surveys and former reports. stating the title. the significant results and the conclusion (500 characters maximum). CONCLUSION (bold). 16 (3–4) 49–54 (2000). Font Size 10. with a single space below the title. the rank and the institution in which the respective authors are employed.0 cm. It should comprise a short summary in English. 316 . Font Size 10. the Footnote is marked.6 cm (Format → Paragraph → Indents and Spacing → Special → First Line 0. SUMMARY: (italic).. schemes. Justify with a single space below the title. With mark 1. Font Size 10. P. Font Size 10 (Justify) with a single space below the name and surname of the author of the paper. drawings and photographs. Text normal. with a single space below the paper title. Bottom 8. Font Size 10. Below the summary. LITERATURE (bold).

in small letters (bold). (2005).ac. Therefore. centred.5” floppy disc or on CD. The tables should be clear. The photographs. These introductions to autors and one sample of the correct printed paper in the Journal “Contemporary Agriculture”. in capital letters (bold). Or – Stančić et al. The tables are set in a specific place in the text. Font Size 10. centred. After the literature a short table of contents should be written in English as follows: TITLE. AI). Font Size 10. Citing the authors in the paper: Stančić et al. Font Size 9. italic). NAME AND SURNAME OF AUTHORS. without numbering. 2005) – if there are more than two authors. JPG. drawing or scheme. Dr. 1. 1. The paper is submitted to the editor’s office of the journal in 2 printed copies. Text. English –italic). Font Size 10. in capital letters (normal). we ask the authors to write their papers grammatically correct both in Serbian an English. Literature text Font Size 9. For instance: Graf. The text of the paper will not be proof-read. graphs and schemes. as simple and neat as possible. centred. you can find on the web site: http: //polj. Key words: in small letters. Graph. drawings. or a vector format with letters turned into curves – CDR. The papers which have not been done in accordance with these instructions will not be considered for publishing. normal). graphs) and on 3. The titles. headings (text) and subtext in tables.and the place where they are to be printed should be marked in the text. drawings. then – (Stančić and Šahinović. Font Size 10 (normal). 1995). by writing in the text the caption of the photograph. Summary. with 300 dpi. Justify. Editor-in-chief Prof. schemes.The order of papers is arranged according to the alphabetical order of the initial letter of the surname of the first author. Obradovića 8 21 000 Novi Sad Phone: ++ 021/450-355 We are grateful to all the authors for their cooperation. Milan Krajinović 317 . Sperm concentration in ejaculates according to seasons of year (Font Size 9. The papers should be sent to the following address: The editor’s office of the journal “Contemporary Agriculture” The Faculty of Agriculture Trg D.yu/ (Faculty of Agriculture in Novi Sad). with all the supplements (photographs.ns. If there are only two authors. Koncentracije spermatozoida u ejakulatu nerasta. should be in Serbian and English (Serbian – normal. should be given in a separate supplement (an original file format –TIF. zavisno od godisnje sezone (Font Size 9.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful