YU ISSN 0350-1205 Časopis za poljoprivredu „SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ Adresa: Bulevar oslobođenja 81, 21000 Novi Sad, Srbija Telefoni: 021/6621-870, 021/6621-555; Fax: 021/6621-727 Journal of Agriculture “CONTEMPORARY AGRICULTURE” Adress: Bulevar oslobođenja 81, 21000 Novi Sad, Serbia Phones: 021/6621-870, 021/6621-555; Fax: 021/6621-727 Glavni i odgovorni urednik/Editor-in-Chief: Prof. dr Milan Krajinović (Novi Sad) Urednici/Editors: Prof. dr Blagoje Stančić (Novi Sad) Dipl. ing. Julkica Crnobarac (Novi Sda) Pomoćnik urednika/Assistant Editor: Doc. dr Vesna Rodić (Novi Sad) Uredništvo/Editorship: Prof. dr Ratko Nikolić (Novi Sad), Prof. dr Petar Erić (Novi Sad), Prof. dr Branko Konstantinović (Novi Sad), Prof. dr Milenko Jovanović (Novi Sad), Prof. dr Zoran Keserović (Novi Sad), Prof. dr Milan Popović (Novi Sad), Prof. dr Stanimir Kovčin (Novi Sad), Prof. dr Jelena Ninić-Todorović (Novi Sad), Prof. dr Mladen Gagrčin (Novi Sad), dr Klašnja Bojana, nauč. sav. (Novi Sad), Doc. dr Radovan Savić (Novi Sad), Prof, Prof. dr Gordana Šurlan-Momirović (Zemun), Prof. dr Marian Bura (Temišvar), Prof. dr Refik Šahinović (Bihać). Izdavački savet/Editorial council: Prof. dr Radovan Pejanović (Novi Sad), Prof. dr Miroslav Malešević (Novi Sad), Dipl. ecc. Gordana Radović (Novi Sad), Prof. dr. Lazar Kovačev (Novi Sad), Jovan Crnobarac (Novi Sad), mr Goran Stanković (Zemun), Prof. dr Vitomir Vidović (Novi Sad), Prof. dr Branka Gološin (Novi Sad), Prof. dr Saša Orlović (Novi Sad), Prof. dr Nedeljko Tica (Novi Sad), Prof. dr Nikola Đukić (Novi Sad), Prof. dr Dragan Glamočić (Novi Sad), Prof. dr Nada Korać (Novi Sad), Prof. dr Sofija Petrović (Novi Sad), Prof. dr Jovan Crnobarac (Novi Sad), Prof. dr Stanko Boboš (Novi Sad), Dipl. ing. Dragana Žebeljan (Novi Sad), Danica Sojanović (Novi Sad), Prof. dr Ljiljana Nešić (Novi Sad), Prof. dr Petar Sekulić (Novi Sad), Prof. dr Mirjana Milošević (Novi Sad), Prof. dr Cvijan Mekić (Zemun), Prof. dr Nikola Mićić (Banja Luka), Prof. MVD Juraj Pivko, DSc. (Slovačka), Prof. dr Šandor Šomođi (Mađarska), Prof. dr Sava Bunčić (Engleska), Prof. dr Boris Stegny (Ukrajina), Prof. dr Kole Popovski (Makedonija), Prof. dr Ion Pădeanu (Rumunija), Prof. Baruch Rubin, Ph.D. (Izrael), Prof. dr habil. Imre Musci, CSc. (Mađarska), Prof. dr Mark Gleason (USA). Izdavači/Publishers: “DNEVNIK – POLJOPRIVREDNIK“ AD, Novi Sad. POLJOPRIVREDNI FAKULTET, 21000 Novi Sad, Trg Dositeja Obradovića 8. NAUČNI INSTITUT ZA RATARSTVO I POVRTARSTVO, 21000 Novi Sad, M. Gorkog 30. Adresa uredništva/Adress of editorship: POLJOPRIVREDNI FAKULTET, 21000 Novi Sad, Trg Dositeja Obradovića 8. Telefoni/Phones: ++ 021/450-355; ++ 021/6350-711; Fax: ++021/459-761. Uplate izvršiti na: “DNEVNIK – POLJOPRIVREDNIK“ AD, Novi Sad. žiro račun: 160-171915-80, Delta banka ad, Beograd, PJ Novi Sad (pretplata za „Savremenu poljoprivredu“) ili POLJOPRIVREDNI FAKULTET Novi Sad žiro račun: 840-1736666-97 (pretplata za „Savremenu poljoprivredu“).

SADRŽAJ – CONTENTS

NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI RAD INSTITUTA ZA VOĆARSTVO I VINOGRADARSTVO U NOVOM SADU (1947–2007) Zoran Keserović, Dušan Gvozdenović, Petar Cindrić, Đorđe Paprić, Nada Korać, Vladislav Ognjanov, Jelena Ninić-Todorović, Ivan Kuljančić, Branislava Gološin, Slobodan Cerović, Mira Medić, Nenad Magazin, Sandra Bijelić ..........................................

1

VOĆARSTVO VOJVODINE – SADAŠNJOST I PERSPEKTIVE Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Nikola Vranjković, Nenad Magazin ....................... 18 VINOGRADARSTVO VOJVODINE (istorijat, sadašnjost i perspektiva) Đorđe Paprić, Nada Korać, Petar Cindrić, Ivan Kuljančić, Mira Medić ............................. 27 INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA Vladislav Ognjanov, Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Slobodan Cerović, Jelena Ninić-Todorović, Branka Gološin, Đorđe Paprić, Nada Korać, Petar Cindrić, Ivan D. Kuljančić, Jelica Balaž, Ragheb Thalji, Sandra Bijelić, Nenad Magazin, Mira Medić, Tatjana Popović ....................................................................... 38 REZULTATI OPLEMENJIVANJA VOĆAKA U INSTITUTU ZA VOĆARSTVO U ČAČKU Milisav Mitrović, Dobrivoje Ogašanović, Žarko Tešović, Radunka Plazinić, Slađana Marić, Milan Lukić, Sanja Radičević, Vladan Milinković, Aleksandar Leposavić .............................................................................. 50 VOĆARSTVO SREMA Dušan Gvozdenović, Biserka Vračević ..................................................................................... 62 BIOLOŠKO-PRIVREDNE OSOBINE NOVIJIH SORTI JABUKE Milošević N., Milošević T., Zornić Biljana, Marković G., Glišić I. ........................................ 71 UTICAJ GUSTINE SADNJE NA RAZVOJ DOPUNSKE BOJE I OCENU ATRAKTIVNOSTI PLODOVA KLONOVA CRVENOG DELIŠESA Nenad Magazin, Zoran Keserović, Dušan Gvozdenović, Biserka Vračević ......................... 78 UTICAJ KONCENTRACIJE PROMALINA® (GA4+7+BA) NA KVALITET „KNIP” SADNICA SORTI JABUKE GALAKSI I BREBURN Dragan Radivojević, Milovan Veličković, Čedo Oparnica ..................................................... 83 KLIJAVOST SEMENA I RANDMAN SEJANACA AUTOHTONIH SORTI KRUŠKE NA PODRUČJU BIJELOG POLJA Gordana Šebek, Mirjana Radulović, Ana Topalović .............................................................. 90

iii

SADRŽAJ N, P I K KOD SEJANACA KRUŠKE U PERIODU ZIMSKOG MIROVANJA Gordana Šebek, Ana Topalović, Mirjana Radulović .............................................................. 100 KLIJAVOST POLENA SORTI KAJSIJE (Prunus armeniaca L.) Dragan Milatović, Dragan Nikolić ........................................................................................... 108 RODNI POTENCIJAL BRESKVE I NEKTARINE U GUSTOJ SADNJI Gordan Zec ................................................................................................................................. 115 PROUČAVANJE OSNOVNIH KARAKTERISTIKA NOVIH SORTI BRESKVE U SREDNJEM DIJELU CRNE GORE Prenkić R., Odalović A. ............................................................................................................. 122 MORFOMETRIJSKE OSOBINE PLODOVA ODABRANIH GENOTIPOVA DRENA Sandra Bijelić, Jelena Ninić-Todorović, Goran Jaćimović, Branislava Gološin, Slobodan Cerović, Branko Vidicki ........................................................................................... 130 SENZORNA I HEMIJSKA ANALIZA PLODOVA TREŠNJE Keserović Z., Vračar Lj., Tepić Aleksandra, Magazin N., Sandra Bijelić, Branko Vidicki ................................................................................................. 138 ORGANOLEPTIČKE OSOBINA KAŠA IZDVOJENIH GENOTIPOVA DŽANARIKE (Prunus cerasifera Ehrh.) IZ GORNJEG POLIMLJA Božović Đina, Jaćimović Vučeta ............................................................................................... 144 HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI Jaćimović Vučeta, Božović Đina ............................................................................................... 150 REAGOVANJE RAZLIČITIH SORTI I PODLOGA BRESKVE (Prunus persica Stoc.) NA PRIMJENU NPK HRANIVA Ranko Prenkić ............................................................................................................................ 158 FENOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE VAŽNIJIH SORTI I SELEKCIJA ORAHA Mitrović M., Miletić R. .............................................................................................................. 167 UTICAJ METEOROLOŠKIH FAKTORA NA VAŽNIJE OSOBINE PLODOVA SORTI LESKE Miletić R., Mitrović M., Mitić N., Nikolić R. ........................................................................... 175 POKAZATELJI RASTA JEDNOGODIŠNJIH SEJANACA MEČJE LESKE (Corylus colurna L.) Ninić-Todorović Jelena, Cerović Slobodan, Gološin Branislava, Bijelić Sandra, Jaćimović Goran, Kokar Bojana, Čukanović Jelena .............................................................. 182 UTICAJ OPTIČKIH OSOBINA MALČ FOLIJA NA POMOLOŠKE OSOBINE NOVOINTRODUKOVANIH SORTI JAGODE (Fragaria ananassa Duch.) Jasminka Milivojević, Mihailo Nikolić, Maja Oparnica ........................................................ 189

iv

RODNOST NEKIH SORTI JAGODE Ranko Popović, Miroslav Čizmović, Ahmed Džubur ............................................................. 198 BIOLOŠKE KARAKTERISTIKE RANIH SORTI JAGODE Zoran Janković ........................................................................................................................... 203 FORMIRANJE BOKORA I CVASTI JAGODE U VERTIKALNOM SISTEMU GAJENJA Nenad Magazin, Dušan Gvozdenović, Zoran Keserović, Biserka Vračević ......................... 208 UNAPREĐENJE MASLINARSTVA U CRNOJ GORI Biljana Lazović, Mirjana Adakalić, Tatjana Perović, Stoja Ljutica ..................................... 214 KLIJAVOST SJEMENA AUTOHTONIH SORTI MASLINE (Olea europaea L.) Mirjana Adakalić, Biljana Lazović, Tatjana Perović .............................................................. 220 KOLEKCIJA REZISTENTNIH KULTIVARA VINOVE LOZE U SR. KARLOVCIMA Petar Cindrić, Korać Nada, Dragoslav Ivanišević, Predrag Božović .................................... 227 AUTOHTONE I STARE ODOMAĆENE SORTE VINOVE LOZE U FRUŠKOGORSKOM VINOGORJU Korać Nada, Cindrić P., Paprić Đ., Kuljančić I., Medić Mira, Ivanišević D., Božović P. ... 248 STONE SORTE TIPA INTERSPECIES HIBRIDA U USLOVIMA NIŠKOG VINOGRADARSKOG PODREJONA Radojević Ivana, Stanković Snežana, Mošić Ivana, Ranković Vesna, Ristić Мiloš ............. 256 KARAKTERISTIKE RODNOSTI NOVOSADSKIH INTERSPECIES HIBRIDA VINOVE LOZE U AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA NIŠA Tatjana Jovanović Cvetković, Dragutin Mijatović ................................................................. 262 BIOLOŠKE I PROIZVODNE KARAKTERISTIKE NEKIH KLONOVA SORTE PINOT GRIS U NIŠKOM VINOGRADARSKOM PODREJONU Radoslav Tarailo, Snežana Stanković, Ivana Mošić ............................................................... 268 AGROBIOLOŠKA SVOJSTVA SORTE BURGUNDAC CRNI U ALEKSINAČKOM PODREJONU Mlađan Garić, Bratislav Ćirković, Miloš Ristić, Ivanović Radomir ..................................... 274 NEDESTRUKTIVNA METODA IZRAČUNAVANJA LISNE POVRŠINE LASTARA VINOVE LOZE Zoran Bešlić, Slavica Todić, Nebojša Marković ...................................................................... 280 UTICAJ VREMENSKIH PRILIKA NA RODNOST ZIMSKIH OKACA KOD VINOVE LOZE Kuljančić, I., Paprić, Đ., Nada Korać, Slavica Todić, Mira Medić, Božović, P., Ivanišević, D. .................................................................................... 286 UTICAJ NORME TRETIRANJA NA RACIONALNU ZAŠTITU VOĆNJAKA Rajko Bugarin, Nikola Đukić, Aleksandar Sedlar .................................................................. 298

v

............................................................OSMOTSKO I KONVEKTIVNO SUŠENJE VOĆA Ljiljana Babić...................................................... Ivan Pavkov .......................................... Mirko Babić.... 314 INTRODUCTIONS TO AUTHORS ON WRITING PAPERS FOR THE JOURNAL “CONTEMPORARY AGRICULTURE” .............................................................................. 304 UPUTSTVO AUTORIMA ZA PISANJE RADOVA U ČASOPISU „SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ ............. 316 vi ....

dr Ivan Kuljančić.. 1992. kultura tkiva. breskve. trešnju. selekcija. prof. kao i podloge za višnju. Na terenu se nalazi mnoštvo genetičkih varijeteta jabuke. Ninić-Todorović. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. prof. prof. VLADISLAV OGNJANOV.. Institut je među prvima u Srbiji uveo nove tehnologije proizvodnje različitih voćnih vrsta. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja introdukovano je iz zemlje i inostranstva ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3000 genotipova raznih voćnih vrsta. Poljoprivredni fakultet. red.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. asistent.. dr Đorđe Paprić. dr Branislava Gološin. prof. 6 (2007) STR. Ispitivane su podloge za kalemljenje pitomih sorti leske i njihovo gajenje kao visokostablašica. Vujanić-Varga i sar. 1993. 1994. red. prof. 1992. Departman za voćarstvo. red. Korać i sar.. red. red. 1 . 1990. Vujanić-Varga i Ognjanov. i 2006. vinova loza. prof. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu.. ĐORĐE PAPRIĆ. BRANISLAVA GOLOŠIN. prof. kruške. dr Dušan Gvozdenović. UVOD Na prostoru Srbije ima mnoštvo mikrorejona sa specifičnom biljnom populacijom. dr Slobodan Cerović. NENAD MAGAZIN. breskvu i kajsiju. dr Petar Cindrić. oraha. Ključne reči: voćne vrste. red. DUŠAN GVOZDENOVIĆ.. mr Sandra Bijelić. Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja u proteklom pe- 1 Dr Zoran Keserović. (Đurić. 56. 1–17. prof. red. asistent. Keserović. hibridizacija.. Novi Sad... red. NADA KORAĆ. vinogradarstvo.. kajsije. SANDRA BIJELIĆ1 IZVOD: U Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo do sada su stvorene 21 sorta i 3 klona vinove loze. dr Nada Korać. asistent. dr Jelena Ninić-Todorović. Na oglednom polju u Sremskim Karlovcima se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. SLOBODAN CEROVIĆ. mr Nenad Magazin. IVAN KULJANČIĆ. prof. godine se nalaze 194 sorte. leske i drugih voćnih vrsta. 2000). red. 4 sorte kajsije. MIRA MEDIĆ. 1993. nove tehnologije. Vujanić-Varga i Ognjanov 1990. red. hibridni sejanci... genetička transformacija. mr Mira Medić. nove sorte. NOVI SAD NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI RAD INSTITUTA ZA VOĆARSTVO I VINOGRADARSTVO U NOVOM SADU (1947–2007) ZORAN KESEROVIĆ. a u novoj kolekciji interspecies sorti koja je podizana tokom 2005. 5 sorti oraha i 6 sorti stubastih jabuka. PETAR CINDRIĆ. prof. dr Vladislav Ognjanov.

a u novoj kolekciji interspecies sorti vinove loze. Kao donori otpornosti kod jabuke identifikovane su domaće sorte jabuka šumatovka i bihorka (Vujanić-Varga i sar. jošte (Gološin i Galović. 1993). REZULTATI RADA SA DISKUSIJOM U Institutu je pre 25 godina osnovana laboratorija za mikropropagaciju voćaka. neke sorte jabuka. Metode za mikropropagaciju se i dalje usavršavaju. (Gološin 1995). Fiksiran je veliki broj gena kod raznih voćnih vrsta. kao i genetička transformacija (Macet-Gašić. 2004). klonovi jabuke itd. Pored toga izdvojene su selekcije kajsije oraha. otpornost kajsije na sušenje kao i kasnije vreme cvetanja. sorte breskve (Ognjanov. 1995. ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3. (Gološin i sar. 1998. vinove loze. U toku su i istraživanja mogućnosti razmnožavanja drena kulturom tkiva. Keserović. Takođe. godine se nalaze 194 sorte. i 2006. Kulturom ozračenih kotiledona dobijeno je više somaklonalnih varijanata kod sorti spring krest i red heven.pa je tako po njemu i razvoj ploda podeljen u 3 etape. otpornost jabuka na čađavu krastavost i pepelnicu. Postignuti su i značajni rezultati u mikropropagaciji oraha (Gološin.000 genotipova raznih voćnih vrsta. 1991) uspešno je savladana kultura tkiva in vitro. 1987). u proteklom periodu je naročito veliki uspeh postignut u mikropropagaciji oraha. Razrađeni su metodi genetičke transformacije pomoću dve rase A. hibridi jabuka otpornih na bolesti. uniformne sejance vinogradarskih bresaka različite bujnosti za kalemljenje sorti.. 1992) i koštičavih voćnih vrsta. Do sada su ovom metodom razmnožene podloge za jabuku i krušku (Gološin i Radojević. Keserović (1996) navodi tri faze embriogeneze kod višnje i trešnje: brz razvoj endosperma. budući da se orah veoma teško vegetetivno razmnožava. Keserović et al.. 1993). zatim hibridi leske. 2000). Pored savlađivanja mikropropagacije kod jabučastih. introdukovano je iz zemlje i inostranstva. Institut za voćarstvo i vinogradarstvo je među prvima uveo biološku kontrolu rodnosti. 1994). 5 sorti oraha i 6 sorti stubastih jabuka. Milovankić. Veliki broj istraživača u Institutu se bavio i organogenezom voćaka (Dinka VujanićVarga. Na osnovu analize rodnosti pupoljaka i morfoloških karakteristika pojedinih sorti daje se preporuka intenziteta rezidbe i prognoza prinosa (Rudić et al. 2005) u zavisnosti od sorte. Pored toga u Institutu se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa.1995). Na osnovu histoloških analiza (Ognjanov. U delu oplemenjivačkog programa u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo stvorene su 21 sorta i 3 klona vinove loze. 1981. Takođe. 1985. 4 sorte kajsije. 1994). 2 . drena. 1995). Ognjanov. (Ognjanov i sar. Keserović (2005) navodi korelaciju između razvoja embriona i ploda. Gološin i sar. Aradski. Ispitivane su podloge za kalemljenje pitomih sorti leske i njihovo gajenje kao visoko stablašice. date su preporuke za gustinu sadnje prilikom podizanja intenzivnih zasada jabuke (Magazin. koja je podizana tokom 2005. Najznačajniji su geni koji u potomstvu daju stubast tip rasta jabuka i bresaka. diferenciranje i rast embriona i sazrevanje embriona. Sorte Mire i Šampion mogu da se ovim putem razmnožavaju i gaje na sopstvenom korenu. podloge i interpodloge za kajsiju. podloge za višnju i trešnju. tumefaciens koje nose marker gen za sintezu glukoronidaze u GUS-intron konstrukciji (Macet-Gašić. a razmnožene su i podloge za trešnju i višnju (Bijelić. 1993). 2005).riodu.

rasadničkoj proizvodnji razmnožava samo kalemljenjem. (1998). a u našim klimatskim uslovima samo sobnim kalamljenjem. navode da sorte Viljamova i Pakhams trijumf zahtevaju posrednika na podlozi dunja Ba-29. U prvo vreme oda3 . kvalitetnim morfološkim. Korać i sar. Ispitivan je i najbolji način kalemljenja plemenitih sorti leske na tipovima mečje leske.U Institutu se dosta radilo na iznalaženju podloga i interpodloga za različite voćne vrste. tehnološkim i fiziološkim svojstvima orašica. (1999) smatraju da je čačanski hibrid šljive G-18 najbolji kao podloga za kajsiju jer je rezistentan na šarku i lepo razvija stabla u podkulturi sa orahom. Korać i sar. 1997). preciznije 1983. 25–35% su manje bujnosti na crnom trnu i 10–12% na požegači i stenleju. u odnosu na krupnu zelenu renklodu kao posrednika. stenlej. godine podizanjem zasada sa razmakom sadnje 5 × 2. Od 16 ispitivanih sorti kajsija na posrednicima. uspešno je povećan broj primljenih kalemova sa 0. Čuvanje semena mečje leske je najbolje u staklenim bocama pri temperaturi od 4 do 6 ˚C (Ninić-Todorović i sar.6%. (Ninić-Todorović. započeta je selekcija genotipova mečije leske (Corylus colurna L. 1995. Za lešnik je najbolja podloga mečja leska.3 do 88. krupna zelena renklodai crni trn).5 × 2. 5 × 2. Visoko kalemljene sadnice leske su pogodne za primenu na okućnicama i podizanje zasada u kojima se leske gaje kao stablašice. Novosadske sorte kajsije upotrebom međuplemke stenlej bile su vrlo stabilne. Keserović. B5. U toku istraživačkog perioda. zabeležen je broj primljenih kalemova čak i do 97% (Ninić-Todorović. Tehnologija kalemljenja oraha u našem Departmanu je u potpunosti savladana i usavršena pre tridesetak godina (Korać. odnosno sušenja stabala uopšte nije bilo (Đurić. B4.) sa stabala iz prirodnih populacija i stabala sekundarne provenijencije sa zelenih površina Novog Sada.5 na 85%. jer obrazuje stablo. Korać i sar. u odnosu na plodove sa stabala na podlozi džanarici i drugim posrednicima. Pre više od dve decenije. (1999) su najbolje rezultate dobili kada je podloga bila džanarika. Ispitivanje crnog trna (Prunus spinosa L) kao posrednika je započeto 1991. na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu.. Na poljoprivrenom fakultetu u Novom Sadu se intenzivno radi na pronalaženju slabo bujne podloge ili posrednika (interpodloge) u cilju intenzifikacije gajenja kajsije.1996).1994). tako Đurić i sar.100 stabala po hektaru (Đurić i Keserović. B7. 1991. godine. u Departmanu za voćarstvo.0 i 4. 1978) i detaljno opisana u knjizi ORAH (Korać i sar. (1997). dr Mirko Rudić. (požegača. vinogradarstvo i hortikulturu. C2). odličnim zdravstvenim stanjem. B1. Kaleme se isključivo jednogodišnji sejanci oraha. pogotovu krupnoća i pokrovna boja. Semenski materijal plodova mečje leske sejan je u rasadniku Fakulteta na Rimskim Šančevima gde je ustanovljena terenska klijavost i praćen razvoj sejanaca kroz više godina ispitivanja.. a prijem kalemova između te podloge i plemenitih sorti je od 81.1997. godine. Keserović i sar. 1999). Đurić i sar.0 m odnosno sa 800. Đurić i Keserović (1997. Genotipovi se odlikuju obilnim plodonošenjem. dugovečnost stabala i rodnost su bili dobri. B9. B2. Užom selekcijom je izdvojeno 10 genotipova (A1. Za proizvodnju sadnica oraha primenjujemo sobno kalemljenje oraha engleskim spajanjem. Ninić-Todorović i sar. Prema ispitivanjima ovih autora zdravstveno stanje. a posrednik crni trn.. Vegetativne podloge za krušku utiču na kompatibilnost kod kruške. 1992). B8. U pojedinim godinama. Od više načina vegetativnog razmnožavanja voćaka orah se u masovnoj.000 i 1. B11. Na selekciji oraha iz populacije domaćeg oraha na našem Departmanu se radi od 1957. odnosno Stenlej. (1996). 1998).5.1997). Rad na selekciji oraha započeo je prof. a posebno se izdvajao kvalitet plodova. 1.

Tab. a rad su zatim nastavili prof. Pomological traits of Novi Sad walnut cultivars. Šampion. Napravljen je širi izbor tipova s kvalitetnim plodovima. (1998). 05. otpornosti na mraz i bolesti. dr Slobodan Cerović i prof. Šampion (autor M.0 15. 05. 04 02.3 svetlo-mrka 17. Ni jedna introdukovana sorta po kvalitetu ploda. 1. 2007. Korać). 05.0 56. ne može se meriti sa novosadskim selekcijama.1 54.7 svetla 25. Posle toga.1 19.2 70. Ocenjeno je preko 1. čak veći nego bilo gde drugo u svetu. Dalji rad na selekciji su nastavili prof. 2007.9 57.8 svetla 17. Najboljih pet selekcija je priznato za sorte. a vrlo krupnih sa visokim randmanom jezgre. 04 02.4 svetložuta 19. odabrani su tipove koji su vegetativno razmnoženi i ispitani uporedo sa poznatim svetskim sortama oraha (u kolekcionim zasadima u Beškoj i Veterniku). Tako su Gološin i sar. Cerović i sar. godine primenjen je originalan metod prikupljanja početnog materijala za selekciju preko nagradnog konkursa „Tražimo kvalitetne orahe” koji je organizovao prof. Srem 4 .9 65. dr Milovan Korać koji je ceo svoj radni vek posvetio selekciji oraha. 02. 25.0 svetla 16. slabo bujno Mire 12.9 55.2 17. Korać i sar. dr Dragoljub Slović i prof. Mačva. Pomološke osobine Pomological traits Prosečna masa ploda Average fruit mass (g) Debljina ljuske Kernel thickness (mm) Randman jezgre Seed ratio (%) Sadržaj ulja Oil content (%) Sadržaj proteina Proteins content (%) Boja jezgre Seed colour Početak vegetacije Vegetation start Resanje Male flowers open Cvetanje Female flowers open Bujnost stabla Tree vigour SORTE ORAHA (walnut cultivars) Tisa 15. Srem i Tisa. (1999).biranje kvalitetnih tipova Rudić (1962) je vršio prvenstveno iz drvoreda i većih orašarskih centara u Vojvodini „na licu mesta”. 05. 04. Sve selekcije imaju kasni početak vegetacije. 04. 04. Pomološke osobine novosadskih sorti oraha.1 0. čija matična stabla su više godina posmatrana. 26. na osnovu kvaliteta ploda. 04. 1. a vegetaciju završavaju ranije. vrlo bujno Bačka 12. 07. Najveću rodnost imale su sorte Rasna. rodnosti. bujno Srem 15. dr Branislava Gološin. Kasni rodni. Tab. bujno Od 1973.0 66.7 0.8 1.9 1. Selekcija oraha u Jugoslaviji dostigla je najviši nivo. (1999) utvrdili da su među novosadskim selekcijama najkrupnijih plodov i najvećeg randmana jezgre. Novi Sad.7 16. 23. dr Milovan Korać.2 51. 04 03. Šampion i Tisa. 05.7 18. 05. 05. Novi Sad.8 66. 04 03.000 ovako prikupljenih uzoraka prispelih na konkurs iz svih krajeva Jugoslavije. Rasna i Mačva.8 1. 03. jezgre i drugim navedenim biološkim osobinama.7 66. bujno Šampion 15.

odnosno –7. godine. dr Jelena Ninić-Todorović. Slović.04. dr Milovan Korać. oplemenjivači: Prof. Prof. dr Zoran Keserović 3. Introdukovanje stranih sorti i ispitivanje u agroekološkim uslovima Vojvodine. Korać) 1988. Zaštita voćaka od niskih zimskih temperatura i poznih prolećnih mrazeva. Po spoljašnjem izgledu i biohemijskom sastavu plodova. Prof. novostvorene sorte pripadaju grupi sorata sa plodovima visokog kvaliteta. oplemenjivači: Prof.03. Cerović i B. šumarstva i vodoprivrede je 13. Nove sorte su veće rodnosti u odnosu na mađarsku najbolju. Rudić i M. a po rodnosti se posebno ističu novosadska kasnocvetna i novosadska rodna. a drugi kasnijeg u odnosu na standardni elstar. U cilju unapređenja proizvodnje kajsije u Vojvodini na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. dr Slobodan Cerović. Ministarstvo poljoprivrede. dr Zoran Keserović. Korać) i Tisa (autori D. 4. S. dr Bogoljub Đurić. oplemenjivači: Prof. Kasni rodni. a u ispitivanjima se vode pod oznakama Elstar-klon 1 i Elstar-klon 2. Prof. Sava i Milko. dr Branislava Gološin. aromi i teksturi mesa. NS-4. Iznalaženje najpogodnijih posrednika – interpodloga za razmnožavanje kajsije u cilju smanjivanja prevremenog sušenja (apopleksije) i povećanja rodnosti. Posebno krupne plodove ima NS-4. Prof. Prema navodima Keserovića i saradnika (2004) i jedan i drugi klon su imali daleko razvijeniju pokrovnu boju u odnosu na standard.(autor M. dr Bogoljub Đurić. 2) imaju slabiji vegetativni rast za 8–20% u odnosu na mađarsku najbolju. NS-6. dr Zoran Keserović 4. 2. ili selekci5 . Sve četiri priznate sorte pripadaju grupi srednje kasnocvetnih sorti jer cvetaju 34 dana posle mađarske najbolje. dr Zoran Keserović. Novostvorene sorte imaju veću masu ploda u odnosu na mađarsku najbolju. donelo rešenje godine o priznavanju svih prijavljenih selekcija kajsije: 1. (2000) su izdvojili iz prirodne populacije preko 20 selekcija kajsije u 1988. Takođe je izdvojeno više selekcija oraha od kojih se sada najviše gaje: Rasna. Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu se ispituju dva klona elstara od kojih je jedan pronađen u okolini Smedereva a drugi u blizini Inđije. godini kada su niske temperature (koje su 12. krupnoće i kvaliteta ploda i zdravstvenog stanja zato su prijavljene Komisiji za priznavanje. Keserović i sar. ima najkasnije cvetanje. padale i do –11°C na 5 cm od zemlje. ukusu. Novosadska kasnocvetna. NS-6. Prof. 2. Jedan je ranijeg vremena sazrevanja. Prof. Selekcijom iz prirodne populacije kajsije odabrano je u prvoj etapi nekoliko selekcija: NS-4. ali se po atraktivnosti posebno izdvojio klon Elstar 1. Ove selekcije su tokom ispitivanja ispoljile vrlo pozitivna svojstva u pogledu kasnog cvetanja rodnosti. Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo ispitivanja se izvode u nekoliko pravaca: 1. oplemenjivači: Prof. godine. Sve ove sorte (tab. Neke od selekcija iz te godine pokazuju izuzetno dobre osobine kao što je selekcija SK-3 koja od 70 sorti i selekcija u kolekciji. 3. Novosadska rodna. U sledećoj etapi. Prof. Korać) i Mire (autori M.3°C na 2 metra od zemlje u vreme cvetanja) odnele praktično sav rod kajsije. dr Bogoljub Đurić.2004. Bačka (autor M. dr Vladisav Ognjanov i Prof. Gološin) 1987. Selekcija kajsije iz prirodne populacije u cijlu stvaranja novih sorti kasnijeg vremena cvetanja i veće otpornosti prema mrazevima sa dobrom rodnošću i kvalitetom plodova. Novosadska rodna.

a u 2006. Tab. različitog vremena sazrevanja. Novi Sad. Najkrupnije plodove ima sorta rumeno vreteno koji sazreva oko petog septembra. Rađaju na rodnim kolačima raspoređenim duž cele kordunice. 2. žutog ili zelenog ploda. U toku dvadesetogodišnjeg oplemenjivačkog rada izdvojeno je više selekcija od kojih je šest priznato za nove sorte u 2007. vrlo krupnim crveno 6 . Pomološke osobine Pomological traits SORTE KAJSIJE (Apricot cultivars) Novosadska Novosadska NS-6 kasnocvetna rodna okrugla obrnuto široko kupasta okrugla srednje srednje srednje do bujno mešovite srednje kasnocvetno oko 62 g okrugao svetlo narandžasta 25–35 svetlo narandžasta 95 16 majske i cvetne kasnocvetno oko 56 g jajast svetlo narandžasta 10–15 svetlo narandžasta 93 17 mešovite kasnocvetno oko 66 g izduženo okrugao svetlo narandžasta 25–35 svetlo narandžasta 96 20 NS-4 Oblik krune okrugla Canopy shape Bujnost stabla srednje Tree vigour do slabe Dominantne rodne grančice mešovite Prevailing fruiting branches Vreme cvetanja srednje Flowering time kasnocvetno Prosečna masa ploda oko 80 g Average fruit weight Oblik ploda izduženo Fruit shape okrugao Osnovna boja narandžasta Ground colour Pokrovne boje 25–40 Over colour (%) Boja mezokarpa narandžasta Flesh colour Randman mezokarpa 96 Flesh ratio Rastv. ali nikada ne prerodi jer sama reguliše optimalno opterećenje junskim opadanjem plodova. Tab. Pomološke osobine novosadskih sorti kajsija. god.ja 16a koja je dobre rodnosti i sa izuzetno kvalitetnim plodovima. 2. Pored ove dve selekcije izdvajaju se i SK-1 i SK-13a. polovina augusta. Sorta Vesna je karakteristična po vrlo ranom vremenu zrenja. 2007. Selekcioni ciljevi stvaranja novih sorti jabuka stubastog tipa rasta na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu su stvaranje sorti potpuno crveno obojenog. unošenje oprašivača u jednosortne zasade i zasnivanje porodičnih voćnjaka na malim površinama i okućnicama. tolerantnih na prouzrokovače ekonomski najvažnijih bolesti i štetočina. suve materije 17 TSS (%) Stubast tip rasta kod jabuke predstavlja biološku novinu koja omogućava gajenje velikog broja biljaka po jedinici površine (10. Sorta kraljica čardaša odlikuje se vrhunskom atraktivnošću i kvalitetom ploda i sposobnošću čuvanja i do 6 meseci. godini selekcija DM-1.000 biljaka/ha). 2007. godine. Novi Sad. Pomological traits of Novi Sad apricot cultivars. Voćke se odlikuju obrazovanjem uspravne kordunice koja se prirodno ne grana. Stubaste jabuke brzo stupaju na rod pa se prvi plodovi mogu formirati već prve godine po sadnji. Svake godine rađa obilno.

nakiselog ukusa a dobro se čuvaju u toku zime u običnim uslovima skladištenja. 3. 09. U skladu sa konceptom stvaranja novih sorti jabuka. 2007.. kao hibrid zeleni dragulj. 2007. 10. Nakiseo dragulj Smaragd G. Ognjanov i sar. 1999). Sorte zelenog ploda. 05. a sa područja Bijelog Polja 60 genotipova krušaka koji pripadaju vrsti Pyrus communis L. 10. To je naročito značajno kog sorti koje obilno rađaju. Sazrevaju kasno. 09. Pomological traits of columnar apple cultivars. Novi Sad. zatim 2 tipa drena krupnog ploda i jedna individua badema koja pripada vrsti Amigdalys nana L. Nakiseo Stubaste jabuke crvenog ploda (Columnar apples with red fruits) Vesna Wijcik × Summered 140 240 160 70 90 100 7 7 9 20. Smith × Wijcik 160 – 9 01.. šumatovke i šampanjke je utvrđena polj7 . imaju izuzetno lepe plodove. jer sprečavamo da prerode i zbog toga alternativno rađaju svake druge godine. intenzivno se radilo na inventarizaciji genotipova jabuka. Genotip Genotype Hibridna kombinacija Hybrid combination Masa Obojenost Atraktivnost Vreme ploda ploda Fruits berbe Fruit mass Over colour attractiveness Pick time (g) (%) Ukus Taste Stubaste jabuke žutog ploda (Columnar apples with yellow fruits) Đerdan James grieve × Wijcik 150 – 7 25. 08. Posebnu atraktivnost imaju patuljaste forme koje se uspešno mogu gajiti u saksijama ili kao najlepši deo vrtnih kompozicija. Tab. Tab. 1998. oraha (Korać i sar. su vrlo retki i u oplemenjivačkom radu na ovoj voćnoj vrsti u svetu. Pomološke osobine sorti stubastih jabuka. Novi Sad. 10. 1999). Slatko nakiseo Stubaste jabuke zelenog ploda (Columnar apples with green fruits) Zeleni G. krušaka (Cerović i sar. 3. 1997. 08. (1996. a najatraktivniji hibrid NS 10/110 je imenovan kao sorta đerdan. Bogate kolekcije omogućile su intenzivan rad na selekciji i hibridizaciji odabranog početnog materijala. Vreme sazrevanja je oko prvog septembra.obojenim plodovima i širokoj uspravnoj kordunici koja na najlepši način popunjava prostor. Vr i Va geni). 1997) i drugih voćnih vrsta sa balkanskog prostora. Izdvojeno je i više hibrida sa atraktivnim žuto bojenim plodovima. i pogodni su za selekciju vegetativnih i generativnih podloga ili su pak otporni na ekonomski najznačajnije bolesti i štetočine. 73 lokalne sorte i 32 nepoznata genotipa plemenitih krušaka. pepelnici (PL1 i PL2 geni) a kod starih sorti bihorke. 1998. Kolekcionisano je 147 stranih sorti. Potreba za rezidbom stubastih jabuka je minimalna i svodi se na proređivanje cvetnih pupoljaka skraćivanjem rodnih kolača. krajem septembra meseca. Slatko nakiseo Nakiseo Nakiseo Rumeno Idared × Wijcik vreteno Kraljica Prima × Wijcik čardaša U proteklom periodu. 1999) selekcija je vršena na otpornost prema čađavoj krastavosti (Vf. zeleni dragulj i smaragd. 27 neimenovanih genotipova i 14 spontanih sejanaca jabuke. mečje leske (Ninić-Todorović. Smith × Wijcik 160 – 9 05.

Takođe je izdvojen hibrid NS 1/105. s tim što je poslednja osetljivija na mrazeve. Tokom 60 godina oplemenjivačkog rada u Institutu. Ove sorte su priznate 1991. godine prof. koje su poslužile kao donori otpornosti na mrazeve novim belim vinskim sortama: Zlati. Iz Mađarske su introdukovane sorte Kunleanj i Kunbarat (hibridi V. Od 1975. od 13 testiranih sokova. koja odlično rađa i ima kvalitet ploda za industrijsku preradu u sokove. kao i otpornost na veštačku inokulaciju prouzrokovača čađave krastavosti i pepelnice.7%. 1996) pogodnih za generativne podloge. primarni cilj je bio poboljšanje kvaliteta do tada gajenih autohtonih sorti (smederevka. novu kolekciju interspecies sorti vinove loze sa 194 genotipa. Selekcijom kolekcionisanih vinogradarskih breskvi iz prethodnog perioda. otpornost na mrazeve i otpornost novih sorti prema gljivičnim bolestima. (1996) koji je pokazao poljsku otpornost na čađavu krastavost. Župljanka i Probus. Sorta Petra ima najveću perspektivu i zaslužuje posebnu pažnju. Selekcije vinogradarske breskve iz Srbije bile su polimorfne za svih 31. Svi tipovi imaju dugačak period mogućnosti za kalemljenje. Formirana je solidna naučna baza koja obuhvata veliku ampelografsku kolekciju.ska otpornost. godine. 1995). posebno se ističu Mila. Cindrić sa svojom ekipom. Ispitivan je veliki broj introdukovahih interspecies sor8 . Na drugom stupnju selekcije. Sok genotipa I 4/34 dobio je najviše ocene od zvanične degustacione komisije.. Vujanić-Varga i sar. Leli. U rejonu Subotičko-Horgoške peščare najbolje proizvodne rezultate su pokazale Liza i Rani Rizling.9 g. Ranom Rizlingu. (Ognjanov i Vujanić-Varga. Kvalitetom se posebno ističu Neoplanta. Vujanić-Varga i Ognjanov (1992). Visokom otpornošću na mrazeve. Klijavost u pesku je kod prvog genotipa 89. (1994). izdvojeno je 25 genotipova (Ognjanov i sar. Izvori otpornosti su pronađeni u okviru vrste Vitis amurensis. desertna vina.. nešto kasnije Silu i Novu dinku.8 g. 1999. U uslovima Fruškogorskog vinogorja posebno se ističu sorte Petra i Liza. a američke plemenite sorte za 27 predloženih lokusa. posađenu 1979. Lizi. Sila. cenjeni oplemenjivači dr D. Vujanić-Varga i sar. kupine i maline. U prvoj fazi. tokom cele zime. godine i kolekciju uzgojnih oblika vinove loze. postignuti su značajni rezultati. naši prvi.. Ognjanov i sar. jer daje visoko kvalitetna aromatična. Cindrić. Pogodnost ploda vinogradarske breskve za proizvodnju sokova. izdvojeni su hibridi NS 1/27 i NS 1/83 potpuno rezistentni na prouzrokovače čađave krastavosti i pepelnice. prokupac. otporni na prouzrokovače čađave krastavosti i tolerantni na pepelnicu. 1998). a kod drugog 72. i hibridi NS 1/9. (Cindrić i sar. Župljanku.). a najveću I 4/11. Sirmium. Korać. ribizle. Od skoro su započete aktivnosti i na skupljanju. Najmanju masu semena ima genotip B 50/11. 2. i crne vinske sorte Probus i Rumeniku. čuvanju i proučavanju genotipova i sorti jagodastih voćnih vrsta pa su tako podignuti ogledni zasadi sa novim. sa oko 500 genotipova. U sledećoj fazi osnovni ciljevi su: kvalitet. NS 1/34 i NS 1/111 poznog vremena sazrevanja ploda. Primarni cilj bio je stvaranje kvalitetnih vinskih sorti otpornijih na mrazeve. koja je podignuta tokom 2005 i 2006. 1999).6%.Njihovim ukrštanjem sa kvalitetnim zapadno-evropskim sortama. Petra i Liza. 8. dr P. Mili i Petri (Cindrić. introdukovanim sortama jagoda. godine. započinje rad na interspecies hibridizaciji. amurensisa i vinifera sorti). kadarka. Lazić stvorili su nove bele vinske sorte: Neoplantu. ukazujući na mnogo veći polimorfizam nego što je do sada ustanovljeno. Milisavljević i dr S. (1996) utvrđena je samo kod selekcije I 4/34. Naučno-istraživački rad iz oblasti vinogradarstva najvećim delom se obavlja na Oglednom polju Poljoprivrednog fakulteta u Sremskim Karlovcima.

bez hemijske zaštite. Predmet ispitivanja su i introdukovane sorte vinove loze koje se gaje u ampelografskoj kolekciji. neutralno II III III III NEOPLANTA SIRMIUM ŽUPLJANKA RUMENIKA 9 . Ljana. Posebno se ističe sorta Panonia koja se može gajiti bez zaštite protiv gljivičnih bolesti. V. Kovač. Tab. muskatno Belo vino.ti iz celog sveta. odlikuju značajnom tolerancijom na gljivične bolesti i dobrim kvalitetom vina. 1996. Kao rezultat ove faze oplemenjivanja. Priznati su 1991. U toku je rad na ispitivanju proizvodne i biološke vrednosti velikog broja introdukovanih klonova gajenih sorti (VCU i DUS testovi). 1999). „EKO” parceli na Oglednom polju u Sremskim Karlovcima. kao na primer Villard blanc i njegovi hibridi (Cindrić i sar. neutralno Crno vino. 2007. neutralno Belo vino. godine. Značajno mesto u oplemenjivačkom radu posvećeno je klonskoj selekciji vinove loze. Cindrić.. Cindrić. (Korać. 4. 1998). Karmen je takođe nova. Ampelographic traits of new grape vine cultivars and clones Godina priznaAUTORI vanja BREEDERS Release year 1970 D. 1999). Moldova. te je i kvalitet vina bolji i stabilniji. Petka. Novi Sad. perspektivna interspecies stona sorta pogodna za integralnu proizvodnju stonog grožđa (Korać. kao i velikog broja stranih interspecies sorti. (Cindrić i sar. Terez. U toku je klonska selekcija sorte Župljanka. Cindrić i Korać. Panonia i Morava koje se pored visoke otpornosti na mrazeve. Posebno su interesantne introdukovane stone i besemene sorte kao na primer: Super ran Bolgar. 1998). ispituje se mogućnost gajenja domaćih interspecies sorti i genotipova. otporna je na mrazeve a daje vino vrhunskog kvaliteta (Cindrić i sar. Rubinka i Bačka. Ispitivanjima su obuhvaćene proizvodne i biološke osobine velikog broja domaćih i stranih sorti u cilju izdvajanja onih koje pokazuju najbolje rezultate u našim uslovima (Korać. Ester i dr. Dojna. 1998. Lasta je prva domaća priznata interspecies stona sorta otporna na plamenjaču (Korać. Kišmiš moldavski. Milisavljević 1970 D. 1999. Milisavljević 1982 S. Tab. 2003). stvorene su i priznate bele vinske sorte: Kosmoplita. Odlikuju se većom rodnošću i boljim nakupljanjem šećera u širi. Neke od njih su posebno proučavane kao potencijalno pogodne za proizvodnju vinskog destilata. 1997. 1996). Vallier. SK. Kao najbolji pokazali su se SV hibridi: Villard blanc. 1996. kao potencijalnih donora otpornosti na gljivične bolesti (Cindrić. Cindrić. D. Muscat de St. 4. 1999).Lazić. Ampelografske karakteristike novih sorti i klonova vinove loze. Bianca i Phenix. Na tzv. Milisavljević 1970 D. Muskat plevenski. Korać i Cindrić. Individualnom klonskom selekcijom izdvojena su tri klona sorte Rizling italijanski: SK 13. 1997. Milisavljević. Cindrić i sar. NAZIV SORTE CULTIVAR Roditelji Parentage Smederevka × Traminac Sovinjon × Smederevka Prokupac × Burgundac crni Skadarka × Teran Namena Epoha i organoleptička zrenja svojstva Ripening Usage and organotime leptical traits Belo vino. 54 i SK 61. Gocseji zamatos. 2004). R-10. Korać i sar. 1999). Cindrić. Seibel 7053.

Kovač. Cindrić. SK-13 RIZLING ITAL. N. SK-54 RIZLING ITAL. Cindrić tično S. Kovač tralno 2003 V. Kovač. N.Cindrić. V. Korać Stona sorta. Cindrić. Kovač 2003 V. neutralno Belo vino. Lj. Lazić.PROBUS SILA NOVA DINKA ZLATA RANI RIZLING LELA Skadarka × Kaberne sovinjon Kevidinka × Šardone Kevidinka × Šardone Iršai Oliver × Kunleanj Rizling italijanski × Kunbarat Rizling italijanski × Kunbarat Kunleanj × Burgundac sivi Kunbarat × Burgundac crni Kunleanj × Muskat Otonel Muscat de St. N. V. Vukmirović Belo vino. N. Belo vino. D. N. neutralno RUBINKA BAČKA 2002 V. Lazić. Kovač III 10 . SK-61 Moldova × Kardinal 2003 P. Kovač. Belo vino. III III III I II III III II III II I II III II I 1991 N.Lazić. neu1989 P.Cindrić. Belo vino. Kovač. neu1991 P. Jazić. 1991 V. Cindrić. muskatno 1991 P. Cindrić. muskatno Belo vino. Cindrić.Cindrić. V. Cindrić. bogato. Belo vino. Cindrić. neutralno Belo vino. aroma1988 P. P. crna Belo vino. Cindrić. Belo vino. Kovač 1991 P. Kovač 1991 P. aroma- tično III I III III KARMEN RIZLING ITAL. Medić Belo vino. N. Kovač 1991 P. bogato. Kovač P. N. Kovač 1991 N. neu2002 V. neu- PANONIA tralno MORAVA P. V. Kovač P. Belo vino. Kovač. Kovač. Korać. Korać Stona sorta. sa izraženim kiselinama Belo vino. Korać tralno 1991 P. LIZA PETRA MILA LASTA KOSMOPOLITA PETKA 1991 P. Korać. mu2001 V. V. Kovač. Korać. Milisavljević. neu- tralno P. Cindrić. P. neuP. intenzivno obojeno S. Cindrić tralno 1983 S. Kozma skatno P. Kovač tralno Belo vino. N. V. Cindrić. bela P. Korać. V. V. N. Korać. Ružić. V. M. neutralno Belo vino. Cindrić. neutralno Belo vino. Vallier × Ljana Cserszegi fuszeres × Kristaly Petra × Bianca Petra × Bianca Petra × Bianca SK 86-2/293 × Rajnski rizling 293-20 Gm SK 86-2/293 × Rajnski rizling 293-20 Gm Crno vino. Ko- 2001 rać. Cindrić. V. Belo vino. N. Cindrić. Korać P. Cindrić. V.

1999). na usvajanje azota i kalijuma kod sorte Nova Dinka (Paprić i sar. Tako Paprić i sar. a našoj zemlji omogućilo podizanje zasada sa sadnim materijalom koji odgovara svetskim standardima. 1996) ostvaruje najveću rodnost kod sorti Traminac.. 1995... a prema folijarnoj analizi. a pogotovu bazni materijal za proizvodnju sertifikovanih sadnica. 1999) najviše su imale uticaja podloge Kober 5BB i SO4. svakako treba zadržati u gen-banci. U Vojvodini postoje svi preduslovi za proizvodnju sertifikovanog sadnog materijala obzirom na mogućnost formiranja izolacionih polja. (Cindrić i sar. Za brže unapređenje voćarstva..Sorte Sovinjon i Merlo. čiji plodovi daju vina neutralne arome. ali najbolji kvalitet vina ipak se dobija kada se grožđe skida sa „jednostruke zavese”. ali su zato štete od vetra najveće na uzgojnim oblicima tipa „zavesa” (Kuljančić i sar. koje daju aromatična vina. 1996. kada je bila na podlozi SO4. Rizling italijanski. Proizvodnja kvalitetnog sadnog materijala pogodnog za intenzivne zasade još uvek zaostaje za svetskom. najmanje ulaganje ljudskog rada je na „jednostrukoj zavesi”. na osnovu dobijenih rezultata. Sorti Sila odgovaraju gotovo svi uzgojni oblici tipa „zavesa”. kao i sortu Kaberne frank. Petra i Mila. Od podloge zavisi i prinos reznica sorti vinove loze. 1999).1998). Tako su kod nas (Gvozdenović i Keserović. na „zavesi” kasni nedelju dana. a Mila i Petra brže od Traminca crvenog. 1999) nije takođe zanemarljiv pri izboru sistema gajenja. 1998. Tako na „špaliru”. Primena određenog uzgojnog oblika zavisi od biologije sorti u datim mikroklimatskim uslovima (Kuljančić i sar. Sorte su slabo rodne.. Sadašnja proizvodnja sadnog materijala u Vojvodini i Srbiji nije u skladu sa proizvodnjom kakva se organizuje u razvijenim voćarskim zemljama. (1999). 1998) je siguran indikator nedostatka ili viška pojedinih elemenata. treba ih još uvek gajiti u banatsko-potiskom vinogorju. Prema Kuljančiću i Papriću (1999). Uzgojni oblik „jednostruka zavesa”. a razlika među sortama je takođe evidentna. Paprić i sar. Sorta Župljanka. pa je obavezno treba primenjivati. 1997). Lela. Od uzgojnog oblika zavisi i sadržaj šećera i kiselina u plodu (Kuljančić i sar. Utrošak ljudskog rada (Kuljančić i sar.. fosfora i kalijuma u listovima. grožđe brže sazreva.. Kuljančić i sar. Folijarna analiza (Paprić i sar. preporučuju. najbolje je reagovala na nagomilavanje azota. 1997) još uvek zastupljeni poluintenzivni zasadi i skupa proizvodnja sadnog materijala. 1998). ali zbog kvaliteta vina i tradicije. jer su dobre otpornosti na sivu plesan grožđa. 1997). Rani rizling i Liza. (Kuljančić i Paprić. (1998. Nova saznanja u fundamentalnim istraživanjima odredila su i novi koncept podizanja voćnjaka i vinograda. takođe je najbolja na uzgojnom obliku tipa „zavesa”. pa se zelena rezidba mora izvoditi na vreme.. predmet su ispitivanja u fruškogorskom (Cindrić i sar. kako bi se Vojvodina brže uključila na svetsko tržište sadnog materijala. jedan od najvažnijih faktora je podizanje zasada sa kvalitetnim sadnim materijalom. Ove dve sorte. Institut za voćarstvo i vinogradarstvo intenzivno radi na stvaranju predosnovnog sadnog materijala sorti voćaka i vinove loze koje su stvorene u našem Institu11 . Podloga Kober 5BB pokazala se najpogodnijom i za gajenje sorte Rizling italijanski klon SK-54 (Paprić i sar. Gvozdenović i sar. (1996) smatraju da je podloga Kober 5BB najbolja za proizvodnju reznica. Župljanka. Na 1000 kg plodova. Rani rizling i Župljanka sazrevaju brže od Rizlinga italijanskog. 1996). 1997) i banatsko-potiskom vinogorju (Paprić i sar.. Sila. ali ipak ostaje činjenica da se jedna te ista sorta ne može gajiti sa uspehom u svim vinogradarskim rejonima.. kombinacije sistema uzgoja za svaku sortu posebno.. Zato je od velike važnosti da se što pre introdukuju nove sorte i podloge voćaka. rodnost vinskih sorti.

selekcije oraha: Rasna. da hladnjače dobijaju sirovinu najvišeg kvaliteta (Gvozdenović i sar. a selekcionisane su u proteklom periodu.. 1998.. primereno skladištenje i čuvanje u kontrolisanoj atmosferi (Gvozdenović. Gvozdenović 1998. Gvozdenović i sar. leske i kajsije. krušku. pakovanja i čuvanja voćnih plodova u hladnjačama. 1997. pokušalo se sa proizvodnjom voća i grožđa uz minimalnu zaštitu. U skladu sa savremenim prioritetima.. U kolekcijama voćaka i vinove loze se ispituje genetički polimorfizam. SK-13. 1998. niskim temperaturama ili pak daju stubast tip rasta stabla. budući da potpuna otpornost favorizuje stvaranje novih sojeva patogena. 1996. selekcije drena: Apatinski rani. 1999. koja se određuje svake godine posebno. 1997). Za potrebe pomoloških i genetičkih ispitivanja introdukovano je iz zemlje i inostranstva ili pak stvoreno u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Novom Sadu preko 3000 genotipova raznih voćnih vrsta. Đurić 1999. a već je potpisan i ugovor o isporuci baznog materijala matičnih stabla vodećih sorti jabučastih i koštičavih voćnih vrsta. Pored toga u Institutu se nalazi jedna od većih ampelografskih kolekcija na Balkanu sa 434 genotipa. Za dobro čuvanje potrebna je pravovremena berba plodova jabuka i krušaka (Gvozdenović i sar. Institut je formirao matičnjak vegetativnih podloga za jabuku. Momenat berbe u voćnih vrsta je naročito aktuelan. Izdvojeno je dosta selekcija voća. Kasni rodni. Cindrić 1996. Korać i sar. Era. Proizvodnja jabuka i krušaka kod nas je dostigla takav stepen.. 1996. Gvozdenović i Keserović. 1998. 1998. Problemi se javljaju kada je reč o shvatanju značaja primene tehnološke discipline prilikom skladištenja. Korać. 1997). 1999. pa je daleko bolje dozvoliti ograničeni život 12 . Cerović i sar. Uvođenje integralnog koncepta proizvodnje u Vojvodini je veoma važan faktor ukoliko želimo da izvozimo veće količine voća. Ukrštanja se sprovode uglavnom sa domaćim ili odomaćenim sortama voćaka i vinove loze koje imaju poljsku otpornost na bolesti i štetočine. Pored integralnog koncepta proizvodnje radi se i na biološkoj (organskoj) proizvodnji voća.tu. Bačka itd. Institut je prepoznatljiv po tehnologiji proizvodnjesadnica oraha. a u novoj kolekciji interspecies sorti koja je podizana tokom 2005 i 2006 godine ima 194 uzorka.. četiri sorte kajsije 5 sorti oraha i 7 sorti stubastih jabuka. upotrebom vrsta i sorti koje to trpe. 1997. nego se moraju čuvati u kontrolisanoj atmosferi do upotrebe i to što duže moguće vreme. SK-13b i DM-1. u plodova koje ne trpe zamrzavanje. šljivu i kajsiju kategorije ‘’bazni sadni materijal’’. (Korać i Cindrić. 1997. Uvedene su najnovije tehnologije kod većine voćnih vrsta i vinove loze. što je osnov za mogućnost izbora roditeljskih parova za ukrštanja. Đurić i Keserović 1996. Sava. Gvozdenović i Keserović. gde znatno zaostajemo za drugim voćarskim zemljama u svetu. Keserović i sar. vazduha i vode dostigla gornju granicu dozvoljenog. ZAKLJUČAK U proteklom periodu u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo stvorene su 21 sorta i 3 klona vinove loze. Keserović i sar. 2005). 1996. 1997. Integralna proizvodnja voća i grožđa danas je prioritet budući da je zagađenost zemljišta. u voćarstvu i vinogradarstvu. 1997). Iz ovakvog pristupa marketingu proističu i određene prednosti na svetskom tržištu jabuka i mogućnost plasmana. kao i hibrida i klonova voćaka i vinove loze od kojih izdvajamo najbolje: klonovi Elstara. selekcije kajsije: SK-1. koji imaju gene na otpornost prema bolestima i štetočima. 1999.

Cerović. Korać... 5–10. 2003. Poljoprivredni fakultet. 1994. Zbornik naučnih radova. Od podloge zavisi ishrana. 42. Korać Nada. Skopje. Landau/Pfalz. Univerzitet u Novom Sadu.: Panonia and Morava new resistant white wine varieties developed at Sremski Karlovci. Magistarska teza. 340–352. Jugoslovensko voćarstvo. Izbor podloga je još uvek u centru pažnje. Doktorska disertacija. Medić Mira: Stvaranje kultivara vinove loze otpornih na gljivične bolesti. Research 54. 1996. 1993. Časopis Poljoprivreda br. problemi i tendencije proizvodnje oraha u Vojvodini. vol. (50–56). Medić Mira: Mila i Petra nove sorte vinove loze za aromatična vina. Korać. Savremena poljoprivreda. V. Dulić Kata. Symposium proceedings. Svremena poljoprivreda.P. 41–49.: Nove sorte vinove loze u rejonu Subotičko-horgoške peščare. 1999. izbor sistema gajenja. 49. 3. Ss. 603. Čačak. str.P. LITERATURA Bijelić Sandra: Mikropropagacija slabo bujnih podloga za trešnju i višnju. Kovač V. Korać.: Biološke osobine sori oraha (Juglans regia L. Korać Nada. 1990.. Časopis Acta Horticulture br. 2003. 6. 13 . 265–268.: Liza i Petra novi kultivari vinove loze za bela vina. 1992. Korać Nada. 11–17. životni vek gajene sorte. Cindrić. Savremena poljoprivreda br. Kovač V. Korać Nada. Novi Sad. Journal of Agric. Cerović. Cindrić. M. 388–389. P.. 1998. Cerović.postojećih sojeva patogena. Korać Nada: Sorte vinove loze stvorene u Sremskim Karlovcima..K. str. Savremena poljoprivreda.. Special issue. Slavić. a time i prinos i kvalitet plodova. 385–393 str. Kovač. P. Cindrić P. S. Kovač V. 70–74..). Kovač V. U voćarstvu i vinogradarsvu se radi na uvođenju integralnog i biološkog koncepta proizvodnje.. Cindrić P. opterećenost rodnim okcima. V.: 50 godina rada na stvaranju novih sorti vinove loze u Vojvodini. Novi Sad. Cindrić P. 1993. S. Cindrić P. Nada.: Stanje. 1994... vanredni broj. Vitis.: Grape breeding for resistance. Agroekonomik. Acta Horticulturae. 1997. Dulić. Cyril and Methodius University.: News clones of Italian Riesling variety. Cindrić P. Korać Nada. kako u voćarstvu. Korać Nada.. Gološin Branislava. model rezidbe. 1992. Biljni lekar. Korać Nada: Frost resistance of grapevine cultivars of different origin.: Karakteristike selekcija oraha poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Cindrić P. number 473. Cindrić.. Proceedings of the Eighth International Conference on Grape Genetics and Breeding. Cindrić. 82–88 str. Novi Sad. Novi Sad. 97–100. 5. Korać Nada. Savremena poljoprivreda. br. 5–6. M. a favorizuju sklad između razvoja patogena i razvoja svake biljne vrste posebno.. Cerović S. S.. Korać Nada: Grape breeding for disease resistance at Sremski Karlovci. Korać M. Ninić-Todorović Jelena: Dihogamija oraha (Juglans regia L. Gološin Branislava. Novi Sad.) gajenih u rejonu Fruške gore.M. Dulić. Cindrić. 47–52. 1999. tako i u vinogradarstvu. koji ne remete ekonomičnost proizvodnje. P.. 403–415. 2004. I Balkan and III Macedonian Symposium for vine growing and wine making.. 105–113. Novi Sad.. 1998.

12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore. 212: 589–594. Z. 49.: mogućnost korišćenja crnog trna (Prunus spinosa L.: Nove sorte kajsie u Vojvodini. Z.. Keserović. Svremena poljoprivreda. S.. 77–81. Zbornik radova. Zlatibor.: Osobine nekih klonova zlatnog delišesa i elstara. 2003. D. Radojević Ljiljana. Keserović. br. Čačak.. LJ. Z. Gvozdenović. 25– 28. Savremena poljoprivreda. Dinamika cvetanja sorti jabuke. Savremena poljoprivreda. S. X Kongresvoćara Jugoslavije. Novi Sad. 51.: Vegetativno razmnožavanje oraha in vitro. Đurić. 2000.. Z. Z. Keserović.. D. Vol. 14 . 1995.. Gvozdenvić. Korać Jasna.. str.. Korać. Čačak. S. Gološin Branislava. Keserović. Z. br. Gvozdenović. Zlatibor. Magazin.. Cerović. V. X Kongres voćara Jugoslavije. Gološin Branislava: Vegetativno razmnožavanje oraha (Juglans regia L. Keserović. 2002. Savremena poljoprivreda. M. Keserović.: Kvalitet. Hnatko Z. 151. Vračar. 29–35.: Cvetanje sorti i selekcija kajsije u Vojvodini.. 39. Novi Sad. Zlatibor. 1996. Doktorska disertacija... Novi Sad. M. Balaž Jelica: Izbor sorti jabuke za proizvodnju zdravstveno bezbedne hrane. 2005 Keserović. 2005. 23–28. Korać. Đurić. Z.. S. Bijelić Sandra. Keserović. Z. br. 1987. LII.Gološin Branislava.: Kultura tkiva u u poljoprivredi. Lj. 45–49.: Proizvodnja sadnica jabuke sa prevremenim grančicama ″metodom nazrelo iz ruke″. Beograd. Z. 90.) kao posrednika za gajenje kajsije u gustom sklopu. Iz: Dozet i sar. Čačak. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore. Voćarstvo. Dulić. str. LIII. 53. 241–249. Voćarstvo. 2004. veterinara i tehnologa. kao posrednika za gajenja kajsije u gustim zasadima. 39.: Biološka kontrola rodnosti jabuke. Svremena poljoprivreda. Savremena poljoprivreda br. D..: Karakteristike selekcija oraha Rasna. B. M. 77... 279–284. Keserović. 2003... Čačak. D. M. Acta Horticulture.: Uticaj sortne kompozicije na intenzitet izmrzavanja jabuke. 30. 2004. Zbornik radova.. 2004.113. 1996.. Gološin Branislava. Cerović. D. 59–62. 1996.. X Kongres voćara Jugoslavije..Z. Vol. Z. D. Čačak. B. Jugoslovensko voćarstvo. Z. 143–150. Čačak. 1996. 1–2. 1–2. Bijelić Sandra: Biološko– pomološke osobine sorti i selekcija oraha sa rodnim lateralnim pupoljcima. Keserović.. Z. M. Keserović. Keserović. Gvozdenović. X Kongres voćara Jugoslavije. str. N. skladištenje i plasman plodova jabuke u novim uslovima poslovanja. Vol. Čačak. Zbornik naučnih radova sa XVII Savetovanja agronoma. Vračar.. Gološin Branislava i Galović Vladislava: Mikropropagacija. 30.: Mogućnost korišćenja crnog trna Prunus spinosa L.. 2002. Korać. str 228. Magazin N.) postupcima mikropropagacije i organogeneze in virto. Gvozdenović. br. 2004. D. Lazić. Z. 2004.: Uticaj vremena berbe i termoterapije na čuvanje plodova jabuke sorte elstar.: Embriogeneza u trešnje i višnje. Đurić. Vol. Cerović. Keserović. 39. Čačak. 1996 Gvozdenvović. 115–116. Feljton.:Etape razvitka ploda višnje i trešnje. Z.. 12 Kongres voćara Srbije i Crne Gore. Gvozdenović. 69. Keserović. Novi Sad 1995. Voćarstvo. Korać. B.: Nove sorte kajsije u Vojvodini. Kasni rodni i Sava. Korać. B. Novi Sad. 2007. Keserović. str. Gološin Branislava i Radojević Ljiljana: Micropropagation of apple rootstocks. Gvozdenović D. Đurić.

311. Cerović S. 2004.: Otpornost prema niskim temperaturana kandidata za nove sorte. Beograd. Yalova. 2000.. br. 1999.. Časopis Poljoprivreda. Luxemburg.: Novostvorena sorta vinove loze – Kosmopolita.. P. Poljoprivredni fakultet u N.: Orah. 24–29. 1996. 1976. Korać Nada. Milovankić M. Bulgaria. Gološin. Vračar. Bačka and Mire. Savremena poljoprivreda. Korać M. S. Korać M.: Stone sorte vinove loze pogodne za ekološku proizvodnju stonog grožđa Savremena poljoprivreda. Vol.. Novi Sad. 375–378.. vanredni broj.: Sorte vinove loze za proizvodnju vinjaka. veterinara i tehnologa. 1990.: Perspective Yugoslav Walnut selection with lateral fruit buds. S. Ress. Korać Nada. Jugoslovensko voćarstvo. Aranđelovac.. Čačak. LIII br.: Nove selekcije stonih sorti Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. 57–61.1999. Korać Nada. godina. Korać M. D.. Čačak. Gološin Branislava. Gološin Branislava.: New table grape cultivars – Lasta and Carmen. 1–2. 189–191. Poljoprivredni fakultet. 1978. Newsletter. Jugoslovensko voćarstvo. Miletić R. Korać Nada. 15 . Čačak. II Balkan Symposium of viticulture and enology. Gološin Branislava. 1982.. Cerović S. Kovač. Cindrić. str..: New apricot cultivars and selections in Serbia. 1993. Gološin Branislava. Korać.. 41–46.. br. Rudić M. 49–53. Cerović S. M. Hamburg. 23–33 str. 1995. Korać M. Beograd.) in Yugoslavia. M. Korać.: Lasta– prva jugoslovenska stona sorta vinove loze otporna na plamenjaču (Plasmopara viticola). 1998. 1997. P. Jugoslovensko voćarstvo. str. Korać Nada.. Cindrić. Novi Sad. Novi Sad. Korać.. 5 br. M. 47’52. 1974.. 1–2. Korać Nada. M.. S. M. Lj. Miletić R. Slović D. vanredni broj. Faculty of Horticulture in Lednice.. Korać Nada. Cindrić P. P.: Charaterstics and value of Walnut treee selection of Novi Sad.Keserović. Slović D. V. Korać M. Korać. Letopis naučnih radova...: Karakteristike tipova oraha selekcije Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Branislava: Traits of Walnut selection Shampion. evaluation and utilization of Walnut (Juglans regia L.: Kvalitet plodova oraha u Jugoslaviji. Korać Nada.. 2002. 1987. Novi Sad.: Population variability of domestic Walnut and selections results. 365–371. Zbornik naučnih radova sa 13. Korać Jasna: Četiri decenije selekcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu.: Collecting. Cindrić P. 1–2.. Gološin Branislava: Orah. Cerović.. Novi Sad. Ognjanov..: Proučavanje načina i uslova kalemljenja oraha radi primene u širokoj rasadničkoj proizvodnji. Cerović S. Plant Gen. Korać. Cindrić P. Tisa. Sadu. Zbornik radova International Conference on Walnuts. korać. Symposium proceedings Institute of Viticulture and enology Pleven. 1. 1988. savetovanja agronoma. 1989. Rudić M.P.. 45–49. Z. Letopis naučnih radova. V. Nolit. 2004.Proceding. Korać M: Selection of Walnuts in Yugoslavia..Savremena poljoprivreda. M. 35– 41 str. Cerović. Savremena poljoprivreda. Đurić B. br.. 1999.. ActaHorticulturae. Korać M. Prometej. Doktorska disertacija. 23 Savetovanje o unapređenju proizvodnje voća i grožđa u Vojvodini. Cindrić: Otpornost na niske temperature nekih domaćih novostvorenih vinskih sorti vinove loze. Novi Sad. Novi Sad. Cerović. Slović.. 2006. Tukey. Magazin N.. 53–58. Cindrić P. Miletić R. Kovač V. 204–209 str. 1–2. Kozma P. Cindrić. Srem. Agriculture – programme de recherce Agrimed.

Acta Horticulturae 226. Kellerhals. Vujanić– Varga Dinka.) seeds. IV Međunarodna eko-konferencija zdravstveno bezbedna hrana. 3. M.Korać Nada. tematski zbornik I.: Uticaj gustine sadnje na porast. 99–105. Antanasović Milijana (1989): Iznalaženje optimalne metode za klijanje polena mečje leske. H. 79–82. (eds.. p. Petar Cindrić. Beograd... (Radovi sa XVI savetovanja agronoma. Zbornik naučnih radova 2002.. str. 10 eemes Journees. 529–536. 269–275. Magazin. str.. Kuljančić I. 2000. 223–228. Ninić-Todorović Jelena (1998): Očuvanje biološkog diverziteta mečje leske (Corylus colurna L. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. Šumarski fakultet. str Beograd. FAO-CIHEAM Ninić-Todorović Jelena. p. pp. Red traminer and Župljanka on different training systems. Ninić-Todorović Jelena (1997): Selection of Turkish filbert (Corylus colurna L. Acta Horticulturae 445. Nucis. Savremena poljoprivreda. Netherlands. I. Letopis naučnih radova Poljoprivrednog fakulteta. 2002. 1999. 491–495. Zavod za zaštitu prirode Srbije. Netherland Ninić-Todorović Jelena. Beograd Ninić-Todorović Jelena (2000): Postharvest phisiology of Turkish filbert (Corylus colurna L.. Wageningen. 389–393.. Kuljančić I. N. gajene na različitim loznim podlogama. No 9. Proceedings of thr Fourth International Symposium of Hazelnut. prinos i kvalitet plodova sorti jabuke. Changins-Suisse.–28. Čačak. V. V. Novi Sad. fruit. Ninić–Todorović Jelena. Macet Ksenija: Tissue culture approaches to peach improvement. 1–8. Kuljančić. Skopje Ninić-Todorović Jelena (1988): Determination of the most suitable methods of handling Corylus colurna L. (261–265). Kuljančić I. Zaštita prirode 50. odbranjena na Poljoprivrednim fakultetu u Novom Sadu 1986. god. Beograd Ognjanov. Vanredni broj sa XXIII Savetovanja voćara i vinogradara. Hortus br. Paprić Đ.. 1994. Ninić-Todorović Jelena (1990): Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske Corylus colurna L. „Nauka u funkcijiunapređenja vinogradarstva i vi- 16 . p. (2003): Proizvodnja sadnica leske. Kluwer Academic Publishers. 1–2. mai 1998. Br.). 153–157. Medić Mira: Analiza nekih bioloških i tehnoloških osobina sorte Župljanka. 87–88. Belgium. GESCO 10 Groupe d Etudes des Systemes de Conduite de le Vigne.) in Yugoslavia.. Novi Sad. Paprić Đ. Paprić Đ. (57–60).. Novi Sad Ocokoljić Mirjana. Savremena poljoprivreda 1–2.. SK–54 i SK–61 gajeni na različitim loznim podlogama. Bogdanović V. Magistarska teza. Jugoslovensko voćarstvo 23. Gološin Branislava. 27–31. Šumarski fakultet.) Schmidt. Popović Mirjana (2006): Proizvodnja podloga za kalemljenje leske. Cerović S. Novi Sad Ninić-Todorović Jelena. (7–13). veterinara i tehnologa. Kovač. Cerović S. Paprić Đ. 26. str. Mira Medić: Uticaj loznih podloga na neka od bioloških i privredno-tehnoloških svojstava klonova Rizlinga italijanskog.. In Progress in Temperate Fruit Breeding. Mira Medić: Nova sorta vinove loze – Petka. Medić Mira: Foliar analysis at cultivar Italian riesling. 2005. Medić Mira: Klonovi rizlinga talijanskog SK–13.. doktorska disertacija.: Međusobni uticaj lozne podloge i sorte vinove loze na iskorišćavanje biljnih hraniva pri različitim nivoima đubrenja. Jelena Ninić-Todorović (2003): Priručnik iz dekorativne dendrologije. Crnojački Zorica (1987): Predlog za posebnu zaštitu nekih predstavnika dendroflore u Futoškom parku u Novom Sadu.

. Nada Korać. Jahorina. 52.. VLADISLAV OGNJANOV. 4 apricot cultivars. also were released 3 clones of vine grapes.. grape vine. zbornik nauknih i preglednih radova. Zbornik radova.. Kuljančić. Agronomski fakultet u Čačku. XII Savetovanje o Biotehnologiji. hybridisation. new cultivars. Sava). Paprić Đ. Paprić Đ. 1962. Univerzitet u Kragujevcu. cornelian cherry selections: Apatinski rani. 28–31. N. Institute become recognisable for its walnut. NENAD MAGAZIN. hazelnut and apricot nursery production. D. Žunić. Zbornik sažetaka sa Naučno stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske. Also. More than 3000 genotypes of different fruits species were introduced or made at the Institute for the purposes of pomological and genetical researches. tissue culture. and in new interspecies collection there are 194 accessions. DM-1). I. (39–44). walnut selections (Rasna. Čačak.. Mira Medić: Značaj lozne podloge za gajenje sorte rizling italijanski klon SK–54. mart 2007. I. Novi Sad. Paprić Đ. BRANISLAVA GOLOŠIN. SLOBODAN CEROVIĆ. (89). br. new technologies. apricot selections (SK-1. Beograd. godine (441Rudić M. SANDRA BIJELIĆ Summary In past period at the Institute for fruitgrowing and viticulture total of 21 vine and table grape cultivars were released. MIRA MEDIĆ. sila i nova dinka. IVAN KULJANČIĆ. modern growing technologies were introduced with majority of fruit species and grapes. Slevica Todić. Marković: Proizvodnja loznog sadnog materijala voćaka i vinove loze. XIV Savetovanje vinogradara i vinara Srbije. Era. Uticaj lozne podloge kod gajenja sorti vinove loze župljanka. 5 walnut cultivars and 6 columnar apple cultivars. Bačka etc.: Selekcija oraha u Vojvodini. SCIENTIFIC AND RESEARCH WORK AT THE INSTITUTE FOR FRUITGROWING AND VITICULTURE IN NOVI SAD (1947–2007) ZORAN KESEROVIĆ. ĐORĐE PAPRIĆ.narstva”. NADA KORAĆ. hybrids and clones of fruits and grapes were found and among them some of the best are: Elstar clones. vol. 2–3. 17 . Vršac. genetical transformation. PETAR CINDRIĆ. Kuljančić. Arhiv za poljoprivredne nauke. SK-13. hybrid seedlings. Key words: fruit species. 2002. mart 2005. (166–174). JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. selection. New.. 390–393. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Savremena poljoprivreda. 2003.. Poljoprivreda. god. Institute posses one of the largest grape vine collections in Balkans with 434 genotypes. Many new selections. SK-13b. Kasni rodni.

kao i mnoge druge grane poljoprivrede u tranzicionom periodu. O značaju ove grane govori i činjenica da je pre dvadesetak godina proizvodnja voća na primer u Subotičko-horgoškom rejonu u pojedinim firmama iznosila i do 1. uglavnom na tržište Rusije. red. Na drugim lokacijama van glavnih rejona imali smo više firmi koje su proizvodile od 100 do 300 vagona jabuke. 6 (2007) STR. Proizvodnja jabuke iz ovih zasada zadovoljava svetske standarde pa je u značajnom delu namenjena za izvoz. perspektiva UVOD U privredi Vojvodine voćarstvo je u vodećim voćarskim rejonima decenijama predstavljalo vrlo važnu granu (Gvozdenović. breskve i jabuke. Ovim radom smo pokušali da prikažemo situaciju i trendove u voćarskoj proizvodnji Vojvodine. NIKOLA VRANJKOVIĆ2. sem višnje i šljive je zanemarljiv. prof. Nove privatne firme i zadruge podižu zasade na površinama od par do preko sto hektara. prof. 56. još nalazi u krizi jer proizvodnja i pored značajnih pomaka u privatnom sektoru generalno gledajući opada. savetnik za voćarsko vinogradarsku proizvodnju. dipl. red. Vojvodina. ali su ovde u pitanju relativno mladi ili mladi zasadi pa proizvodnja još nije dostigla raniji obim. Većina tih firmi više ili ne postoje ili proizvode vrlo malo voća..500 vagona jabuka. NOVI SAD VOĆARSTVO VOJVODINE – SADAŠNJOST I PERSPEKTIVE DUŠAN GVOZDENOVIĆ1. 18–26.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. a u Fruškogorskom i Južnobanatskom rejonu po 1. ZORAN KESEROVIĆ1. U ovom radu je prikazano stanje proizvodnje voća u Vojvodini i trendovi za pojedine voćne vrste. vodoprivredu i šumarstvo. Dat je predlog mera za brže prevazilaženje krize i uklapanje u savremene evropske trendove u pogledu zdravstvene bezbednosti i zaštite okoline. Novi Sad 1 18 . mr Nenad Magazin. NENAD MAGAZIN1 IZVOD: Voćarstvo Vojvodine se. sadašnjost.000 vagona kruške. Pokrajinski sekretarijat za poljoprivredu. Ključne reči: Voćarstvo. inž. Izvoz plodova drugih voćnih vrsta. dr Zoran Keserović. 2002). asistent. Poljoprivredni fakultet Novi Sad 2 Nikola Vranjković. Dr Dušan Gvozdenović.

do 2004. 1).8 1. Kada posmatramo ukupne površine voćnjaka u periodu od 1981.1 2.64 2004.5 7. Novi Sad.15 2005.04 2002. 22. a stagnacija u poljoprivrednim preduzećima i zadrugama (graf.2 41 / / 14.8 2.6 1.2 6.6 10. Fruits production (000 tons) in Vojvodina.9 7. godine) zapaža se rast površina na individualnim gazdinstvima. godine. godine Table 1. godine Graph. 54. 19 .8 2. Total acreage of orchards in AP Vojvodina from 1981 to 2004.0 2.669 3.6 1.3 15.2 19.03 / / Grafikon 1. do 2004. Vrsta voća Jabuka Kruška Dunja Šljiva Trešnja Višnja Breskva Orah Kajsija Jagoda 2001.3 37. god. 73 12 2.9 9. god. god.3 12. Novi Sad.3 12.Stanje proizvodnje Proizvodnja voća u Vojvodini je organizovana na 18. 88. 2006.123 ha po podacima za 2004.5 0.2 4.9 10.3 46 5.9 3.3 4.3 4.8 2003. Proizvodnja voća (000 tona) u Vojvodini.4 0.7 5. a blago opadanje u sektoru poljoprivrednih preduzeća i zadruga.8 4.2 16. godine) zapažena je stagnacija ukupnih kao i površina na individualnom posedu. Tabela 1. 2006.8 46 4.5 1.3 10. godinu (tab. 1. U drugom delu posmatranog perioda (od 2001.5 15. Kretanje površina voćnjaka u AP Vojvodini od 1981. u prvom delu tog perioda (do 2000. god. god. 83 12 2. 1).

3 172.9 1986–90 91.7 37.000 t.7 13.000 t).000 t). Osnovne karakteristike proizvodnje pojedinih voćnih vrsta Ukupna proizvodnja voća u Vojvodini za posmatrani period.000 ha voćnjaka.1 13.000–120. kod višnje 1.700 t.5 37.0 18.757 t (graf.2 19.0 5. Total fruits production (000 tons) in AP Vojvodina from 1981 to 2004 Voćna vrsta Jabuka Šljiva Kruška Višnja Breskva Kajsija UKUPNO Godine 1981–85 81.7 19. godine Table 2. Vodeća voćna vrsta po obimu proizvodnje u Vojvodini 2005. Tabela 2.900 t).1 13.8 12. 20 . Obim ukupne proizvodnje voća u posmatranom periodu (1981–2005) je u opadanju (tab. Od toga je na društvenom bilo 36%.0 35.4* 143. 2).7 189. Ukupna proizvodnja voća je bila 200. Ukupna proizvodnja voća (000 tona) u AP Vojvodini od 1981. 5) i breskve 968 t na svakih 5–10 godina (graf.870 t na svakih 5–10 godina (graf.000 t) i breskve (15.000 t godišnje (Gvozdenović.0 16.5 32.Prema podacima Pokrajinskog zavoda za statistiku za 1986. a u individualnom 64% površina.7 4. pokazuje negativan trend koji je najizraženiji kod jabuke gde je konstatovano opadanje proizvodnje za 6. sem kod šljive (graf. šljive (30.0 13. 4).5 17. 1990) od čega najviše jabuke (100.000–220.5 9. godinu u Vojvodini u oba sektora se nalazilo 17.436 t (graf.000–40.1 4.7 2001–05 64. a na trećem breskva sa 14.8 24.4 6.2 *Bez podataka za 2005 godinu *Without data for 2005. do 2004. 3): Kod kruške taj pad iznosi 3.7 1991–00 74.000–20.2) ili stagnaciji. godine je jabuka (88. 6). na drugom mestu je šljiva sa 41.8 159.

3. 21 . Total production of apples in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Graph. Ukupna proizvodnja šljive u AP Vojvodini u periodu 1981–2005.Grafikon 2. Grafikon 3. Ukupna proizvodnja jabuke u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. Total production of plums in AP Vojvodina in the period 1981–2005. Graph. 2.

Ukupna proizvodnja kruške u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. 4. Total production of pears in AP Vojvodina in the period 1981–2005.Grafikon 4. 5. Total production of sour cherries in AP Vojvodina in the period 1981–2005. 22 . Ukupna proizvodnja višnje u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. Graph. Grafikon 5. Graph.

a retki i sa protivgradnim mrežama. Poseban problem je što se radi uglavnom o proizvodnji na malim površinama. alternativno rađanje i često odsustvo bilo kakve agro i pomotehnike. 6. greni smit. Proizvodnja šljive se uglavnom bazira na sortama stenlej. Zbog neujednačenosti zasada i tehnologije proizvodnje u hladnjačama se sreće vrlo neujednačen i dosta često loš kvalitet plodova. U novijim zasadima se sve više sade bolji klonovi zlatnog delišesa. nije zaživeo u praksi. Pored nje su zastupljeni zlatni delišes. gloster. Noviji zasadi. mutsu i druge. Proizvodnja kruške se. nalazi u krizi. Proizvodnja šljive na individualnom sektoru je uglavnom ekstenzivna i karakteriše je zastareo sortiment. Graph. gale. Sortiment breskve i nektarine je uglavnom osavremenjen u odnosu na onaj od pre dvadeset godina. što su pro23 . breborna i crvenog delišesa uglavnom na podlozi M 9. Ovo se ne odnosi na novopodignute guste zasade. Ukupna proizvodnja breskve u AP Vojvodini u periodu 1981–2005. Osim tranzicije na proizvodnju kruške je negativno uticala masovna pojava bakteriozne plamenjače i kruškine buve. praktično bez ikakve kontrole i što se promet ne vrši preko zadruga pa je ponuđeni kvalitet neujednačen a promet otežan. I pored vrlo dobrih lokacija koje su na raspolaganju u fruškogorskom i južnobanatskom rejonu za proizvodnju breskve nivo proizvodnje je ispod onoga od pre dvadesetak godina. čačanske lepotica i čačanski šećer koje su uglavnom namenjene za preradu. ali i dalje ostaju problemi nedostatka slabije bujnih podloga i stonih sorti. a spur klonovi na M 26.Grafikon 6. čačanska rodna. Total production of peaches in AP Vojvodina in the period 1981–2005. i pored vrlo dobrih lokacija koje su na raspolaganju u fruškogorskom i južnobanatskom rejonu. Sistem za zaštitu jabuke od poznih prolećnih mrazeva kišenjem. jonagold i njegovi klonovi. Proizvodnja jabuke u Vojvodini se i dalje bazira na zastarelom sortimentu u kome je vodeća sorta ajdared. Većina novopodignutih zasada je sa sistemima za navodnjavanje neki i sa mogućnošću fertigacije. melroz. uglavnom podignuti gore nabrojanim sortama su dosta intenzivniji. fudžija.

Preduslov za to su. I ako postižu visoku cenu. Neke od prerađivačkih firmi su uvele HACCAP standar24 . Poslednjih godina u Vojvodini je počela da se dosta gaji i jagoda na otvorenom prostoru. u manjoj meri drugih proizvoda kao što su kompoti. ambrozija klon NS i sorte segedinski mamut. cegledi bibor i roksana. Kajsija koja se tradicionalno gaji u Vojvodini daje u proizvodnji sve bolje rezultate. Prerada voća u Vojvodini je uglavnom orijentisana na proizvodnju sokova. u plastenicima i u vertikalnom uzgoju. džemovi. U pojedinim zasadima su instalisani i sistemi za zaštitu od mraza orošavanjem. a manji deo se koristi kao stona. Ovu proizvodnju ipak karakteriše još uvek dosta nizak nivo tehnologije i nestabilni prinosi. Najveći deo ove proizvodnje se izvozi na zapadna tržišta. Vojvodina je postala uvoznik kruške pa se na našem tržištu zadnjih godina u dobrom delu sezone prodaje samo uvozna kruška i to po vrlo visokim cenama. NS-6. Uveden je vrlo savremen sortiment i uz navodnjavanje dobijen dobar kvalitet plodova sa visokim prinosima. a za izvoz su potrebne znatno veće količine. mogućnosti izvoza i raspoložive prirodne uslove u perspektivi se može očekivati mnogo brže ulaganje u podizanje zasada pre svega jabuke. kruške i breskve ali i drugih voćnih vrsta. Problem za širenje ove vrlo osetljive voćne vrste je što nije organizovano prikupljanje i zajednički plasman plodova pa se za sada promet odvija samo na lokalnim tržištima. marmelade. S obzirom na rast standarda. Primena standarda kao što su EurepGAP i HACCAP nije još dovoljno zaživela kod proizvođača i prerađivača voća. santa marija. Proizvodnja oraha i lešnika i pored dobrih selekcija i sorti stagnira. Vodeća sorta je kao i u tipičnim rejonima njenog gajenja u Srbiji oblačinska višnja koja je namenjena pre svega za preradu. Zbog osetljivosti na bakterioznu plamenjanču iz sortimenta je praktično izbačena sorta krasanka koja se mogla prodavati do kraja maja meseca. Manji deo se prerađuje u složenije i skuplje proizvode. Višnja spada u značajnije voćne vrste u Vojvodini zbog mogućnosti izvoza. pored povoljnih kredita. Obzirom da je vilijamovka namenjena uglavnom za industriju i da ne može da se čuva dugo. Od izvoznika.blemi koje bez dobre savetodavne službe mali proizvođači praktično ne mogu da reše. Novopodignuti plantažni zasadi su uglavnom sa navodnjavanjem. Vodeće sorte u plantažnim zasadima su prema Keseroviću i Đuriću (2001) sorte Poljoprivrednog fakulteta iz Novog Sada NS-4. a za njom slede fetelova. novosadska rodna. pakhams trijumf. moretinijeva rana i dr. Posebno deficitaran je program sušenog voća. malo su zastupljene novije sorte krupnijeg ploda. deficit stone kruške će se nastaviti u dužem periodu ako se masovnije ne uvedu sorte sa dobrom sposobnošću čuvanja. i mere stimulacije od strane države. iskoštičena u smrznutom stanju ili u alkoholu. formiranje savetodavne službe i udruživanje radi zajedničke pripreme plodova i plasmana. Najveći deo proizvodnje kajsije je namenjen preradi u rakiju i pekmeze. a deo istih je i pod protivgradnom mrežom. Perspektive Proizvodnja voća u budućnosti u Vojvodini ima velike šanse. koje se sem šljive uglavnom uvozi. Najveće interesovanje zadnjih godina je bilo za investiranje u guste zasade jabuke i kruške. Vodeća sorta u novopodignutim zasadima je vilijamovka. Za sadnju se često koriste visoko kalemljene sadnice sa posrednikom šljivom stenlej na podlozi dženarici. O tome najbolje svedoči veliki interes novonastalih privatnih firmi koje traže ideje i programe za investiranje. a najmanje sušenog voća.

vanredni broj. Branka. Z. Sadašnja proizvodnja sadnog materijala u Vojvodini nije u skladu sa proizvodnjom kakva se organizuje u razvijenim evropskim zemljama. V. 25 . Podizanjem novih.: Stanje i perspektive proizvodnje jabuke. P. Ninić Todorović. Gvozdenović. Keserović. Savremena poljoprivreda LI (2002). Vujanić Varga. S. B. Nada. Vinogradi.: Jabuka. Tavankut. Ovi kapaciteti još ne zadovoljavaju potrebe proizvodnje ali predstavljaju vrlo dobru osnovu za dalje proširenje proizvodnje voća. Savremena poljoprivreda Vol. Novi Sad. jer su oni jedan od važnih uslova koji se moraju ispuniti da bi se proizvodi probili na inostrano tržište. Keserović. D. Jelena. 2006). Gološin. Slankamen. (1990). EurepGap i HACCP su praktično u povoju i na terenu se uglavnom ne radi mnogo na njima kao preduslovu za plasman u vrlo bliskoj budućnosti. Poljoprivredni fakultet. uvođenjem tehnologije za masovnu manipulaciju i mašina za klasiranje plodova stvoreni su uslovi za ponudu visoko kvalitetne jabuke. Cindrić. Na žalost. (2002) Gvozdenović.. Novi Sad. ISO standardi. B. ZAKLJUČAK Proizvodnja voća u Vojvodini. V.. Matica srpska. D.ć I. Učinjeni su i prvi koraci ka proizvodnji sertifikovanog sadnog materijala koji se do sada isključivo uvozio. Novi Sad.. Ove godine napravljen je značajan pomak uvozom baznog sadnog materijala podloga za jabučaste i koštičave voćne vrste. Ognjanov. Hajdukovo. D. Cerović. Skenderovo i dr. 51. a na jesen se očekuje i uvoz matičnih stabala sorti različitih voćnih vrsta. potrebno je da se formiraju matičnjaci od baznog sadnog materijala iz uvoza i to od savremenih sorti i podloga. 2002. Đ. Ognjanov.. posmatrano u celini nema odgovarajuću dinamiku obnove i proširenja.. 1998 Gvozdenović. i sar.. Savremena poljoprivreda Vol.. Dinka.Gašić. D.: Voćarstvo Fruške Gore. u oblasti proizvodnje svežeg voća na koju se odnose EurepGAP standardi. Novi Sad. Paprić.de kvaliteta. uglavnom ULO hladnjača u Sremu i Bačkoj (Šid. Korać. kruške i drugog voća na našem i stranom tržištu. i sar: Stanje i perspeketive proizvodnja voća i grožđa u Vojvodini. a našoj zemlji omogućilo podizanje zasada sa sadnim materijalom koji odgovara svetskim standardima. Novi Sad (1998) Gvozdenović. 1-2. D. 49. s obzirom na prirodne uslove i mogućnosti plasmana. Kuljanči. Jedan od najvažnijih faktora za brže unapređenje voćarstva je podizanje zasada sa kvalitetnim sadnim materijalom. Z.. LITERATURA Gvozdenović.: Stanje i perspektive proizvodnje voća u Vojvodini.. Ksenija. Vlahović.). Da bi se Vojvodina brzo uključila na svetsko tržište sadnog materijala. U Vojvodini postoje svi preduslovi za proizvodnju sertifikovanog sadnog materijala s obzirom na mogućnost formiranja izolacionih polja. XXI. nema nikakvih naznaka skorijeg uvođenje ovih standarda i ako postoje organizacije i stručna lica koja bi mogla izvršiiti obuku i pomoći pri ispunjavanja strogih kriterijuma (Magazin.

Vojvodina.. B. Keserović.. D. XII International Symposium on Apricot Culture Decline. L Informatore Agrario. 52. Preposition of measures needed for crises overcome and for fitting in modern European trends regarding health and environment protection. Novi Sad.: EurepGAP standardi. vodoprivredu i šumarstvo Vojvodine. Z. 2003.: Proizvodnja sadnog materijala. 40. ZORAN KESEROVIĆ. NIKOLA VRANJKOVIĆ. Gvozdenović. Mišić. Z. Nikolić. Magazin. Mitrović. T. Novi Sad. Savremena poljoprivreda Vol. N. (2001). 2006. P.ć Evica: Izbor soti i podloga jabučastih voćaka za potrebe rasadničke proizvodnje u Srbiji i Crnoj Gori. FRUITGROWING OF VOJVODINA – PRESENT AND PERSPECTIVE DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Đurđina. Sinđić.Gvozdenović. D. 2006. Statističke tablice.: Poljoprivredni vodič kroz Vojvodinu. M. 52.: Selections of apricot at the Faculty of agricuilture of the University of Novi Sad. Ružević..: Le scelte per l impianto del melo. Avignon. Savremena poljoprivreda Vol. 1–2. Keserović. M.. Č. NENAD MAGAZIN Summary As many other branches of agriculture in transition period fruit growing of Vojvodina region is still in crises because production has generally speaking declined although there are some significant in private sector. present. Key words: Fruitgrowing. 1–2. 2003. sekretarijat za poljoprivredu. Magazin.. Gvozdenović. V. D. 2006. N. perspectives 26 . Mratini.. Oparnica.. D... 8: 46–47. Current condition of fruits production in Vojvodina has been described in this paper along with the trends for some fruit species. Pantezzi. Đurić. Ružić. Voćarstvo Vinogradarstvo br. Novi Sad.. M.

Gledaj sada ubavoga rada: Beri. sadašnjost nije ružičasta. nejasna. pokazuje. red. red. Đ. asistent. MIRA MEDIĆ1 Vinogradarstvo u Srbiji. red. PETAR CINDRIĆ. mr Mira medić. Mome poju. Pa kada se osvrnete unazad. (Branko Radičević: iz „Đačkog rastanka”) Sigurno je da se ovovremensko stanje vinogradarstva ne može uobličiti.jedan drugog kori. a da se ne poznaje istorijat. red.. Kuljančić. IVAN KULJANČIĆ. puške popucaju. a istovremeno i Vojvodini. 6 (2007) STR. Svirac svira. čas gore. ovih prostora uopšte. obeleženo je 1700 godina vinogradarstva Fruške Gore. Nažalost. živo” .). vinogradarska struka Vam se učini lepšom i lakšom za posmatranje. ona je vrlo tamna. momci podvikuju. ali i vinogradima oko Vršca. 27–37. prof. prof. berbe izgledale ovako: Zora zori. nosi. Cindrić.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. čas dole. god.. dr Nada Korać. NOVI SAD VINOGRADARSTVO VOJVODINE (istorijat.. Živo.. Uhvati Vas čežnja za tim vremenima. sadašnjost i perspektiva) ĐORĐE PAPRIĆ. Mnogobrojni su tereni i značajne površine. 56. najbolje mogu Pregledni naučni rad (Rewiew paper) 1 Dr. kada su u fruškogorskim vinogradima. Ne tako davno (1978. sve poustajalo. Momci klikću. 27 . Paprić. pruža idealne agroekološke uslove za gajenje vinove loze. koje se upravo. NADA KORAĆ. prof. dr I. s’ radi al’ niko s’ ne mori: itd. kao i na pesku Subotičkohorgoške peščare. Novi Sad. komentarisanje i sl. prof. pa s’ uz brdo veselo nagnalo. Bele Crkve. a za mnoge bez izlaza i perspektive. odnosno bliža ili dalja prošlost. a slobodno se može reći i „vinogradarstva Vojvodine”. itd. dr P. a pogotovo svetla. a pesme se ore. Poljoprivredni fakultet. Jošte malo – eto vinograda. da područje Vojvodine. svoju sadašnjost ispoljava kroz stanje i sudbinu poljoprivrede. Tako dug period uspešnog vinogradarenja. analiziranje. „Živo.

Pandur. ha vinograda. 3. iz nekih nepoznatih razloga. i 1564. U Beču je bilo poznato i cenjeno „Sremsko vino” i „Karlovitcerotwein” (kolektiv autora 1973). veku. godine ima 4 718 ha vinograda. Volujak (Volujarka). Skadarka bela. upravo u vinogradarska područja Banata. registrovano je na pesku 59. da u sortimentu preovlađuju obojene (crne i crvene) sorte. Šljiva grožđe. godine bilo je već 1553.0 m. Peršun grožđe. Grašac. Vinogradarstvo Subotičko-horgoške paščare. za austrougarsko tržište. kada su vinogradi na vezanom zemljištu uništeni. Čavčica (Čavka).). navodi da su u vinogradima Fruške Gore.0 × 1. vagona. došao je do izražaja kolonizacijom Nemaca. Rumenika. sigurno bili između 1 000. da 1928. Poznato je i glasovito bilo vino „Verschezwein”. Za vreme filokserne krize. god. koji su u to vreme ojačali i imali velike posede. nešto je manje pisanih podataka. ali i izuzetne krize. kada je ovo područje pod austrougarskom vladavinom. kada je vinogradarstvo imalo velike uspone. Istovremeno. orijentaciono 1. i 2 000. Mesan. a pred filokseru 1882. „Lagerhaus” i mnoštvo drugih u Vršcu i okolnim mestima. pa je u 18. 1982). O razvoju vinogradarstva u Banatu. i 2. Antuna Vrančića (Lazić. Tada se intenzivno razvija vinogradarstvo oko manastira.. takođe ima dugu tradiciju.. posetivši Vršac 1560. godine u putopisu za Carigrad. utvrđena je površina od 2 391 jutro pod vinogradima. a verovatno i na području Vojvodina. ovo područje ima posle pojave filoksere. a 1779. Smederevka. godine ima maksimalnih 2 982 katastarska jutra vinograda. 1780. Po dobrom kvalitetu.iskoristiti za prozvodnju grožđa. Ranka. ovaj prostor ustvari značajan snabdevač vinima. citirajući (Bolića. Sve to je dopuštalo i gustu sadnju. tako da su podrumski kapaciteti. ali su zasađene značajne površine (oko 1 000 ha) pod vinovom lozom na živom pesku. Drenak. što proizilazi iz istorijskog razvoja. Volovo oko. 1966). Balenta. koje su posle drugog svetskog rata. Crne: Zelenika. gajene sledeće sorte: 1. 1973). 2. tradicija vinogradarenja u Vojvodini. a potporu je činilo samo kolje. Na području Fruške Gore u to vreme su velike površine pod vinogradima. Lipa grožđe. 1882). Zahvaljujući tome. Interesantno je. Zanimljivo je osmotriti i sortiment vojvođanskih vinograda. Grašac. godine. odnosno često puta bez ikakvih oslonaca (skica 1. Poznato je da o postojanju vinograda u vršačkom kraju piše Antun Vrančić (kolektiv autora. sagrađeni su i podrumski kaaciteti „Helvetia”. Šišulja. stradali su vinogradi na vezanom zemljištu. Poseban zamah u razvoju. Radovinka. Način gajenja u prethodnom periodu vezan je za nisko stablo i kratku rezidbu („u glavu” ili „rezidba na reznike i kratke kondire”). Lazić (1982). 28 . Crveni drenak. je duga i bogata. stoleća. Tako je zabeleženo. godine (Milošev. potisnute u drugi plan. sredinom 19. Oni su intenzivno podizali vinograde. Veliki prosperitet. Dinka. O vršačkim vinogradima ostavlja zapis i turski putopisac Evlija Čelebija. Prosperitet vinogradarstva. Bela dinka. Tamjanika crna. Mesan. Bele: Slankamenka. Crvene: Ružica. Skadarka. primera radi u ataru Sremskih Karlovaca. Prema pisanim dokumentima iz 1702. ha vinograda. na osnovu onoga što je zapisano. 1816 i Konstantinovića. karlovačko vino se pominje još 1553. i 18. Špiculja. Tamjanika. stoleću. Đinđuva. fruškogorsko vinogradsrtvo doživljava u 17.

Slika 1. Bez potpore Figure 1. With support 29 . Without support Slika 2. Pod kolac Figure 2.

Međuredno rastojanje je dirigovano tehničkim uslovima. Bilateral cordon 30 . ogledaju se u gustini sadnje. Međutim. ćevapa i pesme fruškogorske i slave fruškogorskog vinogorja. Uvođenjem mehanizacije u obradi i održavanju zemljišta u vinogradu. uzgojnim oblicima i sortimentu. počeo novi period obnove vinogradarstva. 200 i 220 cm. Mozerova kordunica Figure 3. karakterističan po revolucionarnim promenama u načinu gajenja vinove loze i po novom sortimentu. biće još rezidbi i berbi. 1976). već krajem pedesetih i početkom šezdesetih godina. što se zadržalo do danas. ali i nepovoljnim prirodnim činiocima (filoksera. Otuda je možda i ono: „Tako je to bilo i veselo i tužno. u dve decenije nakon II svetskog rata. Još veće i još slavnije. dvadesetog veka.. kao što su traktori guseničari marke „FIAT” (Lazić. pudarine. uslovljeni su. Tako je i posle II svetskog rata. uglavnom su uspešno prebrođeni. gljivične bolesti). Periodi krize. ali još će biti Fruške Gore.. dok je ovih bregova i fruškogoraca koji ih vole i koji na njima sade vinograde” (Lazić i sar. iz njih je izlazilo novo. zahteva međuredni razmak od 3. čokoti su obično na 80 cm. a vinogradastvo. ratovi i sl. a u redu. oslonac na proizvodni program „ITM”-a u Zemunu. sa jedne strane društvenim previranjima (vladavina Turaka.). vrlo velike promene. kvalitetno obogaćeno i osavremenjeno. Kvalitetno.0 m. razmak redova se povećava na 180. Slika 3.Krizni periodi u istorijatu vinogradarstva Vojvodine. a ne biološkim potrebama vinove loze. 1982).

Drugo je. Tako se značaj. ali svoje mesto nalaze kvalitetnije sorte. pre svega daje sorti Rizling italijanski. da se u proizvodnju uvedu stone sorte. koja treba. Ostvariti takvu rezidbu. Sovinjon i Semijon. Karlovački uzgoj Figure 4. beleži se. na što upućuje tabela 1. Sorte za proizvodnju obojenih vina zaostaju po površinama. neprekidno opadanje površina pod vinovom lozom. Potreba za razvijenijim sistemima uzgoja. Sortiment se izmenio. da na vinogradarskim terenima. Burgundac beli. prvo da se poboljša kvalitet dosadašnjih belih vina. koje zahtevaju mešovitu ili dugu rezidbu. na visoko od 100 do 120 cm. Head training cane pruned Šta se menja u sortimentu? Dve su intencije. a i ostvaruje najveće površine.Nisko stablo stidljivo prelazi u poluvisoko (oko 60 cm. šire se još: Traminac. Muskat otonel i novostvorene sorte: Neoplanta i Župljanka. Naime. Do ovoga se došlo. godine. u proizvodnju se sve više uvode kvalitetne vinske. moguće je na razvijenim uzgojnim oblicima čokota.. vinogradarstvo posle II svetskog rata doživljava velike kvantitativne i kvalitativne promene. nema problema sa izmrzavanjem. pored ostalog. ali i stone sorte. pre svega kroz uvođenje kvalitetnih belih vinskih sorti grožđa i povećanja površina sa istim. proizašla je i zbog promena u sortimentu. a potom. Pored ove sorte. do danas. a to znači i primenu špalirske potpore. 31 . nakon saznanja. kao što su: Game i Frankovka. (Avramov i sar. 1995). ni do danas nije iskazala. Prva ideja je u dobroj meri uspela i ostvarena.). Iako. Slika 4. ipak od 1954. dok se proizvodnja stonog grožđa.

% 000 lit.9 0. prepuštena „sama sebi” i na nekom putu lutanja. 2).Kosovo i MePokazatelj Vojvodina mere bija tohija Površine vinoha 12 004 60 159 8 835 grada % 14. Površine pod vinogradima u Srbiji (1954–1994. koji poznaju stanje vinogradarske struke. Danas smo nemi svedoci. Tab.23 14. Vineyard areas in Serbia Naziv područja 1954.3 29 27 96.6 Ukupno 80 986 100 10 802 13.57 86 818 20 461 12. danas sasvim pouzdano tvrde da u Srbiji. 1. 29 401 12 300 8 500 49 151 24 607 11 650 7 400 43 657 Slične podatke o postojećim površinama. . potkrepljuje sumnju hoće li u skoroj budućnosti u vinogradima biti „pudarina.3 70 184 86.6 1. kako je to nekada bilo.37 37 951 14 299 8. U Vojvodini. Površine vinograda. koji su aktivni. nema više od 25 000 ha vinograda.7 458 438 95. 1994. grape and wine production Jedinica Centralna Sr. 77 000 19 000 9 000 105 000 1984.6 1.2 1.9 71. proizvodnja grožđa i vina u Srbiji (1998.8 13 151 89.) Table 2.1 4 445 14. berbi.9 1 330 9.8 4 378 49.Tab. rakije od grožđa udeo 59 55 93.8 74. god. da je vinogradarska struka ograničena na male površine. vina udeo Proz. 2. veselja i pesme”. 32 .8 Svojinska struktura društveni privatni ha % ha % miliona miliona % kg t 000 lit. „aktivna površina”.0 436 500 164 322 100 14 724 100 2 947 4. bez podrške u procesu traženja izlaza iz krize. 69 000 15 500 9 700 95 000 1994.tab.88 311 731 129 562 78. Oni.7 243 1. Centralna Srbija Vojvodina Kosovo Ukupno 95 000 32 000 4 000 131 000 Statistički podaci (ha) 1978. Vineyard areas. 65 000 13 000 9 000 87 000 Anketni podaci „Srbijavino” 1992.0 370 355 95.7 Prinos grožđa Tendencija opadanja vinogradarskih površina.4 8 594 57 212 Broj čokota ukupno rodni rodni čokoti po čokotu ukupno Proiz.) Table 1. sopštava i Nakalamić (2001. % 3 410 28.6 95.

moraju se saditi – podizati po savremenim principima. prirodne mogućnosti prevazilaze sadašnje stanje. Polazeći od toga. neophodno je. šta činiti? Kakva je budućnost i perspektiva vinogradarstva? Ako se krene od toga da postoji ogroman zemljišni i klimatski potencijal za proizvodnju grožđa u Vojvodini. Da bi se eksponirali prema trećem licu. samo vratiti one sorte. kako bi se čokoti opteretili manjim prinosom. jadnostavnu rezidbu i malo individualno opterećenje čokota. U tom slučaju. Ovaj način gajenja obezbeđuje gajenje većeg broja biljaka po jedinici površine. koji treba da je aktuelan. u Vojvodini je 1954. Gustina sadnje treba da obezbedi veći broj biljaka po jedinici površine. koje su gajene u prošlosti. neophodno je u vinogradarske reone Vojvodine. koje su ne tako davno bile vinogradi. Jedan od prvih koraka u obnovi vinogradarstva Vojvodine treba da bude izrada katastra. što je posebno važno u slučajevima stresnih uslova kao što su suša ili manji broj sunčanih sati u vegetaciji. Sada su podjednako „veliki” i nemaju problem sa plasmanom svojih proizvoda. koje će imati znatno veću snagu u odnosu na pojedinca. Naravno. negde za minimum pet puta. manja međuredna rastojanja zahtevaju uvođenje u vinograde. privatni sektor usmeriti. postepeno privatizuje i gasi. U obnovu vinogradarstva moraju biti uključeni ljudi iz nauke.. nego i na kvalitet vina. a imaju negativan uticaj ne samo na visinu prinosa. a boljim kvalitetom grožđa. jer više pažnje treba posvetiti kvalitetu grožđa. jednostavno rečeno. proizvode za „sebe i komšiluk”. Međutim.Uzgojni oblik čokota se pojednostavljuje i u potpunosti podređuje primeni savremene mehanizacije. ima izvesne prednosti u odnosu na uobičajen način pojedinačne sadnje čokota. do nivoa flaširanja i prometa vina. struke i prakse. Uostalom. 33 . Njihove stavove moraju podržati odgovarajuća ministarstva. Dakle. koji pored toga što omogućuje postizanje visokog prinosa i dobrog kvaliteta. Osnova može i mora biti reonizacija. takve mehanizacije. i na ovoj površini se berbilo. a pri tome ima veliku snagu. sadna mesta u redu su razmaknuta. što omogućuje efikasniju mehanizovanu obradu zemljišta ispod čokota. Na Oglednom dobru u Sremskim Karlovcima je razrađen jedan relativno jednostavan način gajenja vinove loze. Dakle. sa parnom sadnjom čokota. treba iznaći i regulisati način objedinjavanja pojedinačnih vinogradara i vinara u asocijacije – grupacije. zakonski regulisati i finansijsko-ekonomski ojačati. koja prolazi kroz redove od 2. a istovremeno i perspektivan. koja je urađena 1973. Stresni uslovi se dešavaju povremeno i bez najave. učešće ručnog rada se mora svesti na najmanju meru. svoje mesto bi zauzele sorte kao što su: sovinjon. ako se već nemože izbeći. To doprinosi manjem naprezanju biljaka. vrlo brzo treba obnoviti površine.ne prelazi 3 000 ha. Pri sadnji čokota u paru. jer se time omogućuje postizanje željenog prinosa sa manjim individualnim opterećenjem čokota. Mora se uraditi i potvrditi strategija vinogradarstva od strane države i vlade. Kako se društveni sektor. godine. Postavlja se pitanje.2 m. a isto tako i na dugovečnost biljaka. olakšava se ručni rad pri obavljanju fitotehničkih poslova na čokotu i ima nešto niže investicione troškove.0 do 2. Novi vinogradi. jer isti mora preuzeti u potpunosti vinogradarsku struku. Danas imamo privatne proizvođače. U poslednjoj deceniji i kod nas se nastoji povećati broj biljaka po jedinici površine. svojom proizvodnjom u stanju su da podmiruju vrlo uzak krug potrošača. godine zabeležena površina pod vinogradima od ukupno 32 000 ha. Postavlja se pitanje sortimenta.

4. Od obojenih sorti bile bi to: burgundac crni. kreaca. sila. pa tako i proizvodnje grožđa. Tab. Sorte za obojena vina Table 4. game. ružica. koji iznosi Cindrić P.burgundac beli i sivi. sortiment bi popunile i nove sorte. probus. frankovka. kadarka. Srbije br. petra. White wine cultivars Stare domaće i odomaćene sorte Preporučuju se ŠARDONE (Chardonay) MIRISAVI TRAMINAC (Gewuztraminer) RAJNSKI RIZLING (Riesling) SOVINJON (Sauvignon) SEMIJON (Semillon) PINOT BELI (Pint blanc) Dozvoljene su TRAMINAC CRVENI BUVIJE RUŽICA SLANKAMENKA SMEDEREVKA Nove domaće sorte Preporučuju se NEOPLANTA ŽUPLJANKA SILA PETRA PANONIA MORAVA BAČKA Dozvoljene su SIRMIUM RANI RIZLING LIZA MILA ZLATA RUBINKA Tab. kojim se uvode norme Evropske Unije i u našu rasadničarsku praksu. portugizac i dr. ali i rizling rajnski. 3.). 34 . rizling it. U prilog tome je i podatak o danas aktuelnom sortimentu. Nove mogućnosti za unapređenje našeg vinogradarstva je otvorio nedavno usvojen savremen zakon o voćnom i loznom sadnom materijalu (Službeni glasnik R. Colored wine cultivars Stare domaće i odomaćene sorte Preporučuju se KABERNE SOVINJON (Cabernet sauvignon) KABERNE FRAN (Cabernet franc) MERLO (Merlot) PINO CRNI (Pinot noir) FRANKOVKA Dozvoljene su PORTUGIZER KADARKA PROKUPAC VRANAC GAME (Gamay) GAME BOJADISER (Gamay teinturier) PROBUS Nove domaće sorte Preporučuju se Dozvoljene su RUMENIKA Jedan od preduslova za ostvarenje prethodno iznetog je i da se pri sadnji koristi klonski sadni materijal i po mogućnosti da je sertifikovan. šardone. šasla. merlo i sl. Kvalitetan sadni materijal je važna pretpostavka za uspešnost svake proizvodnje. slankamenka. kaberne sovinjon. neoplanta. traminac. Sorte za bela vina Table 3. kao što su: župljanka.. 18/05). Naravno. (2004.

koje mogu kompetentno i redovno da obavljaju vrlo složenu sanitarnu kontrolu. da Srbija i Vojvodina postaju prostor gde se koristi grožđe i vino iz uvoza. ponovo počinju saditi crne sorte. a pri tome sumnjivog i lošeg kvaliteta. da nisu zaraženi sa virusnim i drugim opasnim bolestima. Matični zasadi treba da se podižu sa sadnim materijalom bazne kategorije. koliko zaista imamo vinograda. a nakon stotinak godina izrazite dominacije belih sorti. hladna fermentacija i barik tehnologija. istina ne na velikim površinama. rezultati su neminovni. da platimo licencno pravo za njihovo korišćenje i da od istog podignemo matične zasade. Zemljišni i klimatski uslovi se nisu toliko izmenili. Mi imamo sopstvene klonove od sorte Rizling italijanski. To je doprinelo da se podižu novi vinogradi. koji je prošao adekvatnu kontrolu. Značajna novina u vinogradarstvu Vojvodine je i što se poslednjih godina. Pa i pored toga. Kaberne fran i druge). tako i novih sorti. Merlo. Kaberne sovinjon. došlo bi se do podatka. može se smatrati što je Zakonskom uredbom 1994. kako klonova starih sorti. treba sami da formiramo matične zasade bazne kategorije. Pozitivan pomak u vinogradarstvu. Uz primenu odgovarajuće tehnologije. treba da uvezemo sadni materijal bazne kategorije. Pored formiranja matičnih zasada za organizovanje savremene i efikasne rasadničarske proizvodnje. poslednjih godina sve više intenziviraju. kaje su sorte zastupljene i kako je to raspoređeno po vinogradarskim reonima. Dok se ne formiraju sopstveni matični zasadi bazne kategorije.Od izuzetne važnosti za perspektivu i unapređenje našeg vinogradarstva treba da bude formiranje matičnih zasada. da odnos društva i vlasti prema poljoprivredi nije odgovarajuć i otuda proističe. U tehnologiji vina u malim privatnim podrumima se uvodi više značajnih novina. neophodno je organizovati laboratorije. Danas se nezna koliko je i kakvih vinograda u zemlji? Zato je neophodno izvršiti evidenciju i ažurirati katastar vinograskih površina i sortimenta. 35 . može se okarakterisati. klimatski i zemljišni uslovi za proizvodnju vrlo kvalitetnog grožđa. a od klonova ostalih sorti.. beleži se neprekidno smanjenje površina pod vinovom lozom. da bi osporili gajenje vinove loze. sa većim brojem biljaka po jedinici površine sa klonovima kvalitetnih sorti. u poslednjih stotinak godina. kao vrlo uspešna privredna grana ovih prostora. Na ovaj način će se dobiti visokovredan i zdrav materijal koji će poslužiti za proizvodnju sertifikovanih sadnica sa kojima treba da se podižu savremeni vinogradi. da su zdravi. koje se prenose vegetativnim razmnožavanjem. koji su selekcionisani u Sremskim Karlovcima. Portugizac. Od sopstvenih selekcija. neophodno će biti uvoziti gotov sadni materijal. ZAKLJUČAK Vinogradarstvo Vojvodine u prošlosti i pored velikih kriza. da se mogu baviti i proizvodnjom vina za tržište. Ove pozitivne tendencije se nakon uvođenja državnog podsticaja za podizanje vinograda. ali i koristiti standardni. uspona i padova. ovde postoje izuzetni pogodni. po celokupnom evropskom prostoru. koje imaju izrazito pozitivan uticaj na kvalitet vina: prohromski sudovi. kako stare gajene. ali zato na savremenim koncepcijama. godine vraćena mogućnost individualnim proizvođačima. Dakle. proneli su slavu. tako i visokokvalitetne i kvalitetne porekla iz zapadne Evrope (Frankovka. pa i šire. koji imaju visok genetički potencijal. tj. Na osnovu obavljenog posla. Produkti vinove loze iz Vojvodine. Proizilazi.

.. NAKALAMIĆ A.. MILOŠEV M. Stanje. br. 4. grožđa i vina. MIHAJLOVIĆ B. Matica srpska. KOVAČ V. Novi Sad. BRIZA K. Privredna Komora Vojvodine. 375–378. JAZIĆ Lj.. sadni materijal treba da je kvalitetnog i sertifikovanog porekla. Novi Sad. CINDRIĆ P. Poljoprivreda. Novi Sad.... Savremeno poljoprivreda..: Vinogradarstvo i vinarstvo Fruške Gore.. 1995. KORAĆ NADA: površine i sortiment vinograda u Vojvodini. problemi i perspektive daljeg razvoja.. (145–158).: Stanje i perspektiva gajenja sorata vinove loze rizling italijanski i rizling rajnski u Srbiji.Vredno je pomena i prihvatanje novostvorenih sorti i klonova Instituta za voćarstvo i vinogradarstvo. TODIĆ SLAVICA. 1996.. 2001. KARANOVIĆ V. VLAHOVIĆ B. JOVIĆ S. RANKOVIĆ N.. 1... 1973.: Opšte vinogradarstvo.. KOVAČ V. (1–20). Srbije. br. kao što su Župljanka.. CINDRIĆ P. (3–10). 2003.: Sorte vinove loze. br. DRAŽIĆ S. 372–374. Poljoprivreda.: Proizvodnja loznog sadnog materijala u Srbiji. Dakle.... AVRAMOV L. 2000. br. Novi Sad. NAKALAMIĆ A... ZVEKIĆ S. Beograd PAPRIĆ Đ. BOLIĆ P. Beograd. 1–2. Letopis naučnih radova.: Obeležja proizvodnje i prerade grožđa u Sr.. Savremena poljoprivreda. 2004. Rizling italijanski klonovi: SK13. CINDRIĆ P. LAZIĆ B. UŽIĆ NADEŽDA. Beograd.: Vinogradarstvo i vinarstvo R. posađenim na savremenim principima i sa kvalitetnim sadnim materijalom.. Probus... (57–63).. MARKOVIĆ N. Novi Sad.. (39–45). KORAĆ NADA. 1976. 36 . Voćarstvo i Vinogradarstvo. KORAĆ NADA: Sortiment vinove loze u Vojvodini – Nekada i sada. 1982. ZORZIĆ M. BURIĆ D. br. LAZIĆ S.. Neoplanta. KOVAČ V. 1994... NAKALAMIĆ A. KULJANČIĆ I.. Novi Sad. MILIĆ D..: Soveršen vinodelac. 1998. PAPRIĆ Đ. (32–37).. ŽUNIĆ D. Grupacija za proizvodnju voća. Novi Sad. LITERATURA AVRAMOV L.: MDCC godina vinogradarstva i vinarstva Fruške Gore. Budim.: Istorijat Vršačkog vinogorja. Novi Sad. 1816. Srbiji.. LAZIĆ S. SK-54 i SK-61. KOLEKTIV AUTORA: Rejonizacija vinogradarske proizvodnje u Vojvodini.. Novi Sad.. Vinogradarstvo Vojvodine u narednom periodu mora da se obogati sa značajnim vinogradarskim površinama. 1996.Vanr..

Furthermore. IVAN KULJANČIĆ. but cultivars grown in the previous period should not be neglected. PETAR CINDRIĆ. It is neccesary to develop the cadastre in order to find out the availability of areas as well as types of sortiment. MIRA MEDIĆ Summary The area of Vojvodina is characterized by favorable climate and soil conditions for grapevine growing and grape production. The future of viticulture lies in convenient vineyard soils revival. vineyard areas are being permanently reduced over the passed six to eight decades. NADA KORAĆ. grape production should have contemporary sortiment included. present and perspective) ĐORĐE PAPRIĆ. 37 .VITICULTURE OF VOJVODINE (past. At the same time cultivars some vineyard regions are famous for are no longer grown. However.

Razvijanje i implementacija koncepta IPV omogućava produktivniju i održivu voćarsku proizvodnju koja je konkurentnija na otvorenim Pregledni rad / review paper 1 Dr Vladislav Ognjanov. mr Mira Medić.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. dr Petar Cindrić. Tatjana Popović. 38 . RAGHEB THALJI. KULJANČIĆ. proizvodnja postaje jeftinija. dr Zoran Keserović. redovni profesor. Takav pristup zaštitu biljaka hemijskim putem svodi na vrlo malu meru. asistent. breskva. Predmet istraživanja su kontinentalne voćne vrste: jabuka. biotičkim i društvenim uslovima u kojima se odvija proizvodnja. dr Ivan D. NENAD MAGAZIN. SLOBODAN CEROVIĆ. BRANKA GOLOŠIN. inž. mr Nenad Magazin. NADA KORAĆ. redovni profesor. asistent. dr Nada Korać. redovni profesor. orah. Novi Sad. 56. PETAR CINDRIĆ. dr Branka Gološin. Kuljančić. dr Jelica Balaž. Ključne reči: Integralna proizvodnja voća. organska proizvodnja voća. U osnovi IPV je razvijanje filozofije. leska i vinova loza. 6 (2007) STR. MIRA MEDIĆ. IVAN D. NOVI SAD INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA VLADISLAV OGNJANOV. opštih principa i specifične agrotehnike po voćnim vrstama. redovni profesor. dr Dušan Gvozdenović. dr Ragheb Thalji. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. JELICA BALAŽ. genetička otpornost UVOD U EU i do 85% voćarske proizvodnje je u sistemu Integralne proizvodnje voća (IPV) a slični sistemi se ubrzano razvijaju u Čileu. redovni profesor. SANDRA BIJELIĆ. To znači da biljka produktima svoga metabolizma sprečava patogena da izvrši infekciju i da se uspešno razvija. ĐORĐE PAPRIĆ. Poljoprivredni fakultet. asistent. kajsija. Evropska iskustva u implementaciji standarda IPV ukazuju na veliki broj ograničavajućih faktora ali i prednosti koje su u velikoj meri uslovljene abiotičkim. docent. redovni profesor.. redovni profesor. asist. dr Slobodan Cerović. prip. 38–49. hranidbena vrednost plodova visoka a životna sredina čistiji. redovni profesor. ZORAN KESEROVIĆ. dr Jelena Ninić-Todorović. redovni profesor u penziji. dr Đorđe Paprić. redovni profesor. redovni profesor. dipl. TATJANA POPOVIĆ1 IZVOD: Ekološki najprihvatljiviji put ostvarenja ciljeva integralne proizvodnje voća je stvaranje i uvođenje u proizvodnju novih sorti koje imaju genetsku otpornost prema patogenima. Argentini i Južnoafričkoj uniji. mr. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. Sandra Bijelić.

virusi. gljive. a po nekim svojstvima i nadmašuju. vodeće sorte i danas dobijaju sve veću zastupljenost u novim zasadima Zapadne Evrope. Pomološka karakterizacija Co-op selekcije Oplemenjivački program na stvaranju sorti otpornih na parazite u SAD započet je početkom 20 veka od strane Univerziteta u Ilinoisu gde je po prvi put urađeno ukrštanje između Malus floribumda 821 i Rome Beauty. Ova istraživanja je pratila pomološka karakterizacija. orah. degustacione ocene i određivanje tehnoloških parametara uvođenja najboljih sorti i hibrida u komercijalnu proizvodnju. Cilj istraživanja je uvođenje u proizvodnju novih sorti voćaka i vinove loze koje ispunjavaju najviše standarde koncepta gajenja voćaka po biološkom i IPV. REZULTATI I DISKUSIJA Jabuka Glavni selekcioni cilj u oplemenjivanju jabuke danas je objedinjavanje visokog kvaliteta ploda i otpornosti na parazite i štetočine. Kod leske se isključivo izučavaju vodeće svetske sorte. redovno žive na biljkama i ne mogu se sasvim eliminisati. definisana je optimizacija nivoa agro i pomotehnike. Kao standard se koristite vodeće sorte. bakterije. Predmet istraživanja kod breskve je genofond vinogradarske breskve sakupljen na teritoriji celog Balkanskog poluostrva a standardi u izučavanju su vodeće sorte žutog i belog mesa breskve i nektarine. Višestrukom ocenom otpornosti na ekonomski najvažnije prouzrokovače bolesti i štetočine urađen je odabir pogodnih za gajenje u intenzivnim zasadima. Neke otporne sorte su se približile. To se naročito odnosi na voćnjake koji su u sistemu organske ili integralne proizvodnje. insekti. MATERIJAL I METOD RADA Predmet istraživanja su kontinentalne voćne vrste: Jabuka. Integralni i biološki koncept proizvodnje voća i grožđa je jedini i najvažniji put pripreme našeg voćarstva za integraciju u EU. najbolje sorte i selekcije iz serije RE stvorene u Nemačkoj. Za svaku odabranu sortu u skladu sa njihovim biološkim specifičnostima. Izučavane sorte kajsije i oraha su rezultat selekcije iz prirodnih populacija Srbije. prinosa i kvaliteta ploda. Kod jabuke predmet istraživanja su novosadske sorte jabuke stubastog tipa rasta i hibridi dobijeni iz ukrštanja vodećih svetskih sorti i naših autohtonih sorti. Bolesti i štetočine se u najvećem broju slučajeva razvijaju na lisnoj površini i plodovima. CO-OP selekcije i sorte stvorene u SAD. Štetni organizmi. ali ih treba držati na nivou na kome su štete koje čine ekonomski prihvatljive.tržištima i siguran je oslonac nacionalnog dohotka. breskva. Kod vinove loze izučavane sorte i selekcije su rezultat višekratne povratne interspecies hibridizacije. Godine 1945. leska i vinova loza. kajsija. Među ispitivanim sortama odabrane su najotpornije što omogučava redukovanu primenu pesticida uz zadržavanje visokog kvaliteta ploda. što ima za posledicu smanjenje fotosintetske aktivnosti. francuska sorta Baujade i češka sorta Topas. oplemenjivači Univerziteta u Ilinoisu i Purdue Univerziteta kao roditelje koriste dva hibrida iz ukrštanja Malus 39 .

lepo obojenih plodova. Regine i Rebella su otporne i na pepelnicu. Sorte Remo. Re-selekcije Ovaj oplemenjivački program na stvaranju novih sorti otpornih na parazite ima tradiciju više od 70 godina a najvećim delom je razvijan oplemenjivsčkim radom bračnog para Manfred i Crista Fisher. dobre rodnosti i višestruke otpornosti na ekonomski najznačajnije parazite. vreme zrenja. Do 1995. Gajenjem Re-selekcija u Nemačkoj definisan je novi koncept proizvodnje jabuke gde je primena fungicide redukovana 80% ili više. Rezultat ovih napora je uspešan progres u oplemenjivanju na otpornost na parazite i hiljade otpornih sejanaca koji su ocenjeni na kvalitet ploda. potpuno purpurno crveno obojenim plodovima privukla je pažnju i nekih proizvođača u našoj zemlji.floribumda 821 i Rome Beauty čime je započet Co-op program. atraktivnost. Na višim nadmorskim visinama u Italiji daje dobre i stabilne prinose što se ne može reći i na nižim terenima.. To je sorta srednje krupnih. slatko-kiselog ukusa. karakteristične arome. ali je danas prevaziđena od strane većeg broja sorti pre svega po atraktivnosti. Njena ozbiljna zamerka je uspravan ugao grananja koja bez povijanja grana vrlo brzo rezultira ogoljavanjem i slabom rodnošću. 1970. bere se krajem septembra i dobro se čuva do 6 meseci. vrlo lep koničan oblik ploda. Enterprise je sorta sa potpuno crveno obojenim plodovima koničnog oblika. Williams pride je sorta vrlo rane epohe sazrevanja a svojim atraktivnim. Najviši stepen otpornosti na ekonomski najvažnije parazite ima sorta Topaz. Dresden-Pillnitz. Italiji i Češkoj Na stvaranju otpornih sorti jabuka na parazite intenzivno se radi i u drugim evropskim zemljama. Otporne sorte jabuka stvorene u Francuskoj. Vrlo uspešani su hybridi Co-op 36 i Co-op 37 koji se odlikuju vrlo atraktivnim žutim plodovima ali se u hladnjači duže mogu čuvati jedino plodovi prve. god. Nove sorte predstavljaju kombinaciju visokog kvaliteta ploda. godine. Potpuno je otporna na prouzrokovača čađave krastavosti i visoko tolerantna na pepelnicu i plamenjaču. Rewena. kasno cveta a vrlo je otporna i na niske zimske temperature. Plodovi su pre svega namenjeni za plasman u toku turističke sezone. Oplemenjivački cilj je stvaranje sorti sa visokim kvalitetom ploda. Reanda. stvorena u Češkoj. Re-selekcije koje imaju visoku otpornost na plamenjaču su Remo. pepelnicu i bakterioznu plamenjaču. Nemačka. Dosadašnja pomološka istraživanja na ovim sortama u našim uslovima ukazala su na vrlo visok kvalitet ploda kod sorte Rewena i Regine koje u isto vreme imaju višestruku otpornost na prouzrokovače tri najvažnije bolesti – čađavu krastavost. godine 44 selekcije je odabrano za testiranje u proizvodno-oglednim zasadima. Rewena i Realka. I u našim uslovima daje osrednje 40 . rodnost i mnoge druge pomološke osobine. stabilne i visoke rodnosti a kombinovan sa otpornošću prema ekonomski najznačajnijim parazitima i abiotičkim faktorima – niskim zimskim temperaturama i proletnim mrazevima. Ova sorta ima tamno crveno obojene plodove. Prima je prva sorta koja je imenovana iz ovog programa. Kasnije se u istraživanja uključuje i Rutgers Univerzitet čiji oplenjenjivački doprinos ovom programu traje do 1987. Posebno treba istaći njenu vrlo visoku i stabilnu rodnosti i tip grananja koji omogućava vrlo lako formiranje savremenih uzgojnih oblika. Posebnu pažnju treba obratiti na Gold Rush koji po atraktivnosti vrlo malo zaostaje za zlatnim delišesom ali se bere 40 dana kasnije i odlično se čuva i u hladnjačama bez kontrolisane atmosfere. Sve sorte imaju otpornost na čađavu krastavost determinisanu Vf genom osim sorte Reka gde je kao izvor otpornosti iskorišćen Vr gen iz Malus × pumila.

proizvođača i potrošača hrane. Horizontalna otpornost. poslednje dve decenije razvijen je sistem zaštite bilja koji znači napredak u očuvanju prirodnih dobara. Pesticidi. ali i drugih organizama i zdravlja ljudi. Njeno ponašanje u plantažnim uslovima do sada nije proveravano već samo u kolekcionom zasadu na malom broju stabala. gde se koriste sve mogućnosti suzbijanja štetnih organizama uz upotrebu pesticida kada je to nephodno. Kao početan materijal korišćene su vodeće standardne sorte kao donori kvaliteta i introdukovane i autohtone sorte kao donori otpornosti. Potpuno je otporna na prouzrokovača čađave krastavosti dok se hemijska zaštita prema pepelnici mora redovno primenjivati. I ostali navedeni hibridi zaslužuju pažnju s napomenom da većina sazreva u prvoj polovini septembra i da se ne mogu čuvati duže od tri meseca. Sorta Delbard jubile je visoko tolerantna na parazite determinisana poligeno. Vr (M. 41 . Najatraktivniji hibridi je NS25/119 zeleno obojenih plodova i NS25/183 i NS25/140 crveno obojenih plodova. pumila) i VA (Steinantonovka) genom a na pepelnicu Pl1 (M. blizak prirodi nalazi se u organskoj proizvodnji. Sorta Baujade je potpuna zamena za sortu Grenny Smith po izgledu ploda. Roditelj sa najboljom opštim kombinacionim svojstvima je sorta Bihorka koja je dala najveći broj izuzetno perspektivnih hibrida. što pojedinačno imaju mali efekat ali u celini kumulativan. Najveći broj hibridnih kombinacija kao donore otpornosti su imale Krstovaču. Otporne selekcije jabuke stvorene na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu odgajen je veliki broj hibridnih populacija gde je kao selekcioni cilj bio stvaranje novih sorti visokog kvaliteta ploda otporne na parazite. Ima vrlo oštar ugao grana i veliku bujnost pa je treba gajiti samo na slabo bujnim podlogama uz primenu savijanja grana i zelenu rezidbu. ekološkoj ili organskoj zaštiti bilja. koriste se prema prognozi pojeve odredjenih štetočina u minimalnim i stvarno potrebnim količinama. uočena kod nekih naših autohonih sorti je uslovljena većim brojen gena. vode i vazduha. genetski otporna na prouzrokovača čađave krastavosti i tolerantna na pepelnicu. Viši stepen zaštite bilja čini integralana zaštita bilja (IZB). poligeni. robusta) i Pl2 genom (M. kao i korišćenje različiti biotehničkih sredstava nežive prirode. od kojih je danas većina sa povoljnim ekološkim i toksikološkim osobinama. Veća pažnja je posvećena iskorištavanju horizontalne otpornosti koja ne osigurava imunost prema specifičnim rasama determinisana major genima kao vertikalna otpornost ali je trajnija i ne menja brzo prevalentnost rasa parazita. vrlo visoke atraktivnosti i kvaliteta ploda. Takva otpornost se ne zasniva na sistemu gen-za-gen i stoga je ona rasno nespecifična. Posebno je preporučujemo za brdsko planinske lokalitete gde je koloracija ploda intenzivnija. zemljišta.prinose pa je za sada ne preporučujemo za masovnije gajenje. Bihorku i Šumatovku ili sorte i selekcije introdukovane iz Engleske i SAD gde je otpornost na prouzrokovača čađave krastavosti determinisana Vf (Malus floribunda 821). Ovde se radi o biološkoj. Kao žuto obojena jabuka Golden Orange zaslužuje mesto u proizvodnim zasadima. zumi). Izučavanje populacije fitofagnih grinja U odnosu na konvencionalne mere zaštite bilja koje su se nekoliko decenija jedine primenjivale u oblasti proizvodnje. Još napredniji oblik zaštite bilja. Štetni agensi se suzbijaju direktnim ili indirektnim korišćenjem različitih organizama i proizvoda njihovog metabolizma.

Neke od njih su u 2002. Atraktivnost žutomesnatih sorti nektarina u periodu sazrevanja jul-august takođe zaslužuje epitet savršen ali su i osetljivije na niske zimske temperature. Maria Aurelia (+25). Kod boje mesa prednost definitivno imaju sorte žutog mesa. Sorte breskve najnovije generacije. Ona je onemogućila razvoj populacije crvene voćne grinje (Panonychus ulmi) kao ključne vrste štetočina jabuke. god. najčešće se ne mogu razlikovati po ukusu. pa čak često nedovoljno efikasna. Breskva U proizvodnji se nalazi znatno veći broj sorti nego što je to kod jabuke i kruške. na ravničarskim lokalitetima. Sorte breskve ranog vremena sazrevanja. Domiziana (0).Integralna biljna proizvodnja podrazumeva i integralni pristup planiranju i sprovodjenju mera zaštite biljaka. U svakoj od ovih grupa vreme zrenja pokriva period od 3 do 4 meseca. Njihova maksimalna brojnost je 130–160 jedinki po listu. nektarine ili industrijske breskve. integralna zaštita bilja (IZB) smanjuje brojne negativne posledice nestručne i ne blagovremene primene pesticida kroz primenu svih raspoloživih mera suzbijanja štetnih organizama. krupnih plodova a belog mezokarpa imaju svoje prepoznatljivo mesto u sortimentu kao što 42 . U tu grupu spadaju sorte breskve Early Crest (–38). Nivo populacije ove eriofidne grinje je približno isti na svim ispitivanim sortama. krajem juna meseca. schlechtendali igra značajnu ulogu u razvoju populacije predatorskih vrsta grinja kao in a njihovo zadržavanje na listu jabuke. imaju lošiji kvalitet ploda nego one srednje ranog do srednje kasnog vremena sazrevanja jer su im plodovi sitni sa velikim procentom puknutih semenki. donele ekonomski značajan rod. obojenosti plodova ili veličini pa potrošači kvalitet ne vezuju za određenu sortu.koje sazrevaju u julu i augustu. Supercrimson (–10). Orion (+32) i Morsiani 51 (+37). ali i ekološki neprihvatljiva. U kontinenetalnim uslovima gajenja kao najprilagođenije su se pokazale Rita Star (–17). a za sazrevanje najranijih sorti dovoljno je od cvetanja dva meseca a najkasnijih šest meseci. To kod nas nije slučaj jer se gaje i savremene sorte ali velikim delom i stare sa znatno slabije obojenim plodovima. te je ona skupa. Queen Crest (–34) i Maycrest (–29) i nektarina Mayfire (–24). Royal Glory (–5). U dve godine posebna pažnja je posvećena prisustvu fitofagnih i predatorskih vrsta grinja.. Predlog sortimenta breskve je definisan na osnovu kvaliteta ploda i adaptabilnosti za naše uslove gajenja sa tim da su istaknute sorte čiji se kvalitetni plodovi mogu lako realizovati na tržištu po najvišim cenama. Eriofidna grinja A. kada je proletni mraz potpuno uništio rod jabuke. koje sazrevaju za manje od tri meseca od cvetanja. Venus (+29). Early Maycrest (–34). Royal Gem (–12). i nije izazivala vidna oštećenja na vegetativnim organima. Rome star (+17) i Early O Henry su žutomesnate sorte breskve sa krupnim. Spring lady (–19). U odnosu na konvencionalnu poljoprivrednu proizvodnju gde se troši velika količina sredstava za zaštitu bilja. Ove sorte treba gajiti samo za zadovoljenje lokalnih potreba za svežim plodovima. Gold Crest (–36). U ovom periodu sazrevanja ni u najrazvijenijim breskvarskim zemljama nema puno boljih sorti. potpuno obojenim i transportabilnim plodovima. Raznolikost pomoloških karakteristika je takođe velika. Springred (0). Izbor sorte pre svega određuje opredeljenost za gajenje breskve.. Belo meso je cenjeno samo na dalekom istoku a u evropskim zemljama jedino atraktivno obojene nectarine.

godini sorta Novosadska kasnocvetna i selekcija SK-3 imale najkasnije cvetanje (12.). Breskva je. NS-6.5 milenijuma s obzirom da je introdukovana na Balkansko poluostrvo u periodu između 400. Caldesi 85 (+60) i California (+70). koje se mogu čuvati od 3 do 4 nedelje. što je 1–2 kasnije u odnosu na ostale sorte i selekcije. kao i druge vrste voćaka. Zbog toga se Balkansko poluostrvo smatra sekundarnim centrom divergentnosti za breskvu. septembra znatno smanjuje. Time bi se ponuda plodova mogla produžiti na ceo oktobar pa i duže. Tržište će dati ocenu koliko je to opravdano jer se kod nas tražnja za plodovima breskve i nektarine u periodu posle 15. Kajsija Jedan od najvećih problema pri gajenju kajsije je rano cvetanje u proleće koje za posledicu ima izmrzavanje cvetova i tek zametnutih plodića. NS-4.e. prouzrokovača ekonomski veoma važnih bolesti. g. bila je jedina breskva gajena na našim prostorima. 43 . 04. domaćin infektivnih patogena. Transport plodova i upešno čuvanje plodova u hladnjači nije moguće kod kalanki jer degradacija mezokarpa počinje sa unutrašnje strane. tolerantnosti na PPV i pepelnicu. Introdukovano je više sorti nektarina belog mesa ali ni jedna nema ni izbliza kvalitet sorte Superqueen. p. Genotip IP 1 je pokazao najviši stepen tolerantnosti na ekonomski najvažnije parazite breskve čime se može uvrstiti u jedinstven genotip koji se može gajiti po najvišim standardina i organske proizvodnje. Jedinstvena i vrlo retka svojstva u okviru germplazme vinogradske breskve su rezultat prirodne selekcije tokom 2. god. Dužina cvetanja kod svih ispitivanih sorti i selekcija (Novosadska kasnocvetna. Zato sortiment nektarina vrlo kasnog vremena sazrevanja. zbog čega je neophodno iskoristiti biološki diverzitet sakupljenih populacija vinogradske breskve u cilju selekcije na otporenost prema navedenim patogenima. treba introdukcijom obogatiti i sa nekoliko novih atraktivno obojenih glođuša u tipu stare sorte Flamekist (+65). kao što su Max 7 (+60). virusa i gljiva. SK-1. Rezultati testiranja su ukazali na postojanje vrlo vrednih svojstava. pomotehnička mera kojom se stimuliše obrazovanje prevremenih grančica na kojima pupoljci cvetaju kasnije nego na drugim tipovima rodnih grančica te su na njima znatno manje štete od mrazeva. Do 1938. Da bi se umanjile štete od prolećnih mrazeva kod kajsije se preporučuje zelena rezidba. Novosadska rodna. Plodovi za stonu upotrebu su cenjeniji ako se mezokarp odvaja od koštice. i 300. godine u odnosu na pupoljke sa drugih tipova rodnih grančica. koja još nije opisana u germplazmi breskve.je Superqueen (–2). Kontrola bolesti i savremeni trendovi gajenja voćaka i proizvodnje voća po principima integralne i/ili organske proizvodnje nameću potrebu gajenja sorti otpornih prema infektivnim patogenima. SK-3) je iznosila 9–10 dana. U savremenim sortimentima najrazvijenijih breskvarskih zemalja i glođuše dobijaju sve značajnije mesto. Populacije vinogradske breskve su jedinstven i vrlo bogat izvor genetičke varijabilnosti i mogu dati značajan doprinos poboljšanju velikog broja ekonomski značajnih svojstava danas gajenih sorti i podloga breskve. Breskve vrlo kasnog vremena sazrevanja takođe se mogu uspešno čuvati u hladnjačama ali je njihova atraktivnost znatno slabija. Kod svih ispitivanih sorti i selekcija je ustanovljeno da su generativno pupoljci sa prevremenih grančica manje do znatno manje izmrzli u toku proleća 2005.n. Iz tog razloga je praćeno vreme cvetanja sorti i selekcija stvorenih na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu te je zapaženo da su u 2005.

a ista sorta je zajedno sa Novosadskom rodnom i SK-1 pokazala srednju osetljivost prema pegavosti plodova. Tisa. Najotpornija je sel. Zbog toga je neophodno podizati zasade sa odabranim sortama i selekcijama oraha kraće vegetacije (kasniji početak i raniji završetak vegetacije). Rasna i Sava. Rasna i Sava počinju vegetaciju od 24–30. godine. često se dešava da prinos oraha bude umanjen ili čak potpuno uništen. Iz tog razloga su vršena ispitivanja na navedenim sortama i selekcijama oraha. Kasni rodni. Orah U Vojvodini. 1991. Bačka i Mire 1988.1 g). Boja jezgre je najlepša kod Bačke. Kasnije (1973) putem konkursa „Tražimo kvalitetne orahe” Korać i sar. Ovi rezultati se slažu sa dosadašnjim ispitivanjima Koraća i Cerovića (1980). od 17–20. a ostale srednje krupne. Šampion. Rasna. aprila. jer sve vegetaciju završavaju do 20. Randman jezgre se kretao od 52.2% kod sorte Srem do 45. upoređene sa bugarskom sortom Šejnovo. Mačva i Sava imaju vrlo krupne plodove. Sorte Srem. kao i kontrola Šejnovo nešto ranije počinju vegetaciju.5% kod sel. Na Gnomonia leptostyla relativno su otporne sve ispitivane sorte i selekcije oraha. (1974. Najkrupnije plodove su imale sorta NS-4 (84. 1987). (1999. Kasni rodni i Save. 1992). Kasni rodni 5. Sorte i selekcije oraha koje kasnije kreću u proleće izbegavaju primarnu infekciju parazitnom gljivicom Gnomonia leptostyla (Balaž i sar. maja. odnosno na vreme pre pojave prvih jesenjih mrazeva pa dobro pripremljene ulaze u zimski odmor.0 g) i selekcija SK-3 (83. Prve odabrane genotipove izdvojio je Rudić (1962) iz drvoreda i većih orašarskih centara u Vojvodini. Kasni rodni i Sava treba da uđu u proces priznavanja zbog dobrih osobina. oktobra. Za savremenu proizvodnju stonog voća je veoma važna krupnoća odnosno masa plodova. Srem i Tisa 1987. 44 .. Jedino je Novosadska kasnocvetna pokazala veću osetljivost na moniliju lista i plodova. Tisa i sel. Ostale sorte su srednje osetljive. a otporne su i selekcije Mačva. a sel. aprila. Kasni rodni. 2001) i Cerovića (1992). Pored otpornosti na niske temperature i bolesti praćene su i pomološke karakteristike ploda. Drugi prioritetni zahtev pri izboru sorti za postizanje visoke i redovne rodnosti je otpornost oraha na gljivicu Gnomonia leptostyla (izazivača pegavosti lista. Koraća i sar. Oštećenja od niskih zimskih temperatura nije bilo kod ispitivanih sorti i selekcija. Dok sorta Šampion i selekcije Mačva. Otpornost oraha na Gnomonia leptostyla je povezana sa vremenom početka vegetacije (Korać. 1976) izdvojili su početni materijal za selekciju. Na selekciji oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu radi se skoro 50 godina (od 1957). Sve sorte i selekcije su sa tankom ljuskom. Rupičavost lista nije ustanovljena ni kod jedne sorte ili selekcije. Bačka i Mire. godine. Šampion. Srem. Najboljih pet selekcija priznate su za sorte. a selekcije Mačva. Rasna. pa su to sorte koje se preporučuju za vinogradarske rejone. a posebno pojava kasnih prolećnih mrazeva. Cerović. koju karakterišu niske temperature u toku zime. i selekcija Rasne.0 g). a najsitnije sorta Novosadska kasnocvetna (62. letorasta i ploda).Gore navedene sorte i selekcije kajsije su ispitivane i na otpornost prema bolestima. pa se zbog toga one preporučuju za kontinentalne uslove gajenja.

B8. Sorte Panonia i Morava su stvorene ukrštanjem jednog genotipa koji je ranije stvoren u Sremskim Karlovcima (SK 86–2/293) i sorte Rajnski Rizling.Leska Tehnologija proizvodnje sadnog materijala leske u rasadniku Departmana za vinogradarstvo. A9. severnoameričkih vrsta. Pri blagovremenoj berbi nije mnogo osetljiva ni na sivu plesan. A14. Procenat prijema kalemova kreće se od 77% do 91.5% u zavisnosti od sorte. Rezultati istraživanja postupka kalemljenja na podlogama različite starosti dati su u radovima (Ninić-Todorović et al. a u rasadniku Gradskog zelenila genotipovi A7. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu bazira se na kalemljenju sorti leske na podlogama mečje leske. 1995). 1995). Morava ispoljava visoku otpornost na plamenjaču i na sivu plesan. A10. Cosford. A11. tri i više godina.65% pripada Vitis viniferi. Autori su isti kao i kod prethodnih sorti. U svojoj naslednoj osnovi sadrže gene istočno azijskih vrsta. B2. zaštiti. Hemijska zaštita ne zahteva veliki broj tretmana ali ipak svaki pokušaj njenog gajenja u uslovima bez hemijske zaštite rezultirao je gubitkom prinosa iznad ekonomski prihvatljivih okvira. Tehnologija proizvodnje sadnica kalemljenih leski omogućuje dobijanje leski stablašica koje mogu naći adekvatnu primenu na okućnicama i za podizanje zasada. B8. Kao standard je korišćena sorta Rajnski rizling. B9. 1994. U rasadniku na Rimskim Šančevima na podlogama mečje leske kaleme se sorte Rimski.. Bačka. Lambert crvenolisni i Contorta. Ovakva kombinacija sorti u zasadu zadovoljava zahteve za normalnu stranooplodnju u svim agroekološkim uslovima i obezbeđuje vrhunski kvalitet plodova koji mogu biti namenjeni potrošnji u svežem stanju ili preradu. 1998). održavanju kao i berbi plodova. 45 . C2. B4. Panonia. Vinova loza U okviru projekta vršena su ispitivanja novih interspecies sorti stvorenih u Sremskim Karlovcima: Petka. fiziološka i tehnološka svojstva orašica i sa stanovišta kvaliteta odabrana su matična stabla. C4. Na osnovu višegodišnjih ispitivanja utvrđeno je da sorte leske mogu uspešno da se kaleme na podlogama mečje leske. U zasadima koji su podignuti od leski stablašica moguća je maksimalna primena mehanizacije pri obradi. Odlikuju se izvesnom otpornošću na gljivične bolesti. Proizvodnja podloga mečje leske (Corylus colurna L. Sorte Petka. Rubinka. Nada Korać i Vladimir Kovač. Panonia ima visoku otpornost na plamenjaču i oidium. Tonda Gentile Romana. Sa tog aspekta ispitivana su pomološka. Lambert filbert. B7. B11. B5. U Futoškom parku to su genotipovi oznaka A1. Istarski dugi. Rubinka i Bačka su nastale ukrštanjem sorti Petra × Bianca. A12. B11. Tehnologija proizvodnje podloga uz primenu odgovarajućih agrotehničkih mera traje dve. Morava i Kosmopolita. voćarstvo. Pogodne su za proizvodnju belih vina. tehnike i vremena kalemljenja (Korać et al. C1. Grožđe sorti Petka i Bačka sayreva u II epohi. C5 (Ninić-Todorović. C3. 1990. Ustanovljen je veoma dobar afinitet sa podlogama različitih genotipova i plemkama različitih sorti. Vitis amurensisia.2003. a čak 90. B1. B7. Semenski materijal mečje leske sakuplja se sa stabala sekundarnog porekla. Prednost leski kalemljenih na podlozi mečje leske je i redukovana zaštita u odnosu na druge voćne vrste. Autori ovih sorti su: Petar Cindrić. dok je na oidium srednje osetljiva.) predstavlja značajnu ekonomsku stavku u formiranju sadnica kalemljenih leski. Korać et al. a sorte Rubinka u III epohi. A16. Ove sorte su pogodne za proizvodnju kvalitetnih belih vina..

nešto manji Petka (22. Rubinka je srednje osetljiva na plamenjaču i pepelnicu lista. Novostvorene interspecies sorte se odlikuju ranijim početkom vegetacije (Petka. Panonia i Kosmopolita 06.6%). a Panonia kad i Rajnski rizling (12. 07). 05. slede Morava (10. „Ekološkoj parceli”.82 kg/m²). na koju je srednje osetljiva.42 i Panonia od 1. 08). Fenološka osmatranja u 2005. Petka je ostvarila prinos od 1. Kosmopolita (8. 10). 04). Najveći sadržaj šećera u širi je imal Rubinka (22. Kosmopolita i Rubinka 3%. 04. Petka u šarak ulazi 18. Rajnski rizling 160g. 09.8 g/l). Rajnski rizling (9. ZAKLJUČAK Dvogodišnja ispitivanja većeg broja sorti jabuka otpornih na parazite ukazao je na nekoliko vrlo perspektivnih sorti koje svojim osobinama zaslužuju uvođenje u plantažno gajenje.8 g/l) i Petka (7. Na „Ekološkoj parceli”. Petka i Bačka 5%). a Kosmopolita od svega 120g. Ostale sorte su ispoljile veću otpornost prema botritisu (Panonia 2%. Petka i Bačka su obrane 26. Na sivu plesan grožđa ispoljava vrlo visoku otpornost. tri dana pre sorte Rajnski rizling.31. dok joj je grožđe otporno na sva tri ispitivana prouzrokovača bolesti. gde se odabrane nove vinske sorte gaje bez hemijske zaštite. zatim Rubinka (230g). Rubinka 29. Morava je otporna prema plamenjači i prema pepelnici grozda.5 g/l). Dok je Rajnski rizling ispoljio visoku osetljivost na sve ispitivane bolesti osim na napad oidiuma na grožđe. 07. 04.0 g/l). Rubinka (7. Poslednje su obrane sorte Rubinka i Morava (11. 08).Kosmopolita je rezultat zajedničkog rada mađarskih i domaćih selekcionera. dok je grozd otporan na sve ispitivana prouzrokovače bolesti Za odabrane sorte u 2005.83 kg/m²) i Bačka (1. 04) u odnosu na Rajnski rizling (12.63 kg/m²) zbog slabije oplodnje i Rajnski rizling (0.47 kg/m². 06. godini su vršena u oglednom zasadu na tzv. Kosmopolita vrlo rano sazreva i pogodna je za proizvodnju belih vina.6% Šećera u širi. i napada botritisa na grožđu uz primenu deskriptora IBPRG. Po datumu početka cvetanja razlike između sorti nisu velike.8%). Rubinka 04.2 g/l). U šarak najranije ulazi Kosmopolita (06. 06. ispitivane sorte su ispoljile izvesnu otpornost prema istim. Berba je najranije obavljena kod sorte Kosmopolita (30. Bačka i Morava 08. 04). a najmanji Kosmopolita (0. Bačka 31. 07. Petka i Panonia su imale masu grozda od 210g. Od botritisa je stradalo čak 50% grožđa sorte Rajnski rizling i 10% grožđa sorte Morava. Morava 08. godini ispitivan je prinos i kvalitet grožđa. Najveću masu grozda je imala Bačka (310g). Rubinka 1. u toku vegetacije je vršeno ocenjivanje napada plamenjače i pepelnice na listovima i grozdovima. jedan dan pre sorte Rajnski rizling. 05. a Panonia 15. 09). Bačka i Panonia su otporne na sve ispitivana prouzrokovače bolesti. Morava 190g.3 g/l). a nastala je ukrštanjem sorti Cserszegi fuszeres × C43. dok je prema pepelnici lista i sivoj plesni grozda srednje osetljiva. 05. prema čemu je srednje osetljiv. Izuzetak je sorta Rubinka kod koje pupoljenje počinje dva dana kasnije u odnosu na Rajnski rizling. Bačka (8. zatim Panonie (12.0%) i Panonia (21. gde se nove vinske sorte ispituju u uslovima bez ikakve zaštite. Petka je ispoljila visoku otpornost prema svim bolestima izuzev prema plamenjači lista. Najveći prinos su dale sorte Morava (1. List Kosmopolite ja srednje osetljiv na pepelnicu i plamenjaču. Petka je počela da cveta 29. Iako svojim kvalitetom ne nadmašuju vodeće sorte one polako nalaze svoje mesto 46 .80 kg/m²) zbog intezivnog napada botritisa. a sve ostale ispitivane sorte su imale 19. Kosmopolita 06. a najkasnije Morava (12. Najveći sadržaj kiselina u širi je imala Panonia od 11 g/l.

u intenzivnim zasadima u Zapadnoj Evropi, pogotovo orijentisanim na integralnu i organsku proizvodnju. Među crveno obojenim sortama jabuka pažnju privlače Williams pride (Co-op 23), Enterprise (Co-op 30) i Rewena. Golden Orange i Gold Rush, kao sorte žute boje ploda, imaju izuzetnu atraktivnost i kvalitet ali daljim istraživanjima treba ih zameniti sa otpornijim na prouzrokovača pepelnice jer su u našim uslovima pakazale visoku osetljivost i kod primene limitirane hemijske zaštite. Vodeće sorte se ne mogu gajiti u uslovima bez i limitirane hemijske zaštite. One zahtevaju pokrivanje kompletne vegetacije fungicidima i insekticidima, a približavanje IPV je moguće samo pravilnim izborom preparata. Ispitivane sorte i hibridi sa genetičkom otpornošću prema prouzrokovačima bolesti i štetočina predstavljaju dobru polaznu osnovu za razvijanje biološkog i ingralnog koncepta gajenja voćaka pri čemu kvalitet plodova ostaje na najvišim tržišnim standardima.

NAPOMENA
Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine, Republike Srbije, projekta evidencionog broja TR – 6947B, pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”, od 01. 04. 2005.

LITERATURA
BALAŽ JELICA, KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Osetljivost genotipova oraha prema Gnomonia leptostyla (Fr) ces.et not. prouzrokovaču lisne pegavosti. Jugosl. voćar. 25, 95–96, 91–94. Čačak (1991). BALAŽ, JELICA, OGNJANOV, V., KESEROVIĆ, Z., ŠLJUKA ALEKSANDRA, POPOVIĆ TATJANA: Ispitivanje osetljivosti sorti i hibrida jabuke prema čađavoj krastavosti i pepelnici. VII savetovanje o zaštiti bilja, Soko Banja, Zbornik: 100 (2005). CEROVIĆ, S.: Biološke osobine sorti oraha (Juglans regia L.) gajenih u rejonu Fruške gore. Doktorska disertacija. Novi Sad (1992). CINDRIĆ, P.: Ponašanje novih sorti vinove loze u 2005. godini. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 7, 40–41 (2005). ĐURIĆ, B., KESEROVIČ, Z., KORAĆ, M., VRAČAR, LJ.: Nove sorte kajsije u Vojvodini. Voćarstvo vol. 39, br. 151 3, 279–284 (2005). KESEROVIĆ, Z.: Savremene tendencije u proizvodnji jabuke i kruške. Zbornik Znanjem do uspeha, 22–35 (2004). KESEROVIĆ, Z.: Integralna i organska proizvodnja voća. Poglavlje u knjizi Agrobiznis u ekološkoj proizvodnji hrane,Naučni institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad, 179–202 (2005). KESEROVIĆ, Z.: Zelena rezidba voćaka. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 6, 18–20 (2005). KESEROVIĆ, Z., ĐURIĆ, B., KORAĆ, M.: Sorte i selekcije kajsije u Vojvodini. Zbornik sažetaka sa Naučno-stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 85 (2005). KESEROVIĆ, Z., GVOZDENOVIĆ, D., LAZIĆ, S., HNATKO, Z.: Biološka kontrola rodnosti sorti jabuke. Voćarstvo vol. 39, br. 151 3, 241–249 (2005). KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., MILOVANKIĆ, M.: Kvalitet plodova oraha u Jugoslaviji (1973 godina). Savremena poljoprivreda, 11–12, Novi Sad (1974).

47

KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., CEROVIĆ, S.: Karakteristike tipova oraha selekcije Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Jujoslovensko voćarstvo, 37–38, Čačak (1976). KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Otpornost oraha na mraz u uslovima kontinentalne klime. Jugoslovensko voćarstvo, 53–54, Čačak (1980). KORAĆ, M.: Orah, Nolit, Beograd (1987). KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Tehnologija proizvodnje sadnica leske kalemljene na mečjoj leski (Corylus colurna L.). Jugoslovensko voćarstvo 29, str. 65–69, Čačak (1995). KORAĆ, M., CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B.: Orah. Prometej, Novi Sad (1998). KORAĆ, M. CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, BRANISLAVA, KORAĆ, JASNA: Četiri decenije selekcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Letopis naučnih radova, Novi Sad, br. 1–2, st. 53–59 (1999). KORAĆ, M., GOLOŠIN BRANISLAVA, CEROVIĆ, S., KORAĆ JASNA: Osobine novosadskih sorti i selekcija oraha. Zbornik naučnih radova, Radovi sa XV savetovanja agronoma, veterinara i tehnologa, Beograd, 7, 229–233 (2001). KORAĆ, N.: Besemene stone sorte vinove loze. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 7, 35–39 (2005). KORAĆ, N.: Interspecijes stone sorte vinove loze – poreklo i izbor. Voćarstvo-vinogradarstvo, br. 6, 38 – 42 (2005). KORAĆ, N., CINDRIĆ, P., MEDIĆ, M., PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I.: Nove domaće sorte vinove loze otporne na mraz i gljivične bolesti. Zbornik sažetaka sa Naučno-stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 108–109 (2005). KORAĆ, N., CINDRIĆ, P., PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I., MEDIĆ, M.: Rezultati 50-godišnjeg rada na stvaranju novih sorti i klonova vinove loze u Sremskim Karlovcima. Zbornik naučnih radova sa XIX Savetovanja: Unapređenje proizvodnje voća i povrća, vol. 11, br. 5, 5–22 (2005). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, KORAĆ M., CEROVIĆ S.: Ispitivanje mečje leske (Corylus colurna L.) kao podloge za domaću lesku (Corylus avellana L.). Jugoslovensko voćarstvo 28, str. 35–39, Čačak. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske (Corylus colurna L.). Doktorska disertacija, Šumarski fakultet, Beograd (1990). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Očuvanje biološkog diverziteta mečje leske (Corylus colurna L.). Zaštita prirode, str. 99–105, Beograd (1998). NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ S., BOGDANOVIĆ V.: Proizvodnja sadnica leske. Savremena poljoprivreda vol. 52, 1–2, str 153–157, Novi Sad (2003). OGNJANOV, V.: Autohtone sorte jabuka kao donori otpornosti na parazite. Voćarstvo, vol. 39, br. 150, 127–131 (2005). OGNJANOV, V.: Sortiment jabuke letnjeg vremena zrenja. Voćarstvo i vinogradarstvo 7: 4-Thalji, R., Aleksandra Petrović: 2005. Uloga Aculus schlechtendali (Nal.) kao alternativne hrane u razvoju predatorskih vrsta grinja u zasadima jabuke. VII savetovanje o zaštiti bilja, Soko Banja, Zbornik: 109 (2005). PAPRIĆ, Đ., KULJANČIĆ, I., KORAĆ, N., MEDIĆ, M.: Značaj lozne podloge za gajenje sorte rizling italijanski klon SK-54. Zbornik sažetaka sa Naučno – stručnog savjetovanja agronoma Republike Srpske, Jahorina, 89–90 (2005). RUDIĆ, M.: Selekcija oraha u Vojvodini. Arhiv za poljoprivredne nauke, 49, Beograd (1962).

48

INTEGRATED AND BIOLOGICAL CONCEPT OF FRUITS AND GRAPE PRODUCTION
VLADISLAV OGNJANOV, DUŠAN GVOZDENOVIĆ, ZORAN KESEROVIĆ, SLOBODAN CEROVIĆ, JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ, BRANKA GOLOŠIN, ĐORĐE PAPRIĆ, NADA KORAĆ, PETAR CINDRIĆ, IVAN D. KULJANČIĆ, JELICA BALAŽ, RAGHEB THALJI, SANDRA BIJELIĆ, NENAD MAGAZIN, MIRA MEDIĆ, TATJANA POPOVIĆ

Summary Ecologically the most acceptable way of fulfilling the goals of integrated fruit production is making and spreading of new cultivars which have genetic resistance to pathogens. It means that plant by its own metabolism products prevents pathogens to infect and develop. This approach significantly reduces chemical protection, cuts production costs, nutrition values of fruits is higher and environment more protected. The subjects of research are temperate fruit species: apple, peach, apricot, walnut, hazelnut, grape vine. Key words: Integrated fruit production, organic fruit production, genetic resistance

49

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 50–61, NOVI SAD

REZULTATI OPLEMENJIVANJA VOĆAKA U INSTITUTU ZA VOĆARSTVO U ČAČKU
MILISAV MITROVIĆ, DOBRIVOJE OGAŠANOVIĆ, ŽARKO TEŠOVIĆ, RADUNKA PLAZINIĆ, SLAĐANA MARIĆ, MILAN LUKIĆ, SANJA RADIČEVIĆ, VLADAN MILINKOVIĆ, ALEKSANDAR LEPOSAVIĆ1 IZVOD: Institut za voćarstvo u Čačku ima dugu tradiciju oplemenjivačkog rada na stvaranju novih sorti jabučastih, koštičavih, jezgrastih i jagodastih vrsta voćaka. Kao rezultat kontinuiranog i sistematskog rada priznate su dve sorte jabuke, četiri kruške, jedna dunje, trinaest šljive, tri breskve, dve kajsije, dve trešnje, dve višnje, tri oraha, tri jagode, tri maline, jedna kupine i jedna ribizle. Institut takođe poseduje i veći broj perspektivnih selekcija navedenih vrsta voćaka koje su u postupku priznavanja, kao i veliki broj selekcija koje se intenzivno proučavaju. Ključne reči: oplemenjivanje voćaka, nove sorte, perspektivne selekcije

UVOD
Osnovna delatnost Instituta za voćarstvo u Čačku je naučno-istraživački rad u oblasti voćarstva – stvaranje, odabiranje, umnožavanje i proučavanje perspektivnih selekcija jabučastih, koštičavih, jezgrastih i jagodastih vrsta voćaka iz prirodnih, veštačkih i populacija planskih hibrida, kao i introdukovanje, umnožavanje i proučavanje novih sorti, selekcija i podloga navedenih vrsta voćaka. Davne 1947. godine započet je rad na kolekcionisanju autohtonih i inostranih genotipova voćaka, kao baze za početak rada na stvaranju novih sorti. U cilju primene planske hibridizacije, glavne metode stvaranja novih sorti u Institutu, sprovedena su detaljna genetička ispitivanja i odabrani roditeljski parovi među sortama sa najboljim pomološkim i agronomskim karakteristikama. Pored metode planske hibridizacije, korišćena je i metoda pozitivne selekcije iz prirodnih populacija, kao i metoda indukovanja somatskih mutacija (Ogašanović i sar. 1996; Milenković i sar. 2006). U novije vreme, u okviru konvencional-

Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Milisav Mitrović, viši naučni saradnik, dr Dobrivoje Ogašanović, naučni savetnik, dr Žarko Tešović, naučni savetnik, mr Radunka Plazinić, istraživač saradnik, mr Slađana Marić, istraživač saradnik, mr Milan Lukić, istraživač saradnik, mr Sanja Radičević, istraživač saradnik, Vladan Milinković, istraživač pripravnik, Aleksandar Leposavić, istraživač pripravnik, Institut za voćarstvo Čačak.

50

nog programa oplemenjivanja, primenjuje se i marker-asistirajuće oplemenjivanje (DNKmarkeri) (Marić, 2004; Marić i sar. 2005).

OPLEMENJIVANJE JABUČASTIH VRSTA VOĆAKA
Jabuka. Program stvaranja novih sorti jabuke započet je 1947. godine prikupljanjem sorti i podizanjem oglednih zasada, u cilju njihovog proučavanja i izbora roditeljskih kombinacija. Prva planska hibridizacija obavljena je 1959. godine, a deset godina kasnije indukovane su somatske mutacije. U početnom periodu ciljevi oplemenjivanja jabuke odnosili su se prvenstveno na poboljšanje kvaliteta ploda, dok su danas osnovni ciljevi poboljšanje kvaliteta, dužine vremena čuvanja plodova i povećanje otpornosti prema prouzrokovačima bolesti i štetočinama. U periodu 1959–2007. godine, metodom planske hibridizacije izvršeno je međusobno ukrštanje 115 roditeljskih sorti i stvoreno 410 hibridnih populacija, sa preko 110.000 sejanaca. Zračenjem kalem-grančica sorte Jonathan, dozama od 1500 i 3000 r, indukovane su somatske mutacije i izdvojeno je 6 mutanata sa sitnijim plodovima i tamnije crvenom pokožicom ploda u odnosu na standard (Mišić i Tešović, 1969). Do sada su priznate dve sorte jabuke – Čačanska pozna i Čadel (Tešović, 1988; Ogašanović i sar. 1996, Milenković i sar. 2006). Čačanska pozna (Starking × Jonathan). Za sortu je priznata 1971. godine. Sazreva krajem septembra – početkom oktobra. Plod je krupan (200 g), okruglasto-spljoštenog oblika. Pokožica ploda je elastična, presvučena voštanom prevlakom, zeleno-žute osnovne boje sa dopunskom crvenom na 80% površine ploda. Mezokarp je bledožute boje, srednje kiselog ukusa, izražene arome, sadrži 11,5% ukupnih šećera i 0,79% ukupnih kiselina. U poljskim uslovima nema izraženih simptoma bolesti koje prouzrokuju Venturia inaequalis i Podosphaera leucotricha (Ogašanović i sar. 1996; Milenković i sar. 2006). Čadel (Golden Delicious × Jonathan). Za sortu je priznata 1984. godine. Sazreva krajem septembra– početkom oktobra. Plod je krupan (250 g), okruglasto-konusnog oblika. Pokožica ploda je tanka, glatka i veoma elastična, žuto-zelene osnovne boje sa dopunskom crvenom na 50–80% površine ploda. Mezokarp je čvrst, hrskav, bledokrem boje, sočan, kiseo, sa izraženom aromom, sadrži 10,3% ukupnih šećera i 0,86% ukupnih kiselina. U poljskim uslovima nema izraženih simptoma bolesti koje prouzrokuje Podosphaera leucotricha (Tešović, 1988; Ogašanović i sar. 1996; Lukić, 2006). Pozitivnom selekcijom iz hibridnih populacija izdvojeno je 60 perspektivnih selekcija jabuke. U toku je postupak priznavanja pet perspektivnih selekcija jabuke, i to: J/2/93 (Melrose × Čadel); J/12/50/90 (Melrose × Golden Delicious); J/12/12 (Prima × Melrose); J/15/75/90 (Prima × TNR10T23); J/2/23 [J/54/53/59 (Cox‘s Orange Pippin O.P.) × J/35/39/62 (Jonathan × Golden Delicious) ] (Tešović i sar. 1996; Tešović i Nidžović (Marić), 1998; Tešović i sar. 1999; Tešović i sar. 2000; Lukić i sar. 2003). Kruška. Rad na oplemenjivanju kruške započet je 1950. godine, ukrštanjem tada najkvalitetnijih sorti. Glavni cilj oplemenjivanja kruške je stvaranje sorti različitog vremena zrenja (vrlo ranih i zimskih sorti), koje se odlikuju dobrom rodnošću, zadovoljavajućim kvalitetom, oblikom i krupnoćom ploda, kao i otpornošću prema glavnim prouzrokovačima bolesti i štetočinama. Sorte kruške sa crvenom bojom pokožice ploda predstavljaju poseban pravac u oplemenjivanju kruške. 51

U periodu od 1950 do 2004. godine, metodom planske hibridizacije međusobno je ukršteno 55 sorti u funkciji majke i 70 sorti u funkciji oca, u oko 660 kombinacija. U ovom obimnom radu dobijeno je preko 45.000 sejanaca, od kojih je 480 odabrano u grupu perspektivnih, a 42 svrstano u grupu elitnih hibrida. (Stančević, 1971; Stančević i sar. 1984). Do sada su priznate tri sorte kruške, i to: Trevlek, Šampionka i Junsko zlato (Stančević i Nikolić, 1986; Ogašanović i sar. 1996). Šampionka (President Drouard × William‘s). Za sortu je priznata 1977. godine. Vrlo je rodna, pogodna za industrijsku preradu. Sazreva u trećoj dekadi septembra. Plod je krupan (250 g), po obliku sličan plodu sorte William’s. Pokožica je glatka, srednje tanka, sjajna. Mezokarp je beličasto-žute boje, sočan, slatko-nakiselog ukusa, prijatne arome (Stančević i Nikolić, 1986). Junsko zlato (Precoce de Trevoux × Doyenne de Juillet). Za sortu je priznata 1978. godine. Vrlo je rodna, rana sorta. Sazreva krajem juna. Plod je sitan do srednje krupan (60 g), čigrastog oblika. Pokožica je tanka, glatka, sjajna, zlatno-žute osnovne boje, prelivena blagim rumenilom sa sunčane strane. Mezokarp je žućkast, sočan, bez kamenih ćelija, slatko-nakiselog ukusa, prijatne arome, sadrži 13,7% rastvorljivih suvih materija i 0,3% kiselina (Stančević i Nikolić, 1986). Trevlek (Precoce de Trevoux × Le Lectier). Priznata za sortu 1984. godine. Vrlo rodna i kvalitetna sorta, srednje ranog vremena zrenja. Sazreva u trećoj dekadi jula. Plod je srednje krupan (130 g), ujednačen, kruškasto-čigrastog oblika. Pokožica je tanka, glatka, zelenkasto-žute boje koja u punoj zrelosti prelazi u slamasto-žutu. Mezokarp je sedefastobele boje, slatko-nakiselog ukusa, sočan, aromatičan (Stančević i Nikolić, 1986). U toku je postupak priznavanja tri perspektivna hibrida kruške, i to: I/9 (Starkrimson × Collore de Juillet), II/15 (Butirra Precoce Morettini × Bella di Giugno) i VI/30 (Butirra Precoce Morettini × Bella di Giugno) (Stančević i Nikolić, 1986; Mitrović i Nikolić, 2004). Dunja. Program stvaranja novih sorti dunje započet je 1958. godine, klonskom selekcijom i kasnije planskom hibridizacijom u okviru vrste Cydonia oblonga Mill. Ciljevi oplemenjivanja dunje su stvaranje kvalitetnih sorti sa dužom sezonom upotrebe plodova, umerene krupnoće, ravnije površine pokožice, manje maljavosti, mekanog mezokarpa sa što manje kamenih ćelija i slatko-nakiselog ukusa da se može konzumirati u svežem stanju. U dosadašnjem radu metodom klonske selekcije odabrano je 18 klonova kao sorte i kao podloge, od kojih su najpoznatiji klonovi ČA-7 i ČA-15, kao podloge za krušku, dunju i mušmulu. Metodom planske hibridizacije međusobno je ukršteno 8 sorti u funkciji majke i 10 sorti u funkciji oca, u oko 70 kombinacija. U ovom radu stvoreno je preko 2 000 sejanaca, od kojih je 20 odabrano u grupu perspektivnih, a 8 svrstano u grupu elitnih hibrida (Stančević, 1982; Ogašanović i sar. 1996). Elitni hibrid I/1 priznat je za novu sortu – Morava (Stančević, 1990; Ogašanović i sar. 1996). Morava (Reans Mamouth × Leskovačka). Priznata za sortu 1987. godine. Kvalitetna je sorta, dugog čuvanja plodova, odlične i redovne rodnosti. Sazreva početkom oktobra. Pokožica ploda je tanka, glatka, sjajna, limun-žute do slamasto-žute boje, prekrivena sitnim neupadljivim sivkastim maljama. Mezokarp je žute boje, čvrst, zbijen, krt, sitnozrnaste strukture, kiselkastog, osvežavajućeg ukusa, jake arome, sadrži 13% rastvorljivih suvih materija, 0,2% tanina, 0,7% pektina (Stančević, 1990). 52

i od tada je priznato 13 sorti. potpuno odvajanje koštice od mezokarpa. samooplodna. Pokožica je tamno plave boje. 1990). Čačanski šećer (Agen 707 × Pacific). Priznata za sortu 1975.6% rastvorljivih suvih materija. sušenje i rakiju. Kvalitetna stona sorta. Priznata za sortu 1985. rakija). tamnoplave boje pokožice. sočan. godine. Sorte za sušenje treba da imaju visok sadržaj rastvorljivih suvih materija (preko 18 Brix). tamnoplave boje pokožice sa obilnim pepeljkom. sazreva krajem avgusta-početkom septembra.. Čačanska lepotica® (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). zimske i pozne prolećne mrazevima. Sazreva nekoliko dana pre Čačanske lepotice. 1997). Vrlo rodna. Osetljiva je na virus šarke šljive i zahteva redovnu i odgovarajuću rezidbu (Mišić i Ranković. 53 . godine. 1997). krupnog ploda (45 do preko 60 g). čvrsti i kvalitetni plodovi širokog raspona zrenja. sa obilnim pepeljkom. sazreva 3–5 dana pre sorte Stanley. godine. samooplodna. godine. visokog potencijala rodnosti. Priznata za sortu 1975. 1997). godine. Stona. Vrlo krupan plod (44–100 g). Osetljiva je na trulež ploda (Jarebica i Janda. Sazreva krajem avgusta i početkom septembra. Stona. Mezokarp je žute boje. ovalnog oblika. Jelica (Požegača × California Blue). Sorta namenjena za sušenje. samobesplodna i ranog vremena zrenja (7–8 dana posle sorte Ruth Gerstetter). Tolerantna je na virus šarke šljive (Janković i sar.OPLEMENJIVANJE KOŠTIČAVIH VRSTA VOĆAKA Šljiva. zaštićena 1991. Samooplodna je. purpurnoplave boje pokožice.8% rastvorljivih suvih materija. a zaštićena 1991. Ciljevi oplemenjivanja stonih sorti su krupni. Plod je sitan do srednje krupan (30–40 g). visoka i konstantna rodnost. godine. Priznata za sortu 1975. izrazito rodna sorta. sadrži 16. samooplodna sorta. Plod je mase oko 30 g. Plod je ukusan. čvrst. Čačanska najbolja® (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). Sazreva krajem jula i početkom avgusta. Tolerantna je na virus šarke šljive (Ogašanović. izrazite rodnosti. Mezokarp je žute boje. tamnoplave boje pokožice. 1989). mase ploda 27–40 g. što joj daje odličnu transportabilnost. godine. kao i da pri sušenju ne pucaju i ne ispuštaju sok. godine. sočan i čvrst. Priznata za sortu 1975. Plod je krupan (40–80 g). tolerantna na virus šarke šljive (Janković i sar. Samobesplodna je. osetljiva na šarku šljive (Janković i sar. godine. Plod je mase 25–40 g. Stona. plavo obojene pokožice. sadrži oko 21% rastvorljivih suvih materija. Valerija (Hall × Ruth Gerstetter). Čačanska rana (Wangeheims Frűhzwetsche × Požegača). intenzivno plave pokožice sa obilnim pepeljkom. Samooplodna je. Čačanska rodna® (Stanley × Požegača). Priznata za sortu 1975. pogodna za sušenje. Priznata za sortu 1986.. sušenje. pogodna i za zamrzavanje.. Sorta vrhunskog kvaliteta i višestruke upotrebne vrednosti (sveža potrošnja. prosečne mase ploda 41 g. Stona je sorta. dobro rađa u toplijim rejonima. Otporna je prema Monilinia sp. sočan. izrazite bujnosti. Vrlo bujna sorta. Tolerantna na virus šarke šljive (Paunović i sar. čvrst. Mezokarp je zelenkasto-žute boje.. Priznata za sortu 1986. 2002). Pogodna za toplije krajeve (Ogašanović. Samobesplodna je. Sazreva u trećoj dekadi avgusta. zaštićena 1991. sadrži oko 19. a zaštićena 1991. sitne koštice. ljubičasto-plave boje pokožice.. odličnog ukusa.. Valjevka® (Agen 707 × Stanley). Rad na stvaranju novih sorti šljive intenzivno je započet od 1959. 1977). 1977). godine. Koštica se potpuno odvaja od mezokarpa (cepača). otpornost ili tolerantnost na virus šarke šljive.

U saradnji sa g-din Klaus Ganter. godine samooplodnjom sorte Čačanska najbolja.000 hibridnih sejanaca. godine. delimično samoooplodna. Sadržaj rastvorljivih suvih materija kreće se od 21. Čačak Späthe). pogodna za različite vidove prerade. Timočanka (Stanley × California Blue). kao i za druge vidove prerade. Rezultat tog rada su tri nove sorte breskve (Ogašanović i sar. Delimično je samooplodna. Ogašanović i Paunović. Nemačka zaštićena je na području Evropske Unije pod nazivom Čačak Späthe. Sadrži visok procenat rastvorljivih suvih materija (27–30%). Rad na oplemenjivanju breskve započet je 1950. Sazreva 7–10 dana posle sorte Rut Gerstteter. Tolerantna je na virus šarke šljive i pozni prolećni mraz (Ogašanović i sar. sočan. Čačanska pozna (sin. dobre transportabilnosti. zlatnožute boje mezokarpa. tamnoplave boje pokožice. 2004). sazreva sredinom treće dekade jula. otpornih prema mrazevima i prouzrokovačima najvažnijih bolesti. vrhunskog kvaliteta. dobijeno preko 6. Delimično je samooplodna. Ogašanović i sar. kvalitetnog ploda. sočnog.5–24%. Mezokarp je žute boje. od čega je izdvojeno nekoliko stotina perspektivnih hibrida (Paunović. U proteklom periodu realizovano je više od 300 kombinacija ukrštanja. Krina (Wangenheims Frühzwetsche × Italijanka). Plod je sitan (110–120 g). Samooplodna je i može se gajiti u monosortnim zasadima. čvrste.. godine. Stvorena je 1980. tamnoplave boje pokožice. Suva šljiva je ćilibarne boje. 1986): Čačak (Veteran × Early East). Mildora (Large Sugar Prune × Čačanska lepotica). slatkog mezokarpa. Plod je sitan (115 g). Sadrži 18–29% rastvorljivih suvih materija. sa karmin crvenim prelivom. 2005). krajem avgusta i početkom septembra. 1996. Plod je jajastog oblika. Breskva. Mezokarp je žute boje. crvene boje pokožice. sočan. narandžasto žute pokožice. čvrst. Samooplodna je i vrlo rodna sorta. Priznata za sortu 2004. Priznata za sortu 2004.Boranka (California Blue × Ruth Gerstetter).. sazreva krajem prve dekade jula. čvrst. Namenjena prevashodno za sušenje. Otporna je prema prouzrokovačima truleži cvetova i plodova.. sazreva oko 7 dana pre sorte Stanley. žutog. 2004). Priznata za sortu 2004. odličnog ukusa. kao i visok procenat sorbitola. Julija (Redhaven × Collins). Poznog je vremena zrenja. Tolerantna je prema virusu šarke šljive. prosečne mase ploda 28–41 g. Priznata za sortu 2005. Stona sorta.. Stona je sorta. Plod je sitan do srednje krupan (20–40 g). prosečne mase 27. Priznata za sortu 1986. Rađa redovno i obilno. 1980. Sazreva krajem avgusta i početkom septembra. Ogašanović. Otporna je na virus šarke šljive (Ogašanović i Ranković. godine. čvrst. 2000. odličnog slatko-nakiselog ukusa. godine. 2000). Glavni ciljevi oplemenjivanja breskve su stvaranje sorti što većeg raspona zrenja. Priznata za sortu 1975. Delimično je samoooplodna. 54 . Mezokarp je žute boje. Sazreva 3–4 nedelje pre sorte Stanley. odličnog ukusa.5 g. Pogodna je za sušenje. godine.. ljubičasto plave boje pokožice. Ogašanović i sar. Plod je mase oko 30 g. Tolerantna je na virus šarke šljive i pozni prolećni mraz (Ogašanović i sar. sočan. godine. tamnoplave boje pokožice sa obilnim pepeljkom. ovalnog oblika. odličnog ukusa. 2006). Osnovna boja pokožice je žuta. Tolerantna je prema virusu šarke šljive (Ogašanović i sar. Samooplodna je. prosečne mase ploda 50–70 g. čvrstog. Stona sorta. 1971. žutog mezokarpa. a dopunska crvena. godine.

a za sortu priznata 1975. Radičević. godine. slatkonakiselog ukusa. tj.000 hibridnih sejanaca. Plod je srednje krupan do krupan. Ciljevi oplemenjivanja kajsije su stvaranje sorti poznijeg vremena cvetanja. 1972. sa dopunskim rumenilom. sazreva 15 dana posle Mađarske najbolje. Plod je srednje krupan do krupan (6. godine. godine. Rad na selekciji višnje započet je istovremeno sa oplemenjivanjem trešnje. Osetljiva je na uboje pri berbi i transportu. odličnog ukusa. Kajsija. krupnog ploda visokog kvaliteta. poluhrskav. žutog. Pokožica ploda je narandžaste boje sa dopunskom crvenom. tamnocrvene do crne boje pokožice. zatupastosrcastog oblika. sedefastožute osnovne boje pokožice. čvrst. Cilj ovog rada je stvaranje novih sorti izražene autofertilnosti i otpornosti na 55 . kompaktnim habitusom i izraženom autofertilnošću.5–7. Dobijena je klonskom selekcijom iz spontane populacije. Plod je krupan (184–195 g). prosečne mase oko 7 g. od čega je izdvojeno preko 100 perspektivnih hibrida (Paunović. Priznata za sortu 1986. Rad na oplemenjivanju kajsije započet je 1950. stabilnijeg zimskog mirovanja. Novostvoreni genotipovi trešnje treba da se odlikuju ranom. godine. aromatičan. a svega 14 u grupu elitnih. zatupastosrcastog oblika. Sazreva u prvoj dekadi avgusta. otpornog na pucanje. ukusnog mezokarpa.000 hibridnih sejanaca. Mezokarp je karmincrvene boje. Paunović i Plazinić 1976. Od toga je 55 selekcija detaljno proučeno i svrstano u grupu perspektivnih. 1994. Trešnja. otpornošću na bolesti i štetočine. Postavljeni ciljevi selekcije su stvaranje sorti različitog vremena zrenja. Do sada su priznate dve sorte trešnje: Asenova rana (Drogan’s Yelow × Majova rana). čvrstog. Mezokarp je beličastožute boje. slabo sočan. žute boje pokožice sa dopunskom karmincrvenom. prijatne arome. redovnom i obilnom rodnošću. slatkog ukusa i prijatne arome. koji su dalje ispitivani u više lokaliteta u uporednim sortnim ogledima. zimske i pozne prolećne mrazeve (Stančević i sar. bezbojnog soka. Mezokarp je zlatno-žute boje.. hrskavog mesa i tamnocrvene boje pokožice. sočan. Priznata za sortu 1988. Mezokarp je narandžasto-žute boje. 2000. a najintenzivniji je bio u periodu 1970–1980. umerenom bujnošću. godine. čvrst. godine. Samooplodna je sorta. godine.0 g. pa ova sorta spada u grupu sorti bojadisera (Stančević i Nikolić. odličnog ukusa. Čarna (Majova rana × Shrecken Bigarreau).Dora (Elberta × Springtime). poluhrskav i sočan.. Plod je pljosnatog oblika. Tokom dosadašnjeg rada korišćeno je 36 sorti u funkciji majke i 52 sorte u funkciji oca i stvoreno oko 5. Priznata za sortu 1975. Pokožica ploda je narandžastožute boje sa dopunskom crvenom. godine. Na oplemenjivanju trešnje radi se od 1960. 1986). Čačanska pljosnata (Domaća samonikla kajsija × Mađarska najbolja). 1994). sazreva 4–6 dana posle Mađarske najbolje. godine. Stvorene su dve sorte kajsije (Paunović.. Samooplodna je i odlične rodnosti.0 g). Masa ploda je 54. redovne i obilne rodnosti. 1972): Čačansko zlato. Radičević i sar. sočan. prijatne arome. 1977). Sazreva krajem druge nedelje zrenja trešanja. sočnog. kvalitetnog ploda – za svežu potrošnju i različite vidove prerade. prosečne mase 45. 1960.0 g. treba je gajiti u blizini većih potrošačkih centara (Nikolić i sar. Samooplodna je. Priznata za sortu 1984. Višnja. U više od 400 kombinacija ukrštanja dobijeno je oko 10. Sok je obojen. 2006). istovremeno sa sortom Van. Sazreva sredinom juna.

koji se odlikuju izvanrednim pomološkim karakteristikama. godine. rubincrvene boje. G-139. G-251. godine). Pozna je sorta. čije su biološke osobine detaljno ispitane.najvažnije bolesti i štetočine. 56 . Ibar (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. prosečne mase 5–5. pogodna za svežu potrošnju. Vujan i Ovčar. povoljnog randmana. prosečne mase oko 6 g. godine. sočan. kao i za industrijsku preradu (Nikolić i sar. Na ovaj način su dobijene prve domaće sorte oraha: Ibar. 1988). da donose rod u grozdovima i na lateralnim pupoljcima. Šumadinka (Köröser Weichsel × Heimann’s Konservenweichsel). Plod je srednje krupan do krupan. Mitrović. nekoliko dana pre sorte Rexelle. 2003). Do sada su priznate 2 sorte višnje: Čačanski rubin (Shasse Morello × Köröser Weichsel). Arx (Cerović i sar. pozitivnom selekcijom iz prirodnih populacija. kiselkastog ukusa i prijatne arome. bubrežastog oblika. Metodom planske hibridizacije dobijeno je preko 250 sejanaca. krupnog i kvalitetnog ploda. sadrži 70. Plod je krupan. kao i izraženom otpornošću prema Blumeriella jaapii (Rehm. 2001). Šampion. 1999). OPLEMENJIVANJE JEZGRASTIH VRSTA VOĆAKA Orah. 1986. III/31 (Köröser Weichsel × Heimanns Rubin). 1998. Takođe je potrebno da nove sorte budu pogodne i za zamrzavanje. Nikolić i Cerović.) V. kao i za sve vidove prerade. a 22 su svrstana u elitne (Stančević i sar. Od novih genotipova očekuje se da se odlikuju redovnom i obilnom rodnošću. otporna na pucanje plodova i trulež (Nikolić i sar.. koji su detaljno proučeni. a kasnije planskom hibridizacijom. bubrežaste forme. U radu na oplemenjivanju višnje do sada je korišćena 31 sorta kao majka i 48 sorti u funkciji oca. XII/57 (Čačanski rubin × Heimanns Konserven Weichsel) i II/40 (Kőrőser Weichsel × Heimanns Konserven Weichsel). prijatne arome. a najbolji genotipovi razmnoženi i uvedeni u proizvodnju. Cerović i Radičević. Veoma rodna. da se odlikuju visokim randmanom i kvalitetnom jezgrom. Jezgra je svetložute boje. Do sedamdesetih godina iz prirodne populacije oraha izdvojeno je preko 20 genotipova. u 118 međusobnih roditeljskih kombinacija. Mezokarp je polučvrst. U postupku priznavanja su elitni hibridi višnje: III/23 (Köröser Weichsel × Heimanns Rubin). od čega je 60 odabrano u grupu perspektivnih. pozna sorta višnje. Za više od 40 godina rada stvoreno je i odgajeno oko 12 500 sejanaca. pogodnih za mehanizovanu berbu.56 g). 1986). 32/82.19% ulja i 13. protaginična.. godine. ukusna. Priznata za sortu 1973. 1998. Ovčar i Vujan. Rad na stvaranju novih sorti oraha započet je 1950.. tamnocrvene boje. Plod je srednje krupan (9.5 g. tamnocrvenog ili bezbojnog soka koji ne curi pri odvajanju od peteljke.. Sazreva srednje rano. Odlične je rodnosti. crvene boje. Do sada su priznate tri sorte oraha: Ibar.74% proteina. randmana 51. Mezokarp je mekan. 2005). poznijeg kretanja vegetacije. odlično ispunjava i lako se odvaja od ljuske. sočan. jula u uslovima Čačka). otpornošću na pozne prolećne i jake zimske mrazeve i bolesti (Mitrović. sazreva posle sorte Keleris 14 (oko 10. a najbolje rezultate u potomstvu dale su sledeće sorte i selekcije: Šeinovo. Priznata za sortu 1984.35%. crvene boje. (Mitrović i sar. nakiselo-slatkog ukusa.. 41– 9/82 i 40/82. 1988. Dobre je transportabilnosti.

Čačanska krupna (Surprise des Halles × 45/7). Ciljevi oplemenjivanja maline su stvaranje sorti bez trnja. Otporna je na niske temperature i sušu (Mišić i sar. ukus i aroma). lako se odvaja od ljuske. Ciljevi oplemenjivanja kupine su stvaranje bujnih.Ovčar (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. Jezgra je žute boje. harmoničnog ukusa. Plodovi su čvrsti. randmana 44. čvrstog ploda (4.0 g). 1967). čvrstina. bez bodlji. ranijeg kretanja vegetacije. Pokazuje visok stepen otpornosti prema Botrytis cinerea Pers. povećanje prinosa i otpornosti na nepovoljne biotičke i abiotičke činioce sredine (Leposavić i sar. plamenocrvene boje. protandrična. odličnog ukusa i arome. crvene boje. ranijeg kretanja vegetacije. godine (Mišić et al. vrlo krupnog (4. godine. godine. OPLEMENJIVANJE JAGODASTIH VRSTA VOĆAKA Jagoda. zarubljeno-kupastog oblika.24 g). odlične rodnosti. intenzivno crvene boje. Podgorina (Rote Wädenswiler × Latham). odličnog ukusa i arome. Veoma je dobre rodnosti. randmana 48.64%. godine. Latham × Willamette.).72%. Otporna je prema Mycosphaerella fragariae (Tul. Dvorodna sorta. Plod je krupan (12. pored kvaliteta ploda i pomeranje rokova zrenja. crvene boje. Latham × Meeker. Rana je. Malina. zarubljeno-kupastog oblika. 2004). izduženo-kupastog oblika.12% ulja i 16. Veoma je rodna sorta. rodna i kvalitetna sorta. Plod je krupan (preko 15 g)...38% proteina.6 g). protandrična. U proteklom periodu stvorene su tri sorte maline: Krupna dvorodna (Malling Exploit i Rubin). Meeker × Skeena i Latham × Skeena. sadrži 66. Do sada su stvorene tri sorte jagode: 45/7 (Talisman × Macherauchs). crvene boje. Plod je srednje krupan (11 g).11% proteina. različite upotrebne vrednosti. harmoničnog ukusa. Prva jugoslovenska sorta voćaka.) Lindau. duže sezone branja.. visoke produktivnosti. Trenutno se u fazi ispitivanja nalazi 2296 hibridnih sejanaca od sledećih roditeljskih kombinacija: Meeker × Latham. godine). priznata 1966. Priznata za novu sortu 1980.6% ulja i 14. vrlo aromatičnog i krupnog ploda (4. zatupasto-kupastog oblika. zarubljeno-kupastog oblika. Gradina (Malling Exploit i Rubin). Veoma ranog vremena zrenja. godine). 1967a). Vujan (izdvojena klonskom selekcijom iz prirodne populacije 1969. 57 . Dobre je rodnosti. Jezgra je žute boje. Ciljevi stvaranja sorti jagode su. intenzivno crvene boje. Plod je srednje krupan (12 g). krupnog. Skeena × Latham. Leposavić i sar. Odlične je rodnosti. rodnih sorti. 1967b. Priznata za sortu 1973.. Srednje rana je sorta.) Lindau.04 g). odličnog kvaliteta ploda (krupnoća. zarubljeno-kupastog oblika. 2004). Otporna je prema Mycosphaerella fragariae (Tul. sadrži 66. rodna.5 g) i kvalitetnog ploda. Plod je krupan (13. povećane otpornosti na nepovoljne biotičke i abiotičke činioce (Mišić i sar.) i Verticillium albo-atrum (Reinke et Berth). Čačanska rana (Surprise des Halles × 45/7). Kupina. Za novu sortu je priznata 1973. lako se odvaja od ljuske. ranijeg vremena zrenja u odnosu na vodeću sortu Thornfree.

. Book of abstracts of 5th International Cherry Symposium.: Biološko-pomološke osobine perspektivnih selekcija jabuke.. STANOJEVIĆ. S. slatkog ukusa. 1–182 (2006). 9 (1) 139–143 (2003). S.: DNK markeri u oplemenjivanju jabuke.. MITROVIĆ.: Breeding of sour cherries for quality and resistance to Blumeriella jaapii (Rehm. sa izraženom aromom. ali ne otpadaju.: Uticaj sistema gajenja na rodnost nekih sorti šljiva.: Fenološko-pomološke osobine perspektivnih selekcija jagode. 37 (3) 225–235 (2005). R. V. RAKICEVIĆ. R.. S. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). NIKOLIĆ.. LITERATURA CEROVIĆ. PLAZINIĆ. STANISAVLJEVIĆ. čvrsti. Na stvaranju novih sorti crne ribizle metodom planske hibridizacije radi se od 1982.82 g). MILENKOVIĆ.: Sour cherry research and production in Serbia and Montenegro. OGASANOVIĆ. Đ. JANKOVIĆ. Ribizla. M. R. Magistarska teza.. S. D. 58 . LUKIĆ M. Plodovi su veoma krupni (9. R. LEPOSAVIĆ. JAREBICA.. Poljoprivredni fakultet.. M. Beograd.. sjajne crne boje. LUKIĆ... 1–176 (2006). S. LUKIĆ. samooplodnja). D.. Veoma je rodna sorta. CEROVIĆ.: Savremeni sortiment i prerada maline. JANDA. Ciljevi oplemenjivanja su stvaranje sorti visoke rodnosti. Zadužbina Andrejević.: Genetical polymorphism of ACC synthase and ACC oxidase in apple selections bred in Čačak. MARIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. PLAZINIĆ. A. T. veterinara i tehnologa. Beograd. 142 (2005). Zbornik referata sa savetovanja u Gradačcu. Priznata za sortu 1997.. Beograd. LJ. DŽ. S. R. LEPOSAVIĆ. MILINKOVIĆ... sa uspravnim porastom žbunova. LUKIĆ. GLISIC. TEŠOVIĆ.: Sorte voćaka stvorene u Institutu za voćarstvo – Čačak. M. prijatnog. PAUNOVIĆ. V.. Izvodi radova 12. Posebna pažnja poklanja se stvaranju novih sorti pogodnih za mehanizovanu berbu..: Prilog poznavanju uticaja vremena i načina berbe na kvalitet ubranih plodova šljive. M. TEŠOVIĆ. RADICEVIĆ. RUŽIĆ. M. 48–53 (1977). S. Jugoslovensko voćarstvo. kvalitetnog ploda (višeg sadržaja bojenih materija i askorbinske kiseline). Zbornik naučnih radova XVII savetovanja agronoma. 1998). 1–71 (2004). S.. 1998).. RADIČEVIĆ. Bursa-Turkey. 30 (1) 51–57 (1998).. S. Beograd. BOŠKOVIĆ. godine. A.. 38 (145–146) 59–66 (2004). Arx and Rhagoletis cerasi L. Ž.3 g). Otporna je prema Pseudopeziza ribis. kongresa voćara Srbije i Crne Gore. LEPOSAVIC.. godine. S. Čačanska crna (Malling Jet. Pogodna je za mehanizovanu berbu (Stanisavljević i Tešović. Genetika. Zlatibor.) V. Priznata za sortu 1998. godine. LJ... MILENKOVIĆ. TEŠOVIĆ. M. M.. R. Izuzetno je rodna sorta (20–32 t/ha) (Stanisavljević. 21 (2004). Biblioteka Academia.. R.Čačanska bestrna (Dirksen Thornless × Black Satin). A. MILINKOVIĆ.: Fenološko-pomološke karakteristike perspektivnih selekcija jabuke.. i lakim odvajanjem bobica od peteljke. RADIČEVIĆ. MARIĆ. izduženo-cilindričnog oblika. krupnih bobica (0. dugih grozdića. CEROVIĆ. Ž. MARIĆ. I. OGAŠANOVIĆ. otpornih na pozne prolećne mrazeve. MILOSEVIC. Genetika. Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA. Ž. 31 (117–118) 185–195 (1997).. za upotrebu u svežem stanju i za različite vidove prerade.. bobice se lako odvajaju od peteljke.. ne previše jakog mirisa.

MITROVIĆ.: Letnji hibrid kruške – IV/45. M.. 37 (141–142) 31–36 (2003). Acta Horiculturae. M. Jugoslovensko voćarstvo. OGAŠANOVIĆ. D.. Zbornik naučnih radova XV savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa.. P.. MIŠIĆ. 2. M. D. D.. D.. V... OGAŠANOVIĆ. P. Jugoslovensko voćarstvo. R. 14 (51–52) 79–84 (1980). M. V. Jugoslovensko voćarstvo.. MITROVIĆ.: Prilog proučavanja indukovanih somatskih mutacija u sorte jabuke jonatan. R. R..: Nova sorta jagode 45/7. M. NIKOLIĆ.: Rezultati uporednih proučavanja najboljih hibrida breskve. Beograd. S. MITROVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. 59 .. Arhiv za poljoprivredne nauke. 1 (2) 115–121 (1969). M: Važne karakteristike nekih hibrida šljive otpornih na šarku. 24 (91–92) 13– 16 (1990). PLAZINIĆ.: Šljivarstvo Jugoslavije.: Selekcija šljive na visok sadržaj rasvorljivih suvih materija. M. V. A. OGAŠANOVIĆ. MIŠIĆ. V. 73–81 (1988).. MIŠIĆ. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. OGAŠANOVIĆ. D. 69. 65–75 (1986). Jugoslovensko voćarstvo.: Oplemenjivanje breskve i kajsije i osobine novostvorenih sorti i hibrida. 10 (3) 25–30 (2004). MITROVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. M. MITROVIĆ. MIŠIĆ. Acta Horticulturae.: Ispitivanje fenoloških osobina u sorti i selekcija oraha u uslovima Čačka. M. P. D. OGAŠANOVIĆ. M. M. D. 34 (131–132) 161–166 (2001). 9–16 (1967b). S.. TEŠIĆ. NIKOLIĆ. STAMENKOVIĆ. STANISAVLJEVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. Jugoslovensko voćarstvo.. M. 199–202 (1998). OGAŠANOVIĆ.. RANKOVIĆ.. 30 (113–114) 117–122 (1996). OGAŠANOVIĆ. R. Institut za istraživanja u poljoprivredi „Srbija”. Zbornik naučnih radova PKB INI Agroekonomik. PAUNOVIĆ. M.. TEŠOVIĆ.: Biološko-privredne osobine najboljih hibrida bresaka. 370. R. 34 (129–130) 55–61 (2000). R. GARIĆ.. M.: Valjevka – nova sorta šljive za sušenje. BUGARČIĆ... Beograd. CEROVIĆ.. R. V. M.: Biološko-pomološka proučavanja perspektivnih hibrida višnje. TEŠOVIĆ. RANKOVIĆ. 6 (2) 1–8 (2000). 22 (84–85) 299–304 (1988). M. NIKOLIĆ. M. MITROVIĆ. OGAŠANOVIĆ. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka.: Stvaranje novih sorti maline u Institutu za voćarstvo u Čačku.. NIKOLIĆ. Ž. S. P. 468. KORAĆ.. Acta Horticulturae. 113–120 (1986).: Selekcije oraha i osobine odabranih genotipova. R. M. RANKOVIĆ. International conference on walnuts. BUGARČIĆ. PLAZINIĆ.. D. M. D. OGAŠANOVIĆ. M. Genetika. D. BUGARČIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. D.: Sweet cherry breeding and the characteristics of selected hybrids... Jugoslovensko voćarstvo.: A new promising sour cherry hybrid XII/57. 33 (127–128) 99–106 (1999). RADIČEVIĆ. OGAŠANOVIĆ. 22–27 (1994).. OGAŠANOVIĆ. Yalova.. BUGARČIĆ... (293) 213–216 (1989).. CEROVIĆ.: Nove sorte voćaka stvorene u Čačku. MITROVIĆ. 1–214 (1996). PAPIĆ. NIKOLIĆ. S.: Biološko-pomološke karakteristike novijih sorti višanja. TEŠIĆ. NIKOLIĆ.: Selections of walnuts in Jugoslavia and future prospects. 36 (139–140) 89– 100 (2002). STANČEVIĆ. STAMENKOVIĆ. Beograd. PLAZINIĆ. GARIĆ.. CEROVIĆ.. 23–41 (1967a).. MITROVIĆ.: „Valerija”– new dessert plum cultivar. M. Ž.: Selekcija oraha iz prirodne populacije..

A. 419–423 (1972). KOSTADINOVIĆ. PLAZINIĆ..: Pear breeding and the characteristics of new selected hybrids. 223–232 (1977). Magistarska teza. Seoul.: Inheritance in apricot (Prunus armeniaca L. R. M. RADIČEVIĆ.. PAUNOVIĆ.OGAŠANOVIĆ.. Lofthus. RANKOVIĆ. STANČEVIĆ. A.: Oplemenjivanje kruške i osobine priznatih i odabranih hibrida. D.. GAVRILOVIĆ...: Pomological properties of new plum cultivars bred in Čačak. Čačak. Jugoslovensko voćarstvo. STAMENKOVIĆ. 85–94 (1986). 24 (93) 11–16 (1990).: Biološko-privredne osobine hibrida Nº II/13/52 i klona kajsije Nº 657. Australia. 74. 35–44 (1986). M. MUTAPOVIĆ. A.: New small fruit cultivars from Cacak. STANČEVIĆ. Book of abstracts of Seventh Rubus-Ribes Symposium. A. 14 (1) 59–63 (1982).. A. S. 339–347 (1971). STANČEVIĆ. D. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. 17–18. New Zealand. STANČEVIĆ. OGAŠANOVIĆ. R. PAUNOVIĆ. OGAŠANOVIĆ. NIKOLIĆ. Acta Horticulturae.: Some more important biological and economic properties of new cultivars and hybrids of plums obtained at Fruit Research Institute at Čačak. STANISAVLJEVIC..). M.. PAUNOVIĆ. 34 (131–132) 153–160 (2000). PAUNOVIĆ. 18 (1998). NIKOLIĆ.) u F1 generaciji.111–114 (1984). Genetika.: Biološko-privredne osobine najboljih hibrida bresaka. 60 .: Oplemenjivanje trešnje i višnje i osobine priznatih sorti i odabranih hibrida. M. Australia. STANČEVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. M. 1.: Biološko-pomološke karakteristike novijih sorti trešanja. M. Jugoslovensko voćarstvo. RADIČEVIĆ. Norway... Čačak.: Ispitivanje nasleđivanja u kajsije (Prunus armeniaca L. A new blackberry (Rubus sp. CEROVIĆ. PLAZINIĆ.: Biološke i pomološko-tehnološke osobine novijih sorti trešnje.: Biološke karakteristike novijih hibrida dunje. NIKOLIĆ. A.. MILENKOVIĆ.: Morava – a new quince cultivar. 38 (2004). Jugoslovensko voćarstvo.. PLAZINIĆ. PAUNOVIĆ. 37–38. 19 (1998). NIKOLIĆ.. Jugoslovensko voćarstvo. M. A new black currant (Ribes nigrum L. R. STANČEVIĆ.: New small fruit cultivars from Cacak. 143–153 (1977). V. STANČEVIĆ. MILINKOVIĆ. A. 61. 39 (151) 251–256 (2005).. 405–413 (1971).. Agronomski fakultet.: Biološko-privredne osobine odabranih hibrida kruške. NIKOLIĆ. Voćarstvo.: Čarna – nova sorta trešnje..: Mildora – nova sorta šljive za sušenje. M.. 1–78 (2006). S. Čačak. M. Z.) cultivar „Cacanska Bestrna”. S. Part III The study of some inheritance characters in apricot progenies of F1 generation. PAUNOVIĆ. Breeding and Pomology. STAMENKOVIĆ. Book of abstracts of 27th International Horticultural Congress & Exhibition. 17–18. S. PAUNOVIĆ. S. S. RANKOVIĆ. STANISAVLJEVIC. Acta Horticulturae. O. S.. M. A. Acta Horticulturae. S. MITROVIĆ. OGAŠANOVIĆ. 17–18. S. 2... 28 (107– 108) 11–16 (1994). D. S. Jugoslovensko voćarstvo.. S.) cultivar „Cacanska Crna”. Korea.. Book of abstracts of Seventh Rubus-Ribes Symposium. M. MITROVIĆ. 85. 10 (2006). Jugoslovensko voćarstvo. New Zealand. S. Book of abstracts of The 8th International Symposium on Plum and Prune Genetics. 303–310 (1976). TESOVIC.. D.: Performance of Krina plum cultivar. Zbornik I jugoslovenskog simpozijuma o selekciji i oplemenjivanju voćaka. R. Z.

61 . thirteen plum. three raspberry. SLAĐANA MARIĆ. S. M. 523–524 (1999). Zbornik naučnih radova XV jugoslovenskog savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa..: Apple Breeding Programme at Čačak. S... 22 (84–85) 163–166 (1988). TEŠOVIĆ. SREĆKOVIĆ. 484. Grocka. 6 (2) 15–17 (2000). as well as a great number of selections which are undergoing intensive investigation. promising selections. NIDŽOVIĆ (MARIĆ).: Pomološke osobine selekcija jabuke otpornih na Venturia inaequalis. three strawberry. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). TEŠOVIĆ. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). two sour cherry.: Čadel – nova zimska sorta jabuke. 12 (1998). two apricot. NIDŽOVIĆ (MARIĆ). Acta Horticulturae. Key words: fruit breeding. ŽARKO TEŠOVIĆ. Ž. TEŠOVIĆ. one blackberry and one black currant have been named and released as a result of continuous and systematic work. one quince.. RESULTS OF FRUIT BREEDING AT THE FRUIT RESEARCH INSTITUTE IN ČAČAK MILISAV MITROVIĆ. USA. Some Significant Apple Breeding Stations around the World. Ž.: Rezultati oplemenjivanja jabuke u Čačku (1980–1996). stone. Jugoslovensko voćarstvo. three peach. DOBRIVOJE OGAŠANOVIĆ. Ž. Two apple cultivars. LUKIĆ.: Breeding Apples for Scab Resistance at Čačak. TEŠOVIĆ.. M. two sweet cherry. S. Ž. SREĆKOVIĆ. three walnut. ALEKSANDAR LEPOSAVIĆ Summary Fruit Research Institute in Čačak has a long tradition of breeding work on developing new cultivars of pome.TEŠOVIĆ. S. SANJA RADIČEVIĆ. new cultivars. RADUNKA PLAZINIĆ. VLADAN MILINKOVIĆ. M. Ž. kernel and small fruit species.. four pear. MILAN LUKIĆ. The Institute also disposes of a number of promising selections of the stated fruit species which are in the release procedure.. Jugoslovensko voćarstvo. 30 (113–114) 67–72 (1996).

red. Biserka Vračević. bila bazirana na velikim društvenim imanjima uglavnom lociranim u opštinama Sremska Mitrovica. kruška 3. a za njom slede šljiva sa 10. 62–70. dipl. Dušan Gvozdenović. Irig. da bi se u poslednje vreme spustilo i u ravni deo Srema.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.875 t. kvalitet zemljišta i obilje vode – posebno u nižim delovima. i 2001–2006.911 t. breskva 5.. kada se radilo o pravom komercijalnom voćarenju. 6 (2007) STR. Prikazana je struktura proizvodnje i rang proizvodnje po opštinama u Sremu. Ruma. ova oblast ima povoljne uslove za masovno gajenje voća (Dobrila.175 t i višnja 2. Voćarstvo Srema je pre par decenija u stvari bilo voćarstvo Fruške gore i njenih padina.316 t godišnje.709 t. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: U radu su prikazani stanje i trendovi proizvodnje voća u Sremu. godine iznosi 36. Proizvodnja ostalog voća (kajsija. U ovom radu su prikazani: stanje voćarske proizvodnje na teritoriji Srema i struktura po opštinama. Tranzicija je dovela do značajnih promena u voćasrkoj proizvodnji koja je. fruškogorskom i južno-banatskom. promene u strukturi i sadašnji trendovi. trešnja.. trendovi UVOD Voćarstvo Vojvodine je locirano uglavnom u tri voćarska rejona: subotičko-horgoškom.424 t. Za ostalo Pregledni rad / Rewiew paper 1 Prof. 1990). niže lokacije za gajenje ostalih voćnih vrsta. Obzirom na izuzetne pogodnosti za gajenje voća kojima raspolaže Srem: više lokacije u Fruškoj Gori za gajenje kruške i breskve. dunja. što se posebno odnosi na gajenje jabuke. Vodeća voćna vrsta po proizvedenim količinama je jabuka sa 11. 1948). orah) je niska i ukupno iznosi 3. Ukazano je na osnovne probleme voćarske proizvodnje u ovom kraju danas. godine.090 t. 56. NOVI SAD VOĆARSTVO SREMA DUŠAN GVOZDENOVIĆ. prof. Proizvodnja je analizirana po opštinama za period 1981–1987. Stanje proizvodnje Prosečna godišnja proizvodnja voća u Sremu za period 2001–2006. Inđija i Šid (Gvozdenović. Poljoprivredni fakultet. Ključne reči: voćarstvo Srema. proizvodnja. Novi Sad 62 . inž. stanje.

5%. godine (Gvozdenović. Između dva posmatrana perioda proizvodnja breskve je zabeležila mali rast u odnosu na ostalo voće. Zastupljenost pojedinih voćnih vrsta u proizvodnji voća u Sremu 1981–1987. Zastupljenost pojedinih voćnih vrsta u proizvodnji voća u Sremu 2001–2006. S obzirom na pad obima proizvodnje breskve sa 7. godine bila je na četvrtom mestu po obimu proizvodnje sa 12. i višnja za oko 55%. Pre dvadeset godina. Na drugom mestu po obimu proizvodnje je šljiva sa 28. (graf.1% (graf.voće (jagoda. uočava se značajan pad obima proizvodnje. U poređenju sa stanjem voćarstva u periodu 1981–1987. godine Figure 2.812 t na 5. najveći obim proizvodnje imala je šljiva (16.0%. kupina.000 t godišnje).338 t). a druga po zastupljenosti jabuka (23.6%. Grafikon 1. da bi njena proizvodnja u periodu 2001–2006. 2). badem) se ne prikupljaju redovno statistički podaci. 1990). godine je bila kruška (graf. U toku prethodnih dvadeset godina struktura voćarske proizvodnje je promenjena tako da danas prednjači proizvodnja jabuke (30. godine zastupljenost breskve iznosila 16. vodeća vrsta u Sremu u periodu 1981–1987. Jedino je kod kajsije zabeležen rast obima proizvodnje od 10. 1990) Grafikon 2. Do ovoga je došlo zbog propadanja i krčenja plantaža u društvenom vlasništvu i zaostajanja u podizanju novih na privatnim posedima. i njihov udeo u ukupnoj proizvodnji je veoma mali.997 t godišnje (23. Fruit production structure in Srem 2001– 2006 63 .2%).9%). Fruit production structure in Srem 1981–1987 (Gvozdenović.5%).1).3% i šljive za 37. Na trećem mestu u strukturi voćarstva u Sremu u periodu 1981–1987. na prvom mestu kruške. 1). 2).2%.3%. 2). (graf. Prema relativnoj zastupljenosti u ukupnoj poizvodnji voća.8%) (graf. godine bila je šljiva (26. godine značajno opala (graf.756 t) i kruška (12. zatim jabuka (14. U periodu 1981–1987. Najveći pad proizvodnje imala je kruška. da bi u periodu 2001–2006. malina. godine (62. Novopodignuti privatni zasadi još nisu stupili u pun rod. 1). za čitavih 74. povećanje njenog udela rezultat je pada obima proizvodnje ostalih voćnih vrsta. dok su ostale voćne vrste znatno zaostajale u proizvedenim količinama (Gvozdenović. 1990) Figure 1. Evidentan je pad obima proizvodnje vodećih voćnih vrsta: jabuke za 23.678 t godišnje).

dok su ostale voćne vrste imale mali udeo.2%). vodeće voćne vrste su bile kruška. U ove tri opštine proizvede se više od polovine voća posmatranog rejona (graf. 1990).9%). slede Irig (22. Struktura proizvodnje voća u opštini Sremska Mitrovica 1981–1987. godine Figure 3. na petom mestu u strukturi voćarske proizvodnje nalazila se višnja. Najveći obim proizvodnje voća u Sremu danas.U oba posmatrana perioda.4%). Grafikon 3. (Gvozdenović. 3). 64 . 5). Fruit production structure in Sremska Mitrovica 1981–1987. Figure 5.242 t. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 2001–2006.5%). (Gvozdenović. a jabuka. Ruma (11. u obimu proizvodnje voća na prvom mestu je opština Sremska Mitrovica (23. godine. godine evidentan je ogroman pad udela proizvodnje kruške.0%) i Sremski Karlovci (2. šljiva i breskva su najzastupljenije voće u strukturi proizvodnje (graf. ostvaruje se u opštini Sremska Mitrovica i iznosi prosečno 9. Stara Pazova (4. 1990) Grafikon 5. Fruit production in Srem comunities 2001–2006 U opštini Sremska Mitrovica u periodu 1981–1987. 4 i graf. Struktura proizvodnje voća u opštini Sremska Mitrovica 2001–2006. 3). Grafikon 4. Do 2006. Irigu 9. Šid (15.5%) i Beočin (7. Inđija (8. dok opštine Pećinci (4. jabuka i breskva (Gvozdenović. 1990) Figure 4.7%).0%) i pored dobrih uslova za proizvodnju značajno zaostaju.8%). Posmatrano po opštinama (graf. Procentualni udeo posmatranih opština u ukupnoj proizvodnji voća u periodu 2001–2006.054 t i Šidu 6.623 t godišnje.

(graf. Došlo je do značajnog povećanja proizvodnje breskve i u manjoj meri kruške. Danas je u strukturi voćarstva opštine Šid na drugom mestu šljiva sa 29. Struktura proizvodnje voća u opštini Šid 2001–2006. Grafikon 6. godine obim proizvodnje jabuke skoro da je jednak ukupnoj proizvedenoj količini svog ostalog voća. 7). U periodu 2001–2006. 1990) Grafikon 9. a zatim Grafikon 8. breskva i kruška (graf. pre svega zahvaljujući podizanju novih zasada u ravnici. 1990) Grafikon 7. 1990) Figure 6. Fruit production structure Irig 1981– 1987.3%. Fruit production structure in Irig 2001–2006. Fruit production structure in Sremska Mitrovica 2001–2006. Ovo se obzirom na prirodne uslove i potražnju može oceniti vrlo povoljnim trendom. Struktura proizvodnje voća u opštini Irig 2001–2006. Struktura proizvodnje voća u opštini Irig 1981–1987. Trećina ukupne proizvodnje voća u opštini Šid u periodu 1981–1987. a 2001–2006. (Gvozdenović. (Gvozdenović. 6). godine šljiva. breskva i jabuka (graf. godine bile šljiva. godine odnosila se na šljivu (34%). jabuka (19%) i breskva (8%). Fruit production structure in Sremska Mitrovica 1981–1987. 8). sledila je kruška (24%). (Gvozdenović. Figure 9. 1990) Figure 8. 65 . (Gvozdenović. Figure 7. Struktura proizvodnje voća u opštini Šid 1981–1987.Na teritoriji opštine Irig vodeće voćne vrste su u periodu 1981–1987.

9). višnja (12. a rast kod šljive (sa 11 na 25. Struktura proizvodnje voća u opštini Ruma 2001–2006. bio je kod kruške (sa 27 na 6. (graf. breskva (6. (graf. a njen udeo u proizvodnji ostao je praktično isti (41% odnosno 41. Fruit production structure in Inđija 2001–2006.3%) i breskve (sa 8 na 4. U opštini Inđija najzastupljenija voćna vrsta u oba posmatrana razdoblja bila je jabuka.4%) (graf. 12 i 13). 11). Fruit production structure in Ruma 1981–1987.4%). (Gvozdenović.7%). Najzastupljenija voćna vrsta u opštini Ruma u periodu 1981–1987.3%). (Gvozdenović. 66 .0%). godine je bila jabuka (34%). Fruit production structure in Ruma 2001–2006. Figure 11.6%).3%). Figure 13. 1990) Grafikon 13. Nakon dvadeset godna. Grafikon 10. 10).4%).3%. (Gvozdenović. (Gvozdenović. a najveći rast kod jabuke (sa 19 na 46. 1990) Figure 12. do 2006. Fruit production structure in Inđija 1981–1987.3%). Grafikon 12.8%) i kruška (6. Najveći relativni pad obima proizvodnje u periodu od 1987. sledi šljiva (25. Struktura proizvodnje voća u opštini Inđija 1981–1987. šljiva (11%) i breskva (7%) (graf.kruška sa 9. Struktura proizvodnje voća u opštini Ruma 1981–1987. 1990) Figure 10. Struktura proizvodnje voća u opštini Inđija 2001–2006. višnja (15%). 1990) Grafikon 11. zatim kruška (27%). Najveći pad obima proizvodnje u periodu od 1987 do 2006. godine zabeležen je kod kruške (sa 24% na 9. vodeća voćna vrsta je i dalje jabuka (37.

Trendovi proizvodnje Analiza trenda u periodu 2001–2006.375 t godišnje. Struktura proizvodnje voća u opštini Beočin 1981–1987. 14 i 15). Bačka Palanka (2. 16).618 ha). Grafikon 14.7%) i jabuka (21.142 ha) i Inđija (839 ha). Fruit production structure in Beočin 1981–1987. Površine pod voćem Prema Laziću (1973). godini je pod zasadima jabuke (631 ha).080 ha).000 ha.1%).669 ha). slede breskva sa 19.928 ha). 1990) Figure 14. najveću potencijalnu površinu za podizanje voćnjaka ima Irig (11. Znatno je umanjena procentualna zastupljenost kruške u ukupnoj proizvodnji voća (sa 14% na 5. zatim u opštini Irig (1.4% i jabuka sa 16.200 ha) i Ruma (595 ha). sledi breskva (436 ha) i kruška (260 ha). Posmatrano po opštinama.0%). Novi Sad (sremski deo 8.Na drugom mestu je bila breskva sa blagim relativnim rastom (sa 20% na 24. Ovim površinama se mogu dodati i neke u ravničarskom delu Srema. Sremska Mitrovica (8.594 ha). 1990) Grafikon 15.5%.193 ha. (Gvozdenović. Ukupne površine pod zasadima voća u Sremu u 2006. Na teritoriji opštine Sremska Mitrovica nalazi se najviše povšina pod voćem (1. na trećem šljiva bez značajnih promena udela.443 ha). Na teritoriji opštine Beočin došlo je do relativnog pada obima proizvodnje šljive koja je u periodu od 1981–1987. Fruit production structure Beočin 2001–2006. godini iznosile su 6.6%). Inđija (5. Struktura proizvodnje voća u opštini Beočin 2001–2006. godine u stukturi voćarstva zauzimala 48%.4% (Graf. a zatim slede Beočin (9.4%.728 ha). dakle najmanje toliko voćnjaka. 67 . Rast udela je zabeležila breskva sa 7 na 19. godine ukazuje na rast proizvodnje voća od prosečno 4. Šid (8. Danas je i dalje vodeća voćna vrsta šljiva sa 29. na području Fruške Gore za podizanje vinograda pogodno je oko 55. (Gvozdenović.6%). Reprezentativnost linearnog trenda narušava pojava mrazeva i alterniranje rađanja zasada kao posledica neodgovarajuće agrotehnike (Graf. Najviše plantažnih površina u Sremu u 2006. U opštinama koje su od manjeg značaja za voćarstvo vodeće voćne vrste su bile u Pećincima šljiva (37. a u Staroj Pazovi jabuka (37%) i šljiva (21. Figure 15.

a kod šljive V=30. Grafikon 18. 68 . a zatim šljiva (1. godine Figure 18. Plum production in Srem 2001–2006. (graf. Ovome su u velikoj meri doprineli niski prinosi 2002.011 t godišnje). veoma su izražena godišnja kolebanja u prinosu. Fruit production in Srem region 2001–2006 Najizraženiji rast obima proizvodnje ima jabuka (2. godine Figure 16. Kod ostalih voćnih vrsta prisutan je veoma mali godišnji rast proizvodnje i velika kolebanja prinosa. Proizvodnja jabuke u Sremu u periodu 2001–2006. godine Figure 17. Proizvodnja voća u Sremu u periodu 2001–2006. na šta ukazuju visoke vrednosti koeficijenta varijacije. Proizvodnja šljive u Sremu u periodu 2001–2006.8%.Grafikon 16. 17 i 18) Grafikon 17.164 t godišnje). kod jabuke V=40.7%. Apple production in Srem 2001–2006. Međutim. god.

odnosno obim proizvodnje praktično opada. Zaštita voćaka je prepuštena stihiji i uglavnom lokalnim privatnim savetodavcima koji vrlo često nisu dovoljno informisani o standardima zaštite iz programa integralne proizvodnje. godine Figure 19. Nizak nivo udruživanja proizvođača sa ciljem što kvalitetnijeg čuvanja i pripreme voća za tržište i radi sigurnijeg i boljeg plasmana. s druge strane podizanje zasada uz primenu relativno niske tehnologije gajenja. EurepGap i HACCP su praktično u povoju i na terenu se uglavnom ne radi mnogo na njima kao preduslovu za plasman u vrlo skoroj budućnosti.Najstabilnije prinose u periodu 2001–2006. Zbog toga je sortiment najčešće vrlo zastareo (sem u malom broju novih zasada) i vrlo se sporo menja. jedna je od najslabijih karika u tehnološkom lancu. Ovo se posebno odnosi na povoljne lokacije za podizanje kruške i breskve na Fruškoj gori na kojima se često gaji jabuka koja se vrlo uspešno gaji i na nižim terenima Srema. Aktuelni problemi Voćarsku proizvodnju Srema karakteriše s jedne strane podizanje savremenih plantažnih zasada. Proizvodnja sadnog materijala ne prati potrebe investitora ni po obimu ni po kvalitetu. pre svega jabuke i kruške. pa ova imanja i sa novim vlanicima stagniraju. Grafikon 19.9%). Izbor sorti kod većine voćnih vrsta je prepušten samim proizvođačima pošto ne postoji Savetodavna stručna služba za voćarstvo. 19). Proizvodnja breskve u Sremu u periodu 2001–2006. Snabdevenost zemljišta i ishrana biljaka kao jedan od preduslova kvaliteta i integralne proizvodnje voća su u većini slučajeva u drugom planu. Izbor voćnih vrsta nije usklađen sa prednostima koje pružaju pojedine mikrolokacije pa se prirodni uslovi ne koriste u dovoljnoj meri. ali i veoma mali godišnji rat proizvodnje od 457 t (graf. 69 . Peach production in Srem 2001–2006. ni sortni konzorcijum. godine imala je breskva (V=15. U sortimentu preovlađuju uglavnom sorte koje nisu aktuelne u svetu. pa se poslednjih godina zasadi često podižu sadnim materijalom iz uvoza (repro materijal ili gotove sadnice) ili ubrazanim postupkom kalemljenja iz ruke zbog nedostatka sadnica. ISO standardi. Novi vlasnici većine bivših društvenih imanja koja su se bavila voćarstvom nisu investirali značajnija sredstva u obnavljanje i podizanje novih zasada.

S. Key words: fruit production. Slankamen) nisu još zadovoljene potrebe u skladišnom prostoru. Šid. Serbia). D. FRUIT PRODUCTION IN SREM REGION DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Novi Sad (1973). apple and pear. zastupljenost breskve. period were apple. Konkurentnost voćarske proizvodnje Srema. veoma su izražena godišnja kolebanja u prinosu. Novi Sad (1948).: Jabuka.: Voćarstvo Fruške Gore. Significant changes between these two periods were shown in amounts of fruit produced as well as in production structure. Srem. LITERATURA DOBRILA. Analysis of fruit production were done for two periods: 1981–1987. Statistički bilteni Pokrajinskog zavoda za statistiku Vojvodine. LAZIĆ. Poljoprivredni fakultet.: Rejonizacija vinogradarske proizvodnje u Vojvodini. plum and peach with ascending tendencies. i sar. D. br. 1981–1989. but positive growth tendencies were calculated. 8. and 2001–2006. To increase the production of high quality fruit and use natural potentials of the region. the primary fruit cultures in Srem were plum. u svetskim razmerama. 40. A. GVOZDENOVIĆ. GVOZDENOVIĆ. ZAKLJUČAK Proizvodnja voća u Sremu lagano oživljava o čemu govori promena strukture proizvodnje. Advisory Service has to be established and production standards introduced. Compared with period 1981–1987. VRAČEVIĆ BISERKA Summary The paper is short review of fruit production in Srem region (Autonome Province Vojvodina. The leading fruit cultures in the 2001–2006. i sar. Novi Sad (1990). achivements. na šta ukazuju visoke vrednosti koeficijenta varijacije kao posledica neodgovarajuće agrotehnike. Da bi voćarstvo Srema moglo da drži korak sa razvijenim voćarskim zemljama potrebno je da se hitno organizuje savetodavna služba koja će pomoći da se što pre uvede koncept integralne proizvodnje i procedure proizvodnje koju zahtevaju veliki trgovački lanci u svetu.8% less fruit was produced today per year. Vojvođanski poljoprivrednik. Novi Sad (1998). a zatim šljiva. Najizraženiji rast obima proizvodnje ima jabuka. 70 .: Voćarski rejoni Vojvodine. a posebno kruške u proizvodnji voća je na vrlo niskom nivou. će u bliskoj budućnosti biti niska zbog malih kapaciteta. tendency. Međutim. Obzirom na prednosti prirodnih uslova Srema u odnosu na druge voćarske rejone Vojvodine.Izgradnjom novih hladnjača u Sremu (Kukujevci. Matica srpska.

2000).000 sorti jabuke. Čačak.. Mutsu. mr Ivan Glišić. Poređenja radi.000. U našoj zemlji.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. ZORNIĆ BILJANA. inž. 6 (2007) STR. NOVI SAD BIOLOŠKO-PRIVREDNE OSOBINE NOVIJIH SORTI JABUKE MILOŠEVIĆ N. U radu su prikazani rezultati koji se odnose na osnovne biološko-privredne osobine sorti jabuke Mondial Gala.584 t u 2002. Granny Smith. ali dosta manje. jabuka se gaji od davnina. Kako navode Drahorad (1999). jer se nalazi na trećem mestu. pre svega. Međutim. GLIŠIĆ I. Agronomski fakultet. Red Delicious. Golden Reinders. dipl. Melrose. u nas se gaje.77%. docent. sorte. Jonagold. MILOŠEVIĆ T. u Južnom Tirolu se na 18. Braeburn i Jonathan Watson. uglavnom. UVOD Vodeća sorta u našim plantažnim zasadima je Idared koja se gaji sa preko 50%. sporo menjanje tehnologija gajenja jabuke praćene slabim kvaliteom ploda kao i gajenje. U strukturi svetskog voćarstva. dr Tomo Milošević. 71 . odmah iza citrusa i banane. a danas na ukupnoj površini od 27. (2003). Stainer (2000). Palmer (1999).000 ha godišnje proizvede između 800.. asistent. jabuka je najznačajnija vrsta iz umereno-kontinentalnog područja. Glavni uzročnici ovakvog stanja su. Werth (2003) i dr. spoljašnjim kvalitetom ploda i u periodu od 2001–2005. Sem ove sorte. koje..000 i 1. njena proizvodnja je krajnje nestabilna i praćena slabijim. godini. red. Galaxy. docent. prof.000 t plodova. 56. dr Goran Marković. do 246. prevaziđenih sorti. 71–77. O’Rourke et al. MARKOVIĆ G. Čačak. dr Biljana Zornić.. Gloster i druge (Milošević. u plantažnim zasadima zemalja Evropske unije i u nekim zemljama južne hemisfere. pre svega. a svakim danom ih je sve više što svedoči o velikom značaju ove vrste i njenih sorti sa svih aspekata ljudske civilizacije. u zapadno-evropskim zasadima ima sa učešćem od 1. Red Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Nebojša Milošević.1 IZVOD: Voćarska nauka poznaje više od 10..138 t u 2003. biološko-pomološke osobine. Pomenute brojke sigorno ukazuju da u našoj zemlji ni izdaleka nisu iskorišćeni pozitivni prirodni uslovi za uspevanje i gajenje jabuke. godine kretala se od 95. Ključne reči: jabuka. najzastupljenije sorte su Golden Delicious (Klon B i Golden Reinders). Golden Delicious. uzgred budi rečeno.000 ha.

posebno Red Chief. intenzivno šire u Evropi (Stainer. Ispitivanja su obuhvatila utvrđivanje osnovnih bioloških i privrednih osobina. od kojih su neki (P2O5 i K2O) u značajnom suvišku. Zasad nije đubren 2006. godine. Golden Reinders. imaju skromna praktična iskustva. Za početak listanja uzet je datum pojave prvih listića iz nabubrelih pupoljaka na početku vegetacije. posebno Fuji Kiku 8. godine. domaća stručna i naučna javnost. sem poslednje. gde se trava kosi („tarupira”) čim dostigne visinu od 15–20 cm. Braeburn.3 m (2. Pravac redova je sever–jug. mutant Golden Deliciousa pod nazivom Golden Delicious Reinders i Jonathan Watson. cvetanje (početak. ukupan jednogodišnji prirast po stablu (m). Galaxy. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena tokom 2006. godine u eksperimentalno-proizvodnom zasadu jabuke koji se nalazi u selu Prislonici. a posebno proizvođači. prosečan jednogodišnji prirast po stablu (cm) i TCSA – površina poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja (cm2). Pink Lady. Galaxy. Navedene sorte. 72 . Iz ove činjenice proističe i cilj ovog rada koji se ogleda u utvrđivanju osnovnih biološko-privrednih osobina sorti Mondial Gala. a kraj cvetanja kada su sa 90% cvetova otpali krunični listići. Zaštita od prouzrokovača biljnih bolesti i štetočina je obavljana pesticidima sa tzv. zatim sorta Braeburn. Ukupan jednogodišnji vegetativni prirast je utvrđen merenjem svih letorasta metrom u periodu zimskog mirovanja 2005/06. puno i kraj). Gala sa klonovima (Mondial Gala. jer je hemijskim analizama zemljišta utvrđeno da u njemu postoje optimalne količine humusa i biogenih elemenata. Zasad je podignut 2003. Gala Must). sem toga što su atraktivnog izgleda. pre svih njegovi mutanti kao što su Hapke. održava u vidu kombinacije zatravljenog međurednog prostora. Zasad se neguje po modelu tzv. Ogled je postavljen po slučajnom blok-sistemu u četiri ponavljanja sa po tri stabla u jednom ponavljanju. Pinova i dr. puno cvetanje kada je bilo otvoreno preko 80% cvetova. Značaj rada se ogleda u skromnom doprinosu boljem poznavanju ispitivanih sorti i eventualnoj mogućnosti preporuke za njihovo gajenje u našim plantažnim zasadima. Kao materijal za ispitivanje poslužile su sorte: mutanti sorte Gala (Mondial Gala i Galaxy). tj. a zemljište se od godine ispitivanja. rastvoru za suzbijanje patogena dodavan je kalcijum-nitrat. Početak cvetanja je registrovan kada je 10% cvetova (gronja) u krošnji bilo otvoreno. dobre senzorske osobine. prinos po jedinici površine (kg/ha) i koeficijent rodnosti (kg/cm2). zelene liste. imaju odličan ukus i hrskavost plodova. Od privrednih osobina proučavane su: vreme berbe. mutant Jonathana koje se.564 stabala/ha). a u redu se suzbija totalnim herbicidima na bazi Glifosata. a u poslednjih 4–5 godina novi zasadi se zasnivaju sortama kao što su: Fuji sa klonovima. treće godine. Međutim. Od momenta kada su plodovi imali masu između 50 i 60 g (sredina jula). Nadmorska visina zasada je oko 320 m. Braeburn i Jonathan Watson gajenih u ekološkim uslovima Čačka. preparat koji sadrži kalcijum (Ca). prinos po stablu (kg). integralne proizvodnje voća (IPV). radi pospešivanja čvrstine pokožice ploda u 5 navrata i njihove pripreme za bolje čuvanje u skladištu. a ekspozicija je južna. 2000). godine na podlozi M9 sa razmakom sadnje 3 × 1. udaljenom od Čačka 15 km. Od bioloških osobina proučavane su: listanje (početak). masa ploda (g). trenutno i jedino opravdanom u zamljama EU. o pomenutim sortama. Ne navodnjava se. tj.Delicious.

1 g. 05 5. 1. a najkasnije u sorte Jonathan Watson – puno 26. 05 7.04).04). 04). Puno cvetanje je najpre bilo u sorte Galaxy (23. 05 2. jer se ova pojava odigrala između 17 i 21. možemo konstaovati da su do sličnih rezultata došli Racskó et al. komercijalnoj proizvodnji. Vegetativni prirast. Pojava je najpre utvrđena u sorte Galaxy (6. prikazani su u tab. 1. zatim u sorti Mondial Gala. 04) kao i kraj cvetanja (2. Rezultati koji se odnose na snagu vegetativnog rasta u dužinu (letorasti) i debljinu (deblo) ispitivanih sorti jabuke.04). može se konstatovati da nije bilo značajnih razlika u terminima početka listanja. tj. Poremećaj tog skladnog odnosa neminovno uvodi stablo voćke. Upoređujući podatke vezane za vreme cvetanja ispitivanih sorti do kojih smo došli u ovom radu sa podacima drugih autora. 05). u stanje slabe ili nikakve rodnosti. Najraniji početak cvetanja je utvrđen u sorte Galaxy (17. Početak listanja i cvetanje ispitivanih sorti jabuke Table 1. tj. Koeficijent rodnosti je utvrđen deljenjem prinosa po stablu sa površinom poprečnog preseka debla. što je nezamislivo u savremenoj.Datum berbe je utvrđen na osnovu promene boje pokožice. 04 17. 04 7. 04 19. The onset of leafing and blossoming of apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Početak listanja Onset of leafing 7. time i ekonomske (pune) rodnosti. godina se u pogledu vremena listanja i cvetanja može smatrati prosečnom sa naginjanjem ka godinama sa kasnijom vegetacijom. 05 4. 04. 04 21. prenaglašen vegetativni rast odlaže „ulazak” voćke u fazu biološke. 04. – Osnovno načelo rodnosti voćaka zasniva se na skladnom odnosu između vegetativnog rasta i generativnog potencijala. intenzivnoj. 04 26. 04 25. 04). 05. 04). dok je prinos po jedinici površine utvrđen preračunavanjem. 05 Podaci u tab. 04 6. a prinos na trgovačkoj. 04 8. uključujući i jabuku. Podaci su statistički obrađeni izračunavanjem srednje vrednosti (X). Braeburn i Golden Reinders (7. Generalno posmatrano. 04 23. 1 pokazuju da nije bilo značajnijih razlika ni u vremenu početka cvetanja. a najkasnije u sorte Jonathan Watson (21. a njena apsolutna i relativna varijabilnost je definisana uz pomoć standardne greške srednje vrednosti. Kod mladih voćaka. 2. a najkasnije u sorte Jonathan Watson (8. 2006. 04 19. a kraj 7. 04 25. 1979). 04 4. lakoće odvajanja peteljke ploda od grančice i sadržaja rastvorljivih suvih materija (°Brix). zatim u Mondial Gala (18. – Na osnovu podataka prikazanih u tab. 04 Cvetanje – Blossoming Početak – Onset Puno – Full Kraj – End 18. Tab. 04 24. aritmetičke sredine (Sx ) i koeficijenta varijacije (V%) ispitivanih parametara (Hadživuković. 04 7. (2004) u zasadu jabuke u blizini Debrecina u Mađarskoj. Masa ploda je utvrđena merenjem na tehničkoj vagi sa tačnošću ±0. REZULTATI I DISKUSIJA Listanje i cvetanje jabuke. 73 .

523 m). a Golden Reinders (8.26 41.470 cm).766 ± 1. godina utvrdila da je TCSA u sorti Jonagold i Golden Delicious statistički opravdano manji ukoliko je broj stabala po jedinici površine veći kada se radi o tzv. Vegetativni prirast u dužinu i debljinu ispitivanih sorti jabuke Table 2.65 26. 10.67 m) nešto veći od njih. a najveći u sorte Braeburn i iznosio je čak 14.700 Analizirajući prethodne parametre i dovodeći ih u međusobni odnos. Melrose i Gloster posmatrane kroz uticaj različitih slabo-bujnih podloga u jednom zasadu u okolini mesta Holovousy u Češkoj Republici. 74 .240 ± 3.530 ± 3.890 ± 3. jer prerana ili pak zakasnela berba imaju direktan uticaj na slabu skladišnu sposobnost i kvalitet čuvanih plodova. 09).58 2. pokazuju da su za berbu najpre pristigli plodovi sorte Galaxy (5. Prosečan vegetativni prirast u dužinu po stablu je takođe varirao po sortama (tab.406 ± 3.523 X 16. jednoredima.375 ± 0. 14.65 cm u sorte Mondial Gala sa minimalnim odstupanjima (±1.890 cm) do 54.47 m) su imale ujednačen ukupni prirast.470 ± 3. Tab. potom plodovi sorti Mondial Gala (8. a sorte Braeburn najkasnije. 2).42 cm2) i Jonathan Watson (5.72 Sorte Cultivars Sx ± 1. Do sličnih postavki do kojih smo došli u ovom radu.42 5.67 14. a najmanja u Golden Reinders (2. jer na ove veličine utiču i kategorije i brojnost prirasta.19 41.19 cm u sorte Golden Reinders sa nešto većim apsolutnim odstupanjima od aritmetičke sredine (±3. Kretao se od 16. – Vreme berbe plodova jabuke je glavni opredeljujući činilac za uspešno dugo i kvalitetno čuvanje u skladištima. 2. došao je i Kosina (2002) ispitujući navedene parametre u sorti Golden Delicious. može se konstatovati da veći ukupni prirast po stablu ne znači i veći prosečni prirast po stablu. Sorte Mondial Gala (7. 3. Najveću površinu poprečnog preseka debla (TCSA) neposredno iznad mesta kalemljenja utvrđena je u sorte Braeburn (6.60 m) i Galaxy (7.72 cm2). Vreme berbe i masa ploda.01 cm2).15 5.639 ± 0.47 8.96 Sx ± 1. S obzirom na to. ovaj proces je potrebno obaviti u optimalnom roku.24 7.30 54.639 m).01 6.08 Prosečan jednogodišnji prirast po stablu (cm) Average annual growth per tree (cm) – TCSA – Površina poprečnog preseka debla (cm2) Trunk cross-sectional area (cm2) 4. 2004). Podaci prikazani u tab. Licznar-Malanczuk (2004) je u intenzivnom zasadu jabuke u okolini Vroclava u Poljskoj u periodu 1993–2002.08 m sa vrlo malim apsolutnim odstupanjima (±0.Najmanji ukupni jednogodišnji vegetativni prirast u dužinu konstatovan je kod sorte Jonathan Watson i iznosio je 7. dok je TCSA mnogo sigurniji pokazatelj snage vegetativnog rasta i model za prognoziranje visine prinosa (Lepsis i Blanke.24 m.09) i Jonathan Watson (16. Plodovi sorte Golden Reinders obrani su 22. 09). Vegetative growth in length and thickness of apple cultivars investigated Ukupan jednogodišnji prirast po stablu (m) Overall annual growth per tree (m) Σx Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson 7. 09. tj.60 7. ali sa velikim apsolutnim odstupanjima (±3.

09. tj. 200 g (Golden Reinders) do 241. Prinos i koeficijent rodnosti.980 g tj.23 7. pod ovakvim tehnološkim tretmanom.166 stabala/ha iznosi 191.70 kg. Jonathan Watson 9. Prosečna masa ploda je varirala po sortama (tab. a Golden Reinders grupi sorti krupnih plodova (Zakon o kvalitetu ploda jabuke EU – CE 85/2004). izrazito visok udeo plodova ekstra i prve klase. 3.60 g (Galaxy).27% (Galaxy) do ±5.Rezultati do kojih smo došli u ovom radu.49% (Jonathan Watson) ukazuju na veoma mali stepen apsolutnog i relativnog odstupanja pojedinih plodova od prosečne vrednosti. Veoma male vrednosti standardne greške aritmetičke sredine i vrednosti koeficijnta varijacije pokazuju visoku stabilnost. Prema opšteprihvaćenoj klasifikaciji sorti jabuke prema krupnoći ploda (IPGRI).807 ± 3.68 7. 14. kako je to učinjeno u ovom radu. 4 može se konstatovati da je prinos po stablu varirao po sortama u određenim granicama. preko 156.00 g (Braeburn). Kod sorte Galaxy prinos po stablu je iznosio 9. 7.70 146.– Na osnovu podataka prikazanih u tab. između ostalog. Najmanji je bio u sorte Braeburn i iznosio je 5. 09.50 Sx ± 3. slažu se sa rezultatima koje navode O’Rourke et al. (2003) za uslove Zapadne Evrope (Južni Tirol) i Palmer (1999) za uslove Novog Zelanda. 10. Vreme berbe i masa ploda ispitivanih sorti jabuke Table 3. Galaxy.373 ± 5. Objašnjenje je u činjenici da starost zasada u kojem smo vršili ispitivanja iznosi tri godine i da su u tim periodima života zasada plodovi često krupniji u odnosu na iste kada se stablo nađe u periodu pune (ekonomske) rodnosti. a najveći u sorte Mondial Gala (10. 09.00 kg. 22. 164. Tab.0 g što je znatno manje u odnosu na naša ispitivanja. 5. 75 .910 ± 5.373 g tj. Drahorad (1999) navodi da prosečna masa ploda sorte Braeburn gajene u Južnom Tirolu sa 4.220 ± 5. Braeburn i Jonathan Watson pripadaju grupi tzv.27 8. vezani za vreme berbe ispitivanih sorti.40 kg po stablu. Ovakva konstatacija u praktičnom smislu znači da način gajenja ispitivanih sorti.980 V (%) 7. 3).50 g (Jonathan Watson). a u fazi trećeg lista 15 do 20 kg. omogućuje stabilnu krupnoću ploda.30 kg i kod sorte Golden Reinders 9.49 Niske vrednosti standardne greške aritmetičke sredine i koeficijenata varijacije koje su se kretale od ±3.60 200. 11. bazira na pojedinačnom stablu čiji prinos treba da u fazi drugog lista iznosi 8 do 12 kg.70 g (Mondiala Gala). Mondiala Gala.000 stabala/ha po modelu IP u Južnom Tirolu. Kretala se od 146.50 241. Masa ploda – Fruit weight (g) X 156. sitnoplodih.00 164. ali sa 6 meseci razlike zbog južne hemisfere (razlike u godišnjim dobima).5 kg). 16.75 11. odnosno uniformnost prinosa pojedinačnih stabala ispitivanih sorti jabuke. 09. Werth (2003) navodi da se visokointenzivna proizvodnja sa 3.000–5. Harvesting time and fruit weight of apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Vreme berbe Harvesting time 8.

802 ± 0. (1999): Trends in Apple Orchard Management Practices in South Tyrol.70 9.102 kg/ha što je za naše prilike odličan prinos u fazi tzv. a najveći prosečan prirast po stablu utvrđen je u sorte Golden Reinders. a najkasnije u sorte Braeburn s tim što su plodovi Braeburna imali najveću masu. dok je kojificijent rodnosti bio najveći u sorti Golden Reinders i Mondial Gala. potrebno je napomenuti da se zasadi jabuke u pomenutoj oblasti i voćarski razvijenim zemljama sveta zasnivaju sadnicama sa 5–10 prevremenih grančica koje već u prvoj godini po sadnji imaju po neki plod.947 2.06 14.50 9.63 Međutim.472 ± 0. a najveći u sorte Mondial Gala. Najveći ukupni vegetativni prirast u dužinu po stablu i najveća površina poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja (TCSA) bili su u sorte Braeburn. 20–24.614 kg (Braeburn) do 26.68 0. Canada. a sorta Galaxy najmanju. a najmanji u sorte Braeburn (0. Ontario. u rasponu od 3.6. 76 .Tab.102 14. u sorte Jonathan Watson 23.947 kg/ ha i u sorte Golden Reinders 24.330 ± 0.89 1. Najmanji prinos po stablu i jedinici površine utvrđen je u sorte Braeburn. četvrtog lista.61 4. dok se naši zasadi podižu sadnicama bez prevremenih grančica.076 24.8–5. LITERATURA DRAHORAD. Presented at the 42nd Annual IDFTA Conference.922 23. Berba je najpre obavljena u sorte Galaxy.89).68 10. Prinos po stablu i jedinici površine i koeficijent rodnosti ispitivanih sorti jabuke Table 4.44 9.565 V (%) 5. a najkasnije u sorte Jonathan Watson. 4. U sorte Galaxy iznosio je 23. W.922 kg (Mondial Gala). Najveći koeficijent rodnosti (količnik između prinosa po stablu i površine poprečnog preseka debla iznad mesta kalemljenja – TCSA) utvrđen je u sorte Golden Reinders (4. Hamilton.076 kg/ha.02 10. što znači da kasne jednu godinu u pogledu rodnosti. navodi Kosina (2002).330 ± 0.40 5.30 Sx ± 0.614 23. Yield per tree and unit area and cropping efficiency coefficient in apple cultivars investigated Sorte Cultivars Mondial Gala Galaxy Golden Reinders Braeburn Jonathan Watson Prinos po stablu (kg) Yield per tree (kg) X 10.68).00 9. ZAKLJUČAK Na osnovu izvedenih ispitivanja i dobijenih rezultata prikazanih u ovom radu mogu se izvesti sledeći zaključci: Početak listanja. Italy.53 1. Slične podatke za koeficijent rodnosti za sortu Golden Delicious kalemljenu na četiri kržljave podloge. Feb.52 Prinos po hektaru Koeficijent rodnosti (kg/ha) (kg/cm2) Yield per hectare Cropping efficiency (kgha–1) coefficient (kgcm–2) 26. kao i početak cvetanja najpre su utvrđeni u sorte Galaxy. Prosečan prinos po hektaru je varirao od 14.

LEPSIS. Harvesting of the Galaxy cultivar was earliest and that of the Braeburn cv. respectively. respectively. Beograd.. T. FAOSTAT Databse (2006): Rome.. Hort. (2004): Forecast of trunk cross section area in the intensive apple orchards as a basis for modeling of fruit yield. N. 29 (1): 23–25. ZORNIC BILJANA. STAINER. S. Canada. (1999): High Density Orchards: An Option for New Zealand? Presented at the 42nd Annual IDFTA Conference. PALMER. 15: 14– 20. Summary Basic biological-economic properties of five apple cultivars. D. being Mondial Gala.. are investigated in the paper. Debrecen.. LICZNAR-MALANCZUK.. KOSINA. J. MILOSEVIC. SOLTÉSZ. Golden Reinders. J. (2004): Effect of Rootstock on Blooming Capacity and Productivity of Apple Cultivars.. cultivars. The Galaxy and Jonathan Watson cultivars were determined to have the earliest and latest leafing and blossoming onset.. (2000): Südtirol. SANSAVINI. Chronica Horticulturae. NYÉKI. 654: 205–212. The Compact Fruit Tree. S. G. Feb. Hamilton. Sci. J. whereas the cropping efficiency coefficient was highest in the Golden Reinders and Mondial Gala cultivars. (1979): Statistika. Prague. Journal of Fruit and Ornamental Plant Research. RACSKÓ. GLISIC. Galaxy. 97–101. BIOLOGICAL AND ECONOMIC PROPERTIES OF RECENT APPLE CULTIVARS MILOSEVIC. 20–24. WERTH. J. Braeburn and Jonathan Watson. str. J. Izdavačka radna organizacija „Rad”. I. Italy. Key words: apple.. M. K. was latest with the highest and lowest fruit weight determined with the Braeburn and Galaxy cultivars. biological and economic properties 77 . O’ROURKE. Book of papers. Z. 28–31. Journal of Agricultural Sciences. 43 (3): 10–13. Grösstes geschlossens Obstbau-gebiet im Herzen Europas. (2002): Apple Production in the FR Yugoslavia – The Present State and Future Prospects. 36 (2): 50–51. (2003): World Apple Cultivar Dynamics. E. BLANKE. MILOSEVIC. FARKAS. JANICK. SZABÓ. Ontario. 12: 97–104. The lowest yield per tree and unit area was established in the Braeburn cultivar and the highest one in the Mondial Gala cultivar.. (2003): The Latest Apple Production Techniques in South Tyrol. 26: 695–699. The highest overall vegetative growth in thickness per tree and the highest trunk cross-sectional area above the grafting point (TCSA) were recorded in the Braeburn cultivar and the highest average growth per tree was registered with the Golden Reinders cultivar. M. R. Obst– und Weinbau International.. J. Based on the methods applied the results are obtained indicating that the said cultivars have prospects for being grown on a larger scale in our apple production plantations. T.HADŽIVUKOVIĆ. (2002): Evaluation of some dwarf apple rootstock. International Apple Symposium in Shandong of China. Acta Horticulturae. (2004): Influence of planting and training systems on fruit yield in apple orchard. MARKOVIC.

pokrovna boja. Međuredno rastojanje uglavnom zavisi od mehanizacije koja se koriste u voćnjaku. dr Dušan Gvozdenović.75 m. Pregusta sadnja izaziva zasenjivanje plodova što može da uzrokuje smanjenje mase (Sansavini i Corelli-Grappadelli. 1980. Poljoprivredni fakultet. Ključne reči: Gusta sadnja. 78 .. Kod hapkea nisu ustanovljene značajne razlike između tretmana kad je u pitanju dopunska boja. 78–82. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. 6 (2007) STR. UVOD Intenzivna proizvodnja jabuka u svetu danas se ne može zamisliti bez guste sadnje. dipl. odnosno njeni bezvirusni klonovi.75 m nego pri gustini sadnje od 3. a kod hapkea 1. 2001) i obojenosti plodova (Palmer i Wertheim. ZORAN KESEROVIĆ. 1993). hapke. NOVI SAD UTICAJ GUSTINE SADNJE NA RAZVOJ DOPUNSKE BOJE I OCENU ATRAKTIVNOSTI PLODOVA KLONOVA CRVENOG DELIŠESA NENAD MAGAZIN. prof. Ovakvi rezultati sugerišu da se kod red čifa može koristiti unutarredno rastojanje od 0. savremene sorte.. Widmer i Krebs.. Rezultati našeg rada pokazuju da se dopunska boja kod red čifa bolje razvija u slučaju gustine sadnje od 3.8 × 0. Kod obe ispitivane sorte nije primećen uticaj gustine sadnje na razvoj rđaste prevlake. dok je unutarredno rastojanje zavisno od podloge. dr Zoran Keserović. red čif. asistent. inž. Sorte koje se odlikuju razvojem dopunske boje na pokožici zahtevaju dobru osvetljenost plodova. Najčešće korišćena podloga je M 9. a vodeći uzgojni oblik je vitko vreteno.8 × 1. red. slabo bujne podloge. Novi Sad. Callesen. zemljišnih uslova i uzgojnog oblika.00 m i 3. 1997. sorte. Da je svetlost veoma važan faktor govore i rezultati Robinsona i Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Nenad Magazin.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. jabuka. Biserka Vračević. ali i odgovarajući temperaturni režim da bi obojenost bila zadovoljavajuća.25 m. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: Savremena proizvodnja jabuka podrazumeva primenu visoke tehnologije gajenja: gusta sadnja. Gustina sadnje i pravilno formiranje uzgojnog oblika imaju veliki uticaj na distribuciju svetlosti u kruni stabla koja je od presudnog značaja ne samo za rast i razvoj vegetativnih organa već i za kvalitet ploda. 56.00 m. prof. Gustina sadnje u velikoj meri može da utiče na kvalitet i izgled ploda. red.8 × 1.

.00 1. of trees/ha 2631 2105 1754 Broj stabala/ha No. Nakon urađene analize varijanse primenjen je Duncan-ov test kojim su testirane razlike između prosečnih vrednosti ispitivanih osobina. Broj stabala po ponavljanju je iznosio 10. a rezultati su izraženi u procentima pokrivenosti površine ploda dopunskom bojom. Zasad je podignut 2001. Y-trellis uzgojni oblik dao veće prinose boljeg kvaliteta plodova od drugih uzgojnih oblika koji su bili u gušćem sklopu. Obojenost plodova i njihova sveukupan izgled odnosno atraktivnost danas su od velike važnosti u voćarstvo pa i gajenju jabuke jer se na osnovu ovih osobina u velikoj meri određuje cena plodova. nasuprot očekivanjima. godine.25 1. a unutarredno rastojanje je zavisilo od sorte (tab 1).50 Broj stabala/ha No. vinogradarstvo i hortikulturu Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu na Rimskim Šančevima. Iz tog razloga je potrebno pravilno izvesti sve neophodne agro i pomo tehničke mere. a pogotovo odrediti optimalnu gustinu sadnje. Iz svake varijante sadnje je uzet uzorak od 30 plodova koji su dalje mereni i ocenjivani u laboratoriji za pomologiju. Berba plodova je u obe godine obavljena u fazi početka zrenja. a zatim statistička analiza.75 1. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen na Oglednom dobru Departmana za voćarstvo.00 1.Laksoa (1989) u čijem je ogledu.25 Hapke (Hapke Delicious) Unutarredno rastojanje In row distance (m) 1.) su označene značajne razlike koje su utvrđene Duncan-ovim testom za prag značajnosti 5%. Međuredno rastojanje je iznosilo 3. Isitivanja su pokazala da je to pre svega rezultat bolje distribucije svetlosti kod ovog uzgojnog oblika. Ovim radom se nastoji ustanoviti da li različite gustine sadnje imaju uticaja na formiranje dopunske boje.. b. Različitim slovima abecede (a. a zasadi srednje gustine mogu da daju veće prinose i kvalitetnije plodove od gustih zasada ako su u pitanju bujne sorte.. Ivestigated planting distances and number of trees per hectar in trial Red čif (Red Chief) Unutarredno rastojanje In row distance (m) 0. Statistička obrada podataka dobijenih za dopunsku boju rađena je u programu „SPSS 7.80 m. Ispitivana rastojanja sadnje i broj stabala po hektaru sorti u ogledu Table 1. c. prvo je urađena transformacija arcsin√procenat. Budući da su podaci dati u procentima. 1. of trees/ha 3508 2631 2105 79 . Pri određivanju gustine sadnje mora se voditi računa i o odabiru sorti jer po Corelliju i Sansaviniju (1989) najbolje reaguju na gustu sadnju spur tipovi. prisustvo rđaste prevlake i atraktivnost plodova. Prisustvo dopunske boje je određivano vizuelno. Atraktivnost plodova i prisustvo rđaste prevlake su ocenjeni na osnovu skale bodova od 1 (najniža ocena) do 9 (najviša ocena). Sve varijante sadnje kod obe sorti su bile zastupljene sa 4 ponavljanja. Tab.5”. Uzgojni oblik je vitko vreteno.

25 Prosek Average Dopunska boja Over colour (%) 2003. 2) atraktivnost plodova je bila niža u drugoj (6.06 2004. Međutim.7 6.8 2004.12 U obe godine ispitivanja najniže ocene atraktivnosti su dobili plodovi red čifa rastojanja sadnje od 1.2 Rđasta prevlaka Russeting 2003.8 što je dosta niže od ocena za rastojanja sadnje 0.7 6.00 1.00 1.9 2004.00 m je bilo sa znatno manjom obojenošću plodova (78%) u odnosu na rastojanja 0. 2).7 6.00 m u odnosu na druga dva rastojanja bilo najnepovoljnije po pitanju prisustva dopunske boje što je potvrdila i statistička analiza (tab.8 6.5).4 6. 2. Tab.4 5.25 1. 93 b 86 a 80 a 86 Atraktivnost Attractiveness 2003. nižu temperaturu što doprinosi razvoju dopunske pokrovne boje.5 6. Evaluations of fruits characteristics with Hapke Delicious Rastojanje Distance (m) 1. odnosno vegetativnu masu.00 1.03 1.0 6. Posmatrano po godinama (tab. 81 a 86 a 80 a 82 Atraktivnost Attractiveness 2003. Tab. Ovakvi rezultati se mogu objasniti uticajem svetlosti na povećanje temperature plodova koja je takođe veoma važan faktor razvoja dopunske boje.17 1. 1980). 6.13 1. 6.8 Rđasta prevlaka Russeting 2003.5 5.17 1.75 m (6.10 1.00 m su ocenjeni prosečnom ocenom 5.. Plodovi koji su manje izloženi direktnom suncu odnosno nalaze se u hladu vegetativne mase (gušći sklop) imaju stabilniju.75 m) je pozitivno uticala na atraktivnost i prisustvo dopunske boje što je u suprotnosti sa većinom sličnih istraživanja (Sansavini et al.4) i 1.5 5. 1. 1. godini rastojanje sadnje od 1. 1.50 Prosek Average Dopunska boja Over colour (%) 2003.9) ispitivanja.8 × 0. Ocene osobina plodova sorte red čif Table 2. Ovaj faktor verovatno još više dolazi do izražaja kod spur tipova.01 2004.03 1. Najveća gustina sadnje od tri ispitivane (3. postoje i izuzetci pa tako rezultati Wagenmakersa (1989) kod sorte gloster ukazuju da povećanje gustine sadnje pozitivno utiče na prisustvo dopunske boje.3 5. U 2003. 3.2) nego u prvoj godini (6.10 1. U 2004.13 1.75 i 1.0 m. 89 a 90 a 84 a 88 2004. 1.03 1. godini plodovi rastojanja sadnje od 1.13 80 . Ocene osobina plodova sorte hapke Table 3.00 1.6 7.80 × 1.REZULTATI I DISKUSIJA Rezultati koje smo dobili kod red čifa pokazuju da je rastojanje sadnje 3. Evaluations of fruits characteristics with Red Chief Rastojanje Distance (m) 0. 92 b 78 a 88 b 86 2004.25 m (6.25 m (92 i 88%). 7.75 1.10 1. 6. kao što je red čif koji imaju manji porast.

(2003) su ustanovili na da plodovi hapkea i red čifa spadaju u grupu veoma atraktivnih plodova jabuke i u poređenju sa drugim sortama su dobile najveće ocene. a u 2004. T.: Effects of tree density on fruit quality. godini kod rastojanja sadnje od 1. WERTHEIM.. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. D.J. Poredeći po godinama plodovi su bili znatno niže atraktivnosti u 2004. Naprotiv. a kod hapkea nije bilo značajnih razlika između različitih gustina sadnje. 114 115–127 (1980). yield and fruit quality of ‘Empire’ and ‘Delicious’ apple trees growth in four orchard systems. Acta Hort.75 m.00 m.00 (6. 3).L. 349. ROBINSON. 81 . L.3). projekta evidencionog broja TR – 6947B. Acta Hort. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa “Biotehnologija i agroindustrija”. bar one u opsegu koji smo mi ispitivali. SANSAVINI.. O. Acta Hort. te razlike nisu bile statistički značajne (tab. U 2003.Iako je obojenost plodova kod hapkea u obe godine bila najniža kod rastojanja sadnje od 1. a hapkea 1. Imajući u vidu navedene rezultate. 243. kod red čifa je ustanovljeno da gustina sadnje od 3. 2 i 3). D. GIUNCHI. N. J. KESEROVIĆ. ZAKLJUČAK Iako su ustanovljene izvesne razlike između različitih gustina sadnje ne može se izvesti zaključak da veće gustine sadnje.. godini najveća atraktivnost plodova hapkea (tab.50 m (84 i 80% redom). BASSI. 243 175–184 (1989).25 m (7. SANSAVINI. a najveća kod rastojanja sadnje od 1.: Ocena kvaliteta plodova jabuke. 04. od 01. Preporuka je da u budućim zasadima unutarredno rastojanje kod red čifa bude 0. 159–174 (1989).. godini što je rezultat većeg prisustva bolesti. CORELLI. Rđasta prevlaka nije sortna karakteristika crvenog delišesa i njegovih klonova. S. A.: Tree efficiency and fruit quality in high-density apple orchards. pa je tako njeno prisustvo bilo minimalno u obe godine ispitivanja (tab. S.N. 2005. 114 139 (1980).W. utiču na smanjenje pokrivenosti plodova dopunskom bojom. S. Keserovića i sar. LITERATURA CALLESEN. 3) je ocenjena kod rastojanja sadnje od 1. Acta Hort. možemo reći da sa stanovištva osobina kvaliteta ploda koje smo mi ispitivali nema negativnih efekata koji bi nas opredelili da izbegavamo gustu sadnju.. LAKSO. Zbornik naučnih radova sa 18-tog savetovanja „Unapređenje proizvodnje voća i grožđa” 9 (2) 59– 65 (2003) PALMER.75 m pozitivno utiče na razvoj dopunske boje i atraktivnost plodova. veće prisustvo rđaste prevlake i smanjenje atraktivnosti plodova... MAGAZIN. L. GVOZDENOVIĆ.: Light interception.8 × 0.: Influence of apple tree height on yield and fruit quality. odnosno znatno veće količine padavina u toj godini.: Light interception and photosynthesis related to planting density and canopy management in apple.25 m (90 i 86% redom). 111–115 (1993). Z.0). Acta Hort. Republike Srbije.

8 × 1. over colour. 243 149–158 (1989). 82 . CALLESEN. Acta Hort. 451 551–568 (1997). 557 235–241 (2001).8 × 0.: Influence of planting density and tree form on yield and fruit quality of ‘Golden Delicious’ and ‘Royal Gala’ apples. Novi Sad. professor Dušan Gvozdenović.. No significant differences with Hapke Delicious were observed between the treatments regarding over colour development. modern cultivars. Hapke Delicious. A.. S. dipl. apple.75 m can be used and with Hapke Delicious in row distance of 1. No influence of planting density on russeting development was found with both of investigated cultivars. 2 Assistant Nenad Magazin. Planting density and correct formation of tree forms have a great influence on light distribution in tree canopy which is of crucial importance not only for growth and development of vegetative organs but also for fruits quality. Key words: High density planting..: Influence of light interception on apple yield and fruit quality related to arrangement and tree height. but also suitable temperature regime in order to have satisfactorily developed over colour. INFLUENCE OF PLANTING DENSITY ON OVER COLOUR DEVELOPMENT AND EVALUATION OF FRUITS ATTRACTIVENESS WITH RED DELICIOUS CLONES NENAD MAGAZIN. dwarfing rootstocks. Acta Hort. WIDMER.S. ZORAN KESEROVIĆ. Faculty of agriculture. KREBS. BISERKA VRAČEVIĆ2 Summary Modern apple production assumes usage of high growing technologies: high density planting. WAGENMAKERS. Red Chief. professor Zoran Keserović.00 m and 3. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. Cultivars with over colour on skin surface demand good illumination of fruits.SANSAVINI. MSc. Acta Hort. ing. P.00 m.8 × 1. Results of our work show that over colour with Red Chief is been better developed with planting density of 3. L. O. C.25 m.. CORELLI-GRAPPADELLI. Biserka Vračević.: Yield and light efficiency for high quality fruit in apple and peach high density planting. These results suggest that with Red Chief in row distance of 0. PhD. PhD.75 m comparing to densities of 3.

značajno se povećavao i ukupan broj prevremenih grana na sadnici kao i broj grana dužih od 20 cm. red. sadnice.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56. Wilton. uz upotrebu 1000 l rastvora po hektaru. Nov koncept gajenja jabuke sa krunom u formi visokog vretena sa 3–4000 stabala/ha i smanjenom rezidbom zahteva sadnice vrhunskog kvaliteta od kojih se očekuje dobra rodnost u drugoj vegetaciji i pun prinos u četvrtoj vegetaciji (Volz et al. 1994. docent. prevremene grane. Takve rezultate mogu da postignu samo jednogodišnje dobro razgranate sadnice ili knip sadnice tj. 83–89. asistent. 2003) Bitni parametri kvaliteta sadnica jabuke. dr Čedo Oparnica. 1994). ČEDO OPARNICA1 IZVOD: U radu su prikazani rezultati primene rastvora promalina različite koncentracije u proizvodnji knip sadnica jabuke sorte Galaksi i Breburn.. 83 . NOVI SAD UTICAJ KONCENTRACIJE PROMALINA® (GA4+7 + BA) NA KVALITET “KNIP” SADNICA SORTI JABUKE GALAKSI I BREBURN DRAGAN RADIVOJEVIĆ. sadnice stare dve godine sa krunom starom jednu godinu (Mantinger. Poljoprivredni fakultet Beograd. prof. koji određuju visinu početne rodnosti i početak pune rodnosti zasada su karakteristike prevremenih grančica.. Kao sadni materijal koriste se jednogodišnje nerazgranate sadnice ili sadnice sa malim brojem prevremenih grana ili se čak vrši proizvodnja sadnica kalemljenjem podloge koja je posađena na stalnom mestu. Centralna vođica u prve tri godine starosti zasada se uglavnom jako skraćuje. Sa povećanjem koncentracije promalina u rastvoru. Ovaj sistem gajenja zahteva veliku količinu rada jer se posle rezidbe izrastaju mnogobrojni jaki mladari/letorasti koji se moraju saviti ili ukloniti novom rezidbom. Ostali parametri kvaliteta sadnica nisu se bitnije menjali sa promenom koncentracije promalina u rastvoru. MILOVAN VELIČKOVIĆ.1998). Ključne reči: Jabuka. Međutim kod Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Dragan Radivojević. Osim toga njihovom primenom smanjuju se poslovi oko razvođenja grana (Gvozdenović i sar. Dobro razvijena sadnica treba da ima bar pet grančica najmanje dužine 20 cm (Volz et al. promalin UVOD Visokointenzivni zasadi jabuke sa krunom u formi vitkog vretena u Srbiji su sađeni i još uvek se sade sa 1800–2300 stabala/ha. 2001). dr Milovan Veličković. 6 (2007) STR.

Rastojanje sadnje u rastilu je bilo 90 cm između redova. i 2006. Sadnice su proizvedene po takozvanom knip postupku (Berg. broj prevremenih grana dužih od 20 cm i prosečna dužina prevremenih grana (cm). B) 250 mg/l i C) 500 mg/l uz utrošak vode 1000 l/ha i D) 600 mg/l uz utrošak vode 200 l/ha. Tokom ispitivanja mereni su sledeći pokazatelji kvaliteta sadnica: visina sadnica (cm). odnosno da se ispita koja koncentracija je optimalna za formiranje potrebnog broja prevremenih grana na sadnicama. tretiranje fitohormonima na bazi giberelina i citokinina i sl. koja je obavljena 20 dana nakon kalemljenja. 2003). Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu. Kalemljenje engleskim spajanjem u sobnim uslovima je izvršeno na visini od 25 cm iznad korenovog vrata u proleće 2004. Prvo tretiranje je izvršeno kada je dužina jednogodišnjeg prirasta bila oko 15 cm. godine. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen u rasadniku OD „Radmilovac“. sve sadnice su skraćene na visini od 70 cm iznad zemlje. pri čemu su ponavljanjem obuhvaćene dve sadnice. Dvofakorijelni ogled je postavljen po potpuno slučajnom planu. Radi pospešivanja razvoja prevremenih grana na ostavljenom mladaru tokom 2005. Ispitivanja su obavljena na sadnicama sorti jabuke Galaksi i Breburn okalemljenim na podlozi M26. 1994). Drugo tretiranje je obavljeno sedam dana nakon prvog tretiranja. broj prevremenih grana. REZULTATI Tretiranje sadnica jabuke sorte Breburn rastvorom Promalina® različite koncentracije ispoljilo je veoma značajan uticaj na njihovu visinu (tab. Iz ostavljenog mladara se razvila sadnica jabuke. Primenjene su četiri koncentracije Promalina®: A) 125 mg/l. sadnice su tretirane rastvorom Promalina® (GA4+7 + BA) različite koncentracije.1). Značajnost razlika između dobijenih rezultata utvrđena je korišćenjem testa najmanje značajne razlike sa verovatnoćom od 99%. 1995).većine voćaka bočni pupoljci ne daju prevremene priraste (Tromp. i 2006. godine. Najveći uticaj na visinu sadni84 . Isti postupak proizvodnje sadnica i tretiranje rastvorom promalina različite koncentracije je ponovljen još jednom tokom 2005. izvršeno je uklanjanje svih mladara izuzev terminalnog. Bočni pupoljci mogu biti aktivirani na sadnicama ako se savlada apikalna dominacija (Volz et al. Svaki tretman je primenjen u pet ponavljanja. Tretiranje je ponovljeno tri puta rastvorom promalina iste koncentracije. prečnik sadnica iznad spojnog mesta (mm). odnosno u proleće 2005 godine. Nakon jednogodišnje nege. godine. Kada su se razvili mladari dužine oko 5 cm iz bočnih zimskih pupoljaka. Cilj istraživanja je bio da se utvrdi u kojoj meri tretiranje sadnica rastvorom Promalina® različite koncentracije doprinosi poboljšanju kvaliteta sadnica sorti jabuke Breburn i Galaksi. Proizvedene sadnice su čuvane u vlažnoj strugotini do sadnje. Podsticanje aktiviranja bočnih puoljaka i rasta prevremenih grana tokom proizvodnje sadnica jabuke može se uraditi na različite načine: pinciranjem. skraćivanjem vršnih nerazvijenih listova. a u redu 25 cm. a treće sedam dana nakon drugog tretiranja. Kod sadnica koje su korišćene kao kontrolna varijanta nije vršeno tretiranje promalinom.

Tab. 2) nije ispoljena značajna razlika u dobijenim vrednostima visine sadnica pod uticajem primene rastvora Promalina® različite koncentracije.4 16.9 Mx 15. Galaxy Kontrola – Control 2005 2006 Mx 170 164 167 A 179 156 168 B 168 160 164 C 165 155 160 D 161 163 162 Mx 169b 160a Tretiranje sadnica sa rastvorom Promalina® različite koncentracija nije ispoljilo značajan uticaj na vrednosti veličine prečnika iznad spojnog mesta kod obe ispitivane sorte jabuke (tab. Visina sadnica sorte Galaksi (cm) Table 2.5 16. Diameter of nursery tree cv. ispoljene razlike nisu pokazivale statističku značajnost. Visina sadnica sorte Breburn (cm) Table 1. Prečnik sadnica sorte Breburn (mm) Table 3. Tab.ca ispoljila je primena visoke koncentracija Promalina® sa niskim dozama vode po jedinici površine. Značajnog variranja u prosečnoj visini sadnica u prvoj i drugoj godini ispitivanja nije bilo.8 D 15. Sve koncentracije Promalina® koje se primenjuju uz utrošak velike količine vode uslovile su formiranje nižih sadnica.6 15.5 B 16. pa su u prvoj godini ispitivanja sadnice bile značajno duže nego u drugoj godini ispitivanja. 3. Tab. Takođe i u obe proizvodne godine proizvedene sadnice imale su ujednačenu debljinu.2 16. 1.1 15. 2.5 15. a kod sorte Galaksi do smanjenja u odnosu na prvu godinu. Height of nursery tree cv. B–250 mg/l C–500 mg/l utrošak vode/application water 200 l/ha: D) 600 mg/l Kod sorte Galaksi (tab. Međutim.5 C 16.8 15. Braeburn Kontrola – Control 2005 2006 Mx 14. 85 .7 15. Height of nursery tree cv. Međutim u drugoj godini kod sorte Breburn je došlo do povećanja veličine prečnika.2 A 14. 4).4 16.2 U prvoj godni istraživanja vrednosti veličine prečnika kod obe sorte su bile ujednačene. 3 i tab.4 16. Jedino je postojala razlika u godinama ispitivanja. bez značajnijih variranja.6 15. Braeburn Kontrola – Control 2005 2006 Mx 159 154 156b A 142 148 145a B 146 154 150ab C 152 148 150ab D 154 162 158b Mx 151 153 utrošak vode/application water 1000 l/ha: A–125 mg/l.

1.9 14. U varijanti sa primenom 600 mg/l Promalina® i sa utroškom 200 l rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. 4.8 Mx 15. pa je broj obrazovanih grana na sadnicama bio u nivou tretmana sa 250 mg/l Promalina i utroškom 1000 l rastvora po ha.9 A 14.7 14.7 Za razliku od visina sadnica i njihove debljine broj prevremenih grana na sadnicama jabuke značajno je varirao pod uticajem primene fitohormona Promalina®. I broj formiranih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke kod obe sorte (graf. Diameter of nursery tree cv.3 16. Graf. Galaxy Kontrola – Control 2005 2006 Mx 15. a posebno je bio visok kod sorte Breburn i kretao se do 10 grana po sadnici u obe ispitivane godine.0 15. Prečnik sadnica sorte Galaksi (mm) Table 4.5 14. 2). Ukupan broj prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi Figure 1. 1). U drugoj godini ispitivanja broj formiranih prevremenih grana na sadnicama jabuke je bio značajno manji.1 14.5 B 14. Sa povećanjem koncentracije Promalina® u korišćenom rastvoru broj formiranih grančica na sadnici se povećavao značajno kod obe sorte (graf. 86 .Tab. Najveći broj prevremenih grana dužih od 20 cm kod obe ispitivane sorte je bio na sadnicama koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha.7 D 14. U varijanti sa najvećom koncentracijom promalina. ali sa smanjenim utroškom rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte.9 14.6 C 15.1 14.4 14.6 14.4 14.Total number of latheral branches on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars Najveći broj prevremenih grana kod obe ispitivane sorte je bio kod sadnica koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha. bio je značajno veći kada je povećan sadržaj Promalina® u korišćenom rastvoru uz utrošak vode od 1000 l po hektaru.

2. bila je veoma značajno manja nego u prvoj istraživačkoj godini. Number of latheral branches >20 cm on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars Graf. 3. nezavisno od tretmana rastvorom Promalina®. Prosečna dužina prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi (cm) Figure 3.Graf. Average lenght of latheral branches cm on apple young trees of Breaburn and Galaxy cultivars (cm) Prosečna dužina prevremenih grančica je bila veća kod sadnica sorte Breburn nego kod sadnica sorte Galaksi (graf. U drugoj istraživačkoj godini prosečna dužina prevremenih grančica. DISKUSIJA Najnovije tendencije u formiranju vitkog vretena zahtevaju deblo visoko najmanje 80 cm kao i visinu sadnica koja će omogućiti ulazak zasada jabuke u punu rodnost najkasiije u IV godini. Kvalitetne sadnice jabuke moraju biti odgovarajuće visine da se posle sadnje 87 . Broj prevremenih grana >20 cm na sadnicama jabuke sorte Breborn i Galaksi Figure 2. 3).

Posebno je izražena pravilnost u pogledu pojačanog formiranja prevremenih grana na sadnicama sorte Breburn sa primenom rastvora Promalina® veće koncentracije. Broj formiranih dugih grana je bio posebno visok kod sorte Breburn U varijanti sa smanjenim utroškom rastvora po ha došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. Tretiranje sadnica rastvorom Promalina® nije promenilo kvalitet sadnica u pogledu njihove visine. koje su duže od 20 cm. na sadnicama jabuke sorte Breburn i Galaksi uslovljen je koncentracijom i količinom primenjenog rastvora fitohormona Promalina® 88 . ZAKLJUČAK • Visina sadnica. To potvrđuju i rezultati Rossija i sar. i broj formiranih prevremenih grana. tako da sorta Breburn formira veći broj grana i odgovor na primenu fitohormona je bolji. kao i njihove debljine iznad spojnog mesta. Prosečna dužina prevremenih grančica je bila veća kod sadnica sorte Breburn nego kod sadnica sorte Galaksi. Primena fitohormona Promalina® uslovila je značajno povećanje formiranih prevremenih grančica na sadnicama kod ispitivanih sorti jabuke. Tretiranje fittohormonom nije ispoljilo utucaj na prosečnu duđinu prevremenih grana. I sorte se međusobno razlikuju po izraženoj sklonosti za formiranjem prevremenih grana na sadnicama. Povećanjem koncentracije Promalina® u korišćenom rastvoru uz utrošak vode od 1000 l po hektaru povećavao se broj formiranih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke kod obe sorte. Za uspešno formiranje krune u formi vretena i ulazak stabala jabuke u punu rodnost veoma je značajno da prevremene grane budu odgovarajuće dužine. U varijanti sa najvećom koncentracijom Promalina® ali sa smanjenim utroškom rastvora po jedinici površine došlo je do smanjenja obrazovanja prevremenih grana na sadnici kod obe sorte. a ne od koncentracije primenjenog rastvora. Dobijene vrednosti ukazuju na činjenicu da broj formiranih prevremenih grana na sadnici jabuke zavisi od količine apsorbovane aktivne materije od strane biljke. I kod ovog parametra može se konstatovati da postoji skoro linearna zavisnost između broja formiranih dugačkih prevremenih grančica i koncentracije i količine utrošenog rastvora fitohormona. Najveći broj prevremenih grana kod obe ispitivane sorte je bio kod sadnica koje su tretirane sa 500 mg/l rastvora Promalina® uz utrošak 1000 l rastvora po ha. To je posledica malog broja prevremenih grana na kontrolnim sadnicama koje su bile velike dužine. a posebno njihova debljina iznad korenovog vrata vrlo malo zavise od njihovog tretiranja rastvorom fitohormona Promalina® • Broj formiranih prevremenih grana na sadnicama jabuke sorte Breburn i Galaksi u direktoj je vezi sa koncentracijom i količinom primenjenog rastvora fitohormona Promalina® • Takođe. Skoro istovetnu tendenciju kao i kada je ukupan broj prevremenih grana u pitanju ispoljilo je formiranje prevremenih grana dužih od 20 cm na sadnicama jabuke.ne bi skraćivale. pa je broj obrazovanih grana na sadnicama bio u nivou tretmana sa 250 mg/l Promalina i utroškom 1000 l rastvora po ha. (2004) koji su ustanovili linearnu zavisnost između koncentracije primenjenog rastvora Promalina® i broja prevremenih grana na sadnicama sorte „Catarina”. tako da su visoke vrednosti ispitivanog parametra bile kod kontrolnog tretmana.

POPENOE. 34 (1) 29–31 (2001). A. F. GVOZDENOVIĆ. INFLUENCE OF PROMALIN® (GA4+7 + BA) CONCENTRATION TO “KNIP” NURSERY TREE OF APPLE CV. Use of Promalin® on One-Year Old Trees of the Apple cv.: Branch induction on apple nursery trees: effect of growth regulators and defoliation. feathers. Galaxy and Braeburn are shown in this paper. KESEROVIĆ. (77) 63–70 (1996). MAGAZIN.. D.: The south Tyrolean apple plantation system. ROSSI. Anals of Botany. Acta Hort. total number of feathers per nursery tree and number of feathers longer than 20 cm were significantly increased. Key words: apple. Z. broj prevremenih grana dužih od 20 cm kao i prosečna dužina prevremenih grana na sadnicama jabuke mogu u velikoj meri zavisiti i od uslova proizvodnje tokom godine LITERATURA BERG. C... By increasing promaline concentration in the solution. TROMP. J.. (22) 277–283 (1994). The Compact Fruit tree. L.: Sylleptic shoot formation in young apple trrs exposed to various soil temperature and air humiditi regimes in three successive period of the growing season. A. nursery tree. Promalin® 89 . J. VOLZ. R. H. GIBBS. GIACOBBO. MILOVAN VELIČKOVIĆ.. ČEDO OPARNICA Summary Application of different Promalin® concentration in production of `knip` nursery tree of apple cv. GALAXY AND BRAEBURN DRAGAN RADIVOJEVIĆ. Acta Hort... MANTINGER. N. WILTON. H. New Zealand Journal of crop and Horticultural Science. Savremena poljoprivreda. 36 (2) 43–45 (2003).: Apple production trends in Europe. FACHINELLO.• Prosečna dužina prevremenih grančica nije se značajno menjala u zavisnosti od toga da li su sadnice tretirane ili ne sa rastvorom Promalina® • Ukupan broj prevremnih grana. with the application of 1000 l of the solution per hectare. GOMES.: Certified nursery tree production in Holland. Proizvodnja sadnica sa prevremenim grančicama metodom na zrelo iz ruke. (513) 279–286 (2000).`Catarina`. J. The Compact Fruit tree. Other parameters considering quality of nursery plants were not essentially different by changing of Promalin® concentration in the solution.. (1–2) 77–80 (2003). (6369145–149 (2004). RUFATO..J.

Predhodna proizvodna praksa je pokazala da divlja kruška kao generativna podloga ima veću otpornost prema niskim temperaturama i suši (pozitivno svojstvo) ali i preveliku bujnost i neujednačenost sejanaca (negativno svojstvo) u odnosu na vegetativnu podlogu dunje koja se masovno koristi u praksi ali je predviđena za klimatski pitomija područja u odnosu na sjever Crne Gore. Ključne reči: generativna podloga. Cilj istraživanja je bio da se od interesantnih autohtonih sorti kruške sa područja severa Crne Gore odaberu matična stabla za proizvodnju generativnih podloga prilagođenih zahtevima oštre kontinentalne klime brdsko-planinskog područja severa Crne Gore kao i lošijim tipovima zemljišta. 56. boskova bočica. MIRJANA RADULOVIĆ. randman sejanaca. Bijelo Polje. Centar za pedologiju. rasta i plodonošenja na terenu sjevera Crne Gore. uslovi oštre kontinentalne klime utiču na izmrzavanje cvjetova i smanjenje prinosa u pojedinim proizvodnim godinama. kleržo i sl. Istraživanja su vršena u periodu od 2001–2004 godine.Pokazalo se naime da standardne sorte kruške (viljamovka.Takođe.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.) na vegetativnoj podlozi dunje imaju problema prilikom ukorenjavanja.Standardne sorte kruške kalemljene na vegetativnim podlogama ranije cvetaju u odnosu na sorte kruške kalemljene na sejancu divlje kruške Pyrus communis L. a naročito na terenima sa nešto višom nadmorskom visinom i na parcelama pod nagibom. Sorte krušIzvorni naučni rad (Original scientific paper) 1 Biotehnički institut Podgorica. dužina stratifikovanja. NOVI SAD KLIJAVOST SEMENA I RANDMAN SEJANACA AUTOHTONIH SORTI KRUŠKE NA PODRUČJU BIJELOG POLJA GORDANA ŠEBEK. 90–99. klijavost semena. UVOD Potreba za istraživanjem bioloških svojstava autohtonih sorti kruške značajnih za mogućnost korišćenja istih kao generativnih podloga za krušku je nastala iz prakse. ljekovito i aromatično bilje.) sa područja opštine Bijelo Polje. Podgorica 90 . Seme je dobijeno iz plodova sa stabala devet autohtonih sorti kruške i jednog odabranog tipa divlje kruške (Pyrus communis L. ANA TOPALOVIĆ1 IZVOD: Klijavost semena i randman sejanaca su značajni parametri u proizvodnji generativnih podloga. 6 (2007) STR. Centar za kontinentalno voćarstvo. autohtone sorte.

a najdužim beli glog (305 dana). tipovima zemlišta koji su najzastupljeniji na severu Crne Gore. što znači da je uslovljena i genetičkim faktorima (Bhomi. se vodilo računa da 91 . Svako odstupanje od optimalne temperature ima za posledicu gubitak klijavosti semena. da na klijavost sjemena utiče i vrijeme kada se pristupa jarovizaciji. Najkraćim periodom stratifikacije odlikuje se jagodasta (sibirska) jabuka (25–30 dana). a često izostaje očekivani efekat. Od autohtonih sorti krušaka koje se nalaze na području Gornjeg Polimlja od kojih su neke istraživane a druge se u literaturi pominju za potrebe ovih istraživanja smo u jesen 2001 izdvojili stabla devet autohtonih sorti (in situ): sijerak. Kirkinska (1935 cit. jarac (budala). Period stratifikacije semena većine listopadnih voćaka našeg podneblja kreće se od 70– 140 dana (Mišić. pri stratifikovanju u fino isitnjenom tresetu ili polietilenskim kesama. Dužinu stratifikovanja su proučavali i Slović (1953).To zahteva setvu semena napolju. buzdovanka.1984). konstatuju Metlicki (1949) i Hatipov i Hatipov (1953).u jesen.. sorte.ili njegovo držanje na niskim temperaturama od 0–7°C u vlažnoj. Semenke voćaka normalno klijaju tek kad se u toku perioda mirovanja zadovolje njihove potrebe za niskim temperaturama. lubeničarka.1977). Vodilo se računa i o tome da su u pitanju zdrava pojedinačna stabla koja su u punoj rodnosti i čiji plodovi imaju prosečno više od 6 dobro razvijenih semenki. 1987). 1987). Paunović (1961) je uočio. Dužina stratifikacionog perioda zavisi od vrste i sorte. Treba napomenuti da je stratifikacija složen posao. One se odlikuju visokom rodnošću i prema dosadašnjim iskustvima otporne su na niske temperature.period izloženosti niskim temperaturama da bi se prevazišla dormantnost. u nekih vrsta voćaka. Na klijavost semena. te ovaj proces traje kraće u voćaka iz hladnijih područja. Na vreme trajanja jarovizacije utiče i poreklo voćaka.ke kalemljene na podlogu dunje postižu dobre rezultate na veoma plodnom zemljištu (crnica) dok su rezultati loši na podzolu i gajnjači. Seme kruške zahteva stratifikovanje. aeriranoj sredini u toku 60–90 dana (Hartmann i sar. vlagom i kiseonikom. MATERIJAL I METODE Materijal u našem istraživanju je seme dobijeno iz plodova devet autohtonih sorti krušaka sa područja Bijelog Polja (in situ) i jednog tipa divlje kruške (Pyrus communis L) odabranog iz prirodne populacije sa istog područja.randmanom sejanaca.. 1984). jerebasma. Trajanje jarovljenja voćnog semena zavisi od naslednih činilaca (vrste. po Stankoviću i Jovanoviću. Uspeh generativnog razmnožavanja obezbeđen je prije svega. Nestorov (1962). Da bi se izbegla kontaminacija semena. kačmorka i turšijača. 1996). matičnog stabla i oprašivača) i uslova sredine. koji je uslovljen odnosom broja posejanih semenki i izniklih biljaka (Stanković i Jovanović. 1990). rast sejanaca i njihov normalan razvitak utiče i krupnoća semena jer je u kotiledonima krupnijeg semena više rezervnih organskih materija. Takođe. Stančević (1969) i Mišić (1984). kaličanka. Temperature za stratifikovanje semena su od 0–7°C (Mišić. treba dodati neki od fungicida (Bell i sar. medunak.

Metoda Mišića (1984) predviđa. Izuzetno negativne temperature su karakteristika toka Lima u zimskom periodu jer usled povoljnih preduslova (dolina Lima uz neposredno uzdizanje planinskih masiva) omogućava stvaranje jezera hladnog vazduha koja popunjavaju čitavu dolinu. Prirodni uslovi Klimatski uslovi. a ponavljanja 3. 1987). u kome je dobra cirkulacija vazduha. u blizini Lima (oko 500 m od toka Lima). Ukupno je stratifikovano 3000 komada semena godišnje.se za matična stabla ne odaberu stara stabla (preko 30 godina) odnosno ona čiji su plodovi i lišće oštećeni parazitima. Metoda Mišića (1984) predviđa da se za manju količinu sjemena može izdvajanje vršiti ručno. izdvojen jedan tip (matično stablo) umerenije bujnosti u odnosu na većinu tipova prisutnih u populaciji u funkciji tzv. kaličanka (4.6°C. Karakteristika zimskog perioda su izražene negativne temperature koje dosežu i do –27. buzdovanka (5. jarac (5. sa područja opštine Bijelo Polje. Najniže dnevne temperature tokom godine u proseku imaju vrednost oko –3°C.6°C. na ravnom zemljištu. a dubina sjetve 1–2 cm. Izbor semena je rađen prema metodi Stankovića i Jovanovića (1987).3% vodenoj suspenziji ortocida u zatvorenim polietilenskim kesama u frižideru na temperaturi od 0–5°C.217 g ). turšijača (5. tretmana ima 10 (9 autohtonih sorti kruške i jedan tip divlje kruške Pyrus communis L). Masa suvog semena je određivana merenjem 100 komada suvih semenki na analitičkoj vagi „Metler”. medunak (4. Najtopliji period je jun–avgust sa srednjom dnevnom temperaturom od 16.717 g). 1987). U tim „jezerima” vladaju ekstremno niske temperature praćene pojavom magle koja može da se zadrži tokom čitavog dana i tako po nekoliko dana uzastopno. U jesen 2001 godine je takođe iz populacije divlje kruške (Pyrus communis L). Stratifikovano seme je zasejavano tokom proleća 2002 godine (kraj marta – sredina aprila) u selu Rasovu. Prosečne mesečne minimalne 92 . koje se nalazi 5 km nizvodno od centra Bijelog Polja. Svako ponavljanje je rađeno sa po 100 komada semena što iznosi ukupno 300 komada semena po sorti odnosno tipu.1°C. takođe. Istraživanja su vršena tokom tri godine (jesen 2001 – jesen 2004). Za istraživanje su odabrane sorte srednje poznog vremena zrenja jer seme ranih i poznih sorti ili tipova jabučastih vrsta voćaka ima vrlo nizak procenat klijavosti semena (Stanković i Jovanović. dok je najhladniji period decembar–januar sa srednjom dnevnom temperaturom od 0. Način sjetve je bio ručno u brazdice.3 do 18. Izdvajanje semena je vršeno ručno. Sušenje i čuvanje semena je vršeno prirodno u hladu. lubeničarka (4.360 g). Randman sejanaca je utvrđen na osnovu odnosa broja zasejanog semena i izniklih biljaka (Stanković i Jovanović.1 do –1.017 g) i tip divlje kruške (3.773 g). kontrole. Jarovljenje semena je rađeno u 0. Prosečna masa suvog semena (100 komada) je bila sledeća: sijerak (4. da sušenje semena može biti prirodno te da seme u toku sušenja (obično traje 4–5 dana) treba povremeno mešati. Dužina stratifikovanja je određena brojem dana do momenta probijanja klice kroz semenjaču kod 50% ispitivanog semena. – Opština Bijelo Polje ima srednju godišnju temperaturu od 8.826 g).9°C. jerebasma (4.603 g).583 g).523 g).943 g). Ogled je postavljen prema potpuno slučajnom planu. kačmorka (4.

Prema mehaničkom sastavu pripada klasi lakih ilovača. Sadržaj humusa od 3. ostali meseci imaju negativne srednje minimalne temperature.1). Srednja minimalna temperatura u aprilu je –2.47. Radi se o zemljištu dobro razvijenog profila. pa može doći do smrzavanja vode u površinskom sloju zemlje (gde su temperature nešto niže od predhodno saopštenih koje se odnose na visinu od 2 m iznad zemlje).0 K2O mg/ 100 g zem. To znači da su odnosi između sorti zavisni od godine istraživanja. dobijena je statistički vrlo značajna razlika. Srednja godišnja amplituda iznosi 50°C. za parametar klijavost semena.41 u vodenoj suspenziji. svega 0. Odlikuje se dobrom propustljivošću za vodu. Prosečna klijavost semena je bila od 65. Godine u kojima su vršena osmatranja i prikupljeni podaci u pogledu temperature vazduha ne mogu se smatrati različitim od prosečnih i višegodišnjih temperaturnih kolebanja. Ovo ukazuje da u proučavanom području postoje naglašeni topli i hladni periodi. REZULTATI I DISKUSIJA Klijavost semena devet autohtonih sorti kruške i jednog tipa divlje kruške ispitivana je tri godine. kao izvora varijacije. Na kontinetalnim vrstama voćaka nisu zapažena oštećenja od niskih zimskih temperatura. uz određena variranja.88% ukazuje na njegovu osrednju humoznost. Područje Bijelog Polja u letnjem periodu je okarakterisano i relativno visokim temperaturama koje dostižu i 38°C.).33% kod sorte medunak do 90% kod sorte kačmorka (tab. kao ni prolećnih mrazeva. za parametar klijavost semena.Polje. Dakle. Tokom godine temperatura vazduha ima amplitudu od 56°C. On nam ukazuje na stepen variranja među ispitivanim sortama. Otsustvo karbonatnog skeleta u podlozi i zemljištu utiče na kiselu reakciju ovog zemljišta: pH vrednost u sonom rastvoru (1 M KCl) iznosi 4. To znači da su vremenske prilike godine. čija dubina. – Lokalitetom Rasovo dominira tipično eutrično smeđe zemljište. Obezbeđenost zemljišta lakopristupačnim fosforom je relativno niska. sa verovatnoćom od 99 %. sa verovatnoćom od 95%. Negativne minimalne temperature mogu veoma nepovoljno da utiču na voćne kulture naročito ako se javljaju u vidu poznih prolećnih mrazeva. Tokom aprila u pojedinim godinama je dostizala i do –8°C. ili prema pedološkoj karti Crne Gore: smeđe zemljište na šljunku. Analizom varijanse. Mala količina ukupnih karbonata. a kalijumom srednja (6. bio je na nivou od 4.8°C za B.7% CaCO3. Kod godine kao izvora varijacije dobijena je statistički značajna razlika. Kod interakcije sorta × godina. pošto leži na šljunkovito peskovitoj podlozi.dnevne temperature su pozitivne samo tokom perioda maj–septembar. 93 . U oraničnom sloju je beskarbonatno. U ovom periodu su prisutne padavine (u aprilu padne oko 8% od godišnje količine što uopšte nije zanemarljivo).7 P2O5 i 14. na aluvijalnom i koluvijalnom nanosu. To znači da i u budućnosti. u vezi je sa poreklom matičnog supstrata. iznosi do 100 cm. javljanje niskih temperatura je najkritičnije s proleća. uticale na klijavost semena. Smrzavanjem zemljišta dolazi do razbijanja homogenosti i kompaktnosti zemljišta. a 5. Zemljište.05%. koji je pretežno silikatnog sastava. možemo očekivati takvu klijavost semena. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. pesku i konglomeratu. Koeficijent varijacije.Ovi periodi mogu da djeluju iscrpljujuće na voćne kulture naročito kada temperature dostižu svoje maksimume (pozitivne i negativne).

66 68 71 68 74 77 74.044 0.Tab. U našim istraživanjima.81 MS 3. ka najnižem koji se dobijaju u sitnih plodova i semena. smatra Paunović (1961).041 0. Prunus cerasifera i Prunus persica.1. koji se dobija iz krupnijih plodova i semena.66 0.059 0.05 Klijavost semena / Seed germination 2003 2004 Prosek / average 75 77 75. Klijavost semena autohtonih sorti kruške (%) Table 1.01 2002 74 76 66 75 65 72 68 88 84 83 0.66 90 92 90 85 83 84 84 87 84.320 0.05 DF 9 2 18 60 89 SS 14.208 F 29. Napred navedeni autor ističe da kada bi se rezultati ovih istraživanja predstavili u vidu krivulje.436 14.010 0.211 ** CV = 4.122 0.33 78 81 78.33 64 66 65.85 ** 2. Na klijavost semena utiče i vrijeme početka jarovljenja semena.212 ns) P > 0. odnos klijavosti semena i mase semena ispitivanih autohtonih sorti kruške i jednog tipa divlje kruške bio je sledeći: 94 .662 0. Prunus cerasifera i Prunus persica.33 78 80 77. Seed germination of the autochthonous pears cultivars (%) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina Cultivar × Year **) P< 0. zapazila bi se jedna prava linija koja se postepeno spušta od najvećeg procenta.01 0. Rezultati naših istraživanja međusobne zavisnosti klijavosti semena i mase semena kod autohtonih sorti krušaka nisu u skladu sa napred navedenim zaključkom navedenog istraživanja na voćnim vrstama Malus silvestris.211 0.114 * 2.05 0.05% Izvori varijacije – Variation source Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina – Cultivar × Year Greška / Deviation Ukupno / Total Paunović (1970) je istraživao uticaj krupnoće i težine plodova i semena na klijavost semena u Malus silvestris.611 5.092 0.16 *) P < 0.33 67 71 68.

To znači da i u budućnosti. možemo očekivati takvu dužinu stratifikovanja semena kod ispitivanih sorti. Stratifikacija semena na temperaturi od 0 do 5°C u prisustvu vazduha i pri umjerenoj vlažnosti.66% uprkos najvećoj masi 100 komada suvog semena (5. 95 . 2) je bila od 87 dana kod sorte medunak do 95 dana kod sorte jerebasma koja je jedina imala duži period stratifikacije i od tipa divlje kruške (93 dana). On nam ukazuje na stepen variranja među sortama.36 g). moglo bi se reći da su sve ispitivane autohtone sorte pogodne za iskorišćavanje. Sa aspekta proizvodnje generativnih podloga. za parametar dužina stratifikovanja semena. Analizom varijanse. u tehničkom i ekonomskom smislu.04%. 1958).77 g). čija je optimalna temperatura jarovizacije niža (3– 5°C). uslovi i sl. a odstupaju od navoda Mišića (1978). Prosečna dužina stratifikovanja semena u našem istraživanju (tab. bio je na nivou od 1. Svako otstupanje od optimalne temperature ima za posledicu potpuni gubitak klijavosti (Seeley i Damarandy. Rezultati trajanja stratifikacije kod ispitivanog tipa divlje kruške sa područja Bijelog Polja se slažu sa rezultatima Metlickog (1949).Iz napred navedenih rezultata kao i poznavanja klimatskih karakteristika i zemljišta severa Crne Gore ističemo da je stratifikaciju semena autohtonih sorti kruške u cilju proizvodnje generativnoh podloga najbolje obaviti početkom februara radi dobijanja naklijalih semenčica u vreme najoptimalnije za setvu semena.) Sa aspekta proizvodnje generativnih podloga a u zavisnosti od parametra prosečna klijavost stratifikovanog semena najekonomičnija je sorta kačmorka sa visokom klijavošću semena od 90%. Koeficijent varijacije. traje kod divlje kruške po Mišiću (1984) od 80 do 90 dana.Sorta kačmorka ima najveći procenat klijavosti 90% ali ne i najveću masu 100 komada suvog semena (4. sa verovatnoćom od 99%.66%) uprkos najnižoj masi 100 komada suvog semena (3. Na osnovu našeg istraživanja istakli bi da klijavost semena autohtonih sorti krušaka zavisi od većeg broja parametara (osobine sorte. dok Metlicki (1949) ističe da trajanje stratifikacije u danima kod divlje kruške iznosi od 90 do 105 dana. Westwood i Bjornstad (1968) su zaključili da seme krušaka od vrsta iz toplijih područja ima kraći period jarovizacije i sa nešto višom optimalnom temperaturom (5–10°C) nego seme od vrsta iz hladnijih područja. Sorta buzdovanka ima procenat klijavosti semena 68. vreme početka jarovljenja semena.52 g). odnosno tipovima. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika. Ispitivani tip divlje kruške (kontrola) ima veoma dobru klijavost (84. a imajući u vidu parametar dužina stratifikovanja. za parametar dužina trajanja stratifikovanja semena.

kod ispitivanih sorti.212 ns) P > 0. od 72 (sorta medunak) do 88. možemo očekivati takav randman sejanaca. sa verovatnoćom od 99%.52 ** CV = 1.24 F 12.2.05 0.05 0. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno.16 *) P < 0. Kod kontrole (tip divlje kruške) od 100 komada stratifikovanih. za parametar randman sejanaca.Tab.01 Dužina trajanja stratifikacije semena / Seed stratification 2002 2003 2004 Prosek / average 94 92 90 92 92 92 92 92 88 87 86 87 88 89 90 89 90 92 94 92 95 95 95 95 88 90 92 90 90 92 94 92 92 91 90 91 92 93 94 93 0.045 38012. Dužina trajanja stratifikacije semena autohtonih sorti kruške (dani) Table 2. često dolazi do lomljenja i oštećenja prilikom setve što se kasnije odražava na randman sejanaca. Analizom varijanse. kod sorte kao izvora varijacije dobijena je statistički vrlo značajna razlika.Koeficijent vari96 .02 MS 16. 3).01 0. To znači da i u budućnosti. Posmatrajući sveukupno rezultate klijavosti semena i rezultate randmana sejanaca sorta kačmorka je pokazala najbolje rezultate sa aspekta proizvodnje generativnih podloga. zakašnjelo zasejavanje. Seed stratifikation of the autochthonous pears cultivars (days) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar Godina / Year Sorta × Godina Cultivar × Year **) P< 0. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno.04% Izvori varijacije – Variation source Sorta / Cultivar Greška / Deviation Ukupno / Total Količina proizvedenih sejanaca u odnosu na količinu posijanog naklijalog semena (randman sejanaca) je bila različita (tab.092 0.08 274. takođe. pokazala da ukoliko se pri setvi semena nalazi veći procenat semena sa veoma dugačkom klicom.33 (sorta jerebasma) komada sejanaca.044 0.122 0. za tri istraživačke godine. Praksa nam je.75 1. Od 100 komada stratifikovanih.059 0. Interesantno je da sorta kačmorka koja je imala najveću klijavost semena ima randman sejanaca isti kao odabrani tip divlje kruške (kontrola). za tri istraživačke godine.05 DF 9 20 29 SS 223. 87 komada sejanaca što je veoma dobar randman.

sorta medunak.05 4. Naši rezultati se ne slažu u potpunosti sa napred iznetim zaključkom jer imamo izuzetake kod sorti jerebasma i kačmorka koje ima sitnije seme od sorti jarac.3.05 ** Izvori varijacije Sorta/ cultivar Greška / Deviation Ukupno/ Total Sa aspekta proizvodnje sejanaca. Kirkinska.01 *) P < 0.33 86 88 87.56 F 27. i tip divlje kruške (87%).34 MS 188. Seedlings obtained from autochthonous pears cultivars (%) Sorta/ cultivar Sijerak Kaličanka Medunak Lubeničarka Jarac Jerebasma Buzdovanka Kačmorka Turšijača Divlja kruška LSD Sorta / Cultivar 2002 72 76 72 76 78 89 75 88 79 89 0.01 6.05 DF 9 20 29 SS 2299.buzdovanka i turšijača ali imaju bolji randman sejanaca od sve tri sorte sa krupnijim semenom.624 Randman sejanaca / Seedlings obtained 2003 2004 Prosek / average 73 77 74 74 75 75 71 73 72 75 77 76 77 79 78 89 87 88. Tab. 1935 cit.33 74 77 75.33 76 78 77. po Stankoviću i Jovanoviću. On nam ukazuje na stepen variranja među sortama.12 5.33%). a zadovoljavajuće sorta kačmorka (87.97% **) P< 0. sa najmanjom težinom semena ima i najmanji randman sejanaca (72%) te u tom slučaju možemo se složiti sa napred navedenim zaključkom Kirkinske.33%).384 CV = 2.jacije. najpovoljnije osobine (visok randman) je pokazala sorta jerebasma (88. bio je na nivou od 2. 1987 konstatuje da se veći randman sejanaca postiže od krupnijeg semena.05 ns) P > 0. Ova odstupanja nas navode na zaključak da je randman sejanaca pod uticajem većeg broja genetičkih faktora kod ispitivanih autohtonih sorti kruške.97%.14 168 2485. 97 .66 85 87 87 0. Međutim. Randman sejanaca autohtonih sorti kruške (%) Table 3. za parametar randman sejanaca.

R. MIŠIĆ. peach.14. QUAMME.H.H. Doktorska disertacija..12: 212–223 (1977).E.ZAKLJUČAK Prosečna klijavost je bila od 65. WESTWOOD.M. NJHatipov.33% kod sorte medunak do 90% kod sorte kačmorka. Beograd (1984).S. PAUNOVIĆ.. Čačak (1970). Moskva (1949).11. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno 87 komada sejanaca što je veoma dobar randman. BHOMI. takođe. 92. Prosečna dužina stratifikovanja u našem istraživanju je bila od 87 dana kod sorte medunak do 95 dana kod sorte jerebasma koja je jedina imala duži period stratifikacije i od tipa divlje kruške (93 dana).J.E. M.65–68 (1990). 141–149 (1968). SLOVIĆ. A.: Chilling regularity of dormant seeds of 14 pear species as related to their climatic adaptation.Š. JOVANOVIĆ. N. Jug.: Podloge voćaka.: Biologičeskaja sovmesimost podvoja i privoja jabloni. STANKOVIĆ. pokazali da su osobine klijavost semena i randman sejanaca pod uticajem većeg broja genetičkih faktora.D.L. tokom tri istraživačke godine (prosek) od 72 (sorta medunak) do 88. tj.33 (sorta jerebasma) komada sejanaca. S.: Study on stratifikation of temperature fruit seeds: wild pear. Amer.E. Voćarstvo. METLICKI. T. Zadružna knjiga.R. br.A. naklijalih semenčica dobijeno je prosečno.R..: Organizacija rasadnika i proizvodnja voćnih sadnica.M. HARTMANN.: Plant propagation: princioles and praktices.. O.: Opšte voćarstvo. NESTOROV. K.A. LAYNE. Beograd (1953). BJORNSTAD. Vestnik. Od 100 komada stratifikovanih. plum. Englewood cliffs. A..T. PAUNOVIĆ.. Količina proizvedenih sejanaca u odnosu na količinu posijanog naklijalog semena (randman sejanaca) je bila različita. Rezultati istraživanja su.: Fruit Breeding Volume I: Tree and tropikal fruits. 5thed. (1953): Opit stratifikacii plodovih semjan. KESTER. STANČEVIĆ.A. Sad i Ogorod. Beograd (1977). Hatipov.Z.: Uticaj krupnoće i težine plodova i sjemena na klijavost sjemena nekih vrsta voćaka. Beograd (1961). LITERATURA BELL.J. P. nauk. Kod kontrole (tip divlje kruške) od 100 komada stratifikovanih..D. edited 441–514 (1996). Posmatrajući sveukupno rezultate klijavosti semena i rezultate randmana sejanaca sorta kačmorka sepokazala najekonomičnijom sa aspekta proizvodnje generativnih podloga. C.. Nep.: Ispitivanje klijavosti sjemena kontinentalnih voćaka s posebnim osvrtom na vreme stratifikovanja. S.H. SKIRVIN. D. 1 (1962).: Plodoviy pitomnik.: Voćni rasadnik i proizvodnja voćnog sadnog materijala. da osim krupnoće semena ima još relevantnih faktora koji utiču na navedene osobine autohtonih sorti krušaka. Stratifikaciju semena autohtonih sorti kruške u cilju proizvodnje generativnoh podloga najbolje je obaviti početkom februara radi dobijanja naklijalih semenčica u vreme najoptimalnije za setvu.Š..H. Sci. Proc. Prentice-Hall.E.. DAVIES. persimmon and apricot. Interesantno je da sorta kačmorka koja je imala najveću klijavost semena ima randman sejanaca isti kao odabrani tip divlje kruške (kontrola).B. Beograd (1969).E. 98 . Soc. Hort. Agri. crab apple.

The average seedlings obtained autochthonous sorts of pears was from 72% (cultivar medunak) to 88. The studies were conducted over 2001–2004. ANA TOPALOVIĆ Summary Seed germination and seedlings obtained are major parameters for generative rootstock production.) within the Bijelo Polje municipality. The average seed germination amongst autochthonous sorts of pears was from 65. Seed was collected from fruits out of nine autochthonous pears cultivars and the one selected wild pear tree (Pyrus communis L.33% (cultivar jerebasma). seed stratification and seedlings obtained. A lot of genetic factors influence on seed germination and seedlings obtained. Cultivar kačmorka can be suggested for the production of generative rootstocks in the conditions of continental climate. and to poor soil types.SEED GERMINATION AND SEEDLINGS OBTAINED SOME AUTOCHTHONOUS PEARS CULTIVARS WITHIN BIJELO POLJE REGION GORDANA ŠEBEK. The aim was to single out mother trees from the interesting autochthonous pears cultivars within the northern part of Montenegro as to produce generative rootstocks adapted both to severe temperate climate of hilly-mountainous region of northern Montenegro. MIRJANA RADULOVIĆ. seed germination. 99 . Key words: generative rootstock. autochthonous cultivars. The average seed stratification amongst autochthonous sorts of pears was from 87 days (cultivar medunak) to 97 days (cultivar jerebasma).33% (cultivar medunak) to 90% (cultivar kačmorka).

otpornost prema bolestima i štetočinama i sve ostalo potrebno i za zvaničnu potvrdu kvaliteta generativne podloge. Izučavanje ove problematike ima opšti biološki značaj na kome se zasnivaju agrotehnički zahvati iz koga proizilazi i cilj rada. otpornih na stresne faktore. Mirjana Radulović.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Ana Topalović. MIRJANA RADULOVIĆ1 IZVOD: U radu su izneti rezultati sadržaja N. Bijelo Polje. P i K tokom zimskog mirovanja kod sejanaca autohtonih sorti kruške kao značajnih pokazatelja za mogućnost koOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Gordana Šebek. fosfora (P) i kalijima (K) genetska karakteristika sejanaca. Istraživanja su rađena na sejancima devet autohtonih sorti krušaka i kod jednog tipa divlje kruške Pyrus communis L. što smo radili u predhodnom periodu (ponovo se kaleme u privatnim rasadnicima) nego u smislu proizvodnje generativnih podloga. 56. Centar za pedologiju. uticaj na prinos. pogodnih za rasadničarsku proizvodnju. P i K u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca u periodu zimskog mirovanja (2002–2003). ljekovito i aromatično bilje. koji treba da doprinese boljem poznavanju sadržaja i dinamike NPK u jednogodišnjim sejancima kruške u periodu mirovanja i racionalnijem korišćenju đubriva u tehnologiji proizvodnje sejanaca kruške. 6 (2007) STR. Centar za kontinentalno voćarstvo. 100–107. Biotehnički institut Podgorica. Podgorica. Želeli smo da egzaktno utvrdimo kvalitet sejanaca autohtonih sorti krušaka u smislu otpornosti na stresne faktore pa da u slučaju dobijanja kvaliteta ispitujemo ostale značajne stvari: kompatibilnost sa standardnim sortama. generativna podloga. Istraživanja pokazuju da je sadržaj azota (N). ANA TOPALOVIĆ. treba izdvojiti kao materijal za proizvodnju generativnih podloga zbog povoljnog odnosa P i K prema N. Cilj ovih istraživanja je bio da se prouči sadržaj i odnos N. Sejance sorte sijerak i kačmorka. NOVI SAD SADRŽAJ N. 100 . P I K KOD SEJANACA KRUŠKE U PERIODU ZIMSKOG MIROVANJA GORDANA ŠEBEK. Ključne reči: autohtone sorte. UVOD Naša je namera bila da ukažemo na autohtone sorte krušaka ali ne u smislu korišćenja plodova. moguće organske proizvodnje i sl.

P i K različit u organima kruške. u lišču 2.70%. za potrebe ovih istraživanja smo u jesen 2001. Bell (2003) ističe da epitet blaga Balkanskog poluostrva mogu da nose sorte krušaka karamanka i jeribasma koje su vrlo otporne prema kruškinoj buvi (Psilla pyri) i prouzrokovaču bakteriozne plamenjače (Erwinia amylovara). Stoga.10– 0.. Takođe. plodonosne grane 0. Stanje ishranjenosti voćke najrealnije se može utvrditi hemijskom analizom pojedinih organa i tkiva. Aktuelnost ovih istraživanja uvećavaju pozitivni rezultati dobijeni u svetu. a s druge strane primenom odgovarajućih mera u toku gajenja biljaka.11%. plodonosne grane 0. buzdovanka. kačmorka i turšijača. a koje utiču na pravac metabolizma. Azot (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi u intervalu od 0.41– 0. Povećanje otpornosti biljaka prema niskim temperaturama može se ostvariti s jedne strane dobijanjem sorata koje su otpornije na niske temperature. se vodilo računa da se za matična stabla ne odaberu stara stabla (preko 30 godina) odnosno ona čiji su plodovi i lišće oštećeni parazitima. 101 .33% i koren 0. 1987). lubeničarka. P i K nego tkiva starijih stabala (Bulatović et al.40%. One se odlikuju visokom rodnošću i prema dosadašnjim iskustvima otporne su na niske temperature. Od autohtonih sorti krušaka koje se nalaze na području Gornjeg Polimlja od kojih su neke istraživane a druge se u literaturi pominju. medunak. stablo i grane 0.17%. 1977). Sarić (1983) ističe da je sadržaj N. Za istraživanje su odabrane sorte srednje poznog vremena zrenja jer seme ranih i poznih sorti ili tipova jabučastih vrsta voćaka ima vrlo nizak procenat klijavosti (Stanković i Jovanović. prema većini dosadašnjih radova može se smatrati da K i P imaju povoljno dejstvo. u lišču 0.34%. granama koje rastu 0. u lišću 1.25%. izdvojili stabla devet autohtonih sorti (in situ): sijerak. Međutim.25%.51%. stablo i grane 0. Mlada stabla i njihova tkiva imaju više N. kaličanka. 1983). jerebasma.rišćenja istih kao generativnih podloga za krušku otpornih na niske temperature.99%. Vodilo se računa i o tome da su u pitanju zdrava pojedinačna stabla koja su u punoj rodnosti i čiji plodovi imaju prosečno više od 6 dobro razvijenih semenki. god. fiziolozi biljaka moraju da traže osnovne puteve povećanja otpornosti biljaka prema niskim temperaturama (Sarić. jarac (budala).10%. a koji se odnose na otpornost autohtonih sorti krušaka Polimlja i šire Balkanskog poluostrva prema bolestima. stablo i grane 0. Kastori (1983) navodi da je na osnovu dosadašnjih rezultata nemoguće u potpunosti uopštiti dejstvo pojedinih elemenata na otpornost biljaka prema niskim temperaturama. Kalijum (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi oko 1.52% i koren 0.50%. plodonosne grane 0.32%.40%. granama koje rastu 0. granama koje rastu 0.34%.09% i koren 0.57%. MATERIJAL I METODE Materijal u našem istraživanju je seme dobijeno iz plodova devet autohtonih sorti krušaka sa područja Bijelog Polja (in situ) i jednog tipa divlje kruške (Pyrus communis L) odabranog iz prirodne populacije sa istog područja. Fosfor (u % u odnosu na suvu materiju) se u plodu kruške nalazi u intervalu od 0.

U oraničnom sloju je beskarbonatno. Uzorci su sušeni. god.7% CaCO3. mljeveni i čuvani do momenta analize u dobro zatvorenim staklenim posudama.U jesen 2001. Ukupno je stratifikovano 3000 komada semena. fosfor molibden-vandanatnom kolorimetrijom. izdvojen jedan tip (matično stablo) umerenije bujnosti u odnosu na većinu tipova prisutnih u populaciji u funkciji tzv.88% ukazuje na njegovu osrednju humoznost.). kontrole. Azot je određivan metodom Kjeldahla. Radi se o zemljištu dobro razvijenog profila. ili prema pedološkoj karti Crne Gore: smeđe zemljište na šljunku.7 P2O5 i 14.41 u vodenoj suspenziji. koji je pretežno silikatnog sastava. Lako je uočljivo da sejanci autohtone sorte kačmorka imaju visok nivo azota u kori a i prosečno (kora + drvo) što nije dobro ako želimo da odaberemo generativnu podlogu otpornu na niske temperature. Sadržaj azota u kori je viši u odnosu na sadržaj azota u drvetu jednogodišnjih sejanaca.). Ogled je postavljen na lokalitetu Rasovo gde dominira tipično eutrično smeđe zemljište. u vezi je sa poreklom matičnog supstrata. 102 . svega 0. Prosečan sadržaj azota (kora + drvo) je bio od 0. kalijum kolorimetrijski.540% u odnosu na suvu materiju kod sejanaca sorti buzdovanka i turšijača do 0. Međutim. Svako ponavljanje je rađeno sa po 100 komada semena što iznosi ukupno 300 komada semena po sorti. na ravnom zemljištu. Sadržaj humusa od 3. Odnos N. sa područja opštine Bijelo Polje. čija dubina. REZULTATI I DISKUSIJA Otpornost na niske temperature procenjena je preko sadržaja i odnosa NPK u kori i drvetu sejanaca.47. god. (kraj marta – sredina aprila) u selu Rasovu. pošto leži na šljunkovito peskovitoj podlozi. je takođe iz populacije divlje kruške (Pyrus communis L. koje se nalazi 5 km nizvodno od centra Bijelog Polja. a kalijumom srednja (6.P i K je određivan računskim putem. a 5. odnosno tipu. Rezultati su iskazivani u procentima u odnosu na suvu materiju.) a ponavljanja 3. pesku i konglomeratu. Odlikuje se dobrom propustljivošću za vodu. u blizini Lima (oko 500 m od toka Lima). ovakavo tumačenje rezultata je početno zbog činjenice da se otpornost na niske temperature u savremenim istraživanjima bazira pre svega na međusobnom odnosu fosfora i kalijuma prema nivou azota dok su pojedinačni nivoi makroelemenata nedovoljni.780% u odnosu na suvu materiju kod sorte kačmorka. Stratifikovano seme je zasejavano tokom proleća 2002. Mala količina ukupnih karbonata. iznosi do 100 cm. Prema mehaničkom sastavu pripada klasi lakih ilovača. uz određena variranja. Uzorci kore i drveta sa jednogodišnjih sejanaca su uzimani jednom mesečno od decembra do marta (period zimskog mirovanja).0 K2O mg/ 100 g zem. Visok sadržaj azota (naročito u kori) je negativno svojstvo sa aspekta otpornosti na niske temperature. Obezbeđenost zemljišta lakopristupačnim fosforom je relativno niska. tokom zime 2002/2003. tretmana ima 10 (9 autohtonih sorti kruške i jedan tip divlje kruške Pyrus communis L. Ogled je postavljen prema potpuno slučajnom planu. na aluvijalnom i koluvijalnom nanosu. Odsustvo karbonatnog skeleta u podlozi i zemljištu utiče na kiselu reakciju ovog zemljišta: pH vrednost u sonom rastvoru (1 M KCl) iznosi 4.

058 0.053 0.75 N-drvo N-tree 0.53 0.545 0.6 0.13 ** 0.58 ** 0.055 0.055 0.054 0.57 0.068 ** P-drvo P-tree 0.52 * 0.058 0.67 0. The content of phosphorus in a bark and in a wood of one years old seedlings (P2O5%) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) P-kora P-bark 0.048 0.540 * 0.053 0.540 * 0.0615%).067 0.55 0.40* 0.49 0.59 1. 2.06 0.056 0.0485 0. Najviši sadržaj fosfora kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.053 0.043* 0.585 0.0695 ** Viši nivo fosfora (naročito u kori sejanaca) ima pozitivan uticaj na otpornost sejanaca prema niskim temperaturama.0575 0. Najniže prosečne vrednosti (kora + drvo) sadržaja fosfora su bile kod sejanaca sorte jarac (0.0565 0.6 0.055 0. Sadržaj fosfora u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (P2O5%) Table 2.780 ** 0.49 0.068%) što je favorizuje.06 0.0615 0.1.06 0.058 0.07 0.46 0. 103 .0475%).044* 0.7 0.Sorta kačmorka ima skoro isti sadržaj fosfora u kori sejanaca (0.5 0. Od autohtonih sorti krušaka prosečno najviši sadržaj je bio kod sejanaca sorte kaličanka (0.Tab.61 Tab.062 0.43 0.047 0.067%) kao i kora sejanaca odabranog tipa divlje kruške (0.91 0.84 0.615 0. Sadržaj azota u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (N %) Table 1: The content of nitrogen in a bark and in a wood of one years old seedlings (N %) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N-kora N-bark 0.68 0.062 0.47 Prosek Average 0.0475 * 0.685 0.071 ** Prosek Average 0.

419 13.46 0.283 0.256: 1.023 13. Najviši sadržaj kalijuma kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sorte kačmorka (0.307 0.30 11.374 K-drvo K-tree 0.093: 6.442: 6.189 * Prosek Average 0.305 0.395: 1.628: 1.277 0. drvetu i mešavini (kora + drvo).000: 1.279: 4.449 0. 3.278 0.093 ** interesantno 12.093 ** 104 .Tab.651: 8.271 0.258 * 0.364 – drvo). The content of potassium in a bark and in a wood of one years old seedlings (K2O %) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača K-kora K-bark 0.398 Visok sadržaj kalijuma u kori i drvetu ima pozitivan uticaj na otpornost sejanaca prema niskim temperaturama. Kalijum utiče na nivo tzv vezane vode u biljnom tkivu i njegovo veće prisustvo u kori jednogodišnjih sejanaca. Sva novija istraživanja u okviru fiziologije stresa izazvanog niskim temperaturama tvrde i da je od apsolutnog nivoa sadržaja makroelemenata u biljci za stepen otpornosti prema niskim temperaturama bitniji njihov relativni odnos.223 0.628: 5. Sejanci sorte kačmorka imaju viši nivo kalijuma u kori i drvetu u odnosu na sve ostale sejance ispitivanih sorti.399 0.Relation N: P2O5: K2O in a bark Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 11.216 0.281 tip divlje kruške (kontrola) 0. 4.488: 1.586 ** 0.395: 1.276 0.395 10.369 0. Sadržaj kalijuma u kori i drvetu jednogodišnjih sejanaca (K2O %) Table 3.698: 1.365 0.349: 5.233: 6.442: 7.326: 1.264 * 0.291 0.364 ** 0.767 11.465 10.930: 1. 302: 1. 0. fosfora i kalijuma u kori.308 0. Odnos N: P2O5: K2O u kori Table 4.186 10.293 0. Tab.475 ** 0.395: 6.586 – kora.348 0. pa čak i od sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške. Zbog toga smo matematičkim putem došli do relativnih odnosa azota.000: 8. grančica odnosno kori pupoljaka je pozitivno sa aspekta otpornosti na niske temperature.434 0.465 ** interesantno 9.338 0.291 0.

090 : 6.045: 1.0615%).681: 1.316: 1.227 : 9. Najniže prosečne vrednosti (kora + drvo) sadržaja fosfora su bile kod sejanaca sorte jarac (0.179: 6. Relation N: P2O5: K2O in a tree Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 13.00 ** interesantno 11. 105 .659 20.473 12.579 : 1.636: 1.068 13.Tab.368 : 1.368 : 1.614 11.318 : 8. 204: 6.389 ** ZAKLJUČAK Uočene su razlike kod sejanaca ispitivanih autohtonih sorti krušaka u sadržaju i odnosu N.158: 10.842: 1. 5.694 14.681: 1.947: 1.263: 7.409: 1.021: 5. 454 19.968 11.5 17. Relation N: P2O5: K2O (average) Sorta/tip – Cultivar/ type sijerak kaličanka medunak lubeničarka jarac (budala) jerebasma buzdovanka kačmorka turšijača tip divlje kruške (kontrola) N: P2O5: K2O 11.318 ** interesantno 15.522 : 13.295: 5.421 : 1.204 ** Tab.0475%).090: 1.863 ** interesantno 15.473 : 1.221: 7.909: 1.00 13. P i K u periodu zimskog mirovanja.250: 9.454: 1.100 : 1.189: 5. Najviši sadržaj fosfora kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške.432 14.926 12.463: 8. Odnos N: P2O5: K2O u drvetu Table 5. Prosečan sadržaj azota (kora + drvo) je bio od 0.682 25.421 : 1. Sadržaj azota u kori je viši u odnosu na sadržaj azota u drvetu jednogodišnjih sejanaca. Odnos N: P2O5: K2O (prosek) Table 6.00 : 6. 6.484 16.363: 10.818: 1.636: 1. Od autohtonih sorti krušaka prosečno najviši sadržaj je bio kod sejanaca sorte kaličana (0.210: 6.842 11.780% u odnosu na suvu materiju kod sorte kačmorka.540% u odnosu na suvu materiju kod sejanaca sorti buzdovanka i turšijača do 0.000: 5.204 : 7.779 ** interesantno 12.545 : 10.

106 . M. ANA TOPALOVIĆ. Bartlett And Passe crassne pears. STANKOVIĆ.: Fiziologija biljaka.0615% (kaličanka).54% (buzdovanka) to 0.R. D. 2. JOVANOVIĆ. D. N. The average content of nitrogen (N) of one year old seedlings was from 0. Sorta sijerak ima ispitivane pokazatelje (NPK) najpribližnije kontroli odnosno sejancima odabranog tipa Pyrus communis L. The studies involved the seedlings of nine autochthonous pears cultivars and one wild pear tree (Pyrus communis L. 0. MIRJANA RADULOVIĆ Summary The paper presents a study results on N. Građevinska knjiga.) The investigation proved NPK content to be a genetical property of the seedling. BULATOVIĆ. S. R. Acta Hort.. Visok nivo kalijuma utiče na relativan odnos ispitivanih parametara i izaziva potrebu daljih istraživanja radi sigurnijeg zaključka u vezi otpornosti ove sorte na nisku temperaturu. Novi Sad (1983).364 – drvo).586 – kora. LITERATURA BELL. M. Beograd (1987). 622: 343–345 (2003). The average content of phosphorus (P) of one year old seedlings was from 0. značajna je zbog toga što sadrži znatno viši nivo kalijuma u kori i drvetu sejanaca u odnosu na sve druge ispitivane autohtone kruške pa i u odnosu na kontrolu.: Fiziologija biljaka. IRO. M.: Correlation between content of NPK in fruit. JELENIĆ.. Naučna knjiga. DŽAMIĆ.0475% (jarac) to 0. leaves and branches of cvs.69: 147–152 (1977).78% (kačmorka). R. Beograd (1983). JOVANOVIĆ.. L.Najviši sadržaj kalijuma kako u kori tako i u drvetu jednogodišnjih sejanaca bio je kod sejanaca sorte kačmorka (0.: Resistance to pear Psylla nymphal felding of germplasm from Central Europe. Sejanci sorte kačmorka imaju viši nivo kalijuma u kori i drvetu u odnosu na sve ostale sejance ispitivanih sorti. Acta Horticulturae. P and K content in annual bark and tree of the seedlings during dormancy (2002–2003). Sorta kačmorka uprkos visokom nivou azota (kora + drvo) zbirno. SARIĆ.. Na osnovu predhodnih rezultata nivoa i odnosa ispitivanih makroelemenata (NPK) u jednogodišnjim sejancima autohtonih sorti kruške možemo zaključiti da: 1.: Opšte voćarstvo. pa čak i od sejanaca kontrolnog tipa divlje kruške. P AND K CONTENT IN PEAR SEEDLINGS DURING DORMANCY GORDANA ŠEBEK.. KASTORI.

The average content of potassium (K) of one year old seedlings was from 0. biological significance.475% (kačmorka). Owing to a favorable ratio of P and K: N. seedlings sijerak and kačmorka are to be singled out for generative rootstock production. upon which cultural practices are based. Key words: Autochthonous cultivars. to contribute to a more rational fertilization usage in the production of pear seedlings. The stated issue is of a general. Owing to a favorable ratio of P and K: N. generative rootstock.258 % (kaličanka) to 0. seedlings sijerak and kačmorka are to be singled out for generative rootstock production. 107 . and thus. The aim of the paper was to clarify NPK content in annual pear seedlings during dormancy.

2–79. 56. Za njeno uspešno izvođenje neophodno je poznavati biološke i fiziološke osobine roditeljskih partnera. UVOD Poznavanje funkcionalne sposobnosti polena je značajno kako sa aspekta genetike i oplemenjivanja voćaka. pored kompatibilnosti sa osnovnim sortama i približnog vremena cvetanja i dobru klijavost polena. 6 (2007) STR. metodom naklijavanja na hranljivoj podlozi sa agarom uz dodatak rastvora saharoze tri različite koncentracije (10. a samim tim i unakrsno oprašivanje. Naviše korišćen oplemenjivački metod u stvaranju novih sorti voćaka je planska hibridizacija. odnosno izbor odgovarajućih glavnih sorti i sorti oprašivača. jedan od najvažnijih faktora uspešnosti proizvodnje je pravilna sortna kompozicija zasada. 1996). sorte. Beograd. Ključne reči: kajsija. tako i sa praktičnog aspekta – obezbeđenja visoke i redovne rodnosti. DRAGAN NIKOLIĆ1 IZVOD: Kod 23 sorte kajsije proučavana je klijavost polena „in vitro”. 108–114. dr Dragan Nikolić. Ispitivanja su obavljena u periodu od dve godine (2005–2006). u novije vreme se sreću podaci o samobesplodnosti i kod većeg broja sorti kajsije evropske grupe (Szabó i Nyéki. docent. Klijavost polena ispitivanih sorti varirala je u intervalu od 21. posebno ako se Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Dragan Milatović. Kod većine sorti najbolja klijavost je dobijena u rastvoru saharoze koncentracije 10%. klijavost polena „in vitro”.) DRAGAN MILATOVIĆ. prilikom gajenja samobesplodnih sorti treba obratiti pažnju na izbor odgovarajućih oprašivača. samobesplodnost je uobičajena kod sorti centralno azijske i iransko-kavkaske ekološko-geografske grupe. 108 . Pored toga.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Zbog toga. Međutim. Burgos i sar. Razlike između sorti.. Prunus armeniaca. Cvetanje kajsije odvija se rano u proleće i često protiče u nepovoljnim meteorološkim uslovima (niske temperature. Milatović i Nikolić. pri gajenju stranooplodnih voćaka. koncentracija saharoze i godina ispitivanja bile su statistički veoma značajne. 15 i 20%). kiša. 1997. Poljoprivredni fakultet. dok se sorte evropske grupe tradicionalno smatraju samooplodnim (Layne i sar. docent.. vetar) što otežava let pčela. 2007). Sorte oprašivači treba da imaju.5%. 1991. Pri izboru muškog roditelja za hibridizaciju veoma značajna osobina je upravo funkcionalna sposobnost polena. Kod kajsije. NOVI SAD KLIJAVOST POLENA SORTI KAJSIJE (Prunus armeniaca L.

godina) u tri ponavljanja po potpuno slučajnom planu. 15 i 20%). Ogled je postavljen kao trofaktorijalan (sorta. Ligeti orijaš. 109 . Posle inkubacije od 24 časa u petri kutije je dodavan 40% formaldehid radi sprečavanja daljeg rasta polenovih cevčica.7% agar-agara i saharoze u tri različite koncentracije (10. uzgojni oblik slobodan. U svakom ponavljanju analizirano je najmanje 300 polenovih zrna.5 × 4. radi prebrojavanja klijalih i neklijalih polenovih zrna. Dobijeni rezultati su obrađeni statistički metodom analize varijanse. Mamaja. Kutije sa zasejanim polenom posmatrane su pod svetlosnim mikroskopom sa uvećanjem od 120 puta. 1996. Roksana.. Segedi mamut.5 m. Oranževokrasnij. 1999). Kada su se antere raspukle. Ispitivane sorte nalaze se u kolekcionom zasadu Oglednog dobra „Radmilovac“ Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu. Mađarska najbolja. Čačansko zlato. a razmak sadnje 4. San kastreze. Od metoda naklijavanja najčešće se koriste metoda viseće kapi i metoda sa upotrebom agara ili želatina.05 i 0. Stela i Šantunska). Ispitivanje funkcionalne sposobnosti polena može se vršiti in vivo i in vitro. podrazumevaju upotrebu metoda naklijavanja ili bojenja polena. godina) u oglednom zasadu je primenjivana standardna agrotehnika. Radi sakupljanja polena uzimane su grančice sa cvetnim pupoljcima u fazi balona. a pojedinačno testiranje izvršeno je LSD-testom za verovatnoće 0. Takođe.ima u vidu da su zabeležene i pojave interinkompatibilnosti između pojedinih sorti kajsije (Egea i Burgos. Ispitivanja in vitro.01. Biljana. koncentracija saharoze. U periodu ispitivanja (2005–2006. Nektarina – kajsija. pa je i vitalnost polena utvrđena na ovaj način približna onoj na žigu tučka. Polen je smatran klijalim ako je dužina polenove cevčice bila veća od prečnika polenovog zrna. NS-4. REZULTATI Podaci o klijavosti polena ispitivanih sorti kajsije u tri koncentracije saharoze i dve godine prikazani su u Tabeli 1. Novosadska rana. Stanley i Linskens (1974) smatraju da se metodama naklijavanja obezbeđuju uslovi za klijanje približno jednaki onim in vivo. Čačanska pljosnata. MATERIJAL I METOD RADA Kao materijal za ispitivanje u ovom radu korišćen je polen od 23 sorte kajsije (Arzami aromatični. Podloga je džanarika. Metode naklijavanja polena smatraju se pouzdanijim i pogodnijim za procenu stepena vitalnosti polena. polen je uziman sa finom četkicom i nanošen u petri kutije na predhodno pripremljene hranljive podloge koje su se sastojale od 0. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi klijavost polena kod 23 sorte kajsije i da se izdvoje sorte koje bi se na osnovu poznavanja ove osobine mogle koristiti kao oprašivači. Stark erli orindž. Grančice su zatim prenošene u laboratoriju gde su držane u teglama sa vodom na sobnoj temperaturi. Kečkemetska ruža. Erdős i sar. Cegledi bibor. Harkot. Hindukuš. Kostjuženskij. Cegledi orijaš. Bolat i Pirlak (1999) su utvrdili da je klijavost polena kod sorti kajsije i trešnje bila veća kod primene metode klijanja na agaru u odnosu na metodu viseće kapi. ispitivanjem hranljivih podloga sa različitim koncentracijama saharoze odrediće se optimalne koncentracije za ispitivanje klijavosti polena kajsije.

9 68.0 47.8%).3 49.4 46.7 50.79NZ – LSD0.3 54.13 96.0 42.) Sorte Cultivars / Koncentr.2 71.9 30.6 60.9 39.3 31.3 35.1 15% 42.7 45.7 56.8 47. Analiza varijanse za klijavost polena sorti kajsije Table 2.5 65.2 58.9 77.1 53.6 79.1 53.3 30.6 54.6 62.5 42.5 47.0 31.7 42.80 9. Pollen germination of apricot cultivars (2005–2006.6%).5 49.7 60.1 22.3 51.0 54.2 49.7 48.8 61.1 40.4 Tab.1 45.9 52.2 46.4 Proseci sorti Cultivar 20% means 42.7 41.5 63.3 32.0 37.5 39. Arzami aromatični Biljana Cegledi bibor Cegledi orijaš Čačansko zlato Čačanska pljosnata Harkot Hindukuš Kečkemetska ruža Kostjuženskij Ligeti orijaš Mamaja Mađarska najbolja Nektarina– kajsija Novosadska rana NS-4 Oranževokrasnij Roksana San kastreze Segedi mamut Stark erli orindž Stela Šantunska Prosečno – Average 2005.3 63.3 53.3 56.7 52.5 45.7 62.2 40.36 296.5 57.4 54.6 59.46 2.2 49.9 58.2 49.5 52.2 32.1 30.0 64.3 62.81 2.1 54.1 68.1 62.7 49.7 55.5 71.7 42.2 46.0 51.2 54.7 41.3 37.1 47.1 66. 1.6 48.6 41.95NZ 0.8 32.9 59.8 55.5 54.5 31.5 51.8 47.8 39.05.31 – – – LSD0. 2).3 41.4 38.8 58.7 61.2 40.01 11.5 50.4 37.5 45. saharoze Sucrose concentr.8 58.4 63.5 55.1 60.01 6.3 43.2 26.6 65.9 59.7 52.6 62.3 68.87 58.0 56.6 53.4 35.8 63. a najveću sorta Oranževokrasnij (57.4 51.95 7.8 47.6 52.4 48.4 36.91 61.3 67.1 74.81** 0.0 57.1 20% 54. 2.2 57.7 26.9 49.3 56.5 51.5 68.0 46.2 38.1 62.8 41.7 56.0 54.59 11546.2 64.2 56.3 49.5 55. god.4 50.7 58.) Table 1.2 51.9 55.5 38.1 39.6 20% 31.4 54.3 24.3 52.9 54.5 54.4 22.9 68.86 1.7 45. ** P<0.7 57.01.3 60.2 47.6 51.6 63. Tab.0 42.5 53.5 50.6 41.0 49.9 54.1 31.0 47.0 69.0 51.3 59.05 5.51** 1.0 42.1 56.0 56.80 48. Klijavost polena sorti kajsije (2005–2006.4%.8 38.1 57.7 52.56* 4.2 54. saharoze / Sucrose concentration (B) 2 1 Godina / Year (C) A×B 44 A×C 22 B×C 2 A×B×C 44 276 Greška / Error MS 377.1 48.4 69.6 30.9 48.96** 485.5 56.3 28.2 36.52 29984.3 39.6 52.6 67.0 64.9 51.2 31.Prosečna klijavost polena za sve sorte u dve godine i tri koncentracije saharoze je iznosila 50.2 31.6 30.9 41.9 65.6 53.6 21.8 55.8 30.5 48.9 61. god.2 41.2 34.4 61.4 36.2 54.0 66. 10% 52.0 30.1 2006.7 41.2 51. Nije značajno / Non significant 110 .8 53.9 31.0 41.3 57.9 57.8 Prosečno Average 15% 56. 10% 78. Analysis of variance for pollen germination in apricot cultivars df Izvori variranja – Sources of variation 22 Sorta / Cultivar (A) Konc.0 38. god.2 53.9 75.0 42.3 50.7 45. Na osnovu statističke analize utvrđeno je da su razlike između ispitivanih sorti bile veoma značajne (Tab.7 55.16 1.0 58.9 39.6 73.2 57.7 53.3 10% 65.4 37.6 48. Najmanju prosečnu klijavost je imala sorta Cegledi bibor (39.0 56.5 15% 70.11** 186.76 NZ F 6.6 61.2 44.4 44.52 8.2 42.1 49.6 59.64 – – – * P<0.3 49.

Minimalna klijavost polena u periodu ispitivanja bila je kod sorte Cegledi bibor u 20% rastvoru saharoze u 2005. godini i iznosila je 21,2%. Maksimalna vrednost od 79,5% zabeležena je kod sorte Oranževokrasnij u 10% rastvoru saharoze u 2006. godini. Prosečno najveća klijavost polena (za sve sorte i obe godine ispitivanja) je bila u koncentraciji saharoze od 10% i iznosila je 57,8% (sa variranjem od 47,4% kod sorte Hindukuš do 67,7% kod sorte Oranževokrasnij). Prosečna klijavost u 15% rastvoru saharoze je bila 53,4% (variranje od 41,7% kod sorte Kostjuženskij do 63,7% kod sorte Oranževokrasnij). Najmanja klijavost je bila na hranljivoj podlozi sa koncentracijom saharoze od 20% i iznosila je u proseku 40,2% (variranje od 22,7% kod sorte Cegledi bibor do 49,2% kod sorte Kečkemetska ruža). Razlike između ispitivanih koncentracija saharoze bile su statistički veoma značajne. Klijavost polena je dosta varirala i po godinama ispitivanja. Prosečna klijavost (za sve sorte i sve tri koncentracije saharoze) u 2005. godini je bila 41,9%, a u 2006. godini 59,0%. Analizom varijanse utvrđena je statistički veoma značajna razlika između prosečnih vrednosti za ispitivane godine. Interakcija sorte i godine ispoljila je statistički veoma značajan uticaj na klijavost polena, dok je interakcija sorte i koncentracije imala značajan uticaj na navedenu osobinu. Za razliku od njih, interakcija koncentracije saharoze i godine, kao i trojna interakcija (sorta × koncentracija × godina) nisu pokazale statističku značajnost.

DISKUSIJA
Klijavost polena kod 23 sorte kajsije gajene u agroekološkim uslovima beogradskog voćarskog područja pokazala je veliku varijabilnost (21,2–79,5%). Forlani i Rotundo (1977) su kod 44 sorte kajsije dobili nešto veći interval variranja (8,63–86,78%). Đurić (1990) je kod 20 sorti kajsije u Vojvodini ustanovio variranje klijavosti polena u intervalu od 14,9–88,7%. Isti autor navodi da se prosečna klijavost za tri godine kretala od 21,2% kod sorte Cegledi bibor u 15% rastvoru saharoze do 68,5% kod sorte Ambrozija (kl. NS), takođe u istoj koncentraciji saharoze. Slabu klijavost polena (ispod 30%) u navedenom radu imale su sorte Cegledi bibor i Kostjuženskij. U našem istraživanju ove dve sorte takođe su imale najmanje vrednosti klijavosti polena od svih ispitivanih sorti. Rezultati našeg ispitivanja pokazali su da je prosečna klijavost polena za obe godine bila najveća u koncentraciji saharoze od 10%, zatim 15%, a najmanja u 20%. Upoređivanjem koncentracija od 10 i 15% može se zaključiti da je prosečna klijavost bila veća u koncentraciji saharoze od 10% u odnosu na 15% kod 20 sorti, a manja samo kod tri sorte (Mamaja, San kastreze i Stark erli orindž). Po godinama ispitivanja je slična situacija. Veća klijavost u koncentraciji od 15% u 2005. godini je bila kod šest sorti, a u 2006. godini kod četiri sorte. Koncentracija saharoze od 20% uslovila je najmanju klijavost polena, kako prosečno, tako i po godinama ispitivanja. Izuzetak su samo sorte Kečkemetska ruža i Ligeti orijaš u 2006. godini, kod kojih je klijavost bila veća u koncentraciji od 20% u odnosu na 15%. Forlani i Rotundo (1977) su od tri proučavane koncentracije saharoze (10, 15 i 20%) dobili najbolju klijavost u 20% rastvoru. Nasuprot njima, Mahanoglu i sar. (1995) su dobili najbolje rezultate u koncentracijama od 10 i 15%. Đurić (1990) je ispitivao dve koncentracije (10 i 15%) kod 20 sorti kajsije. Kod 15 sorti bolju klijavost je dobio u rastvoru koncentracije 15%, a kod pet sorti u 10% rastvoru. Slične rezultate su dobili i 111

Bolat i Pirlak (1999). U njihovom istraživanju kod četiri sorte kajsije klijavost je bila bolja u koncentraciji od 15%, a kod jedne sorte u koncentraciji od 10%. Navedeni autori ističu da veće koncentracije (20 i 25%) imaju inhibitorni efekat na klijavost polena. Na osnovu dobijenih rezultata može se uočiti velika varijabilnost klijavosti polena istih sorti po godinama ispitivanja. Znatno veća klijavost kod svih sorti je dobijena u drugoj godini istraživanja (2006). Ova varijabilnost se može objasniti uticajem faktora spoljašnje sredine u vreme i pred cvetanje kajsije. U 2005. godini cvetanje kajsije je počelo 4. aprila. Za ovu godinu je bilo karakteristično veoma hladno vreme u februaru i prvoj polovini marta, sa čestim temperaturama ispod –10°C. U vreme cvetanja (prva polovina aprila) su se smenjivali periodi relativno toplog i hladnog vremena sa pojavom jutarnjih mrazeva. Niske temperature u vreme mikrosporogeneze, kao i promenljive temperature u vreme cvetanja mogle su uticati na lošiju klijavost polena u ovoj godini. U 2006. godini cvetanje kajsije je počelo nešto ranije (30. marta), a temperaturni uslovi su bili povoljni i u granicama prosečnih višegodišnjih vrednosti, što se moglo odraziti na bolju klijavost polena u ovoj godini. Đurić (1990) takođe kao glavni razlog varijabilnosti klijavosti polena između godina navodi nestabilne temperature u fazi mikrosporogeneze i cvetanja kajsije. Hedhly i sar. (2004) ističu da temperatura ima veliki uticaj na klijavost polena. Povećanje temperature (od 10 do 30°C) utiče na smanjenje klijavosti polena, ali istovremeno ubrzava porast polenovih cevčica. Vachun (1981) navodi da je optimalna temperatura za klijanje polena kajsije oko 15°C, a na temperaturama iznad 25°C dolazi do smanjenja klijavosti. Egea i sar. (1992) su utvrdili da su adekvatne temperature za klijavost polena i rast polenovih cevčica između 10 i 20°C. Slično njima, Pirlak (2002) je utvrdio da su optimalne temperature između 15 i 20°C. Pored temperature, na klijavost polena imaju uticaj i drugi faktori spoljašnje sredine, kao što su relativna vlažnost vazduha i sastav atmosfere (Stanley i Linskens, 1974). Cerović i sar. (1999) su utvrdili i da neki fungicidi koji se koriste za tretiranje voćaka u fazi cvetanja protiv Monilinia laxa imaju negativan uticaj na klijavost polena, a Andersone i sar. (2002) su ustanovili da infekcija virusima može smanjiti klijavost polena trešnje do 30%.

ZAKLJUČAK
Klijavost polena ispitivanih sorti kajsije varirala je u intervalu 21,2–79,5%. Prosečno za obe godine ispitivanja najveću klijavost polena (57,6%) imala je sorta Oranževokrasnij, a najmanju klijavost polena (39,8%) sorta Cegledi bibor. Iako su razlike između ispitivanih sorti bile statistički veoma značajne, može se zaključiti da su sve sorte u proseku imale zadovoljavajuću klijavost polena, pa se kao takve mogu preporučiti kao potencijalni oprašivači. Međutim, treba imati u vidu da u pojedinim godinama faktori spoljašnje sredine (naročito temperatura) mogu uticati na značajno smanjenje klijavosti, što se može odraziti i na lošije oprašivanje. Ustanovljeno je da postoje veoma značajne razlike u klijavosti polena između ispitivanih koncentracija saharoze. Na osnovu dobijenih rezultata, za ispitivanje klijavosti polena kod kajsije mogu se preporučiti koncentracije saharoze od 10% i 15%.

112

LITERATURA
ANDERSONE, D., WUSTENBERGHS, H., COOK, N.C., KEULEMANS, J.: Effect of infection by viruses on vegetative and reproductive growth of sweet cherry on Damil and Inmil rootstocks. Hort. Sci. (Prague) 29 (3): 99–104 (2002). BOLAT, I., PIRLAK, L.: An investigation on pollen viability, germination and tube growth in some stone fruits. Tr. J. of Agriculture and Forestry 23: 383–388 (1999). BURGOS, L., EGEA, J., GUERRIERO, R., VITI, R., MONTELEONE, P., AUDERGON, J.M.: The self-compatibility trait of the main apricot cultivars and new selections from breeding programmes. J. Hort. Sci. 72: 147–154 (1997). CEROVIĆ, R., MILENKOVIĆ, S., NIKOLIĆ, M.: Uticaj fungicida na klijanje polena višnje in vitro. Jugoslovensko voćarstvo 33, 127–128: 157–163 (1999). ĐURIĆ, B.: Klijavost polena u nekih sorti kajsije u Vojvodini. Jugoslovensko voćarstvo 24, 91–92, 17–23 (1990). EGEA, J., BURGOS, L.: Detecting cross-incompatibility of three North American apricot cultivars and establishing the first incompatibility group in apricot. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 121: 1002– 1005 (1996). EGEA, J., BURGOS, L., ZOROA, N., EGEA, L.: Influence of temperature on the in vitro germination of pollen of apricot (Prunus armeniaca L.). J. Hort. Sci. 67: 247–250 (1992). ERDŐS, Z., SZABÓ, Z., NYÉKI, J.: Inter-incompatibility of self-incompatible apricots and their varietal properties. Int. J. Hort. Sci. 5: 79–81 (1999). FORLANI, M., ROTUNDO, A.: Biologia fiorale dell’ albicocco. 1° Studio sulla germinabilità del polline. Annali della Facolta di Scienze Agrarie della Università degli Studi di Napoli Portici 11: 70–79 (1977). HEDHLY, A., HORMAZA, J.I., HERRERO, M.: Effect of temperature on pollen tube kinetics and dynamics in sweet cherry, Prunus avium (Rosaceae). American Journal of Botany 91 (4): 558–564 (2004). LAYNE, R.E.C., BAILEY, C.H., HOUGH, L.F.: Apricots. In: Janick, J., Moore, J.N. (Eds.), Fruit Breeding, Volume I: Tree and tropical fruits. John Wiley & Sons, Inc., New York, pp. 79–111 (1996). MAHANOGLU, G., ETI, S., KASKA, N.: Correlations between pollen quality, pollen production and pollen tube growth of some early ripening apricot cultivars. Acta Hort. 384: 391–396 (1995). MILATOVIĆ, D., NIKOLIĆ, D.: Analysis of self- (in) compatibility in apricot cultivars using fluorescence microscopy. J. Hort. Sci. Biotechn. 82: 170–174 (2007). PIRLAK, L.: The effects of temperature on pollen germination and pollen tube growth of apricot and sweet cherry. Gartenbauwissenschaft 67 (2): 61–64 (2002). STANLEY, R.G., LINSKENS, H.F.: Pollen: biology, biochemistry, management. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, New York (1974). SZABÓ, Z., NYÉKI, J.: Blossoming, fructification and combination of apricot varieties. Acta Hort. 293: 295–302 (1991). VACHUN, Z.: Etude de quelques proprietes morphologiques et physiologiques du pollen d’abricotier, germination et croissance des tubes polliniques a basses temperatures. Acta Hort. 85: 387–418 (1981).

113

POLLEN GERMINATION IN APRICOT CULTIVARS (Prunus armeniaca L.)
DRAGAN MILATOVIĆ, DRAGAN NIKOLIĆ

Summary In 23 apricot cultivars pollen germination in vitro using the method of germination on the medium with agar and sucrose solution of three different concentrations (10, 15 and 20%) were studied. Studies were done during two-year period (2005–2006). Pollen germination of studied cultivars ranged from 21.2 to 79.5%. Differences between cultivars, sucrose concentrations and years were statisticaly very significant. In majority of cultivars the best germination was achieved in sucrose concentration of 10%. Key words: apricot, Prunus armeniaca, cultivars, pollen germination in vitro.

114

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 115–121, NOVI SAD

RODNI POTENCIJAL BRESKVE I NEKTARINE U GUSTOJ SADNJI
GORDAN ZEC1 IZVOD: Na oglednom polju IRC PKB Agroekonomik podignut je zasad breskve i nektarine u sistemu guste sadnje (3,5 × 1 m). Kao oblik gajenja u standardnom ogledu je zastupljena kotlasta kruna sa rastojanjem 4 × 4 m, dok je u gustoj sadnji zastupljena kosa kordunica. U uporednom ogledu su zastupljene sorte breskve Autumn Glo, Early O Henry i Sunprince i nektarine Max 7 i Vinčanka. Ispitivanja su obuhvatila broj rodnih grančica, cvetova i plodova po stablu, zametanje plodova i rodni potencijal. Sve ispitivane sorte breskve i nektarine u gustoj sadnji karakteriše visok rodni potencijal i rano stupanje u punu rodnost. Ključne reči: breskva, nektarina, gusta sadnja, rodni potencijal

UVOD
Breskva se po obimu proizvodnje u Srbiji nalazi na šestom mestu. Naša zemlja u svetskim razmerama spada u male proizvođače, ali se breskva kod nas smatra privredno značajnom vrstom. Kod nas se breskva najčešće gaji u obliku kotlaste krune i nepravilne palmete sa kosim granama sa razmakom sadnje 4 × 5 m i 4 × 3 m (Ninkovski, 1988). Pri podizanju novih zasada postavlja se nekoliko osnovnih pitanja: izbor sorte, izbor podloge i oblika krune koji u datim uslovima omogućavaju što bolje proizvodne a time i ekonomske rezultate (Gvozdenović, 1996). Veličković i Radivojević (1998) takođe navode da su osnovni preduslovi za postizanje visokih prinosa breskve izbor savremenih sistema gajenja, sorti, podloga, odgovarajuća agrotehnika, povoljni klimatsko-edafski uslovi. Danas se u proizvodnji breskve nalazi znatno veći broj sorti nego kod jabuke i kruške (Ognjanov, 2004). Veliki izbor sorti daje mogućnost ispitivanja gajenja pojedinih sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji. Gajenje breskve u gustom sklopu bi omogućilo olakšano, jeftinije i kvalitetnije izvođenje više operacija (rezidba, proreda, berba). Ispitivanjem gajenja breskve u gustoj sadnji u svetu bavili su se Erez (1980), Fideghelli i Grassi (1996). Kod nas je do sad ispitivanju gajenja breskve u gustoj sadnji poklonjeno malo pažnje.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Gordan Zec, istraživač-saradnik. Institut PKB Agroekonomik, Industrijsko naselje b.b. Padinska Skela.

115

Cilj istraživanja je uporedno ispitivanje rodnog potencijala nekih sorti breskve i nektarine u gustoj i standardnoj sadnji u uslovima Pančevačkog rita.

MATERIJAL I METOD RADA
Ispitivanja su obavljena u proizvodno – eksperimentalnom zasadu IRC PKB Agroekonomik u Padinskoj Skeli. Voćnjak je podignut 2004. godine sadnjom i okuliranjem podloge (vinogradska breskva) na stalnom mestu na površini od 1 ha. Tip zemljišta na kome je zasad podignut je ritska crnica sa visokim sadržajem gline. U gustoj sadnji je zastupljeno rastojanje 3,5 × 1 m, dok je standardna sadnja obavljena na rastojanju 4 × 4 m uz izbor kotlaste krune kao oblika gajenja. Standardni deo ogleda je podignut sadnjom sadnica. U zasadu sa gustim sklopom, breskva i nektarina se gaje u obliku kose kordunice. Radi formiranja krune u karakterističnom obliku, obavljeno je višekratno povijanje vođice pod uglom od 60 stepeni u odnosu na površinu zemljišta. Zelena rezidba je primenjena u toku formiranja i u okviru redovne agrotehnike, kao neizostavna mera smanjenja bujnosti. U zasadu je zastupljeno više sorti breskve (Autumn Glo, Sunprince, Early o Henry) i nektarine (Max 7, Morsiani i klon Stark RedGold-a „Vinčanka”). Merenja ispitivanih parametara su obavljena u prvoj i drugoj godini rodnosti zasada (2006. i 2007. god.). Obavljeno je prebrojavanje rodnih grančica, cvetova i zametnutih plodova radi dobijanja % zametanja plodova. U toku prve godine rodnosti ispitivanja su obavljena na prevremenim grančicama u gustoj sadnji i mešovitim grančicama u standardnoj sadnji. U drugoj godini cvetovi su prebrojavani na mešovitim grančicama u standardnoj i gustoj sadnji (slamaste rodne grančice su uklonjene rezidbom). Zametnuti plodovi su prebrojavani mesec dana posle oplodnje. Proređivanje plodova breskve i nektarine je neophodna agrotehnička mera. Rod se projektuje na osnovu načina gajenja, sortnih karakteristika, starosti zasada i drugih parametara i potom određuje intezitet prorede. Na osnovu prosečne mase plodova i optimalne opterećenosti stabala pojedinih sorti posle prorede plodova dobijena je i prosečna potencijalna rodnost zasada.

REZULTATI I DISKUSIJA
Parametri koji se prate na standardnim stablima koja se gaje u obliku kotlaste krune sa razmakom 4 × 4 m, su prikazani u tabeli 1. Sorte u gustoj sadnji su u prethodnim ispitivanjima (Zec i Čolić, 2007), ispoljile različitu bujnost. Rezidbom je ostavljen optimalan broj grančica u zavisnosti od bujnosti i razvijenosti stabla. Stabla sorte koja je najbujnija (Max 7) imaju najveći broj rodnih grančica (u 2006. god. 25, u 2007. god. 38). Broj cvetova i broj zametnutih plodova bio je najveći kod sorti Max 7 i Autumn Glo, a najmanji kod sorti Early O Henry i Sunprince. Procenat zametanja plodova se u 2006 god. kretao od 28% (Max 7) do 43% (Vinčanka). Uslovi za oplodnju u 2007. godini bili su optimalni, što je uticalo na odlično zametanje plodova (61% – Sunprince, 78% – Vinčanka). U obe godine ispitivanja stabla svih sorata u ogledu su morala da se proređuju da bi plodovi bili optimalne krupnoće.

116

687 6.4 7.437 9.5 12.625 4.Tabela 1.2 6.1 14.062 Autumn Glo 2006 2007 Early O Henry 2006 2007 Sunprince 2006 2007 Vinčanka 2006 2007 Max 7 2006 2007 117 .250 8.Cropping potential per tree tial per ha 22 34 24 36 24 35 21 34 25 38 406 301 276 77 210 164 196 84 203 123 61 43 78 28 74 136 39 29 171 113 66 138 41 30 341 251 74 16.062 7.8 14.1 5.187 10. Cropping potential of examined peach and nectarine cultivars in standard planting system Sorta Cultivar Godina Year Broj rodnih Broj cvetova Broj plodova Zametanje Poten. rodnost Potencijalna grančica po stablu po stablu plodova po stablu rodnost po ha Number of cropNumber of Number of fruits (%) (kg) (kg) ping branches flowers per tree per tree Fruits bearing Cropping poten.9 10.2 6.125 4.500 4.812 3. Rodni potencijal ispitivanih sorti breskve i nektarine u standardnoj sadnji Table 1.3 5.5 281 79 28 8.

8 9.9 4.6 24.540 27.360 12.645 Tabela 2.7 11.6 3.4 9.3 22.6 24.260 22.8 4.7 15.680 27.Cropping potential of examined peach and nectarine cultivars in dense planting system Sorta Cultivar Godina Year Broj rodnih Broj cvetova Broj plodova Zametanje Poten.7 16.930 12.515 13.3 9.505 13.3 16.060 10.6 23.5 19.5 21.1 15.5 24.245 33. Rodni potencijal ispitivanih sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji Table 2.6 7.255 26.5 17.7 170 271 136 172 119 163 162 245 203 306 132 178 54 195 40 106 34 98 58 154 81 229 51 121 32 72 30 62 29 59 36 63 40 75 39 68 5.6 4.Cropping potential per tree tial per ha Autumn Glo Early O Henry Sunprince Vinčanka Max 7 Morsiani 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 2006 2007 .118 15.6 9. rodnost Potencijalna grančica po stablu po stablu plodova po stablu rodnost po ha Number of cropNumber of Number of fruits (%) (kg) (kg) ping branches flowers per tree per tree Fruits bearing Cropping poten.110 27.3 4.

119 . Breskva Early O Henry – kotlasta kruna u četvrtoj godini gajenja Picture 1.125 kg /ha. Slika 1.7). Najmanji broj cvetova i zametnutih plodova imale su breskve Early O Henry i Sunprince u obe godine ispitivanja. pa je rezidbom ostavljen i najveći broj rodnih grančica u obe godine ispitivanja (2006.Potencijalna rodnost je projektovana na osnovu razvijenosti stabla i karakteristika sorte. koje imaju cvetove raspoređene celom dužinom rodne grančice.2 kg po stablu ili 10. kretao od 29% (Sunprince) do 40% (Max 7).187 kg/ha i u 2007. Procenat zametanja plodova se u 2006. Najmanju potencijalnu rodnost po stablu (tabela 1) i po hektaru je imala nektarina Vinčanka i ona je iznosila (po stablu) u prvoj godini rodnosti 5. Na osnovu projektovane rodnosti izvršeno je proređivanje. god. god. dok je u 2007. najveći procenat zametanja plodova zabeležen takodje kod nektarine Max 7.5) kao i breskva Autumn Glo (15.4 kg.9 kg a u drugoj 10.3) i Morsiani 51 (15. Rezultati ispitivanja sorti nektarine i breskve u gustoj sadnji dati su u tabeli 2. –19.6 i 2007. Broj cvetova i broj zametnutih plodova bio je takođe najveći kod sorte Max 7. 16. Najveću potencijalnu rodnost je imala breskva Autumn Glo i to u 2006 god. Pomenute sorte formiraju cvetne pupoljke u gornjoj trećini rodnih grančica (slika 1) za razliku od ostalih ispitivanih sorti breskve i nektarine. Peach cv Early O Henry – open vase (fourth year) Najveći broj cvetova i zametnutih plodova je imala nektarina Max 7. –24.3 kg po stablu ili 5. god. 8.6). Najmanji broj grančica po stablu su imale nektarine Vinčanka (15. Kao u standardnoj sadnji i u gustom zasadu stabla sorte nektarine Max 7 su bila najbujnija. Rezultati zametanja plodova potvđuju navode Šoškića (1991) da zametanje plodova kod breskve zavisi od vremenskih prilika i sorte i kreće se od 31% do 82%. a najmanji kod breskve Early O Henry.

Ispitivane sorte su ispoljile razlike na osnovu kojih se mogu dati sledeće preporuke: Sorte breskve Early O Henry i Sunprince koje diferenciraju cvetne pupoljke u gornjoj trećini rodnih grančica su imale manji rodni potencijal. Peach cv Autumn Glo in dense planting system (sloping cordon) ZAKLJUČAK Sve ispitivane sorte breskve i nektarine u gustoj sadnji su ispoljile rodni potencijal koji obezbeđuje punu rodnost u drugoj godini rodnosti ili četvrtoj godini gajenja u poređenju sa kontrolnim ogledom čiji je prinos u četvrtoj godini gajenja bio duplo manji. Breskva Autumn Glo u gustoj sadnji (kosa kordunica) Picture 2. u drugoj godini rodnosti tj.5 × 1 m) u poređenju sa standardnom sadnjom (4 × 4 m). a u drugoj 33 t/ha.2 t/ha. četvrtoj godini gajenja. dobrog zametanja plodova i visokog rodnog potencijala se ne može preporučiti za gajenje u gustom sklopu na rastojanju 3. 120 .Najmanju potencijalnu rodnost u zasadu guste sadnje imala je sorta Early O Henry. Sorta nektarine Max 7 i pored velikog broja cvetova. dok breskva Autumn Glo (slika 2) ima najveću potencijalnu rodnost i to u prvoj godini 16.5 x 1 m. zbog izražene bujnosti. Obzirom da bi sorte sa takvim rodnim grančicama u daljem gajenju u gustoj sadnji ispoljavale premeštanje roda na periferiju krune ne mogu se preporučiti za gajenje u gustom sklopu. Furukava (1997) navodi da je produktivnost u zasadu breskve sa 2500 stabala /ha bila veća od zasada sa 1250/ha svake godine u periodu 1992–1996. Slika 2. Sve ispitivane sorte u uporednom ogledu su imale od 150% do 200% veću potencijalnu rodnost u gustoj sadnji (3.

: Voćarstvo. Y.: Savremeni trendovi u proizvodnji breskve u Evropi sa osvrtom na situaciju u našoj zemlji. cropping potential 121 . Zbornik naučnih radova. V. nectarine. 308–324 (1991). Beograd. S. 374. D. 165–169 (1988) OGNJANOV. GRASSI. Beograd. All of examined cultivars in dense planting system have as characteristic high cropping potential and early entering into full bearing. NINKOVSKI.5 × 1 m neophodno je nastaviti sa ispitivanjem u postojećem ogledu. 2. 13–18 (1996). VELIČKOVIĆ. 10. 159–163 (1996). 114 (1980). 4.. bearing of fruits and cropping potential were objects of examination. ali je zbog male bujnosti i dobrog rodnog potencijala po stablu vrlo pogodna za gajenje u gustom sklopu. M. ŠOŠKIĆ. K. 465. Key words: peach. Training systems are: in the standard system (4 × 4 m) – open vase.. I. In the parallel trial peach cultivars Autumn Glo. Acta Horticulture. 19–24 (2004).5 × 1 m) was planted.. 3. 73 (2007). dense planting system. Nolit. Acta Horticulturae. Zbornik naučnih radova.: Izbor oblika krune za podizanje savremenih zasada breskve. Zbornik I savetovanja Inovacije u voćarstvu i vinogradarstvu. RADIVOJEVIĆ. Acta horticulturae. Da bi se navedeni genotipovi mogli sa sigurnošću preporučiti za gajenje na rastojanju 3.: Peach and nectarine medow orchard in temperate climates. 9–19 (1998). Sorta breskve Autumn Glo i nektarine Morsiani 51 su ispoljile visok rodni potencijal i pogodnost za gajenje u gustom sklopu. A. G. ČOLIĆ.: Morfološke osobine stabla sorti breskve i nektarine u gustoj sadnji. flowers and fruits per tree. D.: Fresh market peach meadow orchard: the mechanized and the intensive high – yield systems.: Tradicionalni i savremeni sistemi proizvodnje breskve u Jugoslaviji. 2. F.: Breskva i nektarina. LITERATURA EREZ.Nektarina Vinčanka je u gajenju na standardnom rastojanju 4 × 4 m ispoljila slabu potencijalnu rodnost po hektaru.: Productivity and tree growth in high density peach orchard. ZEC. Number of cropping branches. and in dense system – sloping cordon. Early O Henry and Sunprince and nectarines Max 7 and Vinčanka (clone of Stark Red Gold) were planted. M. FURUKAVA. FIDEGHELLI. 615-620 (1997). CROPPING POTENTIAL OF PEACH AND NECTARINE UNDER DENSE PLANTING SYSTEM GORDAN ZEC Summary On the trial field of the IRC PKB Agroekonomik peach and nectarine orchard in the dense planting system (3. Zbornik naučnih radova. GVOZDENOVIĆ. Nauka.

74 t/ha što je uslovila različita starost zasada breskve. loš kvalitet sadnog materijala. naučni saradnik. zastareo sortiment. bolje obojeni i bogatiji su hranljivim materijama (Prenkić i sar. posebno u jeku turističke sezone. godini na 277. kratak vijek trajanja breskve. Podgorica. više od 80% zasada ove voćne kulture podignuto je u Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici. 56. 2002). tako i na individualnom sektoru. Najnoviji statistički podaci govore da je 2006. 122–129. Novih intenzivnih zasada breskve na ovim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Ranko Prenkić. po nama su sledeći: povraćaj zemlje bivšim vlasnicima (posebno u okolini Podgorice). cvetanje. U periodu ispitivanja prosječna vrijednost rodnosti se kretala od 1. sazrijevanja plodova i prinos. Breskva kao najznačajnija voćna kultura u Rejonu Podgorice ima niz prednosti u odnosu na plodove proizvedene u rejonima sa kontinentalnom klimom. Fenofaza cvjetanja je bila dosta ujednačena dok je fenofaza zrenja varirala u godinama istraživanja.. kako na bivšem društvenom. proizvodni kapaciteti su smanjeni u poslednjoj deceniji (Prenkić i sar. viši naučni saradnik.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.850. godine ukupan broj stabala breskve bio 208. Ključne riječi: Breskva. Ukupan broj stabala breskve se smanjuje sa 307. 122 .230 u 2000. Ispitivane su fenofaze cvjetanja. ODALOVIĆ A. Plodovi su ukusniji. dr Aleksandar Odalović. sorta. Međutim. Biotehnički institut. prinos. 1997). UVOD Proizvodnja breskve u Crnoj Gori skoncentrisana je u srednjem dijelu Republike. aromatičniji. NOVI SAD PROUČAVANJE OSNOVNIH KARAKTERISTIKA NOVIH SORTI BRESKVE U SREDNJEM DIJELU CRNE GORE PRENKIĆ R.. Pored breskve u ovom rejonu treba intezivirati proizvodnju nektarine. Plodovi iste sorte sazrijevaju znatno ranije (15–20 dana).1 IZVOD: U radu su prikazani rezultati trogodišnjih ispitivanja osnovnih bioloških ososbina 23 novointrodukovane sorte breskve različitog vremena zrenja. čiji su plodovi iz godine u godinu sve traženiji. zrenje.. Proizvodnja breskve u Crnoj Gori doživjela je pravu ekspanziju sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog vijeka. 6 (2007) STR. godini.11 t/ha do 26.536 stabala u 1995. glavni razlozi ovakvog stanja.

Godišnji tok temperatura vazduha u ovom rejonu nosi obeležja pripadnosti umjerenim geografskim širinama. Big Top i Redhaven. Razmak sadnje je 4. U jesen 2003. kvalitetnijih sorti. podignut je 1993. kojem treba da preovladavaju kvalitetnije rane i sorte srednje epohe zrenja obzirom na zahtjev tržišta i specifične ekološke uslove. Sorte nektarine i breskve.2°C.prostorima je malo. a kraj cvjetanja označen je datumom otpadanja kruničnih listića. Osavremenjavnje breskvarske proizvodnje uslovljeno je i uvođenjem novih.0 × 2. (1. veća za 0. Poznato je da brza dinamika stvaranja novih sorti breskve raznih epoha zrenja. White Crest. jer su karakteristične tačke maksimuma i minimuma smještene u centralnim ljetnjim mjesecima (jul–avgust). White Lady. Rezultate detaljnih proučavanja velikog broja novih sorti koje su objavili Fideghelli et al. U periodu istraživanja ona je bila 15. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena u Ogledno-proizvodnom zasadu DD „Plantaže“ na Ćemovskom polju u Podgorici u periodu 2004–2006. Royal Glory. (1983) i Brazanti (1985) u više rejona Italije. Early May Crest.5 m. Srednja vegetaciona temperatura u periodu ispitivanja (01. godine. mart – 30. 1988). Rome Star i Morsiani. glavni razlog su nedostatak finansijskih sredstava i podsticajne mjere koje su u zadnje dvije decenije skoro sasvim izostale. godine je vitko vreteno (Fusseto). postavlja ozbiljan zadatak izbora najboljih sorti kako za određeni period zrenja. Agroekološki uslovi Podgoricu karakteriše mediteranska klima modifikovana uticajem obodnih visokih planina za razliku od užeg primorskog pojasa. tako i za različite agroekološke uslove. Royal Gem. (1000 stabala/ha) sa 10 m2 hranidbenog prostora. Srednja godišnja temperatura vazduha za period od 10 godina (1990–2000) je iznosila 15. ovdje su ljeta toplija i suvlja. Rita Star. godine je modifikovana palmeta. podignut je 1998. Maria Marta. i 2003.3°C od destogodišnjeg prosjeka. Uzgojni oblik kod sorti breskve koje su podignute 1998. odnosno zimskim mjesecima (januar-februar). novembar) bila je 21. omogućili su izbor i preporuku najpogodnijih sorti za različite agroekološke uslove te zemlje (Ninkovski. Prinos ispitivanih sorti utvrđen je mjerenjem mase svih plodova po hektaru. Najveći broj novointrodukovanih sorti breskve. May Crest. Caldesi 2000. Silver Room. godine. Elegant Lady. Early Crest. njenu rodnost kao i na kvalitet samih plodova. a kod sorti koje su podignute 1993. Podloga za sve ispitivane sorte je vinogradarska breskva. Springcrest.5°C. May Grand. a zime vlažnije. godine podignute su dvije sorte nektarine.7°C. Andrijana. Springbelle. Qwin Crest. Temperatura je značajan činilac koji utiče na rastenje breskve.0 m. Submediteranskog područja Crne Gore. Početak cvjetanja registrovan je datumom kada su primijećeni prvi otvoreni cvjetovi u pojedinih sorti breskve. Razmak sadnje je 4. U Ogledno-proizvodnom zasadu sve breskve su grupisane po vremenu zrijenja.111 stabala/ha) sa 9 m2 hranidbenog prostora. Proučavanje novih sorti breskve vršili smo radi izmjene strukture sortimenta.5 × 2. 123 . Venus i Maria Aurelia. godine.

). klimatskih i orografskih činilaca kao i od starosti sorte.03. Qwin Crest.08. osrednje dubine. Fenofaza cvjetanja najviše zavisi od bioloških.. Prosječna vegetaciona suma padavina za period istraživanja je bila svega 154.).) i sorte White Lady i Maria Marta (14. Analizirajući (tab. 1982).) i Maria Aurelia (13. Zemljište je skeletoidno.03. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Fenofaza cvjetanja u ispitivanih sorti breskve bila je dosta ujednačena u godinama istraživanja. Fenofaza zrijenja u ispitivanih sorti breskve pokazuje da su za berbu prosječno najranije pristigle sorte Early Crest (02. (tab. posebno sredinom vegetacije. i Maria Aurelia (27. 1984). u zasadu breskve. Podgorički rejon.). kada su padavine u pitanju. dok je suma godišnjih padavina izuzetno visoka (iznad 1500 mm/m2 vodenog taloga).06. a najkasniji završetak sorte Redhaven. Early May Crest (03. vrste podloge. Nažalost raspored ovih padavina je nepovoljan.). Rome Star.03. 1 i tab. što se potvrdilo i u našim istraživanjima.). što se negativno odražava na proces rasta i plodonošenja breskve. (tab. a srednja godišnja temperatura u periodu istraživanja za Podgoricu je 15. Prema navodima Ognjanova (1991) neophodno je da temprature od 1.06.06.7 mm/m2. 1992).08. Royal Gem i Big Top (09. 2.) i Qwin Crest (05. Zato uspješnog i intenzivnog gajenja breskve u rejonu Podgorice nema bez navodnjavanja.) konstatovali smo da ne postoji korelacija između vremena cvjetanja i vremena zrijenja kod različitih ispitivanih sorti breskve. a minimalne u julu i avgustu.Padavine uz temperaturne uslove imaju svakako najveći značaj za intenzivno i rentabilno gajenje breskve.08. Sve ispitivane sorte prema međunarodnom deskriptoru IBPGR.). Značajno je napomenuti i rano cvjetanje sorti Springcrest (08.03. Vrijeme zrijenja breskve je varirao u trogodišnjem periodu ispitivanja. Energija cvjetanja kod proučavanih sorti breskve kretala se u intervalu od (9 dana) kod sorte Rome Star do (17 dana) kod sorte Qwin Crest. marta budu ravne ili veće od 8°C u periodu 14–15 dana da bi otpočela fenofaza cvjetanja. kao i kasnije cvjetanje sorte Redhaven i Rome Star (15. Trajanje fenofaze cvjetanja ispitivanih sorti breskve u rejonu Podgorice je zabilježeno 3–5 dana duže u odnosu na ispitivanja Bulatovića i Mratinić (1996). Maksimalne količine padavina su u dva poslednja mjeseca u godini (XI–XII). malog vodenog kapaciteta tako da sva voda od padavina ponire i ispira hraniva u dublje slojeve. dok je kapilarni uspon vode vrlo mali. Stanje agroekoloških uslova na ispitivanom lokalitetu. Uticaj agroekoloških uslova u ispitivanom rejonu doprinijelo je da su sve ispitivane sorte svrstane u grupu rano do srednje cvjetnih sorti (Bellini et al.). u prvom redu temperature i padavine uticale su na vrijeme cvjetanja proučavanih sorti.03. kao što je to slučaj kod drugih voćnih vrsta (Baldini i Scaramuzzi. 124 . Oni su svoja istraživanja obavljali u rejonima sa nižom godišnjom temperaturom. svrstane su u grupu od veoma ranih pa do kasnih sorti.03. 1). tako da se njihov deficit javlja u periodu jun–avgust. cementno smeđe.). karakteriše specifičnost mediteranske klime. kamenito-šljunkovitim naslagama. Najraniji početak cvjetanja u prosjeku je imala sorta Rita Star (06. formirano na moćnim fluvioglacijalnim. Treba istaći da pojedinih godina na lokalitetima izloženim češćim poznim proljećnim mrazevima i dan-dva ranije cvjetanje može imati vrlo teške posledice. Venus (09. ali uglavnom slabo korisna jer je zemljište skeletno. načina rezidbe i bujnosti (Bulatović.).5°C. 2.). a najkasnije sorte Morsiani (04.

03. 15.03.03.03. 22. 26. 16. 15. 27. Royal Gem 13. Andrijana 9. Venus 23.03. 26. 10.03.03.03. 09. 16.03.03.03. 19. 15. 23. 13. 125 . 22. Royal Glory 14. Early Crest 2.03. Rome Star 21.03. 16. White Crest 5. 09. 18. 08.03.03. Big Top 16. 23. 20. 27.03. White Lady 18. 06.03. May Grand 15. 19. Kraj cvjetanja Energija cvjetanja The end of Duration flowering 23.03.Nicotra et al. 14.03.03. 22.03.03.03.03.03.03.03.03.03. Qwin Crest 4. 10. Springcrest 7.03. Maria Marta 19. 12. Morsiani 22. 27. 10.03. 20.03. The time of flowering of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1. 11. 1.03.03. 24.03. 19. 26. 19.03.03. 14.03.03. Maria Aurelia Početak cvjet.03.03. Rita Star 11.03.03.03. 17.03.03.03. Vrijeme cvjetanja sorti breskve (2004–2006) Table 1.03.03.03. 22. (1994) i Forgle i Scorza (1982) navode da su veće amplitude u vremenu zrijenja zabilježene kod sorti ranije epohe zrijenja nego kod sorti srednje kasne i kasne epohe zrijenja u različitim agroekološkim uslovima.03. 16.03. Early May Crest 3.03. 11.03. Puno cvjetanje Flowering onset Full blom 11.03.03. 26.03. 11. Elegant Lady 20. 19. 10. 24. 13. 13.03. 19. 12 13 17 13 13 12 12 11 12 10 11 11 12 11 11 12 13 12 11 9 13 13 15 17.03. 10.03.03.03. 16. 23. 26. 16.03. 20.03. 21. Tab. 09. 15. 13. 14. May Crest 6. Redhaven 17. Springbelle 8.03. Silver Room 12. 21.03.03. 20.03. 20. 16. 11. 17. Caldesi 2000 10.03.

15. dok su Mediteranski uslovi u rejonu Podgorice uslovili za oko dvije do tri nedelje raniji početak fenofaze zrijenja kod standardne sorte Redhaven.06.06.06. Rita Star 11. 10.07.06.07. 05.07. Royal Gem 13.06.08. 18.06.07. 16. 20. Venus 23. Maria Marta 19.07. 18. 19. Early May Crest 3. X 02. 10. 09. 06.07. 1983). 09.06. 23. 26. Royal Glory 14. 12. 04.06. 21.06. 22. 18.06. 29.06. 07. 09. 2.08.08. 05.06. 30. 25. Rome Star 21.07. 02. May Grand 15.08. 20. 21. Pored navedenih sorti visok prinos je zabilježen i u sorte Springbelle (18. Morsiani 22. 14.22 t/ha).06. 15. 16. 21. 25.06. Vrijeme zrenja kod većine ispitivanih sorti breskve u velikoj mjeri se poklapaju sa istraživanjima. 20.06.06. 13. 15.06. 09. 02. 25. 15. Maria Aurelia Zrenje –Ripening 2004. 20. (0) –33 –32 –30 –25 –23 –20 –18 –17 –16 –12 –10 –9 –9 –8 –1 0 +10 +11 +13 +15 +30 +35 +39 Prema Gvozdenoviću (1997) sorta Redhaven u Kontinentalnim uslovima Vojvodine sazrijeva u intervalu od 20–30. 11.07. Springcrest 7.55 t/ha). 19.06. 05.07.06.06.08. 11. 03. White Lady 18. Caldesi 2000 10.06.20 t/ ha) i Elegant Lady (19. Qwin Crest 4. 16.14 t/ha) i May Grand (7.07. 27. 27. 04. Big Top 16.07.93 t/ha).07. – – 2005. 13. 26. Silver Room 12.07.06.05. Najslabiji prinos imale su sorte Venus (1. 12. Najveći prinos su imale sorte Royal Glory (26.).06. Odalovića (2002). 17.06.06.05. 10.06.06.08. 06.06.06.06. 24.06.07.08.06. 13.07. 18. 18. 01. 18. 23.07. 06. Takođe ista pojava je konstatovana i kod sorte Springcrest u okolini Bolonje (Bassi i Intrieri. (tab.06. 04. 03. 14. 26. Vrijeme zrenja sorti breskve (2004–2006) Table 2.06.07. 3. 18. 14.06. 01. jula.06.07. kao i sorte White Crest (4. 29.06. 16. Maria Marta (26. Springbelle 8. 12.06.06.47 t/ha).07.06.07.06.06. Redhaven 17.06.06.06.06. 20.74 t/ha). 20. 27.00 t/ha) i Andriana (16.06.06. 08.06.06. vidi se da je nejednak prinos plodova breskve po hektaru. 2006.06. 29. 21.06.06. Qwin Crest (6.06.05 t/ha). Andrijana 9. The time of ripening of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1. 27. 30. Iz dobijenih rezultata. 15. 126 .Tab.18 t/ha). 03. Elegant Lady 20.08. Early Crest 2. 19. 28.08. 19.06. 27. May Crest 6.06.11 t/ha) i Maria Aurelia (2. White Crest 5.06.08. Rita Star (20. 29.07.

80 – – 2005.59 12. Springbelle 8. May Crest 6.78 12. 1998). Elegant Lady 20.13 3.38 8.88 8.18 13. pojedine novostvorene sorte.63 18. 3. Medin.55 19. Qwin Crest.63 18.55 14. Springcrest 7.63 18. što je i karakteristično za njihov početni ontogenetski stadijum.19 14.96 8. Rita Star i Elegant Lady 127 . Rita Star 11.20 13.24 26.75 15.24 17.73 12.57 3. Za svaku posmatranu godinu nije bilo linearnog povećanja prinosa kod svih ispitivanih sorti brekve i nektarine.80 20.00 14. Early Crest 2.80 1.12 13.47 9.55 26.32 3.70 2006.45 23.01 16.14 4. t/ha 10.35 5.51 11.80 13. Maria Marta 19.67 13. Međutim.18 6. Maria Aurelia 2004.93 11.92 9.22 13.20 13.14 5.67 16.88 20. Redhaven 17.55 26. t/ha 13. Venus 23.74 7.96 6.98 0.93 10.74 7.Tab.55 15.18 12.22 13.11 2. White Lady 18. May Grand imale su konstantno nisku rodnost što nije posledica uslova spoljne sredine.40 15. Royal Gem 13. Morsiani 22. Rome Star 21. Rodnost sorti breskve (2004–2006) Table 3.74 7. Andrijana 9.26 18. Silver Room 12.82 26.83 2.66 17. već su drugi biološko-fiziološki faktori uticali na ovu pojavu. Novointrodukovane sorte Venus i Maria Aurelia su u periodu početne rodnosti tako da se njihov prinos povećavao u 2005. t/ha 16.76 10.21 25.00 16. White Crest 5. Značajno je navesti i pojedine novointrodukovane sorte. Early May Crest 3. Caldesi 2000 10.24 26. Royal Glory 14.49 18.46 6.93 15. Qwin Crest 4.50 21.43 7.59 9.40 15. Maria Marta. S obzirom da su novostvorene sorte u periodu pune rodnosti ipak je njihov prinos bio niži od istraživanja (Nicotra et al. Big Top 16. 1994.55 19.18 13.18 6.47 9.. The cropping of peach cultivars (2004–2006) Sorta – Variety 1. godini.05 kg/stablu 13.90 12.20 13.73 12.55 19.77 0.88 20.03 29.93 15. i 2006.05 Prinos ispitivanih sorti breskve znatno je varirao po sortama što ukazuje na njihovu različitu rodnost prouzrokovanu nejednakom genetskom osnovom kao i različitim uticajem agroekoloških uslova.20 13.19 20.47 9.11 2.45 9.80 13.97 27.73 15.07 15.80 13.60 6.20 13.82 8. Royal Glory. White Crest.64 12.80 1.76 10.14 4.30 12.22 13.85 11.60 15.92 9.04 20.23 14.44 Prosječni prinos – Average yield t/ha 13. May Grand 15. već se prinos neznatno povećavao ili smanjivao u zavisnosti od godine istraživanja.40 15.60 6.13 25.55 26.

E.: Breskva. POMARICI. (1984). 271–272 (1982).55 t/ha).: Sentry Peach. F. (1988). Novi Sad. C. D. R. BULATOVIĆ. percoche. SCORZA. White Crest (4. Hort Science.. Sve ispitivane sorte breskve prema prinosu spadaju u grupu niskih do visoko produktivnih sorti (Bellini et al. Rita Star (20. PRENKIĆ.koje su pokazale ujednačenu i visoku rodnost u periodu istraživanja što predstavlja značajnu činjenicu koja ide u prilog njihovom daljem širenju u proizvodnji.. Nolit. Porečje. Frutticoltura. OGNJANOV. E.: Stanje i mogućnosti razvoja voćarstva u basenu Skadarskog jezera..) – Najveći prosječni prinos bio je u sorti Royal Glory (26. 83–94 (1985). zbornik radova.74 t/ha).93 t/ha). Rome. P.11 t/ha). 143–165. Maria Marta (26.. Frutticoltura 2. Frutticoltura anni 80.08. R. Beograd. A. MOSER. MRATINIĆ. GVOZDENOVIĆ. LITERATURA BALDINI. Proizvodnja hrane. A. 9–10...06. FIDEGHELLI.. ODALOVIĆ. PAJOVIĆ.: Introducione di 5 nuove pesce da consumo.) Batsch) u rejonu Ćemovskog polja. C. R. DELLA STRADA. Maria Aurelia (2. ODALOVIĆ. LIVERANI. S. L.: Pesco da consumo fresco. ROSATI.: Breskva. INSERO.47 t/ha)... Alfa.: Savremeno voćarstvo. Doktorska disertacija. R.: Pomološke osobine novih sorti breskve (Prunus persicae (L. (2002).: Razvitak embriona breskve i njihova kultura in vitro.. NINKOVSKI. Vučje. (1997). (1994).20 t/ha) i Elegant Lady (19. 24 (1997). NICOTRA.. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dobijenih trogodišnjim proučavanjem može se zaključiti sledeće: – Cvjetanje ispitivanih sorti breskve značajno je uslovljeno agroekološkim uslovima ispitivanog lokaliteta.. 25–27 (1983). FIDEGHELLI.). – Ispitivane sorte breskve u pogledu vremena cvjetanja nalaze se u intervalu od rano do srednje cvjetnih sorti. Zagreb. V. E. I. a najmanji u sorti Venus (1. R. BRAZANTI. Beograd. A. nettarine. Doktorska disertacija. IBPGR Secretariat.: Proizvodnja voća u Crnoj Gori.. CONTE. PRENKIĆ. vol. – Naranije prosječno zrijenje zabilježeno je u sorte Early Crest (02. Qwin Crest (6. Nolit. Novi Sad.. Roma. SCARAMMUZI. 1984). (1982). S. 17. A. Poljoprivredni fakultet.: Biotehnološke osnove voćarstva. G.05 t/ha). ODALOVIĆ. (1996).22 t/ha). A. Newslines. L. A. E. Beograd... BULATOVIĆ.: Monografia di cultivar di pesco. 47. Roma. FORGLE. Beograd. (1998).: Descriptor list for peach. (1991). 128 . Stanje i mogućnosti razvoja. MEDIN. O. E. BELLINI. WATKINS..: Il Pesco. a najkasnije u sorte Maria Aurelia (13.: Breskva i nektarina. (1992).14 t/ha) i May Grand (7. Prolom Banja. (2002). W. Međunarodni naučni skup.

22 t/ha). ODALOVIĆ A.14 t/ha) i May Grand (7. Qwin Crest (6. 129 . while the latest one showed Maria Aurelia (13th August). cvetanje. the following conclusions may be inferred: – The flowering studiet peach cultivars dependet on the agroecological conditions within the stated region – The studiet peach cultivars in flowering time range in the interval from early to mid flowering cultivars. prinos.47 t/ha).55 t/ha). Key words: Breskva.11 t/ha) Maria Aurelia (2. – The earliest ripening showed cultivar Early Crest (2st June). – The highest average yield was recorded with Royal Glory (26. Maria Marta (26.93 t/ha). sorta. Summary In compliance with a three – year study results (2004–2006). zrenje.20 t/ha) i Elegant Lady (19. while the lowest one was recorded with the cultivars Venus (1. White Crest (4..74 t/ha).THE STUDIET PRIMARY CHARACTERISTICS NEW CULTIVARS PEACH IN MIDDLE REGION MONTENEGRO PRENKIĆ R.05 t/ha). Rita Star (20.

dr Branislava Gološin. što je oko dva puta više u odnosu na plod narandže. prof. 2003).. red. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. SLOBODAN CEROVIĆ1. a i danas nalazi upotrebu u farmaciji i medicini. BRANISLAVA GOLOŠIN1. red. Samo nekoliko vrsta ovoga roda ima upotrebljive plodove.4 mg/100 g ploda (Pirlak i sar. BRANKO VIDICKI3 IZVOD: Sa dva lokaliteta odabrano je po šest genotipova drena sa kojih je uzet uzorak od 30 zrelih plodova i izvršena su merenja dužine. dr Jelena Ninić-Todorović. kao svojstvo koje je u najjačoj direktnoj korelacionoj zavisnosti sa masom mezokarpa. Departman za ratarstvo i povrtarstvo.). crvene ili žute plodove veličine masline.4–120. Daje nakisele. dr Branko Vidicki. Genotipovi sa staništa Fruške gore ispoljili su bolja morfometrijska svojstva plodova i veću podobnost za dalji selekcioni rad. Dren je samonikla žbunasta biljka ili niskostablašica visine 7–8 m. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. GORAN JAĆIMOVIĆ2. asistent.. morfometrijske osobine.. prof. Departman za voćarstvo. širine i mase ploda. koristila se još u tradicionalnoj medicini za lečenje oboljenja organa za varenje. vinogradarstvo. 6 (2007) STR. dr Cerović Slobodan. asistent. preko mase ploda. 130 . gde se list i plod koriste kao antidijaretik. centralnu i jugoistočnu Evropu i jugozapadnu Aziju. prof. mase mezokarpa i koštice i utvrđen je randman. a može dostići i 97. path koeficijent analiza. red. 2 Mr Goran Jaćimović. UVOD Rod Cornus obuhvata oko 40 vrsta žbunova i stablašica. Sadržaj askorbinske kiseline je vrlo visok. dok je uticaj širine i dužine ploda uglavnom indirektan. od kojih se većina koristi u dekorativne svrhe. „Path koeficijent analizom“ utvrđene su međusobne korelacione zavisnosti najvažnijih svojstava. 56. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. Pokrajinski Sekretarijat za obrazovanje i kulturu. zavisno od genotipa i porekla. Dren je i lekovita biljka. Pravce selekcije drena prvenstveno treba usmeriti na veću masu ploda.. 3 Prof. 130–137. među kojima je najznačajniji dren (Cornus mas L). NOVI SAD MORFOMETRIJSKE OSOBINE PLODOVA ODABRANIH GENOTIPOVA DRENA SANDRA BIJELIĆ1. Kišgeci (2002) navodi da drogu drena čine plodovi (Corni Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Sandra Bijelić. Ključne reči: dren (Cornus mas L. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ1. Areal rasprostiranja drena obuhvata srednju. Novi Sad.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.

MATERIJAL I METOD Sa dva lokaliteta. značajnost razlika sredina testirana LSD testom. Metoda Path coefficients analysis (“koeficijenti puta”) korišćena je kao praktični postupak za izračunavanje i testiranje pojedinačnih vrednosti „koeficijenata puta“ i parametara višestruke (multiple) regresije.fructus) koji sadrže tanine. Od suvih drenjina dobija se osvežavajući čajni napitak. pektine i dr. šećere. u kojima su mnoga stabla nastala kao spontani sejanci divljih formi. a i vreme prerade je vrlo produženo obzirom da su razlike u zrenju i do dva meseca (Korać i sar. ili u vidu različitih prerađevina (džem. Cilj ovog rada upravo je prvi korak u selekciji drena. U cilju komercijalne proizvodnje drena neophodno je najpre izvršiti selekciju i umnožavanje izdvojenih genotipova iz prirodne populacije. rakija. kao i plodonošenja odabrano je za dalju selekciju po šest genotipova. pekmez. na osnovu ujednačenog rasta. žele. te mogu biti dragocen izvor donora u budućem oplemenjivačkom programu drena.. radi utvrđivanja varijabilnosti svojstava. te izdvajanje osobina ploda na koje treba usmeriti pravce dalje selekcije. Zreli plodovi drena mogu se konzumirati u svežem stanju. a potom i oplemenjivanje na poboljšanje osobina ploda. iz prirodne populacije sa staništa na Fruškoj gori (lokalitet Velika Remeta) i iz urbane sredine – lokalitet Poliklinika. sirup. Takođe.. a zatim su utvrđeni i randman i sadržaj suve materije mezokarpa. Sekundarna svrha rada je da prikaže primenu metode „Path koeficijent analize“ u korelacionoj analizi u sistemu povezanih promenljivih. na selekciji drena se radi već petnaestak godina. kako zbog dekorativnih osobina. Potrošači širom sveta sve više pokazuju interesovanje za prirodne visoko kvalitetne plodove. obliku. starosti i habitusa stabla. „Path koeficijent analizom“ utvrđene su međusobne korelacione zavisnosti najvažnijih svojstava. odnosno izdvajanje genotipova koji bi svojim morfometrijskim osobinama mogli biti interesantni za dalji oplemenjivački program. skorbuta (Ercysly. Izdvojene selekcije na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu ističu se po krupnoći i masi ploda (Korać i sar. 131 . Populacije sejanaca su veoma raznolike. Zreli plodovi odabranih genotipova obrani su u toku avgusta meseca 2006. koji se često koristio kao lek protiv groznice. mase ploda. Istraživanja hranljive vrednosti plodova drena između ostalog fokusirana su i na sadržaj materija koje imaju važnu ulogu u sprečavanju nekih od bolesti. 2004).). organske kiseline. Na našim prostorima. sluzi. Rezultati merenja prikazani su tabelarno i obrađeni odgovarajućim statističkim metodama. kao npr. kod svake ispitivane osobine prikazan je koeficijent varijacije (CV). dok je kod najbitnijeg selekcionog svojstva – mase mezokarpa.. 1996). ukusu plodova i njihovoj hranljivoj vrednosti. sok. Proizvodnja drena u arealu njegovog rasprostiranja ima trend rasta. 2000). boji. tako i najviše zbog visoke upotrebne vrednosti plodova. Naša zemlja je veoma bogata u populacijama drena. mezokarpa i koštice. kakve upravo ima dren. marmelada. vino. Drvo drena poznato je i po svojoj velikoj čvrstoći i izuzetno je cenjeno u drvnoj industriji. godine i na uzorku od 30 plodova po genotipu izvršena su morfometrijska merenja dužine i širine ploda. te genotipovi jako variraju u vremenu plodonošenja.. krupnoći. obzirom da njegovi plodovi sazrevaju bez pesticida ili uz njihovu minimalnu upotrebu.

4 2.4 20.5 0. 1960.0 84.9 85.6 4. izvršeno je merenje morfometrijskih osobina plodova (tab.4 Dužina ploda Fruit lenght (mm) Masa mezokarpa Flesh weight (g) Širina ploda Fruit width (mm) Masa koštice Stone weight (g) Masa ploda Fruit weight (g) PC1 Poliklinika Policlinic PC2 PC3 PC4 PC5 PC6 Prosek – Average SD – St.4 2. of variation FC1 Fruška gora Fruška gora FC2 FC3 FC4 FC5 FC6 Prosek – Average SD – St.0 13.1 0.4 0.1 3.7 14.9 0.18 2.8 5. Morfometric fruit traits of selected cornelian cherry genotypes at localities Policlinic and Fruška gora (Novi Sad) Randman Flesh/Stone ratio (%) 82.9 12.2 16.18 LSD 0.4 0.49 2.7 89.1 2..4 2.8 19.0 2. 2003).5 0.9 13.5 84.7 85.4 1.18 2.3 0.1 16. Bugarskoj.4 0. 1).0 13.01 0.7 9.9 2.7 LSD za poređenje mase mezokarpa plodova ispitivanih genotipova drena: LSD 0.2 15.0 14.1 0.05 0.3 0. 2006).REZULTATI RADA I DISKUSIJA Značajnija istraživanja na selekciji drena iz prirodnih populacija datiraju od 60-tih godina (Rudkovski. Obzirom na veliki značaj drena kao zdravstveno bezbedne hrane.9 4.24 132 Suva materija Dry matter (%) 16.2 18.4 2.6 15.1 3.10 1.04 2.1 14.2 15.26 2.5 2. deviation CV – Coeff.22 2. (Brindza.0 20. U cilju izdvajanja genotipova koji bi mogli biti interesantni za dalji oplemenjivački program. danas se intenzivno radi na selekciji i oplemenjivanju drena u mnogim zemljama bogatim u populacijama drena: Ukrajini (Klimenko.0 8.2 16.4 0.7 14.8 86. Srbiji (Ninić-Todorović i sar.5 1.9 0.6 17.1 15.7 18.5 2.73 2.4 16.4 2.7 2. Slovačkoj. 2004).4 0.5 0. 2005).0 85. Morfometrijske osobine plodova izdvojenih genotipova drena sa lokaliteta Poliklinika i Fruška gora Table 1.3 85. Austriji.3 80.8 13.6 2.9 0.6 2. deviation CV – Coeff.3 1.6 2.06 2.20 0.4 0.4 0.8 13.6 13.3 0.4 20. 1977).7 17.7 2.3 2.11 2..8 15. of variation 16.4 0.4 0.9 19.8 82.6 2.2 14.22 2. Češkoj. Tab.3 0.00 0.6 84.0 19.33 2. Turskoj (Pirlak i sar.0 19.4 18.0 15.3 15.1 2.1 86.2 19. 1.4 0.5 1.4 8.5 0.7 14.4 84.0 18.7 13.8 13. Imamaliev.4 14.0 16.0 13.0 Lokalitet Locality Genotip Genotype .

1983). i ostali autori navode veliku varijabilnost u morfometrijskim osobinama ispitivanih genotipova drena (Ercysly. Naime. bolja morfometrijska svojstva plodova i u krajnjoj liniji njihova veća podobnost za dalji selekcioni rad. PATH-koeficijent analiza Da bi se mogle ustanoviti uzročno-posledične veze između ispitivanih svojstava i mase mezokarpa (zavisna promenljiva. i masa plodova drenova sa Fruške gore (2. drenovi poreklom sa Poliklinike imali su i neujednačenije plodove po ispitivanim osobinama. 2005). a naročito mase ploda (CV=18. Prema podacima iz tab.26 g) i vrlo visok randman – čak 89%. Genotip FC2 imao je najveću masu mezokarpa (2. urađena je analiza koeficijenata putanje (path-koeficijent analiza). Takođe. što je od velikog značaja za bolje uočavanje njihove međusobne povezanosti. odnosno udeo mezokarpa u masi ploda kod fruškogorskih drenova iznosio je 85..3%.9 mm odnosno 0. tablično su prikazani i prosti koeficijenti korelacije (r) između ispitivanih morfometrijskih osobina. Randman. Pored path-koeficijenata (p).2 g veća u odnosu na masu ploda drenova sa Poliklinike (prosečno 2. ali je sadržaj suve materije drenova sa Poliklinike (16.4%. dok novija istraživanja osnovnih karakteristika ove metode i njenih primena navodi Li (1975).3 g).5 g u proseku) bila je za 0.. indirektan efekat specifičnih osobina ploda na zavisno promenljivu preko drugih osobina ploda (Kang et al. Kod drenova sa Poliklinike.5% kod fruškogorskih drenova) i mase mezokarpa (CV=20. Genotipovi poreklom sa Fruške gore imali su u proseku za 1.2 g) je značajno veća u odnosu na masu plodova sa Poliklinike (2. već takođe pokazuju i međusobne odnose između nezavisno promenljivih u njihovom zajedničkom uticaju na zavisno promenljivu. 2 mogu se konstantovati veća ujednačenost genotipova poreklom iz prirodne populacije Fruške gore. u odnosu na 3. što je dobijeno i u ranijim istraživanjima (Ninić-Todorović i sar.7%).9%).4 g). Y). 2004. Međusobnim poređenjem mase mezokarpa (kao krajnjeg selekcionog cilja) odabranih genotipova drenova iz fruškogorskog lokaliteta. po morfometrijskim osobinama ploda (dužini i masi ploda i mezokarpa.4% i bio je veći za 1. kao i po visokom randmanu) posebno se može izdvojiti genotip PC4. Opis ove metode je prvi put publikovao Wright (1921).Prosečna vrednost mase mezokarpa kod Fruškogorskih drenova (2. tj. 2006). Path metod daje detaljniju sliku odnosa između ispitivanih promenljivih nego prosti koeficijenti korelacije. takođe se može uočiti njihova veća ujednačenost: statistički značajna razlika u masi mezokarpa pojavila se samo u jednom slučaju. 133 . utvrđivanje jačine uticaja pojedinih svojstava na masu mezokarpa.3% u odnosu na genotipove sa Poliklinike.5 mm). jer path-koeficijenti ne pokazuju samo međusobne odnose između nezavisno i zavisno promenljivih (direktne efekte specifičnih osobina ploda na masu mezokarpa). a na osnovu LSD-testa. poređenjem genotipova FC2 i FC4. Zavisno od regiona gajenja.1 mm) u odnosu na genotipove sa Poliklinike (17. u odnosu na 3.6 mm veću dužinu ploda (19. Pored manje dužine i mase ploda. Brindza. Širina ploda i masa koštice obe ispitivane grupe drenova bile su jednake u proseku (13. tj.0 g). Path analiza omogućava da se identifikuju svojstva koja najviše utiču na masu mezokarpa ploda ispitivanih populacija drena.5%) bio veći u odnosu na drenove iz Fruške gore (14. te manje mase mezokarpa i manjeg randmana. ovi drenovi imali su i znatno veći koeficijent variranja dužine i širine ploda.

shema 1). Path koeficijent analiza pokazuje da je direktan efekat širine ploda (p24 =–0. Na lokalitetu Poliklinika (tab.78** 0.85** 0.8313).71**). Međutim.0257).Tab. Veća širina i dužina ploda. 2.56* 0. Navedena svojstva objašnjavaju 98.0123) znatno manji nego što to pokazuje prost koeficijent korelacije (r = 0. statistički visoko značajan direktan uticaj na masu mezokarpa imale su masa (p34 = 0. Međutim. Najslabije korelacione zavisnosti na oba lokaliteta utvrđene su između dužine i širine ploda.79** Masa mezokarpa Flesh weight 0. 2) uočava se da sva ispitivana svojstva statistički značajno ili visoko značajno utiču na masu mezokarpa. 3) najveći. pri čemu je na oba lokaliteta masa ploda ispoljila najveći uticaj (r = 0.97**).74**).78**).7451.0053) na masu mezokarpa ploda. pri čemu je najjača korelacija na lokalitetu Poliklinika bila između dužine i mase ploda (r = 0.9820) i dužina ploda (p14 = 0. Značajne korelacije dobijaju se i poređenjem svojstava međusobno.74** – 0. Prosti koeficijenti korelacije između tri ispitivana svojstva i mase mezokarpa Table 2. Za razliku od prostih koeficijenata korelacije.85**).7751.85**). a na lokalitetu Fruška gora– širina ploda (r = 0. najveći uticaj na masu mezokarpa na lokalitetu Poliklinika imala je dužina ploda (r = 0.48* Masa ploda Fruit weight 0. Posle mase ploda. path koeficijenti pokazuju znatno manji (i negativan) direktan uticaj dužine i širine ploda na masu mezokarpa. i znatno više preko mase ploda (r12p14 = 0. Path koeficijent analiza uticaja ispitivanih svojstava ploda na masu mezokarpa drena iz prirodne populacije sa Fruške gore (tab.99** Fruška gora Fruška gora 0. 4) pokazuje značajno visok direktan uticaj mase ploda (p34 = 1.6009. Simple correlation coefficients among three investigated traits and flesh weight Lokalitet Locality Poliklinika Policlinic Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Dužina ploda Fruit lenght Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Širina ploda Fruit width 0.60* 0.85% (R2) varijabilnosti mase mezokarpa plodova drena sa lokaliteta Poliklinika. dakle nisu direktno vezana svojstva sa ma134 .99** odnosno r = 0. širina ploda imala je značajan pozitivan indirektan uticaj na masu mezokarpa preko dužine ploda. odnosno r23p34 = 0. shema 1).85** 0.71** 0. Takođe treba istaći i značajan indirektan pozitivan efekat dužine ploda preko mase ploda na masu mezokarpa (r13p34 = 0. ova svojstva su značajno indirektno pozitivno uticala na masu mezokarpa preko mase ploda (r13p34 = 0.30* – – 0. a na lokalitetu Fruška gora između širine i mase ploda (r = 0.97** Analizom prostih koeficijenata korelacije (tab.

7451* – 0.8313* 0. of determination: R2=0.0123 0.6009* 0. Analiza direktnih i indirektnih uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa drena sa lokaliteta Poliklinika Table 3.9654 Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Rezidualni efekat– Residual effect: μ = 0.0290 1.8510 0.0217 –0. Analiza direktnih i indirektnih uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa drena iz prirodne populacije lokalitet Fruška gora Table 4.0060 – –0. Analysis of direct and indirect influences of tested traits on Cornelian cherry flesh weight at natural population from locality Fruška gora Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Direktan uticaj Direct effect Indirektan uticaj preko: Indirect effect via: dužine ploda Fruit lenght širine ploda Fruit width mase ploda Fruit weight Total ry –0. 4.7752 0.0097 0.0124* 0.0086 – –0. a znatno slabiji dužina i širina ploda. Dužina. 135 .0091 –0.9820** – 0.9328 Dobijeni path koeficijenti za oba lokaliteta u skladu su sa podacima Karadeniz-a (2000).0184 –0.som mezokarpa.7070 0. ali preko veće mase ploda indirektno rezultiraju i značajno većom masom mezokarpa. širina i masa ploda kod ispitivanih genotipova sa Fruške gore objašnjavaju 93.9940 Širina ploda Fruit width Masa ploda Fruit weight Rezidualni efekat– Residual effect: μ = 0.2593 Koeficijent determinacije – Coeff. 3.7751* – 0.28% varijabilnosti mase mezokarpa.9885 Tab. koji navodi da je najjači direktan uticaj na masu ploda imala masa mezokarpa.5616 0.0053** – –0.0215 0.0307 –0. of determination: R2=0.0257** –0. Analysis of direct and indirect influences of tested traits on Cornelian cherry flesh weight at Policlinic locality Svojstvo Trait Dužina ploda Fruit lenght Direktan uticaj Direct effect Indirektan uticaj preko: Indirect effect via: dužine ploda Fruit lenght širine ploda Fruit width mase ploda Fruit weight Total ry 0.1073 Koeficijent determinacije – Coeff. Tab.

18 ref. (2000): Determination of interrelationships among some important parameters by path analise in cornelian cherry (Cornus mas L. G. 23: 643–647.. MILLER. od svih ispitivanih svojstava. ½. Tez. Analizom prostih koeficijenata korelacije i Path koeficijent analizom uvrđeno je da je na oba lokaliteta. Path koeficijenti pokazuju znatno manji direktan uticaj dužine i širine ploda na masu mezokarpa. TAI. J. Path dijagram i koeficijenti uticaja ispitivanih svojstava na masu mezokarpa plodova drena na lokalitetu Poliklinika (levo) i Fruška gora (desno) Figure 1. Bahce.. preko mase ploda. 136 .. KARADENIZ. 41–48. Y. 234–235. fakulta biotechnologie a potravinarstva. S. masa ploda ispoljila najveći uticaj na masu mezokarpa (r = 0. Crop Science. dok je uticaj širine i dužine ploda uglavnom indirektan. KANG. (1977): Diversity of wild forms of Cornus mas L. IMAMALIEV. kao svojstvo koje je u najjačoj direktnoj korelacionoj zavisnosti sa masom mezokarpa. P. 28.) pre využitie v potravinach. Dokl. No. Genotip FC2 imao je najveću masu mezokarpa (2. (2006): Detekcia a selekcia hospodarsky vyznamnych genotypov z populacii driena obyčajneho (Cornus mas L..97**). D. po morfometrijskim osobinama ploda posebno se može izdvojiti genotip PC4. A path diagram and coefficients of traits infuencing flesh weight at locality Policlinic (left) and Fruška gora (right) ZAKLJUČAK Na osnovu prikazanih rezultata može se konstatovati veća ujednačenost genotipova poreklom iz prirodne populacije Fruške gore. Leningrad. Genet i Selektsiya rast. USSR. P. Turska. Na lokalitetu Poliklinika.). Pravce selekcije drena prvenstveno treba usmeriti na veću masu ploda. Za razliku od prostih koeficijenata korelacije. in the Sheki-Zakataly zone of Azerbaijan. LITERATURA BRINDZA. Autoreferat dizertačnej prace. Slovakia. pg. Slovenska Polnohospodarska Univerzita v Nitre. vol.Shema 1.26 g) i vrlo visok randman – čak 89%. P.99** odnosno r = 0. njihova bolja morfometrijska svojstva plodova i u krajnjoj liniji njihova veća podobnost za dalji selekcioni rad. (1983): Genetic and phenotypic path analyses and heritability in sugarcane. N. T. M.

S. 152. Plant Research.. Abstract. fruit width and fruit weight. NINIĆ-TODOROVIĆ. (2005): Pomološko-biohemijske karakteristike odabranih genotipova drena. VRAČAR. 12. 20: 557–585. pg.. Journal of fruit and Ornamental Plant Research.. NINIĆ-TODOROVIĆ. pg. Pacific Grove. preservation and utilization of genetic resources. LUFTI PIRLAK. GOLOŠIN..). P. LI. path coefficient method. J. C. morphometric fruit traits.. flesh weight. vol. stone weight and flesh/stone ratio.. R. CEROVIĆ. J. S. pg. BRANISLAVA GOLOŠIN. 57. C. The genotypes from Fruška Gora locality have better morphometric fruit traits and capability for following breeding program. J. RUDKOVSKY. 39. vol. B. J. 87–92.. Journal of the American Pomological Society. 137 . S. Voćarstvo. 176. Mutually correlative dependences of the main traits are determined by „Path coefficient analyze“. pg. WRIGHT. Res. B. Agr. MILETIĆ.) from the Northeastern Anatolia region of Turkey. by the fruit weight. br. IBRAHIM BOLAT (2003): Promising cornelian cherries (Cornus mas L. as a trait witch has the highest direct correlative mutuality with flesh weight. GORAN JAĆIMOVIĆ. Breeding program of cornelian cherry chiefly shall perform on bigger fruit weight. I st Congress of biologists of Macedonia. (1996): Characteristics of cornel selections from Novi Sad. XI Kongres voćara. 14–19.).. (2002): Lekovito bilje. BIJELIĆ. Ohrid. Key words: cornelian cherry (Cornus mas L. while the influence of fruit length and width mostly was indirect. spec. Plant Breed. G.. CEROVIĆ. 50. (1921): Correlation and causation. J. Beograd. MORPHOMETRIC FRUIT TRAITS OF SELECTED CORNELIAN CHERRY GENOTYPES SANDRA BIJELIĆ. KORAĆ. No.. Fruit Ornam. We studied fruit length.. str. ed. 30: 4218. 93–98. spec. JELENA NINIĆ-TODOROVIĆ. KORAĆ. BRANKO VIDICKI Summary On two localities were selected up to six cornelian cherry genotypes on which we are taken sample of 30 ripe fruits. (1960): Cornelian cherry in the Ukraine priroda. str. Uvodni referati i abstrakti. 395–399. collection. S. 1.KIŠGECI. Tara. (2000): Novosadska selekcija drena. SLOBODAN CEROVIĆ. vol. GOLOŠIN. Nolit. Abstract book.. M. KLIMENKO SVITLANA (2004): The Cornelian cherry (Cornus mas L. SEZAI ERCYSLY (2004): Cornelian cherry germplasm resources of Turkey. California. B. M. ed. (1975): Path Analysis – a primer. KORAĆ. GOLOŠIN. MUHARREM GULERYUZ. J.. LJ. 12. vol.

Samit. sirupe. mr Nenad Magazin. red. Novi Sad.. Po izgledu plodova (veličina. asistent. MAGAZIN. a u evropskoj proizvodnji naša zemlja učestvuje sa 3% i nalazi se na 22 mestu. Novi Sad. celulozu. smrzavanje i dr. prof. 138–143. a za senzorski (čvrstina i ukus plodova) najbolje su ocenjene sorte: Durone nero I. osnovna boja. 1. Samit. a najmanje Samberst. SANDRA BIJELIĆ1.1. Najveći proizvođači u svetu su Turska i Iran. Ključne reči: trešnja. rano zri i sa jagodom predstavlja prvo voće na našem tržištu. 56. dr Branko Vidicki. 2 Dr Ljubo Vračar.. Melitopoljska crna. Imperijal.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. sušenje. prof. Merton crone. Pored hranljive plodovi imaju. Samberst. atraktivnost ploda) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. Novi Sad. a značajni su i kao sirovina za industrijsku preradu u sokove. TEPIĆ ALEKSANDRA2. Njeni plodovi se upotrebljavaju u svežem stanju. aromatične materije i dr. LJ. N. 3 Prof. oblik. Pokrajinski Sekretarijat za obrazovanje i kulturu. 138 . Kompakt van. voćne šećere. sorte. Trešnja se smatra uglavnom stonim voćem. organske kiseline. Poljoprivredni fakultet. Stark hardi džajent. Lambert. Kompakt Van i Lambert. Z. NOVI SAD SENZORNA I HEMIJSKA ANALIZA PLODOVA TREŠNJE KESEROVIĆ. mr Aleksandra Tepić. asistent. U strukturi proizvodnje voća trešnja se kod nas nalazi na 8 mestu. Tehnološki fakultet. U ukupnom zbiru broja bodova (kada su sabrane ocene za osobine plodova i senzorske ocene) najviše su dobile sorte Durone nero I. morfološke osobine. hemijske osobine. Vega i Germerzdorfska. UVOD Trešnja je jedna od najstarijih voćnih vrsta. Melitopoljska crna. red. kompote džem. kvalitet plodova. terapeutsku i dijetetsku vrednost jer sadrže. a u Evropi Nemačka i Italija. VRAČAR. 6 (2007) STR. asistent. Imperijal i Durone nero III.. Durone nero I. koja je skrenula pažnju svojim prijatnim ukusom i ranim sazrevanjem plodova. BRANKO VIDICKI3 IZVOD: U radu su prikazani rezultati hemijski analiza i ocena kvaliteta plodova sledećih sorti trešanja: Samit. Nemačka u dosta lošijim agroekološkim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Zoran Keserović. Durone nero III.2. vitamine. Samit i Melitopoljska crna. mr Sandra Bijelić.

) Rastojanje je 5 × 4 m.3%. treba je više i slobodnije širiti. – Ukupna kiselost (izražen akao procenat jabučne kiseline) određena je titracijom standardnim rastvorom NaOH u fenolftaleinu kao indikatoru. Kod nas ne postoji takva praksa. Vega i Germerzdorfska. U kolekciji se nalaze. MATERIJAL I METODA RADA Skala bodova koju smo koristili za ocenjivanje pojedinih osobina plodova prikazana je u tab. ali joj ipak najviše odgovaraju tereni od 300–800 m nadmorske visine. trebalo bi im posvetiti daleko veću pažnju. Oblik krune je piramidalni. redovnoj rodnosti i relativnoj otpornosti na važnije bolesti i štetočine. Zasad se nalazi u osmoj godini starosti i sve sorte su kalemljene na magrivi (Prunus mahaleb L.uslovima proizvede oko 136. i dosta novih sorti različitog vremena sazrevanja. Hemijske analize rađene su po sledećim metodama: – SMR merenje je Abbe-ovim refaktometrom. – Sadržaj šećera određen je metodom po Luff-Schoorlu. pored starih. Kompakt van. te su autori kroz ovaj rad pokušali da skrenu pažnju na ocenu plodova kao vrlo važan markentiški faktor. 1. a posebno oceni ukusa i atraktivnosti plodova. Merton crone. – Pektinske materije u formi Ca-pektata određene su metodom po Carre-Haynes-u. osnovna i pokrovna boja. Prema Vrankoviću (2005) u Vojvodini trešnja u strukturi voćnih zasada učestvuje sa 2. Imperijal. Imajući u vidu prirodne uslove kao i potražnju plodova ovih voćnih vrsta na domaćem i stranom tržištu. a izvoz je skoro zanemarljiv. 139 . Privredna vrednost trešnje ogleda se u skromnijim potrebama prema uslovima gajenja.9 hiljada tona. Na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu je podignuta nova kolekcija trešnje sa oko 55 sorti. Trešnja je veoma vitalna i dugovečna voćna vrsta koja se prilagođava i uspeva na veoma širokom prostoru i u različitim slovima sredine čak i do 1000 m nadmoeske visine. ranijoj rodnosti drveta. a Srbija 23. Ovi podaci dovoljno govore da su potencijali u proizvodnji trešnje neiskorišćeni. Ova voćna vrsta je deficitarna na našem tržištu. Oceni kvaliteta plodova voća se u razvijenim voćarskim zemljama poklanja velika pažnja. Ispitivane su sledeće sorte: Samit. sa proizvodnjom od 4. čvrstina. Stark hardi džajent. Od osobina plodova analizirani su: oblik.000 tona. ranijem zrenju plodova. tip pokrovne boje. ukus i tekstura. Durone nero I. S obzirom da u Srbiji postoje izuzetni agroekološki uslovi za proizvodnju trešnje. atraktivnost. Uvođenje slabo i srednje kržljavih vegetativnih podloga u proizvodnju omogućava gustu sadnju i intenzifikaciju proizvodnje. na 20°C. Pored ocene kvaliteta data je hemijska analiza ispitivanih sorti trešnje. Melitopoljska crna. Samberst. Durone nero III. Plodovi su uzimani sa Fakultetskog oglednog dobra na Rimskim Šančevima. pogotovu u onim rejonima gde ona ima komparativne prednosti u odnosu na druge vrste voćaka.000 tona. Lambert.

0. a najmanje Samberst i Stark hardi džajent (0. koja dosta utiče na odluku potrošača prilikom kupovine trešnje. što potvrđuje Radičević i sar. (1996) takođe navode visok sadržaj rastvorlji140 . Kada je u pitanju ukupan broj bodova. osnovna boja. Prema ispitivanju Jovanovića i Miletića (1988) sorta Lambert u uslovima Zaječara je takođe imala visok sadržaj rastvorljivih suvih materija 17. Samit i Melitopoljska crna sa ocenama (8. (1974) hemijski sastav plodova se razlikuje od regiona do regiona i zavisno od sorte i rastvorljive suve materije su iznosile od 13. 35. 6. Za veličinu i oblik ploda najveće ocene su dobile sorte Durone nero I. i verovatno usled velike količine padavina ova sorta je dosta izgubila na ukusu.00 i 14. a najmanje Samit i Durone nero III (14. Za sortu Vega. Tako visok sadržaj rastvorljivih suvih materija potvrđuje i Stančević sa sar.Vega i Lambert. Interesantno da je sorta Samberst dobila dosta niske ocene. Pokrovna boja najlepša je bila kod Durone nero I.20%). Novi Sad. Melitopoljske crne i Samita. (1988). 2005. 36.5%.8).20%). Za senzornu ocenu plodova (čvrstinu ploda i ukus ploda ) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. Prema Stančeviću i sar. Prema Nikoliću (1993) sorta Stark Hardi Džajent u uslovima Čačka je imala visok sadržaj suvih materija oko 17%. međutim u našem ocenjivanju ova sorta nije dobila visoke ocene. Nikolić i sar. Novi Sad. 43. dobijen sabiranjem ocena za osobine plodova i organoleptička svojstva najbolje su ocenjene sorte Durone nero I. Kompakt Van i Lambert.6. Samit i Melitopoljska crna. ukupne kiseline od 0.0).57% i ukupni šećeri od 10. oblik ploda.0–16. Samit. 2005. a najslabije Samberst. kao jednu od vrlo važnih osobina ploda. atraktivnost ploda) izdvajaju se sorte: Durone nero I. Samit i Samberst (9.50%).Tab. 8. Ukupno kiselina imale su najviše sorte Sue.2. 8. Melitopoljska crna (47. Characteristics of sweet cherry fruits analyzed using points scale. (2002) za sortu Samberst i Samit. Samit. kao jedna od mnogo hvaljenih novih sorti trešnje.5. Na osnovu rezultata hemijske analize (tab.30 i 19. 1.1). 46.1).36%. opet se izdvajaju ove sorte: Durone nero I.6.8%. Osobine plodova trešnje koje su analizirane po skalama bodova. 3) najveći sadržaj rastvorljivih suvih materija imala je sorta Lambert i Sue (18. Osobine plodova – Fruits characteristics Veličina ploda Oblik ploda Pokrovna boja Atraktivnost ploda Boja mezokarpa Švrstina ploda Ukus ploda Skala bodova – Points scale 1–3–5–7–9 1–2–3–4–5 1–2–3–4–5–6–7 1–3–5–7–9 1–2–3–4–5 3–5–7 1–3–5–7–9 REZULTATI ISTRAŽIVANJA SA DISKUSIJOM Na osnovu analize osobina plodova trešnje (tab.3–0.8.5–12. Imperijal i Durone nero III (34.6. i 8. Ako analiziramo atraktivnost ploda. Ukus ploda najčešće je definisan kroz sadržaj suvih šećera i njihov odnos prema kiselinama u plodu. Table 1. 2) kada je u pitanju izgled ploda (veličina ploda.6.

23 13.98 15.72 0.49 0.7 Tab.6 6. Novi Sad.6 4.32 0.25 0. Boja mezokarpa Flesh colour Čvrstina ploda Fruits firmeness Ukupno bodova Total 38.67 10.7 7.24 1.6 5.48 0.08 1.6 Cultivar Sorta 141 .6 34.5 36.77 0.6 5. slatko nakiseo.8 5.30 18.95 0.0 3.4 43.56 0.1 7.19 Ukus ploda Fruits taste 7.1 5.81 7.60 12.10 10.12 0.46 0.22 3.50 0.6 5. što je potvrđeno i na osnovu naših ispitivanja.6 6. TSS (%) 14.7 36.6 9.0 5. Novi Sad.49 Atraktivnost ploda Fruits atractivness Pokrovna boja Over colour Veličina ploda Fruits size Oblik ploda Fruits shape Germerzdorfska Vega Stark hardi džajent Melitopoljska crna Samit Samberst Merton crone Imperijal Kompakt van Lambert Durone nero III Durone nero I 6.7 5.1 47.63 7.50 16. 2005.3 8.50 14.16 11.48 0.86 2.0 7.30 19.7 4. Results of chemical analysis of sweet cherry fruits.1 3.77 0.8 6.0 4.53 13.8 5.2 4. 2. 3.4 7.2 35.6 5.44 0.47 13.51 0.7 3.70 1.65 0. Novi Sad.7 3. Ukupni šećeri Total sugars (%) Saharoza Sucrose (%) 3.49 0.8 4.4 3. Evaluation of sweet cherry fruits quality.6 4.vih suvih materija 17.0 6. Rezultati hemijske analize plodova sorti trešnje.0 4. Tab.7 4.10 14.6 6.0 4.47 1.8 36.00 14.00 14.96 12.0 5.0 4.8 7.68 13.4 3. osvežavajući i vrlo prijatne arome. Ocena kvaliteta plodova voća se često radi na sajmovima i izložbama voća gde se od poosetilaca često traži da na osnovu senzorske ocene plodova daju svoje mišljenje o kvalitetu.28 10.80 0. 2005.0 46.1 6.1%.10 0.83 10.6 5.8 8.4 6.7 7.13 10. 2005.6 39.66 9.7 6.6 3.16 1.6 5.6 6.58 0.22 0.0 3.0 4.70 0.44 1.3 5. Ocena kvaliteta plodova trešanja.6 6.20 16.57 11.6 3.00 12.5 6.60 14.58 11.20 0.0 3. Table 2.0 4. Table 3.0 6.0 6.8 6.0 36.6 3.36 Redukujući šećeri Reductive sugars (%) Ukupne kiseline Total acids (%) Sorta Cultivar Samberst Samit Germerzdorfska Sue Lambert Durone nero I Кompakt van Мerton krone Vega Imperijal Stark hardi džajent Durone nero III Suve mat.70 16.8 6.41 12.30 4.35 9.6 5.3 8.0 7.2 Ca-pektat Ca pectinate (%) 0.80 17.3 5.4 6.43 11.0 4. Novi Sad. Isti autori navode da je plod Vege veoma atraktivan.61 11.8 5.92 11.0 5.1 8.0 3.6 5.0 4.8 5.3 5.1 5.3 6.0 6.50 0.7 6.8 6.3 5.38 0.8 37. 2005.7 5.0 4.

M. – Kada je u pitanju ukupan broj bodova. VLAHOVIĆ.: Pomološko-tehnološke osobine u važnijih sorti trešanja gajenih u uslovima Timočkog regiona. Samit. LJ. Agroekonomik. Novi Sad. Z. GAVRILOVIĆ. GVOZDENOVIĆ.: Trešnja i višnja. R. J. MITROVIĆ. Zbornik naučnih radoba. G.. 22. Čačak. ZAKLJUČAK Na osnovu ispitivanja kvaliteta plodova trešnje došlo se do sledećih zaključaka: – Po izgledu ploda (veličina ploda... STANČEVIĆ. Z. Jug. LJ: Savremeni koncept proizvodnje trešnje. 1974. MILUTINOVIĆ. Iste sorte imale su najatraktivnije plodove. Novi Sad.: Pomološka proučavawa sorti trešnje šarenog ploda. 2002. 2004. voćarstvo. Zemun. broj115–116.84–85. Samit. Beograd.20%). – Najveći sadržaj ukupnih kiselina imale su sorte Sue. 2005. VRAČAR. – Za senzorsku ocenu plodova (čvrstinu i ukus ploda ) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I.. B. 2003.. 2001. 1988. Jug.. Beograd. Poljoprivredni fakultet. M. VRANKOVIĆ.30 i 19. (kada su sabrane ocene za osobine plodova i senzorske ocene) najviše bodova dobile su sorte Durone nero I. atraktivnost ploda) najveće ocene su dobile sorte: Durone nero I. KOSTADINOVIĆ.00 i 14. Draganić.: Kanadske sorte trešanja. voć. naučno stručni časopis – Voćarstvo i vinogradarstvo. STANČEVIĆ. 271–276. NIKOLIĆ. pečurki i osvežavajućih bezalkoholnih pića. M. Jug. M. RADIČEVIĆ SANJA. Vol. Čačak. Samit i Melitopoljska crna. CEROVIĆ. Melitopoljska crna. NIKOLIĆ.Svi napred navedeni parametri govore da se u Srbiji mora uraditi dosta na promeni strukture sortimenta trešnje i edukaciji proizvođača i potrošača ove tako važne voćne vrste. M. MILETIĆ. VRAČAR. ĐURIĆ. LJ. M. D.. JANDA. osnovna boja. Imperijal i Durone nero III – Na osnovu rezultata hemijske analize najviše rastvorljivih suvih materija imala je sorta Lambert i Sue (18.: Priručnik za kontrolu kvaliteta svežeg i prerađenog voća. povrća. voć. N. Nolit. 289–298.: Pomološko-biohemijske osobine ploda sorti trešanja različitog vremena sazrevanja. JOVANOVIĆ.: Proizvodnja voća u AP Vojvodini.Vega i Lambert.. 1988. Jug.: Tržište poljoprivredno prehrambenih proizvoda. NIKOLIĆ. a najmanji Samberst i Stark hardi džajent (0.50%). Čačak. Institut PKB. 142 . oblik ploda. Čačak. LITERATURA KESEROVIĆ. Novi Sad. NIKOLIĆ. 319–328. a najmanje Samit i Durone nero III (14. M. A. 84–85. 22. M. 2002. Kompakt Van i Lambert. Novi Sad. 28..30. a najmanje Samberst.: Višnja i trešnja. voć. R. 2001.... NIKOLIĆ.: Uporedna proučavanja važnijih bioloških osobina u značajnih sorti trešanja.20%).. 1996. EKO-KONFERENCIJA. A.

Imperial and Durone nero III. Melitopoljska crna. ground and over colour. Summit. NENAD MAGAZIN.20% respectively). Sunburst. Following fruits characteristics were analyzed: fruits shape. 143 .30 and 19. Durone nero III. and lowest TSS had cultivars Summit and Durone nero III (14. and lowest with Sunburst and Stark Hardy Giant (0. type of over colour. chemical characteristics. taste and texture. Merton crone. Lambert. Compact Van. cultivars. Imperial. highest TSS had cultivars Lambert and Sue (18. Vega and Germersdorf was investigated in this paper. SANDRA BIJELIĆ. Highest values of total acids were observed with cultivars Sue. fruits attractiveness. fruits quality. Stark Hardy Giant. On the basis of chemical analysis. morphological characteristics.50%). LJUBO VRAČAR. fruits firmness. ALEKSANDRA TEPIĆ. On the basis of fruits quality analysis (adding points given for fruits characteristics and point given for organoleptical analysis) highest score of points had cultivars: Durone nero I. Durone nero I.20% respectively). Melitopoljska crna. and lowest score of points had cultivars Sunburst.00 and 14. BRANKO VIDICKI Summary Fruits quality of sweet cherry cultivars: Summit. Key words: Sweet cherry.SENSOR AND CHEMICAL ANALYSIS OF SWEET CHERRY FRUITS ZORAN KESEROVIĆ. Vega and Lambert.

plod. 144 . 2001). Džanarika se cijedi u sok i prevodi u koncentrat s namjerom da se koristi kao sirovina za korekciju kiselosti i sadržaja minerala u sokovima od aromatičnih vrsta voća. Iz tog razloga se proizvodi i kaša od džanarike koja se zahvaljujući visokom sadržaju pektina koristi kao osnova za neke druge kašaste sokove.) je vrlo adaptivna i otporna voćna vrsta što uslovljava njenu veliku rasprostranjenost. organoleptičke osobine. Biotehnički institut-Podgorica. a ne napadaju je ni prouzrokovači ekonomski značajnih bolesti i štetočine (Božović i Jaćimović. već zadržavaju prirodnu boju. kaša. 2003). pa se mogu preporučiti za proizvodnju kaša. kompot. Razmnožava se generativno. 56. Radi toga ona daje najjeftinjije i najzdravije plodove za svježu konzumaciju i preradu što je veoma važno u današnjem konceptu ekološke proizvodnje hrane. ljekovito i aromatično bilje – Bijelo Polje. Džanarika ima skromne zahtjeve za uspijevanje. Mogućnost miješanja koncentrata od džanarike sa ostalim voćnim Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Đina Božović.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.) što je kranje neopravdano. pa se u prirodnim populacijama nalaze genotipovi različitih osobina. Ključne riječi: Džanarika. 6 (2007) STR. Najkvalitetniji sokovi se dobijaju od žutih sorti koje daju neobojen sok pogodan za kupaže sa sokovima od druge vrste voća (Ristevski i Georgijev. dr Vučeta Jaćimović. već i domaće šljive (Prunus domestica L. rakiju i džem.) IZ GORNJEG POLIMLJA BOŽOVIĆ ĐINA. Gornje Polimlje. Takođe su izdvojeni i genotipovi čije kaše nakon odmrzavanja ne oksidišu. Izdvojeni su genotipovi sa visokim sadržajem rastvorljive suve materije u plodu koji se mogu koristiti za proizvodnju bistrih sokova i koncentrata. Plodovi džanarike se uglavnom koriste za domaću preradu u: sok. Naša industrija još uvijek nije prihvatila preradu ne samo džanarike. UVOD Džanarika (Prunus cerasifera Ehrh. 144–149. rastvorljiva suva materija. Centar za kontinentalno voćarstvo. JAĆIMOVIĆ VUČETA1 IZVOD: U ovom radu su prikazani podaci o sadržaju rastvorljive suve materije i organoleptičkim osobinama kaša od plodova 50 genotipova džanarike sa područja Gornjeg Polimlja. NOVI SAD ORGANOLEPTIČKE OSOBINA KAŠA IZDVOJENIH GENOTIPOVA DŽANARIKE (Prunus cerasifera Ehrh.

sokova i druge vidove prerade. Pogodnost džanarike za stonu upotrebu i za preradu u mnogome zavisi od njenih organoleptičkih osobina..50%. naročito miris i ukus su jedinstvena u okviru germplazme šljive.30–14.43%. BP 15.00%.00–22. jer ispunjava najviše standarde zdravstveno bezbjedne hrane (Ognjanov i sar. Širi interval variranja kao i veću količinu refraktromertrijske suve materije u odnosu na naše podatke navode Miletić i sar. REZULTATI I DISKUSIJA Rastvorljiva suva materija ploda i organoleptička svojstva kaša ispitivanih genotipova džanarike prikazani su u tab 1. Organoleptička svojstva džanarike. BP 46 i BP 60 (ocijenjeni sa maksimalnih 6 poena) čije su kaše zadržale prirodnu boju nakon odmrzavanja. MATERIJAL I METODE U periodu od 1998. (1985) 10. Ispitivani genotipovi imali su. Suva materija rastvorljiva u vodi određena je Abbe-ovim stonim refraktrometrom pri konstantnoj temperaturi od 20°C. U odnosu na naše podatke nešto manje rastvorljive suve materije u plodu džanarike imali su genotipovi koje su opisali Šurlan-Momirović i sar. S tog aspekta za industrijsku preradu najbolji su genotipovi BP 12. U ovom radu su prikazani sadržaj suve materije i organoleptička svojstva kaša od plodova 50 genotipova džanarike. kao i introdukovane i domaće sorte koje su proučavali Georgijev i sar. kao i domaće sorte koje se ističu ukusnim plodovima. Kaše su pravljene odstranjivanjem koštice i pokožice ploda.17% i BP 30 15. (1991) 12. slatkonakiselu i nakiselo-slatku kašu. BP 57 i BP 114.40%. BP 103 15. BP 46 15.00% i Pejkić i sar. Maksimalnu ocjenu za ukus dobili su genotipovi BP 27. (1999) 9. Taj problem je prisutan kod svih vidova prerade.60%. odnosno sa 145 . (2001) 11. kao i genotipovi BP 16 i BP 57 (5.5 poena) sa neznatnom oksidacijom boje kaše.20–14. Organoleptička svojstva kaša nakon odmrzavanja ocijenjena su senzornom ocjenom degustacione komisije Novosadskog sajma. godine sprovedeno je ispitivanje izvorne populacije džanarike na području Gornjeg Polimlja. Cilj rada je izdvajanje genotipova džanarike iz prirodne populacije Gornjeg Polimlja koji bi se odlikovali izuzetnim organoleptičko-tehnološkim svojstvima ploda što bi ih činilo pogodnim za proizvodnju kaša. Ocijenjeno je 123 genotipa.07%.vrstama široko se koristi u najrazvijenijim zemljama za proizvodnju sokova i dječije hrane. 2002).43%.72 do 17. uglavnom. a vrlo rijetko slatku i kiselu. do 2000. Čolić i sar. Prosječna količina refraktrometrom određene suve materije u plodu izdvojenih genotipova bila je u granicama od 9. Visokim sadržajem rastvorljive suve materije posebno se ističu genotipovi BP 128 17.43%. (1995) 10.80%.05%. BP 02 16. BP 60 i BP 102. a za miris genotipovi BP 15. Tamnjenje dezintegrisanog tkiva mezokarpa nastaje kao posledica oksidacije polifenola uz katalitičko djelovanje enzima polifenol-oksidaze. Ristevski i Georgijev (2001) ističu da se Makedoniji gaje kulturne sorte džanarike koje imaju krupne plodove.00–19.00–15. BP 33 15. BP 46. a tehnološki se rješeva uz znatnija materijalna ulaganja.

00 5.50 sladak slatko-nakiseo kiseo kiseo kiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo 4.50 18.50 4.05 15.37 13.00 3.50 3.50 3.00 6.00 4.83 12. BP 93 i BP 131.00 18.31 11.00 2.00 4.50 3.00 3.50 4.70 14.00 5.22 11.00 13.10 12.00 3. što im umanjuje vrijednost kao industrijske sirovine.50 6.00 4.00 4.50 4.50 3.00 2. Soluble dry matter of fruits and organoleptic caracters of pulp of myrobalan genotypes Opšta ocjena (1–20) Overall (1 – 20) 15.23 15.50 10. miris.80 4.50 17. Tab.50 4.00 4. Većina ispitivanih genotipova imala je homogenu kašu.malim sadržajem polifenola. BP 89.50 3. Rastvorljiva suva materija ploda i organoleptička svojstva kaša genotipova džanarike Table 1.50 15.50 3.00 5.00 4.50 13.00 2. Najviše ocjene za opšti utisak dobili su genotipovi BP 15 i BP 46 sa 19.50 4.00 3. BP 10.50 4.50 3. Organoleptički kvalitet kaša ispitivanih genotipova utvrđen je na osnovu zbirne ocjene za ukus.50 17.00 6.00 4.50 3.50 3.00 3. 1.50 3. BP 102 i BP 116 sa 18.00 5.83 11.00 12.50 3.00 poena koji su označeni kao vrlo kvalitetni.00 4. BP 60 19.00 3.50 4.00 4.93 10.00 3.40 12.25 12.00 3.00 3. BP 16 i BP 27 sa 18.50 4. boju i konzistenciju kaše što je rezultiralo i najnižom opštom ocjenom. BP 47.00 4.00 4.00 19. što je pozitivna osobina prilikom raznovrsnih vidova prerade. Kod genotipova BP 10 i BP 129 kaše su nakon odmrzavanja imale tamnu karamel boju koja je rezultat intenzivne oksidacije polifenola.00 15.00 4. dobio je najniže ocjene za miris.00 2.00 2.50 poena.25 poena.00 15.50 4.00 4.50 5.00 dobar vrlodobar dobar loš loš dobar odličan odličan odličan dobar dobar vrlodobar odličan dobar vrlodobar vrlodobar loš odličan 146 Kvalitet Quallity .00 4.00 5.00 19. bez ili sa neznatnom separacijom faze. boju i konzistenciju.50 3.50 poena i BP 12.50 5.00 5.00 4.77 12.50 16.50 13.00 4.50 Konzistencija (1–4) Consistence (1 – 4) Opis ukusa Taste description Boja (0–6) Color (0 – 6) Miris (0–5) Odor (0 – 5) Ukus (0–5) Taste (0– 5) RSM (%) SDM (%) Genotip Genotype BP 02 BP 05 BP 07 BP 08 BP 10 BP 11 BP 12 BP 15 BP 16 BP 20 BP 23 BP 25 BP 27 BP 30 BP 33 BP 35 BP 43 BP 46 16. Genotip BP 129. ukus.50 3.00 3.50 15.36 12.00 3. pa je označen kao nekvalitetan.50 5. kao i genotipovi BP 08.50 18.50 2. BP 43.00 3.43 13.00 10.07 15.50 4.50 3.

00 3.00 16.00 3.17 BP 105 12.00 12.00 3.00 4.07 BP 114 14.50 3.50 3.50 4.00 15.50 3.00 15.00 3.50 4.50 4.50 4.00 3.00 3.57 13.00 4.00 4.50 2.50 3.00 4.50 2.45 BP 116 13.00 4.00 5.91 BP 131 11.00 3.50 8.00 4.00 3.00 15.00 4.07 9.10 11.50 13.91 2.00 5.00 3.00 3.00 3.50 14.50 4.00 16.33 11.50 4.00 4.31 14.00 3.50 3.03 13.00 4.00 4.21 BP 110 13.00 4.23 BP 128 17.75 3.00 19.17 BP 126 14.50 3.00 4.21 BP 107 12.BP 47 BP 56 BP 57 BP 58 BP 60 BP 62 BP 63 BP 68 BP 69 BP 71 BP 72 BP 76 BP 79 BP 86 BP 87 BP 88 BP 90 BP 93 BP 97 11.00 15.00 4.50 3.00 3.00 4.50 2.50 5.00 4.00 3.00 3.50 6.00 3.50 3.50 4.50 4.50 4.50 15.00 3.30 13.00 13.00 3.13 BP 106 13.00 4.00 nakiseo-sladak slatko-nakiseo sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo nakiseo-sladak slatko-nakiseo slatko-nakiseo nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak nakiseo-sladak 2.50 3.50 3.50 3.00 4.25 14.00 3.00 3.00 3.99 12.00 4.00 3.00 3.00 4.25 BP 103 15.50 3.00 3.00 3.00 3.50 3.00 3.00 14.50 3.00 3.50 14.00 3.00 4.00 4.00 3.00 3.50 4.50 3.00 2.00 4.00 4.50 13.00 5.36 11.00 12.00 17.50 15.00 4.00 2.32 11.60 10.50 5.00 3.50 13.50 13.00 3.00 4.00 4.00 3.50 4.00 3.00 5.70 10.50 5.00 4.27 12.00 3.70 BP 122 13.50 3.00 14.50 4.00 11.00 5.00 4.00 4.00 3.00 3.38 147 .82 11.00 4.00 17.63 13.50 15.50 18.25 4.22 12.00 3.00 3.00 11.50 loš dobar vrlodobar dobar odličan dobar dobar dobar vrlodobar vrlodobar dobar vrlodobar dobar dobar dobar loš dobar loš vrlodobar odličan dobar vrlodobar vrlodobar dobar vrlodobar dobar odličan dobar vrlodobar dobar loš loš BP 102 12.21 10.00 4.50 4.50 2.50 16.50 13.50 4.50 18.50 3.50 3.50 3.43 BP 129 14.50 3.50 4.00 4.75 13.24 11.00 2.00 4.

BP 16. Zbornik naučnih radova 9: 185–201 (2003).. MILETIĆ.. BP 46. BP 46 i BP 60 koji se odlikuju postojanom bojom mezokarpa pa mogu poslužiti za proizvodnju kaša i proizvoda na bazi kaša. Jugoslovensko voćarstvo.: Selekcija džanarike (Prunus cerasifera Ehrh.. D. 111–112: 17–20 (1995). 71–72: 223–227 (1985). 148 . 19. pa daje jeftine. BP 15. PEJKIĆ. S. MILETIĆ.. CEROVIĆ. višestruko korisna voćka. OGNJANOV. BP 16. Zbornik radova.: Ekološke i tehnološke karakteristike nekih sorti i tipova džanarike. MILUTINOVIĆ. G.. 484: 123–126 (1999). NIKOLIĆ.. RISTEVSKI.. naročito ako se ima u vidu činjenica da je cijena jedan od ograničavajućih faktora bržeg povećanja potrošnje voćnih prerađevina. ZEC. Proizvodnja. Džanarika je slabo zahtjevna prema agrotehničkim mjerama i otporna je na prouzrokovače bolesti i štetočine. LITERATURA BOŽOVIĆ Đ. VRAČAR. MILUTINOVIĆ... ŠURLAN-MOMIROVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. MARINKOVIĆ. SIVAKOV. Koštunići 31–42 (2001). BP 27. V. JAĆIMOVIĆ. Zbornik naučnih radova 7: 9–16 (2001). Savjetovanje industrije alkoholnih i bezalkoholnih pića i sirćeta. prouzrokovače bolesti i štetočine izdvojenih genotipova džanarike (Prunus cerasifera Ehrh. 223–227 (2002). R. GEORGIJEV. V. D. prerada i plasman šljive i proizvoda od šljive. Posebno treba izdvojiti plodove genotipova BP 12.) na području Timočke krajine. M. BP 02. M. V. 38. RAKONJAC. RALEVIĆ.: Otpornost na niske temperature. B. ČOLIĆ. 29. B. S. B.: Džanarika.. LJ.). zdrave i kvalitetne plodove. L. 6–7–8: 337–344 (1991).. BP 33. N. Đ. Ekonomika poljoprivrede.: 6.: Selekcija formi kvalitetnih plodova džanarike u cilju proizvodnje zdrave hrane.ZAKLJUČAK Za proizvodnju bistrih sokova i koncentrata preporučuju se plodovi genotipova sa visokim sadržajem rastvorljive suve materije: BP 128. G. D.: Genetic resources of sherry plum (Prunus cerasifera Ehrh. RISTEVSKI. BP 60..) u području Gornjeg Polimlja. BP46. Acta Hort. Zbornik radova. BP 102 i BP 116 što ih čini pogodnom sirovinom za raznovrsne vidove prerade.. BP 15. BP 103 i BP 30.. BP 27. Najveće ocjene za organoleptička svojstva kaše od ploda džanarike dobili su genotipovi BP 12.. GEORGIJEV. BOŽOVIĆ. Mogućnost jeftine proizvodnje plodova daje ovoj voćnoj kulturi poseban značaj kao industrijskoj voćnoj vrsti.: Kultiviranje džanarike u Makedoniji. R. D.

JAĆIMOVIĆ VUČETA Summary Myrobalan fruits are used as cheap raw material to obtain high quality products. fruit. BP46. 149 . The highest organoleptic marks were attributed to fruit pulp derived from myrobalan genotypes BP 12. Key words: myrobalan. soluble dry matter. BP 16. These are following genotypes: BP 128. organoleptic characters. This fruit species is being a source of biologically high value food without pesticides residues. BP 102 i BP 116 what makes them suitable raw material for different processing types. BP 15. BP 33. due to it’s reported resistance to pests and diseases. BP 27. This paper presents data on soluble dry matter content and organoleptic attributes of fruit pulp from 50 myrobalan genotypes. During the period from 1998. BP 15. BP 27. pulp. a research of authentic populations of myrobalan in the area of Gornje Polimlje was carried out. BP 16. Attention should be taken to fruits from genotypes BP 12. BP 103 i BP 30. BP 46 i BP 60 which are characterized by persistent flesh color so can be used for pulp and pulp product preparation. In clear juice and concentrate production fruits with high content of soluble dry matter are recommended. BP 02. BP 46. Gornje Polimlje.ORGANOLEPTIC CARACTERS OF PULP IN SELECTED MYROBALAN GENOTYPES (PRUNUS CERASIFERA EHRH.) FROM GORNJE POLIMLJE BOŽOVIĆ ĐINA. BP 60. to 2000.

hemijski sastav. prerađevine. kao i za jela od divljači (Pozzeto. po Tsipouridisu i sar. Bijelo Polje. 1990). Ukoliko su plodovi ubrani prije sazrijevanja mogu se konzervisati i u slanom rastvoru– masline od drijena. džem i marinirana drenjina. Ključne riječi: drenjina. pektina. Gornje Polimlje. obuhvatila je izdvajanje genotipova koji bi bili interesantni za dobijanje proizvoda od drenjina kao što su: sokovi. cit. BOŽOVIĆ ĐINA 1 IZVOD: U periodu od 1996–2003. UVOD Najznačajniji organ drijena (Cornus mas L.godine sprovedena su istraživanja populacije drijena u području Gornjeg Polimlja. Prvi način je poznat još od davnina i čini se da su drenjine spremali na ovaj način još u starom vijeku. U prerađenom stanju drenjina se može koristiti na različite načine i to: osušena za kompote. 150–157. Biotehnički institut. NOVI SAD HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L. Dalja selekcija. organskih kiselina. 56. dr Đina Božović. prerađena u marmeladu. karotina i druOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Vučeta Jaćimović. šećera. džem. 1974. 1997. Prijatan ukus svježih plodova i njihovo bogatstvo lakousvojivih.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI JAĆIMOVIĆ VUČETA. koji se preporučuje kao preliv za kuvano meso i ribu. U domaćoj preradi od ploda drijena se pravi i poznata rakija „drenovača”. kašu. 6 (2007) STR. sirup. ljekovito i aromatično bilje. u periodu od 2000 do 2003. Sangiorgi. Minovski i Rizovski.) je plod. rodnosti stabala (žbunova) drijena. Dudukal i Rudenko. pekmez.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. koji se koristi za jelo u svježem stanju i u obliku brojnih prerađevina. koje su aromatizovane dodatkom komorača (tako su ih spremali stari Grci) i u sirćetu– njemačke drenjine. 1997.. uključujući i sjevernu Italiju je potapanje drenjine u rakiju ili vino radi dobijanja alkoholnih napitaka i likera. 150 . vitamina. pastu „lavaš”. organizmu nužno potrebnih mikroelemenata. likere. godine. 2000. U tradiciji zemalja sjeverne Evrope. Od drenjine se takođe spravlja sos. krupnoće i kvaliteta ploda. Utvrđivanjem njihovog hemijskog sastava pokazalo je da su ovi proizvodi kvalitetna osnova za buduću industrijsku preradu ove voćne vrste. sok. Podgorica – Centar za kontinentalno voćarstvo. kolače. kisela vina i dr. bombone. slatko i žele. Izvršena je selekcija genotipova na osnovu bujnosti stabla.

. pomorandže i dr. zdravi i tek zaruđeli plodovi i odstrane im se peteljke. flaša je zatvorena i pokrivena 24 časa kako bi se toplota zadržala. Kalorijska vrijednost je mala i iznosi oko 68 kalorija (Janković. voćnih vrsta. doda se 700 g krupne morske soli. Po sadržaju vitamina C. 2005). što je više i od limuna. B2. zatim se izmljevenoj masi doda ista količina šećera. mariniranog drijena i druge vidove prerade.06% bjelančevina. Keserović.gih materija stavlja drijen po kvalitetu u red sa drugim više korišćenim voćnim vrstama (Dudukal i Rudenko. 1. Ogašanović i sar. Todorović. Skuvan sirup od 600 g šećera i 550 ml vode. pripremljen je tako što je stavljeno 200 g cijelih plodova u flašu od jednog litra i dodata polovina kesice limuntusa. prelije vodom iznad plodova i zatvori propisnim poklopcem. Od toga 9–15% šećera i 2. Plod sadrži dosta vitamina B1.17% masti. pa se taj sadržaj procijedi kroz gazu i doda 3 kg šećera i opet kuva 15 minuta. tj. Posebna pažnja je usmjerena na izdvajanje onih genotipova čiji su plodovi zahvaljujući izuzetnim tehnološkim svojstvima pogodni za proizvodnju soka. Poslije 3 sedmice ovakvi plodovi se mogu koristiti i čuvati do 3 godine. 1996.. džema. Sve se to miješa s vremena na vrijeme 24 sata. MATERIJAL I METODE RADA Od 114 odabranih genotipova drijena sa područja Gornjeg Polimlja. je sipan u flašu sa plodovima. U obzir su uzete i vrste koje se trenutno manje gaje u obliku plantažnih zasada. za proizvodnjom zdravstveno ispravne hrane po konceptu integralne i biološke proizvodnje (Keserović. vršene su na Tehnološkom Fakultetu u Novom Sadu (Vračar. Pred kraj kuvanja dodaju se 2 limuntusa i tako vruć sok se sipa u suve i vruće flaše. 151 . spada u red onih voćnih vrsta. 15. Hemijske analize prerađevina. Sirup od drijena u kojem se vide plodovi. 1996. U 100 g ploda se u prosjeku nalazi 1. 1990). izabrano je njih 8 od čijih je proizvoda ispitivan hemijski sastav.14% ugljenih hidrata. po Baboviću i sar. jer su one u ovom pogledu sa izuzetnim potencijalom i od velikog značaja. Vrlo je bogat taninskim materijama (oko 4%). U drenjini se nalazi prosječno oko 16. 2000).1% ukupnih kiselina. Vitamina C ima od 20–145 mg. 2001). Posuda od 10 l se napuni takvim plodovima. U svijetu postoje zahtjevi za proizvodnjom voća sa što manjom upotrebom pesticida. Poslije toga je džem pakovan u čiste tegle sa adekvatnim poklopcima. U 3 l vode se doda 1 kg plodova zrelih drenjina i kuva 15 do 20 minuta. Za spremanje marinirane drenjine uzimaju se tvrdi. kao što je slučaj sa drijenom. zatvore se čepovima i pokriju da stoje 24 sata. kuvanjem 5 do 6 minuta.5% suve materije. E i karotina. nezreli. Džem od drenjina se spravlja tako što se plodovi izgnječe i odstrane sjemenke i pokožica. koje ga imaju najviše. Sirup od drijena je spremljen i na drugi način. Cilj ovog rada je izdvajanje genotipova drijena iz prirodne populacije Gornjeg Polimlja koji bi bili interesantni za industrijsku preradu. cit.

17 51. Hemijski sastav džema od drenjina Table 1.60 61.87–63. 1. 1. Najviše pepela u ovako pripremljenom proizvodu utvrđeno je kod genotipa BA 13 – 0.03 0.78 0.26 i 65. Hemijski sastav džema od drenjina Kod nas je proizvođena marmelada od drenjina (Vujanić-Varga. Tab. 1987). šeć.91 mg / 100 g.64 53.94 0.77 mg / 100 g.76 Vitamin C (mg/100g) / Vitamin C (mg/100g) 4.93 52.45%.20 60.REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Hemijski sastav utvrđen je kod 4 vrste proizvoda od drenjina: džema.07 do 4.38 1.27 52. sirupa pripremljenog na dva načina i marinirane drenjine. D.29 0.26%. koja prema deklaraciji sadrži 60% dodatog šećera.20 2.69 0. dok je u kontrolnom džemu bio u simboličnoj količini 0.47 4.10 0.54 3.32 0.45 0. a najmanje kod genotipa BP 07 – 0.42 6.07 5.29 1.40 60.05 64.50 64. a najmanja obezbijeđenost s kiselinama bila u džemu genotipa BP 17– 1.47 0.68 1. U džemu.09 58.65 65. 1).57 1.35 8.41 65.50 57.44 1.92 56. što predstavlja jednu od najvrednijih karakteristika ovog proizvoda. (%) /Su.32 3.20% bilo je u kontrolnom džemu i džemu spravljenom od plodova genotipa BP 33.32 1.71 51. Utvrđen je zadovoljavajući sadržaj vitamina C i varirao je od 2.74 0.09% i dosta kiselina daju visok kvalitet i vrlo dobar ukus džemovima drenova Polimlja.91 2.79%.20 57.13 1. Cornellian cherry jam chemical content Genoti SMS Ukup.29 0.44 0. a najmanje u džemu genotipa BP 01 (tab.61 0.87 63. Najveći sadržaj ukupne kiselosti određen je u džemu genotipa BP 01 – 1.26 1.59 53.02 6.67 57.24 4.37 60.34 54. pa su sačuvali visok sadržaj vitamina C.32 0. spremljenom bez kuvanja takođe nije došlo do gubljenja ove materije značajne za ljudski organizam. Pepeo Ukupni šeć.26 62.62 64.34 2. 2001).99 3. spremljenim na ovaj način.(%) /Ca TSS acidity Ash sugars (%) sugars (%) cchrose – pectate (%) (%) (%) (%) (%) BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 BO Prosjek Average 57.76 1.78 0.19 60.10 64.80 52.77 3.79 1. Saharoza Ca-pektat Genotype (%) / (%) /Total (%) / (%) /Total (%) / D.07 49.65 Najviše utvrđene suve materije – 65.81 4.72 3.56 9. već je samo miješanjem dodato 50% šećera.34 54. Ukoliko pri pripremanju džema nema kuvanja već se vrši prosto miješanje sa šećerom to je izuzetno zdrava hrana i bogat je izvor vitamina C za zimske mjesece (Žunić. kis.41 0.2 mg gvožđa.67 58.26 0. red. Džemovi pripremani u domaćoj radinosti nijesu bili podvrgnuti visokim temperaturama i kuvanju.33 1.70 1. 12 mg % vitamina C i 1.80 4.26%.33 0.07 3. Ukupan sadržaj šećera 52. red.31 0. 152 .

61%. enzimi. Njihovim korišćenjem snižava se nivo šećera u krvi i povećava fermentativna sekrecija podželudačnih žlijezda. koji se nalazi pored puta (0. U Kodrima Moldavije on je još utvrdio da drenovi zasjene imaju manje pepela od onih koji rastu na poljima. Od proizvoda koji su u tečnom stanju. a najmanje kod genotipa BP 07 – 50. Sok genotipa BP 21 imao je najveći sadržaj kiselosti – 1. pektini. Uspješno otklanjaju otrove iz ljudskog organizma. a nasiromašniji u soku genotipa BP 44 – 0. a naročito se preporučuju pri umnom naprezanju. 2. a najmanji sadržaj pepela bio je svega 0. Ukupnih šećera najviše je utvrđeno u kontrolnom džemu – 63. Njihovim dejstvom i dejstvom kiselina iz voća neutrališe se negativno djelovanje kuhinjske soli u organizmu i to zajedno utiče na smanjenje krvnog pritiska. sprečavaju trovanje organizma.02%. Hemijski sastav sirupa sa uronjenim plodovima drenjine Voćni sokovi su posebno značajan vid prerade voća. Leontjak (1984) je. Ako se optimalno koriste ne stvaraju višak kalorija te ne utiču na gojaznost. koji se nalazi u šumi. 153 .Namirnice biljnog porijekla su biološki vrednije i predstavljaju najvažniji izvor minerala.15% kod genotipa BP 01. jer doprinose lakšem i efikasnijem učenju. Količina mineralnih materija u plodu drijena u našem istraživanju bila je najveća kod genotipa BP 44. Korisna dejstva proizilaze iz sastojaka koji se nalaze u voćnom soku: prirodni šećeri. a najmanje u kontrolnoj varijanti – 0.68%.91% u Kodrima Moldavije do najvećeg sadržaja kod ukrajinskih drenova 1. Mineralne materije koje su sadržane u plodovima svih vrsta voća u savremenim uslovima života imaju zaštitno – odbrambenu vrijednost. su pokazali vrlo dobar kvalitet. na uobičajen način u domaćinstvima ovoga kraja.46%) bilo je kod genotipa BP 22. mineralne soli.24%.09% i džemu genotipa BP 17 – 61.33% i kod genotipa BP 44 – 0. 1990). 2) bio je najviši u soku genotipa BP (22 – 54. ispitujući hemijski sastav ploda drijena genotipova koji rastu u raznim rejonima bivšeg SSSR-a. koje daju punoću i čine ukus u izvjesnoj mjeri specifičnim. sirupi i kašasti sokovi. tanini. Iz džema genotipa BP 22 izdvojeno je najviše pektinskih materija – 1.16%. određene sušenjem (tab. Oni zadržavaju u sebi niz najvažnijih sastojaka svježeg voća i koriste se za zadovoljenje energetskih potreba ljudskog organizma (Žunić. Sadržaj suve materije. od voća se najčešće spravljaju bistri sokovi. bojene materije. 0. Voda iz ovih sokova je u veoma povoljnom obliku za ljudski organizam. koje regulišu acidobaznu reakciju krvi. Voćni sokovi povoljno djeluju na radnu sposobnost i raspoloženje. jer neutrališu otrovne supstance i olakšavaju njihovo odstranjivanje iz organizma. pa je dijabetičarima korisno da ga upotrebljavaju za piće (Dudukal i Rudenko. dok je najveći sadržaj bio u plodu drenova koji se nalaze na mjestima gdje je izvršena sječa visokog šumskog drveća. Bistri sokovi pripremani od plodova drenova iz Gornjeg Polimlja.40%. Najbogatiji sadržaj Capektata utvrđen je kod soka genotipa BP 07 – 1. Drijen je poznat po velikom sadržaju kiselina. zaključio da je sadržaj pepela od 0.83%).90% iz Sjevernog Kavkaza. što soku daje osvježavajuća svojstva. Najviše ukupnih šećera (52. a zahvaljujući sadržaju mineralnih materija. organske kiseline. 2001).1%. mirišljave materije i dr.80%).67%. Osim kiselina nije zanemarljiv ni sadržaj taninskih materija.

21 0.58 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 3. D.54 0. red.43 0. Pektina (0.61%) i ukupnih kiselina (1.65 1.43 0.16 31.28 48.14 24.(%) / D.20 0.91 23. kako bi razblaženi proizvod pri korišćenju imao određeni intenzitet karakteristične boje voća od koga je sirup dobijen (Jaćimović i sar. 3.20 0. kis. sa što većim sadržajem suve materije i zdravo.37 8. veoma je važna intenzivna boja.74 45.42 0.63 53.61 59.57 46. Chemical content of syrup with cornellian cherry fruits Genotip Genotype SMS (%) / Ukup. red.80 Saharoza (%) /Succhrose (%) 14.47 43.68 54. sugars (%) 50. Najmanju kiselost (0.60 56.32 0.17 0.67 2.98 12.08 0.05 0. sugars (%) 51. (%) /Total su.71 0.05 52.24 58.19 7.07 0.61 0.33 50.65 50.06 50. šeć.09 Pepeo (%) / Ash (%) 0.57%) imao je genotip BP 07 (tab. Tab. pored dobre obojenosti i aromatičnosti.10 0.31 59.82 51.53 54.28 51.29 0.08 0.40 0.18 Ukupni šeć.02 1. Hemijski sastav sirupa od drenjine Voće namijenjeno proizvodnji sirupa.97 1.68 53. 2.96 1.51 0.42 48.91 Ca-pektat (%) /Capectate (%) 0. 2005).34 40.41 0.23 53.44 54. Hemijski sastav sirupa od drenjina Table 3.61 53.51 0.65 33.07 Ukupni šeć.89 0.56 4.10 0.82 54.87 39.78%) utvrđeno je najviše u soku (bez cijelih plodova) genotipa BP 33.20 50.85 18.28 6.79 34.91 44.46 50.05 0.16 47. dok je najmanje pektinskih materija (0.(%) / D..49 13.29 28. gars (%) red.02 1.93 28.51 48.42 1.71 Ca-pektat (%) /Capectate (%) 0. treba da je dovoljno zrelo.27 59.29%) imao genotip BP 01.32 1.Tab.22 0.57 1.02 0.17 55.89 1. šeć.55 0.88 12.94 32.78 0.25 57. Hemijski sastav sirupa sa plodovima drena Table 2.01 0.88 2.90 42. gars (%) red.19 0.35 15.17 0.07 0. Cornellian cherry syrup chemical content Genotip Genotype SMS (%) / Ukup.21 1.80 53.80 53.18 0. TSS (%) (%) / Total acidity (%) 52.57 0.90 32.69 10.95 1. kis. Za kvalitet sirupa od drenjina pored aromatičnosti.22 56. 3).16 8.91 21. (%) /Total su.33 36.42 0.72 13.51 47.58 42.13 Pepeo (%) / Ash (%) 0. D.44 1.47 Saharoza (%) /Succhrose (%) 27.80 52. TSS (%) (%) / Total acidity (%) 53.92 47.07 0.17 0.81 1.41 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 154 .

a najmanja obezbijeđenost suvom materijom imao je genotip BP 44 (8.86 21. Cornellian cherry marinade chemical content Genotip Genotype SMS (%) / Ukup.21 2.37 0.08 6. Najbolju obezbijeđenost suvom materijom.7 8.17 1. Hemijski sastav marinirane drenjine Table 4. 4. a najmanje suve materije imao je sok genotipa BP 33 – 53.5 13. što se lako može zadovoljiti.5%). koji su bogatiji ovim vitaminom.03 1. Pepela je najviše izdvojeno iz soka genotipova BP 21 i BP 33 – 0. Tab. utvrđen je u mariniranoj drenjini kod genotipa BP 22 (16.61 17. 05%). Dnevna potreba ljudskog organizma je 45 mg (preporuka Evropske unije). 2000).50 7.86 6. Najveće bogatstvo vitaminom C pokazali su marinirani plodovi genotipa BP 01 (25.68%.34 18.22 1. dok je najviše ovih materija utvrđeno kod genotipa BA 13.29 7.37 1.08%). a najmanji 50. jaja). Najveća obezbijeđenost Ca – pektatom kod marinirane drenjine utvrđena je kod genotipa BP 07.60 13.25 12.08 9. 4. Najmanje svih mineralnih materija i soli bilo je u mariniranom drijenu genotipa BP 44. riba.42 4. Hemijski sastav marinirane drenjine Najveći sadržaj suve materije (tab.68 2.62 8.71 2.84 21.95 8. kis.52 0.42 mg/100 g ploda.45 0. a najneobezbjeđeniji ovom značajnom materijom bio je genotip BP 17 – 11.28% kod genotipa BP 17.17% u soku genotipa BP 33.21 0.05 15.01 0.63 0. određenom sušenjem.24 mg/100 g ploda. Vitamin C se u neznatnoj količini nalazi u proizvodima životinjskog porijekla (meso.40 1.26 1. To bi bila količina od oko 40 do 100 g plodova drijena. ili adekvatna količina nekog od proizvoda od drenjine.68 7.61 0.46 4.87 0. dijetetsku i terapeutsku vrijednost (Pamplona-Roger.57 6.05 1.44 Vitamin C (mg/100g) / Vitamin C (mg/100g) 25. ali ga zato u svježem voću i povrću ima mnogo više.26 11.26 mg/100 g ploda).32 11.33 2.17%).12 20. Vitamini imaju značajnu zaštitnu.06 6. imao je sok genotipa BP 21 – 59. 4).18 9.Najveći sadržaj ukupnih šećera soka iznosio je 58.43 14. (%) Pepeo (%) / NaCl (%) / Ca-pektat TSS (%) / Total acidiAsh (%) NaCl (%) (%) /Caty (%) pectate (%) 14. dok je najmanje pektinskih materija bilo u ovakvim plodovima genotipa BP 33.31%.42 BP 01 BP 07 BA 13 BP 17 BP 21 BP 22 BP 33 BP 44 Prosjek/ Average 155 .10%. Najveći sadržaj ukupne kiselosti utvrđen je u mariniranom plodu genotipa BP 44 (2. a najmanji ovako pripremljenog ploda drijena imao je genotip BA 13 (1.05%. Prosječno u plodovima svih 10 ispitivanih genotipova vitamina C bilo je 18. a najmanje iz sokova genotipova BA 13 i BP 17 – 0.82 6.45 4.76 4.48 5.51 16.73 0.40 23.

Ovi genotipovi mogu se koristiti za proizvodnju sirupa. a bilo je i primjera 25. vitamina C. Najbolju ocjenu ovako spremljenog proizvoda dobio je genotip BA 13 sa atraktivnim. Slična je situacija i sa konzervisanom hranom. što nije slučaj sa vitaminom C i ostalim vitaminima rastvorljivim u vodi. Ovaj proizvod ne gubi većinu hranljivih svojstava. U Italiji po Sangiorgi-u (1997) se takođe na ovaj način sprema drijen. skladište se u jetri i ne moraju se svakodnevno unositi (mogu proći sedmice. sa intenzivnom crvenom bojom. Naime. imao i atraktivan izgled. nijesu bili podvrgnuti termičkoj obradi. Zbog toga je važno svakodnevno jesti svježe voće i povrće ili koristiti njihove prerađevine u kojima su sačuvane ove materije. koje ih aktivira). žuto obojenim plodovima. žutih plodova. kao što su vitamini A i D. Pri spremanju ovakvog jela od ploda drijena.42 mg/100 g vitamina C. U našem ispitivanju odličnu ocjenu dobio je drijen spremljen kao maslina od genotipa BA 13. dok su odlični bili sokovi od ukuvanog sirupa od genotipova BP 17. BP 22 i BP 33.Za spravljanje prerađevina od drenjina mora se voditi računa o činjenici da je vitamin C. zavisno od ukusa koji se traži. ZAKLJUČAK Džemovi pripremani po receptima karakterističnim za domaćinstva Gornjeg Polimlja. pa su sačuvali visok sadržaj jednog od najznačajnijih sastojaka u plodu drijena. koji se ne skladište u organizmu. Sokovi su takođe pokazali odličan kvalitet. Plodovi drijena mogu se marinirati i biti rado viđeni i prisutni proizvod na trpezama naših domaćinstava. komorač ili neka druga začinska biljka. 156 . jedan od značajnih sastojaka ploda koji ima ljekovita svojstva veoma osjetljiv na toplotu i svjetlost. pa se za ovaj vid prerade mogu preporučiti genotipovi BP 01. Otuda. naročito primorskih krajeva. upravo su ispitivanja hemijskog sastava marinirane drenjine i džema spremanog na tradicionalan način područja Gornjeg Polimlja. Osim preporuke za obaveznu industrijsku proizvodnju za spravljanje ove prvenstveno zdrave i jeftine hrane trebalo bi da bude zainteresovano svako domaćinstvo. pokazala da se kod ovako pripremljenih prerađevina ne gube ovaj dragocjeni sastojak. pa čak i mjeseci bez izlaganja suncu. jer će razblaženi proizvod sigurno imati određeni intenzitet karakteristične crvene boje. kuvane ili pržene namirnice gube veći dio vitamina C.26 mg/100 g (genotip BP 01). pa je dragocjen u zimskoj ishrani stanovništva. Vitamini rastvorljivi u mastima. vrlo rijetkim za drijen. može se u slani rastvor dodati list lovora. dok se u Njemačkoj drenjine konzerviraju u sirćetu i preko zime koriste. Međutim. Za preporuku je genotip BP 21 za sokove sa i bez plodova. meću kojima je vitamin C. Prisustvo kiselina i šećera dali su visok kvalitet i specifičan ukus ovim džemovima. BP 21 i BP 22. koji je ovako konzervisan. u mariniranoj drenjini je bilo prosječno 18. BP 17. Vitamin C se ne akumulira u organizmu i zbog toga se mora svakodnevno unositi. Kao koncentrisani voćni sok može se dodati ili miješati sa nekim aromatičnim voćem za dobijanje kvalitetnog sirupa. Marinirana drenjina je rijetko zastupljen način pripremanja drijena u domaćinstvima.

JANKOVIĆ. 10. 2005. 2000.: Pravci proizvodnje zdravstveno bezbednog voća. Москва. 113–114. Preporod. VUJANIĆ-VARGA. BELLINI. M. STANISAVLJEVIĆ. П. HEMIJSKI SASTAV PROIZVODA OD DRENJINE (Cornus mas L.. 1996. – 46. In diet for healthy people. – Dren.. GAJIĆ.. pečurki i osvežavajućih alkoholnih pića. MINOVSKI. Diva ovošna flora na SR Makedonija.66– 73. 1996.. Novi Sad. MIRANOVIĆ.: Cornus mas L. Tehnološki fakultet. GIORDANI. No. KESEROVIĆ. Regular consumption of traditional food and its affirmation might be significant factor for improoving national diet together with correction of other factors influencing health. V. KSENIJA I MIŠIĆ. P. – Novi Sad. Skopje. Jug.: Struktura i perspektive voćarstva SR Jugoslavije. R. Beograd. E. vol. B. E.: Il corniolo. IP „Neven”. voć.. 2000. D. Unripen fruits could be used as a part of restricted diets due to high level of unsoluble pectins and low level of fast resorbed sugars. str. Ž. especially for young and people with high energetic needs. str. Prosvjeta.. ŽUNIĆ.. DINKA: Pomologija..).LITERATURA BABOVIĆ. cornellian cherry products could be used as an easily digestible energetic concentrate. zbornik radova. Gornje Polimlje. Z. vol. ВО Агрополиздат. V. Г. M. 10. D. Библиотечка „Древесные породы”. ĐINA. С. Naučni institut za ratarstvo i povrtarstvo. LAZIĆ. J. 1984. chemical content. M. VUJANIĆ-VARGA. VRAČAR.: Priručnik za kontrolu kvaliteta svežeg i prerađenog voća i povrća. C.. DINKA. Novi Sad. br. Čačak.: Medonosne i peludne biljke. 2001. OGAŠANOVIĆ. 1987. MILUTINOVIĆ.: Organoleptičke osobine proizvoda od drenjina (Cornus mas L. LJ. Proizvodnja zdravstveno – bezbjedne hrane. D. RIZOVSKI. Zemun. It helps keeping optimal level of body sugars and saving body glycogene. 265–272. BOŽOVIĆ.) I NJIHOV ZNAČAJ U ISHRANI LJUDI JAĆIMOVIĆ VUČETA. 65–82. 2001. JAĆIMOVIĆ. ст.: Agrobiznis u ekološkoj proizvodnji hrane. 1974. Key words: cornellian cherry. Zbornik na trudovi. 2005. products. ДУДУКАЛ Д.30. BOŽOVIĆ ĐINA Summary Cornellian cherry and it’s products (juice. TSIPOURIDIS..: Кизил. M.: Кизил-ценое лесное растение. 157 . Кишинев. 334– 342.: Lekovitost voća i voćnih sokova. ekonomsko-ekološki aspekt. Novi Sad. G. 2000. Zagreb. Informatore agrario. JOVANČEVIĆ. PAMPLONA–ROGER. ГАЛИНА. Novi Sad. 5–20.: Uživajte zdrav život. Poljoprivreda kao hobi.. ЛЕОНТЯК. jam and marinade) due to their high content of carbohydrates could be classified as high energy value food. Institut za ekonomiku poljoprivrede – Beograd. Штиинца. Čačak. X Savetovanje o biotehnologiji. 1990. РУДЕНКО И. MALEŠEVIĆ. Beograd. 32/2000.

podloga. Ustanovljeno je da postoje značajne razlike ispitivanih parametara u zavisnosti od sorte. sorta. prinosa.) NA PRIMJENU NPK HRANIVA RANKO PRENKIĆ. translokacija. Reagovanje različitih sorti i podloga ispoljava se preko više parametara: razvijenosti stabla. Ključne riječi: breskva. distribucija i reutilizacija jona. fiziološki i biohemijski procesi. Međutim. Problem genetske specifičnosti mineralne ishrane je mnogo više istraživan kod zeljastih nego kod drvenastih biljaka. izdvajanje. NOVI SAD REAGOVANJE RAZLIČITIH SORTI I PODLOGA BRESKVE (Prunus persica Stoc. mase ploda. 1988). i Prenkić i sar. dužine mješovitih rodnih grančica. koncentracija i sadržaj elementa. sadržaja ukupnih rastvorljivih suvih materija i nivoa ukupnih organskih kiselina i pH vrijednosti. Veliki je broj kriterijuma za ocjenu genetske specifičnosti mineralne ishrane: citološke i anatomske osobenosti ćelija i subcelularnih jedinica. 6 (2007) STR. Sorte su bile okalemljene na dvije podloge (na sejancu vinogradarske breskve i badema) i tretirane različitim dozama NPK hraniva. viši naučni saradnik. 1922) još početkom tridesetih godina ovoga vijeka. ukupna težina Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Ranko Prenkić.1 IZVOD: Istraživanja su vršena kod tri sorte breskve (Koronet rani. koje su gajene na oglednom imanju „Lješkopolje”. podloge i NPK hraniva na nivo gvožđa i cinka kod breskve (Prenkić 1988. usvajanje. 158–166. ukupan sadržaj kao i forme jona. Biotehnički institut – Podgorica 158 . Sarić (1984) ističe da je posebno značajno istraživanje ovog problema kod drvenastih biljaka. doza NPK hraniva UVOD Ovaj rad predstavlja nastavak prethodnih istraživanja u kojima je proučavan uticaj sorte. vlasništvo Biotehničkog instituta – Podgorica. 1984). morfološke osobine biljaka. Redhaven i Samerset). kod nas su se ovim problemom najviše bavili Sarić i saradnici (1983. 56. jer se u ovom slučaju mogu ustanoviti razlike ne samo između pojedinih sorti. Problemom genetske specifičnosti mineralne ishrane biljaka bavio se Moos (1921. podloge i primjene različitih doza NPK hraniva.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. nego i međusobna zavisnost podloge i plemke.

Sorte su bile okalemljene na dvije podloge: sejancu vinogradarske breskve (Prunus persica vulgaris Mill. 159 . Pratili smo više parametara: razvijenost stabla (obim). a u svakom ponavljanju tretirana su po tri stabla. Sve tri sorte tretirane su sa tri različite doze NPK hraniva: 1. Danska). a pH vrijednost određivana je pomoću pH metra (Radiometar 29. Istraživanja su vršena u tri uzastupne godine (1994. bujnost sorti. VD (visoka doza) Kao kontrola služila su nam netretirana stabla breskve. sadržaj ukupnih kiselina i pH vrijednosti) kod plodova raznih sorti i podloga breskve. koje su gajene na imanju „Lješkopolje” vlasništvo Biotehničkog instituta – Podgorica. NPK – 75+30+70 kg/ha. a kod Samerseta okalemljenog na bademu. dužina mješovitih rodnih grančica. obim je bio 2. sadržaj ukupnih kiselina i pH vrijednost plodova.35 cm. ND (niska doza) 2. U ovom radu posvećena je pažnja samo nekim od mnogobrojnih kriterijuma (razvijenost stabla. Krajnji cilj ovih istraživanja bio je da se poboljša i poveća kvantitet i kvalitet prinosa breskve. Naročito jak efekat. sadržaj ukupnih kiselina pomoću titracije. a zavisi i od raznih ekoloških uslova i primijenjene tehnologije u toku gajenja. bio 1. 1995. Sekundardno debljanje stabla je uglavnom uslovljeno genetski. uočljivo je da je prosječni obim stabla kod sorte Koronet okalemljene na vinogradarskoj breskvi. u četiri ponavljanja. Utvrđeno je da su vrijednosti za sekundarno debljanje kod breskve okalemljene na vinogradarskoj breskvi visoko signifikantno veće nego kod sorti okalemljene na bademu. imala je visoka doza NPK hraniva i značajno se razlikuje od rezultata za nisku dozu i kontrolu. masu pojedinačnih plodova. zato su vršena mjerenja obima stabla prije i na kraju vegetacionog perioda. nakon aplikacije NPK hraniva. sadržaj ukupnih suvih materija. prinos i kvalitet. Rani redheven (Early redheven) i Samerset (Summerset). i 1996).09 cm. Iz tabele 1. REZULTATI I DISKUSIJA Razvijenost stabla (bujnost sorti) Prije početka NPK tretmana uočeno je da se ispitivane sorte na različitim podlogama nejednake bujnosti. NPK – 225+30+210 kg/ha.). prinos breskve. proizvodnja biomase i neke osobine genotipova koje utiču na usvajanje elemenata (Sarić. NPK – 150+60+140 kg/ha SD (srednja doza) 3. Ispitivane parametre određivali smo standardnim gravimetrijskim metodama. MATERIJAL I METODE Objekat istraživanja bile su tri sorte breskve: Koronet (Coronet). masa ploda. prinos.suve materije.) i na sejancu badema (Amygdalus communis L. Dobijeni rezultati su statistički obrađeni i prikazani tabelarno. 1984). dužina mješovitih rodnih grančica. sadržaj rastvorljivih suvih materija.

89 1.13 C 0.95 1.88 1.31 1.02 1.23 1.45 1.19 1.16 1. okalemljena na vinogradarskoj breskvi.13* 0.01 0.37 1.15 1.12 1.45 1.61 1. Dužina mješovitih rodnih grančica Kao što se vidi iz (tab.51 2.70 cm kod sorte Redskin.67 ABC 0.09 1.35 1.90 1.10** 0.54 1.34 1. 2) u prosjeku najduže mješovite rodne grančice imala je sorta Koronet (57. breskva Average-beds Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0. breskva Badem Prosjek / Average Samerset Vin. breskva Badem Prosjek / Average Koronet Vin.73 AC 0.61 2.65 1.34 1. iako se radi o drugim sortama.05 LSD 0.31 1. in cm) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Control 1.72 2.79 1. Posebno treba naglasiti da je dužina mješovitih rodnih grančica kod sve tri sorte okalemljene na vinogradarskoj breskvi veoma značajno veća nego kod sorti okalemljenih na bademu.74 1. sa nalazima Rahovića i Rajkovića (1976). Ovi rezultati potvrđuju našu pretpostavku da genetske specifičnosti zavise i od podloge.61 1.70 1.25 0.74 1.69 1.90 1. aminokiseline.00 1. koji su našli dužinu mješovitih rodnih grančica od 45.50 1.16 cm) okalemljena na podlozi badem.23 cm).49 1. breskva Badem Prosjek / Average Prosjek podloge / Vin. 1.72 1.56 1. Sekundarno debljanje debla bresaka (prosjek za period 1994–1996.55 1. zato su i plodovi na rodnim grančicama najkvalitetniji.18 0.23 1. proteini itd. a najkraće sorta Samerset (45.76 AB 0. Statistička analiza je pokazala da postoje veoma značajne razlike između dužine rodnih grančica sorte Koronet u odnosu na ostale dvije sorte (Rani redheven i Samerset). Na kraju treba naglasiti da su mješovite rodne grančice najvažnije za prinos rodnog drveta.87 1. u cm) Tab.61 2. a ne samo od sorte.) i povećanom lisnom masom.88 2.46 1.68 Vin. 1.21 0.68 1. The secondary thicken of peach stem (average for period 1994–1996.87 1. jer one sadrže dosta cvjetnih pupoljaka sa bogatstvom rezervnih materija (šećeri.88 2.03 1.Tab.33 BC 0. 160 . Ovi rezultati su slični.01 1. podloge i doze NPK hraniva.27 1. Najveći efekat na dužinu grančica imala je visoka i srednja doza.18 1.36 0.44 1. koji obezbjeđuju ishranu formiranih plodova.73 1.35 1.38 1.60 B 0.40 1.60 cm kod sorte Blek pa do 58.17 Iz ovih rezultata proizilazi da obim stabla zavisi od sortne specifičnosti.15** 0.61 1.47 Prosjek Average 1.75 2.96 1.

28 56.18 45.33 47.86 49. podloge.66 52.15 58. Treba posebno naglasiti.96 46.91 57.66 52.19 52.02 5.36 47. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.96 55. 1998).73 ABC 4. Ovo pomološko svojstvo je posebno značajno.06 53.62 kg/stablo) u odnosu na kontrolu (22.46 46.73 44.60 47. da smo našli statistički značajne razlike u prinosu kod sorti.16 48. naročito sa aspekta iznošenja mineralnih materija i primjene agrotehničkih mjera (Prenkić.49 AB 2.63 58.05 52. podloge i doze hraniva. 3).01 2. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.01 51. Masa ploda Istraživanja su pokazala statistički značajne razlike u masi plodova u zavisnosti sorte.76 45.90 49.52 C 1.03 54. 2.21 53.56 50. 4).01 1.23 47.32 3.69 AC 2.90 48. Prosječni prinos plodova za sve tri sorte okalemljene na obje podloge bio je najveći nakon tretmana visokom dozom (35. 2. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin. što zavisi od sortne osobenosti.24 50.47 47.29 45.Tab.06 67.16 55.64** 2.87 Prinos breskve Osnovno biološko svojstvo breskve je visoka rodnost. 3).90 43.83 51.16 51. Lenght of composite 1 – year old shoots (cm) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Beds (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 54.84 3.71 57.80 44. 161 .83 48.16 49.53 43. podloge i doze tretmana NPK hranivom (tab.56 45.41** 1. tretmana u toku gajenja i ekoloških faktora.22 55.73 BC 2.16** 1.84 47.71 Vin.34 kg/stablo).50 46.54 44.36 48. u zavisnosti od podloge na koju su okalemljene.73 47.56 60.14 52. Prinos plodova u ispitivanom periodu varira u zavisnosti od sorte. Kod sorti breskve koje su bile okalemljene na vinogradarskoj breskvi prinos je bio značajno veći nego kod onih okalemljenih na podlozi badem (tab.70 41. Ovi rezultati ukazuju da ispitivani faktori đeluju sinergistički što se manifestuje preko mase plodova (tab.21 53.10 43.49 53. breskva Badem Prosjek / Average Vin. nego je i rezultat interakcije između podloge i plemke. da razlika: nije prisutna samo između sorti. I ovi rezultati o genetskoj specifičnosti mineralne ishrane biljaka ukazuju. Dužina mješovitih rodnih grančica breskve (cm) Tab.44 58.20 52.95 B 1.05 LSD 0.86 50.81 54.64 58.66 51.

70 26.50 137.06 125.14 162 .05 LSD 0.34 148.33 25.34 ABC 6.28 28.01 5.07 128.13 36.66 134.19** 21.79 127.39 BC 9.19 137.30 30. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Prosjek podloge Vin. Masa ploda ispitivanih sorta breskve (g) Tab.90 36.96 129.48 28.10** 10.66 4.13 B 1.40 117.93 153.75 31.40 37.93 130.38 30.90 28.06 36.13 125.83 130.10 34.81 29.86 155.47 AB 3. Fruit weigh tof peach cultivars (g) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 145.13 35.59 3. 3.55 142.93 32.80 133.36 21. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.61 162. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.66 147.05 LSD 0.99 31.76 29.46 27.23 26.26 35.34 8.98 26. breskva Badem Prosjek / Average Vin.35** 12.16 22.20 123.05 39. The yield per tree (kg) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Beds (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 29.15 38.43 AB 8.17 4.29 29.50 135.23 33.99 150.05 130.96 29.21 152.83 146. breskva Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.51 ABC 16.03 120.61 130.51 26. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.93 34.51 130.28 38.23 146.23 24.42 AC 11.29 Vin.07 27. breskva Badem Prosjek / Average Vin.69 149.49 34.56 159.92 139.04 134.96 134.73* 7.Tab.39 123.12 32.03 25.29 146.00 124.85 159.17 40.82 145.11 39.63 31.20 144.90 140.53 B 4.56 23. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.93 C 6.45 143.83** 2. 4.34 22.81 151.96 120.28 25.96 32.66 32.36 142.73 137.16 27.92 30.64 157.00 35.95 Tab.62 AC 4.61 38.09 168. 4.41 C 2.83 143.24 156.45 26.26 117.11 34.80 131.13 25.41 144.41 33.66 34.49 5.29 136.90 132.61** 8.83 115. 3.76 152.45 34.24 2.83 147.90 BC 3. Prinosi bresaka po stablu (kg) Tab.02 30.01 2.67** 6.90 21.25 119.20 138.50 31.99 Vin.34 34.5** 15.

99 9.53** 0.46 11.35 10.86 10.21 8. čak i bez hraniva (kontrola).46 13.26 10. 5).26 14.88 12. dok je sorta Rani redheven na podlozi vinogradarska breskva imala najniži sadržaj suvih materija (9.70 12.53 9.75 0.32 12. Najveća masa plodova bila je kod sorte Koronet okalemljene na vinogradarskoj breskvi uz primjenu visoke doze NPK hraniva.26 12.92 13. breskva Badem Prosjek / Average Vin.88%) na podlozi badem.56 10.10 13.70 10.63 10. Prosječno najviše rastvorljivih suvih materija imali su plodovi sorte Samerset (13.50 12.06 11.70 13. Stanković.90 10.63 10.30 10. Najzastupljenija komponenta u suvoj materiji su šećeri koji su jedan od značajnih parametara ukusa.65** 0.53 11.85 11.71 BC 1. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Vin.22 11. Nivo rastvorljivih suvih materija je odličan indikator kvaliteta plodova kao sirovine u tehnologiji prerade.63 11.12 11.82 B 0.48 10.54 11.40 12.85 163 . Sadržaj ukupnih rastvorljivih suvih materija Pratili smo i jedan od najvažnijih pokazatelja kvaliteta plodova breskve tj. Kasne sorte breskve imaju veći sadržaj suvih materija od ranih i srednje ranih sorti.23 12. 5.13 12.92 1. Sadržaj suvih materija u plodu varirao je u zavisnosti od sorte i podloge dok većih razlika u đelovanju različitih doza NPK hraniva nije bilo (tab.36 11.50 12. 1964. Sadržaj rastvorljivih suvih materija u plodu breskve (%) Tab.50 11.49 Vin.27 AB 0.84 2.14 ABC 1.12%). Tab.06 1. sadržaj suvih materija u momentu zrelosti plodova. 5.40 13.42 9.20 11.Uočljivo je da je masa plodova manja kod sorti okalemljenih na bademu i pri aplikaciji niske doze NPK hraniva. 1986). breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.70 C 0. Soluble dry matter in fruits (%) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 9.13 13. Uočljiva je zavisnost između nivoa suve materije i vremena sazrijevanja sorata što je u saglasnosti sa rezultatima drugih autora.75 AC 1.40 9. I ovi rezultati kao i prethodni govore o genetskoj specifičnosti sorte i podloge i o kompleksnoj interakciji više faktora.50 10.05 13. jer značajno povećava njihovu ekonomsku vrijednost.01 0.73 11.76 9.80 11.26 12.60 14.05 LSD 0.16 11.91 12. 1952.10 10.30 10. što je uzrokovano nejednakim vremenom razvića njihovih plodova (Peynnauda.48 12. Bulatović-Miljačka.46 10.28 11.30 1. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.19 9.48 12.65 11.

kalijuma i kalcijuma. dok razlike između podloga i doza đubriva nijesu u statistički značajne (tab.06 0.5224 0.4892 0.09 0. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.5816 0.11 BC 0.4153 0. 5).5816 0. 6.6000 0.4916 0.4537 0.08 0.07 0. 7).4241 0.4300 0. statistički značajne razlike u vrijednosti pH prisutne su samo između pojedinih sorti. breskva Badem Prosjek / Average Vin.4838 0.5916 0.11 0.04 C 0.5845 0.5987 0. podloge i doze hraniva na sadržaj ukupnih kiselina u plodu breskve pokazuju da su značajne razlike prisutne između pojedinih sorti. Total acids content (%) Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 0.4166 0. U nezrelim plodovima i mladim listovima dominira ćilibarna.4702 AC 0.4107 0.4433 0.4600 0.5055 0.5299 0.5624 0.06 0. koji uslovljavaju koncentraciju vodonikovih jona u rastvoru tj.4985 AB 0.3816 0. Na kraju treba naglasiti da je nivo ukupnih slobodnih kiselina i pH vrijednosti. što se pokazali i naši rezultati. Tab.6166 0. 7 može uočiti. karakteristika određene sorte. a u zrelim plodovima i starim listovima jabučna i limunska kiselina.5866 0.4083 0. One pored šećera imaju značajan uticaj na kvalitet i ukus ploda.4788 0.5067 0. pH.4866 0. Slobodne organske kiseline i rastvori soli stvaraju ravnotežne puferske sisteme.4683 0.4316 0. breskva Samerset Badem Prosjek / Average Prosjek podloge Vin.5069 B 0.5383 0.4979 Vin.4900 0. breskva Average-rootstock Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.05 0.5083 0.4888 0.5841 0.6050 0. dok razlike između podloga i tretmana različitim dozama NPK hraniva nijesu značajne (tab.6116 0. Kod plodova preovladavaju slobodne organske kiseline.4300 0.04** 0.05** 164 .4616 0.Prisutne su statistički značajne razlike u sadržaju rastvorljivih suvih materija između sve tri ispitivane sorte i veoma velika zavisnost od podloge (tab.4062 0.15 0.4783 0.03 0.5271 0.3583 0.08 0.5163 ABC 0.4416 0.6083 0.5296 0. Sadržaj ukupnih kiselina u plodu breskve (%) Tab.4050 0.4883 0. Nivo slobodnih organskih kiselina i pH vrijednosti u plodovima Organske kiseline u plodovima su prisutne u slobodnom stanju i u obliku soli najčešće natrijuma.5583 0.5058 0.01 0.4424 0. Kao što se iz tabele br. Rezultati o đelovanju sorte.6183 0. 6). a u listovima njihove soli.05 LSD 0.4066 0. 6.3699 0.5866 0.

13 4.82 3. Najveći prosječni nivo rastvorljivih suvih materija imali su plodovi sorte Samerset na podlozi badeem.11 0.86 3.79 3.07** 0.85 3.04 3.07 C 0. breskva Samerset Badem Prosjek Average Vin.97 3. a najkraće sorta Samset okalemljene na podlozi badem. 165 .01 3.85 3.87 Vin.86 ABC 0. da su značajne razlike bile prisutne samo između pojedinih sorti.18 BC 0. pH vrijednost soka breskve Tab.25 3. Vrijednost za sekundarno debljanje stabla breskve okalemljene na vinogradarskoj breskvi su značajno veće nego kod sorti okalamljenih na bademu. 7.80 3.88 3.01 3.01 0.87 AB 0. pH level of peach juice Sorta Average (A) Rani redheven Podloga Rootstock (B) NPK-ND NPK-SD NPK-VD Kontrola Prosjek 75+30+70 150+60+140 225+90+210 (neđubreno) Average Control 3.85 4.89 3.82 3.88 3.89 3.98 4.92 3. breskva Koronet Badem Prosjek / Average Vin.05 LSD 0.73 3.09 ZAKLJUČAK Na osnovu proučavanja različitih sorti breskve i podloga nakon primjene NPK hraniva.99 3. breskva Badem Prosjek / Average Vin.90 3.79 3.95 3. značajno veća nego kod sorti okalemljenih na bademu.10 4.96 3.00 4.15 3. da je dužina mješovitih grančica kod sve tri sorte okalemljenih na vinogradarskoj breskvi.83 3.86 3.06 0. mogu se izvesti sljedeći zaključci: Obim stabla breskve zavisi od sortne specifičnosti.00 4.86 3. 7.88 3.82 3. dok je sorta Rani Redheven na podlozi vinogradarske breskve imala najniži nivo.90 B 0.80 3. U prosjeku najduže mješovite rodne grančice imala je sorta Koronet okalemljena na vinogradarskoj breskvi.10 0.88 3.03 4.82 3. Rezultati o sadržaju ukupnih kiselina i pH vrijednosti u plodu breskve pokazuju.88 3. Kod sorti breskve okalemljenih na vinogradarskoj breskvi.91 AC 0.86 3.80 3.Tab.90 3.72 3. nego kod sorti okalemljenih na podlozi badem. Posebno treba naglasiti. prinos i masa plodova bile su značajno veći.08 0.00 4.81 3.00 3.82 3. dok razlike između podloga i doza hraniva nijesu signifikantne.87 3.00 2.14 0.80 3. Utvrđene su statistički značajne razlike u sadržaju rastvorenih suvih materija između sve tri ispitivane sorte i velika zavisnost od podloge. podloge i doze NPK hraniva.19 0.95 4. breskva Prosjek podloge Average-rootstocks Badem Opšti prosjek / Total average A LSD 0.96 3.93 3.93 3.77 3.92 3.80 3.94 3.

str.: Varieties of corn and their adaptability to different soil. Key words: peach. Agric. br. 90 kg/ha of P and 210 kg/ha of K. 44 (1–2): 81–90 (1988).: Proučavanje osobina mješovitih rodnoh grančica breskve radi određivanja intenziteta rezidbe. and the best quality and the most economic production with the dose of 150 kg/ha of N. D. Experiment lasted three years. Beds had more influences on rapid growth. Martinus Nijhoff (Dr. Poljoprivreda i šumarstvo. Location of orchard is in Lješkopolje. K.: The agronomic placement of varieties J. Tnn.. 166 . Amer. M. rootstock and nutrition on fruitfulness and quality of peach products. phosphorus. Univ. Soc. Čačak (1976). PURIĆ.LITERATURA MOORS. MOORS.: Uticaj sorte. fruitfulness and quality of peach than the investigated varieties.07% to 2. R. RAJKOVIĆ. 139–133. Koronet and Samerset) and two rootstocks (vineyard peach and almond) with four fertilisation treatment. 13 (1921).) ON NPK NUTRIENTS APPLYING RANKO PRENKIĆ Summary The objective of this paper was to examine the influences of variety. Bull.38% in non fertilised repetition to 3.. iron and zinc. U knjizi: “Fiziološki aspekti mineralne ishrane biljaka” Izdavač: Jugoslovensko društvo za fiziologiju biljaka str. Largest amount of nitrogen was found in the leaf of peach (from 2. Doktorska disertacija– Poljoprivredni fakultet. Investigations were carried for the three peaksh varietiers (early Redheven. KRIVOKAPIĆ. M. Foil analyses can very reliably reveal the supply of peach. 126 (1922). B.. SARIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. from 1994. Distance of planting was 4 × 3 m (833 trees/ha). SARIĆ. A. 490 pp (1983). Characteristics of soil belong to gravely type of Mediterranean Cambisol. M. N. 109–126 (1984). and LOUGHMAN.: Genetic aspects of plant nutrition.: Uticaj sorti. Novi Sad (1988). RAHOVIĆ.28% in repetition with the largest dose of fertiliser). C. C. A. R. REACTION OF DIFFERENT VARIETIES AND ROOTSTOCKS OF PEACH (Prunus persica Stoc.: Genetska specifičnost mineralne ishrane biljaka. The investigation results revealed that the biggest fruitfulness and mass of peach product was obtained in fertilisation with 225 kg/ha of N. PRENKIĆ. C. growth. R. Percentage of found nitrogen was higher than percentages of potassium (from 1. podloge i mineralne ishrane na sadržaj gvožđa i cinka kod breskve (Prunus persica × Stoc). vol. nutrition. 37–35. fruitfulness. four repetitions with the three trees in repetition. to 1996. Podgorica vicinity. varieties. Agr. 60 kg/ha of P and 140 kg/ha of K. leaf. The Hague. podloga i ishrane na rodnost i kvalitet plodova breskve. Exp. PRENKIĆ R. Junk Publishers. especially with nitrogen and potassium.5%). beds.

viši naučni saradnik. selekcija. Dosadašnja proizvodnja. a cvetanje ženskih cvetova od treće dekade aprila do druge dekade maja.Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja. jer treba da prođe dogledno vreme dok posađena stabla počnu da rađaju i daju ozbiljniji rod. pomologija UVOD Orah je kod nas još uvek glavni predstavnik u jezgrastoj grupi voća. tokom treće dekade aprila i početkom maja. Zbog potrebe za širenjem oraha kod nas. Mitrović (1988. prethodno treba ispitati sorte i selekcije u našim agroekološkim uslovima. i nakon toga dati predlog koje treba širiti u komercijalnoj proizvodnji. Originalni naučni rad / original scientific paper 1 Dr Rade Miletić. (2002) i dr. Masa plodova ispitivanih sorti bila je od 10.7g (G-251). Bugarčić i sar. Szentivani (1990). 167 . Početak kretanja vegetacije je bilo relativno kasno.6g (19/82) do 15.4% (Dorka). Dr Milisav Mitrović..„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Celebioglu i sar. randman od 41. uglavnom se zasniva na stablima spontano razmnoženim u prirodnoj populaciji. Ključne reči: orah. (1988).6% (G-139) do 53. Takva ispitivanja u Institutu za voćarstvo u Čačku. a kod nas Korać i sar. Miletić i sar. Takva proizvodnja je jako heterogena. fenologija. NOVI SAD FENOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE VAŽNIJIH SORTI I SELEKCIJA ORAHA MITROVIĆ M. 167–174. Ispitivanja su vršena u kolekcionom zasadu oraha Instituta za voćarstvo u Čačku. obavljaju se više od 30 godina. viši naučni saradnik. (1985). Nedev (1983). Curkan (1979). a kao takva ne bi mogla da konkuriše na inostranom tržištu. (1993). No ipak njegova proizvodnja se značajnije ne uvećava. 56. sorta. Ono što je utešno u proizvodnji oraha je da se svake godine broj stabala uvećava i to kalemljenim orahom. Ovakvim i sličnim ispitivanjima u svetu i kod nas bavio se veći broj istaživača i to: Grmain i sar.. 2005). 6 (2007) STR. Institut za voćarstvo. Čačak. ne zadovoljava potrebe domaćeg tržišta. MILETIĆ R1 IZVOD: U radu su prikazane fenološko-pomološke osobine za 20 sorti i selekcija oraha tokom trogodišnjeg perioda. 1988). (1983.

Srbija i Slovenija. april). bubrenje. dvogodišnjim sadnicama okalemljenim na podlozi domaćeg oraha Juglans regia L. Posađeno je 20 sorti i selekcija sa po 12 sadnica od svake sorte. To je pozitivno uticalo na fenofaze oraha. U zasadu se primenjuju redovne agrotehničke mere (đubrenje. poreklom iz 4 zemlje: Bugarska. međuredna obrada. zaštita).MATERIJAL I METOD RADA Objekat gde su ispitivanja vršena je kolekcioni zasad oraha na Preljinskom brdu Instituta za voćarstvo u Čačku. Rane sorte i selekcije oraha nisu imale oštećenja od poznih prolećnih mrazeva. septembra). Jodni broj u ulju određivan je po metodi Hubl-a. Zasad je zasnovan u proleće 1978. Proteini su određivani indirektno preko sadržaja azota i ta vrednost množena sa konstantom 5. Danas u kolekciji Instituta ima preko 70 introdukovanih sorti oraha. Najranije su brani plodovi sorte Dorka (24. Od ispitivanih sorti i selekcija najranije kretanje vegetacije imala je selekcija G-1247 (20. pa je orah imao zadovoljavajuću rodnost. početak. pojava ženskih cvetova i njihova sposobnost za oplodnju. april). Sadržaj ulja određivan je po metodi Soxletta. U radu su prikazani prosečni rezultati za period od 2004 do 2006. dok su selekcije Elit i Novosadski kasni imali najpoznije kretanje vegetacije (14. REZULTATI Fenološke osobenosti ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 1. Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja. maja).18 za proteine badema. Početak kretanja vegetacije oraha (listanje i cvetanje) bilo je relativno kasno. što je uslovilo dosta tamniju boju jezgre. maj). vreme berbe oraha bilo je nešto kasnije od prosečnog. Razmak sadnje je 10x8 m. godine. 168 . prašenje i opadanje resa. Tako najranije prašenje resa imala je selekcija Vujan (24. Od fenoloških osobina. puno i kraj listanja. U ispitivanom periodu. tokom vegetacionog perioda posebno u drugoj i trećoj godini ispitivanja uticali su na intenzivniji razvoj bolesti (prvenstveno lista i klapine). a najkasnije kod selekcija Elit i Novosadski kasni (17– 18. tako da se berba obavljala krajem septembra i početkom oktobra. bez obzira na sortnu osobenost. a najkasnije selekcije Elit i Novosadski kasni (16–7. praćene su sledeće feno faze: pucanje lisnih pupoljaka. Nemačka. maj). a najkasnije selekcije 19/92 (11. godine. april). Ženski cvetovi sposobni za oprašivanje najranije su se javili kod selekcije G-1247 (23. tokom treće dekade aprila i početkom maja. oktobar). Dugi kišni intervali. Ovaj sortiment upravo obeležava početak introdukcije sorti oraha koje su kasnije širene. Morfometrija i pomološke osobine kvaliteta ploda određivane su standardnim metodama koje se koriste u pomologiji.

23.05. Phenology of the studied walnut cultivars and selections (2004–2006) Sorta – selekcija Cultivar – selection Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N.05.2 g (Novosadski kasni).05. 07.05.05. Pomološke osobine ploda (masa ploda. 02. 15. 09. 07.05.05. 04. 12.05. 19. 10. 06.05.05. 03. 14.04. Puno Full 29. 05.05. 25.05.04.05.7 g (G-251) do 10.05. 14. Oprašivanje Pollination ability 01.05.05. Onset 24. Masa ploda kao vrlo značajan pomološki pokazatelj bila je od 15.4 mm). 29.2 mm).05.05.05.04.05.04. 29. Najveću visina ploda imala je sorta Šampion (48. 29.05.04.05. 04.05.04. 05. 19.05.05. 25.05. 18. 16.05. 25.6 mm (G-139) do 29. 14.05. 16.05.05.05. 15. 30.05.05.04. 18. 13. 04. 08. 14. 24. 02. 05. 12. 28. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 Listanje Leafing Počet. 17. Širina je najveća kod plodova sorte Petovio (34.05. 28. 10.05.05. 03.05. 06. 23.05.05. 30. 29. Ženski cvetovi Female flowers Pojava Occur rence 29. 07. 18. 07. 14.05.05. 09. 08. 02. Rese Catkin Prašenje Opadanje Pollin Falting ation 27. 15.05. 04. 26.05.05.04.05.05. 08.04. 17.05. 06. Kraj End 02.05. 07.05. 08.05. a cilj kalemljenja oraha je da se upravo šire sorte i selekcije sa odličnim kvalitetom ploda i visokim randmanom jezgre.05. 30.05.05. 169 . 06. Debljina ploda ispitivanih sorti bila je od 36.05. 12.05. 29.04.Tabela 1. 14.05. 10.05.05.04.05.05.05. 08. a najmnaji od 41. 12. a najmanju (G-22 35.05. 08.05. Među ispitivanim sa najvećim randmanom od 53.05.04. Fenološke osobine ispitivanih sorti i selekcija oraha (2004–2006) Table 1. 13. Randman jezgre je svakako jedan od najvažnijih pomoloških karakteristika. 02. 08. 03. 12.04.05.05. a najmanja kod sorte Ibar (20.05. 03. 08. 06.04.4% je sorta Dorka.05.05.05. 04. 10. randman jezgre i boja jezgre) ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 2. 16.05. 08.05. 09. 03. 30.05.05.05. 10.04.05. 10. 02.05. 05. 12.05. 04. 30. 02. 24.05.9 mm (Medveđa). 25.04. 08.05. 20. 14. 09. 17.05. 11. 03. 06.05.7 mm).05.05.05.05. 03.05. 11.05.05.05. 15. 14.05.05.05. 08. 20. 07.6% (G-139). 09.05.05.05.04.05.04.05.05. 12. 12.05.04. 14. 30.05. 15. 06.05.05. 08. 05. 13.05.04 04.04.05. 06. 13.04. 14.04.05.04.05.5 mm).05.05. 06. 03.05. 11.05.05. 03.04.05. 09. 10. 01.04. 17.05.

2 34.09.9 34.2 Vreme zrenja Ripening time 24.9 12.4 49. a najmanji kod selekcije 19/92 od 13.2 33.Tabela 2. 02.5 35.09.2 38.3 47.2 32.9 34.09. Prema navedenim rezultatima najveći sadržaj ulja imale su sorte G139 i Petovio od 70.2 32. 02.3%.09.6 31. 27. 28.3 40.1 32. a najmanji Novosadski kasni i Jasenica 61.9 29.3 11.8 31.6 53.1 31.6 46.4 51. a najmanju G-22 (131.2 47.2 43.3 45.1 30.2 30.6 10.8 31. odnosno 70. 06.8 43.3 32.2 43.9 32. 09. Fruit morphometry and ripening time in the studies walnut cultivars and selections Sorta-selekcija Visina Cultivar-selec.09.1 48. 26.8 11.9 39.3 10.4 11.3 15.8 31.4 38.4 12. Sadržaj sirovih proteina je najveći kod selekcije Medveđa 19.1 40.7 Širina Debljina Masa ploda Radman jezgre (mm) (mm) (g) (%) width thickness nut mass randman 33.4 10.6). 27.1).8 10.5 30.8 35.6 47.6 50.0 32.10.09.1 47.10.8 40.6 46.10. 02. 30. 02.6 45.9 35.5% i 61. Njajveću vrednost jodnog broja imala je ulje selekcije G-251 (148.1 36.3 11.3 38.7 34.1 34.8 36.09.2%.2 30.0 34.4 12.8 50.6 11.4 33.09. 28. Važnije komponente hemijskog sastava jezgre ispitivanih sorti i selekcija oraha prikazane su u tabeli 3.7%. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 39.2 32.10.7 41.2 30.7%.09.3 20.2 11.3 41.10.2 33.2 15. jer su zbog velikih padavina na listu i klapini uočeni intenzivniji simptomi bolesti prouzrokovani parazitom Ggnomonia juglandis.1 33.1 38.4 31.2 40.3 47.10.9 32. 02. 27.2 51.3 44. 29.10.6 36. 30.6 47.6 35.09.6 41.2 13.7 11.0 36.3 32.8%. 02.2 14. 170 .9 35.7 46.3 39.10. Boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične.09.(mm) tion heighe Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N. 25.6 12.6 32.8 14.4 31. Morfometrija ploda i vreme zrenja ispitivanih sorti i selekcija Table 2.

1 16.8 134.8 70. Germain i sar.3.5 131.8 14. Tako prema Jovanoviću (1967) srednji početak listanja oraha u Srbiji je najraniji u području Južne Morave. 1985).7 15. Resanje je više podložno temperaturnim kolebanjima.9 19. Povoljno vreme završetka vegetacije obezbeđuje us171 . Za uspevanje oraha potrebna je dužina vegetacije od najmanje 160 dana.8 16.9 14.4 61.0 13. vreme i dužina trajanja pojedinih fenofaza je različita što je uslovljeno agroekološkim uslovima.7 144.9 14.6 17. 1998).Tabela 3. Mitrović (1996).8 17.8 16. (1998) navode da vreme početka i trajanja cvetanja u mnogome zavise od klimatskih činilaca. (1983.7 63.2 65.7 16.6 136.4 16. Korać i sar. Kernel shemical content and trais Sorta-selekcija Cultivar-selection Dorka Šeinovo Ibar Vujan Ovčar G-139 G-251 G-286 G-1247 G-1239 G-22 Konkord Petovio Elit N. Dužina i kraj vegetacije su limitirajući činioci uspevanja sorti oraha u konkretnim agroekološkim uslovima.3 61.7 63. Hlišč (1980.4 15.8 140.3 68.4 139.8 69.4 137.1 15.8 Svetla svetlobraon Svetla Žuta Žuta Svetla Svetla Žuta Žuta crvena Žuta Žuta Svetla Žuta Svetl Svetla Svetla Žuta Žuta Svetla DISKUSIJA Redosled fenoloških osobenosti ispitivanih sorti i selekcija uglavnom je indentičan sa rezultatima koje navodi Korać et al.9 132..4 61.5 139.8 148.9 134.3 68.9 15.4 64. odnosno metereološkim vrednostima u godinama ispitivanja.2 66. kasni Jasenica Medveđa Šampion Bačkovski 19/92 Sadržaj ulja (%) Oil content Sadržaj proteina (%) Protein content Jodni broj Jodine number Boja jezgre Colour kernel 65. Hladno odnosno toplo vreme u aprilu više utiče na početak resanja nego na cvetanje.1 16.5 61. (1993. Hlišč (1985).9 141. Kretanje i završetak vegetacije izučavanih sorti oraha odvijao se u optimalnim vremenskim rokovima. Hemijski sastav i osobine jezgre Table.4 63.8 70.7 64. 1997). Nasuprot tome.8 137.1 135. a najkasniji u istočnoj Srbiji.6 133.8 141.0 14.2 138.6 65.9 141.3 68.3 140.6 17.9 67.5 15.3 140.

Jugoslovensko voćarstvo. MITROVIĆ. a cvetanje ženskih cvetova od treće dekade aprila do druge dekade maja. 73–74: 281–285. D. Debljina ploda ispitivanih sorti bila je od 36. CURKAN.6% (G-139). Korać i sar. V. otpornost prema niskim zimskim temperaturama i rodnost u narednoj vegetaciji što se potvrdilo i u našem slučaju. a randman jezgre od 53. LITERATURA BUGARČIĆ. masa plodova i jezgre kao i sadržaj jezgre su sortne osobine uslovljene agroekološkim uslovima i primenjenom agrotehnikom na području gde se uzgajaju. (1993.4 mm).2% (G-139 i Petovio) do 61..9 mm (Medveđa).5% (Novosadski kasni). Masa ploda bila je od 15. Neosporno da je sorta važan preduslov opravdanosti gajenja oraha u izboru sortimenta za date agroekološke uslove. a najmanja kod sorte Ibar (20. a najmanju (G-22 35. 1998).2 g (Novosadski kasni). P. (1996 i 2005) na istom području.0%). U našem ogledu ovi pokazatelji su uporedljivi sa rezultatima koje navode Germain i sar. (1983).5 mm). tokom treće dekade aprila i početkom maja. 19. Boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične. Širina je najveća kod plodova sorte Petovio (34. (1986). jezgre je takođe sortna osobina i karakteristična je za svaku sortu. Prikazani rezultati nam ukazuju koje sorte iz raspoloživog sortimenta mogu da se gaje u našim uslovima.7 mm).1–20. Sadržaj ulja je bio od 70.7 g (G-251) do 10. Međutim u našem slučaju boja jezgre kod većine sorti i selekcija je tamnija od tipične.8% (19/92). Berba je obavljala krajem septembra i početkom oktobra. Korać i sar. Sadržaj ulja i sirovih proteina ko i sva ostala obeležja u jezgri u prvom redu zavise od osobina svake sorte ali i od agroekoloških uslova u kome se uzgajaju. što je svakako značajna vrednost kvaliteta jezgre. kao i Mitrović i sar.1–70. J. OGAŠANOVIĆ. jer su zbog obimnijih padavina u drugoj i trećoj godini izučavanja na listu i klapini uočeni intenzivniji simptomi bolesti prouzrokovani parazitom Genomonia juglandis. (2002). Kišinjev 172 . (1998). (1979): Gereckij oreh. M. Sve sorte se svrstavaju u grupu sa veoma velikim sadržajem ulja (60. Krupnoća.2 mm)..6 mm (G-139) do 29. Miletić i sar. Prašenje resa manifestovalo se u trećoj dekadi aprila i prvoj dekadi maja. Mitrović (1996). Boja.4% (Dorka) do 41.. (1985): Važnije biološko-privredne osobine odabranih tipova oraha. Razmatrajući sve biološke osobine i potencijal rodnosti prvenstveno treba da se gaje sorte poznijeg vremena početka i ranijeg vremena završetka vegetacije.pešno zimsko mirovanje. a sadržaj sirovih proteina od 19.0%). ZAKLJUČAK Početak kretanja vegetacije oraha (listanje i cvetanje) bilo je relativno kasno. Najveću visina ploda imala je sorta Šampion (48. Po sadržaju sirovih proteina dominira srednji sadržaj (15. Ove konstatacije se podudaraju i sa našim rezultatima. KORAĆ. a manji broj je sa niskim sadržajem (do 15%).3% i 70. Samim tim navedeni rezultati nisu u svim slučajevima u u saglasnosti su sa podacima i opisom za iste sorte koje navode Korać i sar. M..7% (Medveđa) do 13.

CELEBIOGLU, G., FERHATOGLU, J., BURAK, M. (1988): Population selectionand plantations of walnuts in Turkey. International coference on walnut, Jalova, Turkey, 83–87. GERMAIN, E (1997): Genetic Improvement of persian walnut. Proceding of the International walnut Congres, Acta Horticulturae, 422: 37–42 GERMAIN, E., JALINAT, P., LEGLISE, P., MASSERON, A., RONEL, C., CHARTER, A. (1983): Resultas de 20 ans d’experimentation (1re partie). Le noer, 356: 55–60 GERMAIN, E. (1988): Main characteristics of the population and varietes of French walnut (Juglans regia). International coference on walnut, Jalova, Turkey, 89–94. HLIŠČ, T. (1980): Proučavanje fenofaze listanja u nekih sorti i tipova oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 53–54: 239–244. HLIŠČ, T. (1985): Proučavanje dužine vegetacionog perioda u nekih sorti i selekcija oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 73–74: 289–294 JOVANOVIĆ, B. (1967): Neke fenofaze oraha, bagrema i jorgovana u raznim delovima Jugoslavije u periodu od 1952 do 1961. godine. Šumarstvo, 9–10: 1–28. KORAĆ, M., SLOVIĆ, D., RUDIĆ, M., CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B. (1986): Rezultati selelcije i hibridizacije oraha na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu. Zbornik radova, Simpozijum o selekciji voća, Čačak, 101–109. KORAĆ, M.,CEROVIĆ, S., GOLOŠIN, B (1998): Orah, Prometej, Novi Sad. KORAČ, M., MITROVIĆ, M., TODOROVIĆ, R., GOLOŠIN, B., MILETIĆ, R. (1993): Novi Jugoslovenski sortiment oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 103–104: 87–91 MITROVIĆ, M. (1988): Ispitivanje fenoloških osobina u sorti i selekcija oraha u uslovima Čačka. Jugoslovensko voćarstvo, 84–85: 293–304 MITROVIĆ, M. (1996): Višegodišnja biološko pomološka proučavanja važnijih sorti i tipova oraha. Jugoslovensko voćarstvo, 115–116: 377–384 MITROVIĆ, M., PLAZINIĆ, R., BLAGOJEVIĆ, M. (2005): Pomološko-tehnološke karakteristike nekih francuskih sorti oraha. Voćarstvo, 39, 152: 373–378. MILETIĆ, R., KORAĆ, M., PETROVIĆ, R. (2002): Važnije pomološko-tehnološke osobine plodova sorti oraha gajenih u Timočkoj krajini. Jugoslovensko voćarstvo, 36, 137–138: 3–10. MILETIĆ, R., KORAĆ, M., PETROVIĆ, R. (2002): Biološke osobine i rodnost sorti oraha u Timočkoj krajini. Jugoslovensko voćarstvo, 36, 139–140: 127–135. NEDEV, N., VASILEV, V., KAVARDYKOV, L., ZDRAVKOV K. (1976): Orehoplodni kulturi, Oreh, Hristo Danov, Plovdiv. SZENTIVANY, P. (1990): Breeding early fruiting high productions, ciltivars leafing after late spring frost. Acta Horticulturae, 284: 175–182

173

FENOLOGICAL AND POMOLOGICAL PROPERTIES OF MAJOR WALNUT SELECTIONS
MILISAV MITROVIĆ, RADE MILETIĆ Summary Some major pomological fruit properties (fruit weight, kernel ratio and colour), fenological aspects (flowering onset, full bloom, end of flowering, leafing, pollination and inflorescence, emergence of female flowers with ability for pollination), and chemical composition of the kernel were studied in the paper. The research was conducted under the agroecological conditions of Čačak, and it included 12 introduced and 8 standard domestic walnut cultivars and selections. The onset of vegetation of walnut (leafing and flowering) occurred rather late – at the close of April (third decade) and in early May. The inflorescence occurred in the third decade of April, whereas flowering of female flowers took place from the third decade of April by the mid-May. The fruits were harvested at the close of September and in the early October. The maximal and minimal values in respect of fruit length were found in cv Šampion (48.4 mm) and selection G-22 (35.7 mm) respectively. As for fruit width, the highest values were recorded in cv Petovio (34.5mm), and the lowest in cv Ibar (20.2 mm). Fruit thickness in cv Medveđa and selection G-139 were 36.6 mm and 29.9 mm respectively. Fruit weight ranged from 15.7 g (G-251) to 10.2 g (cv Novosadski kasni), and kernel ratio from 53.4% (cv Dorka) to 41.6% (G-139). Oil content ranged from 70.3% and 70.2% (G-139 and cv Petovio) to 61.5% (Novosadski kasni), whereas raw protein content was from 19.7% (cv Medveđa) to 13.8% (19/92). In majority of cultivars and selections the kernel colour was darker than typical. Kezy words: walnut, cultiva, selection, phenology, pomology

174

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 175–181, NOVI SAD

UTICAJ METEOROLOŠKIH FAKTORA NA VAŽNIJE OSOBINE PLODOVA SORTI LESKE
MILETIĆ R.1, MITROVIĆ M.1, MITIĆ N. 2, NIKOLIĆ R.2 IZVOD: Izučavana je varijabilnost pomološko-tehnoloških osobina plodova sorti leske u zavisnosti od raspoloživih padavina i temperatura vazduha u različitim fazama tokom vegetacije. Analizirani su prosečni rezultati za 19 sorte u periodu od 1997 do 2006. godine. Dobijeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova (krupnoća, masa, sadržaj jezgre) ispitivanih sorti leske. Nasuprot tome, temperature vazduha nisu direktno uticale na navedene osobine plodova. To je u skladu i sa potrebama leske za vodom odnosno temperaturama vazduha. Ključne reči: leska, padavine, temperature vazduha, plod, hemijski sastav.

UVOD
Zadnjih desetak godina raste interesovanje proizvođača za gajenjem leske u Srbiji. Širenje je stihijsko i neorganizovano sa nepoznanicama koje mogu da ugroze dalje širenje i uspešno gajenje leske, Mitrović i sar. (2007). Poznato je da je rodnost voćaka više podložna uticajima spoljne sredine nego merama agro i pomotehnike. Samim tim dugovečnost i druge osobine voćaka uslovljavaju dobro poznavanje svih uslova od kojih zavisi stabilna, kvalitetna i ekonomski opravdana proizvodnja. Sve ove postavke odnose se i na lesku koje navode Bulatović (1985), Manušev (1988), Korać i sar. (2000) i drugi. Pored toga, specifičnosti u razvoju plodova leske, Vulić (1990) upućuju na detaljnije izučavanje pojedinih metereoloških faktora posebno padavina i temperatura vazduha u svakoj fazi porasta. Tako Korać i sar. (2000) navode da krupnoća plodova leske zavisi od padavina u junu, a sadržaj jezgre od padavina u avgustu. Iz ovih razloga izučavana je zavisnost pomološko-tehnoloških osobina plodova sorti leske od padavina i temperatura vazduha u pojedinim fenofazama tokom vegetacije. Ova ispitivanja su od posebnog značaja za lesku u ukoliko se gaji na područjima sa skromnim padavinama u uslovima bez navodnjavanja.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Rade Miletić, viši naučni saradnik, dr Milisav Mitrović, viši naučni saradnik, Institut za voćarstvo, Čačak. 2 Dr Nevena Mitić, viši naučni saradnik, dr Radomirka Nikolić, viši naučni saradnik, Institut za biološka istraživanja „S. Stanković”, Beograd.

175

MATERIJAL I METOD RADA
Proučavanja varijabilnosti pomološko-tehnoloških osobina plodova sprovedeno je na bazi prosečnih rezultata za 19 sorte leske (Apolda, Avelino, Bohul, Bandnnus, Beli lambert, W.A. Bollweiler, Gustav celski, Ludolf, Lange Zelernuss, Mogul, Northamptom, Pakut, Princes royal, Rimski lešnik, Sodlinger, Trebizonde, Fitweder, Hale, Istarski dugi) u periodu od 1997. do 2006. godine. Kolekcioni zasad je podignut 1982. godine na imanju Voćno-loznog rasadnika u Zaječaru na ravnom zemljištu tipa smonice, na rastojanju 4x4 m. Od svake sorte zasađena su po deset žbuna. Nadmorska visina je oko 110 m, ekspozicija jugoistočna, promajna i dobro osvetljena. U zasadu su redovno primenjivane sve mere nege i obrade izuzev navodnjavanja. Plodovi leske su ubirani u fazi pune zrelosti. Po odvajanju zelenog omotača i sušenja, određivana je krupnoća i masa plodova. Sadržaj ulja određivan je nuklearno-magnetnom rezonancom (NMR), a sirovi proteini metodom po Kjeldahlu. U radu su prikazani prosečni rezultati za sve sorte po godinama proučavanja od 1997. do 2006. Rezultati su testirani analizom varijanse i LSD-testom. Izračunata je standardna devijacija (Dx) i koeficijent varijacije (Cv), kao i koeficijent korelacije između padavina, odnosno temperatura vazduha i pomoloških osobina plodova u različitim fenofazama.

REZULTATI
Istočna Srbija po geografskom položaju nalazi se u zoni kontinentalne klime. Međutim, pošto je sa istoka, juga i zapada omeđena planinama, a sa severa otvorena prema Vlaškoj niziji, klima se dosta razlikuje od drugih područja Srbije. Razlike su naročito izražene u pogledu kolebanja temperatura, količini i rasporedu padavina, pojavi poznih prolećnih mrazeva, sušnih perioda i naglim prelazima iz zimskog mirovanja u period vegetacije. Iz ovih razloga neophodno je da se ukratko analizira stanje padavina i temperatura vazduha u periodu izučavanja, a posebno u vreme porasta plodova (maj–jun) i jezgre (juli–avgust) (tab. 1). Prosečne godišnje padavine u periodu ispitivanja iznosile su 595,8 ±115,4 mm (781,7– 303,3 mm), a vegetacione 412,4 ±87,3 mm (516,3–205,2 mm). U odnosu na višegodišnji prosek, godišnje padavine su bile veće za 25,7 mm, a vegetacione manje za 80,0 mm. U periodu porasta plodova (maj-juni) prosečne padavine su bile 113,5 ±35,8 mm, a u fazi porasta jezgre (juli-avgust) 124,0 ±81,8 mm. Ove vrednosti su u odnosu na višegodišnji period bile manje za 14,1 mm u vreme porasta plodova, a veće za 53,9 mm u vreme porasta jezgre. U istom periodu srednje godišnje temperature vazduha su bile 11,0 ± 0,65 °C (12,3–10,2 °C), a vegetacione 17,1 ± 0,74 °C (18,5–15,7 °C) i veće od višegodišnjeg proseka za 0,4 °C. Pored toga u periodu porasta plodova temperature vazduha su bile 19,2 ± 1,27 °C, a u periodu porasta jezgre 21,9 ±1,59 °C. Za ovaj period je karakteristično da su temperature vazduha bile veće od višegodišnjih za 1,2 °C odnosno za 0,4 °C. Koeficijen varijacije i za padavine i za temperature vazduha bio je najveći u fazi porasta jezgre. U zavisnosti od navedenih ali i od svih drugih faktora rezultati o krupnoći plodova i jezgre leske prikazani su u tabeli 2. Prosečna dužina plodova za sve sorte leske bila je 21,7 ±1,15 mm (21,7–20,2 mm), širina 17,5 ±0,97 mm (19,1–16,3 mm) i debljina 15,7 ±0,95 mm (17,1–14,5 mm). Koeficijent varijacije je najveći za debljinu plodova (6,10 %), a najmanji za dužinu (5,30 %). Nasuprot tome, prosečna dužina jezgre je 16,1 ±1,07 mm (17,9– 176

14,5 mm), širina 11,2 ±1,12 mm (12,8–9,5 mm) i debljina 10,0 ±0,94 mm (11,4–8,5 mm). Koeficijent varijacije je veći za širinu (10,03 %) i debljinu (9,45 %), a manji za dužinu jezgre (6,66 %). Analizom varijanse i LSD-testom utvrđeno je da se visoko signifikantno od ostalih razlikuju rezultati o obeležjima krupnoće plodova i jezgre u godinama sa obilnijim padavinama od ostalih.
Tab. 1. Padavine i temperature vazduha u periodu ispitivanja (1997–2006) Table 1. Precipitations and temperatures of air in research period (1997–2006) Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx 1977/96 Dx (±) Cv (%) Padavine (mm) Precipitations IV–X V–VI 482,7 114,5 428,2 127,7 407,4 152,7 205,2 31,0 405,8 158,2 501,0 88,7 466,3 103,8 348,8 109,9 516,3 98,6 362.6 150,0 412,4 113,5 332,4 127,6 87,3 35,80 22,0 31,54 Temperature (°C) Temperatures of air IV–X V–VI VII–VIII 15,7 19,4 20,6 16,8 18,8 22,7 17,7 18,6 22,5 18,5 20,1 23,7 17,5 17,9 23,5 17,3 20,2 22,3 17,5 20,7 23,3 16,7 17,1 21,2 16.3 17.9 20.3 17.2 21,1 18.5 17,1 19,2 21,9 16,7 18,0 21,5 0,74 1,27 1,59 4,3 6,6 7,3

I–XII 659,9 606,2 629,4 303,3 538,8 627,5 609,5 641,2 781,7 560.4 595,8 570,1 115,4 19,4

VII–VIII 231,2 55,0 82,7 55,0 81,1 235,3 56,9 111,0 284,6 147,4 134,0 80,1 81,8 61,1

I–XII 10,3 10,5 11,6 12,3 11,5 11,5 10,9 11,0 10.2 10,5 11,0 10,6 0,65 5,9

Tab. 2. Krupnoća plodova i jezgre sorti leske Table 2. Size of nuts and kernels of hazelnut trees cultivars Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx Dx (±) Cv (%) LSD 0,05 0,01 Dužina Lenght 22,3 21,3 23,2 20,2 20,3 20,9 22,0 21,7 23,9 20,9 21,7 1,15 5,30 1,60 2,14 Plod (mm) / Nut Širina Debljina Width Thickness 17,3 15,9 18,6 16,5 19,1 17,1 16,6 14,7 16,3 14,5 17,1 15,0 16,6 14,5 18,8 16,7 17,5 16,4 16,7 14,9 17,5 15,7 0,97 0,95 5,54 6,10 0,69 0,98 0,93 1,30 Dužina Lenght 17,0 15,8 17,9 14,5 15,0 15,8 15,6 16,2 17,8 15,5 16,1 1,07 6,66 0,97 1,30 Jezgra (mm) / Kernel Širina Debljina Width Thickness 11,7 109,4 12,4 10,9 12,8 11,.4 9,5 9,2 9,6 8,5 11,3 10,0 10,7 8,8 11,9 10,6 12,2 10,8 10,1 9,2 11,2 10,0 1,12 0,94 10,03 9,45 0,73 0,75 0,97 1,00

177

Slične, ali još izraženije varijabilnosti utvrđene su u analizi mase plodova i jezgre (tab. 3).
Tab. 3. Masa plodova i jezgre i hemijski sastav Table 3. Nut and kernel mass and chemical content of kernel Godina Year 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Mx Dx (±) Cv (%) LSD 0,05 0,01 Masa ploda Nut mass (g) 2,77 2,40 2,74 1,80 1,58 2,21 2,15 2,58 3,22 1,74 2,30 0,50 21,4 0,09 0,12 Masa jezgre Mass of kernel (g) 1,25 1,04 1,21 0,72 0,62 0,94 0,81 1,00 1,55 0,68 0,98 0,28 28,3 0,09 0,13 Sadržaj jezgre Kernel content (%) 45,1 43,8 42,3 39,2 39,3 40,8 37,8 38,7 48,1 39,1 41,4 3,17 7,65 0,82 1,09 Sadržaj ulja Oil content (%) 63,8 65,4 68,4 56,5 59,0 64,4 61,5 61,1 67,7 59,5 62,7 3,68 5,86 0,67 0,98 Sirovi proteini Crude proteins (%) 19,2 12,4 13,5 17,7 16,8 15,3 19,0 12,7 11,4 16,2 15,4 2,67 17,3 0,64 0,86

Tako je prosečna masa plodova 2,30 ±0,50 g (3,22–1,58 g), masa jezgre 0,68 ±0,98 g (1,25–0,62 g) i sadržaj jezgre 41,4 ±3,17% (48,1–37,8%). Koeficijent varijacije je najveći za masu jezgre (28,3%) i masu plodova (21,4%), a manji za sadržaj jezgre (7,6%). Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visokosignifikantne i signifikantne značajnosti zmeđu navedenih rezultata među godinama ispitivanja. Sadržaj ulja u proseku je bio 62,7 ±3,68% (68,4–56,5%), a sadržaj sirovih proteina 15,4 ±2,67% (19,2–11,4%). Koeficijent varijacije sadržaja ulja je 5,86%, a sirovih proteina 17,3%. Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visokosignifikantne i signifikantne značajnosti između rezultata po godinama kako za sadržaj ulja tako i za sadržaj sirovih proteina. U analizi zavisnosti osobina plodova leske od padavina i temperatura vazduha izračunat je i koeficijent korelacije, tabela 4. Prema navedenim rezultatima između padavina i osobina plodova i jezgre utvrđene su pozitivne korelacije u svim analiziranim periodima. Izuzetak je negativni odnos između padavina u periodu maj-juni i mase plodova i jezgre. Nasuprot tome, između temperatura vazduha i izučavanih osobina u svim fazama utvrđeni su negativni korelacioni odnosi.

178

a padavine 783 mm.30 0.61 0.014 0.22 Temperature Air temperatures IV–X –0.62 –0.38 –0.7 °C i 783 mm.15 0.24 0. U rejonima Turske gde se leska najviše gaji. prosečne godišnje temperature vazduha su 14.15 –0. 179 .0 °C.51 –0.3 °C i godišnje padavine preko 1000 mm.55 –0.51 0.23 0.43 –0.23 –0.52 0.42 0.16 –0.20 V–VI VII–VIII 0.28 0. a padavine 875 mm.51 –0.29 0. temperature vazduha su 17.17 –0.44 –0.Tab.15 V–VI VII–VIII I–XII 0.07 –0.50 –0.17 DISKUSIJA Navedeni rezultati ukazuju da je područje ispitivanja nepovoljno za uzgoj leske.43 –0.71 –0. odnosno 350 do 400 mm u toku vegetacije (april-septembar).29 –0.41 –0.29 0.25 –0.45 –0.65 –0.03 0.02 –0.001 0.28 0. 4. odnosno aridnijih područja nego što je područje istočne Srbije.64 –0. Coefficient of correlation Pomološki pokazatelji Pomological parameters Dužina Lenght Plod Nut Širina Width Debljina Thickness Dužina Lenght Jezgra Kernel Širina Width Debljina Thickness Masa ploda Nut mass Masa jezgre Kernel mass Sadržaj jezgre Kernel content Sadržaj ulja Oil content Sadržaj proteina Content of crude proteins Padavine Precipitations I–XII 0.64 0.56 0.54 –0.44 –0.46 –0. posebno u pogledu raspoloživih padavina.31 –0.14 0.23 –0.44 0.47 0.19 0.34 –0.7 °C.46 –0.32 –0.43 –0.19 –0.33 –0.32 –0. leska je voćka toplih područja u kojima je srednja godišnja temperatura vazduha iznad 9.56 0.18 0. (1971) iz humidnijih. Manušev (1988) i Simoski i sar.40 –0. Prema Manuševu (1988).29 0.07 0.22 –0.19 0.24 0.44 0.08 0.55 –0.54 0.30 –0.45 –0.17 0.21 0. Krupnoća plodova i jezgre su sortne osobine ali su uslovljene i agroekološkim uslovima gajenja te se naši rezultati delom razlikuju od rezultata koje navodi Hlišč (1976).56 –0.57 0.38 0.23 0. Koeficijent korelacije Table 4.50 –0.48 –0. Na području Istre. a u Italiji 14.38 IV–X 0.10 –0.30 0.32 –0.62 –0.31 0.47 0.

Standardna devijacija je bila izraženija za krupnoću plodova u odnosu na krupnoću jezgre. ZAKLJUČAK Na osnovu prosečnih rezultata o pomloško-tehnološkim osobinama za 19 sorte leske u periodu od 10 godina može se zaključiti: U periodu izučavanja padavine i temperature vazduha su bile neujednačene te je i standardna devijacija i koeficijent varijacije bio visok. Nasuprot tome. To je u skaldu i sa potrebama leske za vodom odnosno temperaturama vazduha. Odnosno. među svim ispitivanim godinama. agroekološki uslovi i primenjena pomotehnika uticali su na masu plodova i jezgre. Prema navedenim rezultatima između padavina i osobina plodova i jezgre utvrđene su pozitivne korelacije u svim analiziranim periodima. Simoski i sar. Simoski i sar. Samim tim rezultati koje navode Hlišč (1971). (2002). Navedeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova ispitivanih sorti leske. Između sadržaja ulja i padavina utvrđene su pozitivne. Nasuprot između temperatura vazduha i sadržaja ulja. Analizom varijanse i LSD-testom utvrđene su visoko signifikantne i signifikantne značajnosti za sva pomološka obeležja. a slični ili teži od istih gajenih u Makedoniji. kako navode Mitrović (1996) i Miletić i sar. a sadržaja sirovih proteina negativne korelacije. Zato su plodovi istih sorti u nas bili sa manjom masom od plodova iz okoline Sarajeva. To se posebno odnosilo na period porasta plodova (maj–juni) i jezgre (juli–avgust). visok sadržaj ulja uslovljava niži sadržaj sirovih proteina. Milutinović i sar. odnosno promenljivost svih analiziranih parametara. Nasuprot. (1971). Karakteristično je da su između sadržaja ulja i padavina utvrđene pozitivne. Slični odnosi su utvrđeni i za masu plodova i jezgre. kao i Miletić i sar. Izuzetak je negativni odnos između padavina u periodu maj–juni i mase plodova i jezgre.Pored bioloških osobina svake sorte. i padavine u vegetaciji. Nasuprot tome. Padavine i temperature vazduha su uticale na varijabilnost. Nasuprot između temperatura vazduha i sadržaja ulja. Manušev (1988). Manušev (1974). Raspoložive padavine i temperature vazduha su značajno uticale i na sadržaj ulja i sirovih proteina u jezgri leske u svakoj godini izučavanja. a sadržaja sirovih proteina negativne korelacije. Nasuprot tome. temperature vazduha u svim fazama nisu direktno uticale na pomološke osobine plodova. temperature vazduha u svim fazama nisu direktno uticale na pomološke osobine plodova. (1982). visok sadržaj ulja uslovljava niži sadržaj sirovih proteina. a samim tim i na sadržaj jezgre. Navedeni rezultati ukazuju da su padavine direktno uticale na osobine plodova ispitivanih sorti leske. 180 . odnosno sirovih proteina postoje suprotni odnosi. (1996). Mitrović i sar. To je u skaldu i sa navodima o zahtevima leske prema temperaturama vazduha. između temperatura vazduha i izučavanih osobina u svim fazama utvrđeni su negativni korelacioni odnosi. koeficijent varijacije je bio veći za obeležja krupnoće jezgre. odnosno sirovih proteina postoje suprotni odnosi. (1971). To se pvenstveno odnosi na godišnje. Odnosno. a posebno u periodu porasta ploda i jezgre. (2002) na istom području se bitno razlikuju od navedenih.

1985. MITROVIĆ.: Perspektive gajenja leske u Srbiji. MITROVIĆ. fruit weight.. R.. 2007.: Morfološke. Key words: hazelnut. STANISAVLJEVIĆ.LITERATURA BULATOVIĆ. MILUTINOVIĆ.: Prilog proučavanju ulja u nekih sorti leske. 137–138: 19– 26. chemical content. S.. M.: Prilog pomološkom proučavanju sorti leske.: Prilog proučavanju rodnosti i kakvoće plodova nekih sorti leske u uvjetima Slavonskih Gorica. M. 27: 3–8. M. OGAŠANOVIĆ. T. 37–38: 157–165. Lunjana. Beograd. 1976. PETROVIĆ.. Sarajevo. MILISAV MITROVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. TEŠOVIĆ. precipitations..: Orah. 1990. kernel content) of the studied hazelnut cultivars.. I. MITROVIĆ. Average results of 19 hazelnut cultivars over 1997–2006 were analyzed. VELOVA D. 1971. B. Jugoslovensko voćarstvo. 1988. KUZMANOVSKI. D.: Pomološka izučavanja leske. On the other hand. 61–61: 23–26. M. Zbornik radova Poljoprivrednog fakulteta. 2000. Zbornik radova. RADOMIRKA NIKOLIĆ Summary Variability of pomological and technical properties of fruits of hazelnut cultivars and their dependence on precipitation and air temperature over different phases of vegetation were studied.: Uzgoj leske. which is in accordance with water and air temperature requirements of hazelnut. Jugoslovensko voćarstvo. MILETIĆ. Nolit. M. B. V. 1971. Obtained results infer that it was precipitation that had a direct impact on fruit properties (fruit dimensions. Zbornik I Simpozijuma o lupinastom sađu. Novi Sad. MANUŠEV. B. Zadrugar. Čačak. Ž. Zemun. SIMOSKI. T. (1974): Hemijski sastav plodova u nekih sorti leske. HLIŠČ. SAVIĆ. R. 58–65. Đ. T.: Rezultati izučavanja pomološko-tehnoloških osobina plodova leske u istočnoj Srbiji. 2002. D. 17–18: 221–216. NEVENA MITIĆ. LUKIĆ.: Leska. 1982. merkantilne i industrijske karakteristikesorti lešnika. MANUŠEV. Technosoft.. MANUŠEV. OGAŠANOVIĆ. THE INFLUENCE OF METEOROLOGICAL FACTORS ON MAJOR FRUIT PROPERTIES OF HAZELNUT CULTIVARS RADE MILETIĆ. 181 . HLIŠČ. air temperature had no direct influence on the stated fruit properties.. 1996. XII Savetovanje o biotehnologiji. M. S. VULIĆ.. NIKOLIĆ.. 465–469. 445: 151–156. Jugoslovensko voćars tvo. PLAZINIĆ.... lešnik. MILETIĆ. KORAĆ. air temperatures. badem. R. 129– 142. Acta Horticulturae. R. M.. Jugoslovensko voćarstvo. nut.: Pomological and technological Properties of Some hazelnut Cultivars.

. Lagerstedt and Byers.. Najveća iskustva sa kalemljenjem potiču iz Oregona (Bush. asistent. red. prof. dipl. 1971). genotip. Novi Sad. ing Bojana Kokar. Istraživači ističu da mečja leska brzo kalusira sa plemkama sorti leske. Lagerstedt. JAĆIMOVIĆ GORAN2. dipl. Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca mečje leske značajno se razlikuju u zavisnosti od genotipa i bili su razvijeniji u odnosu na rezultate prikazane u radovima ranijeg perioda ispitivanja. 56. GOLOŠIN BRANISLAVA1. B5.) NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA1. NOVI SAD POKAZATELJI RASTA JEDNOGODIŠNJIH SEJANACA MEČJE LESKE (Corylus colurna L. Poljoprivredni fakultet. 1941. 1969. 2 Mr Goran Jaćimović. Odabrani genotipovi sa lokaliteta Futoški park (B1. 182–188. red. KOKAR BOJANA1. B8 i B9) imali su visoku klijavost semena u godini ispitivanja i formirali su gust sklop u redovima. otporna na mraz i sušu. Ključne reči: Corylus colurna. CEROVIĆ SLOBODAN1. mr Sandra Bijelić. Razlike u boji kore i teksturi. Departman za ratarstvo i povrtarstvo. Departman za voćarstvo. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. dr Branislava Gološin. B4. 1971). klijavost semena. Potencijalne mogućnosti za kalemljenje sorti leske zapažene su još 1841. 6 (2007) STR. ing Jelena Čukanović. sje- Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Jelena Ninić-Todorović. asistent. vinogradarstvo. dugovečna je. pre svega navodnjavanja i prihranjivanja genotipovi B8 i B9 su u prvoj godini mogli da se koriste kao podloge za kalemljenje sorti leske. Novi Sad. Uz intenzivirane mere nege. pokazatelji rasta UVOD U rasadničkoj proizvodnji u voćarstvu. 1956. Poljoprivredni fakultet. prof.) se koristi kao podloga za kalemljenje sorti leske jer ne formira izdanke iz korena. Važan činilac je u izboru kultivara koji se primenjuje kao plemka. a u pogledu uslova zemljišta ima široku ekološku amplitudu. asistent. 182 . Gellatly. godine. Od tada su mnogi autori razmatrali primenu metoda kalemljenja na mečjoj leski kao podlozi. ČUKANOVIĆ JELENA1 IZVOD: U radu su prikazani višegodišnji rezultati klijavosti semena mečje leske i pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca koji su se razvijali u toku 2004. red.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.. prof. BIJELIĆ SANDRA1. a mesto kalemljenja lako zarašćuje. mečja leska (Corylus colurna L. godine (Lagerstedt. dr Slobodan Cerović. B7. saradnik u nastavi.

ispoljena je visoka produktivnost i trajnost zasada. Fiziološka zrelost i momenat berbe konstatovani su na osnovu obojenosti kupule. dorada i postupci sa semenom i ispitivanje klijavosti semena obavljeno je na osnovu domaćih propisa (Stilinović. godine. Cerović i sar. bila su na sejancima evropske leske. IPGRI tec. zato što je složen i skup. Kalemljenje plemenitih sorti leske na podlozi mečje leske. ima prednosti pri podizanju intenzivnih zasada. Kalemljenje sorti leske na podlozi mečje leske u našoj zemlji uspešno se obavlja od 1989. kao i uticaj starosti podloga na uspeh kalemljenja. Sakupljanje. (2007) i drugim. Od metoda kalemljenja primenjivano je obično i englesko spajanje. Ustanovljena je i veća rodnost nekih kultivara. sorte ‘Brixnut’ i ‘Hals Giant’ su pokazale izuzetnu kompatibilnost. 2000). bila je ne usavršena tehnika kalemljenja. zaštite i mehanizovane berbe. U kasnijim postupcima odustalo se od upotrebe mečje leske kao podloge zbog malog prijema kalemova. 1977). 1979: cit. Uklanjanje dormantnosti u prirodnim uslovima obavljeno je setvom orašica u trećoj dekadi oktobra. Prema rezultatima citiranih istraživača. Tucović. a za plemke različiti kultivari. 2003.. Ninić-Todorović i sar. 1996. 183 . Smatrano je da kompatibilnost podloge i plemke u ovom postupku nastaje usled većeg sadržaja tanina u kori leske. Produženo mirovanje semena Corylus colurna L uzrokovano je osobinama embriona i debljinom perikarpa. MATERIJAL I METOD RADA Izbor stabala mečje leske gajenih na zelenim površinama obavljen je na osnovu kriterijuma za izdvajanje hortikulturnih semenskih objekata (Stilinović. kao podloga za kalemljenje sorti Corylus avellana L. Prema mišljenju Lagerstedt-a (1971). Tom prilikom realizovano je nekoliko voćnjaka.). rasadničari su primenjivali različite metode kalemljenja na podlozi Corylus colurna L. Lagerstedt. 1973/1974) ukazuju na dobar afinitet plemke sa podlogom mečje leske. (1994. Mečja leska ne formira izdanke iz korena pa je olakšana primena mera gajenja. 2000). Bul. Za podloge se mogu koristiti sejanci obične leske (Corylus avellana L. u praksi se primenjuje kalemljenje pod staklom i okuliranje na spavajući pupoljak. različite starosti.) i sejanci mečje leske (Corylus colurna L. Tokom 1930. jasno se uočavaju. Prema njihovom mišljenju. Za ispitivanje terenske klijavosti uzorci semena su sejani u tri uzastopna ponavljanja po 100 orašica u blokovima sa slučajnim rasporedom tretmana. 1993: cit. Ispitivan je i uticaj vremena setve i navodnjavanja na razvoj sejanaca. 1985) i propisa ISTA (1985. 2006). U voćnjacima u kojima je korišćena kao podloga. 1996). uzrok slabijeg prijema kalemova u to vreme. Korać i sar. Rezultati kalemljenja okuliranjem na spavajući pupoljak (Korać i Slović. godine. Rezultati su objavljeni u publikacijama Ninić-Todorović (1990. (1995.dinjavanjem mečje i evropske leske. Prva iskustva sa kalemljenjem leske u Oregonu. U kasnijoj fazi terenska klijavost je konstatovana na osnovu ukupno posejanih orašica označenog genotipa u rasadniku Poljoprivrednog fakulteta na Rimskim Šančevima. Rezultati su ukazali da su sve ispitivane sorte bile kompatibilne sa podlogom. U rasadniku su proizvedeni sejanci Corylus colurna L. Stančević i Bugarčić (1983) navode da način razmnožavanja leske kalemljenjem nije našao širu primenu u praksi. 1971). U Nemačkoj je ispitivana kompatibilnost 25 sorti leske kalemljenih na podlozi mečje leske (Bauckman.

2 70.6 49.7 65.5 70.2 80.7 73.5 65. REZULTATI RADA I DISKUSIJA Leske su zastupljene u umerenim oblastima zemljine hemisfere. prečnik korenovog vrata mikrometrom preciznosti 0.6 76.2 66.Utvrđivanje pokazatelja rasta jednogodišnjih sejanaca obavljeno je sa uzorkom od 30 sejanaca.4 – – 69.5 59.2 65.5 – 59.1 – – – – – 77.3 62.3 78. bilo u šumskim sastojinama ili u kulturama.4 – – 57.5 75. Razlog nedovoljnog prisustva plodova na tržištu Srbije je ne usmerena proizvodnja plodova i sadnog materijala leske za primenu na okućnicama i intenzivnim zasadima.2 71.2 58.7 69.2 52.8 77.6 77. 184 . 1.3 51. Ima prijatan ukus i predstavlja koncentrovano i visokokalorično jezgrasto voće.4 69.3 50. 1 Klijavost semena Corylus colurna L.5 79. a masa stabla i masa korena ustanovljeni su na tehničkoj vagi preciznosti 0.7 72.3 63.3 79.5 70.2 74.4 – 62. Dobijeni rezultati obrađeni su metodom jednosmerne analize varijanse (statistički program Systat 11). 2000).7 56. Semenski materijal za kontinuiranu proizvodnju podloga sakupljan je sa drugih genotipova koji nisu prikazani u tabeli i drugih lokaliteta. Visina stabla i dužina korena (od korenovog vrata do vrha centralnog korena) mereni su metrom.3 45.01 g. Tab. pri čemu je neophodno obezbediti kvalitetan semenski materijal i proizvesti zdravstveno ispravne podloge. Interesantne su za gajenje kao voće jer njihovi plodovi imaju veliku privrednu vrednost. Plodovi su traženi na tržištu.7 Genotip Genotype B1 B4 B5 B7 B8 B9 49.6 69. pri čemu su sredine tretmana upoređene na osnovu NZR (LSD) testa.4 50.8 – Klijavost semena u blokovima sa slučajnim rasporedom tretmana Germination seeds on random bloks Klijavost izračunata na ukupan broj posejanih orašica Germination in relation with total number nuts sowed Godine obimnog roda posmatranih matičnih stabala se alternativno smenjuju.3 – 80. iz Futoškog parka u uslovima rasadnika (%) Table. from Futoški park under nursery conditions (%) Godina sakupljanja/godina očitavanja klijavosti Year of collecting nuts/Year of evaluate germination 1983/1984 1986/1987 1987/1988 1989/1990 1990/1991 1992/1993 1993/1994 1994/1995 1995/1996 1998/1999 2001/2002 60.1 66.5 2003/2004 80.5 80. U proizvodnji sadnog materijala leske u rasadniku na Rimskim Šančevima primenjuje se tehnologija kalemljenja sorti leske na mečjoj leski kao podlozi.6 58.01 mm.4 74. Jezgro lešnika je izuzetno hranljivo zbog visokog prisustva ulja i proteina (Ninić-Todorović 1992.6 75.3 58. Seed germination of Corylus colurna L.8 60.3 55.9 81. skupi su i deficitarni.5 73.5 67.9 69.3 – – 58.4 68.2 63.

Značajna individualna raznovrsnost ispoljava se u nizu fenoloških pojava, morfoloških, tehnoloških i fizioloških osobina orašica. Razlog tome je heterozigotnost matičnih stabala, semenskog materijala i njihovog potomstva. Terenska klijavost (tab. 1) ukazuje na visok procenat tehničke klijavosti što se posebno ispoljava 2003/2004. godine. Razlog visoke klijavosti su povoljni ekološki uslovi u godini produkcije semena i očitavanja klijavosti kao i uspešna zaštita orašica u semeništu od glodara. Dubina i razmak setve orašica prilagođen je zemljištu tipa černozem. U prirodnim uslovima otvaranje perikarpa nastupa marta, a pojava ponika u maju. Optimalni rezultati u uslovima rasadničke proizvodnje postignuti su setvom orašica u trećoj dekadi oktobra. Sa stanovišta rasadničke proizvodnje, biološke osobine u razviću korena i stabla u najvećoj meri ispoljavaju se tokom prve godine razvoja sejanaca. Ispitivanja vezana za osobine korena, stabla i drugih svojstava jednogodišnjih sejanaca koji su se razvijali u 2004. godini, prikazani su u tab. 2.
Tab. 2. Prosečne vrednosti ispitivanih pokazatelja za označene genotipove jednogodišnjih sejanaca Corylus colurna L. u vegetacionom periodu 2004. godine Table 2. Average values on investigated characteristics of selected Corylus colurna L. sedlings genotypes in 2004. vegetation Dužina korena Root lenght (cm) Prečnik korenovog vrata Crown diameter (mm) Visina stabla Tree height (cm) Broj korenova Number of roots Masa stabla Tree weight (g) 8.70 8.72 7.23 13.36 19.89 15.09 3.73 4.90

B1 B4 B5 B7 B8 B9 LSD 0.05 0.01

28.27 26.77 28.60 40.23 49.27 42.93 3.21 4.22

29.27 31.80 29.13 31.73 35.63 38.70 2.79 3.67

7.34 8.79 5.76 9.50 12.22 10.29 1.22 1.60

28.37 25.10 22.60 31.93 25.67 31.47 3.11 4.09

Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca u godini ispitivanja značajno odstupaju od pokazatelja rasta istih sejanaca u višegodišnjem periodu prethodnih godina (Ninić-Todorović et al, 2006). Razlog tome su povoljni ekološki uslovi i intenzivirane mere nege u rasadniku na Rimskim Šančevima u cilju forsiranja sejanaca mečje leske za uspešno kalemljenje u prvoj godini razvoja. Na osnovu podataka u tab. 2 uočava se da je najveću visinu stabla (49,27 cm) imao genotip B8. Na osnovu LSD vrednosti zapaža se da je visina stabla kod ovog genotipa bila statistički značajno veća u odnosu na visinu stabla ostalih genotipova. Takođe, genotipovi B9 i B7 imali su značajno veću visinu (42,93 cm odnosno 40,23 cm) u odnosu na preostale 185

Masa korena Root mass (g) 10.48 10.50 12.01 14.61 21.85 17.03 3.53 4.64

Genotip Genotype

genotipove. Genotipovi B1, B4 i B5 nisu se statistički značajno razlikovali u visini stabla, pri čemu je najniži bio genotip B4 (26,77 cm). Dužina korena ispitivanih genotipova kretala se u intervalu od 29,13 cm (B5) do 38,70 cm (B9). Najveću dužinu korena, značajno višu u odnosu na sve ostale genotipove, imao je B9. Sledi genotip B8 (35,63 cm), koji je imao značajno duži koren u odnosu na preostale genotipove. Genotipovi B7 i B4, kao i B5 i B1, imali su statistički podjednaku dužinu korena, pri čemu razlike između ova četiri genotipa nisu bile značajne. Prečnik korenovog vrata bio je najveći kod genotipa B8 (12,22 mm), statistički značajno viši u odnosu na sve ostale genotipove. Isto se može konstatovati i kod genotipa B9 (10,29 mm), s tim što razlika nije bila značajna u odnosu na genotip B7. Statistički značajne razlike su se pojavile i između genotipova B7 i B5, B7 i B1, te između B4 i B1, i B4 i B5. Broj korenova bio je podjednako visok kod genotipova B7 i B9, a značajno viši u odnosu na ostale genotipove. Genotip B1 imao je značajno veći broj korenova u odnosu na B4 i B5. Ostale razlike u broju korenova nisu bile statistički značajne. Masa stabla kod ispitivanih genotipova kretala se u intervalu 7,23 g (B5) do 19,89 g (B8). Značajne razlike pojavile su se između genotipa B8 i svih ostalih genotipova, zatim između B9 i B1, te B9 i B4, dok je genotip B7 imao značajno veću masu stabla u odnosu na B1, B4 i B5. Između ova tri genotipa (B1, B4 i B5) nije postojala značajna razlika. Najveća masa korena bila je kod B8 (21,85 g) i bila je značajno viša u odnosu na sve ostale genotipove. Genotip B9 (17,03 g) imao je značajno veću masu korena u odnosu na preostale genotipove, izuzev B7, a genotip B7 značajno veću masu korena u odnosu na B1 i B4. Razlike između genotipova B1, B4 i B5 nisu bile značajne. Pokazatelji rasta jednogodišnjih sejanaca mečje leske variraju u zavisnosti od genotipa i godina ispitivanja. Visina stabla i dužina korena jednogodišnjih sejanaca u 2004. godini imaju približno proporcionalan odnos 1: 1. Prečnik korenovog vrata i debljina stabla jednogodišnjih sejanaca B8 i B9 postigli su veličinu potrebnu za kalemljenje, te oni imaju upotrebnu vrednost u voćarstvu. Korenov sistem jednogodišnjih sejanaca je srčanica sa brojnim tankim žilicama prvog reda koje nemaju značajnog uticaja na masu korena. Jednogodišnji sejanci nisu pogodni za presađivanje. Za stimulisanje razvoja treba obaviti presecanje centralne žile na polovini dužine korena, na kraju prvog vegetacionog perioda.

ZAKLJUČAK
Morfološka i fiziološka svojstva orašica, a prvenstveno klijavost, usmerili su tehnološke postupke u pravcu postizanja visoke produktivnosti i ekonomičnosti proizvodnje sadnog materijala mečje leske. U rasadniku na Rimskim Šančevima mečja leska se koristi kao podloga za kalemljenje sorti leske. U rasadniku je tokom 1989. godine prvi put obavljeno kalemljenje sorti leske na dvogodišnjim podlogama mečje leske metodom običnog spajanja. U narednim godinama i danas, primenjuje se metoda engleskog spajanja koja obezbeđuje čvrstu vezu podloge i plemke. Uspostavljen je veoma dobar afinitet podloga sa plemkama. Rezultati ispitivanja sejanaca mečje leske u toku 2004. godine ukazuju da je najveću visinu stabla (49,27 cm), prečnik korenovog vrata (12,22 mm), masu stabla (19,89 g) i masu korena (21,85 g) ostvario genotip B8. Ovaj genotip ističe se i velikom dužinom korena (35,63 cm). 186

Po dužini korena ističe se genotip B9 (38,7 cm). Ovaj genotip imao je i visok broj korenova prvog reda (31,47), kao i visoku masu stabla (15,09 g) i korena (17,03 g). Najveći broj korenova (31,93) imao je genotip B7, pri čemu razlika nije bila značajna u odnosu na B9. Primenom odgovarajućih rasadničkih tehnoloških postupaka, pre svega navodnjavanja i prihranjivanja, moguće je u prvoj godini razvoja sejanaca proizvesti podloge za kalemljene leske. U našim ispitivanjima to su genotipovi B8 i B9.

NAPOMENA
Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine, Republike Srbije, projekta evidencionog broja TR – 6947B, pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”, od 01.04.2005.

LITERATURA
BUSH, G. D.: Nut growers handbook, New York, Orange Judd, 1941. CEROVIĆ S., NINIĆ-TODOROVIĆ J., GOLOŠIN B., OGNJANOV V., BIJELIĆ S.: Production Technology of Young Hazelnut Trees Grafted on Turkish Filbert (Corylus colurna L.). Acta Horticulturae 732, p. 355–357, Belgium, 2007. GELLATLY, J. U.: Tree hazels – Corylus colurna. Annual Rpt.. No. Nut Growers Associ. 47: 110– 112, 1956. HONG, T.D. and ELLIS, R:, H.: A: A protocol to determine seed storage behaviour. IPGRI Technical Bull. No 1. Department of Agriculture, The University of Reading, UK, 1996. KORAĆ, M., SLOVIĆ, D.: Uticaj nekih faktora na uspeh kalemljenja leske. Letopis naučnih radova, Sveska 17–18, Poljoprivredni fakultet, Novi Sad, 1973/1974. KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Tehnologija proizvodnje sadnica leske kalemljenih na mečjoj leski (Corylus colurna L.). Jugoslovensko voćarstvo 1–2, str. 65–69, Čačak, 1995. KORAĆ, M., NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIC, S., GOLOŠIN BRANISLAVA: Results of Hazel cultivar grafting of Corylus colurna L. IV International Congres on Hazelnut, Ordu, Turkey. Acta Horticulturae 445, p. 119–122, 1996. LAGERSTEDT, H. B., BYERS, D.: Filbert research– progress and results during 1969. Proc. Nut Growers Soc. Wasington 55, 43–51, 1969. LAGERSTEDT, H. B.: Filbert Tree Grafting. Ann. Report Oregon. St. Hort. So. 62: 60–63, 1971. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Istraživanje uticajnih činilaca i utvrđivanje optimalnih tehnoloških metoda za proizvodnju visokokvalitetnih sadnica mečje leske (Corylus colurna L.). Doktorska disertacija, Šumarski fakultet, Beograd, 1990. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Biohemijski sastav semena mečje leske. Jugoslovensko voćarstvo 26, 99–100, str. 23–30, Čačak, 1992. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, KORAĆ, M., CEROVIĆ, S.: Ispitivanje mečje leske (Corylus colurna L.) kao podloge za domaću lesku (Corylus avellana L.). Jugoslovensko voćarstvo br. 105– 106, str. 35–39, Čačak, 1994.

187

NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA: Nutritivna vrednost plodova leske. Zbornik radova II, str. 305– 308, Eko-konferencija 2000, Novi Sad, 2000. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., BOGDANOVIĆ, V.: Proizvodnja sadnica leske. Savremena poljoprivreda 1–2, str. 153–157, Novi Sad, 2003. NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ, S., GOLOŠIN BRANISLAVA, POPOVIĆ MIRJANA: Proizvodnja podloga za kalemljenje leske. Tematski zbornik I, IV međunarodne Eko-konferencije „Zdravstveno bezbedna hrana”, str. 223–228, Novi Sad, 2006. STANČEVIĆ, A., BUGARČIĆ, V.: Orah, Leska i Badem. MPB, Privredni pregled, Beograd, 1983. STILINOVIĆ, S., TUCOVIĆ, A.: Prilog razmatranju kriterijuma za izdvajanje hortikulturnih semenskih objekata. Glasnik Šumarskog fakulteta, Serija C, Univerzitet u Beogradu, 1977. STILINOVIĆ, S.: Semenarstvo šumskog i ukrasnog drveća i žbunja. Univerzitet u Beogradu, 1985.

GROWING INDICATORS OF ONE YEAR OLD TURKISH HAZELNUT PLANTS (Corylus colurna L.)
NINIĆ-TODOROVIĆ JELENA, CEROVIĆ SLOBODAN, GOLOŠIN BRANISLAVA, BIJELIĆ SANDRA, JAĆIMOVIĆ GORAN, KOKAR BOJANA, ČUKANOVIĆ JELENA Summary In nursery production, Turkish hazelnut (Corylus colurna L.) is been used as a rootstock for grafting hazelnut cultivars. Turkish hazelnut used as a rootstock do not form suckers, it is long living, resistant to frost and drought, and regarding soil condition have wide tolerance. Results of seedlings testing during 2004 shows that highest tree height (49,27 cm), root neck diameter (12,22 mm), tree mass (19,89 g) and roots mass (21,85 g) had genotype B8. This genotype also has very long roots system (35,63 cm). Longest root system has genotype B9 (38,7 cm). This genotype also had a high number of primary roots (31,47), high tree mass (15,09 g) and high root system mass (17,03 g). The highest number of roots (31,93) genotype B7, with genotype B9 having similar value. Bu using appropriate nursery techniques like irrigation and nutrition, it is possible to get, in first year of seedling development, appropriate rootstocks. In our conditions those are genotypes B8 and B9. Key words: Corylus colurna, genotype, seed germination, growing indicators

188

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 56, 6 (2007) STR. 189–197, NOVI SAD

UTICAJ OPTIČKIH OSOBINA MALČ FOLIJA NA POMOLOŠKE OSOBINE NOVOINTRODUKOVANIH SORTI JAGODE (Fragaria ananassa Duch.)
JASMINKA MILIVOJEVIĆ1, MIHAILO NIKOLIĆ1, MAJA OPARNICA1 IZVOD: Rad prikazuje rezultate proučavanja uticaja tri različito obojene malč folije (crna, bela i srebrna) na pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss, gajenih na gredicama u plasteniku. Istraživanja su vršena na demonstraciono-oglednom polju preduzeća „Zeleni Hit” iz Beograda, u periodu 2005–2006. godine. Proučavanjem su obuhvaćeni vreme zrenja, kao i važnije pomološke osobine ploda (masa, dimenzije, index oblika i dužina peteljke ploda), hemijski sastav ploda (sadržaj rastvorljive suve materije, šećera i ukupnih kiselina) i na kraju je data organoleptička ocena kvaliteta ploda. Na osnovu dobijenih rezultata vremena zrenja, možemo konstatovati da su ispitivane sorte jagode imale raniji i identičan početak zrenja na crnoj i srebrnoj malč foliji u jesenjoj berbi i da se slična tendencija zapaža i u prolećnoj berbi. Pozitivan uticaj na većinu pomoloških osobina ploda, hemijski sastav ploda i organoleptičke osobine sorti jagode Clery i Miss ispoljile su srebrna i bela malč folija, zbog čega se mogu preporučiti za širu primenu u plasteničkoj vansezonskoj proizvodnji jagode. Posmatrano sa aspekta ranostasnosti i crna malč folija nalazi svoju primenu u vansezonskom ciklusu proizvodnje jagode. Ključne reči: jagoda, sorta, malč folije, pomološke osobine.

UVOD
Uprkos povoljnim uslovima za gajenje jagode, njena proizvodnja u Srbiji je na relativno niskom nivou i ne zadovoljava zahteve domaćeg tržišta. Poslednjih nekoliko godina teži se intenziviranju proizvodnje jagode sa podizanjem novih zasada po principu savremene tehnologije gajenja, koja podrazumeva sadnju na gredicama uz obavezno zastiranje zemljišta polietilenskim folijama i instaliranje sistema za navodnjavanje.
Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Jasminka Milivojević, asistent, dr Mihailo Nikolić, vanred. prof., Maja Oparnica, student apsolvent, Poljoprivredni Fakultet, Beograd.

189

Obzirom na porast tražnje za svežim plodovima jagode u letnjem i jesenjem periodu, raste i interes proizvođača za pronalaženje uspešnih sistema vansezonskog uzgoja jagode. Prema Lieten (2002) postoje različiti načini produženja sezone berbe jagode, uz istovremenu mogućnost povećanja prinosa. U tom pogledu malčiranje predstavlja jednu od najvažnijih agrotehničkih mera u zasadima jagode, čiji je uticaj posebno značajan na porast, prinos i kvalitet ploda jagode (Sharma R. i Sharma V., 2003). Pomenuti uticaji prvenstveno nastaju usled optičkih osobenosti plastičnog malča i činjenice da folija sprečava evaporaciju, reguliše temperaturu zemljišta, doprinosi očuvanju fizičke strukture zemljišta i smanjenju razvoja korova (Tarara, 2000). Crna polietilenska folija predstavlja standard među proizvođačima širom sveta (Schales, 1990), ali je specijalizovana i primena drugih obojenih plastičnih materijala (bela, providna, zelena i srebrna folija). Duralija i sar. (2006) navode da se produžetak proizvodnog perioda može postići i uvođenjem u proizvodnju novih visokoproduktivnih sorti, koje u kombinaciji sa različitim malč folijama daju optimalni nivo uspeha. Cilj ovog rada je bio da se u uslovima plastenika ispita uticaj različito obojenih malč folija na ranostasnost i kvalitet ploda novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss, kako bi se na osnovu dobijenih rezultata napravio izbor malč folija sa optimalnim karakteristikama i preporučila njihova implementacija u proizvodnoj praksi.

MATERIJAL I METOD RADA
Eksperiment je izveden u plasteniku na demonstraciono-oglednom polju preduzeća „Zeleni Hit” iz Beograda, tokom proizvodne 2005/2006 godine. Sadnja je obavljena frigo živićima sredinom avgusta 2005. godine, po sistemu dvojnih redova na gredicama pokrivenim različito obojenim malč folijama (crna, bela i srebrna). Primenjeno je rastojanje sadnje 40 × 30 cm sa gustinom sklopa od 6 biljaka/m2. Standardnim metodama ispitivani su sledeći parametri pomoloških osobina sorti jagode Clery i Miss: vreme zrenja (određeno je okularnim opažanjem i evidentirano po datumima), kao i parametri kvaliteta ploda: fizičke osobine ploda (masa ploda, dimenzije ploda (dužina i širina), indeks oblika ploda i dužina peteljke), hemijske osobine ploda (sadržaj rastvorljive suve materije – refraktometrijski, šećera (ukupnih, invertnih i saharoze) – metodom po Luff-Schoorl-u i ukupnih kiselina – titracijom sa NaOH), i na kraju je senzoričkim testom data organoleptička ocena kvaliteta ploda. Proučavanja su vršena na 60 plodova svake sorte po ispitivanoj malč foliji (u tri ponavljanja po 20 plodova). Dobijeni rezultati statistički su obrađeni primenom dvofaktorijalne analize varijanse za svaku godinu posebno. Značajnost razlika između tretmana utvrđena je primenom LSD testa na nivou značajnosti 0,05 i 0,01. Tokom izvođenja ogleda primenjena je intenzivna agrotehnika. Aplikacija đubriva redovno je vršena kroz sistem za navodnjavanje postavljen ispod malč folije. Optimalnim režimom ishrane posle sadnje isprovociran je prvi jesenji rod visoke komercijalne vrednosti. U proleće 2006. godine ostvaren je drugi, značajno veći prolećni rod kao rezultat maksimalne razvijenosti bokora i optimalne primene agro i pomotehničkih mera.

REZULTATI
Vreme zrenja ispitivanih sorti jagode po datumima berbi, godinama ispitivanja i ukupnim trajanjem zrenja prikazano je u tab. 1. 190

05. 03.05.10. bela malč folija je uslovila najkasniji početak fenofaze zrenja u obe ispitivane godine i sorte.5 g). u prolećnoj berbi registrovane su statistički vrlo značajne razlike u masi ploda između svih ispitivanih malč folija.01 g). Trajanje zrenja je bilo kraće kod sorte Miss i prosečno se kretalo u rasponu od 24 dana (srebrna folija) do 26 dana (bela folija).05.09.61 g) i srebrne folije (22. 20.09.06. 16. Slična tendencija se zapaža i u prolećnoj berbi druge ispitivane godine. pri čemu su niže vrednosti mase ploda kod obe ispitivane sorte zabeležene u vansezonskoj jesenjoj berbi. 04.). Mulch type Year Crna Black 2005 2006 Vreme zrenja – Ripening time Početak Beginning 20. Interesantno je zapaziti veoma značajan uticaj godine na masu ploda.Tab. među kojima razlika nije ustanovljena. Istovremeno. 2005 2006 Analizom podataka može se konstatovati da su obe ispitivane sorte u jesenjoj berbi imale raniji i identičan početak zrenja na crnoj i srebrnoj malč foliji (20. 22. Analizom podataka prikazanih u tab.09. što je posledica nedovoljne razvijenosti bokora u godini sadnje. Trajanje (dani) Duration (days) 33 26 32 25 33 25 29 21 29 22 29 20 Mx 30 28 29 25 26 24 Clery Miss Bela White Srebrna Silver Crna Black Bela White Srebrna Silver 2005 2006 2005 2006 2005 2006 15.10.06.06. Ripening time of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cultivar Tip folije God. Međutim.09. 2 uočavamo da je sorta Miss u obe ispitivane godine ispoljila statistički veoma značajno veće vrednosti prosečne mase ploda (23.10. Kraj The end 22.09.06. 22. uočava se odsustvo značajnosti razlika između ispitivanih folija kod sorte Clery u prvoj ispitivanoj godini.05. 22. tako da je najraniji početak zrenja registrovan na crnoj malč foliji kod sorti Clery (12. a najduže na crnoj foliji – 30 dana.10. 22. 07.06.10. 23.48 g) i srebrnu foliju (19.05.87 g). 08. dok je kod sorte Clery najkraće trajanje berbe od 28 dana registrovano na beloj foliji.37 g).05. 12. 2005 2006 24. 20.05. 24. dok je u prolećnoj berbi druge godine ustanovljena statistički veoma značajna razlika u vrednosti datog parametra između crne folije (19. 20.55 g) u odnosu na belu (19.06. – Miss). – Clery) i (22. s tim da je najveća vrednost zabeležena na srebrnoj foliji (29.09.05.0 g) u poređenju sa sortom Clery (16. 16. 06.85 g). 14.09. 191 .10.09. Sorta Miss je u jesenjoj berbi ispoljila statistički vrlo značajno manju vrednost mase ploda na crnoj malč foliji (16. 1. 09. Posmatrajući uticaj malč folija na vrednosti pomenutog parametra. 17. sa jedne strane i bele (22. sa druge strane.) i Miss (14. Vreme zrenja sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 1.

34 1.99 44. Interesantno je zapaziti da su plodovi jesenje berbe kod obe sorte imale veće vrednosti indexa oblika.74 Indeks oblika ploda Fruit shape index 1.Na osnovu dimenzija ploda (dužine i širine) izračunat je index oblika ploda.61 34. Fizičke osobine ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 2.22 (crna folija). obe ispitivene sorte se karakterišu izduženo-konusnim oblikom ploda.60 40.27 1.23 1.02 45.59 4.27 38.33 32.52 3.40 38.18 (Clery) do 1.44 41.97 47.86 33.7 44.85 15.08 1. čije vrednosti su se kretale od 1.01 43.61 16.34 3.03 48.44 47.28 1.65 23. S obzirom da su dobijene vrednosti veće od 1.36 1.18 1.64 45.58 46.09 1.26 1.15 4.49 Masa ploda (g) Fruit weight Dužina ploda (mm) Fruit length Tip folije Mulch type Sorta Cultivar Godina Year 1. U pogledu uticaja malč folija.20 (Miss).33 3.40 11.18 (bela folija) do 1.51 42.20 41.96 19.66 27.88 40.58 3.25 3.78 50.99 46. što se može tumačiti osetljivijim reagovanjem ovih sorti na meteorološke uslove u godinama ispitivanja.55 25.63 34.41 4.29 3.09 1. samo kod sorte Miss je ustanovljeno variranje indexa oblika od 1.21 Mx 2005 2006 Mx 192 .10 39.01 43.45 5.16 16.21 32.55 46. 2.08 Širina ploda (mm) Fruit width 27.82 35.19 43.18 1.01 24.08 1.48 27.00 5.82 49.48 27. Physical fruit properties of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Dužina peteljke (cm) Stem length 3.82 47.18 1.48 4.92 4.91 4.21 5.91 21.46 22.26 33.37 29.18 1.87 17.91 35.56 19.20 2.12 1.71 11.10 1. Tab.23 Miss Bela White Srebrna Silver Mx 2005 2006 19.02 34.61 Mx 2005 Clery Srebrna Silver Crna Black 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 22.60 2.22 Crna Black Bela White 2005 2006 10.

63 1. 3 iz koje možemo videti da se prosečni sadržaj rastvorljive suve materije kreće u rasponu od 8.51 1. U pogledu ukupnih kiselina. a saglasno sa time je i sadržaj šećera (ukupnih.05 0.4% (Clery). zaključujemo da su obe ispitivane sorte ispoljile najbolju ukupnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda na srebrnoj foliji (23. godine kod obe ispitivane sorte.88 1.Tretman Treatment Sorta Cultivar Folija Mulch type Sorta*Folija Cv*Mulch God. već i za praksu. 4).11 1. najveći sadržaj rastvorljive suve materije i šećera registrovan je u jesenjoj berbi 2005.56 1.79 0.01 1.71 1.87 2.31 0. Na osnovu ukupne ocene izvršeno je rangiranje sorti po kvalitetu ploda (tab. sorta Clery je visoko ocenjena za boju.11 1.8%).91%). U zavisnosti od godine ispitivanja hemijski sastav ploda pokazao je razlike između jesenje i prolećne berbe u većini analiziranih parametara.62 1.85 0.52 cm). Posmatrajući ovaj parametar u zavisnosti od tipa malč folije može se uočiti da je kod sorte Miss srebrna malč folija ispoljila pozitivan uticaj na dužinu peteljke ploda (3. Posmatrano po tipu malč folije. oblik i boja) i kvalitet mesa (ukus i aroma). pri berbi plodova.23 2005 2006 2005 2006 U radu je analizirana i dužina peteljke.77 1.28 1. invertnih i saharoze).09 LSD 0.84 0.1 – Clery i 20. Kod ispitivanih sorti.81 Širina ploda Fruit width LSD 0.64 cm (Miss) do 4. kod sorte Miss jedino nije uočena pravilnost u ponašanju ovog parametra. ovaj sadržaj je kod sorte Clery bio najveći na srebrnoj foliji (9. senzoričkim testom (metodom pozitivnih poena na skali od 1 do 5) ocenjeni su spoljašnji izgled ploda (veličina. ukus i aromu ploda.75 0.35 cm (Clery).05 0. dok je kod sorte Miss na crnoj malč foliji zabeležen najveći sadržaj rastvorljive suve materije (8. Generalno. Bela malč folija je uslovila najniže vrednosti sadržaja rastvorljive suve materije i šećera kod obe ispitivane sorte.87 LSD 0.53 Dužina ploda Fruit length LSD 0. na beloj foliji sadržaj ukupnih kiselina je imao najviše vrednosti koje su se kretale u rasponu od 1.8%).70 1. Year 2005 2006 Masa ploda Fruit weight LSD 0. Rezultati analiza hemijskih osobina ploda prikazani su u tab.10% (Miss) do 1.4 – Miss).08 2. Međutim.05 1. kao važan parametar ne samo za determinaciju sorti.99 0.05 1.64 0.91 1. što je rezultat boljih mikroklimatskih uslova u proizvodnom prostoru biljke unutar plastenika.40 1.39 0. dok je kod sorte Clery takav uticaj ispoljila bela malč folija (4.50 0. dok je sorta Miss visoko ocenjena samo za veličinu ploda.29 LSD 0.60 1.01 0. Kod ispitivanih sorti prosečne vrednosti dužine peteljke su varirale od 3. Naime. Analizom podataka prikazanih u tabeli 4. s obzirom da su dobijene vrednosti bile skoro identične u obe ispitivane godine. ukupnih (7. Variranje se zapaža i po godinama ispitivanja. na šta ukazuje i činjenica da su u prolećnoj berbi registrovane veće vrednosti dužine peteljke ploda kod obe ispitivane sorte.21 0.6% (Miss) do 9.01 1.74 cm).07 0.90 1.71 1.20% (Clery).13%) i invertnih šećera (5. Najlošije ocene za ukus i 193 .

10 1.62 6.12 1.28 7.05 7.25 1.12 6.10 1.54 5.42 5.98 0.42 6.83 6.0) u odnosu na sortu Clery (22.63 7.Tip folije Mulch type tivar Godina Year 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx Šećeri (%) – Sugars Rastv.04 1.04 1.35 1.5 9.02 1.11 1.16 1.03 1.97 6.73 7.50 7.10 0.78 7. 3.15 1.06 1.16 1.99 1. Hemijske osobine ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicama pokrivenim različito obojenim PE folijama Table 3.52 5.04 1.32 6.8 8.23 1.94 6.30 5. suva Ukupne kisematerija (%) line (%) Soluble solids Ukupni Invertni Saharoza Total acids Total Inverted Sucrose 10.04 1.76 1.2 8.13 6.04 1.56 5.29 1.1 8.12 1.91 5.5 9.8 9.0 10.25 6.31 1.2 8.22 1.0 9.23 1. Chemical fruit properties of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cul.6 7.29 1.96 6.04 7.aromu ploda dobila je sorta Miss.29 5.52 6.74 7.20 1.27 1.61 5.3 8.9 8.03 1.97 5.8 9. koja je i sveobuhvatno ostvarila nižu prosečnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda (20.6 8.6).9 7.84 7.34 7.10 0.4 8.14 6.00 5.99 0.66 5.10 1.98 Crna Black Clery Bela White Srebrna Silver Crna Black Miss Bela White Srebrna Silver 194 .4 9. Tab.98 6.26 5.22 1.16 1.6 9.

0 4. Prosečno trajanje berbe kod obe ispitivane sorte u ovom ogledu je bilo kraće u poređenju sa rezultatima Milivojević i sar.4 DISKUSIJA Analizom fenofaze zrenja ispitivanih sorti jagode ustanovljen je raniji početak zrenja kod sorte Clery u obe ispitivane godine.6 22.6 4.0 4.5 4.2 4.5 4.0 4. Srebrna folija.6 20.5 4.1 23.2 4.0 4.8 4.5 4.0 5.2 5. kao refleksivni malč može biti dobra alternativa beloj foliji u toplijim klimatima i pri gajenju jagode u zaštićenom prostoru. prema navodimaTarara (2000).0 4.2 3.5 4.8 4.5 5. u ovom radu su dobijene veće vrednosti mase i dimenzija ploda pomenutih sorti.6 4. 195 .6 4.2 5.0 4.4 4.5 4.8 4.0 Boja Colour 4.6 20.2 3.0 24.5 4.0 4.4 19.0 4.1 4.2 Ukus Taste 4.0 4. 4.8 4.4 3.8 23.0 4.2 19. što se slaže sa rezultatima do kojih su u uslovima Austrije došli Spornberger i sar.0 4.2 3.7 20.8 4.8 4.7 19.5 5. (2006).Tab.8 4.5 3.8 4.0 4.2 4. nalazi potvrdu u rezultatima Duralija i sar.0 4.5 20.5 22.8 4.5 4.1 20.7 23.5 3.0 4.2 4. koji se odnose na prednosti primene malč folije u zasadima jagode.2 3.1 4. S tim u vezi.Tip folije Godina tivar Mulch type Year Veličina Size Crna Black Clery Bela White Srebrna Silver Crna Black Miss Bela White Srebrna Silver 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 2005 2006 Mx 3.2 4.6 19.5 5.6 4. (2006).0 3. Raniji početak fenofaze zrenja na crnoj malč foliji u potpunosti odgovara navodima Mišića i Nikolića (2003).5 4. Pozitivan uticaj bele malč folije na krupnoću ploda obe ispitivane sorte u ovom radu. (2006) za iste sorte gajene u hidroponskom sistemu uzgoja. (2006).4 5.8 Osobine ploda (poeni) Fruit properties (marks) Oblik Shape 4.0 4.8 4.1 20. U poređenju sa rezultatima fizičkih osobina ploda sorti Clery i Miss do kojih su došli Pera i sar.2 4. Organoleptic fruit evaluation of strawberry cultivars Clery and Miss grown on different mulch types Sorta Cul. Organoleptička ocena kvaliteta ploda sorti jagode Clery i Miss gajenih na gredicima zastrtoj različito obojenim folijama Table 4.0 4. kao i na krupnoću i kvalitet ploda jagode.2 22.5 5.9 4.2 3.2 4.0 4.2 3.0 4.0 4.2 4.6 3.0 4.2 4.5 3.8 4.8 4.9 3.2 3.2 4.2 4. Mohamed (2002) navodi da tip malča primenjen u gajenju jagode utiče na temperaturu u zoni rasta biljke.0 Aroma Aroma 5.8 4.2 3.5 4.4 Ukupna ocena Total mark 21.

Na osnovu rezultata ispitivanja većine analiziranih parametara za komercijalnu i vansezonsku proizvodnju sorti jagode Clery i Miss u plasteniku mogu se preporučiti srebrna i bela malč folija. LITERATURA DARBELLAY. R. P. Z... JELAČIĆ. a posmatrano sa aspekta ranostasnosti i crna malč folija nalazi svoju primenu. ČMELIK. HALAPIJA KAZIJA. ali se zapaža ista tendencija variranja vrednosti po godinama ispitivanja (jesenja – prolećna berba). J.).: Kemijska svojstva kultivara jagode (Fragaria ananassa Duch. MILIČEVIĆ. Bela malč folija je pozitivan uticaj imala na sadržaj ukupnih kiselina kod obe ispitivane sorte.Sadržaj rastvorljive suve materije i ukupnih kiselina kod sorte Clery u ovom radu odstupa od rezultata do kojih su došli Halapija Kazija i sar. 2002).: The effect of planting system on the yield of strawberry grown out-of-season. dok je bela malč folija uslovila najkasniji početak ove fenofaze. pri čemu su niže vrednosti ovog parametra kod obe ispitivane sorte zabeležene u vansezonskoj jesenjoj berbi. najbolje ocene za boju. • Prosečna masa ploda je varirala između sorti u rasponu od 16. DURALIJA. T.18 (bela folija) do 1. Hrvatskog Simpozijuma Agronoma sa Međunarodnim učešćem.5 g (Clery) do 23. KOVAČIĆ. 727–728 (2006)... DRUŽIĆ-ORLIĆ. PERA. • Ispitivane novointrodukovane sorte su ispoljile bolje fizičke osobine ploda na beloj i srebrnoj malč foliji.. J.0 g (Miss) i između godina.C... dok je kod sorte Miss najveća vrednost za pomenute parametre dobijena na crnoj malč foliji. 567: 819–822 (2002). Z. BIŠKO. mogu se izvesti sledeći zaključci: • Najraniji početak zrenja u obe ispitivane godine kod sorti Clery i Miss registrovan je na crnoj i srebrnoj malč foliji. D. izuzev indexa oblika ploda čije vrednosti su kod sorte Clery bile indentične na sve tri malč folije. T.. analizirajući strukturu ukupnih šećera i njihov sadržaj u plodu sorte Clery. Acta Hort. A. (2006)...: Measurement of the organoleptic quality of strawberries. dok je sorta Miss ispoljila variranje od 1. uočavaju se nešto više vrednosti u poređenju sa rezultatima Milivojević i sar. VUJEVIĆ.. SAVIĆ. CARLEN. C. B.1). S. C. Imajući u vidu da je zadovoljstvo potrošača visoko zavisno i od organoleptičkih osobina ploda jagode (Darbellay i sar.22 (crna folija). Acta Hort. (2006) za istu sortu u uslovima Hrvatske. Pored toga.. ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dvogodišnjih ispitivanja uticaja optičkih osobina malč folija na pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode Clery i Miss. 708: 89–92 (2006). • Najveći sadržaj rastvorljive suve mateije i šećera kod sorte Clery je zabeležen na srebrnoj malč foliji. AZODANLOU. Zbornik naučnih radova sa 41.. VILLETTAZ. 196 . M. ukus i aromu ploda dobila je sorta Clery i sveobuhvatno je ostvarila najveću ukupnu organoleptičku ocenu kvaliteta ploda na srebrnoj malč foliji (23.

Division of Fruits and Horticultural Technology 58: 221–227 (2003). SHALES. SPORNBERGER.. black mulch type has also practical application in the off-season strawberry production. they can be recommended for commercial strawberry growing in greenhouse during two-year-old production system. Proc.56 (1990). 54 – J. during the period from 2005. F. SCHARMA. 758a–758b (2006). Regarding the earliness..: Testing of early ripening strawberry varieties tolerant to soil-borne pathogens as alternative to Elsanta. Researches were conducted in greenhouse at the Experimental property of “Zeleni Hit” enterprise in Belgrade.: Agricultural plastics use in the United States.. Beograd (2003). 197 . COST 863 JM WG 2&3. 3: 30–37 (2006). VUJEVIĆ. M.). MOHAMED.J. JELAČIĆ. KLJAJIĆ. R. R.: Microclimate modification with plastic mulch. A. Abstract Book: 25 (2006). 35 (2) 169–180 (2000).: Fizikalne značajke plodova 16 kultivara jagode Fragaria ananassa Duch. J.: Effect of transplant defoliation and mulch color on the performance of three strawberry cultivars grown under high tunnel. 12 No. Based on most studied parameters. HALAPIJA KAZIJA. mulch type.D. P. Zbornik naučnih radova sa XXI Savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa Vol. Plast.. as well as more important physical.. STEFFEK.. PERA. Acta Hort. Planting was done on banks covered with different mulch foil in the form of bands with two rows. to 2006. NIKOLIĆ. MIHAILO NIKOLIĆ. SHARMA. Therefore. cultivar.H.. NIKOLIĆ. chemical and organoleptic fruit properties.V. 567: 483–485 (2002). MIŠIĆ.. pomological properties. T. silver and white mulch types expressed a positive influence on physical. Z. A. Zbornik naučnih radova sa 41. MILIVOJEVIĆ. ALTENBURGER. P. 11th Inter. albinism disorder and fruit quality in strawberry (Fragaria ananassa Duch. P. Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA. SAVIĆ. THE INFLUENCE OF OPTICAL PROPERTIES OF MULCH TYPE ON POMOLOGICAL PROPERTIES IN NEWLY INTRODUCED STRAWBERRY CULTIVARS (Fragaria ananassa Duch.R. S. P. MAJA OPARNICA Summary Results of studyng the influence of three different mulch types (black. KOVAČIĆ. M. M.. F. Congr. TARARA. HortScience Vol. chemical and organoleptic fruit properties in studied cvs Clery and Miss. M. J. M.) JASMINKA MILIVOJEVIĆ.: The use of coled stored material in Central Europe.. Acta Hort.. Key words: strawberry. BIŠKO.: Jagodaste voćke. J. 567: 553–560 (2002). Agr..LIETEN. D. Investigations included: the ripening time.: Mulch type influences plant growth. white and silver foil) on pomological properties in newly introduced strawberry cultivars Clery and Miss are presented in this work. Hrvatskog Simpozijuma Agronoma sa Međunarodnim učešćem.: Pomološke osobine novointrodukovanih sorti jagode gajenih u visokom tunelu.

Biotehenički institut Podgorica. 6 (2007) STR. dr Ranko Popović. sorta. slatko). oko 7–8% šećera. Ima niz prednosti u odnosu na druge. Gotovo da i nema voćne vrste koja ima toliko širok areal rasprostranjenosti i toliko načina uzgoja kao jagoda. Agromediteranski fakultet. UVOD Jagoda je privredno jedna od najznačajnijih vrsta iz grupe jagodastog voća. rodnost. Konstatovane su statistički vrlo značajne razlike u masi ploda i rodnosti po bokoru među ispitivanim sortama jagode. 0. MIROSLAV ČIZMOVIĆ1. velike hranjive i ljekovite vrijednosti. Montenegro. čak i drvenaste kulture. Pogodni su za duboko zamrzavanje u rashladnim uređajima. Konstatovane su razlike u masi ploda i rodnosti po bokoru među ispitivanim sortama jagode. oko 1% organskih kiselina i 30–100 mg vitamina C. Istraživanja su obavljena na području Željuše kod Mostara u Bosni i Hercegovini. NOVI SAD RODNOST NEKIH SORTI JAGODE RANKO POPOVIĆ1. 56. dr Ahmed Džubur. a najveća masa ploda i rodnost po bokoru u sorte Marmolada (26. zajedno sa trešnjom. Najmanja masa ploda i rodnost po bokoru registrovana je u sorte Favet (17. džem.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.464 kg/bokoru). 0.66 grama. AHMED DŽUBUR2 IZVOD: U radu su prikazani trogodišnjih rezultati (2003–2005) rodnosti sorti jagode Favet. Ostale sorte su pokazale zadovoljavajuće rezultate.22 grama. pogodni za jelo u svježem i prerađenom stanju (sok. Mis. Atraktivnog su izgleda. 2 Prof. Jagoda vrlo rano prorodi i rađa svake godine dajući visoke prinose po jedinici površine (20–30 t/ha). Sa aspekta ispitivanih parametara sorta Marmolada se pokazala najbolja i kao takva se može preporučiti za uzgoj u ovim agroekološkim uslovima. Bosna i Hercegovina. marmelada. Ključne riječi: jagoda.6589 kg/bokoru). 198 . Marmolada i Elsanta. mr Miroslav Čizmović. 198–202. Plod jagode sadrži od 8–10% suve materije. jer njeni plodovi zriju vrlo rano. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof. masa.

2005). Belrubi i druge sa novim sortama boljih biološko-privrednih osobina kao što su Marmolada.00 mg/100 g zem. apsolutna minimalna temperatura –14.000 tona jagode i ona je zauzimala među voćkama 12. Iz proizvodnje se zamjenjuju stare sorte Zenga zengana. Poljska.387 mm/ m2 (Vajzović.).2). 2003). plasteniku ili stakleniku. Inrofloralom i Floralom u različitim koncentracijama. Mis. Drkenda i sar. Najpogodnija zemljišta za uzgoj jagode su ilovasto pjeskovita zemljišta koja su bogata organskom materijom (aluvijalno– deluvijalni nanosi). Ispitvane su 4 sorte jagode: Favet. godine. apsolutna maksimalna temperatura 40. (2003) su konstatovali da od svih elemenata ishrane jagoda ima najveći problem sa K. na 60 metara nadmorske visine.3°C. 199 . tradicija uzgoja vrste. (1996) su ispitivali rodnost nekih sorti jagode u Čačku i konstatovali da sorta Zenga Zengana ima najveću masu ploda 16. suma temperatura 5. a zatim dolaze Španija. Elsanta i Marmolada. Klimatski i zemljišni uslovi na području Mostara u potpunosti odgovaraju za gajenje jagode gdje prosječna godišnja temperatura vazduha za period od 1960–1990 godine iznosi 14.Međutim. Cilj istraživanja bio je da se ispita rodnost nekih sorti jagode radi pravilnijeg izbora sorata za plantažni uzgoj. Prema Miličeviću i Cvjetkoviću (2003) u Bosni i Hercegovini jagoda se najviše gaji u mediteranskom dijelu Hercegovine i na području Bosanske Krajine i Semberije. srednje snabdjeveno sa lako pristupačnim P2O5 (7.00 mg/100 g zem. Zemljište je blago alkalne reakcije (pH vrijednost u vodi iznosi 7. godine u svijetu je proizvedeno 2.6°C.343. U periodu od 1992–1994. Stanisavljević i sar. Mis. Jagoda se gaji na otvorenom polju na klasičan način i na PVC (malč) foliji i u zaštićenom prostoru. Japan. 1996) SAD su prva zemlja po proizvodnji jagode u svijetu.2%). a posebno od obrazovanja do sazrijevanja plodova. Gustina sklopa sadnje jagode je 40 × 30 × 70 cm. Ono je umjereno snabdjeveno humusom (2. Gorela. Zasad je podignut na ravnom terenu. njen privredni značaj je umanjen zbog slabe transportabilnosti plodova i angažovanja velikog broja radnika za berbu. Sadnja jagode je obavljena u avgustu 2002.0°C. Madelina i Selena. Zenga prekosa. Miranda. tunelima. Pokahontas.10 grama i najveći prinos po bokoru od 762 grama. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanje rodnosti nekih sorti jagode vršeno je na području Željuše u periodu od 2003–2005. Zasad je podignut na lokalitetu Željuše kod Mostara koja se nalazi 12 kilometara sjevernije od Mostara u pravcu Sarajeva. glinovasto-ilovasto pjeskovite teksturne građe sa optimalnom poroznošću i dobrom aeracijom i vodopropusnosti. Jagodnjak je podignut na skeletoidnoj crvenici. Đubrenje je vršeno sa vodotopivim đubrivima Polyfeedom. blizina tržišta i tehničko tehnološka osposobljenost radne snage. Važan faktor u ekonomičnosti proizvodnje jagode je pravilan izbor sorte.318°C i prosječna godišnja količina padavina 1. mjesto (Milošević. Italija i Francuska (Mišić i Nikolić. godine na otvorenom polju na PVC foliji sa instaliranim sistemom za fertirigaciju.) i K2O (15. Elsanta.

5880 LSD 0. 1.66 g).055 LSD 0. ekološkim uslovima uzgoja i primjenjenom agrotehnikom. dok je razlika između sorti Mis i Elsanta rezultat slučajnosti. vjerovatno usljed temperaturnih variranja u fazi intenzivnog porasta ploda koja su česta u dolini Neretve.08187 LSD 0. 1.01: 0.01: 1. kao i po godinama istraživanja. Interakcija faktora sorta × godina ukazuje na variranje u masi ploda u ispitivanim godinama. a najveća u sorte Marmolada (26. Biološki potencijal rodnosti jagode uslovljen je nasljednom osnovom. 2. Prosječna rodnost ispitivanih sorti jagode Tab.1.Masa ploda je određivana mjerenjem 50 plodova iz uzorka svakog ponavaljanja na analitičkoj vagi tipa „Tehtnica”. 2. 6589 0. Tab. 6097 0.05: 1.11094 200 . 4640 0. 63 17. a vrijednosti su izražene u gramima. a razlike sredina su poređene LSD testom. Najmanja masa ploda je registrovana u sorte Favet (17. 6194 0. Ogled je postavljen kao dvofaktorijalni ogled sa dva faktora (sorte i godine) za ispitivane parametre. Average fruit weight of studied strawbery cultivars (g) Sorta – Cultivar Marmolada Elsanta Mis Favet Prosjek – Average (x) Masa ploda – Fruit mass (g) 26. Rezultati analize varijanse pokazuju statistički visoku značajnost mase ploda između ispitivanih sorti. Poređenja razlika sredina ukazuju da se ispitivane sorte statistički visoko značajno razlikuju po masi ploda.05: 0. 66 23. Tab. uz tačnost 1/10 g. 22 22. se konstatuju razlike prosječne mase ploda ispitivanih sorti jagode. Prosječna masa plodova ispitivanih sorti jagode (g) Tab.430 Iz tab. analizom prosječne mase ploda i prosječne rodnosti po bokoru. 2. Rodnost po bokoru je određivana iz uzorka od 10 bokora po ponavljanju. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Rezultati ispitivanja mase ploda i rodnosti ispitivanih sorti jagode prikazani su u tabelama 1 i 2. 45 LSD 0.22 g). 32 22. Average yield of studied strawberry cultivars Sorta – Cultivar Marmolada Elsanta Mis Favet Prosjek – Average kg/bokoru 0. Rezultati istraživanja rodnosti ispitivanih sorti jagode prikazani su u tab.

201 .: Stanovništvo Mostara 1879–1995. Na osnovu ispitivanih parametara najbolje se pokazala sorta Marmolada i kao takva se može preporučiti za uzgoj u ovim agroekološkim uslovima. str. STANISAVLJEVIĆ. P. Značajnost interakcije za oba faktora ukazuje na variranje u prinosu po bokoru u ispitivanim godinama. KURTOVIĆ. ali prije podizanja zasada jagode. NIKOLIĆ. 05.6589 kg). CVJETKOVIĆ. 05.Najmanja prosječna rodnost jagode po bokoru je registrovana u vrlo rane sorte Favet (0. B. Ispitivane sorte se razlikuju u pogledu mase ploda. br.6589 kg). P. dok je rodnost ostalih ispitivanih sorti praktično jednaka.: Efikasna ishrana jagode pri različitim sistemima uzgoja. Prva književna komuna.. ŠAĆIRAGIĆ.). 30.. Čačak. 05).: Specijalno voćarstvo. a zatim sorte Miss (10. jer je zemljište umjereno snabdjeveno u organskoj masi. 2003. br. H.) i Marmolade (14. 3. M. Elsante (12. a vrlo rijetko se javljaju rani jesenji i pozni proljećni mrazevi. a najveća u sorte Marmolada (26..: Jagodasato voće. Fizičke i hemijske osobine zemljišta ispunjavaju zahtjeve ove vrste. Poljoprivredni fakultet. MILOŠEVIĆ.22 grama). GAVRILOVIĆ-DAMJANOVIĆ. ČIVIĆ.. 2003. MILIČEVIĆ. a najveća u sorte Marmolade (0.: Najvažnije mikoze jagode u Hercegovini i mogućnosti suzbijanja. O. vjerovatno usljed temperaturnih variranja u fazi intenzivnog porasta ploda koja su česta u dolini Neretve. 3.6°C. LITERATURA DRKENDA. B. ali i po godinama istraživanja.. Najranije sazrijevaju plodovi sorte Faveta (05.66 grama). 2003.. koji bi mogli oštetiti organe jagode. VAJZOVIĆ. 115–116. ZAKLJUČAK Na osnovu dobijenih rezultata ispitivanja sorti jagode mogu se izvesti sljedeći zaključci: Klimatski uslovi Željuše kod Mostara u potpunosti odgovaraju za intenzivnu proizvodnju jagoda gdje prosječna godišnja temperatura iznosi 14. a razlike su rezultat slučajnosti. Vol. Konstatovane su razlike među ispitivanim sortama i u pogledu rodnosti gdje je najmanja rodnost registrovana u vrlo rane sorte Favet (0. Mostar. a najveća u sorte Marmolade (0.). 2005.. gdje je najmanja masa ploda utvrđena u sorte Favet (17. 1996. Zbornik radova Univerziteta „Džemal Bijedić” Mostar.4640 kg). T. T. 385– 390.5880 kg/bokoru. str. 05. str. br. Čačak. Prosječna rodnost za sve ispitivane sorte je iznosila 0. M. J. Poređenja razlika sredina ukazuju da se sorta Favete statistički visoko značajno razlikuje u rodnosti po bokoru u odnosu na sve ispitivane sorte. M.: Važnije biološko– privredne osobine novijih sorti jagode. 34–39. Rezultati analize varijanse pokazuju statistički visoku značajnost rodnosti po bokoru između ispitivanih sorti.4640 kg). MIŠIĆ. 1996. Zbornik radova Univerziteta „Džemal Bijedić” Mostar. 18–23. obavezno je izvršiti meliorativno đubrenje. D. MITROVIĆ. Jugoslovensko voćarstvo. Begrad.

The other cultivars showed satisfying results. MIROSLAV ČIZMOVIĆ. fruit bearing. 202 .FRUIT BEARING OF SOME STRAWBERRY CULTIVARS RANKO POPOVIĆ. Studies were carried out in the area of Željuša near in Bosnia and Herzegovina.6589 g/ tiller).22 g.4640 kg/tiller). AHMED DŽUBUR Summary This study presents three years results (2003–2006) of fruit bearing for strawberry cultivars: Favet. Key words: strawberry.66 g. while the biggest weight of the fruit and fruit bearing per plant was registered with Marmolada cultivar (26. The smallest weight and fruit bearing per plant was registered with Favet cultivar (17. Mis. From the point of view of examined parameters cultivar Marmolada was the best and as such it may be recommended for cultivation in these agro-ecological conditions. 0. Marmolada i Elsanta. 0. The differences were spotted in the examined weight of fruit and fruit bearing per plant of strawberry cultivars. weight. cultivar.

Kvalitet živića kod sorti Clery i Madeleine bio je prve klase (A+). Najveći proizvođač jagode u Evropi je Španija sa prosečnim prinosom od 31 t/ha (Mratinić i sar.3 t/ha (Mišić i sar. uz obezbeđenu fertirigaciju. sazrevanje. Cilj rada je ispitivanje nekih introdukovanih sorata jagode ranijeg vremena zrenja u uslovima Pančevačkog rita uz primenu pune agrotehnike.b. inž. 203–207. U ogledu su praćene tri introdukovane sorte Clery. 1999). sa razmakom sadnje 30x30cm. Primena savremene tehnologije gajenja. u Padinskoj Skeli. virus testiranog sadnog materijala i česta izmena sortimenta omogućuje postizanje visokog prinosa i kvaliteta ploda u gajenju jagode. praćene su biološke karakteristike. 1998).. dok je kod sorte Queen Elisa bio ekstra klase (AA+). Industrijsko naselje b. godine posađene su tri introdukovane sorte ranog vremena zrenja (Clery. 203 . uz uvođene intezivnog načina gajenja ima za cilj povećenje prinosa. 1999). Queen Elisa i Madeleine. upotreba nekvalitetnog sadnog materijala i ekstenzivan način gajenja jagode u Srbiji razlozi su vrlo niskih prosečnih prinosa od 3. cvetanje. stručni saradnik. Sadnja je obavljena krajem jula 2004.. prinos. Sadnja je obavljena virus testiranim frigo materijalom. Sorta Queen Elisa pokazala je značajne razlike u odnosu na druge dve sorte. poboljšanje kvaliteta i ponude na tržištu. Queen Elisa i Madeleine) koje su gajene na crnoj foliji sa razmakom sadnje 30 × 30cm u sistemu fertirigacije. NOVI SAD BIOLOŠKE KARAKTERISTIKE RANIH SORTI JAGODE ZORAN JANKOVIĆ1 IZVOD: Cilj rada je ispitivanje nekih novijih sorti jagode ranog vremena zrenja. sorta. 56.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen po slučajnom blok sistemu sa tri ponavljanja u okviru IRC „PKB Agroekonomik”. Jagode su gajene na crnoj foliji. god. Raznolikost sorata. Tokom leta 2004. Za primenjenu gustinu sadnje Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Zoran Janković. dipl. Zastareli sortiment. 6 (2007) STR. 11213 Padinska Skela. Tokom 2004–2005. IRC PKB Agroekonomik. Ključne reči: Jagoda. UVOD Jagoda je najznačajnija vrsta jagodastog voća u svetu (Mratinić i sar.

5 Queen Elisa 2006 prosek/average 2005 Madeleine 2006 prosek/average Rezultati dvogodišnjeg ispitivanja nekih kvantitativnih osobina prikazani u tabeli 2 statistički su obrađeni metodom analize varijanse kojom su ispitane značajnosti između faktora. koja ima zabeležen i najkasniji završetak u 2005. metodom analize varijanse.04 20. REZULTATI I DISKUSIJA Najraniji početak cvetanja imala je sorta Clery u 2006.05 18.05 08.godini. Upoređivanjem vremena cvetanja sorti jagoda gajenih u uslovima Pančevačkog rita sa sortama jagode ispitivanih na objektu „Ljubić“.05 30. godini u trajanju od 34 dana. a najkasniji Madeleine u 2005. Elsanta i Senga Sengana ispitivanih u uslovima Radmilovca u 2001/02 godini (Milivojević 2004). Značajnost unutar obeležja utvrđena je LSD testom. 1.05 16.04 22.04 24.05 18. The time of blossom investigated strawberry cultivars Sorta Cultivar Clery Godina Year 2005 2006 prosek/average 2005 Početak cvetanja Kraj cvetanja Dužina trajanja cvetanja Start blossom End blossom Duration of flowering 27.05 29 19 24 34 14 24 26 17 21. Najraniji završetak cvetanja zabeležen je kod sorte Queen Elisa u 2006.04 27. 1).05 07.04 25. dok su značajnosti između pojedinih obeležja utvrđeni Lsd testom. tako i u dužini njenog trajanja (Stanisavljević i sar. godini (tab. Tab.04 25.04 23. Podaci su obrađeni statistički. Prosek za dve godine pokazuje ujednačenost u dužini trajanja cvetanja. godini.000 živića po hektaru. 1996). kraj i dužina trajanja.05 25.05 11. godini od 17 dana. godini. Vreme cvetanja ispitivanih sorti jagode Table 1. kao i sorti jagode gajenih u agroekološkim uslovima Sombora može se zaključiti da postoji podudarnost kako u pogledu vremena cvetanja. Prikazan je prinos plodova po bokoru i po jedinici površine (ha). a masa je određena merenjem reprezentativnog uzorka iz svake berbe.04 25. Prosečna dužina trajanja cvetanja je upola kraća u odnosu na sorte Marmolada. Najduže trajanje perioda cvetanja imala je sorta Queen Elisa u 2005. koje se kreće u rasponu od 21. Broj plodova je određen prebrojavanjem zametnutih plodova u svakom bokoru. 204 . (Blagojević 1980). Izvršeno je praćenje fenologije cvetanja i zrenja i to početak. U toku ogleda u zasadu je sprovedena potpuna agro i pomotehnika. kao i najkraće trajanje cvetanja u 2006. Ispitivanja su obavljena 2005 i 2006 god.5 dana kod Madeleine do 24 dana kod sorti Queen Elisa i Clery.04 30.i razmak između redova neophodno je 40.

Prosečna masa ploda jagode kod sorte Queen Elisa statistički je vrlo značajno veća u poređenju sa sortama Clery i Madeleine.851 22. Najniži prinos po bokoru ostvarila je sorta Clery u 2005. kao i završetak zrenja. Najniži prosečan prinos po bokoru za dve godine ostvarila je sorta Madeleine sa 509.05 LSD 0. dok sorta Queen Elisa ostvarila 43.42 plodova kod sorte Clery u 2005.65 1230.0428 32.674 Prosečan broj plodova po bokoru kod sorte Queen Elisa statistički je vrlo značajno veći u odnosu na sorte Clery i Madeleine. (Faedi et al.8260 49. prosečno 24.4 t/ha. godini.3840 23. 2006).53 27. godini do 69. Queen Elisa i Madeleine u toku dve vegetacije predstavljeno je u tab.20 16. plodova po bokoru Fruits per plant 21.39 16. Sorta Madeleine postigla je prosečno veću masu ploda od 16. 2.298 7.01 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average Sorta/Cultivar Godina/Year 14. 2006).3644 20.4254 36. Uporedno praćenje fenofaze zrenja sorti Clery.86 35. Zrenje plodova jagode najranije kreće kod sorte Clery. dok je sorta Queen Elisa ostvarila prinos po bokoru od 1230.96 30. a najkasnije kod sorte Madaleine 27.60 19.343 Masa ploda (g) Fruit mass 16.94 1075. 3.79 434.00 15. Razlika u broju plodova između prve i druge ispitivane godine.365 14.01 LSD 0.3 t/ha. Prosečna masa ploda kreće se u rasponu od 15.942 2.66 g (Nenadović-Mratinić i sar. Average yield and fruits mass investigated strawberry cultivars Sorta Cultivar Godina Year Br. viši prinos u odnosu na istu sortu gajenu u visokom tunelu (Milivojević i sar.36 Prinos t/ha Yield t/ha Clery Queen Elisa Madeleine LSD 0.05 LSD 0.36 g.58 g u odnosu na istu sortu gajenu na Oglednom dobru „Radmilovac” čija prosečna masa za period 2001/02 iznosi 11.3742 9.3260 17.40 g kod sorte Queen Elisa u istoj godini.20 585.60 18. 05 i varira između godina. godini.23 33.13 69. koje se u 2006. 05.94 plodova kod sorte Queen Elisa u 2006.79 g.760 11.94 g u 2006.45 16. Sorta Clery pokazuje prosečno nižu masu ploda. što se odražava i na prinos koji je viši i po bokoru i po jedinici površine.189 27.96 17.07 820. kod svih sorti statistički je značajna.894 Prinos po bokoru (g) Yield/plant 351. 205 . Sličan prinos u odnosu na dobijeni rezultat kod sorte Queen Elisa ostvaren je u uslovima severne Italije (1280 g). 2004).64 920...Tab.8080 23.94 57. Prosečna rodnost i masa ploda ispitivanih sorti jagode Table 2. Prosečan broj plodova po bokoru ispitivanih sorti jagode kreće se od 21.42 49.2376 43..58 1. godini do 20. godini.40 17.96 g kod sorte Madeleine u 2005.64 45.42 20. Prosečan prinos po jedinici površine za dve godine ispitivanja najniži je kod sorte Madeleine i iznosi 20.60 584. dok je najviši prinos kod sorte Queen Elisa od 1075. što je duplo viši prinos u odnosu na sorte Clery i Madeleine.11 509.503 14.

J. 3. BALLINI.5 dana. 251–254.06 18. 206 .53–54. Zbornik radova vol. 45–48. Sortu Queen Elisa.06 16. BARUZZI. a rezultati tih ispitivanja u većoj ili manjoj meri pokazuju da su dobijene kvantitativne vrednosti podudarne sa vrednostima dobijenim u uslovima IRC „PKB Agroekonomik” u Padinskoj Skeli. 2004.06 14. F...06 16.3. Rezultati dvogodišnjeg ispitivanja preporučuju sve tri sorte za gajenje.: Fiziologija cvetanja i oplodnje sorti jagode.06 Dužina trajanja zrenja Duration of ripening 23 24 23. R. G. Zasnivanje ogleda sa živićima ekstra kvaliteta sorte Queen Elisa je jedan od presudnih razloga koji su uticali na vrlo značajno veći prinos pomenute sorte u odnosu na Clery i Madeleine. 1980.05 25. dok je najkraći period zabeležen kod sorte Madeleine u trajanju od 21 dan. 2004.06 14.. FAEDI. W.5 26 23 24.05 27.05 27.05 24.: Queen Elisa e Irma nuove varieta di fragola per gli ambienti settentrionali.10 br.05 31. Queen Elisa i Madeleine u dvogodišnjem ogledu pokazala su da u uslovima intezivnog gajenja sve tri sorte pokazuju izrazito veći prinos u odnosu na višegodišnje proseke u Srbiji.godini završilo istovremeno kod sve tri sorte (14. BARONI. Trajanje fenofaze zrenja Table 3. Jugoslovensko voćarstvo vol.5 19 23 21 Queen Elisa Madeleine ZAKLJUČAK Ispitivanja sorti jagode Clery. treba ispitati i u drugim agroekološkim uslovima. 06).. LITERATURA BLAGOJEVIĆ. 40–41. MILIVOJEVIĆ. G. Kvalitet sadnog materijala je važan činilac koji utiče na prinos sorti jagoda. koja je pokazala visoku produktivnost u uslovima Pančevačkog rita. Duration phenophase of ripening Sorta Cultivar Clery Godina Year 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average 2005 2006 prosek/average Početak zrenja Start of ripening 27.06 21. L’informatore agrario vol.14 br. Sorte Clery i Madeleine već su ispitivane u uslovima Srbije. Prosečno za dve godine ispitivanja najduži period zrenja imala je sorta Queen Elisa u trajanju od 24.: Agrobiološke osobine u nekih sorti jagode na području Sombora. LUCCHI. ZENTI.05 23. P.05 23..05 Kraj zrenja End of ripening 18. Tab. Sorta Queen Elisa ima statistički značajno i vrlo značajno veće vrednosti ispitivanih kvantitativnih osobina u poređenju sa sortama Clery i Madeleine.27. L.06 17.60 No.05 14.05 22.

30 br. S. Voćarstvo vol. Research Development Centre PKB Agroekonomik. MILIVOJEVIĆ. E. MILENKOVIĆ. M. During the period of 2004/2005 biological characteristics were observed. yield.. MRATINIĆ..123–124..: Jagoda.. P. Jugoslovensko voćarstvo vol. 123–132.MIŠIĆ. M. problemi i perspektive razvoja proizvodnje jagodastog voća.b. Diversity of cultivars with intesive cropping brings to yield increase. Ž.115–116. O.. NENADOVIĆ-MRATINIĆ. 1998. NIKOLIĆ. Industrijsko naselje b. ĐUROVIĆ. M. 385–390. RANKOVIĆ. Cultivars Queen Elisa expressed significant differences regardung to the other cultivars. Jugoslovensko voćarstvo vol. TEŠOVIĆ. J. Three introduced cultivars Clery.154. P. STANISAVLJEVIĆ.32 br.: Važnije biološko-privredne osobine novijih sorti jagode.: Jagodaste voćke. 2006. STANISAVLJEVIĆ. E. quality improvement and better market offer.: Stanje. MITROVIĆ. and were irrigated with fertilizers.... Plats were growth on black foil. MIŠIĆ.33 br. B. MILUTINOVIĆ.. E. M. flowering. M. 10–12. STANISAVLJEVIĆ. 3–15. with plant distance 30x30cm. Jugoslovensko voćarstvo vol. cultivars. Queen Elisa and Madeleine were tested in this trial.. NENADOVIĆ-MRATINIĆ. KESEROVIĆ. 2 Zoran Janković. Institut za istraživanja u poljoprivredi Srbija.. maturity. Key words: strawberry. Z. str. Sc. 11213 Padinska Skela 207 . GAVRILOVIĆ-DAMJANOVIĆ.. 1999. MIJAČIKA.. D. 2003. 5–17..: Uticaj rastojanja sadnje na kvalitet ploda novointrodukovanih sorti jagode. 1996.. J. M.125–126. The planting were done by the end of July 2004.40 br. M. BIOLOGICAL CHARACTERISTICS OF EARLY STRAWBERRY CULTIVARS ZORAN JANKOVIĆ2 Summary The objective of this study was to analyze some new cultivars of strawberry from early maturity group.

Jedan od vidova gajenja jagoda na supstratu je sistem vertikalno postavljenih saksija čija je osnovna postavka bolja iskorištenost prostora odnosno veći broj biljaka po jedinici površine. red. Sve navedene razlike su u velikoj meri zavisile i od ispitivanih sorti odnosno kategorije sadnog materijala i vremena sadnje. dr Zoran Keserović. 56. dr Dušan Gvozdenović. Ključne reči: Jagoda. Utvrđene su i razlike u vremenu kretanja vegetacije. prof. preovladava vertikalni sistem gajenja (Magazin. inž. prof. 6 (2007) STR. odnosno na supstratima različitog porekla se komercijalno praktikuje već 30–35 godina u mnogim zemljama sa razvijenim jagodarstvom. Budući da se biljke u ovom sistemu razvijaju i rastu u različitim uslovima temperature. UVOD Jedan od najsavremenijih i najdohodovnijih načina gajenja jagode pa i voća uopšte je gajenje na supstratu. međusobnog položaja biljaka itd. Isti autor navodi da proizvodnja u plastičnim tunelima na substratu donosi 4 puta veći profit od proizvodnje u plastičnim tunelima na zemljištu. 208 . Postoje različite tehnologije ove proizvodnje u zavisnosti od korištenog supstrata. red. cvasti. Ovaj način gajenja jagode je masovno zaživeo u zemljama sa dugom tradicijom gajenja biljaka u zaštićenom prostoru (Holandija. vrste i veličine zaštićenog prostora. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Nenad Magazin. dipl..„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 2004). Našim ispitivanjima smo utvrdili da postoje značajne razlike u bujnosti i rodnosti biljaka u zavisnosti od položaja saksije u kojoj se nalaze.. Poljoprivredni fakultet. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. međutim. vertikalni sistem gajenja.. 208–213. BISERKA VRAČEVIĆ1 IZVOD: Gajenje jagode van zemljišta. ZORAN KESEROVIĆ. svetlosti. Biserka Vračević. Novi Sad. asistent. navodnjavanja i prihrane potrebno je utvrditi da li te razlike značajno utiču na razvoj biljke i njenu sposobnost plodonošenja. bokor. U Srbiji. 2006). NOVI SAD FORMIRANJE BOKORA I CVASTI JAGODE U VERTIKALNOM SISTEMU GAJENJA NENAD MAGAZIN. Glavni način gajenja jagoda na substratu u svetu je gajenje na horizontalno postavljenim stolovima. Francuska) i u nekima od njih 10 % površina pod jagoda su pod substratom (Lieten. Belgija.

a rastojanje stuba od stuba u redu 0. odnosno da se poveća broj biljaka po jedinici površine. a do donjih saksija je voda sa hranivima dopirala gravitacionim oceđivanjem.5”. 2). 1970 i Tropea and Massantini.) su označene značajne razlike koje su utvrđene Duncan-ovim testom za prag značajnosti 5%. Kapljači su bili postavljeni iznad zadnje saksije na stubu.2005.00 m. uočava se prilična ujednačenost tog broja za prvih 6 saksija. uključujući fertirigaciju preko kapljača. 1993).5 puta veći broj cvasti po biljci u odnosu na donje dve saksije.04. b. su posađeni u periodu 01–05. Sorta Marmolada pokazuje nešto drugačije ponašanje. d. Nakon urađene analize varijanse primenjen je Duncan-ov test kojim su testirane razlike između prosečnih vrednosti ispitivanih osobina. Frigo živići sorte Elsanta. a u svakoj saksiji 4 biljke. Kod sorti Elsanta i Marmolada. U zasadu su primenjivane sve redovne mere održavanja. godine je ubran prvi rod u proseku 150 g/biljci. u jesen 2005. Tri vršne saksije imaju 2–2.Osnovna postavka ovog sistema je da se pored gore nabrojanih prednosti gajenja jagode na substratu bolje iskoristi i prostor. Kod horizontanog gajenja broj biljaka je najčešće 7–10/m2. Broj bokornica raste sa višim položajem saksije i značajno je veći pri vrhu stuba u odnosu na dno (tab. a razlike nastaju tek od sedme saksije. Na taj način smo imali 12 biljaka po svakom spratu. Fenofaze biljaka su određene na osnovu stadijuma rasta za monokotiledone i dikotiledone biljke BBCH (Meir. Različitim slovima abecede (a. klase A+. Statistička obrada podataka dobijenih za broj bokora i cvasti po biljci rađena je u programu „SPSS 7. a zeleni kontejnerski živići sorte Patty 15. Vertikalni sistem gajenja jagoda vodi poreklo iz Italije gde je tokom ‘70-tih bilo dosta eksperimenata sa ovim načinom gajenja (Massantini.07. Zasad je podignut u leto i jesen 2005. svetlosti i drugi uslovi u kojima biljke rastu duž vertikalno postavljenih saksija.07. Međutim. 1).2005. Kada posmatramo broj cvasti. godine. c.2005. Glavna mana ovog sistema su nejednaki temperaturni. Razmak između redova stubova je iznosio 1. 2001). Svaka sorta u ogledu je bila zastupljena sa po 3 stuba..10. na svakom stubu je bilo 9 saksija. malo je toga urađeno da se problemi koji se javljaju pri ovom načinu gajenja ispitaju i otklone uz pomoć ozbiljnih naučnih istraživanja.80 m. 1970 po Lietenu. Budući da jedna od glavnih zamerki na ovaj način gajenja neravnomeran rast i rodnost biljaka duž vertikalno postavljenog stuba sa saksijama. Sorta Patty je formirala najmanji broj bokorni209 . broj cvasti značajno raste sa povišenjem položaja saksije. odlučili smo da ispitamo stvarne razlike koje se javljaju između spratova saksija kod pojedinih sorti. broj bokornica je čak veći pri dnu stuba nego na vrhu (tab. Broj bokora i cvasti po biljci je ustanovljen brojanjem od prve saksije do tla (saksija 1) prema gore. REZULTATI I DISKUSIJA Kod sve tri ispitivane sorte je ustanovljeno da broj bokornica mnogo manje zavisi od položaja saksije na stubu u odnosu na broj cvasti. plasteniku sa vertikalnim uzgojem jagoda u vlasništvu Plantaža „Miletić” iz Subotice.. frigo kontejnerski živići sorte Marmolada su posađeni u periodu 01–10.2006. 18. I ako je vertikalni sistem gajenja jagoda već prilično zaživeo u Srbiji. Kod Elsante. dok kod vertikalnog gajenja broj biljaka može da bude 20–40/m2. MATERIJAL I METOD RADA Ogled je postavljen u komercijalnom zasadu.

Posmatrajući saksije od površine zemljišta ka gore.0a 2. of flower trusses 2a 1.1c 4. Number of crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Elsanta Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No.4bc 3.9a 2. Uočene razlike između spratova saksija kod sorti Elsanta i Marmolada su verovatno posledica neujednačenih temperaturnih i svetlosnih uslova koji su presudni za razvoj biljke.2ab 2.7ab 1.4cd 2. of crowns 1.3ab 1. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Elsanta Table 1.0bcd 1.4ab 3.5d 1. 1.2ab 2.1 Tab.7abc 2. Tako na primer kod sorte Marmolada u najniže dve saksije biljke su u fazi pojave prvih cvetnih pupoljaka. Zašto se kod Elsante javljaju veće razlike u broju cvasti.0a 1.2d 2.3a 1. dok su kod broja cvasti jedino dve vršne saksije značajnije odstupale u odnosu na prosek (tab. 3). biljke u njima su u sve odmaklijoj fazi vegetacije što je izraženo kod svih sorti.2bc 4.ca što je verovatno posledica kasne sadnje.1bc 3.9a 2. of flower trusses 1. Tab.5ab 1.7b 2.4ab 1.9ab 2. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Marmolada Table 2.2d 3. a kod Marmolade u broju bokornica nije poznato.3a 1.6abc 1.8a 2.7c 5.5abc 1. Nisu ustanovljene razlike u broju bokornica duž stuba.0d 2.9 Broj cvasti No.1 Na osnovu fenofaza u kojima su bile biljke u pojedinim saksijama zaključujemo da postoje velike razlike u vremenu kretanja vegetacije u zavisnosti od položaja saksije na stubu (tab. 4).5ab 2. 2.6ab 1. of crowns 2. Ovakav rezultat je verovatno posledica razlike u temperaturi pri površini zemljišta i na visini gornjih saksija kao što je i ranije zaključivano (Ma210 .0a 2.5ab 2. a u najvišoj saksiji u fazi punog cvetanja.1 Broj cvasti No.1c 3. mada je moguće da na te osobine ima uticaja produktivnost sorte. Number of new crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Marmolada Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No.

s tim što je prinos nizak ali je krupnoća plodova bolja (Hennion et al. Tab. 1997).3ab 2.3ab 2. Broj bokornica i cvasti u zavisnosti od položaja saksije kod sorte Patty Table 3.1 Broj cvasti No.6 Tab.9bc 3.1ab 1.8abc 2..5ab 2. 2006). Fenofaze kod ispitivanih sorti u zavisnosti od položaja saksije Table 4.1ab 1. Razlike između sorti po pitanju fenofaza su pomalo neočekivane budući da sorta Patty koja je najviše odmakla u vegetaciji ima početak cvetanja dva dana nakon sorti Marmolada i Elsanta (Faedi et al.1ab 1. of flower trusses 2. 3.8abc 2.4b 1. 2002). Phenological growth stages with investigated cultivars depending on pot position Elsanta BBCH fenofaza BBCH Phenological stage BBCH fenofaza BBCH Phenological stage Marmolada BBCH fenofaza BBCH Phenological stage 65 65 65 Stadijum balona 65 65 Otvoreni prvi cvetovi Puno cvetanje 67 67 67 73 Formirani zeleni plodići Precvetavanje Puno cvetanje Patty Saksija – Pot Opis Description Opis Description Opis Description 1 2 3 4 5 6 7 8 9 57 57 57 58 58 58 58 58 60 Pojava prvih cvetnih pupoljaka 57 57 58 58 58 Pojava prvih cvetnih pupoljaka Stadijum balona 60 60 60 Otvoreni prvi cvetovi 65 211 .gazin. of crowns 1.2a 2. 4. Number of new crowns and flower trusses depending on pot position with cultivar Patty Saksija Pot 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Prosek Broj bokornica No.3c 2.0a 1.0a 1.1ab 1. Ova razlika u vegetaciji se može objasniti kasnijim vremenom sadnje sorte Patty budući da živići koji su kasno posađeni u jesen idućeg proleća plodonose znatno ranije.1ab 1.4ab 2.2ab 1.

P. Da li će se razlike javiti između gornje dve. One of substrate strawberry culture types is system of vertically positioned pots which main aim is better space consuming by in212 . navodnjavanja i prihrane u kojima se biljke razvijaju. LUCCHI. meaning growing on substrates of different origins is been commercial practice in many countries with developed strawberry growing for some 30– 35 years. 2006. Proceedings of fifth international conference on alternatives to methyl bromide LISBON.ZAKLJUČAK Gajenje jagode na substratu predstavlja jedan od najsavremenijih načina proizvodnje voća. MEIER. IIe partie: Maitrise de la production. kao i da su ranije krenule u vegetaciju. 2001.. Sve navedene razlike su u velikoj meri zavisile i od ispitivanih sorti odnosno kategorije sadnog materijala i vremena sadnje. G. Našim ispitivanjima smo utvrdili da postoje značajne razlike u bujnosti i rodnosti biljaka u zavisnosti od položaja saksije u koj se nalaze. P. CTIFL (1997).. BISERKA VRAČEVIĆ Summary Soilless strawberry culture. LIETEN. DUŠAN GVOZDENOVIĆ. LITERATURA FAEDI. ali su i prihodi značajni. There are different technologies of this production depending on substrate. B.: Substrates as an alternative to MeBr for strawberry fruit production in northern Europe. svetlosti. Pretpostavka je da se razlike javljaju pre svega zbog različitih uslova temperature. VESCHAMBRE. N.: Monografia di cultivar di fragola. ZORAN KESEROVIĆ. Vertikalni sistem gajenja jagoda na supstratu koji je već u velikoj meri zaživeo u Srbiji poseduje izvesne mane. Acta Horticulturae 348: 161–170. Utvrđene su i razlike u vremenu kretanja vegetacije.: Methods and strategies of strawberry forcing in central Europe: historical perspectives and recent developments. ako se tehnološki proces ispoštuje. inter plat position etc. HENNION. type and size of protected area. SBRIGHI.. F. BBCH Monograph. U.: La fraise. F. W. D. ali se malo toga uradilo na na njihovom otklanjanju putem naučno sprovedenih ogleda.: Gajenje jagode na substratu. Istituto Sperimentale per la Frutticoltura. BARUZZI. STRAWBERRY CROWNS AND FLOWER TRUSSES FORMATION IN VERTICAL GROWING SYSTEM NENAD MAGAZIN. MAGAZIN. LOVATI. Nivo ulaganja je veliki. 27– 30 SEPTEMBER 2004. Generalni zaključak je da su biljke u gornjim saksijama uglavnom bujnije i (ili) rodnije. F. tri ili četiri saksije i ostalih saksija. zavisi pre svega od sorte. Roma. (2002). Voćarstvo vinogradarstvo broj 9. (1993) LIETEN...: Growth stages of mono-and dicotyledonous plants.

Key words: Strawberry. vertical growing system. By our research we deducted that significant differences exist regarding plants vigour and productivity depending on pot position. type of planting material and planting time.creasing number of plants per surface unit. light. crown. The differences were highly correlated with investigated cultivars. irrigation and nutrition conditions in this system it is necessary to find out if these differences have an important influence on plant development and its fruiting capability. Differences in phenological stages between the plans in different pots were also found out. trusses 213 . As plant are developing and growing in different temperature.

zatim kod berbe – nabavkom savremene opreme za trešenje ploda masline. kao i u prerađivačkim kapacitetima – nabavkom 8 savremenih dvofaznih mlinova za preradu ploda. počela gajiti na prostoru crnogorskog primorja. unapređenje. Najveće promjene bile su u dijelu agrotehnike – primjenom regenerativne rezidbe u većem obimu. Povoljni ekološki uslovi koji vladaju na crnogorskom primorju omogućili su da ova mediteranska kultura postane vodeća voćna vrsta. O važnosti masline svjedoče rukopisi iz XI vijeka i statuti primorskih gradova iz XIII vijeka u kojima su ozakonjeni običaji o zaštiti. a sve u cilju povećanja potrošnje maslinovog ulja.5 l po stanovniku. jedna od najstarijih poljoprivrednih kultura. STOJA LJUTICA1 IZVOD: U tradicionalnom crnogorskom maslinarstvu značajne promjene u poslednje 3–4 godine ostvarenje su na osavremenjavanju ove veoma značajne poljoprivredne grane. očuvanju i gajenju masline. uglavnom na nagnutim terenima (85%) najviše do 500 m nadmorske visine. UVOD Nije poznato kada se maslina. MIRJANA ADAKALIĆ. crnogorsko primorje. NOVI SAD UNAPREĐENJE MASLINARSTVA U CRNOJ GORI BILJANA LAZOVIĆ. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Biljana Lazović – viši naučni saradnik. 214–219. Mr Tatjana Perović – naučni saradnik i Stoja Ljutica. Ovim promjenama stvorila se osnova za proizvodnju maslinovog ulja ekstra kvaliteta. staro preko 2000 godina i stablo u Ivanovićima kod Budve (Velja maslina) staro takođe oko 2000 godina. 6 (2007) STR. Dalje promjene treba ostvariti u dijelu marketinga. Stari maslinjaci su podignuti uglavnom na podnožja planinskih masiva Orjena. hem. jer je bila hrana i glavni izvor prihoda primorskog stanovništva. TATJANA PEROVIĆ. Mr Mirjana Adakalić – naučni saradnik. dipl. 214 . Ti zakoni i pravila zadržana su i u vrijeme Kraljevine Crne Gore. 56.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Centar za suptropske culture. Topolica bb. 85000 Bar. 1976). ali se smatra da su je donili Grci prije više hiljada godina (Miranović. Univerzitet Crne Gore. Ključne riječi: maslinarstvo. Na takav zaključak upućuju gorostasno stablo u okolini Bara (Stara Maslina). Biotehnički institut. Tome je doprinosila velika pažnja koja se oduvijek na ovim prostorima posvećivala maslini. koja je sada ispod 0. Lovćena i Rumije..

Sitnica (5. Ukupno posmatrano.5%). Ovi podaci se uzimaju kao orjentacioni. oko 28% je marginalnih.000 stabala. što je prosjek za period od 9 godina (1995–2003). g. Prema sortnoj strukturi crnogorsko primorje se može podijeliti u dva podrejona: barski – obuhvata područje opština Ulcinj. Podaci ipak ukazuju da je za 90 godina prošlog vijeka broj stabala smanjen za oko 200. u sortimentu masline dominira sorta Žutica (65%).614 2003 412. U barskom podrejonu dominira domaća sorta Žutica sa oko 98%. 215 . Promijenjena je struktura stanovništva. dok se ne uradi katastarizacija i ne utvrdi pravo stanje. Opadajući trend broja stabala masline dugo je predstavljao jedan od glavnih problema našeg maslinarstva.000 i Ulcinju – Valdanos sa 80. dok su u bokokotorskom podrejonu pored Žutice.999 2001 426. Međutim već nakon II svjetskog rata dolazi do industrijalizacije i napuštanja maslinarstva. Tab.6%) i Šarulja (4. Lumbardeška (6. Opadajući trend u broju stabala se nastavio do kraja prošlog vijeka.264 1997 414. CG. 1).000 Prema statističkim podacima za 2003. Veći kompleksi postoje na području Luštice sa 20. Sitnica. 1.200 ha. Sa prinosima od oko 4. 1979).000 1979 450. koju slijede Crnica (14.Kao rezultat takvih mjera (tab.000 1995 412. Kotor i H. odnosno oko 1/3 od površina pod voćnim kulturama. pa imamo u velikom broju staračka domaćinstva koja nijesu u mogućnosti da ulažu u obnovu maslinjaka. STRUKTURA ZASADA I SORTIMENT Od ukupnog broja zasada pod maslinom u Crnoj Gori oko 70% je tradicionalno.5%). 2003). zadnjih nekoliko godina zapažaju se značajni pomaci kako sa aspekta agrotehnike tako i u tehnologiji prerade ploda masline. zastupljene su Crnica. Ipak. odnosno oko 1. Zasadi masline su razuđeno raspoređeni duž primorja i zauzimaju površinu od oko 3. koji je zakonom zaštićen. Novi.2–2. Smanjenje broja stabala masline na crnogorskom primorju Table 1. Veliki dio prostora pod maslinom je zapušten i u opasnosti je od urbanizacije. Olive tree reduction in Montenegrin Coastal area Broj stabala masline/ godine – Number of olive trees/ years 1911 620. Šarulja i dr.0 l ulja/ stablu. broj rodnih stabala masline u Crnoj Gori bio je oko 412. što se veoma brzo odrazilo i na broj stabala masline.122 1965 530. Bar i Budvu i bokokotorski – koji obuhvata opštine Tivat. na početku XX vijeka na crnogorskom primorju bilo je oko 620122.8%). Naše maslinarstvo karakteriše sortiment uglavnom sastavljen od autohtonih sorti (Miranović.0 ha. Lumbardeška. ne zadovoljavaju se domaće potrebe za proizvodima od masline. a samo oko 2% intenzivnih.8 kg/stablu. budući da je oblast crnogorskog primorja vrlo atraktivna za turizam. a time i za građevinarstvo u službi turizma. dok su ostale sorte zasuplje sa oko 3%.000 (Stat.000 ili oko 30%. Većina zasada pod maslinom ima površinu od 0. Prosječna starost stabala je 150–200 i više godina. god.

te mogućnost primjene modela predviđanja intenziteta napada na osnovu leta maslinine muve i ekoloških uslova (Hrnčić et al. iako se sve češće na južnom primorju primjenjuju kombinovana i azotna mineralna đubriva. na koje je domaća sorta Žutica veoma osjetljiva.). Rezidba u mladim zasadima izvodi se redovno jer su vlasnici uglavnom zainteresovani da se njihov mladi zasad pravilno formira. Od ove godine. Coratina. Dosta štete poslednjih godina nanosi i maslinin moljac (Prays oleae Bern) te se ukazuje potreba za njegovim praćenjem od vegetacije 2007. a širi se i na druge primorske opštine. Planira se proizvodnja od 10.g.Među introdukovanim sortama preovlađuju Picholine.000 sadnica masline sa tendencijom povećanja. Međutim. uz podršku Ministarstva poljoprivrede (kod nabavke pumpi i preparata za tretiranje). uvozi se uglavnom iz Italije. poslednjih 10 godina redovno se prati let maslinine muve i organizuje se avionsko tretiranje na području velikih kompleksa u Baru i Ulcinju. Zaštita bakarnim prepa216 . ukazuje na mogućnosti planske organske proizvodnje u pojedinim oblastima. Rezidba – Za crnogorsko maslinarstvo najvažnija i veoma aktuelna agrotehnička mjera je regenerativna rezidba. Ipak. Ove sorte treba da nadomjeste nedostatak stonih sorti u našem sortimentu i omoguće gajenje masline u zonama kritičnim zbog zimskih mrazeva (Zetsko-Bjelopavlićka ravnica). Najznačajnija bolest masline na crnogorskom primorju je paunovo oko (Cycloconium oleaginum). nema podizanja većih zasada od ovih sorti jer u našim uslovima one imaju znatno manje ulja od domaće sorte Žutica (21%) (Lazović. pretpostavljeni cilj: 1 stablo masline po stanovniku. a na nekim terenima i šire uz pomoć ručnih motokultivatora. 2005). pretežno stonih preporučljiv za područje Podgorice sa okolinom.. npr. koja u nekim godinama može da ugrozi kompletnu proizvodnju. Sadni materijal introdukovanih sorti. na primorju. Obnavljanje zasada masline intenzivno se primjenjuje u opštinama Bar i Ulcinj. 2001). hladnije terene zaleđa crnogorskog primorja. Đubri se uglavnom stajnjakom. ODRŽAVANJE ZASADA Uobičajeno održavanje zasada masline na crnogorskom primorju podrazumijeva primjenu dvije agrotehničke mjere: rezidbu i zaštitu od bolesti i štetočina. mijenja dosadašnje navike koje sada idu u pravcu povećanja proizvodnje. Ima zahtjeva za kalemljenom Žuticom za terene izložene jačim udarima vjetra. PROIZVODNJA SADNOG MATERIJALA Proizvodnja sadnog materijala je ispod potreba i mogućnosti postojećih kapaciteta. Zaštita – Najveći problem u zaštiti masline predstavlja maslinina muva (Bactrocera oleae Gmel. Sadnice se proizvode ožiljavanjem reznica (mist sistem). Demonstracijom pravilne regenerativne rezidbe u zasadima i obukom maslinara u poslednjih 3–4 godine uticalo se na značajno mijenjanje izgleda naših zasada. (Hrnčić and Perović. Leccino. 2005). obrada se obavlja uglavnom okopavanjem oko stabla. kojom se ujedno smanjuje visina stabla. 2005). Ovako ekstenzivno maslinarstvo sa jedne strane. U cilju zaštite od maslinine muve ispituje se efikasnosti nekih bioloških preparata (Perović et al.. zaštita će se obavljati samo sa zemlje. Od ostalih mjera. Ascolana tenera. Luštica. Itrana.

BERBA I PRERADA PLODA Struktura naših zasada sa visokim stablima uslovljava način i vrijeme berbe te je dugo vremena jedino mogući način bio sakupljanje ploda sa zemlje. Viškovi iz ove proizvodnje realizuju se prodajom na pijacama. Berba trešenjem ploda je u ekspanziji posebno u južnim opštinama.) određuje se prema boji ploda i sadržaju ulja u plodu (Lazović i sar. Započelo se sa registracijom mlinova tj. 2005). Međutim. onih koji ispunjavaju uslove precizirane u Zakonu o maslinarstvu. U bokokotorskom podrejonu reljef i sortiment su drugačiji i potrebno je posebno praćenje zrenja ploda. mreže. U poslednjih 3–4 godine nabavljeno je 8 modernih dvofaznih kontinuiranih linija kapaciteta 250–500 kg ploda na sat. Osnovne hemijske analize maslinovog ulja (slobodne masne kiseline. Momenat berbe (graf. Procijenjena potrošnja maslinovog ulja u Crnoj Gori je ispod 0. 1. 1. jodni broj i dr.. Graf. Dinamika nakupljanja ulja u plodu sorte Žutica (% na suvu materiju) Graph. grabljice. u poslednje 3–4 godine nabavljena su razna oruđa i pomagala za berbu i sve više su u primjeni ručni tresači.ratima uglavnom se izvodi u mladim zasadima. Proizvodnja stonih maslina je uglavnom za sopstvene potrebe i na tradicionalni način. zavisno od godine. Proizvedeno ulje se konzumira uglavnom na primorju. Više od 90% proizvedenog ploda masline preradi se u ulje. Nabavkom sa217 . sada radi 10. peroksidni. dok se viškovi realizuju na pijaci i kroz turizam. mada je u korelaciji sa dinamikom obnavljanja zasada.5 l/stanovniku. Fruit oleification dynamics in Žutica (% on dry mass) Od nekadašnjih 25 tradicionalinih uljara na crnogorskom primorju. Najpovoljnije vrijeme berbe za sortu Žuticu u uslovima Bara je kraj oktobra i početak novembra. 1. Organizovana proizvodnja i industrijsko konzerviranje se planira za naredni period. dok se u starim preporučuje prosvjetljavanje krošnje rezidbom. Proizvodnja maslinovog ulja je 400–500 t. Kontrola kvaliteta maslinovog ulja podrazumijeva hemijsku i organoleptičku ocjenu.) obavljaju se u laboratoriji Centra za suptropske kulture u Baru.

te mogućnost za organsko gajenje masline (Luštica).97 75.20 0.61 7.2. Kod prerađivačkih kapaciteta treba i dalje povećavati broj savremenih uljara manjeg kapaciteta. Pored ovog. daljoj revitalizaciji starih maslina. povećanju proizvodnje sadnog materijala i podizanje novih zasada.76 0.59 74.14 Masne kiseline (%) Fatty acids Žutica /Stari Bar/ Lumbar deška /RadHNS/ Dužica /Luštica C16: 0 C18: 0 C18: 1 C18: 2 C18: 3 C22: 0 11. a takođe i proširenje areala gajenja masline.88 5.46 0.13 11.55 0.59 9. razvoju savjetodavne službe.00 7. raditi na edukaciji proizvođača.67 0.98 0.47 72.15 15.16 0. koji se realizuje u okviru međunarodnog projekta ‘SEEDNet’. ispitivanje kvaliteta i karakterizaciji ulja različitih sorti i sa različitih lokaliteta čime se stvaraju uslovi za geografski zaštićenu proizvodnju maslinovog ulja.). Fatty acids content in olive oils of different olive varieties from Montenegro Sitnica /Radoič HNS/ 13.77 0. jer se brzim porastom biljke forsiraju na raniji početak rodnosti. Kao najvažniji zadatak postavlja se inventarizacija i kolekcionisanje autohtonih sorti masline. neiskorišćene površine u basenu Skadarskog jezera i Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici.47 2.11 72. neiskorišćene površine za nove zasade koji su pod šumom i makijom.07 73. tj.15 12. Smjernice za buduće aktivnosti su u pravcu izrade katastra u maslinarstvu. usavršavanje stručnog i ekspertskog kadra.95 3. Takođe. Tab.53 0.79 0. i dr.12 MJERE ZA UNAPREĐENJE MASLINARSTVA Kao pretpostavke za unapređenje maslinarstva u Crnoj Gori mogu se navesti: kvalitetna i cijenjena domaća sorta Žutica.08 15.53 0.50 70.91 9.79 5. Sadržaj masnih kiselina u maslinovom ulju različitih crnogorskih sorti Table 2. turistički ambijent koji omogućava plasman proizvoda od masline.95 0. degustacije ulja u cilju određivanja kvaliteta. Zatim.64 3.37 1. 2.27 71.68 0.19 75.21 1. kultura.50 10.54 0.42 1.vremene opreme stvareni se uslovi za kontrolu kvaliteta maslinovog ulja domaćih sorti.20 8. pokrenute su aktivnosti na formiranju panela.47 3.12 12. treba pokrenuti i nova istraživanja sa aspekta uticaja sekundarnih proizvoda prerade masline na okolinu. Značajna mjera za unapređenje maslinarstva je i naučno istraživački rad. potrebno je raditi na marketingu te kroz maslinarstvo podsticati razvoj drugih grana (turizam. obezbijediti uslove za kontrolu i certifikaciju maslinovog ulja.33 0. zdravstvo).10 12. ispitivanje genetičke osnove otpornosti masline na ni218 Barkinja /Strp/ Crnica /Radoič HNS/ Leccino /Zavod Bar/ Žutica /Zasad Bar/ . Savladavanje tehnike brzog naklijavanja sjemena stvorilo je uslove za rad na oplemenjivanju masline.36 1. Saradnja na ispitivanju kvaliteta maslinovog ulja je ostvarena sa institucijama iz Slovenije (tab.48 2. Takođe.

T.. 113.. 3–4.. (Diptera. Florence. Jahorina. STATISTIČKI GODIŠNJAK CRNE GORE (2003). These changes made better conditions for producing olive oil of extra quality. PEROVIĆ. Žutica by Bactrocera oleae Gmel. LAZOVIĆ.F. PEROVIĆ TATJANA. Abstract book. 80.. TERROSI. ADAKALIĆ. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. A. harvest was improved with new equipment and tools for harvesting by shacking fruits and in processing area eight modern two-phase olive mills were introduced. SPANEDDA. S. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”. M. HRNČIĆ. PUCCI. B.XXIX – sv. MIRJANA ADAKALIĆ. A. str. Agriculture and forestry. (2005). 219 . Tephtitidae) control and improved harvest techniques. F. Florence. HRNČIĆ. (2005). Florence. PEROVIĆ. (2005).). SPANEDDA. Poljoprivreda i šumarstvo. C. OLIVE GROWING IMPROVEMENT IN MONTENEGRO BILJANA LAZOVIĆ. estimated to be less than 0. 2005.ske temperature (ovo je veoma značajno za proširenje areala gajenja u Zetsko-Bjelopavlićkoj ravnici). MIRANOVIĆ KSENIJA: Elaiographic properties of olive cv.) (Diptera Tephritidae) infestation in Montenegro. 2005. PEROVIĆ.. TERROSI ALESSANDRA: Increased olive oil yield and quality in Montenegrin cv. 105. Abstract book. The most important changes happened in aspect of agro-technique by intensive application of regenerative pruning. 49–88. S. improvement. (1979). STOJA LJUTICA Summary In traditional olive growing in Montenegro significant changes occurred in last 3–4 years period improving this very important agricultural branch.. M. LAZOVIĆ BILJANA: Osobine ploda nekih sorti masline (Olea europaea L. navodnjavanje masline i dr. Vol.: Olive moth Prays oleae Bern. LAZOVIĆ. Further changes are toward improvement of marketing with aim to increase the consumption of olive oil. Italy. PUCCI C. Italy. Titorad. S. HRNČIĆ SNJEŽANA. C. LITERATURA LAZOVIĆ BILJANA. Symposium of agronomists of Republika Srpska.5 l / cit. god.: Control trials of Batrocera oleae (Gmel. IInd International Symposium on “Integrated protection of olive crops”.. SPANEDDA A.: Applicationof forecasating models of olive fly Batrocera oleae (Gmel. TATJANA PEROVIĆ. B. T. PUCCI. T. Book of abstracts. Italy. A. 47 (3–4): 15–25. MIRANOVIĆ KSENIJA: Elaiographic investigation of autochthonous olive varieties in subregion of Boka Kotorska.. Podgorica. ADAKALIĆ. Book of abstracts. (Lepidoptera Hyponomeutidae) agent of fruit drop.. 32. Beograd..F... Annales for agricultural science. montenegrian coast.. ADAKALIĆ MIRJANA. Žutica and its reactions on elaiotechnique applied. 85.. Key words: olive growing. Neki od ovih zadataka će se relizovati kroz međunarodnu saradnju. 2001.) (Diptera Tephritidae) in the district of Bar in Montenegro. (1976). HRNČIĆ. TERROSI.

„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Biotehnički institut – Centar za suptropske kulture. Procenat klijavosti i preživjelih sejanaca varirao je zavisno od sorte i bio najveći u sorte ‘Gloginja’. 220 . 2003) koji je problematičniji za otklanjanje (Lambardi i Rinaldi. Ispitivanja su pokazala da postoje statistički značajne razlike među sortama u pogledu perioda stratifikovanja sjemena i zastupljenosti zdravih. Ovo je veoma značajno za proizvodnju sadnica sorti koje se teško ožiljavaju reznicama. 220–226. 85000 Bar. Za kalemljenje je potrebno iz sjemena proizvesti podlogu. Dr Biljana Lazović – viši naučni saradnik. BILJANA LAZOVIĆ. autohtone sorte. ‘Stara maslina’. u Fiorino. Univerzitet Crne Gore. UVOD U većini maslinarskih zemalja proizvodnja sadnog materijala masline u značajnom obimu bazira se na tehnici kalemljenja. ispitivani su u toku dvije godine (2005 i 2006) u cilju determinisanja stepena klijavosti i sposobnosti preživljavanja nakon presađivanja sejanaca. 2003) Klijavost sjemena masline kontrolisana je sa dvije vrste ‘blokatora’.‘Crnjaka’) i dvije strane (‘Leccino’ i ‘Pendolino’) nastali slobodnom polinizacijom. TATJANA PEROVIĆ1 IZVOD: Plodovi sedam sorti masline. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Mirjana Adakalić – viši istraživač. endokarp koji je fizička barijera za promet vode i gasova u sjemenki. kod gajenja masline na terenima izloženim uticaju jakih vjetrova i veoma sušnih terena. 6 (2007) STR. a drugi ‘hemijski’ ili ‘fiziološki’ (Fiorino. Topolica bb.‘Gloginja’. Sjeme masline se smatra teškim za naklijavanje iako se može čuvati i do četiri godine (Scaramuzzi. 56. NOVI SAD KLIJAVOST SJEMENA AUTOHTONIH SORTI MASLINE (Olea europaea L.) MIRJANA ADAKALIĆ. 1957. 1996). naklijavanje. O generativnom načinu razmnožavanja masline ima malo podataka iako je uspješno naklijavanje sjemena od velike važnosti za proizvodnju sejanaca koji se koriste kao podloge za kalemljenje. pet autohtonih (‘Žutica’. Mr Tatjana Perović – viši istraživač. ‘Oleaster’. šturih i duplih sjemenki. Ključne riječi: Olea europaea L. Jedan je mehanički tj.

Proizvodnja sejanaca kao i stepen klijavosti sjemena masline su veoma značajni u programima oplemenjivanja masline (Rallo. kada je hipokotil dostigao dužinu ≥ 5 cm. Ispitivanje potencijala klijavosti sjemena domaćih sorti masline do sada nije rađen u Crnoj Gori. Saksije su držane u stakleniku na prosječnoj temperaturi oko 24°C. Podaci su statistički obrađeni. Mezokarp je odstranjeno. ‘Stara maslina’. Klijavost sjemena određivana je u periodu od 30 do 50 dana od početka stratifikacije. primjenom tehnike naklijavanja u kratkom vremenskom periodu (Adakalić i sar.Klijavost sjemena masline je genetički određena (Fiorino. koštice su potpuno očišćene od ostataka mesa. Klijavost zavisi i od: zrelosti sjemena. Proklijale sjemenke presađivane su. Lambardi i Rinaldi. vremena njegovog čuvanja (Lagarda i sar. 1999). u fazi kada su sejanci imali više od dva para pravih listova. za dobijanje hibridnih sejanaca koji se selekcionišu i predstavljaju potencijal za dobijanje novih sorti. odnosno 100 zdravih sjemenki godišnje. ‘Oleaster’. 221 . Prilikom postavljanja sjemenki bilježena je pojava šturih i duplih sjemenki i izračunata njihova zastupljenost (%) u odnosu na broj zdravih. Stratifikacija sjemena obavljena je postavljanjem u Petri šolje sa vlažnim perlitom i stavljanjem u mračnu komoru na 14ºC. tj. 1983). Već modifikovana osnovna tehnika (Santos-Antunesu. 1999) dodatno je izmijenjena. Tri sedmice nakon sadnje. ‘Gloginja’ i ‘Crnjaka’) i dvije italijanske sorte (‘Leccino’ i ‘Pendolino’) sakupljani su u novembru mjesecu 2005 i 2006-te godine. Sjeme je dezinfikovano potapanjem tokom 5 minuta u rastvor fungicida ‘ZATO’ u koncentraciji 2g/l. temperature itd. 2006) MATERIJAL I METOD RADA Uzorci ploda sedam sorti masline. zemlje i pijeska (1: 2: 1). a značajnost razlika utvrđena je LSD testom (0. 1995. Tehnika naklijavanja sjemena (Sotomayor i Caballero (1990). određivan je broj primljenih (preživjelih) sejanaca. 1996). Kod njih klijavost varira od 40–50% kod sorte ‘Frantoio’ pa do 80% kod sorti ‘Arbequina’ i ‘Puntino’ (Cimato. čuvane na temperaturi 15°C naredna dva mjeseca. Santos-Antunesu. U praksi se koristi malo sorti za proizvodnju sejanaca. u smislu ponovne dezinfekcije mladih sejanaca fungicidom kao i nakon čišćenja ploda. u plastične saksije zapremine 200 ml. 1999) obuhvatala je sledeće: Lomilicom je u potpunosti odstranjen tvrdi endokarp. kao supstrat za presađivanje. korišćena je smješa: treseta. Iz tog razloga u ovom radu su prikazani prvi rezultati ispitivanja sposobnosti klijanja sjemena crnogorskih autohtonih i dvije italijanske sorte masline. Na naklijavanje je postavljeno ukupno 200 zdravih sjemenki po sorti u toku dvogodišnjeg ispitivanja. 2003). Proizvodnja sadnog materijala uglavnom se bazira na tehnici ožiljavanja reznica ali se sve više ispoljava potreba za proizvodnjom sadnica kalemljenjem. Takođe. na osnovu čega je računata sposobnost prevazilaženja dormantnosti. modif.05). pet autohtonih (‘Žutica’.

50 % odnosno 88.) u ukupnom broju tretiranih sjemenki zapažena je između sorti ‘Gloginja’ i ‘Leccino’.61ab 15.0 6.75ab 90.88b 0. Prosječna masa ploda i koštice statistički se značajno razlikovala i bila je najveća kod sorte ‘Crnjaka’ (3.52 g).39ab 84.28ab 11.30b 0. blind and double seeds in total number of treated stones (2005–2006) Sorta Cultivar ‘Žutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.24bc 1.0 kg/st kod ‘Stare masline’ do najmanje 6. 90.67 g odnosno 0.0 20.05 Prosječan prinos (kg/stablu) Prosječna masa ploda Prosječna masa koštice Average yield (kg/tree) Average frit weight (g) Average stone weight (g) 30.33b 0.72ab 88. masa ploda i kostice (2005–2006) Table 1.11b 19.97ab 2.0 60.43b 2.0 110.07 %) a zatim kod ‘Žutice’ (4.66a 15.0 118.52a 0.74 Duple sjemenke (%) Double seeds 4.34b 0. 2.45ab 0.0 9. 1. Average fruit yield per tree.58c 2.96 %). Prosječan prinos ploda po stablu.66 %) i to ju je značajno razlikovalo od sorte ‘Gloginja’. Tab.51 0.41bc 2.0 76.REZULTATI Prosječan prinos ploda (tab.05% Broj tretiranih koštica Zdrave sjemenke Šture sjemenke N° of treated stones (%) (%) Whole seeds Blind seeds 131.0 kg/st kod sorte ‘Pendolino’.30 g).81b 0.47abc 3.0 15.50b 12. Sorte su se prema ovom parametru statistički značajno razlikovale.74 23. Kada su u pitanju duple sjemenke možemo reći da sorta ‘Crnjaka’ nema sklonost stvaranja ovog tipa sjemenki.58 g) a koštice kod ‘Pendolina’ (0. Tab.67a 2.11a 85.0 14.34b 84.5 117.96b 2.34b 0.29bc 0. Najviše šturih sjemenki bilo je kod sorte ‘Žutica’ (23.50 %.53ab 4. šturih i duplih sjemenki na ukupno tretirane koštice (2005–2006) Table 2.34%.36ab 0. dok je najmanja masa ploda bila kod ‘Oleastera’ (1. Udio zdravih.50 222 .11 %. u odnosu na ‘Žuticu’ kod koje je bila najmanja zastupljenost zdravih 76. 9.5 114.50a 87.07a 1. Whole. fruit and stone weight (2005–2006) Sorta Cultivar ‘Žutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.89b 14. 1.0 113.0 2. dok je ova osobina jako izražena kod ‘Oleastera’ (19.5 118. 2.25ab 9.) bio je u ispitivanom periodu različit i iznosio je od najviše 60.47ab 4.07 Statistički značajna razlika u zastupljenosti zdravih (tab.00b 0.

bez obzira na veličinu koštice bila ispod 40. Prema ovom parametru ‘Gloginja’ se statistički značajno razlikovala od ostalih sorti kod kojih se klijavost sjemena bila u rasponu od 37. DISKUSIJA Sposobnost sjemena da klija može zavisiti od krupnoće sjemena.67 g) ne utiče na masu koštice (0. 1999).05 Najbolja klijavost sjemena.83 24.00% u ‘Oleastera’.58%). zabilježena je u sorte ‘Gloginja’ i u prosjeku je iznosila 75. Sitne sjemenke daju sejance suprotnih karakteristika.5 31.02 odnosno 74. ali imaju znatno bolju klijavost. Oblik i veličina koštice su sortne osobine i nijesu značajno promjenljive u odnosu na ekološke uslove pa se koriste kao pouzdane za deskripciju sorti masline. Days of stratification.00%. dobro razvijenog korjena.) tj. Stratifikacija. prema našim rezultatima. daju sejance dugih internodija.0 23.50b 29.0 23.5b 39.N° of survived fication seeds tion seedlings 42. koja je imala relativno sitnu košticu (0. Masa ploda i koštice su parametri koji su sortna karakteristika i koji su u međusobnoj korelaciji.5 32.0%) u odnosu na ostale sorte.5ab 5. Rezultati analize su pokazali statistički značajne razlike među sortama.50b 27. čija je klijavost.5ab 42.0 36. a najmanje u ‘Stare masline’ i ‘Leccina’ (73. Krupne sjemenke nekih italijanskih sorti (Pannelli i Santinelli.5 Preživjeli sejanci (%) Emergency of seedlings 65.5 dana). Takođe se ne zapaža ni uticaj visine prinosa na masu ploda odnosno koštice.34 g). vrijeme potrebno da sjeme proklija razlikovalo se kod ispitivanih sorti. 3.5 odnosno 45.58ab 78. brzog porasta. Tab.5 26.50b 13.Broj proklijalih Klijavost sje.52 g).75b 73. 3.Broj dana stratifikovanja (tab.50b 31. među kojima i ‘Leccino’.5a 45.46ab 91. Broj preživjelih sejanaca nakon sadnje u saksije varirao je među ispitivanim sortama. osim za ‘Crnjaku’.33a 86. (samo 34 dana).5ab 48.67ab 74.0 37. Međutim.50b 26.00b 75. seed germination and emergence of seedlings (2005–2006) Sorta Cultivar Broj dana stra.5 29.0 75.0 68. dok je kod ‘Leccina’ i ‘Pendolina’ taj proces trajao najduže (48.07 ‘Zutica’ ‘Stara maslina’ ‘Oleaster’ ‘Gloginja’ ‘Crnjaka’ ‘Leccino’ ‘Pendolino’ LSD 0.18ab 7.50% u sorte ‘Crnjaka’ do 26.00a 37. masa ploda (3. 223 . Ovu pojavu možemo prepoznati kod naše sorte ‘Gloginja’.0%.0b 35. klijavost sjemena i broj primljenih sejanaca (2005–2006) Table 3.Broj preživjelih tifikovanja sjemenki mena (%) sejanaca Days of strati.5 36. Kao što se moglo očekivati prema energiji klijanja najviše preživjelih sejanaca bilo je u sorte ‘Gloginja’ (91.0 21.5ab 34.02b 88.5 22. Najkraći period stratifikovanja bio je potreban hipokotilu sjemena ‘Oleastera’ da dostigne dužinu ≥ 5 cm.N° germinated Seed germina. ali je pokazala izuzetnu klijavost (75. ali veoma slabe klijavosti.5 27.33%).

Primjena pojednostavljene tehnike naklijavanja (Sotomayor i Caballero (1990).96%) u odnosu na ostale sorte.5 dana. u odnosu na ranije rezultate (Adakalić.50%) i duplih sjemenki (najviše u ‘Oleastera’ 19.33% kod ‘Gloginje’. Međutim. Ostale sorte su klijale od 39. Kod naših ispitivanih sorti ‘Oleaster’ je imao 19.34%). bez primjene raznih hormona. 1999) omogućava da se u toku kratkog vremenskog perioda naklija sjeme masline. 1994). uslova temperature. 2003) dobijene bez primjene fungicida u ovoj fazi. U svakom cvijetu se od četiri razvija samo jedan sjemeni zametak abortirajući ostala tri (Barranco i sar.50% a najmanje u ‘Žutice’ 76. čak 91. termine postavljanja sjemena.5 dana). Dalje ispitivanje i usavršavanje ove tehnike u odnosu na sorte. modif. • Statistički značajna razlika ispoljena je među sortama u pogledu broja dana stratifikovanja. • Velika razlika među sortama postojala je u zastupljenosti zdravih (najviše u ‘Gloginje’ 90. 1987) i td. Ovaj tehnika veoma je skratila period naklijavanja u odnosu na klasični način koji je trajao nekoliko mjeseci. a najduži u ‘Leccina’ (48. pokazuje se kao potreba za nastavak ovih istraživanja. Prilikom sadnje proklijale sjemenke tretirane su fungicidom ‘ZATO’ u koncentraciji 2 g/l kao i prije naklijavanja. Santos-Antunesu. To je doprinijelo preživljavanju većeg broja mladih biljaka. Time je omogućen intenzivniji rad na genetskom poboljšanju i stvaranju novih sorti masline. Za veoma kratko vrijeme stratifikovanja proklijalo je sjeme ‘Oleastera’ i ‘Gloginje’.0%). budući da ‘Crnjaka’ nije imala duplih sjemenki u toku dvije godine ispitivanja. Ovaj period je bio najkraći u ‘Oleastera’ (34 dana). šturih (najviše u ‘Žutice’ 23.07% a najmanje u ‘Crnjake’ koja nema osobinu formiranja duplih sjemenki). Takođe. Visoka zastupljenost šturih sjemenki (od 23. kiselina i sl. što je do skora bio veliki problem. Alvarado (1994) je konstatovao kod sorte Arbequina prisutnost duplih sjemenki (8. Formiranje duplih sjemenki zavisi od oplodnje i razvoja više od jednog sjemenog zametka po plodu. a relativno visoka prisutnost bila je i u ‘Žutice’ (4. ‘Frantoio’ i ‘Arbequina’ ukazuju na sortnu karakteristiku.07% duplih sjemenki.66% kod ‘Žutice’ do 11. veća je od podataka iz literature (Alvarado. nije se mogla zapaziti.5 dana koliko je trajalo klijanje u Leccina. Pojava formiranja duplih sjemenki može biti prouzrokovana nerazvijenošću polenovih cjevčica.89% kod ‘Leccina’). za 34 odnosno 35.66% a najmanje u ‘Gloginje’ 9. 2001). mogu da se oplode dva sjemena zametka od kojih će se jedno razviti u normalnu sjemenku a drugo ostati prisutno ali manje razvijeno. 224 . ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata dvogodišnjeg ispitivanja (2005–2006) klijavosti sjemena masline pet autohtonih i dvije italijanske sorte primjenom tehnike po Somayoru i Cabaleru (1990) modifikovana po Santos-Antunesu (1999) može se zaključiti sledeće: • Uticaj visine prinosa na masu ploda i masu koštice odnosno uticaj krupnoće koštice na klijavost. podaci o šturim sjemenkama za sorte ‘Picual’. Smatramo da je i ova osobina sortna karakteristika. Pored toga i vrsta supstrata je veoma bitna za razvoj biljaka te ostavlja mogućnost daljeg usavršavanja ove tehnike za proizvodnju i gajenje sejanaca bilo da potiču iz samooplodnje ili ukrštanja. za koju postoje različita iskustva (Voyiatzis i Porlings.5 do 48.

Italy. J.: Propagazione e certificazione dei piantoni. MARTIN. E. RALLO.: Tecnicas de germinacion y forzado de plantulas de olivo.: Germinazioni di semi di olivo: ruolo di alcuni regolatori di crescita. FIORINO... KESTER.. 59 (46–53) (1995).: Acortamiento del periodo juvenil en olivo mediante técnicas de forzado y elección de genitores. G. (40–154) (2006.: Influence of enviroment. DE LA ROSA. Trabajo profesional fin de carrera.0% isklijalih sjemenki. SOTOMAYOR-LEON. R. C. D. ADAKALIĆ. C. (47–52). RINALDI. Sevilla. D. M.: Olea. International Course on Olive Growing. PEROVIĆ.. Tesis de Master. Edagricole. BARRANCO.75 %. and maturity on ‘Manzanillo’ olive seed germination. J. Zato je dalje ispitivanje i usavršavanje ove tehnike u odnosu na različite sorte.). PhD Thesis. BARRANCO..: An easy method of breaking olive stones to remove mechanical dormancy.. (2001). termine postavljanja sjemena. 65. (1994).• Prema stepenu klijavosti najbolja se pokazala sorta ‘Gloginja’ sa 75. CIMATO A. Univesidad de Cordoba. što je za 40 do 50% više u odnosu na ostale sorte. SANTOS-ANTUNES. P. M.. RALLO. (2003). A.. 286 (113–116) (1990). tratato di olivicoltura. uslova temperature. CABALLERO. PORLINGS. T. • Najviše preživjelih sejanaca nakon presađivanja bilo je kod ‘Gloginje’ (91. L. R.: Selección and mejora genética del olivo en España. FERNANDEZ-ESCOBAR. (1999). a najmanje u ‘Žutice’. SANTINELLI A. M.: Propagazione dell’ Olivo u Guida alla razionale coltivazione dell’ olivo (Alfrei B. potrebno nastaviti. seed tissue. Hort Science.. Firenze. Sci. 62 (405–411) (1987). L. • Primijenjena tehnika naklijavanja sjemena masline ima veliki značaj u obezbjeđivanju podloga za proizvodnju sadnog materijala a takođe i za povećanje efikasnosti u oplemenjivanju masline. Roma. B. 225 . Olivae. Universidad de Cordoba. VOYATZIS. LEON. (1999). University of Cordoba. LAMBARDI. LAZOVIĆ. R. (1999).: Uticaj temperature i vremena berbe na klijavost semena masline (Olea europea L. (2003).. Voćarstvo. LITERATURA ADAKALIĆ. Regione Merchia.. D. ASSAM.: Temperature requirements for the germination of olive seed (Olea europaea L. G. Hort.46 %).. M. PANNELLI G. i Pannelli G. Scandici-Italy. 18 (868–869) (1983). M. L. supstrata i td. F. 2) (167–172) (2006). J. LAGARDA. Atti del Seminario Internazionale sulle inovazioni scientifiche e loro applicazioni in olivicoltura ed elaiotechnica. L. I. ALVARADO. Na osnovu ovog pokazatelja može se zaključiti da je samo sorta ‘Gloginja’ interesantna kao potencijal za proizvodnju sejanaca za kalemljenje. Acta Hort..). E. D.).: Métodos para la germinación y crecimiento forzado de plántulas en olivo.: El cultivo de olivo Mundi prensa y Junta de Andalucía.33 %) i ‘Oleastera’ (88.

germination. ‘Gloginja’ variety showed the higest germination and emergency percentage. autochthonous cultivars. 226 . were harvested during two years period (2005–2006). TATJANA PEROVIĆ Summary Fruits from open pollination of seven olive varieties. ‘Stara maslina’. Investigation showed statistical differences among varieties for seed stratification period. BILJANA LAZOVIĆ. five autochthonous (‘Zutica’. Key words: Olea europaea L. Percentage of germinating seeds and emergency percentage was very variable depending of varieties.SEEDS GERMINATION OF AUTOCHTHONOUS OLIVE CULTIVARS (Olea europaea L.) MIRJANA ADAKALIĆ. percentage of whole. in order to determine the ability of germination and subsequent emergency. blind and double seeds. ‘Oleaster’. ‘Gloginja’ and ‘Crnjaka’) and two foreign (‘Leccino’ i ‘Pendolino’).

istraž. Poljoprivredni fakultet. čuvanje. pripravnik. Vitis vinifera. 6 (2007) STR. pripravnik. ampelografska kolekcija može imati i višestruku praktičnu primenu: za obuku studenata. Izneti su Pasoški podaci za Kolekciju i Pasoški podaci Uzoraka. PREDRAG BOŽOVIĆ1 IZVOD: Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze je sastavni deo Banke BiljnihGena vinove loze u Sremskim Karlovcima.659 kultivara (Dettweiler 1994). karakterizaciju i evaluaciju genotipova vinove loze. dipl. godinom je 194 uzoraka. odnosno sorte se najbolje mogu upoznavati. Kada je vinova loza u pitanju to su ampelografske kolekcije. Vitis labrusca.inž. Dragoslav Ivanišević.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. upoređivati i ispitivati kada su sakupljene na jednom mestu. korišćenje u oplemenjivačkom radu. istraž. To je poljska kolekcija „ex situ in vivo“. prof u penziji. Novi Sad 227 . Predrag Božović. čuvanje. Pored naučnog rada. Vitis amurensis. dr Nada Korać. Rad na genetičkim resursima podrazumeva sakupljanje. Ključne reči: genetički resursi. kolekcija. Kultivari.. red. NOVI SAD KOLEKCIJA REZISTENTNIH KULTIVARA VINOVE LOZE U SREMSKIM KARLOVCIMA PETAR CINDRIĆ. naučni rad mladih istraživača u cilju sticanja akademskih zvanja. ova kolekcija ima i praktičnu primenu: edukaciju studenata i korišćenje u oplemenjivačkom radu. Vitis rotundifolia UVOD Inventar genetičkih resursa vinove loze urađen pod rukovodstvom Instituta Geilweilerhof iz Nemačke je pokazao da se u 40 najznačajnijih vinogradarskih zemalja sveta komercijalno uzgaja 1. karakterizaciju i evaluaciju raznih genotipova vinove loze. 227–247. dipl inž. DRAGOSLAV IVANIŠEVIĆ. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dr Petar Cindrić. Ukupni kapacitet kolekcije zaključno sa 2007. Vitis berlandieri. prof. red. u kojima se gaje žive biljke dugi niz godina. KORAĆ NADA. Pored osnovnog rada na genetičkim resursima koji podrazumeva sakupljanje. evaluaciju klonova i novih kultivara. prikaz novih kultivara i klonova proizvođačima.381 kultivar. Vitis rupestris. gaje se na isti način u jednakim agroekološkim uslovima. a u 121 ampelografskoj kolekciji se održava in vivo ex situ 10. 56.

1991.3ºC). Kecskemet-u 2002. potes Bocka. Broj biljaka po uzorku: – Standardni. Druga kolekcija je posađena 1979. Alleweldt. godine. 0. Podaci o vinogradu: – Godina sadnje: započeto 1998. – Vredni genotipovi: 5 biljaka kalemljenih na loznoj podlozi Kober 5BB.8 m). što omogućuje spontani razvoj patogena. Kozma 1998. – Introdukovani interspecies kultivari: 5 biljaka kalemljenih na 5BB. Tip zemljišta: eutrični cambisol na lesu. – Razmak između čokota u redu: 1. jer je rad na stvaranju otpornih sorti na biotske i abiotske stresne uslove danas osnovni prioritet u stvaranju novih genetičkih potencijala vinove loze (Csizmazia 1977. – Elitni sejanci: 1 biljka na sopstvenom korenu. godine (Cindrić et al.0 m (elitni sejanci na 0. odmah nakon osnivanja Instituta za vinogradarstvo u Sremskim Karlovcima. Dr Nada Korać. 100 čokota kalemljenih na 5BB. 2. Prva kolekcija je podignuta sredinom prošlog veka. kurator Geografske koordinate kolekcije: – Longituda: 20º 00´ E – Latituda: 45º 10´ N – Altituda: 130 m/m Klimatološki podaci: – Srednja godišnja temperatura vazduha: 11. 228 . – Specifičnost agrotehnike: bez ikakve hemijske zaštite. – Sistem uzgoja: jednostruki Guyot. Rezistentnim kultivarima je data dali prednost. Ogledno dobro za voćarstvo i vinogradarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Posingham 1988. – Novi kultivari stvoreni u Sremskim Karlovcima: perspektivne sorte min. – Rezidba: 2+12 okaca po čokotu (elitni sejanci 2+8 okaca po čokotu). a zatim i evaluaciju stepena otpornosti pojedinih genotipova. Blaich 1998. a zatim sukcesivno svake godine sve do 2006. Odgovorno lice: Prof.. a ostali po nekoliko čokota kalemljenih na 5 BB. a posebno na tri poslednja internacinalna simpozijuma iz genetike i oplemenjivanja vinove loze koji su održani u Montpellier-u 1998. i Udinama 2006. Kolekcija koja je predmet ovog rada pod nazivom „Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze“ predstavlja početak obnove postojeće kolekcije koja je u velikom stepenu dotrajala. odnosno kontrolni kultivari i roditelji: 5 biljaka kalemljenih na 5BB.474 čokota. Kapacitet kolekcije: 194 uzoraka.7 m (elitni sejanci na 2.6 m). Eibach 2000). Teme iz ove problematike su dominirale na svih 9. Tip kolekcije: Poljska kolekcija „ex situ in vivo“. – Rastojanje između redova: 2. Vojtovics 1981.Na Oglednom dobru u Sremskim Karlovcima već više od 50 godina postoji ampelografska kolekcija vinove loze. 2000).7ºC (u vegetaciji: 17. – Godišnja suma padavina: 578 mm (u vegetaciji: 353 mm).65 ha. PASOŠKI PODACI KOLEKCIJE Naziv kolekcije: Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze Lokacija kolekcije: Sremski Karlovci.

V. V. Klon New cv.C. I. Pleven SCG SK Hu Eger Zemlja Country Direkt. cv.labrusca × V. I.vinifera) DATTIER DE SAINT VALLIER Sok.C.) 229 . 5R Fra Hu Hu USA AUGUSTA (SV 12 375 × Perlette) BAČKA (Petra × Bianca) BESEMENI HIB. cv. VI-4 (Italia × Sultanina) BIANCA (SV 12 375 × Bouvier) CABERNET FRANC E 11 6R Prim. New cv. I. Hu SK Pécs Kecskemet Bul.C.C. I.bruzorka¹ N° of sample Boja3 grožđa Berry color Species4 I. Prim.C. B B B B N B N B N N NAZIV UZORKA2 (Roditelji – Parents) Name of the sample Poreklo uzorka Origin of the sample Status uzorka5 Status of sample Upotrebna vrednost Use of the sample 1R 2R Vredan genotip New cv. vinif. New cv. besemeno Belo vino 3R 4R Stono.C. vino. New cv. Stono. vinif. 7R 8R CSILLAM (SV 12375 × Csaba gyöngye) CONCORD (V. vinif. stono Stono Stono Stono 9R 10 R DŽANDŽAL KARA ESZTER (SV 12 375 × Magaracs c. Pasoški podaci uzoraka Table 1. Passport data of samples Reg. besemeno Belo vino Crno vino Belo vino New cv. Hu Eger Eger Csepel sziget Geilweilerhof Fra Uzbek. New cv. I.Tabela 1.C. I. V.

× V.C.C. Hu I. New cv. vinif.C. Vallier × Dekorativnij) LASTA (Mus.C. New cv. Belo vino Stono Belo vino Stono Stono Belo vino Hu SCG Hu Vredan genotip New cv.vinF2) × Afuzali) ) KUNBARAT ( (V. × Kristály) KRISTÁLY (C 43) (SV 12 375 × Alföld 100) KUNLEÁNY ( (V. Yu SK New cv. I. vinif. de St Vallier × Ljana) LELA (Kunbarát × Rizling ital.C. Hu Eger New. Uzbek.C. Novi cv.) . Csepel sziget Csepel sziget Geilw.labrusca × V. I. SK V. SK SK I. New cv.230 B B N Rg Rg R B B B N B B B B I. New cv. 11 R 12 R 13 R 14 R 15 R FERDINAND LESSEPS (V. I.vinifera) GÖCSEJI ZAMATOS (SV 12286 × Medoc noir) KARMEN (Kardinal × Moldova) KIŠMIŠ MOLDAVSKI (Pobeda × Kišmiš rozovij) KIŠMIŠ VATKANA 16 R 17 R 18 R 19 R 20 R 21 R 22 R 23 R 24 R KOSMOPOLITA (Cserszegi f.am. I. Fra SK New cv. V.C.cv Belo vino Stono I. Hu I.am.vinF2) × Italia) ) KYOHO (4N) (Ishiharawase × Centennial) LAKHEGYI MÉZES (Mézes fehér × SV 12 375) LANKA (Dattier de St. Kecsk. × V. Kecsk.C.C. cv. Mol Kecsk.C. New cv. Stono Stono besemeno Stono besemeno Belo vino Belo vino Belo vino New cv. New cv. Prim. Jap Hu Ukr Yu Yu I.C. Eger Užgor.C. I. I.

C. New cv. Stono Belo vino Stono I. New cv.C. I.C. Mol Deu Kish. I. Yu SK New cv. New cv. × Trollinger) MUSCAT DE ST. New cv.C.C. I. Mol Kishe-nev I.C. UK SK SK SK Eger SK Geilw.C.C.) 231 . New cv.25 R B B B N B N B N B N N Rg B B I. 36 R 37 R 38 R LJANA (Csaush × Pierelle) MERZLING ( (SV 5276 × (Riesling × Pinot gris) ) MEDINA (SV 12286 × Medoc noir) MILA (Kunleány × M. Belo vino LIZA (Kunleány × Pinot gris) 26 R 27 R 28 R 29 R 30 R 31 R 32 R 33 R 34 R 35 R Vredan genotip New cv. Otonel) MOLDOVA (SV 12 375 × Guzalj kara) MORAVA (SK 86 2/293 × Riesling 239-20 Gm) MUSKAT HAMBURG (M. Stono Belo vino Crno vino Belo vino Stono Belo vino Stono Stono Stono Stono Novi cv. VALLIER (SV 20 473) MUSKAT DNJESTROVSKI (SV 20-473 × M. Yu SK New cv. I. New cv. Kir. Ukr Hu Ukr Deu Hu I.of Ale × and. I. I.C.C. Hu Eger New cv I. Csepel sziget I. New cv. Fra V.C.C. vinif. Frei-burg New cv. Hamburg) NERO (SV 12 375 × Medoc noir) ORIGINAL (Damaskaja roza × Pierelle) ORION (Optima × SV 12 375) PALATINA (SV 12 375 × Szölösker.C. Yu SK I.

C. Rus Jalta I. New cv. I. Yu SK Kecsk. SCG SK New cv. New cv. Yu Deu SK Geilw. I. Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino New cv Stono Fra Yu SCG Prim.C. New cv. Klon New cv.C. (Zala gy.C. × Sočinski ranij) ) 47 R 48 R 49 R 50 R 51 R 52 R RANI RIZLING (Kunbarát × Rizling ital.C. Hu Kecsk. vinif. × Gloria H. cv.) RF 16 (Refrén) (Gloria Hungariae × S 5279) RIESLING 239 Gm (Standard i roditelj) RIZLING ITAL.C. V.) PODAROK MAGARAČA (Rkaciteli × (Mcvane kahet. × Rezső) ) PÖLÖSKEI MUSK. I. I. SCG SK New cv. Gm SK SK Rus SK New cv. × (Terra prom. SK -54 (Standard. Stono Besemeno Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono Belo vino I. Klon Prim. V.C. I. I. Hu Deu I. USA SK New cv. × Sultanina) 41 R PETKA (Petra × Bianca) 42 R 43 R 44 R 45 R 46 R PETRA (Kunbarát × Pinot noir) PHÖNI × (Bachus × SV 12 375) PIROŠKA (R 49) ( (Zala gy. × Erzseb.C.k. New cv.C.e.232 B B B B B Rg B B I. Hu Csepel sziget New cv. 39 R 40 R PANONIA (SK 86-2-293 × Riesling 239-20Gm) PERLETTE (Kraljica vin. cv.C. kontrolna sorta) RUBINKA (Petra × Bianca) RUSKIJ RANIJ (Šasla severna × Mičurinec) . Belo vino B B B B R R V. vinif.C. vinif. New cv. I.

1/20 (SV 12 375 × Traminer) SK 77 .2/1 (SK 86-2/293 × Riesling 239-20Gm) SK 90 .C.C. I.C.3/8 (Petra × Bianca) KSK 87 .53 R 54 R N B B B B B B B B B B B B B I. Yu SK Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino I. Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip 233 .4/5 × Bianca) SK 86 .2/123 (SK 77 .C. Yu SK I. Yu Yu Yu Yu Yu I.C.1/237 (Zlata × Bianca) SK 86 . Yu SK I.C.C.2/145 (SK 86-2/293 × Riesling 239-20Gm) SK 90 .C.3 /205 (Vértes csillaga × Petra) New cv. Yu SK SK SK SK SK SK SK I.1/77 (Zlata × Bianca) SK 77 .4/5 × Bianca) SK 86 .2/113 (SK 77 .C. × Kristály) SK 90 .C. I. I.6/66 (Cserszegi f. Yu SK I.4/5 × Bianca) SK 86 . Yu SK I.2/241 (SK 77 . Fra Yu SK SK Crno vino Belo vino 55 R 56 R 57 R 58 R 59 R 60 R 61 R 62 R 63 R 64 R 65 R 66 R S 70-53 SK 77 .4/5 (Kunbarat × Traminer) SK 86 . I.1/225 (Zlata × Bianca) SK 77 .C.C.C. I. Yu I.C.

C. Srb Srb Srb Srb I.1/2 (Phőni × × SK 86. Srb SK I.4/9 (Pőlőskei m. Yu SK I. Srb SK I. I.234 N N B B B B B B B B B B B I. Srb I.C. Yu SK I. Yu SK Stono Belo vino Stono Belo vino Belo vino Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino I.1/77) SK 94 . I.C. Srb SK I.C.C.C.C.4/29 (Džandžal kara × Lasta) SK 90 .C.1/2 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/3 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/4 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/5 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/6 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/7 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/8 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 1/9 (VRH 3082-1-42 × Panonia) .C. Srb SK SK SK SK SK SK I. Plevenski) SK 92 .C.C. I. × Besemeni hibrid VI-4) SK 00 .8/103 (Moldova × M.C.1/1 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 . Yu SK Stono Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Vredan genotip Elitni sejanac Elitni sejanac 67 R 68 R 69 R 70 R 71 R 72 R 73 R 74 R 75 R 76 R 77 R 78 R 79 R SK 91 .C.

C. Srb Srb Srb Srb I.C.C. Srb SK Elitni sejanac I. Srb SK SK SK SK SK SK I.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.C.C. Srb SK I.3/2 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.C.C. Srb SK Elitni sejanac Belo vino 81 R 82 R 83 R 84 R 85 R 86 R 87 R 88 R 89 R 90 R 91 R 92 R SK 00 – 1/10 (VRH 3082-1-42 × Panonia) SK 00 – 2/1 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/2 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/3 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/4 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/5 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/6 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/7 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/8 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/9 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 – 2/10 (VRH 3082-1-42 × Petra) SK 00 . I. I.C. Srb SK Elitni sejanac Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono I.3/3 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) 235 . Srb SK I.C. Srb I. I.80 R B B B B B B B B B B B N R I.C. Srb SK I.

C. Srb SK I. Srb SK Elitni sejanac Stono (meke sem.C. Srb SK Elitni sejanac I.3/16 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK I. Srb Srb Srb Srb I.3/12 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/11 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/8 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. I.C.) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono 93 R 94 R 95 R 96 R 97 R 98 R 99 R 100 R 101R 102R 103 R 104 R 105 R SK 00 .C.236 Rg B R B Rg B B B B Rg B B B I.) Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono (meke sem.C.3/17 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/13 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac I. Srb SK I.3/18 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) .C.C. I.3/9 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/4 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/10 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.3/14 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK SK SK SK SK SK I. I.3/15 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.3/5 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb I. Srb SK I.

Srb I.C. I. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.3/24 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/20 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/25 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK SK SK SK SK SK I.C.3/28 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C.3/21 (SV 12 -375 × Moldavskij) SK 00 . I.C.3/30 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb Srb Srb Srb I.C.106 R Rg Rg B B B B B Rg B Rg B Rg B I. Srb SK I.) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Stono 118 R SK 00 . I.) Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono 109 R 110 R 111 R 112 R 113 R 114 R 115 R 116 R 117 R Stono (meke sem. Srb SK Elitni sejanac Stono 107 R 108 R Stono (meke sem. Srb SK I.C. Srb SK I.3/29 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac I. Srb SK I.3/33 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/32 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/34 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) 237 .C.C.C.3/22 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.3/23 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/26 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .

C.C. I.3/36 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.) Elitni sejanac Stono (meke sem.C.3/37 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C. Srb SK Elitni sejanac I.3/47 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK I.C.3/44 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.238 B Rg B B Rg Rg B B B Rg Rg B B I.3/35 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac I.C. Srb SK I.C. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono (meke sem. I.3/43 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb Srb Srb Srb I.C.) Elitni sejanac Stono Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono 119 R 120 R 121 R 122 R 123 R 124 R 125 R 126 R 127 R 128 R 129 R 130 R 131 R SK 00 .3/49 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) . Srb SK SK SK SK SK SK I.3/46 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/39 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/40 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .3/38 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 .C.C. Srb I. Srb SK I.3/48 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono I.C.3/42 (SV 12 375 × Kishmish Moldavskij) SK 00 . I.

C. Srb Srb Srb Srb I.C. E 11 × Panonia) 239 . E 11 × Panonia) SK 01 – 1/12 (Cabernet fr.C.C.C.C. I.C.132 R N B N B N B B N N N N N R I. I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/11 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/7 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/14 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/10 (Cabernet fr.C. Srb SK I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/6 (Cabernet fr. Srb SK I. Srb SK I.C. Srb I. Srb SK Elitni sejanac Belo vino Crno vino Belo vino Crno vino Belo vino Belo vino Crno vino Crno vino Crno vino Crno vino Crno vino Belo vino I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/9 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/16 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/15 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Crno vino 133 R 134 R 135 R 136 R 137 R 138 R 139 R 140 R 141 R 142 R 143 R 144 R SK 01 – 1/1 (Cabernet franc E 11 × Panonia) SK 01 – 1/5 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/8 (Cabernet fr.C. Srb SK SK SK SK SK SK I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/13 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I. I.

C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/23 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 2/1 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/2 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) .240 N N B B B B B R B B B B N I.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I. I. I. Srb SK I.C.C.C.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/25 (Cabernet fr.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/28 (Cabernet fr.C. Srb Srb Srb Srb I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/20 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/18 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac I.C.C. Srb SK I. Srb SK I.C.C. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/19 (Cabernet fr. Srb SK SK SK SK SK SK I. Srb I. Srb SK Elitni sejanac Crno vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/24 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/21 (Cabernet fr. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/27 (Cabernet fr. Srb SK Elitni sejanac Crno vino 145 R 146 R 147 R 148 R 149 R 150 R 151 R 152 R 153 R 154 R 155 R 156 R 157 R SK 01 – 1/17 (Cabernet fr. I. E 11 × Panonia) SK 01 – 1/22 (Cabernet fr.

C.C. B B B I.C. Srb SK I. Srb I.C.C. Srb SK I. Srb SK Elitni sejanac I. B B N B N B B B I. Srb SK SK SK SK SK SK I.C.C.C. Hamburg) 241 . Hamburg) SK 01 – 3/4 (SK 91 – 4/29 × M. Hamburg) SK 01 – 3/5 (SK 91 – 4/29 × M. I. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Stono Srb SK Elitni sejanac Stono 159 R 160 R 161 R 162 R 163 R 164 R 165 R 166 R 167 R 168 R 169 R 170 R SK 01 – 2/3 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/4 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/5 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/6 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/7 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/8 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/9 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 2/10 (SK 91 – 4/29 × SV 12 375) SK 01 – 3/1 (SK 91 – 4/29 × M. Srb Srb Srb Srb I. Hamburg) SK 01 – 3/3 (SK 91 – 4/29 × M. Hamburg) SK 01 –3/2 (SK 91 – 4/29 × M.158 R I.C. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac I.C.C.C. I. Srb SK I.C.

New cv.C.C. SK Mold Hu Fra SK Eger SK Srb SK Srb SK Srb SK I.242 N B I.C.C. I. Srb SK Elitni sejanac Stono Stono Stono Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Belo vino Stono Stono Stono Belo vino I.C. New cv. Srb SK Elitni sejanac Stono Rus Hu Mold 171 R 172 R 173 R 174 R 175 R 176 R 177 R 178 R 170 R 180 R 181 R 182 R SK 01 – 4/1 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/3 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/4 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 01 – 4/5 (SK 91 – 4/29 × Augusta) SK 05 – 1/1 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/2 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/3 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/4 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) SK 05 – 1/5 (SK 00 – 1/8 × Pinot noir) STEPNJAK ( (Getiš × V.C. amurensis) × Sibirkovij) ) STRAŠENSKI ( (Kata kurgan × (Dodr. B I. Srb SK Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac Elitni sejanac New cv.C.C. I. Srb Srb SK SK Kecsk. × SV20473) ) STRUGURAŠ (Koarna njagra × SV 20-366) 183 R 184 R SUZY (SV 12 375 × Pannonia kincse) SV 12 375 (Villard blanc) (S 6468 × S 6905) .C.C. I. I. New cv. I.C. New cv.C. B N N B B I. I.C. Srb SK Elitni sejanac I. I.C. I.

C. Mold SK I.cv.C.185 R 186 R N N R N Rg B Rg B B B I. Hu I. Fra Pécs Eger SK I. Crno vino Stono 187 R 188 R 189 R 190 R 191 R 192 R 193R SV 18-315 (Villard noir) SZÁZSZOROS (Couderc 503) (P.C. Belo vino I.C. YU I. Hu Eger I. I.C. Boushet × R.C. 194 R ZLATA (Irsai Oliver × Kunleany) 243 .du Lot) TERÉZ (SV 12 375 × Olimpia) VENUS (Alden × New York 46000) VÉRTES CSILLAGA (SV 12 286 × Medoc noir) VIKTOR (Zalagyöngye × Kazacska) VIERUL 59 (Koarna njagra × SV 20 366) VRH 3082-1-42 (VRH 1-28-82 × Aubin) ZALA GYÖNGYE (Eger 2 × Csaba gyoengye) ) Vredan genotip New cv. I. New cv. New cv.C. New cv. USA Pécs New cv. Hu Kecsk. I.C. Fra Fra SK SK New cv. Hu Eger New cv.C.C. New cv. Stono Besemeno Belo vino Belo vino Stono Belo vino Belo vino New.

New cv.LEGENDA: 1. registarskom broju u ovoj kolekciji se dodaje i slovo R kao skraćenica za rezistentno. = Vitis vinifera L. Broj uzoraka prema statusu i nameni Table 2. N = Noir (crna). 77 = godina kada je izvršeno ukrštanje (skraćenica od 1977) 1 = prva kombinacija ukrštanja te godine (SV 12 375 × Traminer) 20 = redni broj sejanca iz te kombinacije 3. Više informacija u tabeli 3. Boja grožđa: međunarodne oznake prema OIV: B = Blanc (bela).C. I. Brojevi uzoraka navedeni u prvoj koloni tabele 1 su zvanično zauzeti 2007 godine. Elitni sejanac = Prošao primarnu selekciju na otpornost prema bolestima. Međunarodna oznaka za prisustvo nasledne osnove i drugih vrsta osim Vitis vinifere. = Interspecies crossing. vinif. Budući da u Sremskim Karlovcima postoje i druge kolekcije. = Primitiv cultivar (Stara sorta).. 2. Vredan genotip = Genotip prošao II fazu selekcije. umnožen kalemljenjem na podlozi i ima obično pet biljaka. ANALIZA GENOFONDA U KOLEKCIJI Tabela 2. cv. SK 77-1/20 = karakteristična selekciona šifra za Sremske Karlovce: SK = Sremski Karlovci. Species: V. Status uzorka: Prim. R = Rose (roza) Rg = Rouge (crvena) 4. genotip) pri ulasku u kolekciju dobija svoj registarski broj. Number of samples according to their status and use STATUS UZORAKA Status of samples STARA SORTA Primitiv cultivar NOVA SORTA New cultivar KLON Clon VREDAN GENOTIP Valuable genotyp ELITNI SEJANAC Elite seedling UKUPNO Total NAMENA UZORAKA – Use of samples BELO VINO White wine 0 28 2 16 39 85 CRNO VINO Red wine 0 5 1 0 10 16 STONO Table grape 2 27 0 4 60 93 UKUPNO Total 2 60 3 20 109 194 244 . postoji samo jedna biljka i to na sopstvenom korenu. Jednom izdat broj ostaje trajno zauzet. nosioc nekog vrednog svojstva. Klon = Klonska selekcija. Svaki uzorak (cultivar. čak i u slučaju da se uzorak izgubi. 5. = New cultivar (Nova sorta).

su dokaz našeg učešća u internacionalnom radu na oplemenjivanju vinove loze koji ima za cilj stvaranje rezistentnih kultivara. koje vode poreklo sa drugih kontinenata.. 2006).Tabela 3. Vitis berlandieri. Vitis rupestris. a „vredni genotipovi“. Azije.C. Hibridizacija u kojoj su pored Vitis vinifere uključene i neke druge vrste. između ostalog i nekoliko novostvorenih sorti visokog stepena otpornosti na najvažnije gljivične bolesti i niske zimske temperature. koji je korišten u pasoškim podacima uzoraka u tabeli 1. a posebno otpornosti prema gljivičnim bolestima nisu prisutni u naslednoj osnovi evroazijske loze. ili su bili jedan od roditelja pri hibridizaciji. Nr of samples 9 106 9 44 1 10 15 194 Kao što se iz tabele 3 vidi broj uzoraka sa naslednom osnovom samo vrste Vitis vinifera je relativno mali. Najveći broj uzoraka (106) nosi naslednu osnovu evroazijske loze i više severno-američkih vrsta.-američke vrste UKUPNO Total ¹ Severno-američke vrste: Vitis labrusca. Severne Amerike. 2001. Međunarodni simbol za genotipove u čijoj naslednoj osnovi se nalazi više vrsta je I. naziva se međuvrsna hibridizacija (interspecies crossing). svega 9. Genetic origine of samples GENETIČKO POREKLO Genetic origine Vitis vinifera Vitis vinifera + Severno-američke vrste¹ Vitis vinifera + Vitis amurensis Vitis vinifera + Vitis amurensis + Severno-američke vrste Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia + Vitis amurensis Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia + Vitis amurensis+Sev. genetičko poreklo uzoraka Table 3. „elitni sejanci“ i nekoliko priznatih domaćih interspecies kultivara. Paquet et al. BROJ UZOR. Eibach et al. Treba imati u vidu da je ova Banka Biljnih Gena plod dugotrajnog rada velikog broja oplemenjivača vinove loze iz celog sveta. Morava i druge). 2006. Poznato je da mnogi vidovi otpornosti. 245 . Panonia. Kozma et al. no nalaze se u drugim vrstama roda Vitis. Njihovo prisustvo u kolekciji u Sremskim Karlovcima je dokaz uspešne kolekcionarske tradicije u nas. U kolekciji se nalazi 26 genotipova sa ovom naslednom osnovom. One su perspektivne za ekološku proizvodnju grožđa u uslovima kontinentalne klime (Bačka. koji se monogeno dominantno nasleđuje (Bouquet 1986. Ovi genotipovi nam služe samo kao standardi. Vitis lincecumii i druge. Sa naslednom osnovom „Vitis vinifera + Vitis amurensis+ Severno američke vrste“ ima takođe značajan broj uzoraka (44). Posebno značajnu novinu predstavljaju genotipovi sa naslednom osnovom Muscadinia rotundifolia kod koje je nedavno otkriven gen otpornosti na oidium nazvan Run1. Ona sadrži naslednu osnovu mnogo vrsta koje vode poreklo sa više kontinenata: Evrope.

Yalta.G. Za crno vino: 16. Symp. Inter. 2000. of the VII th Intern. 455–466. U radu su izneti Pasoški podaci za Kolekciju i Pasoški podaci Uzoraka. projekta evidencionog broja TR-6947B. Conference on Grape Genetics and Breeding. Montpellier. Za stonu upotrebu: 93 Broj uzoraka prema statusu je: Primitivnih kultivara: 2. ISHS No 528. NADA..VI th. Database for grapevine varieties and species. ova kolekcija ima i praktičnu primenu u obuci studenata i oplemenjivanju vinove loze. karakterizaciju i evaluaciju raznih genotipova vinove loze. rotundifolia + Vitis amurensis+severno-američke vrste: 15 NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. Symp. on Grape Genetic and Breeding. Proc. on Grape Breeding. CSIZMAZIA. Introduction dans l’espece Vitis vinifera L. DETTWEILER. on Grapevine Genetics and Breeding. N. Novi Sad CINDRIC.V. godinom je: 194 uzoraka. KORAĆ. Symp. Novih kultivara: 60.V. Borgazdaság. Intern.. čuvanje. ISHS 2000. R. od 01. Sorte vinove loze. 1994. Genetics 75. Vignevini 12 (suppl). ISHS 2003 Proc.of the VII Int. KOVAČ. Ukupni kapacitet kolekcije zaključno sa 2006. Vitis vinifera + severnoameričke vrste: 106.04. d’un caractere de resistance a l’o (Uncinula necator Schw. POSINGHAM. on grape breeding BOUQUET. 528. 1991. Theor. Grape breeding for resistance. Peronosporarezistens szölöfajták elöálitása és bevezetésük a természtésbe. of the VIII Intern. 1977. 246 . Acta Hort. R. LITERATURA ALLEWELDT. J. Broj uzoraka imajući u vidu njihovu namenu je: Za belo vino: 85. EIBACH. CINDRIĆ.2005. D. Vitis vinifera + Muscadinia rotundifolia: 1. Pored osnovnog rada na genetičkim resursima koji podrazumeva sakupljanje. Vrnjačka Banja CINDRIC. P.. 21–23. Klonova: 3. Genetički resursi vinove loze Jugoslavije. Kecskemet. Elitnih sejanaca: 109 Broj uzoraka prema genetičkom poreklu je: Vitis vinifera: 9. KOVAČ. Republike Srbije. N. BLAICH. 1998..J. Vitis vinifera + severno-američke vrste + Vitis amurensis: 44. Vitis vinifera + Musc. Progress in grapevine breeding. 669-673. 141–146 Proc. KORAĆ. E. 603. 1998. P. Investigation on the inheritance of resistance features to mildew diseases. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”.. Acta Hort. Acta Hort. A. Burr. Prometej. 2. 2000. KORAĆ. Vitis vinifera + Vitis amurensis: 9. VII Sym. Vitis vinifera + Mucsadinia rotundifolia + Vitis amurensis: 10.V. P. Appl.) Small. To je poljska kolekcija „ex situ in vivo“.ZAKLJUČAK Kolekcija rezistentnih kultivara vinove loze je sastavni deo Banke Biljnih Gena vinove loze u Sremskim Karlovcima.. 2002.) issue de l’espece Muscadinia rotundifolia (Michx. 1986. Some thoughts on resistance breeding. Vrednih genotipova: 20.

P.. THIS. preservation. Genet. 1998. T. PAUQUET. K. Z. Kismis vatkana for breeding new cultivars. KISS E.. DRAGOSLAV IVANIŠEVIĆ. COLLECTION OF RESISTANT GRAPE CULTIVARS IN SREMSKI KARLOVCI PETAR CINDRIĆ. R. jr. Udine. BOUQUET. TÖPFER. 103: 1201–1210 VOJTOVICH. Ergebnisse von Kreuzungen zwischen Vitis amurensis und Vitis vinífera in der Züchtung frostwiedestandfahiger Reben.. Vitis amurensis. on Grape Genetic and Breeding. Udine. characterisation and evaluation. on Grape Genetic and Breeding.Vinegrape breeding for fungus disease resistance. Vitis rupestris.EIBACH. use and genetically origin. Appl. Except on basic work with genetic resources like: collecting... I. In this paper Passport data of collection and accessions are presented. P. Vitis vinifera. KOZMA. on Grape Genetic and Breeding. KOZMA. 1975. ADAM-BLONDON. A. IX Intern Conf. A. J. Kishinjev. Theor. Vitis. Vitis labrusca. collection. 2001. this collection has a practical use for education and breeding. ZYPRIAN. Acta Hort.A. R. PREDRAG BOŽOVIĆ Summary This collection of resistant cultivars is part of Grapevine Gene Banc Collection in Sremski Karlovci. Type of collection: field collection „ex situ in vivo“. 528. DULA.-F. Samples were analysed according their status. 2006. GALBACS.. Establishement of a lokal map of AFLP markers around the powdery mildew resistance gene Run1 in grapevine and assessment of their usefulness for marker assisted selection. Proc. IX Intern Conf.. Total capacity of the collection is 194 samples. 14. Symp. P. HOFFMANN S. The use of molekular markers for pyramidizing resistance genes in grapevine. 2006. Novie kompleksno ustoichivie sorta vinograda. Montpellier. KOLEDA.of the VII Int... 1981. Vitis berlandieri. Vitis rotundifolia 247 . Using the powdery mildew resistant Muscadinia rotundifolia and Vitis vinifera cv. Key words: Genetic resources. ISHS 2000. E. KORAĆ NADA.

ekonomske krize. prinos. KULJANČIĆ I. Ključne reči: Vinova loza. Slobodnom oplodnjom i spontanim mutacijama od njih su nastale nove sorte. Mali broj njih se i danas gaji u privatnim vinogradima. Definisao je tri grupe sorti: 1.. Pontica (sorte basena Crnog mora) i 3) Orientalis (grupa istočnih sorti). prof. 248–255. On je zapazio da različite sorte koje su poreklom iz jedne geografske oblasti imaju niz sličnih morfoloških i bioloških karakteristika. religija.. prof u penziji. tehnološki prosperitet. Poljoprivredni fakultet. prof. 56. tradicija. istraž. 2. ratovi. Novi Sad 248 . kultura. prof. autohtone.. samo su neki od brojnih činilaca koji direktno ili indirektno utiču na formiranje sortimenta svake zemlje. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi proizvodna i biološka vrednost nekih starih domaćih i odomaćenih sorti vinove loze u cilju potvrde mogućnosti njihovog vraćanja u sortiment Fruške Gore i Srbije. Negrulj (1956) je razvio teoriju o ekološko-geografskom poreklu sorti. obnove.. istraž.1 IZVOD: Autohtone i stare odomaćene sorte vinove loze dominirale su u sortimentu Fruškogorskog vinogorja od predfiloksernog perioda pa sve do obnove vinogradarstva posle Drugog svetskog rata. odomaćene sorte. CINDRIĆ P. PAPRIĆ Đ... 6 (2007) STR. dr Petar Cindrić. dr Đorđe paprić. Occidentalis (Zapadnoevropska grupa). dr Ivan Kuljančić. red. Rumunije. Većina autohtonih sorti je zauvek izgubljena. Iz grupe sorti basena Crnog mora izdvojena je podgrupa Balcanica. asistent. kvalitet grožđa UVOD Sortiment vinove loze svake geografske oblasti se formirao pod uticajem velikog broja faktora tokom istorijskog razvoja ljudskog društva. MEDIĆ MIRA. razvoj trgovine. red. One su formirale autohtoni (domaći) sortiment svake zemlje. BugarOriginalni naučni rad / Original scientific paper 1 Dr Nada Korać.. Predrag Božović.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. koja obuhvata stari sortiment Srbije. dipl ing. dipl ing. Migracije stanovništva. BOŽOVIĆ P. red. Dragoslav Ivanišević. pripravnik. mr Mira Medić. NOVI SAD AUTOHTONE I STARE ODOMAĆENE SORTE VINOVE LOZE U FRUŠKOGORSKOM VINOGORJU KORAĆ NADA. U ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima čuva se i ispituje izvestani broj autohtonih i starih odomaćenih sorti. Prve sorte vinove loze čovek je izdvojio iz divljih populacija šumske loze (Vitis silvestris). IVANIŠEVIĆ D.. pripr. red.

Bela Volujarka. 2) Introdukovane zapadno evropske vinske sorte i 3) Novostvorene domaće vinske i stone sorte.Stare domaće i odomaćene vinske i stone sorte. Ovčii repak. Svaka od ovih kategorija je u finkciji potreba i zahteva potrošača i ima svoje značajno mesto u sortimentu. Noa. Danas se u sortimentu fruškogorskog vinogorja nalaze tri kategorije sorti: 1. Gajene su u manjoj meri i druge sorte: Smederevka. Bela dinka. introdukovanih i novih sorti vinove loze. Crni drenak. Mirkovača – 6%. Peršun grozđe. a postojeći čokoti su oporezovani. U Ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima se preko 20 godina u kontinuitetu ispituju biološke i proizvodne osobine velikog broja domaćih. Bela kadarka. Bela slankamenka – 5%. Skadarka bela. Šasle (Plemenke) sa 10%. Beli drenak. ili druge struke Mirisavka. Crvena dinka (ružica) sa 10%. Beli Grašac. Balenta ili Valenka. Uvode se špalirski uzgoji sa srednje visokim i visokim stablom. Smederevka. prelaskom na savremeniji način vinogradarenja i introdukcijom zapadno evropskih sorti. Posle prevazilaženja filokserne krize. mnoge autohtone sorte su potisnute i zaboravljene a neke i trajno izgubljene. Sa promenom tehnologije gajenja dolazi i do promene 249 . Prokupac. Talijanski rizling–4%. Radovinka. menja se tehnologija gajenja vinove loze u našoj zemlji. Othelo. koji ne odgovaraju biološkim osobinama autohtonih sorti. Delavare. u Fruškogorskom vinogorju se šire direktno-rodni hibridi prve generacije. Frankovka. Beli krupni drenak i druge. zakonom je zabranjeno njihovo dalje širenje. prve informacije o sortimentu vinove loze Fruškogorskog vinogorja u predfiloksernom periodu dobijamo od Prokopija Bolića (1816). Tamjanika. Buvije. Zajedničke osobine sorti ove podgrupe su: izražena maljavost listova. Cilj ovog rada je bio da se utvrdi proizvodna i biološka vrednost nekih starih domaćih i odomaćenih sorti vinove loze u cilju potvrde mogućnosti njihovog vraćanja u sortiment Fruške Gore i Srbije. Crno grozđe na podobie Volujarke. Druga Volujarka – Mesan nazvana. Bela ranka. Pravo ili čisto belo grozđe. arhimandrita manastira Rakovac. godine (Lazić 1982). posle Drugog svetskog rata. Sorte iz podgrupe Balcanica su dugo dominirale u Fruškogorskom vinogorju. Plavetan drenak. Prema podacima Pokrajinskog zavoda za vinogradarstvo i voćarstvo iz Sremskih Karlovaca. u periodu između dva Svetska rata. Mirkovača. 2000). koji je u svojoj knjizi „Soveršen vinodelac“ sistematizovao i dao detaljan opis 35 sorti koje su se u to vreme gajile u Fruškoj Gori. Umesto sorti za crna vina prednost dobijaju bele vinske sorte. Crveni drenak. U ovom periodu sortiment se značajno menja.ske. sorta Slankamenka crvena je bila zastupljena sa 55% površina. Volovsko oko. Skadarka ili Kadarka. Belo krupno grozđe. Crni grašac. Crvena dinka. Slankamenka ili Mađaruša. srednji ili slabiji kvalitet grožđa i vina i osetljivost na mrazeve (Cindrić i sar. velika rodnost. Čađavica. Mirisavka. Portugizer. Grčke i Albanije. Kraljica cinograda. Crna zelenika (Seduša). Posle drugog svetskog rata. Druge struke bela ranka. Muskat hamburg. Tamjanika crna. Mirisavica. Sortiment Fruškogorskog vinogorja – istorijski razvoj Prema Laziću (1982). kao što su: Žakez (Francuz). Međutim. Crvenkasto beli drenak. To su sorte: Čavčica ili Čavka. u izveštaju za period 1938–1948. Sasaroš i drugi. Zbog lošeg kvaliteta vina i narušavanja ugleda vinogradarstva. Crveni drenak. Čabski biser i druge sorte.

sortimenta. Primenjene su standardne metode za ispitivanje proizvodnih karakteristika. Šardone i druge. godine. koje su zaražene virusima. od 1981 do 2005. u Institutu u Sremskim Karlovcima radi se na stvaranju novih sorti vinove loze. Vodeće mesto u sortimentu dobija Italijanski rizling. a za njim slede sorte: Traminac. sadržaj šećera i kiselina u širi i napad botritisa na grožđu. Panonija (Korać i sar. godine. Slaba rodnost ovih sorti je posledica dugotrajnog gajenja i umnožavanja neselekcionisanih populacija.2 m. Semijon. Merlo. Muskat krokan i Portugizac). Ostale sorte su ispoljile dobru rodnost. Beli i crni Burgundac. Sremska zelenika. Vranac. Najveće prinose (preko 2 ili oko 2 kg/m2) su dale: Slankamenka crvena. Šezdesetih godina masovno se uvode zapadnoevropske sorte. godine stvoreno je i priznato 19 vinskih. Kao standardi su poslužile sorte Rizling italijanski i Rizling rajnski. Osetljivost okaca na niske zimske temperature je ispitivana 10 godina u kontinuitetu. Rajnski rizling. Oplemenjivački ciljevi su se tokom vremena menjali. 2003. Smederevka i Sremska zelenika. veštačkim izmrzavanjem okaca u hladnoj komori tri puta u toku zime. Rastojanje sadnje je 3. Morava. Neke od novih sorti su se značajno proširile u domaćem sortimentu kao: Župljanka. Postoji i tendencija vraćanja nekih autohtonih sorti u Fruškogorske vinograde. Bela dinka. Svaka sorta je zastupljena sa po 5 do 10 čokota. Ispitivane sorte su ispoljile velike razlike u rodnosti. Posle Rizlinga italijanskog sazreva čak 10 ispitivanih sorti. Probus. REZULTATI I DISKUSIJA Prinos i kvalitet grožđa Prosečne vrednosti ispitivanih proizvodnih karakteristika su date u tabeli 1. Najpoznije za berbu dospevaju: Ružica. U periodu od 1972 do 2003. Sovinjon. Sura lisičina. Beli medenac i Bela breza (ispod 1 kg/ m2). Na osnovu podataka koji su prikupljani 25 godina u kontinuitetu izračunate su prosečne vrednosti za prinos grožđa. MATERIJAL I METOD RADA Od većeg broja autohtonih i starih odomaćenih sorti vinove loze koje se čuvaju u ampelografskoj kolekciji u Sremskim Karlovcima odabrano je 17 belih i 10 crnih vinskih sorti. Cindrić. Većina sorti je poznog ili vrlo poznog sazrevanja. 2005). masu grozda. Frankovka. Portugizac. Kaberne sovinjon. koje su značajno otpornije na niske zimske temperature nego autohtone sorte. Kao slabo rodne pokazale su se: Furmint. Analizom podataka o datumu berbe grožđa.). Petra. Babica i Kratošija. u Sremskim Karlovcima u ampelografskoj kolekciji koja je podignuta 1979.0 x 1. 1999). dve stone sorte i tri klona Rizlinga italijanskog (Cindrić i sar. 250 . (Korać. Poslednjih desetak godina sve više raste inresovanje proizvođača za gajenje crnih vinskih sorti kao što su: Burgundac crni. Ispitivanja su vršena u kontinuitetu. Skadarka. Rezidbom je na čokotu ostavljan jedan luk sa 12 i jedan kondir sa 2 okca. Bakator beli. možemo zaključiti da je manji broj ispitivanih sorti srednjeg perioda sazrevanja to jest berba se obavlja nekoliko dana pre Rizlinga Rajnskog (Beli medenac. Uporedo sa introdukcijom stranih sorti. Sva ispitivanja su obavljena na Oglednom dobru Poljoprivrednog fakulteta. Sila. Uzgojni oblik je modifikovani jednogubi Guyot. Smederevka. Bela dinka.

1 14. 05.1 17.10.09. 08. 03.3 16.6 6. 06.9 1. 26.5 6.09.09 1.4 6.6 9.1 9.79 1.99 1.09 1.9 11.09. 06. prosek 1981–2005) Table 1.5 8.10.3 10.0 17. 01.6 8.9 19.10. 25.2 8.75 2.45 1.19 1. 02.09.5 7.78 1.6 12. Slankamenka bela Bakator beli Bagrina Lipolist Kadarka bela Bela breza Ružica Sremska zelenika Smederevka Bela dinka Portugizac Frankovka Tamjanika crna Seduša Prokupac Sura lisičina Vranac Skadarka Babica Kratošija LSD Većina ispitivanih sorti ima srednje krupne grozdove što je karakteristika sorti iz podgrupe Balcanica.2 0.5 10.4 10.23 1. 06.10.0 15.6 15.10.4 20.10.41 1.4 13.0 15.3 8.10.6 15. 28.2 18.63 0.8 9.09.09. 07.37 1. 03.10.05 0.10 15 14 5 36 5 12 21 11 7 11 7 3 11 5 10 1 12 12 6 11 2 23 10 6 3 14 5 6 20 – Rizling italijanski Rizling rajnski Beli medenac Muskat krokan Bratislavka Kreaca Budimsko zeleno Furmint Slankamenka crv.1 17.98 1.4 17.10.Tabela 1.1 18.37 1.85 8. 28.4 8.3 7.7 17.53 0.10 04.1 19. 26. 06.3 21.10.1 8.8 16. 01.2 13. 0.2 18.2 7.10.10.36 1. 01.72 2.5 8.42 202 153 164 167 316 196 205 84 390 309 373 245 266 319 206 198 244 364 300 237 247 217 256 235 210 367 265 269 301 – 18. 29.4 21.41 1.09. 05.9 20.10.33 1. 18.93 1.09.10.76 0.89 1. 20.6 9.09.10. 24.38 1. mean 1981–2005) Sorta – Cultivar Botrytis Datum Prinos grožđa Masa grozda Šećer u širi Kiseline berbe Grape yield Bunch Sugar in u širi – Acid (%) weight (g) must (%) in must (g/l) Harwest (kg/m2) 03. 01.5 19.1 8.09.72 0.8 9.01 – 1. Grape yield and quality (Sremski Karlovci.10.93 1. 28. 08.15 1.84 1.9 19.5 15.36 1. Prinos i kvalitet grožđa (Sremski Karlovci. Samo je sorta Izuzetak je sorta Furmint sa vrlo sitnim grozdovima (84 251 .5 17.71 1. 30.44 0.1 7.53 1.32 0.6 7.8 16.09.8 10.3 9.10.

Prokupac. Tamjanika crna. Skadarka (5%). Najniži sadržaj kiselina u širi izmeren je kod sorti Slankamenka crvena. prikazani su u grafikonima 1.2g/l). U odnosu na sorte Rajnski i Italijanski rizling koje su srednje osetljive na botritis. Srednje vrednosti sadržaja šećera (17–18%) su zabeležene kod: Bagrine. Kadarka bela. na nivou Rizlinga italijanskog ili Rizlinga rajnskog. Budimsko zeleno i Kratošija.g). Seduše. Sura lisičina. Kao najotpornije (sa 2–6% oštećenih bobica) pokazale su se sorte: Ružica (1 %). Babica i Frankovka. Bagrina (3%) Bratislavka. Bagrina. Bele dinke. 1. veću osetljivost su ispoljile: Muskat krokan. veštačkim izmrzavanjem u u hladnoj komori. Bratislavka. Budimsko zeleno i Portugizac (manje od 7 g/l). Osetljivaost na niske temperature Rezultati testiranja osetljivosti zimskih okaca na niske temperature. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) 252 . Ostale sorte slabije nakupljaju šećer u širi (manje od 17%). Ružice. zbog velikog broja nepravilnih i defektnih cvetova u cvasti. Osetljivost na niske temperature Graph. 1. Sura lisičina. Vranca. nakupljaju bele sorte: Budimsko zeleno. Bakator beli. Furmint. hermafroditnim tipom cveta. dok se visokim sadržajem kiselina (oko 10 g/l i više) odlikuju sorte: Sremska zelenika (12. i 3. Ostale sorte su srednje osetljive na botritis. 2. Seduša i Kratošija. Beli medenac i Lipolist a od crnih to su Tamjanika crna. Klonskom selekcijom bi trebalo odabrati čokote sa pravilnim. Prokupac. Skadarke i Kratošije. Beli medenac. Graf. Muskat krokan. Grožđe ovih sorti treba brati još poznije. Portugizca. Visok sadršaj šećera u širi. Lipolist. Babica i Bela dinka (6%). Frankovka (2 %). Beli medenac.

Osetljivost na niske temperature Graph. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) Graf.Graf. 3. Susceptibility to low temperatures (mean for 10 years) Analiza podataka u grafikonima 1. u januaru najotpornije a u februaru im se otpornost u većem ili manjem stepenu smanjuje. Osetljivost na niske temperature Graph. 253 . 2. pokazuje da skoro sve ispitivane autohtone i odomaćene bele vinske sorte imaju isti tok otpornosti. U decembru su najosetljivije. i 2. 3. 2.

Prokupac. Babica i Frankovka. Lipolist. Kreaca. First meeting of the ECP/GR working group on Vitis. ŽUNIĆ D. Tamjanika crvena. Budimsko zeleno i Kratošija. V. I Balkan and III Macedonian Symposium for vine growing and wine making. MARAŠ VESNA. samo Furmint i Bratislavka su sličnog stepena otpornosti a sve ostale sorte su osetljivije. KORAĆ NADA. projekta evidencionog broja TR-6947B. Cyril and Methodius University. Bratislavka.. P. Tamjanika crna. Bakator beli. Beli medenac. Portugizac). MATIJAŠEVIĆ S. Smederevka i Sremska zelenika. PEJOVIĆ. P. Budimsako zeleno u Slankamenka bela.: Panonia and Morava new resistant white wine varieties developed at Sremski Karlovci... Samo su Furmint. Beli medenac. Ss.: Sorte vinove loze. MATIJAŠEVIĆ S. LJ. slično Rizlingu italijanskom. MARAŠ. ZAKLJUČAK Većina ispitivanih autohtonih i odomaćenih vinskih sorti je poznog ili vrlo poznog sazrevanja. Republike Srbije. od 01. D.: Grapevine genetic resources in Serbia and Montenegro. Od ispitivanih crnih sorti Portugizac i Frankovka su ispoljile srednji stepen otpornosti... Muskat krokan. Manji broj njih sazreva pre Rajnskog rizlinga (Beli medenac. Skopje.2005. Budim (1816) CINDRIĆ. Ostale sorte šećer nakupljaju srednje ili slabo. Za nijansu osetljivija od njih je Skadarka a sve ostale sorte su osetljive ili vrlo osetljive. ŽUNIĆ. Portugizac i Frankovka slične po stepenu otpornosti Rizlingu italijanskom dok su sve ostale sorte osetljivije.. KORAĆ NADA.: Soveršen vinodelec. Osetljivost većine autohtonih sorti na niske temperature je ograničavajući faktor pri izboru terena za podizanje vinograda i načina njihovog gajenja. Symposium proceedings. Monografija. P. PEJOVIĆ LJ.. Na botritis su bile najosetljivije Muskat krokan. U poređenju sa Rizlingom italijanskim. 12–17 str (2003) 254 . KORAĆ NADA. 82–88 str. 1 Jugoslovenske inženjerske Akademije. Najmanji prinos su dale sorte: Furmint. (2003) CINDRIĆ.. Beograd. Bela dinka.. Sve ispitivane sorte su znatno osetljivije na mraz od Rajnskog rizlinga. Muskat krokan. Palić (2003) CINDRIĆ P. P. Dobrim nakupljanjem šećera u širi (19–21%) se odlikuju: Budimsko zeleno. KOVAČ V. KORAĆ NADA. Veliku rodnost (oko 2 i preko 2 kg/m2) su ispoljile Slankamenka crvena.Takođe su sve znatno osetljivije u odnosu na Rajnski rizling u sva tri roka ispitivanja. Najveći stepen osetljivosti su ispoljile Smederevka.04. Furmint. LITERATURA BOLIĆ. KOVAČ V. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. pod nazivom „INTEGRALNI I BIOLOŠKI KONCEPT PROIZVODNJE VOĆA I GROŽĐA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. Novi Sad (2000) CINDRIĆ.: Genetički resursi vinove loze Srbije i Crne Gore: Bilten br. Beli medenac i Bela breza.

. Aranđelovac. Zbornik naučnih radova sa 13. Bakator beli.: Vinogradarstvo i vinarstvo Fruške Gore. br. which are growing in amphelografic collection in Sremski Karlovci. veterinara i tehnologa. KULJANČIĆ I. CINDRIĆ P. P. 365–371. Novi Sad (1982) DOMESTIC AND OLD ADOPTED GRAPEVINE CULTIVARS IN FRUSKA GORA WINE AREA REGION KORAĆ NADA. Tamjanika crvena. Key words: Grapevine. Bratislavka. (1999) KORAĆ NADA. quality. Babica and Frankovka had high sugar accumulation in must (19– 21%) but the other cultivars had a medium or less. yield. LAZIĆ. P.. (2003) KORAĆ NADA. First meeting of the ECP/GR working group on Vitis. Procedings of research papers 2005. KORAĆ NADA. 11. Beograd (2005). The most susceptible on Botrytis were Muskat krokan. Beli medenac. MARAŠ. Porugieser). there were selected 17 white and 10 red wine cultivars. KULJANČIĆ I. Radovi sa XX savetovanja o unapređenju proizvodnje voća i grožđa (Grocka 29.. V. MEDIĆ MIRA. Monografija. Vol.. D.. Beli medenac and Bela breza showed the least yield..: Grapevine genetic resources in Serbia and Montenegro. Palić. Portugieser and Frankovka cultivars but the others were more susceptible. A few of them ripen before Riesling (Beli medenac. Summary From great number of domestic and old adopted grapevine cultivars.. Budimsko zeleno and Kratosija. domestic cultivars. 5. PAPRIĆ Đ. Smederevka and Sremska zelenika showed the large grape yield but Furmint. BOŽOVIĆ P. 1.. PEJOVIĆ. Bela dinka. Furmint. S. Lipolist. Vol. 5–23 str. Zbornik naučnih radova 2005..CINDRIĆ. The cultivars Budimsko zeleno. Muskat krokan. The similar winter frost resistance like Rieling italien had Furmint. IVANIŠEVIĆ D. savetovanja agronoma. Muskat krokan. juli). Tamjanika crna. frost resistance 255 . LJ.. ŽUNIĆ. The cultivars like Slankamenka crvena. Prokupac. 5 br.Procedings XX th Conference of Improvement in Fruit and Grape Production. Based on investigated biological and production features the conclusion maybe that the most of investigated cultivars were late or very late ripening. All investigated cultivars were more susceptible on winter frost then Riesling. MATIJAŠEVIĆ S. CINDRIĆ P.. str. PAPRIĆ Đ. MEDIĆ MIRA: Rezultati 50-godišnjeg rada na stvaranju novih sorti i klonova vinove lozeu Sremskim Karlovcima.. CINDRIĆ: Otpornost na niske temperature nekih domaćih novostvorenih vinskih sorti vinove loze.

1998. Sunčani i Černomorski brilijant u periodu 2002–2004. a u ampelografskim kolekcijama ispituje veći broj introdukovanih stonih sorti različitih epoha sazrevanja i različitih proizvodnih karakteristika Cilj ovog rada je ispitivanje rodnosti navedenih sorti i mogućnost gajenja u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona. U Srbiji se intenzivno radi na stvaranju novih sorti tipa interspecies hibrida. a kvalitet je sličan ili prevazilazi pojedine sorte Vitis vinifere (Kocić. 1998. Korać i sar. 2002). Sorte su deo kolekcionog zasada Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 256 . Najnovija generacija međuvrsnih hibrida – interspecies stone sorte. Ekonomski efekat je značajan a dobijeni proizvod teži savremenom svetskom trendu ka proizvodnji zdravstveno bezbedne hrane. rodnost. Ključne reči: interspecies hibridi. Sorte tipa interspecies hibrida bude sve vići interes poljoprivrednih proizvođača zbog povećane sigurnosti proizvodnje usled smanjene upotrebe pesticida. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 4 Mr Vesna Ranković itraživač saradnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 5 Dipl. NOVI SAD STONE SORTE TIPA INTERSPECIES HIBRIDA U USLOVIMA NIŠKOG VINOGRADARSKOG PODREJONA RADOJEVIĆ IVANA.ing. istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 2 Dr Snežana Stanković. Žunić. RANKOVIĆ VESNA4. Miloš Ristić.1 STANKOVIĆ SNEŽANA2. kvalitet UVOD U okviru vrste Vitis vinifera postoji veliki broj stonih sorti vinove loze koje se odlikuju dobrim proizvodnim i organoleptičkim svojstvima grožđa. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dipl. Ivana Radojević.ing.ing. 6 (2007) STR. 56. 1995. nastala je u poslednjih nekoliko decenija i odlikuje se tolerancijom na jednu ili više gljivičnih bolesti. stona sorta. Viša poljoprivredno prehrambena škola. 256–261. i sar. Ivana Mošić. RISTIĆ МILOŠ5 IZVOD: U radu su prikazani rezultati ispitivanja rodnosti introdukovanih stonih interspecies hibrida Strašenski. Avramov. Prokuplje 3 Dipl. MOŠIĆ IVANA3. godine.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.

broj čokota po hektaru je 2777. • Černomorski brilijant je sorta koja ima srednje krupan grozd. Visoke je rodnosti. Sorte su kalemljene na podlozi Berlandieri × Riparia Kober 5BB. • Prinos po čokotu i ha. DISKUSIJA RADA Osnovne karakteristike proučavanih sorti su: • Strašenski – sorta svorena u Moldaviji iz ukrštanja (kata kurgan × dodreljabi) × SV 20–473. pri čemu je u toku rezidbe na svakom čokotu ostavljan po jedan kondir sa tri okca i dva luka od deset okaca što je ukupno 23 okca po čokotu. godine. Neposredna ispitivanja su obavljena na uzorku od deset čokota. finog osvežavajućeg ukusa. Ova sorta ima vrlo krupne. Masa grozda je biološko svojstvo svake sorte i zavisi od sorte i ekoloških uslova gajenja. Cilj ovog rada je da se ispitaju osnovne privredno tehnološke karakteristike navedenih sorti i mogućnost gajenja u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona. 2003). 2003). • Kvalitet grožđa (sadržaj šećera i ukupnih kiselina). REZULTATI. Visoke je rodnosti. od koga u velikoj meri zavisi prinos sorti vinove loze. a na oidium i niske temperature je osetljiva (Žunić. okrugle. bobice su okrugle žuto zelene boje. Osetljiva na sivu plesan (Žunić.00 × 1. • Sunčani – sorta stvorena u Kišinjevu iz ukrštanja Bikane × Sejanac No 35. Kolekcioni vinograd je zasađen 1995. • Masa bobica. sočnu pulpu i neutralan ukus. Grožđe sazreva u I epohi. Ispitivanjima su bila obuhvaćena sledeća obeležja: • Broj grozdova po čokotu.20 m. masa grozda. Rrazmak sadnje je 3. Poznavanje prosečne mase grozda uz ostale pokaza257 . Metode rada Ispitivanja su obavljena u kolekcionom zasadu oglednog imanja Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. Sunčani i Černomorski brilijant koje imaju visoku tolerantnost na gljivične bolesti. Otporna je na perenosporu a osetljiva na oidium i sivu plesan (Cindrić. debelu pokožicu. • Vrema sazrevanja. Sistem uzgoja je karlovački uzgojni oblik. Odlikuje se smanjenom osetljivošću na peronosporu. tamnoplave bobice. Vrlo je rodna. i sar. rastresite grozdove. 1994). Prosečna masa grozda predstavlja veoma važan faktor rodnosti. Grozd ove sorte je srednje krupan i srednje zbijen. Ekonomski efekat je evidentan a dobijani proizvod prati savremene svetske trendove proizvodnje zdrave hrane. Sazreva u I epohi. vrlo krupne. Predmet ovog istraživanja su introdukovane stone sorte tipa interspecies hibrida Strašenski. kao i visok kvalitet grožđa. U ispitivanjima se koriste opšte prihvaćene OlV-metode kao i druge standardne metode za utvrđivanje kvaliteta. Bobice su okrugle.Nove interspecies stone sorte sve više pobuđuju pažnju poljoprivrednih proizvođača posebno zbog povećane sigurnosti proizvodnje i smanjene upotrebe pesticida. finog osvežavajućeg ukusa.

85 g). Tabela 2. Podaci o postignutim prinosima ispitivanih sorti spadaju u red najvažnijih pokazatelja privrednih vrednosti jedne sorte.03 14. Sorta Sunčani je imala najmanji prosečan broj grozdova po čokotu (14. Najmanji prosečan prinos postigla je sorta Sunčani (5.49 t/ha) u odnosu na sorte Černomorski briljant (17. godine) i prikazani su u Tabeli 2. Weigt of cluster and berries in g.49 14.41 t/ha do 20.50 30. važno je za pravilno određivanje stepena opterećenja rodnim okcima tj.00). number clusters per plant (average 2002–2004) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Masa grozda (g) Weigt of cluster (g) 461. Masa grozda. Prinos grožđa po čokotu (prosek 2002–2004) Table 2.71 387. tako da nije bilo oštećenja okaca usled dejstva zimskih mrazeva kao ni smanjenja prinosa.41 t/ha).35 Prinos (t/ha) Yield in t 20. masu bobica i broj grozdova po čokotu ispitivanih sorti date su u Tabeli 1.22 Broj grozdova po čokotu Number clusters per plant 19.64 t/ha) i Sunčani (14.64 Tokom ispitivanog perioda nije bilo ekstremno niskih zimskih temperatura. Tabela 1. godine do 2004.38 kg) čemu je pre svega doprinela visoka vrednost koeficijenta rodnosti kao i krupan grozd. Grape yield per plant (average 2002–2004) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Prinos po čokotu (kg) Yield per plant in kg 7.71 g).18 kg).85 369. Sorta Strašenski je imala manji prosečan broj grozdova po čokotu (19.00 Analiza podataka iznetih u Tabeli 1 pokazuje da je najveću prosečnu masu grozda imala sorta Strašenski (461.22 g.18 6.49 t/ha.50 g a najmanju sorta Černomorski brilijant 323.03) ali veću prosečnu masu grozda (461. Analiza podataka pokazuje da je sorta Strašenski imala značajno veći prosečan prinos (20. za planiranje prinosa grožđa po jedinici površine.85 g). Od ispitivanih sorti.71 g). Prosečan prinos grožđa izražen po jednom ha površine vinograda. Dobijene prosečne vrednosti za masu grozda.50 624.41 17. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečan broj grozdova po čokotu (30. Najveću masu 100 bobica imala je sorta Strašenski 702. 258 . Ukupni prinosi evidentirani su tokom tri godine istraživanja (od 2002. broj grozdova po čokotu (prosek 2002–2004) Table 1.38 5.49 323.telje rodnosti. i bobica u g. a najmanju sorta Sunčani (369. varirao je od 14. što se i moglo očekivato s obzirom na najmanju prosečnu masu grozda i najmanji prosečan broj grozdova po čokotu.50) i najmanju prosečnu masu grozda (369.79 Masa 100 bobica (g) Weigt of berries (g) 702. najveći prosečan prinos grožđa po čokotu imala je sorta Strašenski (7.

ZAKLJUČAK Na osnovu ispitivanja i osmatranja introdukovanih stonih sorti tipa interspecies hibrida Strašenski.09. Tabela 4. 6.4 Sadržaj ukupnih iselina (g/l) The content and total acids (g/l) 8. sorta Sunčani je imala 13.Vizuelni efekat i organoleptičke osobine stonog grožđa imaju veliki uticaj na potrošača. Classification of grape varietyes by time of ripening Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Datum berbe grožđa Date of harvest 2. Parametri za određivanje kvaliteta grožđa ispitivanih interspecies stonih sorti (sadržaj šećera i ukupnih kiselina) prikazani su u Tabeli 3.08. Sadržaj šećera (%) i ukupnih kiselina (g/l) (prosek 2002–2004) Table 3. Tabela 3.7 7. Harmoničan odnos šećera i ukupnih kiselina u grožđanom soku uz prisustvo aromatičnih i muskatnih materija posebno je cenjeno kod određivanja kvaliteta stonih sorti (Žunić. Vreme sazrevanja (berbe) grožđa ispitivanih sorti utvrđeno je kontrolom sadržaja šećera i ukupnih kiselina u širi i organoleptički (izgled grožđa i ukus).6 g/l ukupnih kiselina.4 %.09.0 13.4 19.) i najkasnije sazreva grožđe sorte Sunčani (6. Osnovni parametri čiji sadržaj u grođžu govori i o njegovoj organoleptici su sasržaj šećera i ukupnih kiselina. Sunčani i Černomorski brilijant.7 g/l do 8.8 Analizom dobijenih rezultata ustanovljeno je da najmanji prosečni sadržaj šećera imala sorta Strašenski 12. Većina autora navodi da sadržaj šećera u grožđu stonih sorti ne treba da bude niži od 14 %. a sadržaj ukupnih kiselina računato na vinsku kiselinu ne viši od 8 g/l. možemo zaključiti sledeće: 259 . dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečni sadržaj šećera 19.).6 7. Saržaj ukupnih kiselina kretao se od 7. Klasifikacija sorti po vremenu sazrevanja grožđa Table 4. The content of sugar (%) and total acids in the must (g/l) Sorta (Variety) Strašenski Sunčani Černomorski brilijant Sadržaj šećera (%) The content of sugar (%) 12.08.). Berba je izvođena u momentu optimalnog kvaliteta grožđa.09. U Tabeli 4 prikazana je klasifikacija sorti po vremenu sazrevanja grožđa.0 %. zatim Strašenki (2. Epoha sazrevanja Time of ripening I epoha I epoha I epoha Černomorski brilijant prvi sazreva (28.09. 2002).4 %. 28. koje se nalaze u kolekcionom zasadu Centra za vinogaradarstvo u Nišu.

Najveću masu 100 bobica imala je sorta Strašenski 702. (2000) ŽUNIĆ.08.18 kg). 35–41. Zbornik radova. CINDRIĆ.6 g/l ukupnih kiselina.50) i najmanju prosečnu masu grozda (369. vol.4 %..49 t/ha) u odnosu na sorte Černomorski briljant (17. (1995) KORAĆ.: Gajenje interspecijes sorti vinove loze.) i najkasnije sazreva grožđe sorte Sunčani (6. S. • Černomorski brilijant prvi sazreva (28. 2. Poljoprivreda. LITERATURA AVRAMOV. (1998) TARAILO.09.: Vinogradarstvo..85 g). Najmanji prosečan prinos postigla je sorta Sunčani (5.: Moldavske stone sorte vinove loze tipa međuvrsnih hibrida. ZIMA.64 t/ha) i Sunčani (14. Sorta Strašenski imala značajno veći prosečan prinos (20. Sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečan broj grozdova po čokotu (30.4 %. br. 87–94. sorta Sunčani 13. što se i moglo očekivato s obzirom na najmanju prosečnu masu grozda i najmanji prosečan broj grozdova po čokotu. P. šansa za proizvodnju biološki bezbednih grožđa i proizvoda od grožđa.09. IP Neven. 127–137.00) dok je sorta Sunčani imala najmanji prosečan broj grozdova po čokotu (14. • Najmanji prosečni sadržaj šećera imala je sorta Strašenski 12. Zbornik preglednih. (1994) KOCIĆ. L. N. V.71 g). br. D. Arhiv za poljoprivredne nauke. (2002) ŽUNIĆ. TARAILO. D. KORAĆ. • Najveći prosečan prinos grožđa po čokotu imala je sorta Strašenski (7.: Stone sorte.. Prometej. naučnih i stručnih radova. PETROVIĆ.• Najveću prosečnu masu grozda imala je sorta Strašenski (461. IP Neven. STANKOVIĆ. (1998) CINDRIĆ. TODIĆ.0 %.7 g/l do 8.: Sorte vinove loze.50 g a najmanju sorta Černomorski brilijant 323. G. S. N. S. Beograd. zatim sledi Strašenski (2.38 kg) čemu je pre svega doprinela visoka vrednost koeficijenta rodnosti kao i krupan grozd. R.. R. 48–55.). 61. Novi Sad. br. P. dok je sorta Černomorski brilijant imala najveći prosečni sadržaj šećera 19. (2003) 260 .) Ispitivane sorte uspešno se mugu gajiti u uslovima niškog vinogradarskog podrejona.22 g.: Introdukovane stone sorte vinove loze u uslovima fruškogorskog vinogorja. V. Saržaj ukupnih kiselina kretao se od 7. 375–378. KOVAČ.41 t/ha). Beograd. Niška banja.4.: Ispitivanje tehnoloških osobina nekih introdukovanih sorti u kutinskom vinogorju. Beograd.

table variety. MOŠIĆ IVANA. 261 . These table varieties are part of the collective plantation of the Centre for viticulture and winegrowing. a number of introduced varieties of different mature state and various production capacities are being examined. for the reason of the increased production safety due to reduced usage of pesticides. grape. Key words: interspecies hybrids. while in amphelographic collections. The aim of this work is the examination of the basic elements of fruitfulness in the above mentioned varieties and the possibility of their growing in agro-ecological conditions of Nish vineyard area.TABLE CULTIVARS OF INTERSPECIES ORIGIN IN THE CONDITIONS OF NISH VINEYARD AREA RADOJEVIĆ IVANA. Soljnječnij and Chernomorskij brilijant during the period from 2002–2004 were shown in this study. RISTIĆ МILOŠ Summary Results obtained in the examination of fruitfulness of introduced interspecies hybrids Strašenski. Much work is presently being done in Serbia on creation of new varieties of interspecies hybrids. STANKOVIĆ SNEŽANA. It is well-known that the interspecies table-wine hybrids are more and more popular among farmers. RANKOVIĆ VESNA. The economic effect is significant and the product that is acquired follows upto-date world trends in food safety.

NOVI SAD KARAKTERISTIKE RODNOSTI NOVOSADSKIH INTERSPECIES HIBRIDA VINOVE LOZE U AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA NIŠA TATJANA JOVANOVIĆ CVETKOVIĆ. Proizvodnja grožđa gajenjem ovakvih sorti bila bi sigurnija i jeftinija. već da novostvorena sorta – hibrid. Cindrić i sar. oko 5. Cindrić i sar.de/idb/vitis/vitis. 2000..„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL.genres. pre svega budu što otpornija na bolesti. 2002). 56. Međuvrsnom hibridizacijom su do sada ostvareni značajni rezultati u domenu stvaranja novih sorti i podloga. Cilj rada je da prikaže karakteristike ovih hibrida praćenjem osnovnih pokazatelja rodnosti: broj rodnih lastara. vanr. što čini 30% svih sorti na spisku u bazi podataka (http://www. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Mr Tatjana Jovanović Cvetković. broj grozdova. interspecies hibridi. Dobijeni rezultati pokazuju da ispitivani hibridi zaslužuju posebnu pažnju u njihovom daljem širenju u proizvodnji na području ispitivanja. Cindrić i Kovač 1988.800 vodi poreklo od interspecies ukrštanja.htm). Sigurnost proizilazi iz njihove otpornosti prema nepovoljnim činiocima sredine. 6 (2007) STR. masa grozda i prinos po čokotu. Značajna dostignuća na ovom polju ostvarena su na poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu (Cindrić 1981. koje su otporne ili tolerantne na pojedine ili skupinu nepovoljnih činilaca sredine. DRAGUTIN MIJATOVIĆ1 Izvod:U radu su prikazani rezultati ispitivanja novosadskih interspecies hibrida vinove loze u agroekološkim uslovima Niša. prof. 262–267. Banjaluka. stvaranjem većeg broja interspecies hibrida. rodnost UVOD Prema međunarodnom katalogu sorti. sušu i mrazeve uz visok kvalitet grožđa i vina kao finalnog proizvoda. a stvaraoci novih sorti se ne zadovoljavaju dobijanjem dobrih hibrida otpornih na korenovu filokseru. Ključne reči: sorta. Poljoprivredni fakultet. Nove kvalitetne i otporne sorte vinove loze i podloge imaju izuzetan značaj sa ekonomskog aspekta. dr Dragutin Mijatović. Danas se međuvrsni hibridi svrstavaju u posebnu kategoriju kultivisane loze. a ekonomičnost iz smanjenja izdataka za zaštitu i primene jednostavnijih tehnoloških rešenja u podizanju vinograda i gajenju vinove loze. 262 .

.70 ± 0. Mila.30 15.70 ± 1. grupa – sorte sa tendencijom formiranja većeg broja rodnih lastara po čokotu: Petra. U ogled su bile uključene sledeće sorte odnosno interspecies hibridi – četvrte generacije stvorenih u Institutu za voćarstvo i vinogradarstvo u Sremskim Karlovcima. grupa – sorte sa tendencijom formiranja manjeg broja rodnih lastara po čokotu: Rani rizling i Zlata.90 Vk 10.13).2 m. Rastojanje sadnje je 3.485* 2. imajući u vidu ispoljene razlike u odnosu na ostale posmatarane sorte. 1). Zlata i Lela. god. REZULTATI ISPITIVANJA Najmanji broj rodnih lastara po čokotu u 2004.01 2004/2005 x 18. Zasad je podignut 1997.55 12.. na kojima je izvršena kombinovana rezidba po principu ostavljena dva luka od po 10 okaca i jedan kratki kondir sa 3 okca.0 × 1. u odnosu na 2005. Mila i Liza. Tako je. 263 .13 ± 0.91 15.10 ± 0.34 14. Tab. Broj rodnih lastara po čokotu Table 1.12 18.50 17.30 ± 0.40 ± 0. ima sorta Rani rizling (14. god.95 19. Na osnovu izvršene analize prosečnog broja rodnih lastara kod ispitivanih sorti bez obzira na god.90 ± 0. prosečna masa grozda i prinos grožđa. to su: Liza.55 16. pokazuje da je variranje prosečnog broja rodnih lastara po čokotu bilo manje u 2004.607 nz 2. iskazan koeficijentom varijacije. Kod svake sorte praćeni su elementi rodnosti sorte: broj rodnih lastara.15 16.MATERIJAL I METOD RADA Eksperimentalni deo ogleda sa šest sorti obavljen je u kolekcionom zasadu Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. Ogled je postavljen tako da je za svaku sortu odabrano po 10 čokota – svaki čokot jedno ponavljanje. Petra. Uzgojni oblik je „karlovački”.20 13. ali može ostati u ovoj grupi.70). najmanji prosečni broj rodnih lastara po čokotu imala sorta Zlata (12. Sorta Lela pokazuje tendenciju formiranja manjeg broja lastara u odnosu na sorte Petra i Mila.38 ± 0.69 14.92 29.034* 3. a najveći prosečni broj rodnih lastara sorta Petra (18.10 ± 0. Rani rizling.22 25.20 12. posmatranja.52 17.76 t (’04–’05) 1. god.90 ± 0.81 11. Ukupno opterećenje bilo je 23 okca po čokotu. bez obzira na god. (tab.22 9. a rezidba mešovita.67 14.59 16. II. posmatrane sorte se mogu podeliti u dve grupe: I. broj grozdova po čokotu.71 2005 x ± Sx 17. Number of productivity shoots per plant God.092* 2.60).45 18.14 31.96 Vk 8. Prosečan broj rodnih lastara po čokotu.50 ± 1.60 17.76).12 8.810nz 0.35 12.30 ± 0. a u 2005. god.16 10. god. pokazuje statističko visoko značajnu razliku.989** Analiza varijanse prosečnog broja lastara po čokotu kod ispitivanih sorti. sorta Zlata (10. Statistička obrada podataka obavljena je primenom standardnih statističkih metoda. Sorta Petra Mila Liza Lela Rani rizling Zlata 2004 x ± Sx 19. 1.

. dok je sorta Mila sa najmanjom masom grozda (93. Sorta Petra Lela Liza Mila Rani rizling Zlata 2004 x ± Sx 42. ne pokazuje statističku značajnost. ona statistički visoko značajna.02 ± 8. relativno niske temperature na početku vegetacije. 3 pokazuju da sorta Zlata ima u proseku najveći masu grozda (199. kod sorti Lela i Rani rizling statistički značajna. posmatranja ima manju prosečnu masu grozda.66 93. Dvogodišnji prosek (tab.10 Vk 22. sorta Lela u drugoj god.863 nz 0.879* 3. posmatranja ima veću prosečnu masu grozda. god.80 2005 x ± Sx 34.ma posmatranja.10 21.75 13.954 nz 1. Naime.53 170.13 178. god.63 ± 1.10 2004/2005 x 38.25 113.74 15.22 16.70 ± 3. 2) pokazuje da sorta Petra ima u proseku najveći broj grozdova po čokotu (38.459** Kod svih posmatranih sorti broj grozdova po čokotu bio je veći u prvoj god.05 42.32 t (’04–’05) 1. Sorta Zlata Rani rizling Lela Petra Liza Mila 2004 x ± Sx 212.71 ± 8.427 nz 5.43 12. 3. Number of bunch of grapes per plant – average number God.50).67 99.58 110.78 ± 23.74 2005 x ± Sx 186. ali se njen veliki uticaj manifestuje kroz statističku značajnost interakcije varijanse sorta/god. bez obzira na sortu.48 173..476 nz 0.80 15.62 g). god.21 21. Naime. je kod sorte Zlata bila statistčki visoko značajna.02 ± 7. Wight of bunch (in gramms) – average number God.56 22. Tab.70 21.71 Vk 28.83 24. Analiza varijanse prosečne mase grozda za ispitivane god.48 ± 8.63 2004/2005 x 199. Podaci u tab.91 Vk 29.94 154.627 nz Analiza značajnosti razlika prosečne mase grozda sorte. Masa grozda (g) – prosečne vrednosti Table 3.97 26.94 g).41 Vk 31. 264 .46 10..76 88.03 130.80 ± 3.57 202.45 12.31 ± 4.225** 4.77 37. pokazuje da je kod sorti Lela i Petra.74 ± 3.40 ± 2.20 ± 1.52 13.50 38.57 ± 4. dok je sorta Zlata sa najmanjim broj grozdova (21.26 36.40 28.03 ± 7.81 32.20 ± 3.94 t (’04–’05) 0. mogu se objasniti relativno nepovoljnim vremenskim uslovima za razvoj u 2005.01 28. dok je kod ostalih posmatranih sorti ova razlika bila statistički slučajna.92 32.32).46 178.31 116.33 29. Broj grozdova po čokotu– prosečne vrednosti Table 2.46 ± 19. Tab. kao i obilne padavine tokom zametanja bobica uticali su na pojavu manjeg broja rodnih lastara.00 ± 2.10 ± 1. Ova razlika u broju grozdova po čokotu po god.62 175.36 20.58 ± 7. dok sorta Petra u drugoj god.89 34.53 16.17 ± 9.15 25.16 16. između ispitivanih god.10 33.309* 1.42 16.Ispoljena razlika u prosečno većem broju rodnih lastara u 2004.95 139.80 33. 2.80 ± 2.53 20.23 31.684 nz 1.30 ± 2.15 33.60 ± 2. posmatranja.702 nz 2.227** 0. u odnosu na 2005.14 20.30 ± 1.

77 3.11 kg/čokot kod istog opterećenja čokota okcima (23 okca).21 ± 0. posmatrane sorte mogu se podeliti u dve grupe: A.647 nz Analiza značajnosti razlika prosečnog prinosa po čokotu između godina za ispitivane sorte pokazuje da je ta razlika u prinosu statistički značajna jedino kod sorte Zlata. Liza.43 4. pokazuju tendenciju povećanja prosečne mase grozda u 2005.42 3.11 t (’04–’05) 1. sorte sa tendencijom formiranja grozdova sa manjom prosečnom masom grozda: Liza i Mila.26 5.Uticaj godine na masu grozda kod ispitivanih sorti analiziran je interakcijskim efektom sorta/god.54 26. Sorta Petra.. Rani rizling i Lela.36 4. B. statistički vi265 . slede Zlata.15 Vk 31.33 3.60 3.51 16.654 nz 0.36 kg/čokot). grupa.23 2004/2005 x 6. Sorta Lela je imala u proseku veliki broj grozdova po čokotu. dok je kod svih ostalih ispitivanih sorata ona statistički slučajna.49 ± 0. ali može ostati u ovoj grupi. god.92 ± 0. Rani rizling.05 ± 0.27 2005 Vk 20.59 5. Na osnovu podataka o broju grozdova po čokotu i prosečnoj masi grozda može se izneti da sorta sa najmanjim brojem grozdova po čokotu (Zlata) ima najveću masu grozda. Prosečni prinosi grožđa po čokotu (tab. Što je više grozdova po čokotu to je i masa grozda manja što potvrđuju i podaci za sortu Rani rizling.72 18. sorte sa tendencijom formiranja grozdova sa većom prosečnom masom: Zlata.49 21.97 39. Liza i Rani rizling.23 3.68 29.19 ± 0.79 ± 0.247 nz 1.10 16.86 4. Petra.43 37.36 ± 0. grupa. Interakcijski efekti sorta/god.27 42. god. Tab. posmatrani kroz prosečnu masu grozda po čokotu traže posebnu pažnju i analizu ovog pokazatelja. imajući u vidu ispoljene razlike u odnosu na ostale posmtarane sorte.45 4. dok je sorta Mila imala najniži prinos samo 3. Analiza varijanse pokazuje međutim.79 ± 0.19 x ± Sx 6. Mila.69 39.97 ± 0. 4. 4) za obe godine ispitivanja pokazuju da je sorta Lela najrodnija (6. potrebno je posvetiti više pažnje u daljim istraživanjima. • značajnost ovih tendencija statistički je opravdana kod sorata Lela i Petra.45 3. dok sorte Zlata i Petra pokazuju obrnutu tendenciju odnosno.26 3. Na osnovu analize ovog efekta može se reći sledeće: • sorte Lela.952 nz 0.01 ± 0. Na osnovu izvršene analize prosečne mase grozda kod ispitivanih sorti bez obzira na godinu. Prinos grožđa po čokotu – prosečne vrednosti Table 4.172 nz 2. u odnosu na 2004.67 ± 0. znači godina nije imala uticaja na ostvareni prinos grožđa po čokotu.555* 0.57 ± 0. pokazuju opadanje prosečne mase grozda u istim uslovima gajenja.47 3. ali je zadržala i dosta visoku krupnoću grozda. Sorta Lela Zlata Petra Rani rizling Liza Mila 2004 x ± Sx 5. pokazuje tendenciju formiranja grozdova sa manjom prosečnom masom u odnosu na ove sorte. Yield per plant – average number God.43 4.

a najmanji sorta Rani rizling 77. Interakcijski efekti sorta/god. Na osnovu izvršene analize prosečnog prinosa po čokotu. • značajnost ovih tendencija statistički je opravdana samo kod sorte Zlata. ne može uzeti kao statistički reprezentativan. posmatrani kroz prosečni prinos po čokotu traže posebnu pažnju i bez obzira što se mogu objasniti ispoljavanjem određenih genotipskih specifičnosti sorti u zavisnosti od uslova uzgoja. pokazuju tendenciju opadanja prinosa u 2005.50). 266 .. dok sorte Lela i Mila pokazuju obrnutu tendenciju odnosno. kod sorte Lela u 2005.soko značajan uticaj sorte i godine na prosečnu visinu prinosa po čokotu. takođe u proizvodnom smislu ne može se zanemariti. relevantnim se mogu smatrati prosečni prinosi sorte bez obzira na god. posmatranja. od 1. II. ispoljena tendencija veoma je indikativna i kod sorata Lela i Rani rizling. Statistička značajnost interakcije pokazuje da se uticaj godine bez obzira na sortu. tendencija povećanja prinosa. s tim da je i interakcija osnovnih faktora statistički visoko značajna. Uticaj godine na prosečne prinose po čokotu kod ispitivanih sorti analiziran je interakcijskim efektom sorta/god.52%. Sa stanovišta analize statističkih pokazatelja u ovom posmatranju.89%. analizi ovog pokazatelja potrebno je posvetiti više pažnje u daljim istraživanjima. Rani rizling i Petra. posmatrane sorte mogu se podeliti u tri grupe: I. god. Ipak. god. od prosečno 0. grupa – sorte sa tendencijom realizacije niskih prinosa po čokotu: Mila i Liza. jer se između pojedinih sorti u posmatranim godinama javljaju različite tendencije. pokazuju povećanje prinosa u istim uslovima gajenja. • Kao posledica malog broja grozdova po čokotu sorta Zlata imala je najkrupniji grozd (masa 199. a najmanji kod sorte Zlata (21. god. Rani rizling i Petra. kod ispitivanih sorti bez obzira na godine. Naime. mogla svrstati i u predhodnu grupu. iako bi se sorta Liza.32).62 g). grupa – sorte sa tendencijom ostvarivanja vrlo visokih prinosa po čokotu: od svih posmatranih sorata u ovom istraživanju sorta Lela. i III. kao i pad prinosa u istoj god. dok će se uticaj god. ZAKLJUČAK Na osnovu dvogodišnjih rezultata praćenja elemenata rodnosti došlo se do sledećih zaključaka o ponašanju sorti: • Od ukupnog broja razvijenih lastara najveći procenat rodnih lastara imala je sorta Petra 90. • Broj grozdova po čokotu bio je najveći kod sorte Petra (38. što ukazuje na njenu visoku realizaciju rodnog potencijala.. Liza.83 kg/čokotu. grupa – sorte sa tendencijom realizacije visokih prinosa po čokotu i dobrom realizacijom rodnog potencijala Zlata. za proizvodni bilans svakako je značajna.15 kg/čokotu kod sorte Rani rizling. u odnosu na 2004. na prosečne prinose analizirati kroz interakcijski efekat sorta/god. Na osnovu analize ovog efekta može se zaključiti sledeće: • sorte Zlata.

interspecies hibrid. P. DRAGUTIN MIJATOVIĆ Summary In this paper are presented results of testing grapevine interspecies hibrids breeded in Novi Sad in area of Niš.. CINDRIĆ P. 2002. Savremena poljoprivreda. 1981.• Po visokom prinosu posebno se izdvojila sorta Lela (6. CINDRIĆ. 2003. KOVAČ V. MEDIĆ MIRA: Liza i Petra novi kultivari vinove loze. Daleko najniži prinos ostvaren je kod sorte Mila (3. str. V. MEDIĆ MIRA. Novi Sad.11 kg grožđa po čokotu.: Nove otporne sorte vinove loze stvorene u Sremskim Karlovcima. Novi Sad.vanredni broj XLII. 53–63. 87–102.: Prilog razradi metode skraćivanja procesa selekcije pri stvaranju novih sorata vinove loze. KOVAČ V.. KORAĆ NADA. Keywords: variety. 267 . wight of bunch and yield per plant. Novi Sad. CINDRIĆ P. 1988.: Interspecies hibridizacija kao metod stvaranja sorti vinove loze otpornih na niske temperature.. Germany. The aim was to show caracteristics of these hibrids throughout following basic indexies of productivity: number of productivity shoots. odnosno 17 433. Klimatski i zemljišni uslovi niškog vinogorja nisu bili ograničavajući faktor u realizaciji ogleda sa interspecies hibridima u cilju ispitivanja njihovih privredno-tehnoloških karakteristika. PHYTOWELT GmbH: STUDY ON THE USE OF THE VARIETIES OF INTERSPECIFIC VINES.36 kg grožđa po čokotu. These results show that tested hibrids deserve special attention and give recommendation for growing in this area. 70–74.: Sorte vinove loze (monografija). number of bunch of grapes. KORAĆ NADA. Zbornik matice srpske za prirodne nauke. 23–32 str. odnosno 8 635. productivity.. Prometej. Vinogradarstvo i vinarstvo. LITERATURA CINDRIĆ P.84 kg/ha).28 kg/ha). str. 390–393. CINDRIĆ P. KORAĆ NADA. PRODUCTIVITY TRAITS OF INTERSPECIES GRAPE VINE HYBRIDS FROM NOVI SAD IN AGROECOLOGICAL CONDITIONS OF NIŠ TATJANA JOVANOVIĆ CVETKOVIĆ. br. str. 35–36. 75. 2000.. Zbornik radova sa XIV Savetovanja vinogradara i vinara Srbije (Vršac) Časopis Poljoprivreda br. KOVAČ. br. 2000. Novi Sad. Novi Sad.

Tada je introdukovano i zasađeno 250 vinskih i stonih sorti vinove loze i jedan veći broj klonova važnijih belih i crnih vinskih sorti. 56. 0. NOVI SAD BIOLOŠKE I PROIZVODNE KARAKTERISTIKE NEKIH KLONOVA SORTE PINOT GRIS U NIŠKOM VINOGRADARSKOM PODREJONU RADOSLAV TARAILO1. u periodu od 1998. Ukupne kiseline u širi kod klonova imale su približne vrednosti populacije i kretale su se od 7. Ključne reči: vinova loza. Masa grozda prosečno je kod klonova bila veća (Ruländer kl. To je sorta koja se sreće pod Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof. Viša poljoprivredno-prehrambena škola.. selekcionisan u Mađarskoj. Osetljivost prema važnijim bolestima vinove loze i otpornost prema niskim zimskim temperaturama ispitivanih klonova je na istom nivou kao i kod populacije. 112 g) u odnosu sa populacijom (Pinot gris. 2-54 GM. 1. rodnost. IVANA MOŠIĆ3 IZVOD: Klonovi sorte Pinot gris. ispitivani su u niškom vinogradarskom podrejonu. selekcionisan u Nemačkoj i Szürkebarat kl. 1. Novi klonovi prosečno su imali veći prinos grožđa po m2 (Ruländer kl.V. dr Radoslav Tarailo.I. Lešak 2 3 Dr Snežana Stanković. 94 gr). Dobijeni rezultati ispitivanja rodnosti. SNEŽANA STANKOVIĆ2. B-10.6 g). 119 g.94 kg/m2). Ruländer kl. Sorta Pinot gris do tada nije bila zastupljena u ovom vinogradarskom području. 6 (2007) STR. dipl.-u. do 2001.1 do 7. kvaliteta i otpornosti na bolesti i mraz upoređivani su sa rezultatima populacije sorte Pinot gris. do kojih se tada moglo doći.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Niš 268 .9 g/l. Ispitivanja su obavljena primenom metoda po O.3%) nešto je veći nego kod populacije (20. Poljoprivredni fakultet Priština. kvalitet.07 kg/m2) u poređenju sa populacijom (Pinot gris. 268–273. hem. Prokuplje Ivana Mošić. otpornost. 2-54 GM. Sadržaj šećera u širi kod klonova (prosečno 21. Ispitivani klonovi sorte Pinot gris mogu se uspešno gajiti u ispitivanom području. dobijenim u istim uslovima i u istom vremenskom periodu. U okviru odabranog vinskog sortimenta svoje mesto našla je sorta Pinot gris i neki njeni klonovi.6% i 21. Centar za vinogradarstvo i vinarstvo DOO. Szürkebarat kl. klon. Szürkebarat kl. godine. UVOD Početkom poslednje decenije prošlog veka pokrenuta je akcija stvaranja novog savremenog kolekcionog vinograda u okviru niškog vinogradarskog podrejona.08 kg/m2. 2-54 GM. B-10. B-10.

98 1. Tabela 1. Grapes Yield and quality (1998–2001) Sorta Cultivar Ruländer kl. Rezultati su prikazani kao prosečne vrednosti perioda ispitivanja (1998–2001. odnosno 7. Cilj ovih ispitivanja je utvrđivanje karakteristika. 2-54 GM 1998 1999 2000 2001 Prosek min.15 1.6 20. Čokoti su gajeni na razmacima 3. kojima je trebalo povećati njenu rodnost u Nemačkoj i Mađarskoj (Cindrić i sar. kvaliteta grožđa i otpornosti prema važnijim bolestima i niskim zimskim temperaturama. utvrđivana je pokazateljima prinosa grožđa (kg) po jedinici površine (m2) i masom jednog grozda (g).1 6. U velikoj meri ovi pokazatelji su obeležja genotipa. Ispitivani klonovi su rezultat klonske selekcije u okviru sorte Pinot gris.V.. MATERIJAL I METODE RADA Novi klonovi i standardna sorta Pinot gris.08 0.5 7 7. REZULTATI ISPITIVANJA Rodnost klonova i standardne sorte Pinot gris. ali zavise i od niza drugih činilaca. 1996. koji su međusobno upoređivani.20 m. Uzgojni oblik čokota bio je „Karlovački”. rodnosti. Galet.25 1. Malo rađa. Ispitivanja su izvedena uz primenu uobičajenih metoda po O. godine). Broj rezidbom ostavljenih okaca po čokotu bio je 27.94 0. do 2001.). rezultat su ispitivanja u istim uslovima i u istom vremenskom periodu (tabela 1).4 7. 1985. 2000. Prinos i kvalitet grožđa (1998–2001) Table 1.I. jedan noviji oblik gajenja tipa špalira. 0. U uslovima istih mera agrotehnike i fitotehnike ispitivani su važniji pokazatelji rodnosti.5 okaca/m2.8 Prinos Yield (kg/m2) Masa grozda Cluster Weight (g) Šećer Sugar (%) Ukupne kiseline Total acids (g/l) 269 . proučavani su u razdoblju od 1998. ali ima veoma dobar kvalitet grožđa i vina (Avramov.94 105 115 120 135 119 105 21 20. 1991.00 × 1. Rezidbom je na čokotima ostavljan jedan kratki kondir od 3 okca i 2 luka od po 12 okaca. Dobijeni rezultati o ovim pokazateljima kod klonova i standardne sorte Pinot gris. 2000). kvaliteta grožđa i otpornosti prema važnijim bolestima i niskim zimskim temperaturama klonova Ruländer 2-54 GM i Szürkebarat B-10 i sorte Pinot gris i pogodnosti za gajenje u agroekološkim uslovima niškog vinogradarskog podrejona. godine.različitim sinonimima i dosta je raširena u uslovima kontinentalne klime.5 23 22 21. Cindrić. u okviru eksperimentalnog imanja Centra za vinogradarstvo i vinarstvo u Nišu. kao jedna od najvažnijih karakteristika. Avramov.1 6.8 7.

Resistance (1998–2001) Sorta Cultivar Ruländer kl.85 0. Otpornost na niske zimske temperature je relativno visoka.8 21.43% 0.4 2. B-10 1998 1999 2000 2001 Prosek min.12 1. CV Pinot gris 1998 1999 2000 2001 Prosek min. Tabela 2.12 14.35 19.7 19.4 7 7.50% Osetljivost standardne sorte Pinot gris prema važnijim bolestima.90 0. CV Szürkebarat kl.3 21.92 1.10% 110 105 115 118 112 105 118 5.63% 0.8 1. (%) (%) Botrytis ca (%) Frociner. a pre svega prema sivoj plesni.25 13.1 7. U periodu ispitivanja utvrđena je prosečna osetljivost novih klonova prema bolestima i otpornost prema niskim zimskim temperaturama i upoređivanje podataka sa podacima dobijenim ispitivanjem standardne sorte Pinot gris u istim uslovima i istom vremenskom periodu (tabela 2).4 22.3 4.35 1.80% Ukupne kiseline Total acids (g/l) 7.9 22.8 21.3 7.9 7. okasmopara viticola (%) cinula nec. (%) zen buds (%) 270 .Pepelnica (%) Un.2 2.10% 95 90 105 85 94 85 105 9.90 1.5 7.4 3.5 8.10% 20. CV Prinos Yield (kg/m2) 1.07 0.5 5.8 0.Siva plesan Izmrzav. max.89% Masa grozda Cluster Weight (g) 135 10.94 0.60% 20. 2-54 GM 1998 1999 2000 0 15 0 0 20 0 5 21 10 0 0 20 Plamenjača (%) Pla.2 7 7.5 20.5 8.2 20.Sorta Cultivar max.7 8 7.6 19.50% 7. max.98 1.12 0.5 20.60% 7.3 20. Otpornost (1998–2001) Table 2.00% Šećer Sugar (%) 23 5. dosta je izražena.4 21.

Ispitivanjem istih klonova u području Sremskih Karlovaca. B-10 1998 1999 2000 2001 Prosek min. Masa grozda.1%) bilo je veće.89%).Sorta Cultivar 2001 Prosek min. Oba ispitivana klona imala su veći prosečan prinos od standardne sorte Pinot gris (0. CV % Plamenjača (%) Pla. max. tako i za masu grozda.75 0 15 – 0 20 0 0 5 0 20 – 0 15 0 0 3. 2000).75 0 15 – 0 5 0 20 – 0 20 0 0 5 0 20 – 0 20 0 0 5 0 20 – 5 10. (%) (%) Botrytis ca (%) Frociner.1%) manje u poređenju sa standardom (9. max.0%).07 kg/m2. kako za pokazatelj prinosa. U poređenju sa standardnom sortom Pinot gris (94 gr) u oba slučaja je bila veća. CV % Pinot gris 1998 1999 2000 2001 Prosek min. okasmopara viticola (%) cinula nec. CV % Szürkebarat kl.63) veće u poređenju sa standardom Pinot gris (14.08 kg/m2.94 kg/ m2).25 5 21 – 0 15 5 0 5 0 15 – 5 15 0 0 5 0 15 – 0 5 0 20 – 0 0 20 0 5 0 20 – 0 0 15 0 3.Siva plesan Izmrzav. a kod klona Szürkebarat B-10 112 g. 271 . max. ali slični odnosi između klonova i klonova i standardne sorte Pinot gris (Cindrić i sar. odakle su oni introdukovani u niški vinogradarski podrejon.43%) bilo je manje. koja pored ostalog određuje rodnost genotipa. a kod drugog klona (5. a kod klona Szürkebarat B-10 1. dobijene su niže vrednosti. Variranje mase grozda kod prvog klona (10. (%) zen buds (%) 0 3. Variranje prinosa grožđa kod prvog klona (13.75 0 15 – DISKUSIJA Prinos grožđa po jedinici površine (tabela 1) kod klona Ruländer 2-54 GM prosečno je za period ispitivanja iznosio 1.Pepelnica (%) Un. a kod drugog klona (19. prosečno je za period ispitivanja kod klona Rulánder 2-54 GM 119 g.

prosečno su kod klona Ruländer 2-54 GM (7. kada i uz redovne mere zaštite nije bilo moguće uspešno zaštititi vinovu lozu. – U pogledu osetljivosti prema važnijim bolestim i otpornosti prema niskim zimskim temperaturama ispitivani klonovi su na nivou standardne sorte Pinot gris.2%). Nešto veći napad ispitivanih bolesti i kod klonova i standarda registrovan je 1999.8%).1%. LITERATURA Avramov. Standardna sorta Pinot gris je imala prosečno manje šećera od ispitivanih klonova (20. Rezultati ispitivanja osetljivosti prema važnijim bolestima vinove loze i otpornosti prema niskim zimskim temperaturama (tabela 2). Ispitivanjem ovih osobina kod klonova i standardne sorte Pinot gris u istim uslovima i u istom vremenskom periodu dobijeni su podaci (tabela 1). Szürkebarat B-10 i standardne sorte Pinot gris može se zaključiti: – U pogledu visine prinosa. odnosno širi. godine. na osnovu podataka po godinama i prosečno. a kod klona Szürkebarat B-10 (7.6%. – Veći prinos grožđa kod klonova u odnosu na standard nije negativno uticao na kvalitet. a kod klona Szürkebarat B-10. koji je utvrđivan na osnovu sadržaja šećera i ukupnih kiselina u širi. Beograd. istom vremenskom razdoblju i uz primenu iste ampelotehnike.6 g). Slični podaci o sadržaju šećera i ukupnih kiselina u širi dobijeni su na osnovu višegodišnjih ispitivanja ovih klonova i standarda u Sremskim Karlovcima (Cindrić i sar. Ukupne kiseline u širi. 90–92. koji pokazuju da oba ispitivana klona pored većih prinosa imaju i veći kvalitet grožđa u poređenju sa standardom.: Vinske i stone sorte.Najznačajniji organski sastojci koji neposredno određuju kvalitet grožđa genotipa su pored ostalog i sadržaj šećera i kiselina u grožđu. U proleće 2000. 21.3%. – Ispitivani klonovi. 1996.1% odnosno 7. a koji su bili veći ili na nivou standarda. 272 . ZAKLJUČAK Na osnovu rezultata ispitivanja klonova Ruländer 2-54 GM. slabijeg sazrevanja lastara i niskih zimskih temperatura početkom 2000.9 g/l) nešto veće nego u standardne sorte Pinot gris.: Vinogradarstvo. Variranje sadržaja ukupnih kiselina u širi bilo je slično kod prvog klona i standarda (7.2 g/l). kao i standardna sorta Pinot gris. odnosno 4. 465–466. pokazali su da klonovi imaju slične karakteristike sa standardnom sortom Pinot gris. Variranje sadržaja šećera u širi je kod oba klona (5. Beograd.6%) bilo veće u poređenju sa standardom (2. ispitivani klonovi su nadmašili standard. L.1g/l) bile na nivou standarda (7. ispoljio je nešto veću osetljivost prema sivoj plesni u odnosu na standard. a nastalo je kao rezultat pojave bolesti u prethodnoj godini. godine registrovano je izmrzavanje okaca koje je bilo slično i kod klonova i standarda. godine. sa uspehom se mogu gajiti u agroekološkim uslovima područja ispitivanja. 2000). To je godina sa izuzetno velikom količinom padavina u vegetaciji. dok je kod drugog klona variranje iznosilo 7. Klon Ruländer 2-54 GM. L. prosečno je za period ispitivanja iznosio 21. u istim uslovima. Avramov. Sadržaj šećera u širi kod klona Ruländer 2-54 GM.9%. 1991.

III izdanje. on the average.08 kg/m2. 1.1 to 7. 1. The new clones showed. Kovač V. The fertility. 2000.: Precis d`Ampelographie pratique. Szürkebarat B-10.Cindrić. P. Montpellier.94 kg/m2). The content of sugar in the clones must (21.. quality and resistance results obtained were compared with those of the Pinot gris cultivar population obtained under the same conditions and over the same period of time. 94 gr). SNEZANA STANKOVIC. P. 119 gr. 2-54 GM and Szürkebarat B-10. 144–147.6 g).9 g/l. resistance. 2-54 GM. clones of the Pinot gris cultivar. 273 .6% and 21.07 kg/ m2) compared with the population (Pinot gris 0. 112 gr) compared with the population (Pinot gris. higher with the clones (Ruländer kl. on the average. The bunch weight was. fertility. 2-54 GM.: Sorte vinove loze. higher yield of grapes per square meter (Rulànder kl. 1985. Galet. Key words: grapevine. selected in Germany and in Hungary were investigated in the Niš vineyard area subregion over the 1998-2001 period. BIOLOGICAL AND PRODUCTIVITY TRAITS OF SOME CLONES OF THE PINOT GRIS CULTIVAR IN THE NIŠ VINEYARD AREA SUBREGION RADOSLAV TARAILO.3% on average) was somewhat higher then with the population (20. Szürkebarat B-10. quality. The total must acids with the clones showed the values approximate to those of the population and ranged from 7. Novi Sad. Korać Nada. IVANA MOSIC Summary Ruländer kl. clone. Resistance to the major vine diseases and to low winter temperatures of the clones investigated was at the same level as with the population.

kako bi se proizvodnoj praksi mogle dati što konkretnije preopruke u pogledu većeg širenja i gajenja ispitivane sorte. načina rezidbe. NOVI SAD AGROBIOLOŠKA SVOJSTVA SORTE BURGUNDAC CRNI U ALEKSINAČKOM PODREJONU MLAĐAN GARIĆ1. MILOŠ RISTIĆ3.Vinograd je podignut 1984. 274–279. ing Miloš Ristić istraživač pripravnik Centar za vinogradarstvo i vinarstvo Niš 4 Dr Ivanović Radomir docent Prirodno matematički fakultet Niš 274 . Stoeva (1973). IVANOVIĆ RADOMIR4 IZVOD: U periodu 2000–2002. Razmak sadnje iznosi 3 × 1m.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Ključne reči: Sorta. prinos. ekološki uslovi. 6 (2007) STR. 1988). (1984. Uzgojni oblik čokota je dvokraka kordunica na kojoj se primenjuje mešovita rezidba. Vremenski uslovi u periodu istraživanja bili su povoljni za rastenje i razviće sorte burgundac crni. Garića (1998) i dr. BRATISLAV ĆIRKOVIĆ2. Prethodno saopštenje / Previous announcement 1 Dr Mladjan Garić redovni profesor Poljoprivredni fakultet Priština 2 Mr Branislav Ćirković asistent Poljpprivredni fakultet Priština 3 Dipl.Ispitivanja su obavljena u PIK „Aleksinac“ u lokalitetu Gornje Suhotno. godine ispitivana su agrobiološka svojstva sorte burgundac crni u aleksinačkom podrejonu. O tome nalazimo podatke u radovima Avramova i sar. kvalitet grožđa. Prinos i kvalitet grožđa ove sorte u velikoj meri variraju pod uticajem agroekoloških uslova. 1992). loznih podloga. godine. primenjene ampelotehnike. Na osnovu rezultata ispitivanja može se konstatovati da sorta burgundac crni ispoljava pozitivna agrobiološka i tehnološka svojstva i može se sa uspehom gajiti u aleksinačkom podrejonu. U Srbiji se počela gajiti tek pred drugi svetski rat. 56. UVOD Burgundac crni je veoma stara francuska sorta vinove loze. Cilj ispitivanja je bio da se prouče važnija agrobiološka svojstva sorte burgundac crni. Gaji se i posle drugog svetskog rata u Srbiji i to u svim vinogorjima. Nakalamića (1981. koja se nekoliko vekova gaji u Francuskoj i drugim zemljama zapadne Evrope. uzgojnih oblika.

– broj grozdova po čokotu i masa grozda. Može se konstatovati da je zemljište osrednje obezbeđeno osnovnim hranljivim elementima.Sadržaj humusa iznosi 2.0 mg/100 g vazdušno suvog zemljišta. Dužina vegetacionog perioda iznosi 213 dana. Razmak sadnje iznosi 3x1m. – masa orezane loze. REZULTATI ISPITIVANJA I DISKUSIJA Fenološka osmatranja Vreme odvijanja pojedinih faza u godišnjem ciklusa razvića sorte burgundac crni u aleksinačkom podrejonu. Vinograd je podignut 1984. godine u proizvodnom zasadu PIK „Aleksinac“ u lokalitetu Gornje suhotno. Klimatski uslovi aleksinačkog podrejona su veoma povoljni za gajenje vinove loze. Godišnja suma padavina iznosi oko 603 mm.9°C. – sadržaj šećera i ukupnih kiselina u širi. može se sagledati iz podataka prikazanih u tabeli 1. – rodnost okaca i lastara.Praćeni su sledeći pokazatelji: – fenološka osmatranja. Srednja godišnja temperatura vazduha iznosila je 11. Kao nepovoljne vrednosti javljaju se jaki zimski mrazevi koji u pojedinim godinama dostižu do–23°C. P2O5 ima 5. – prinos grožđa po čokotu i hektaru. u godinama ispitivanja niske zimske temperature su se spuštale do–15°C i nisu izazvale oštećenja okaca i lastara ispitivane sorte. što ukupno iznosi 38 okaca po čokotu. Vinograd je podignut na zemljištu tipa plitke do srednje duboke smonice sa razvijenim humusnoakumulativnim horizontom.U ovom radu će biti prikazani podaci o važnijim agrobiološkim i tehnološkim svojstvima sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona. a K2O 7. Na čokotu je pri rezidbi ostavljano po 4 luka od 8 okaca i 3–4 kondira sa po 2 okca.0 mg/100 g vazdušno suvog zemljišta. 275 . pri čemu je svaki čokot služio kao posebna eksperimentalna jedinica. Međutim. – broj ostavljenih okaca pri rezidbi. dok u periodu vegetacije padne oko 370 mm. – broj i procenat razvijenih lastara. – broj i procenat rodnih lastara. tako da broj čokota po hektaru iznosi 3.84%. Uzgojni oblik čokota je dvokraka horizontalna kordunica na kojoj se primenjuje mešovita rezidba. godine.57°C. Za ispitivanja je odabrano 20 čokota približno jednakog vegetativnog potencijala. a srednja vegetaciona 17. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena u periodu 2000–2002.333.

Rastenje lastara se u početku odvijalo dosta usporeno.03.I. 01.03.03. 05.V.08. 13. Pojava prvih zelenih vrhova lastara odvija se krajem aprila.. U pojedinim godinama početak i kraj cvetanja nastupilo je u različito vreme. 24. (1992). avgusta) u proseku dostizale veličinu zrna graška (6–7 mm) Grožđe sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona dostizalo je punu zrelost između 21 i 27.05. kada se obavlja berba i prerada grožđa. 2001 09.07. 06. 27.05.08. Bobice su (25.Prosečno početak cvetanja je bio (04. for each phenophases) Code O.05. Do cvetanja lastari su dostigli dužinu blizu 120 cm. septembra. (Description O. marta.09.03.05.03.I. 17.08. 07. Rodnost okaca i lastara Na osnovu podataka prikazanih u tabeli 2.). 20. a kraj cvetanja (17. 24.V. za uslove orahovačkog vinogorja.05. Cindrić i sar. 25. (Phenological stages of vine cultivar Pinot Noir) Faza razvoja Suzenje Bubrenje okaca Početak cvetanja Puno cvetanje Kraj cvetanja Rastenje bobica (6–7mm) Šarak Puna zrelost Godina 2000 05. maja).08. 22.05. što znači da je cvetanje i razičito trajalo.09. 276 .I. može se izvršiti sledeća analiza oglednih rezultata. Garić i sar. 21. (1998). što je nešto ranije od datuma koji navode Avramov i sar.09. (1992). Kasnije sa povećanjem temperature vazduha rastenje lastara je bilo intenzivnije. Deskriptori O.03.07. 10. 19. za uslove gročanskog vinogorja. Okca ove sorte rano bubre i otvaraju se. 12.05. Garić i sar.09.05. 08. 301 302 303 304 Elementi opisa Otvaranje okaca-bubrenje Cvetanje Početak zrelosti-šarak Puna zrelost grožđa Ocena 1 3 7 5 Suzenje se odvijalo u prvoj dekadi marta. 04. 15. 2002 07. (1992). Najranije otvaranje okaca je bilo 2000. 10.05.08. 1. 12.05. 20.03.03. 17. nešto ranije u odnosu na datum koji navodi Avramov i sar. 08.V. i drugi istraživači. godine (20. 24.05. 22. (1998). za pojedine fenofaze Table 1a. 25.05. maja). Fenofaze razvoja sorte burgundac crni Table 1. Prosečno 07.07.Tabela 1. Tabela 1a.

33 27. Broj grozdova po čokotu u proseku je iznosio (37.33 90. last.21 0.6 0.09 0.67 0.09 1.90 0. 2. po čokotu Masa grozda Godina 2000 38. Masa grozda je bila u granicama vrednosti koje za ovu sortu navode Avramov i sar. lastara Procenat rod. (1998) i drugi istraživači.0 35.0 34.70 2002 38.76 0.07 0. Razlike u broju grozdova između pojedinih godina su dokazane kao statistički značajne i veoma značajne.36 37.14 1. 5.10 120. (Basic production parameters of vine cultivar Pinot Noir) Rb 1. a nešto niže vrednosti navodi Avramov i sar.01 Pri rezidbi na čokotu je ostavljano po 38 okaca.16 1. (1992). Udeo rodnih u ukupnom broju razvijenih lastara je bio visok i kretao se od 78. 7.za uslove gročanskog vinogorja.07 2. Osnovni pokazatelji rodnosti sorte burgundac crni Table 2.42 38. Fazinić.26 34. razvijenom i rodnom lastaru bio je u granicama vrednosti koje za ovu sortu navode Avramov i sar.8 34.80 1. a nešto manja od vrednosti koje navodi Garić i sar.02 78. dok je 10% okaca ostajalo neaktivirano.54 80. Broj grozdova po ostavljenom okcu.6 okaca. lastara Broj rod. M (1989).50 2001 38. Broj rodnih lastara zavisio je od vremenskih uslova u pojedinim godinama. (1998) za uslove orahovačkog vinogorja.Tabela.7 92. po raz. Prinos i kvalitet grožđa Prinos i kvalitet grožđa sorte burgundac crni može se oceniti na osnovu podataka prikazanih u tabeli 3. Kretanje okaca i prorastanje novih zelenih lastara iznosilo je u proseku 90%. 6.80%. po rod.34 27. što po m2 površine iznosi 12.83 80.66 109.30 Prosek 38. Nakalamić (1981) Garić i sar.7 Lsd 0. 8. Avramov i Žunić (2001).70 0. što je dovoljno za postizanje normalnog prinosa grožđa.po okcu Broj grozd. grozd. 2. 9.99 1. (1998) ) za uslove orahovačkog vinogorja. 4.08 1. (1992).70% do 81.77 81. (1992). Broj grozd.13 1.48 88. Pokazatelj Broj okaca po čokotu Broj razvijenih lastara Procenat raz.70 96.99 1. last.66).16 0. lastara Br.62 0.41 40. 277 .05 0.20 110.32 90.10 26. Broj grozd. što je blisko podacima koje navodi Garić i sar.08 0.11 0.00 1.0 33. 3.63 0.10 3. 10.55 28.

: Neke ampelografske karakteristike sorte burgundac crni pri kraju perioda eksploatacije vinograda. AVRAMOV. AVRAMOV.06 131. a po hektaru (11.52 105.35 3.898 1.600 11.01 10.320 20.05 0.7 7. – Procenat razvijenih i rodnih lastara bio je visok u svim ispitivanim godinama.900 12.48 145.27 11. Poljoprivreda 375–378. u g Prinos grožđa po čokotu u kg Prinos grožđa po ha u kg Masa orezane loze u g Sadržaj šećera (%) Sadržaj ukupnih kiselina (g/l) Godina 2000 86.34 3. Sadržaj šećera u širi je varirao u zavisnosti od vremenskih uslova i visine prinosa grožđa. mogu se izvesti sledeći zaključci: – Sorta burgundac crni ispoljava pozitivna svojstva u agroekolškim uslovima aleksinačkog podrejona.48 g/l. (1992).100 24.098 1. a u proseku je iznosio 22.88 15.998 kg). Beograd. br.10 0. U proseku za ispitivani period prinos grožđa po čokoti iznosio je (3.630 12.0 do 24%.5 7. (Basic elements of grape yield and quality of vine cultivar Pinot Noir) Red. L: Burgundac crni–agrobiloške i tehnološke karakteristike.998 kg. – Ostvareni prinos grožđa po okcu.63 116. koji u proseku po hektaru iznosio 11. 278 . U proseku za ispitivani period sadržaj šećera je iznosio 22. razvijenom i rodnom lastaru ukazuje na solidnu i stabilnu rodnost sorte burgundac crni. a sadržaj ukupnih kiselina je varirao od 7.20 do7.39 12. Poljoprivreda. i sar.66 3.48 Lsd 0.90 2001 5.4%.97 113.05 11.270 10. 7. U trogodišnjem periodu ispitivanja ostvaren je dobar prinos grožđa. a sdržaj ukupnih kiselina u proseku je iznosio 7. 7–8. 366–367. LITERATURA AVRAMOV. L. Osnovni elementi prinosa i kvaliteta grožđa sorte burgundac crni Table 3..998 1.173 22.33 0. – Sadržaj šećera je varirao od 20.11 3. (1984). 2.20 Prosek 94. 3. 6. Ona je rezultat broja grozdova i njihove mase. Beograd. ZAKLJUČAK Na osnovu izloženih rezultata o agrobiološkim i tehnološkim svojstvima sorte burgundac crni u uslovima aleksinačkog podrejona.197 22.43 Ostvareni prinos grožđa po ostavljenom okcu i razvijenom lastaru ukazuje na njihovu veliku produktivnost.35 2002 102. broj 1.33 14. Pokazatelj Prinos grožđa po okcu u g Prinos grožđa po lastaru u g Prinos grožđa po rod. Jugoslovensko vinogradarstvo i vinarstvo br. Razlike u prinosu grožđa između pojedinih godina su potvrđene kao statistički značajne i vrlo značajne. last.. L.600 kg). 4.73 105.Tabela 3. (1998).73 134.05 92.4 7.4%. 5.90 g/l.0 7.58–64 Beograd. i sar.998 1. 8. str.: Agrobiloške i tehnološke karakteristike kultivara burgundac crni u negotinskom vinogorju.

Скопје. Beograd. The vineyard was raised in 1986. R. Summary During the period from 2000 to 2002. NEGRULJ. (1992): ГАРИЋ. 366–367. The objective of this study was to examine significant agro-biological properties of this variety.P. The growing form of vine was the two-folded horizontal cordon. P. (1989). Poljoprivreda. (1998).: Vitis vinifera iz conculta pinot. grape quality.. Moskva.. (1985): Precis D” Ampelographie de France. Beograd. i sar. on which the mixed pruning method was applied. М и сар.M: Vinogradarstvo sa osnovami ampelografii i selekcii. IVANOVIĆ. Key words: variety. for the reason of achieving more concrete suggestions for the production practice. the agro-biological properties of the “Pinot Noir” variety in the conditions of Aleksinac vineyard sub-area were examined. str. I македонски симпозијум по лозарство и винарство со мегународно учество. 1956..Зборник на научни трудови.стр. Jugoslovensko vinogradarstvo i vinarstvo br. On the basis of the results obtained. 87–92. yield. Weather conditions during the examination period were agreeable for the growth and development of the “Pinot Noir” variety. BRATISLAV ĆIRKOVIĆ. (1985). 5.: Агробиолошки и технолошки својства на сортата црн бургундец во Метохија.FAZINIĆ.22–30. Montpellier. with respect to greater expansion and growing of the examined variety. M. AGRO-BIOLOGICAL PROPERTIES OF THE PINOT NOIR VARIETY IN ALEKSINAC VINEYARD SUB-AREA MLAĐAN GARIĆ. ecological conditions. A.: Burgundac crni-elitna sorta među visokokvalitetnim vinskim sortama. MILOŠ RISTIĆ. The vine spacing was 3 × 1 m. i sar. GALET. CINDRIĆ. it can be concluded that the “Pinot Noir” variety shows positive agro-biological and technical properties and this variety can be successfully grown in the Aleksinac vineyard sub-area. 279 . The examinations were carried out in PIK “Aleksinac” in the locality of Gornje Suhotno.

Visoke vrednosti koeficijenta determinacije (R2) i zadovoljavajuća vrednost srednje apsolutne greške (sag) su potvrdile validnost primene primenjenih modela i dobro poklapanje izmerenih i izračunatih vrednosti površina lastara i zaperaka. Za izračunavanje lisne površine osnovnog lastara i površine listova sa zaperaka primenjen je identičan model do kojeg se dolazi multiplom regresionom analizom koja koristi tri nezavisno promenljive: broj listova. SLAVICA TODIĆ. u ispitivanju fotosintetske aktivnosti biljke. proučavanjima svetlosnih uslova u špaliru. Danas se primenjuje više različitih metoda. UVOD Poznavanje asimilacione površine je važan element u fiziološkim istraživanjima. površna lista. 280–285. 56. U cilju izračunavanja površine jednog lista može se koristiti zbir dužina doPrethodno saopštenje / Previous announcement 1 Zoran Bešlić. NEBOJŠA MARKOVIĆ1 IZVOD: U radu je prikazano ispitivanje validnosti primene statističkog modela kojim bi se izračunavala površina jednog lista vinove loze i površina listova lastara uključujući osnovne listove i listove sa zaperaka.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. Neke druge metode podrazumevaju primenu skupe sofisticirane opreme kojima se u polju. od kojih neke podrazumevaju uzorkovanje listova i čitavih lastara i merenje njihove površine specifičnim instrumentima u laboratorijskim uslovima. indirektno preko snimanja asimilacione površine i prodiranja sunčeve svetlosti ili boje listova dolazi do površine listova. Ključne reči: vinova loza. 6 (2007) STR. statistički model. validnost. Poljoprivredni fakultet Zemun 280 . a takođe i u procenama uspešnosti primene određenih ampelotehničkih mera. dr Nebojša Marković. Najjednostavnije nedestruktivne metode zasnivaju se na merenjima određenih elemenata liske i lastara i njihovim poređenjem sa lisnom površinom. dr Slavica Todić. ispitivanju vodnog statusa. NOVI SAD NEDESTRUKTIVNA METODA IZRAČUNAVANJA LISNE POVRŠINE LASTARA VINOVE LOZE ZORAN BEŠLIĆ. Izračunavanje površine jednog lista se zasniva na obrascu dobijenom linearnom regresionom analizom koja koristi zbir donja dva bočna nerva kao nezavisno promenljivu. Zbog toga je veoma važno pronaći načine kojima bi se relativno brzo i tačno u poljskim uslovima izračunali potrebni parametri za izračunavanje lisne površine. površinu najvećeg i najmanjeg lista.

1984. Kao uzgojni oblik formiran je Gijov dvogubi oblik sa visinom stabla od 90cm i mešovitom rezidbom. Korelacijom zbira dužina dva donja bočna nerva jednog lista i njegove površine dobijen je obrazac kojim će se izračunavati površina lista na osnovu dužine izmerenih nerava.2006. 1976a. Vinograd je podignut 2002. Lorenzo i sar. godine sa razmakom sadnje 3 × 1 m. Zemljište na kojem je podignut vinograd je u tipu lesivirane gajnjače veoma povoljnih fizičkih i mehaničkih svojstava. i u svakom slučaju podrazumeva uzorkovanje što većeg broja listova kako bi se došlo do što tačnijeg obrasca. 2000).) koji je u sastavu Oglednog dobra „Radmilovac” Poljoprivrednog fakulteta u Zemunu. izdeljenost. dužina donja dva bočna nerva svih listova osim listova kraćih od 3cm. prikupljeno je nasumice 100 listova različitih veličina na kojima je merena dužina donja dva bočna nerva. Primenom multiple regresione analize kojom se vrši korelacija površine listova kao zavisno promenljive i tri nezavisno promenlji281 . Površina jednog lista. forma sinusa itd.6°C. navode visoku zavisnos između površine lastara i njegove dužine dok Lopes i Pinto (2005) navode da dužina lastara nije uvek u visokoj korelaciji sa lisnom površinom. Lopes i Pinto (2000) predlažu model za izračunavanje površine listova osnovnog lastara koji jr prvobitno uključivao četiri promenljive: dužinu lastara. površinu najvećeg i najmanjeg lista. Prosečna godišnja količina padavina je oko 660 mm. Izračunavanjem površine svakog primarnog lista na jednom lastaru preko dužine njegovih nerava dobijena je površina primarnog lastara (izmerena površina) koja predstavlja zavisno promenljivu. a u nešto pojednostavljenom samo dve promenljive: broj listova na zapercima i površinu najrazvijenijeg zaperka. MATERIJAL I METOD RADA Ispitivanja su obavljena tokom 2004–2006. dužina i/ili maksimalna širina liske (Smith i Kliewer. Pri izračunavanju površine listova osnovnog lastara i zaperaka takođe se mogu primeniti različita merenja.nja dva bočna nerva (Carbonneau. 2000. Po svojioj lokaciji. Zatim je svaki list skeniran (HP scanjet 3670) i primenom programa PhotoShop 7 izračunata je njegova površina. zatim površina osnovnog lastara i površina zaperaka određena je primenom statističkog modela predloženog od strane Lopes i Pinto.8°C i srednjom vegetacionom od 16. Za površinu listova zaperaka na jednom lastaru predložili su sličan model koji u prvom slučaju uključuje šest promenljivih. Za primenu obrasca kojim će se izračunavati površine listova lastara. Lopes i Pinto. zasad pripada šumadijsko-velikomoravskom reonu u kojem je zastupljena umereno-kontinentalna klima sa prosečnom godišnjom temperaturom vazduha za period od 10. od čega u periodu vegetacije padne 410 mm. Cilj našeg rada je bio da se dođe do regresione formule za izračunavanje lisne površine kod sorte Frankovka na osnovu modela koji su predložili Lopes i Pinto (2000). Williams i Martinson. 2003) i masa lista (Sepulveda i Kliewer. 1983). broj listova. u periodu od šarka do sazrevanja grožđa uzeto je 30 prosečnih lastara na kojima su izvršena sledeća merenja: broj listova na glavnom lastaru i zapercima. Upotreba nekog od nabrojanih načina zavisi od svojstava lista sorte koja se prati kao što su oblik. godine u delu vinograda sa sortom Frankovka (Vitis vinifera L. U cilju dobijanja jedinstvene jednačine za određivanje površine jednog lista. da bi kasnije dužinu lastara isključili iz proračuna jer nema značajniji uticaj na lisnu površinu.

1.1.79).684*bl + 9. u našem radu se delimično odstupilo od originalnog modela koji su dali Lopes i Pinto (2000) u cilju što jednostavnijeg merenja u poljskim uslovima.25). Pri merenju površine listova na zapercima osnovnog lastara.0.20723*Plmin 282 .5 cm2.93 a standardna greška je 21. REZULTATI Linearnom regresionom analizom na osnovu dužine donjih bočnih nerava i lisne površine dobijena je korelaciona jednačina: P = –74. Prva se unosi u obračun promenljiva bl– broj listova (kk=0. U tom slučaju bi se mogao primeniti gore naveden originalan metod. što kod sorte Frankovka nije slučaj. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0. Za statističku obradu podataka korišćen je program Statgraph 5.10372*Plmax + 5. Određivanje najvećeg i najmanjeg lista na zapercima jednog lastara bi moglo biti otežano kod sorti sa velikim brojem bujnih zaperaka. tj. Graf.6594·L gde je zavisno promenljiva P – površina lista i nezavisno promenljiva L – zbir dužina donja dva bočna nerva.78) i kao posledmnja Plmin – površina najmanjeg lista (kk=0. Do lisne površine jednog lastara došlo se primenom multiple regresione analize gde je izmerena površina lastara (Pl) zavisno promenljiva i tri nezavisno promenljive koje su uvođene određenim redom na osnovu značajnosti uticaja na površinu lastara što je određeno na osnovu vrednosti koeficijenta korelacije (kk). površina najvećeg i najmanjeg lista posmatrjući sve listove zaperaka. Primenjen je identičan model kao kod izračunavanja površine osnovnog lastara.7687 + 17. Graph. površine najvećeg lista i površine najmanjeg lista dobijena je obrazac kojim se izračunava površina lastara (izračunata površina).ve: broja primarnih listova. prate se promenljive: ukupan broj listova sa zaperaka. Linearna zavisnost između ove dve promenljive prikazana je grafikonom 1. Relationship between leaf area (P) and sum of the two lateral leaf vein length (L) for cv. Veza između lisne površine (P) i zbira dužina donja dva bočna nerva (L) kod sorte Frankovka. zatim Plmax – površina najvećeg lista (kk=0. Frakovka. Proračunom je dobijena sledeća jednačina: Pl = –2504.21 + 172.

Plmax – površina najvećeg lista na zapercima.Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti lisne površine osnovnog lastara prikazan je grafikonom 2a.2.5 cm2.2 (a) Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti površine listova osnovnog lastara i (b) lisne površine zaperaka sorte Frankovka. blz – broj listova na zapercinma. Pronalaženje najpodesnije regresione formule za izračunavanje površine lista koja će uključiti jednu ili dve promenljive kao što su dužina i/ili širina lista.83 do 0. Visoke vrednosti koeficijenta determinacije (R2) koji se kretao od 0. Odnos između izračunatih i izmerenih vrednosti lisne površine zaperaka prikazan je grafikonom 2b. primenjeni model koji su predložili Lopes i Pinto (2000) dao je u ovom slučaju zadovoljavajuće rezultate.93) što ukazuje na podesnost ovog modela za izračunavanje površine lista sorte Frankovka. Lopes i Pinto (2000) su kod četiri sorte vinove loze ustanovili veće vredosti R2 pri regresionoj analizi između površine lista i zbira donjih bočnih nerava u odnosu na primenu dužine liske kao nezavisno promenljive. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0. a Pl – površina najmanjeg lista na zapercima. Pri izračunavanju površine listova zaperaka. Sag – mean absolute eror DISKUSIJA Rezultati primenjene linearne regresione analize za izračunavanje površine jednog lista su saglasni drugim studijama u kojima se do površine lista dolazi preko merenja dimenzija liske.87) ukazuje da se kod sorte Frankovka broj listova kao 283 .7 + 73. (a) Relationship between actual and estimated main shoot leaf area. Stavljanje u korelaciju površine lista sa zbirom donja dva bočna nerva kao nezavisno promenljive u našem radu je dalo veoma visok koeficijent determinacije (R2=0.87 a standardna greška je 151.3 cm2. Kada je reč o izračunavanju lisne površine osnovnog lastara. Frankovka.98 pri korišćenju širine i dužine lista su ustanovili Williams i Martinson (2003). slično kao kod primarnog lastara.228*blz + 8.27569*Plmax + 22. (b) lateral leaf area for cv.94 a standardna greška je 247.7142*Plmin gde je Pz – površina zaperka. zbir dužina bočnih nerava zavisiće od oblika i izdeljenosti lista posmatrane sorte. Vrednost R2 za ovu regresiju iznosi 0. Sag – srednja apsolutna greška Graph. Dobijeni koeficijent determinacije (R2=0. nakon primenjene multiple regresione analize dobijena je jednačina: Pz = –1630. Graf.

M..: Nondestructive leaf area estimation of Niagara and DeChaunac grapevines.) using laminae lenear measurmens and fresh weight. J. Vitic. Ova tri elementa se mogu relativno brzo izmeriti u poljskim uslovima što posebno važi za broj listova na posmatranom lastaru. SEPULVEDA..J. A. R. W. DI LORENCO.J. M. VESCO. LOPES. M.A.. Principes et methodes de mesure de la surface foliare.M. Amelior. 26 327–343 (1976a).8 cm2 ukazuje na dobro poklapanje izmerenih i izračunatih vrednosti površine lastara. odnosno zapercima i izmeriti dužinu donjih bočnih nerava na najvećem i najmanjem listu osnovnog lastara i na zapercima. 160–166 (2000). Am. ZAKLJUČAK Rezultati ovih istraživanja ukazuju da se izračunavanja površine listova lastara mogu izvesti relativno brzo i uz visoku preciznost u poljskim uslovima. R.M.: Limits and advantages. Am. PISCIOTTA. PINTO.Enol. LOPES. Essai de caracterisation des types de feuilles dans le genre vitis.P.94) što ukazuje na podesnost korišćenja ove tri nezavisno promenljive. Vitis. KLIEWER. pa zatim površina najvećeg lista i na kraju površina najmanjeg lista mogu uspešno koristiti za izračunavanje površine lastara.: Estimation of leaf area of two grapevine cultivars (vitis vinifera L. Pri merenju površine listova zaperaka na osnovnom lastaru primenom identičnog modela kao kod osnovnog lastara dobijena je visoka vrednost koeficijenta determinacije (R2= 0. Vrednost srednje apsolutne greške – sag koja iznosi 110.. Progres Agricole et Viticole. SMITH. LITERATURA CARBONNEAU.A. G. W. 34 221–226 (1983). Za izračunavanje površine listova osnovnog lastara i listova zaperaka potrebno je utvrditi broj listova na lastaru. T. 117. P. a da se lastari pri tom ne skidaju sa čokota. (2) 55–61 (2005). n°7.P. 284 . dok je za određivanje najvećeg i najmanjeg lista potrebno nešto više pažnje.najznačajnija promenljiva. COSTANCA. 35 16–22 (1984) WILLIAMS. L..: Easy and accurate estimation of grapevine leaf area with simple mathematical models. Jedino je potrebno uzorkovati veći broj listova za određivanje korelacione jednačine preko koje će se izračunavati površina jednog lista. PINTO.: Estimation of main and secondary leaf area of grapevine shoot. Enol. Scientia Horticulturae 98 493–498 (2003).: Estimation of Thompson Seedless grapevine leaf area.G.Vitic. BARBAGALLO. MARTINSON..: Estimation of leaf area by means of linear regression equation in Vitis vinifera L. Ann. Plantes... A.. G. KLIEWER.

A very high values of coefficient of determination (R2) and satisfactory values of main absolute error (MAE) was confirmed validity of using of proposed model and good agreement between observed and estimated values of shoot leaf area. For estimation of primary and lateral shoot leaf area. a tree variable model is propsed: main leaf number and area of the major and minor leaves on base multiple regression analysis. primary and lateral leaf area. leaf area. statistcal model. NEBOJŠA MARKOVIĆ Summary In this paper has been shoowed an investigation of validity for using statistical model for estimations of single leaf area. Estimation of single leaf area is based on equation gained with linear regression analyses which used sum of two lateral leaf vein lengths as independent variable. Key wards: grapevine. validation.NONDESTRUCTIVE METHOD FOR ESTIMATION OF SHOOT LEAF AREA OF GRAPEVINE ZORAN BEŠLIĆ. 285 . SLAVICA TODIĆ.

dr Đorđe Paprić. Ispitivane su novostvorene sorte sila. Dragoslav Ivanišević. i potom je urađeno njihovo upoređivanje po godinama. dr Nada Korać. Istraživanja koja su počela 1997. redovni profesor. D. Utvrđivanjem rodnosti na po 15 čokota po varijanti. I.1 IZVOD: Cilj ovog istraživanja je bio da se utvrdi uticaj toplote i padavina na izgradnju moguće rodnosti. su još uvek u toku. vinogradari moraju pomoći vinovoj lozi posebnim agro i fitotehničkim merama.. vinogradarstvo. sorta. P1.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. MIRA MEDIĆ1. 6 (2007) STR. dipl. dipl. NOVI SAD UTICAJ VREMENSKIH PRILIKA NA RODNOST ZIMSKIH OKACA KOD VINOVE LOZE KULJANČIĆ. Đ1. Poljoprivredni fakukltet Novi Sad 2 Dr Slavica Todić. hortikulturu i pejzažnu arhitekturu. redovni profesor.inž. Ključne reči: rodnost. Predrag Božović.1 PAPRIĆ. Poljoprivredni fakultet Zemun 286 . U pojedinim slučajevima ona je bila 50% i više posto niža nego prosečna. inž. saradnik. vanredni profesor. ili uslovljenost. grašac beli (ital. U godinama kada je u maju i junu bilo dosta kiše. redovni profesor. Analiziranjem i meteoroloških činilaca i koeficijenata rodnosti u ispitivanom periodu. koeficijenti rodnosti su bili visoki. Da bi se sprečio negativan uticaj lošeg vremena u pojedinim godinama. Kuljančić.. petra i liza. odvija od sredine maja pa do početka jula. nova dinka.. NADA KORAĆ1. na Oglednom Polju Departmana za voćarstvo. mr Mira Medić.) klon 13. saradnik. izračunati su koeficijenti rodnosti. IVANIŠEVIĆ. koja se u okcima potrebnim za rezidbu. koeficijent. asistent. u Sremskim Karlovcima. SLAVICA TODIĆ2. vinova loza Izvorni naučni rad (Original scientific paper) 1 Dr Ivan D. 56. 286–297. U godinama kada su toplotni uslovi i količina padavina u maju i junu bili povoljni. koje su praćene niskim temperaturama. rizl. utvrđena je izuzetna povezanost. BOŽOVIĆ. potencijana rodnost je bila veoma niska.

V. i nalazi se u neposrednoj blizini prethodnog. berlandieri × V. dok se agrotehničkim merama utiče na sadržaj hranjiva i vode u zemljištu.2 m. vinifera – chasselas 41 B je posađen 1992. Može se reći da je zadovoljila izuzetno visoke zahteve koje pred neku sortu postavljaju i vinogradari i vinari. robusna je. otporna na sušu i trulež grožđa kao kod kevidinke. voda. Ogled je postavljen u tri ponavljanja po slučajnom blok sistemu. Ogled je takođe postavljen u tri ponavljanja po slučajnom blok sistemu. koje se nalazi u severnom delu fruškogorskog vinogorja u Sremskim Karlovcima. METODIKA RADA I USLOVI SREDINE Ispitivanja su izvedena na oglednom polju Instituta za vinogradarstvo. Cindrić i sar. godine.2 m. zbog čega varira u širokim granicama. 1998. otporna na sušu. što se smatra jednim umerenim opterećenjem. svetlost i voda. 1981. u prethodnoj godini kada se on stvarao u okcima (potencijalna rodnost). su činioci koji najviše kolebaju od godine do godine.8 h 1. Vinograd sa sortama liza i petra. a vina prefinjenog kao u šardonea. riparia Kober 5BB je posađen 1987.0 h 1. Kuljančić 1994. 2000. Cilj ovog istraživanja je bio da se utvrdi uticaj toplote i padavina. Toplota. Sorta nova dinka (Cindrić i sar. V. kalemljenim na loznoj podlozi V. i 1993. sa sigurnošću se može reći.UVOD Rodnost jedne sorte je pre svega genetski određena ali je pod značajnim uticajem unutrašnjih i spoljašnjih činilaca. U daljem tekstu će se za ove lozne podloge koristiti međunarodno prihvaćene skraćenice. Sorta sila (Lazić i sar.2000) je nastala iz istog ukrštanja kao i sila. 24 i 34 okca po čokotu. berlandieri × V. pri razmaku sadnje 3. riparia Kober 5BB. goine. bujna. na stvaranje potencijalne rodnosti. 1981. nova dinka i rizling italijanski klon 13. Na svetlost i toplotu čovek nema praktično nikakvog uticaja. Ona je izuzetan spoj balcanica i occidentalis karakteristika oba roditelja: robusna. berlandieri × V. 287 . Vinograd u kojem je izvedeno ispitivanje sa sortama sila. Paprić i sar. osim na osvetljenost u samom špaliru. Lavee et al. 1987. Njihov uticaj se oseti na svakom rodu dvostruko. a nekad do početka jula meseca. jadna od najperspektivnijih sorti priznatih u poslednje vreme. 1981. Primenjeno opterećenje je iznosilo 26 okca po čokotu ili 7. bujna. Primenjena opterećenja su iznosila 14. kalemljenim na četiri lozne podloge: V. Zasnovan je karlovački uzgojni oblik čokota. riparia SO4 i V. voćarstvo i hortikulturu. dok od spoljašnjih činilaca najvažniji i dokazan uticaj imaju mineralna ishrana. agro i fitotehnika (Srinivasan & Mullins 1976. 2002) je. i u narednoj godini. zbijenijim. u okcima koja su potrebna u narednoj rezidbi. svetlost. sa manjim. Primenom određenih operacija zelene rezidbe se u značajnoj meri može uticati na sadržaj unutrašnjih hormona u biljkama. Ziv et al. riparia Teleki 5C. i kakvoće vina slabije od nje.2 okca/m2. berlandieri × V. Svanepoel & Archer 1988. što se reguliše letnjom rezidbom. OBJEKAT. koja se odvija od polovine maja do kraja juna. kada se taj rod pojavio i razvijao (stvarna rodnost). Zasnovan je prepravljeni karlovački i karlovački oblik čokota sa razmakom sadnje 2. toplota. ali ne i lakšim grozdovima od sile. Kuljančić i sar. Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu. Kuljančić et al. Od unutrašnjih činilaca to su hormoni. berlandieri × V. 1998).

vegetacione i godišnje sume padavina za 15 godina. Liza je takođe novostvorena sorta Instituta za vinogradarstvo i voćarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (Cindrić i sar 2000). za Sremske Karlovce. jer će njihov detaljan prikaz biti dat u poglavlju o rezultatima rada. One su prebrojavane od 1. a u odnosu na njega odskače znatno višim prinosom. do 2004. godine.. i otporna na niske temperature. Bujna je. kolenca na luku. i na osnovu toga određeni koeficijenti. Njihov broj je utvrđivan na 15 čokota. Petra je novostvorena sorta Instituta za vinogradarstvo i voćarstvo Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (Cindrić i sar 2000). već su to za većinu šestogodišnji podaci. Nastala je iz ukrštanja mađarske sorte kumbarat i crnog burgunca. rodna. Ispitivanje obuhvata period od 1997. 288 . ili 17.Rizling italijanski je najrasprostranjenija sorta srpskog vinogradarstva. Ispitivani klon 13 ove sorte je dobijen odabiranjem iz mnoštva (populacije). Vremenske prilike u ispitivanom periodu su bile izuzetno promenljive. i otporna je na sivu trulež i niske temperature. nakuplja dosta šećera u grožđu. dok je po kakvoći vina sličan. dok su u tabeli 2 prikazane mesečne. Vino ima prijatan miris i ukus. koja se u ovim krajevima zasigurno gaji već 200 godina. U tebali 1 su prikazane srednje mesečne. nakuplja veliku količinu šećera u grožđu. i kod svih čokota koji su bili živi na podlozi 41B kod sile. Na ovom mestu neće biti rasprave o ovim podacima. nastala je iz ukrštanja mađarske sorte kunleanj i sivog burgunca. Srednje je bujna. Moguća (potencijalna) rodnost je utvrđivana u maju mesecu. kada su na čokotima bile lako uočljive cvasti. s tim što sve sorte nisu pokrivene za ceo period. godišnje i vegetacione temperature vazduha. do 12. u zavisnosti od ogleda.

4 1997 –0.1 13.6 17.5 2001 3.4 4.5 20.8 7.3 15.4 6.7 22.3 20 21.Okt.9 22.1 14.6 19.5 5.1 22.6 19.0 Pros.3 12.7 7.9 20.7 13.8 20.4 20.1 1999 2 2.1 19.-Aver.9 22. NovNov.7 14.9 11.Year h Veg.5 18.4 22.5 2003 –0.Tabela 1 Srednje mesečne.7 25.6 19.9 12.3 4.3 1994 4.1 17.2 18.7 4.4 22.4 21.1 10.9 13.3 18.9 7.6 18.4 3.7 5.9 10.4 8.6 2.3 18.5 22 22.5 18.3 8.Year Jan.2 13.9 4.3 12.4 11.5 12.1 1998 4. godišnje i vegetacione temperature vazduha za Sremske Karlovce za period 1991–2004.8 1996 –1 –1.3 17 20..8 22.1 16.1 17.1 20.Mar 8.8 5.2 –1 1992 2.1 16.2 10 13.1 23.4 0.1 17. Sep.1 21.8 20.Feb 1991 2.6 12.1 8.6 17.6 11.5 22.2 2.9 18.8 4.6 19.5 –1.8 13. h God.6 7.7 20.7 7.6 0.4 12.9 10.2 21.8 11.9 17.7 10.3 4.5 7 12 18.8 17 9.5 22 11.3 2.7 18.3 23. annual and vegetation air temperatures for Sremski Karlovci for the period 1991–2004.3 20.3 15.4 12 4.4 2000 –0.5 3.6 12.Apr.2 13.2 12 12.9 23.6 20.3 8 18.9 22.1 11.5 6.3 22 22.1 3.4 21 16.2 10.3 15.5 18 18.3 23 15.8 18.3 1.7 13.9 24.1 1995 0.7 18.6 19.6 7.9 2.1 16.4 5.4 9. 17.8 17.3 2004 –0.9 1.6 –3. 1.4 4.6 20.7 13.2 23.2 7.2 10.8 7.8 20.4 12.5 12.9 18.3 8.9 3.4 9. Jan Feb.5 26.4 14.6 14.9 22.7 –2. MajMay JunJun JulJuly Avg.9 18.3 2002 2. Okt.7 –2.9 Apr.2 1. Mar.7 11.8 23.2 1993 2 –1.4 12.2 18.9 God.3 289 . Table 1 Average monthly.2 12.Sep.Dec. Dec.7 20.1 2.2 18.2 13.4 12.Aug.8 19.Veg.3 11.8 7.4 10.3 16.7 6.7 12.4 4.3 16.3 20.7 6.8 20.

5 2001 29.2 2003 73.3 43.8 13.9 41.1 7.4 .6 39.2 97.4 28.6 36. Table 2 Monthly.7 1028 289.5 42.9 13.2 18.5 44. 485.7 18.Apr.5 2.3 39.6 63.2 890.3 63.5 40.7 190.4 60.3 40.2 56.3 23. za period od 1991–2004.2 0 22.1 41. Feb.5 17.8 88.6 37.6 78.1 22.3 118.9 34.9 377 375 463.3 57.5 13 52 32.4 24.5 0.Year h Veg.290 Mar.8 39.Jan.8 656.4 20.3 7.4 67.3 1999 65.6 128.3 54.2 115.Aug.8 134.1 64.6 63.7 21.8 662.4 1994 53.7 1997 37.5 74.8 148.7 69.2 52.9 46.2 108.3 20. Dec.1 536.8 88.6 411.5 62.2 23.7 60.Mar.3 37.7 92.2 2002 19 23.7 63.Nov.5 52.5 27. MajMay JunJun JulJuly Avg.6 74.8 70.-Aver.2 74.6 34 70.5 20.5 35.8 38. 47.3 42.8 44.6 25.5 57.5 1995 82.4 159.1 380.7 761 906.2 1992 42.7 100.5 173.4 43.2 19.1 72.7 40.3 79.1 43.8 15.8 81 100.9 434.8 45.7 31.Feb.2 107.9 50.7 49.6 33.2 69.3 70.9 116.9 31.7 455.9 11.8 29.8 115.9 93.2 1.Sep.1 548.6 89.5 69.9 50.5 91.8 8.8 89.Year Jan.5 32 51.9 27.1 297.7 113 74. Sep. vegetacione i godišnje sume padavina.9 422.3 2000 36 9.3 97. 50.7 202.Veg.2 28.2 226.6 104.6 49.3 Pros.7 793.7 19.5 74.6 4.3 30.5 553.9 106.9 2004 69.5 28 56.7 95.9 518.4 98.4 6.3 30.7 535.3 907.7 66.1 87.4 48.2 86.8 1998 62.5 37.5 64.6 54.2 536.7 50. 1991 20.8 42.4 54.4 24.4 46. God.9 658.3 59. za Sremske Karlovce.2 46.3 114 195.3 1996 40.4 692.7 60.Okt Nov.9 28. Okt.8 Apr.1 57.3 111.4 1993 26.8 85.3 117.9 78.6 29 105.Dec h God.4 102. annual and vegetation amounts of precipitation for Sremski Karlovci for the period 1991–2004.4 Tabela 2 Mesečne.3 9.8 81.3 146.5 21.1 48.3 673.

Tabela 3 Vrednosti koeficijenta rodnosti okaca kod sorte rizling italijanski.87 2.28 1. godini (tabela 3).08 0. ali ne i takve kakve mogu biti. godini.24 1. Hladnije vreme sa dosta kiše u maju i junu 1999. a najniža opet na 41B (2.48).38 0. depending on year and vine rootstock (average 1998–2003) Godina Year 1998.05 0.08). je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u zimskim okcima. i koje su sve vreme ispitivanja. Toplo vreme od samog kraja maja i tokom juna 1998. Prosečna vrednost za sve podloge je značajno niža od proseka u prethodnoj godini. periodu kada uveliko traje stvaranje rodnosti u donjim okcima lastara za narednu godinu. 2003. što se vidi i po očitanoj rodnosti u 1999. Najviša rodnost je bila na podlogama K5BB (2.99 0.REZULTATI RADA SA RASPRAVOM Na početku se mora napomenuti. vrednosti koeficijenata su bile dosta visoke i u 1998. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1998–2003) Table 3 Values of bud fertility coefficients of the cultivar Riesling Italian. To se vidi iz vrednosti koje su očitane u 2001.87). najrasprostranjenija sorta srbskog vinogradarstva. a pošto su čokoti odabirani nasumice.03). a najniže na 41B (1. pa i danas u primeni. sa umerenom količinom padavina.41 1. 1999.36 2.84 T5C 1.05 1. tako je i ispalo da je baš na velikom broju čokota koji su oštećeni (10).99 1. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u okcima po celoj dužini luka.07 2.05 1. a najviša na podlozi SO4 (2. Niska vrednost za podlogu K5BB (1. Ako se ovo uvaži. To je rezultat nešto nižih temperatura u maju i na samom početku juna 1997. a najniža opet na polozi 41B (1.48).48 1. U ovoj godini je najviša vrednost zabeležena na podlozi T5C (2.05 41B 1.34 2.05) i SO4 (2.01 Izuzetno toplo vreme tokom cele 2000.84 2.03 2.91 1. godine. i da je to rezultat posebnih tehnoloških mera koje se primenjuju na Oglednom polju u Sremskim Karlovcima. uslovilo je dobru izgradnju rodnosti u preostalim zimskim okcima.63).27). onda je i u 2001.81 SO4 1. 291 . izvršeno brojanje rodnosti.20 1. Kako se vidi u tabeli 3. 2000. uslovili su pad vrednosti koeficijenata rodnosti koji je očitan 2000. Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1. da su vrednosti svih koeficijenata rodnosti veoma visoke. godine. u okcima koja će se rezidbom ostaviti na luku. statistički značajno viši od proseka za prethodnu godinu. sa zadovoljavajućom količinom vlage (tabele 1 i 2). najniža rodnost zabeležena na podlozi 41B (2.76 2. Toplo vreme sa dosta padavina u narednom periodu (tabele 1 i 2).27 2.63 2. Čak je i prosek za sve podloge. periodu kada se stvara rod za narednu godinu.05). Najviše vrednosti su očitane na podlozi SO4 (1. početnoj godini ispitivanja.41) je rezultat velikog loma lukova prilikom njihovog vezivanja.29 1. Prvo će biti razmotren rizling italijanski.70 2.38 1. 2002.25 1. 2001.06 1.37 2.66 Prosek Average 1.52 NZR– LSD 0.48 1. što se vidi u tabeli 3.80 2.20 2.79 2.

u periodu stvaranja rodnosti. godine. sa ne baš dovoljno vlage za ovu sortu. Očitana rodnost u 1998. u junu 1997. Niske vrednosti koeficijenata na podlozi T5C (1. za ovu veoma bujnu sortu. te su kasnije.48). To su podloge manje bujnosti od ostale dve. Očitana rodnost je najviša na podlogama T5C (1.Izuzetno velika količina padavina tokom proleća i početkom leta 2001. dok je najniža na podlozi 41B (0.38) su rezultat polomljenih lukova i onih zahvaćenih sušenjem. a najniža na podlozi 41B (1. Prosek za podloge (1.59). godine je bilo pogodno za stvaranje velikog roda za narednu godinu. Najviša rodnost je postignuta na podlogama 5BB (1. Prosečna vrednost za podloge je viša od onih u prethodne dve godine. ali i tokom ovog perioda. godini kada se stvarao rod. a najniža na podlozi 41B (1.06).06).61).07).05). Očitane vrednosti koeficijenata u 2001 godini su rezultat veoma povoljnih vremenskih prilika u 2000. uslovilo je pad vrednosti koeficijenata rodnosti. godine (tabela 3). baš zbog loma lastara.68). Kao i kod rizlinga.34). pogotovo u junu mesecu. To je i uočeno prilikom očitavanja rodnosti u maju 2002. hladnije vreme sa dosta kiše u proleće i početkom leta 1999. godini. koja su zabeležena tokom čitanja rodnosti u maju 2003. dok je najniža na podlozi 41B (1. ali nešto povoljnijim junom. 292 . To se i vidi po podacima u tabeli 4.54). propraćena sa veoma niskim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2). Očitana rodnost u maju 1999.20) nego prethodne godine. za očekivati je da bude kod slabo bujne podloge 41B.69) i 41B (1. dok je najniža vrednost očitana na podlozi 41B (0. bolje izgradile rod.31) je značajno niži nego u prethodnoj godini (1. Prosečna vrednost za sve podloge je značajno viša. što je rezultat povoljnijih vremenskih prilika u vreme stvaranja rodnosti u 1997. Najniže vrednosti su zabeležene na SO4 (1.36) i SO4 (1. ali ne i tako povoljnih uslova vlažnosti u zemljištu. godini je značajno viša u odnosu na prethodnu. godini je rezultat hladnog i veoma kišovitog maja. na čokotima koji su odabrani za očitavanje rodnosti.99). (tabele 1 i 2). a niža u odnosu na ostale ispitivane lozne podloge.54) i SO4 (1. godine je rezultat povoljnih toplotnih prilika od maja i tokom juna 1998. Izuzetno toplo vreme tokom maja i juna 2002. od proseka za prethodnu godinu. U proseku za podloge. godine. Najviša vrednost je zabeležena na podlozi SO4 (2. zbog povoljnijih vremenskih prilika.91). i relativno toplog i kišovitog juna 1996. Najviša rodnost je zabeležena na podlozi SO4 (1. godine. koje su očitane u 2000. ali je nedeostatak vlage u prethodnom. godini. Vrednosti su bile značajno niže od uobičajenih za sortu rizling italijanski. i iznosilo je (1.91). kada otopljenje nastupi kasnije. uslovile su slabo stvaranje roda za narednu godinu.46). godine. načinio mala ograničenja. Izuzetno toplo vreme. Bogatstvo mehaničkih elemenata u lastarima ove sorte je uslovilo veliki lom lukova prilikom njihovog vezivanja. zabeležena vrednost je još niža (1.66) je ostvarena značajno niža rodnost okaca u odnosu na podlogu SO4 (2. Zabeležena rodnost kod sorte sila u 1997. uslovili su dobru izgrađenost okaca. U proseku za 6 godina na podlozi 41B (1. Najviše vrednosti koeficijenata rodnosti su ostvarene na podlogama 5BB (1. Najviša vrednost koeficijenata rodnosti. kod sorte sila.37). u prethodnom periodu. u pupoljcima zimskih okaca. Najvišu vrednost koeficijenata je ova sorta ostvarila na podlozi T5C (1. a najveći je bio kod podloge 41B.

35 1.20 1. godine. 1999. Najviša rodnost je postignuta na podlozi T5C (1.27 41B 1.07 1. Toplo vreme od samog kraja maja i tokom juna 1998.06).61 1. a najniža na podlozi 41B (1. Ona je čak nešto poznijeg kretanja. najviše vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte nova dinka su očitane u 2000. očitana rodnost je niža u odnosu na prethodnu godinu. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1997–2002. godine. godini.21).37 1.19). je uslovilo slabiju rodnost.38). 2002.38 NZR– LSD 0. a najviša na podlozi 41B (1.01 Kako je već napomenuto.91 1. godine. nisu omele ovu sortu da izgradi dobru rodnost okaca. U proseku za podloge.23 Prosek Average 1. sa umerenom količinom padavina. propraćene značajno nižim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2).06 1. koje su očitane u 2002. zbog velikog broja nekrenulih okaca je zabeležena kod podloge SO4 (0. U proseku za podloge.) Table 4 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Sila.98).34 0.Tabela 4 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte sila. najviša vrednost rodnosti je očitana na podlozi T5C (1. su uslovile izuzetno niske vrednosti koeficijenata. od samog kraja maja i tokom juna meseca 2001.59 1. a najniža na podlozi 41B (1. godine.55 1. Najviša vrednost je postignuta na podlozi T5C (1.27 0.41).54 0. godini (tabela 5). Najviša rodnost je zabeležena na podlozi SO4 (1. rodnost je značajno niža u odnosu na prethodnu godinu.31 T5C 1. sa nezadovoljavajućom količinom vlage za ovu bujnu sortu (tabele 1 i 2). koja je očitana 2001. i povišena količina padavina. od sorte sila.61 1. U proseku za 6 godina nije uočena značajna razlika u rodnosti sorte sila nakalemljenoj na različitim loznim podlogama.05 0.98 0.01 1.52). Zahvaljujući povoljnijim vremenskih prilikama tek negde od prve dekade juna 1997.18).31 1. Najniža rodnost.54 1. Nešto niže prosečne mesečne temperature u maju i junu 1999.18 1.35 1.) Godina Year 1997. izuzetno kišno a i hladno vreme. Očitana rodnost kod sorte nova dinka (tabela 5) u 1998. je značajno niža od vrednosti dobijenih za prethodne godine ispitivanja. a najniža na podlozi 41B (1.31 1.16 1. 1998. 2000. Vrlo velike količine padavina u maju i junu 2001.48 1. depending on year and vine rootstock (average 1997–2002. što je zabeleženo prilikom očitavanja rodnosti 2002. Najviša vrednost je zabeležena kod podloge T5C (0.13 1. godini je relativno visoka za ovu sortu.68 1. Izuzetno toplo vreme tokom cele 2000. godine.50 1. uslovili su slabo stvaranje roda za narednu godinu.37 1.46 0.42).64).99).14 1. Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1. 293 . Prosečna vrednost za sve podloge (0.39 SO4 1. i sporijeg razvića.69 1. Mimo svih očekivanja. dok je najniža na podlozi 41B (0. je uslovilo vrlo dobru izgrađenost rodnosti u zimskim okcima. godine. 2001.88).61). što se vidi i po očitanoj rodnosti u 1999. a najniža kod podloge S04 (0.38 1.06 1. godini.

51).18 0. godini.29) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca. zabeležena kod srednjeg opterećenja od 12+12 okaca.21 1. propraćene značajno nižim temperaturama u junu mesecu (tabele 1 i 2). godini (tabele 1 i 2).38 1.05 0. uslovile su značajan pada vrednosti koeficijenata rodnosti sa povećanjem opterećenja u 2001. koje su očitane u 2002.64 1.12).24 41B 1. u zavisnosti od godine i lozne podloge (prosek 1998–2003.19 0. U proseku za 6 godina. Najviša vrednost koeficijenata (2. godini su one načinjene pre očitavanja rodnosti. Nešto niže prosečne mesečne temperature u maju i junu 1999.41 1. Najviša vrednost (1.24 1. u odnosu na podlogu 41B (1. Vrednost koeficijenata značajno pada sa povećanjem opterećenja okcima. godini. propraćene umerenijom količinom padavina u vreme stvaranja roda. dok je najniža (2.04 Prosek Average 1. Najviša vrednost koeficijenata rodnosti okaca je postignuta pri najmanjem opterećenju okcima 12 + 2 (2.96 1.03). Pre svega vrlo visoke temperature u 2002.31 1. 2000.29 1.29). propraćene manjom količinom padavina nego što zahteva ova sorta. godine (tabele 1 i 2) i umerena količina padavina. su uslovile i nešto niže koeficijente rodnosti kod ove sorte u 2000. 1999.06 1. 294 . i povišena količina padavina.24 1. 2001.32 0. godini.99 1.15 0. 2003. su veoma povoljno uticale na izgradnju rodnosti. Najviša vrednost je očitana na podlozi SO4 (1. Prosek – Average Podloga – Root stock 5BB 1.Značajno više temperature.) Godina – Year 1998. a razlika u odnosu na ostala je veoma mala.71) zabeležena pri najvećem opterećenju 17+17 okaca. godini.28 1.32 1.52 1.07) je zabeležena pri najmanjem opterećenju od 12+2 okca.29 SO4 1. depending on year and vine rootstock (average 1998–2003. od višegodišnjeg proseka. godini. a u 1999. Izuzetno visoke temperature u 2000.60) je bila pri najmanjem opterećenju od 12+2 okca.80 1. 2002.85 1. godine.23 T5C 1. su uslovile izuzetno niske vrednosti koeficijenata. zbog šteta koje su prouzrokovali gundelji (tabela 6). značajno viša rodnost kod ove sorte je očitana na podlozi T5C (1.21 NZR – LSD 0. a najniža na podlozi 41B (1.13 0. Ovu sortu često napadaju gundelji. dok je najmanja vrednost koeficijenata (1. Najviša vrednost koeficijenata (2.12 1.12).78).36 1. što se vidi po očitanim vrednostima koeficijenata u 2003. sa dobrim rezervama vlage iz prethodne godine. Tabela 5 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte nova dinka.51 1.21 1. su uslovile visoke vrednosti koeficijenata u 2003.35 1. Vrlo velike količine padavina u maju i junu 2001.01 Jedino kod sorte Petra nema šestogodišnjih podataka o rodnosti okaca.15 0.04). zabeležena pri najvećem opterećenju okcima od 17+17 okaca. u maju i junu 2002.) Table 5 Values of bud fertility coefficients for the cultivar New Dinka.42 0. dok je najmanja vrednost (0.39 1.36 1.88 0. godini.

što se vidi po vrednostima koje su očitane u 2002.82 2.82) je zabeležena kod opterećenja od 14 okaca po čokotu.66. sa povećanjem opterećenja pri rezidbi. Najviša vrednost koeficijenata (2.65) zabeležena kod najvećeg opterećenja od 17+17 okaca. godine. dok je najniža vrednost (1.) Godina – Year 1999. godini su uslovile izuzetno dobro stvaranje roda. i 2004.30) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca. 2004. godine.79 0. Tabela 6 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte petra. dok je najniža vrednost (1.78 0.24 0. 295 . relativno povoljni vremenski uslovi tokom stvaranja roda 1998. zabeležena kod najvećeg opterećenja od 17+17 okaca. i zabeležena je pri najmanjem opterećenju od 14 okaca.60 2.78).07 2. Ove vrednosti.18 1. godine.24) zabeležena pri najvećem opterećenju od 34 okca.78 1.95 0.82) ostvarena pri najvećem opterećenju od 34 okca po čokotu. Nepovoljnije vremeske prilike u 1999. Najviša vrednost (2. Povoljne vremenske prilike u 2000. 2000.03 2. Najviša vrednost (2. godini. Najviša vrednost (1. ali je on izraženiji sa povećanjem opterećenja okcima. dok je najniža vrednost (1.68 1.83 2. 2002. Zbog nepovoljnih vremenskih prilika u 2001. dok je najniža (1. značajno padaju sa povećanjem opterećenja okcima.Najtopliji maj i juni u poslednjih 15 godina su bili 2003.12 1. 2003. U obe godine je zabeležen značajan pad vrednosti koeficijenata sa povećanjem opterećenja. Pristojna količina padavina i ovakve temperature su uslovili visoke vrednosti koeficijenata rodnosti okaca.01 Kao što je rečeno i kod prethodnih sorti.71 2.) Table 6 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Petra.36 Opterećenje okcima – Bud loading 12 + 2 12 + 12 17 + 17 Prosek Average NZR – LSD 0. u zavisnosti od godine i opterećenja okcima (prosek 2000–2004.38 2. godini. Najviša vrednost je iznosila 1. i 2003. Izuzetno povoljne vremenske prilike u 2002.66) je zabeležena kod najmanjeg opterećenja od 12+2 okca. dok je najniža vrednost (1. je došlo do slabijeg stavaranja roda. depending on year and bud loading (average 2000–2004.29 1. godinu.00 1.43 2.05 0. uslovili su očitavanje relativno visokih vrednosti koeficijenata rodnosti kod sorte liza 1999.58) je postignuta pri najmanjem opterećenju od 14 okaca po čokotu. Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca značajno padaju sa povećanjem opterećenja okcima. 2001.94 1. što se vidi po podacima iz 2001.87 2.66 2.61) zabeležena kod opterećenja od 34 okca po čokotu. godini su uslovile pad vrednosti koeficijenata. Prosek – Average 2.99 1. godini su uticale na dobro stvaranje rodnosti za 2003. kao i u prethodnim godinama. U proesku za 5 godina se uočava značajan pad rodnosti okaca.13 1.21 0.

2003.. Da bi se sprečio negativan uticaj lošeg vremena u pojedinim godinama.) Table 7 Values of bud fertility coefficients for the cultivar Liza. može se sa sigurnošću reći da su za stvaranje rodnosti za narednu godinu.23 2. KULJANČIĆ. dok je najniža (1. I. 390–393.18 0. 2004. vinogradari moraju pomoći vinovoj lozi posebnim agro i fitotehničkim merama.24 1.19 1. DJ. I. Ova saznanja treba da omoguće da u budućnosti vinogradari sigurnije vladaju prinosom i njegovom kakvoćom. I kod ove sorte je zabeležen značajan uticaj opterećenja okcima i vremenskih prilika po godinama na rodnost budućih okaca.27 2.58) u 2003. MIRA MEDIĆ (2002): Rodnost sorte sila gajene na različitim loznim podlogama. iznosila 2. KNJIŽNA VRELA KULJANČIĆ.30 1.70 2. i lozna podloga na koju je nakalemljena neka sorta.27 1. depending on year and bud loading (average 1999–2004.14 0. 247–253. Poljoprivreda. U 2004.Tabela 7 Vrednosti koeficijenata rodnosti okaca kod sorte liza. KULJANČIĆ.Doktorska disertacija. veoma važni vremenski uslovi u prethodnoj godini.. PAPRIĆ. (1994): Uticaj uzgojnog oblika čokota na osobine novih sorti vinove loze. (1998): Fertility of new grape cultivars trained on different training systems.23 12 + 12 1. Prosek – Average Opterećenje okcima – Bud loading 12 + 2 2.97 17 + 17 1. PAPRIĆ. 296 .. što u krajnjem slučaju treba da dovede sigurnijoj proizvodnji.05 0. Changins.71 Prosek Average 1. DJ. MIRA MEDIĆ. je najviša vrednost.68 2. ZAKLJUČAK Na osnovu iznetih podataka istraživanja.89 1. I.. opterećenje okcima pri rezidbi. Vršac.41 dok je pri njavećem opterećenju iznosila (1. Proceedings of the 10 th GESCO.56 2. pri najmanjem opterećenju. Savremena Poljoprivreda. DJ.58 2.19 NZR – LSD 0. u zavisnosti od godine i opterećenja okcima (prosek 1998–2003.95 1.95).82 2. Župljanka i Sila gajenih na različitim uzgojnim oblicima. vol 49 (vanredni broj). 2002.) Godina – Year 1999. Novi Sad. 166–175.58 1.22 1.49 2.99) zabeležena kod opterećenja od 34 okca.66 2. 2000. Poljoprivredni fakultet.95 1.. KULJANČIĆ.41 2.65 1. Novi Sad.61 1. 71–79. PAPRIĆ.82 1. 2001.01 Najviša vrednost koeficijenata (2. a samim tim i bezbrižnijem životu vinogradara. I. je zabeležena kod opterećea od 14 okaca.99 1. (1998): Kategorije izbilih lastara kod sorti Rizling italijanski.

coefficients of fertility per cultivar were calculated. Vitis 27. S. H. CINDRIĆ. BERNSTEIN. MIRA MEDIĆ. Queen of vineyard) I. E. DJ. Z. Savremena poljoprivreda. MELAMUD. I. grapegrowers must help to the grape vine by using all measures of agro and especialy phitotechnique. American Journal of Enology and Viticulture. (1981): Physiology of flowering in the grapevine – a review. PAPRIĆ. In the years when there was a lot of rain in the May and June. INFLUENCE OF WEATHER CONDITIONS. br. 9–10. Vitis 20. ZIV. ON FERTILITY OF GRAPE VINE WINTER BUDS KULJANČIĆ. ARCHER. Agroekonomik. M. KULJANČIĆ. I. D. SRINIVASAN. In some cases it was 50 and more % lower then average values. which lies in the northern part of Fruska Gora vineyard area. SVANEPOEL. (2002): Novostvorena sorta sila. MIRA MEDIĆ. Vitis 20. S. fertility coefficient. in Sremski Karlovci– Serbia. Faculty of Agriculture.. M. 1. I.. (1988): The ontogeny and development of Vitis vinifera L. Effect of giberelic acid application. Key words: fertility. coefficients of ferility in all buds were high. SLAVICA TODIĆ Summary The aim of this investigation was to find out the influences of heat and water precipitations on the potential fertility differentiation. DJ... 47–61. New designed cultivars Sila. J.8. Qeen of Vineyards) II.. P. potential fertility or fertility for the next year. grape vine 297 . MELAMUD. Novi Sad. which happens with buds necessary for next pruning. Faculty of Agriculture.LAVEE. NADA KORAĆ.. vol. Novi Sad. P. 81–85. are still carring out at the Experimental Field of the Institute for Fruit Growing. KULJANČIĆ. IVANIŠEVIĆ. LAZIĆ. MULLINS. zbornik naučnih radova. (1981): Necrosis in grapevine buds (Vitis vinifera cv. 105–114. BERNSTEIN. By analising meteorological facteurs (heat and water) and coefficients of fertility for the examined period. V. PAPRIĆ. cv. C.. ZIV. 1. (1991): Sorte vinove loze. P (1987): Sila-nova sorta vinove loze. 8–14. CINDRIĆ.. Savremena poljoprivreda. Nova Dinka and Riesling Italian clone SK-13 were examined. Investigations which started in 1997.. from the middle May until the beginning of July. (1981): Necrosis in grapevines buds (Vitis vinifera Cv. Z. KOVAČ. Novi Sad. cultivar. MIRA MEDIĆ. PAPRIĆ... Viticulture. and their values per years were compared. BOŽOVIĆ. and Horticulture. gajena na različitim loznim podlogama. exceptional connection between them was established. S. (1998): Uticaj lozne podloge ne neka biološka i tehnološka svojstva sorte sila. KOVAČ.. By counting the inflorescences on the exemple of 15 grape vines per variant. NADA KORAĆ. Relation to vegetative vigor. vol 32. 133–141. Chenin blanc inflorescence in relatio tophenological stages. next year. LAVEE. was very low.. vanredni broj.. To reduce negative influence of bad weather in some years. H. DJ.. M. In the years when temperature conditions. and water precipitations in the May and June were good.. 263–267. V. and when they were folowed by low temperatures in this period.

novim metodama i novim mašinama za zaštitu zasada. Određivanje kvaliteta tretiranja vršeno je indirektnim metodom pomoću specijalnih vodo-senzitivnih listića. koje omogućuju veću pokrivenost biljnih površina u odnosu na tretiranje sa krupnijim kapljicama većeg prečnika. uzgojnog oblika. ALEKSANDAR SEDLAR1 IZVOD: U radu je dato težište na ispitivanju kvaliteta tretiranja zasada jabuka orošivačima u funkciji različitih količina tečnosti – normi tretiranja. Novi Sad. Pri tretiranju prema standardnom postupku troši se velika količina tečnosti 1000–1500 l/ha. racionalna zaštita voćnjaka. asistent. Originalni naučni rad (Original scientific paper) 1 Dr Rajko Bugarin. 6 (2007) STR. klimatskih uslova. docent. red. 298–303. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardnih količina (1000– 1500 l/ha) mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju u pogledu pokrivenosti površina. Departman za poljoprivrednu tehniku. Poljoprivredni fakultet. Upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i niskih količina vode po ha (200–500 l). Ključne reči: norma tretiranja.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. mr Aleksandar Sedlar. U novijim tehnologijama u zaštiti voćnjaka koriste se i srednje (500–1000 l/ha) i niske količine tečnosti (200–500 l/ha). sa povećanim brojem kapljica. NOVI SAD UTICAJ NORME TRETIRANJA NA RACIONALNU ZAŠTITU VOĆNJAKA RAJKO BUGARIN. 56. hemijska zaštita od bolesti štetočina i korova je redovna i obavezna mera koja se obavlja više puta u toku vegetacije u zavisnosti od sorte. mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju u odnosu na primenu standardnih količina tečnosti. NIKOLA ĐUKIĆ. UVOD U savremenoj proizvodnji jabuka. što poskupljuje zaštitu i opterećuje okolinu. u nekim slučajevima se može ići i na smanjenje količine pesticida (doze) do izvesne granice u odnosu na standardni (uobičajeni kod nas) postupak.. Istovremeno sa smanjenjem količine vode. starosti zasada. dr Nikola Đukić. prof. Ovo je moguće ostvariti radom sa sitnijim kapljicama. orošivači. u odnosu na standardne količine (1000–1500 l/ha). 298 .

1 5 × 2. sa homogenijim spektrom kapljica. sa određenim kapacitetom i brzinom vazdušne struje uz precizne rasprskivače dobija se veliki broj sitnijih kapljica. „Zupan”-plavi.2 mm. i izlaznom brzinom vazdušne struje 45 m/s.0 6. „Zupan”-beli. Kod treće varijante sa malom normom tretiranja postavljeni su precizniji rasprskivači proizvodnje „Zupan“ sa izlaznom pločicom od keramike prečnika 1.7 mm i posebnim vrtložnikom. + 2 × 1 kom. sl. standardne i srednje norme. sa pouzdanijim kvašenjm ciljnih površina bez slivanja sa njih. orošivač je bio opremljen orginalnim Moravinim rasprskivačima prečnika izlazne pločice 1. MD–15. „Morava”.1 6 × 2 kom.61 6. Orošivač je opremljen aksijalnim ventilatorom kapaciteta vazduha 12 m3/s.Primenom srednjih i malih količina tečnosti pomoću traktorskih orošivača potrebnog tehničkog nivoa. Kod prve dve varijante. Kod svake varijante vršena su merenja u tri ponavljanja. MATERIJAL I METOD RADA Kvalitet tretiranja utvrđen je pomoću mernih pločica koje se prema određenom planu (uz pomoć merne opreme. Standardna Srednja Mala 1320 742 358 720 720 720 299 . Tested combinations Varijanta Variant Nt l/ha Qv m3/min Tip Tip V ventilatora orošivača km/h ventilator type sprayers type Aksijalni Aksijalni Aksijalni AM–1100 AM–1100 AM–1100 4. 1: Ispitivane kombinacije Table 1. 3 × 2. sa brojem obrtaja rotora 2000 min–1. Tab. kom.0 Tip rasprskivača sprinclers type „Morava”.) postavljaju pre prolaska agregata za orošavanje.2 i 1. odnosno 720 m3/min. Ispitivani agregat Ispitivanja su obavljena sa vučenim orošivačem „Morava AM 1100“ agregatiran sa traktorom „Rakovica R-65“. 2 × 2. Poznato je pravilo da se sa sitnim kapljicama dobija bolji raspored po biljnim površinama. 1. MD–15.

zapaža se da su izmerene dobre vrednosti kod tretmana sa standardnom i malom količinom 32. 2. Scheme of placing measuring leaves on plants a) column to the left with measuring leaves in the middle (inside) of the canopy b) column to the right with measuring leaves on the edges (periphery) of the canopy REZULTATI ISTRAŽIVANJA Na sl.45%. 1. Sumirajući pokrivenost površina u sredini krune za oba reda korišćenjem vučenog orošivača. koja uz to ima i veliku početnu brzinu što omogućava intenzivniju dezintrgraciju kapljica i veću pokrivenost površina. Sumirajući prosečne vrednosti pokrivenosti površina na periferiji krune za oba reda zapaža se da je najbolja pokrivenost realizovana kod varijante sa standardnom normom 34. Sa sl.Sl. 1. primenom male norme tretiranja od 350 (l/ha) kod sve četiri zone ostvarene su znatno veće vrednosti pokrivenosti površina.59 %. stvarna pokrivenost površina se najpre blago smanjuje. 2.70%. kod varijante sa srednjom normom (742 l/ha) relativni odnos je 1. Šema postavljanja mernih listića na biljkama a) red levo sa mernim listićima u sredini (unutrašnjosti) krošnje b) red desno sa mernim listićima po površini (periferiji) krošnje Fig.63%. Ako se usvoji da je kod varijante sa standardnom normom (1320 l/ha) relativni odnos 1. a zatim nešto intenzivnije raste.779. manja kod tretmana sa malom normom 25.75%. a kod varijante 300 . Ovo se može objasniti većim kapacitetom vazdušne struje kod vučenog orošivača. a dobre kod varijante sa srednjom količinom tečnosti od 21. U ovom slučaju pri tretiranju sa vučenim orošivačem. odnosno 31. a najmanja kod verzije sa srednjom normom 22. se vidi da sa povećanjem norme orošavanja kod sve četiri posmatrane biljne zone. date su prosečne vrednosti pokrivenosti površina po varijantama primenom orošivača za jedan prohod agregata.01%.

mnogo manje (više od dvo301 . 3. izvedena pokrivenost blago raste. da bi kasnije sa daljim smanjenjem naglo rasla. Na spoljašnjoj površini krošnje dobijene su sledeće vrednosti izvedene pokrivenosti: najviše 93. 3: Izvedena pokrivenost površina pri tretiranju sa vučenim orošivačem Fig. 3. a pošto je doza ostala ista. Spomenute vrednosti su date da bi se različite norme sa različitim koncentracijama tečnosti svele na istu koncentraciju i tek onda mogle porediti. Sl.83% kod treće varijante sa malom količinom. 2. može se jasno uočiti da se sa smanjenjem norme tretiranja.sa malom normom (358 l/ha) relativni odnos je 3. 2.687. Derived Area coverage by treating with draged sprayers Treba naglasiti da vrednosti izvedenih pokrivenosti površina nisu izmerene (nisu stvarne). koncentracija pesticida je toliko puta povećana. Area coverage (real) by treating with draged sprayers Sl. Pokrivenost površina (stvarna) pri tretiranju sa vučenim orošivačem Fig. Na sl. Ovo praktično znači da je kod druge varijante upotrebljena količina vode toliko puta manja. već su računske i one predstavljaju ekvivalent pokrivenosti površina i koncentracije tečnosti kao kod varijante sa standardnom količinom tečnosti (svođenje na istu koncentraciju).

struko manje) 40. a mnogo manje gotovo trostruko manje kod druge i prve varijanyte 38. Male kapljice koje se najviše koriste kod tretiranja malim i srednjim normama. u povoljnim vremenskim uslovima. omogućuju se velike uštede u manipulaciji sa tečnošću a time povoljniji ekonomski rezultati uz bolju zaštitu životne okoline. uz ispunjenje bezbednosnih uslova vezanih za okolinu i rukovaoca agregata. dezintegraciju.38% kod druge sa srednjom količinom.41% odnosno 32. Navedeni osnovni princip važi kod insekticida. primenom vučenog orošivača bi se mogle omogućiti sledeće vrednosti izvedene pokrivenosti: najviše čak 114.63%. DISKUSIJA Lerch (1986) analizira aplikacione tehnike i navodi da uspeh kod hemijske zaštite najviše zavisi od: primene u pravom trenutku. To praktično znači da se pri korišćenju srednjih i niskih normi tretiranja radi sa tečnostima veće ili visoke koncentracije pesticida uz značajno smanjenu količinu vode po ha. Značajno je istaći da se upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardne količine (1000–1500 l/ha) mogu ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju. potrebne količine preparata na meti. Prema tvrđenju Lercha više modernih eksperimenata potvrđuju bolju efikasnost velike gustine kapljica. Aplikacija radne tečnosti veće ili visoke koncentracije zahteva pojačano mešanje (kvalitetno hidraulično ili hidraulično i pneumatsko) kao i precizno filtriranje rastvora. daju bolju pokrivenost i toksičnije su za štetne organizme. brže prodiru u biljku. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih i malih količina tečnosti (normi). Radi se o poboljšanoj metodi orošavanja na konvencionalan način sa redukovanim normama tretiranja. U unutrašnjosti krune. u zaštiti zasada jabuka. Korišćena norma tretiranja nije od značaja sve dok je broj deponovanih kapljica (pokrivenost površina) dovoljno visok.75% kod prve varijante sa standardnom količinom. Upotreba srednjih (500–1000 l/ha) i niskih količina tečnosti (200–500 l/ha) u odnosu na standardnu količinu (1000–1500 l/ha) zasniva se na metodi CRV (conventionally reducing volume). dobar fitoterapeutski učinak i za okolinu prihvatljiv tretman može se ostvariti samo onda ako orošivači ostvaruju preciznu depoziciju što je sa srednjim i niskim normama teže postići nego sa standardnim. Što je veći broj kapljica prisutan na jedinici površine (cm2) veća je i efikasnost. čime se uz istu potrošnju pesticida (dozu) značajno pojeftinjuje i ubrzava proces aplikacije. distribuciju. Novak (1990). Prema navodima Novaka. Aplikacija se izvodi tako da koliko puta se smanji količina vode u hektarskoj normi toliko puta se mora povećati količina preparata (pesticida). Time se uštede velike količine vode a samim tim i energije potrebne za njen transport. optpornije su na spiranje putem kiše. a još manje (gotovo trostruko) 34. primenom standardnih orošivača sa kvalitetnim rasprskivačima. Drugi uticajni činilac na biološku efikasnost pri tretiranju je pokrivenost ciljanih površina pojedinačnim kapljicama radne tečnosti. što se može pored ostalog ostvariti ugradnjom dodatnog samočistećeg filtera kao četvrtog u sistemu 302 .33% kod treće varijante sa malom normom. fungicida i herbicida. maksimalno moguće pokrivenosti površina.

19–24.. NOVAK. LERCH: ORCHARD SPRAYING. Quality and care work with midle (500–1000 l/ha) and small liquid value (200–500 l/ ha) compare with standard value (1000–1500 l/ha) will give us quality of treating without different on standard which will be important. 1990.: Novi sistemi aplikacije u praksi. s. Determinate quality of treating was made with especialy water-sensitive plate. 2004.ZAKLJUČAK Na osnovu sopstvenih ispitivanja kvaliteta zaštite zasada jabuka u zavisnosti od norme tretiranja. Kvalitetnom i brižljivom primenom srednjih i malih količina tečnosti (normi). R.. Les Barges (Vouvry).: Šest godina iskustva u zaštiti trajnih nasada smanjenom količinom vode.: Kvalitet zaštite zasada jabuka u zavisnosti od norme tretiranja. Volume 1.. Novi Sad. S. 1990. doktorska disertacija. s. BUGARIN. primenom standardnih orošivača sa kvalitetnim rasprskivačima. ALEKSANDAR SEDLAR Summary In this paper the aim was on reasearch quality of treating orchard with sprayers which works with different value of liquied. M. u zaštiti zasada jabuka. Agrotehničarev eksploatacijski priručnik. 3. CIBA GEIGY Limited. sprayers. omogućuju se velike uštede u manipulaciji sa tečnošću a time povoljniji ekonomski rezultati uz bolju zaštitu životne okoline. rational orchard protection. NIKOLA ĐUKIĆ. u povoljnim vremenskim uslovima. br. 3. International Training Course in Ground and Aerial Application for Plant Protection and Biotehnical Products. Agrotehničar. Key words: norm treatment. može se zaključiti: Upotrebom srednjih (500–1000 l/ha) i malih količina tečnosti (200–500 l/ha) u poređenju sa korišćenjem standardne količine (1000–1500 l/ha) mogu se ostvariti kvaliteti tretmana koji se značajnije ne razlikuju. Basle Agricultural Division Application Advisory Service. 8–11.l Switzerland. Agrotehničar br. Zagreb. LITERATURA BERČIĆ. INFLUENCE OF TREATMENT NORM ON RATIONAL ORCHARDS PROTECTION RAJKO BUGARIN. 303 . M.

2001. Rastvorak koji je ušao u sastav voća deluje i kao sredstvo za konzervaciju. NOVI SAD OSMOTSKO I KONVEKTIVNO SUŠENJE VOĆA LJILJANA BABIĆ. ns. stoga zadržava lepši i svežiji izgled (Peiro-Mena i dr.yu 304 . 2002. Departman za poljoprivrednu tehniku.„SAVREMENA POLJOPRIVREDA“ VOL. 2006. Jednačina je validna za temperature rastvora od 45–55°C. Na osnovu iskustva u istraživačkom radu sa kombinovanim osmotskim i konvektivnim sušenjem kajsije (Babić Ljiljana i dr. što ima pozitivan efekat pri kasnijem konvektivnom dosušivanju. Obradovića 8. dr Ljiljana Babić. Prilikom snižavanja vlažnosti materijala dolazi u isto vreme i do migracije molekula rastvorka u uzorak. redovni profesor. kao i koncentracije rastvora od 70–85% od zasićenja za date temperature rastvora. IVAN PAVKOV1 IZVOD: Osmotska dehidracija je u prezentovanim rezultatima istraživanja iskorišćena kao proces za pripremu voća za kombinovano sušenje. Torres i dr. Poljoprivredni fakultet Novi Sad. prof. ljbab@polj. te je konačna vlažnost proizvoda viša u odnosu na ravnotežnu. Babić Ljiljana i dr. je urađena uz pomoć regresione analize. skladištenje plodova u staklenoj ambalaži pri sobnim uslovima je uspešno. koja predviđa promene srednje vlažnosti polutki kajsije tokom vremena u funkciji od temperature i koncentracije rastvora. 6 (2007) STR. Empirijska jednačina. 2000). 2004). 304–313. Kowalska Hana. Finalni proizvodi osmotski i konvektivno sušen. Polutke kajsije tri sorte „novosadska rodna“. Zbog toga ne postoji izrazita kontrakcija zapremine ćelija materijala. 56. Trg D. osmoza. 2006). 2001. Srednje vrednosti vlažnosti uzoraka polutki su dobijene na osnovu merenja i koriščene su za dalje statističke analize. MIRKO BABIĆ. konvektivno sušenje. Originalni naučni rad / Original scientific paper 1 Prof. redovni profesor. UVOD Osmotska dehidracija je jedan od mogućih načina pripreme voća za za konvektivno sušenje (Torreggiani Danila. „kečkemetska ruža“ i „ambrozija“ su bile predmet istraživanja. asistent. ANOVA analiza je pokazala da su temperatura i koncentracija rastvora uticajni faktori tokom osmotskog sušenja. mr Ivan Pavkov.ac. dr Mirko Babić. kajsija (Prunus armeniaca). Osmotsko sušenje kajsije (Prunus armeniaca) je obavljeno preko seta testova u laboratorijskim kontrolisanim uslovima. Ključne reči: Voće.

Proces se prekida izjednačavanjem koncentracija. gde su se tretirale u trajanju od dva sata. uzorci polutki kajsija su vađeni iz osmotske sušare. potrebno ga je dosušiti. Postavljena je hipoteza koju treba dokazati ili opovrgnuti da temperatura i koncentracija osmotskog rastvora imaju uticaj na brzinu otpuštanja molekula vode iz plodova. polutke u se ručno vadile i ispirale mlazom vode. Osmotska dehidracija se može sprovesti kao način pripreme sa zadovoljenjem prethodnog stava o tamnjenju. pristupilo se laboratorijskim merenjima. 2006). Suština procesa je migracija molekula vlage u tečnoj fazi iz proizvoda koji je potopljen u rastvor. pre svega u cilju sprečavanja enzimatskog tamnjenja (Rastogi i dr. 2007). Sutar i dr. Rastor je bio mešavina vode i šećera. Babić Ljiljana i dr. 2006. Plan testova je napravljen na osnovu izbora uticajnih faktora za tri sorte kajsije i to „ambrozije“. najčešće vode i nekog rastvorka. na papirnom ubrusu oceđeni i ulagani u jednom sloju na tave konvektivne pilot sušare. 2007. MATERIJAL I METOD Istraživanja uticaja temperature i koncentracije rastvora vode i saharoze na migraciju molekila vode iz voća su obavljena pri laboratorijskim uslovima. Ostavljene su na prosušivanju u potom ulagane u korpu osmotske sušare. sa kojom se proizvod ne može čuvati duže vreme. Cilj ovih istraživanja je prikupljanje novih informacija o ponašanju kajsije tokom osmotskog sušenja. Naime. Naučni pristup ovom obliku konzerviranja je skorašnjeg datuma. zastupljen u našima krajevima još od doba Turaka.Osmotska dehidracija je star proces. Pošto nakon osmotske dehidracije u voću ostaje još dosta vlage. U isto vreme se dešava migracija rastvorka iz rastvora u uzorak. Testovi osmotske dehidracije polutki kajsija izvođeni su u polu industrijskoj sušari (slika 1) projektovanoj u Departmanu za poljoprivrednu tehniku Poljoprivrednog fakuteta. a različitost u fizičkim i hemijskim osobinama materijala usloviće različite flukseve materije (Chenlo i dr.85 od vrednosti zasićenja na izabranim temperaturama rastvora. a izlaganje sumpor dioksidu je trajalo 4 sata. 2006) ili primenom neke druge energije (Erle i dr. koji je zatim odlagan u priručnu komoru za sumporisanje. 2001. najčešće konvektivnim putem (Fernandes i dr. odstranjivanje koštice i pažljivo odlaganje polutki u jedan kontejner. Na osnovu preporuka (Taylor 1995) sagorevano je 4 grama sumpora po likogramu svežeg voća. 305 . Analiza rezultata merenja fizičkih veličina tokom testova i njihova obrada će se uraditi uz pomoć odgovarajućih statističkih metoda. Nakon toga. 2005). Nakon toga je obavljeno polovljenje nožem. Ona se dešava zbog razlike u koncentracijama molekula vode u voću i u rastvoru (Barat i dr. Sutar i dr. 2001). Usvojena su takođe i dva nivoa ovog uticajnog faktora i to 45°C i 55°C. Da bi se došlo do više saznanja o povezanosti i međusobnom uticaju ova dva procesa kod kajsije. Odnos rastvora i voća je bio 14: 1. Nakon dva sata. poznato je da pre konvektivnog sušenja voće zahteva neku tehnološku operaciju pripreme. „novosadske rodne“ i „kečkemetske ruže“ Procedura je bila sledeća: sveži plodovi svih triju sorti su ručno prane pod mlazom tekuće vode i ostavljena u jednom sloju da se suše. To su na primer spremanje voća u obliku slatka ili povrća u obliku turšije. Sledeći cilj je da se ustanovi kvalitativna povezanost uticajnih faktora na proces matematičkim modelovanjem. Dva nivoa concentracije šećera u rastvoru su korišćena tokom testova i to 0.70 i 0.

Jedan uzorak polutki „novosadske rodne“ je nakon acidifikacije odmah stavljen u konvektivnu sušaru. Vlažnost uzorka na kraju konventivnog sušenja je izračunana na osnovu poznavanja početne vlažnosti kajsija i početne mase. Osmotic and batch convective pilot dryers Sačinjen je plan izvođenja testova (tabela 1) i to tako da se za svaku kombinaciju uticajnih faktora obavi eksperiment sa tri četiri ponavljanja. 306 . 1.Sl. sve dok se u dva uzastopna merenja mase nije pojavila konstatna vrednost. Svi uzorci kajsija nakon sumporisanja i osmotskog sušenja su takođe dosušivani u konvektivnoj sušari. Ova sušara je stojala na vagi tako da se promena mase tokom procesa mogla kontinualno pratiti. Praćenje promene vlažnosti polutki kajsija tokom osmotske dehidracije je rađeno tako što je svakih 15 minuta izuziman uzorak. a zabeležena je nakon svakih 15 minuta rada. Osmotska i konvektivna pilot sušare Fig. 1. Papirni ubrus je korišćen za eliminisanje spoljašnje vlage. te je nakon toga uzorak iseckan i odlagan u laboratorijsku sušnicu na 70°C. tako da su ostvareni rezultati merenja uporedivi. Temperatura i brzina kretanja vazduha u ovoj sušari su bili isti tokom svih testova.

a na sličan način je dokazan i uticaj temperature rastvora na migraciju molekula vode iz uzoraka. Prvi korak je bio analiza uticaja koncentracije (70% i 85%) pri istoj temperaturi rastvora od 55°C. t=55°C. 11 i 18 su takođe uzeti u obzir. Tab.60 76.7 3 8.11 14 t=55°C c=0.054 0. Konstatuje se da je izračunati kriterijum F = 4.58522. t=55°C.050 Sa slike 2. Grafički prikaz podataka merenja za sva četiri testa je na slici 2. odgovarajuća statistička metoda je korišćena. Test No 3 („ambrozija“. 1.57 Promena vlažnosti Moisture changes Δw/Δτ (%/min) 0.183 0.170886 u okviru verovatnoće od 95%.147 0.000 0. Rezultati merenje na jednom primeru testa broj 3 su dati tabelarno (tabela 2). The plan of tests Sorta Apricot Variety Ambrozija Novosadska rodna Kečkemetska ruža Testovi – Tests t=45°C c=0.79 74.11 80.099 0. Plan testova Table 1.70) Table 2. Da bi se dokazala hipoteza o uticaju koncentracije i temperature rastvora na migraciju vlage iz uzoraka.81 73.33 72. Međutim u drugom satu se pojavljuje značajnija razlika u otpuštanju molekula vode kod uzoraka koji su bili u rastvoru više koncentracije – 85% u odnosu na maksimalnu za datu temperaturu rastvora.Tab.7 2 10.037 0.15 77.90 78. c=0.162 0.132 0. se vidi da je trend krivih prilično sličan tokom prvog sata osomoze bez obzira na koncentraciju rastvorka. ANOVA statistička metoda je upotrebljena za obradu podataka i rezultati su prikazani u tabeli 3. Testovi 9. Time je deo hipoteze dokazan. 2. 307 . što je veće od Fcrit = 4.70) Vreme Time τ (min) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 15 30 45 60 75 90 105 120 Vlažnost Moisture content w (%) 85.54 83.85 5 9 18 REZULTATI I DISKUSIJA Izmerene srednje vrednosti vlažnosti polutki voća tokom svakih 15 minuta osmotskih testova su sređene tabelarno i grafički. c=0.12 17 c=0.13 15 c=0.85 4 7. Test broj 3 („ambrozija“.

Srednje vrednosti vlažnosti kajsije tokom osmotske dehidracije pri temperaturi rastvora od 55°C i koncentraciji od 0.2. pri istim uslovima eksperimenta.040491 F crit 4.005271 F 4. te se neće u ovom radu analizirati. 3. Uočava se da sorta „kečkemetska ruža“ mnogo brže otpušta molekule vode. Može se zaključiti da se u budućim istraživanjima obuhvati i njegov značaj.008425 Već grubom analizom dobijenih rezultata merenja predstavljenih kao grafici uočio se i uticaj sorte na brzinu otpuštanja molekula vode.182294 df 1 30 31 MS 0.70 i 0.169249 Variance 0. planom eksperimenta ovaj uticani faktor nije uzet u obzir. izračuvanjem takozvane relativne promene vlažnosti (wpoč-wtr/wpoč).85 Fig. vidi se različito ponašanje sorti. Međutim.024168 0.Sl. Mean values of apricot moisture content during osmotic dehydration for solution temperature of 55°C and concentrations of 0. Rezltati ANOVA statističke analize Table 3.114286 0.707988 Average 0. Na slici 3 su date ovako izračunate krive za „kečkemetsku ružu“ (test 18) i za „novosadsku rodnu“ (testovi 9 i 11).024168 0.828568 2.85 Tab.70 and 0.170886 Count 16 16 Sum 1.585222 P-value 0.158126 0.002117 0. The results of ANOVA statistical analyse SUMMARY Groups Column 1 Column 2 ANOVA Source of Variation Between Groups Within Groups Total SS 0. Naime. Tumačenje za ovu pojavu je ra308 . gde je wpoč – početna vlažnost uzorka i wtr – trenutna vlažnost uzorka (%) za neki posmatrani vremenski trenutak. 2.

Testovi 9 i 11-novosadska rodna Kvalitativna povezanost uticajnih faktora na osmotsko sušenje polutki kajsije će se obaviti primenom regresione analize. a njeni parametri su: A = 0.96726394. Nakon testiranja obe jednačine.zlika u sastavu u strukturi pojedinih sorti. Nakon unošenja uticajnih faktora na proces jednačine su: Δw = wo− w = Aτn1 (t/to) n2 (c/co) n3 w = wo− [Aτn1 (t/to) n2 (c/co) n3] . . Relatively moisture content changes of samples during time Test 18-kečkemetska ruža.2 gde je: to – referentna temperatura. Sl. n3 – eksponenti. koje opet bitno utiču na energiju veze vlage i suvog skeleta. n1 = 0.. Kowalska i dr. 3. τ – vreme (min). n2. Konačni izraz je empirijska jednačina: 309 . usvaja se 20°C. w – trenutna vlažnost (%). 3. n1. konstatuje se da jednačina [1] ima bolji koeficijent korelacije.312012. Relativne promene vlažnosti uzorka tokom vremena Fig. co – koncentracija rastvora na liniji zasićenja za datu temperaturu rastvora (– ili %). 2001) eksponencijalne funkcije tipa: Y = Axn Y = Aexn bi najbolje opisale ovu pojavu.. Prema nekim predhodnim istraživanjima (Stefanovic i dr. c – koncentracija rastvora (– ili %). R = 0.374136. n2 = 1. t – temperatura rastvora (°C). a standardno odstupanje je 0.218. n3 = 0. Odgovarajuće regresione jednačine za konkretak slučaj bi bile: Δw = wo-w = Aτn Δw = wo-w = Aeτn gde je: wo – početna vlažnost uzorka (% u odnosu na vlažnu bazu). a naročito u rasporedu mikro i makro kapilara. A – koeficijent koji zavisi od uslova eksprimenata.079241.1 Δw = wo− w= Aeτn1 (t/to) n2 (c/co) n3 w = wo− [Aeτn1 (t/to) n2 (c/co) n3] .881154. 1995.

Merenja mase uzoraka na svakih 15 minuta je obavljeno i u oovom slučaju.88115 (t/to) 1. Regresiona kriva na osnovu empirijske jednačine u rezultata merenja u testu 4 Fig. bez obzira da li je to rastvor ili okolni vazduh. Obe sorte pri istom režimu sušenja imaju skoro istovetan intenzitet i trajanje perioda zagrevanja materijala. Na slici 5 su kinetičke krive sušenja dobijene analiziranjem promene mase uzorka pri istim uslovima (temperatura vazduha za sušenje je bila 60°C. 310 . Rezultati merenja su statistički obrađeni i predstavljeni tabelarno i grafički.312°] 3 koja opisuje ponašanje polutki kajsije pri otpuštanju molekula vode za vreme osmotske dehidracije kada je temperatura rastvora 45–55°C i koncentracija rastvora 70–85%. osim u prvih pola sata i poslednjih 15 minuta trajanja procesa. Može se konstatovati da je i pri konvektivnom sušenju ponašanje sorti slično kao pri osmozi.4.85). Očigledno je da empirijska regresiona jednačina relativno dobro pokriva rezultate merenja.3741 (c/co) °. Emphyrical regression curve versus experimental data curve of test No 4 Nakon osmotskog tretmana. Hemijski i fizički sastav „kečkemetske ruže“ omogućuje joj lakše napuštanje molekula vlage u okolinu. Integraljenjem ovih podataka. Regresiona jednačina [3] je proverena tako što je uporešena sa rezultatima merenja dobijenim tokom testa broj 4 (t = 45°C. 4. a brzina kretanja vazduha za sušenje u neporemećenom preseku pre ulaska u sloj uzorka konstantna). Nakon toga nastaje karakterističan period opadajuće brzine sušenja koji može da ima više pikova. Sl. i to naročito kod bio materijala kao što je voće.w = wo− [0. to jest računanjem mihovih promena u jednakim vremenskim intervalima dobijene su kinetičke krive brzine sušenja za iste testove (slika 6). koji se karakteriše stalnim povišenjem brzine sušenja (slika 6). Rezultati su dati grafički na slici 4. c = 0. „Novosadska rodna“ je pri laboratorijskim merenjima imala izraziti period konstantne brzine sušenja posle izvesnog vremena (nakon 3 sata sušenja). uzorci su dosušivani u konvektivnoj pilot sušari.0792 τ°.

Krive konvektivnog sušenja Fig.–-●-–test 8 (novosadska rodna) Trend lakšeg otpuštanja vlage kod „kečkemetske ruže“ se pokazao nakon perioda konstantne brzine sušenja.6.5. Convective drying rate curves --▲-–test 14 (kečkemetska ruža). što uslovljava brze postizanje izlazne vlažnosti.Sl. 5. 311 . 6.–-●-–test 8 (novosadska rodna) Sl. Konvektivne krive brzine sušenja Fig. Convective drying curves --▲-–test 14 (kečkemetska ruža). kada nastaje ponovo opadajući trend.

od 1. J. LJILJANA. FITO P. Pošto je dokazana alternativna hipoteza o uticaju koncentracije i temperature rastvora na migraciju molekula vode iz voćnog tkiva.M. Vol 7 (2006) 1–2.. Vol 6 (2002) 1– 2: 1–4. M: Osmotic and Air Drying of Apricot. Konstatovana je razlika u načinu otpuštanja vlage tokom osmotske dehidracije u zavisnosti od sorte. PAVKOV. BABIĆ LJILJANA. projekta evidencionog broja BTN–341‚002B pod nazivom “PROIZVODI OD SUŠENOG VOĆA” u okviru Nacionalnog programa „Biotehnologija i agroindustrija”. LITERATURA BABIĆ LJILJANA. temperatura i koncentracija rastvora sukcesivno. PAVKOV I: Kombinovano osmotsko i konventivno sušenje kajsije. Vol 29 (2004) 4. časopis PTEP. BABIĆ M. (2004) 8: 1–2. Časopis PTEP. osim u početnih pola sata trajanja testa i poslednjih 15-tak minuta. Regresiona jednačina važi za raspon temperatura rastvora od 45–55°C i raspon koncentracija od 70–85% od vrednosti na liniji zasićenja za date temperature rastvora. M. Republike Srbije. BABIĆ M. a koja će poslužiti za projektovanje industrijskih postrojenja.312°] gde su τ. 179–184.ZAKLJUČAK Osnovni cilj istraživanja koji su prezentovani u radu je prikupljanje informacija o ponašanju polutki kajsija tokom kombinovanog osmotskog i konvektivnog sušenja.. Proceedings of the International Scientific Conference “Agrotech Nitra 2002”. BARAT. pp 12–16. 1–3. 312 . BABIĆ.2005. Ona se tumači razlikama u sastavu pojedinih sorata i različitim rasporedom mikro i makro kapilara u voćnom tkivu. M. LJILJANA. B: Sušenje kajsije.88115 (t/to) 1. Posebna pažnja je posvećena promenama koje se dešavaju u voću prilikom osmotske dehidracije. 2002. BABIĆ LJILJANA. CHIRALT: Modeling of simultaneous transfer and structural changes in fruit tissues.3741 (c/co) °. p. „kečkemetskom ružom” i „ambrozijom”. s obzirom da su testovi rađeni sa „novosadskom rodnom”. Časopis PTEP. BABIĆ. ustanovljena je uz pomoć statističke metode empirijska jednačina koja opisuje efekat koji imaju faktori na smanjenje vlažnosti.0792 τ°. 1–3.: Nova tehnologija pripreme i sušenja kajsija. Savremena poljoprivredna tehnika. BABIĆ. NAPOMENA Rezultati istraživačkog rada su nastali zahvaljujući finansiranju Ministarstva nauke i zaštite životne sredine. Slovenska polnohospodarska Univerzita v Nitre. KARADŽIĆ. kod kojih će glavni cilj biti proizvodnja suvog voća primenom neagresivnog i energetski racionalnog postupka. Smatra se da će rezultati istraživanja upotpuniti bazu podataka o ponašanju kajsije tokom osmotske dehidracije. I. Empirijski izraz se dobro slaže sa rezultatima merenja testova obavljenih na kontrolisanom laboratorijskom nivou.04. 49 (2001) 77–85. BABIĆ. u formi: w = wo− [0. t i c – vreme. BABIĆ. PAVKOV I: Osmotsko sušenje kajsije u zavisnosti od temperature i koncentracije rastvora. Journal of Food Engineering.

49 (2001) 137–140 PEIRO-MENA R. SUTAR P. apricot (Prunus armeniaca). 78 (2007) 90–97. as well as for solution concentration of 70% and 85% of saturated solution for chosen solution temperature. 74 (2006) 240–246. F. Vol 5 (1995). SCHUBERT H: Combined osmotic and micsowave-vacuum dehydration of apples and strawberries. BERTOLO: Osmotic pre-treatments in fruit peocessing: chemical. OLIVEIRA E: Optimization of osmotic dehydration of bananas followed by air-drying. TORRES J. GASPARETO O. 77 (2006) 1059–1063 STEFANOVIC. Paper No 056158..CHENLO. CHIRALT A: Influence of process conditions on mechanical properies of osmotically dehydrated mango. „novosadska rodna”. MOREIRA R. Journal of Food Engineering. RASTOGI N. Journal of Food Engineering. USA. University of Florida. ESCRICHE I. 78 (2007) 756–774. physical and structural effects. LENART A: Mass exchange during pretretment of vegetable. This equation is valued for solution temperature 45°C and 55°C. GUPTA D: Mathematical modeling of mass transfer in osmotic dehydration of onion slices. FERNANDEZ-HERRERO C. SUGUNA K. Institute of Food and Agricultural Sciences. Journal of Food Engineering. Journal of Food Engineering. Journal of Food Engineering. FERNANDES F. 2005. CAMACHO M. TALENS P. OSMOTIC AND CONVECTIVE FRUITS DRYING LJILJANA BABIĆ. NAYAK C. Three varieties of apricot halves were empoyed. 77 (2006) 842–849. Empirical equation which predict the changes of apricot halves moisture content in the time as a function of solution temperature and concentration was derived by the means of regression analysis. TORREGGIANI DANILA. convective drying. M: Praktična primena osmotskog sušenja kod poljoprivrednih proizvoda. PRASAD S: Fruidizeb bed drying of osmotically dehydrated onion slices of suitable drying model. Journal of Food Engineering.Revija “Agronomska saznanja”. pp 2–7 SUTAR P. MARTINEZ-NAVARRETE N: Compositional and physicochemical changes associated to successive osmofehydration cycles of pineapple. 1995. „kečkemetska ruža” i „ambrozija”. Journal of Food Engineering. ANOVA statistical analysis proved that solution temperature and concentration are influential factors onto osmotic drying. pp 31. Current mean values of samples moisture content were obtained by measurement equipment and used as data base for further statistical analysis. 313 . RAGHAVARAO K: Combined effect of γ-irradiation and osmotic pretreatment on mass transfer during dehydration. 49 (2001) 247/253 TAYLOR SANDRA: Drying Foods in Costal Florida. MIRKO BABIĆ. osmosis. VAZQUES G: Osmotic dehydration of chestbut with sucrose: Mass transfer processes and global kinetic modeling. 77 (2006) 188–193. Journal of Food Engineering. Apricot (Prunus armeniaca) osmotic drying set of tests was conducted under controlled condition in laboratory. Key words: Fruits. ERLE U. RODRIQUES S. Journal of Food Engineering. UROSEVIC. IVAN PAVKOV Summary Osmotic dehydration have been used as pre treatment procedure for fruits combined drying in this study. 49 (2001) 193–199. 2005 ASAE Annual International Meeting. KOWALSKA HANA. M.

zvanje i ustanova u kojoj rade pojedini autori. uključijući tabele. iznad imena zadnjeg autora. Tekst normal. Font Size 10. sa jednim razmakom ispod naslova. J. NASLOV RADA se piše velikim slovima (bold). ime i prezime. u superskriptu. M. Right 4. ŠAHINOVIĆ. sa jednim razmakom ispod naslova. ZAKLJUČAK (bold). centrirano. Za kucanje rada koristiti font Times New Roman. centrirano. može da ima maksimalno 6 kucanih stranica. Font Size 10. objavljuju se originalni naučni radovi. Font Size 10 (Justify). A. Font Size 10. STANČIĆ. Celokupan tekst rada. Justify poravnanje sa uvlakom prvog reda 0. latiničnim pismom. UVOD (bold). Naslov spustiti ispod gornje margine sa 4 entera.: Ovulacija i fertilitet nazimica kod sinhronizacije estrusa preparatom Regumate. Margine: Top 2. LITERATURA (bold). Font Size 10. Left 4. Tekst normal. Rad se piše na srpskom jeziku. GRAFENAU. IME I PREZIME autora se pišu velikim slovima (normal). sa jednim razmakom ispod naslova. Font Size 10. DISKUSIJA (bold). Justify. A4 formata (Portrait). označava se Footnote. Font Size 10... Font Size 10. 10 pt. Redosled radova je po abecednom redu početnog slova prezimena prvog autora. Justify. centrirano. Font Size 10.UPUTSTVO AUTORIMA ZA PISANJE RADOVA U ČASOPISU “SAVREMENA POLJOPRIVREDA” U časopisu „Savremena poljorivreda“.2 cm. Tekst normal. 314 . centrirano. Font Size 10. pregledni radovi i prethodna saopštenja. Font Size 10.. sa jednim razmakom ispod naslova. Font Size 11. a pisanje početi u petom redu. Biotehnologija u stočarstvu. (komandom Insert Footnote).6). Oznakom 1. sheme. centrirano. OBERFRANC. R.0 cm. PIVKO. U izvodu se daju osnovni cilj. IZVOD: (italik). centrirano. materijal i metod rada. važniji rezultati i zaključak (maksimalno 500 znakova). Justify. centrirano. Bottom 8. sa jednim razmakom ispod imena i prezimena autora rada. MATERIJAL I METOD RADA (bold). Tekst normal.2 cm.. normalnog proreda (Single Space). centrirano. Font Size 10. REZULTATI (bold).7 cm. Font Size 10. Justify. BUDINČEVIĆ.. Justify. bez numeracije! Tekst literature Font Size 9.6 cm (Format → Paragraph → Indents and Spacing → Special → First Line 0. crteže i fotografije. B. Tekst normal. Ključne reči: minimalno 3. Treba da sadrži i kratak izvod na engleskom jeziku (summary). Ispod izvoda. P. sa jednim razmakom ispod naslova rada. 16 (3–4) 49–54 (2000). grafikone. u kojoj se navodi titula. sa jednim razmakom ispod naslova. a maksimalno 6 reči.

Posle literature. dr Milan Krajinović 315 . centrirano. sheme. Fotografije. god. zavisno od godišnje sezone (Font Size 9. italic) Citiranje autora u tekstu radu: (Stančić i sar. Zbog toga. – ako je više od dva autora. Tekst. crteža. sa svim prilozima (fotografije. a u tekstu rada naznačiti mesto na kome treba da budu štampane. Font Size 10. Graph. Obradovića 8 21000 Novi Sad Tel. molimo autore da svoje radove napišu gramatički korektno. centrirano. malim slovima. (normal) Justify. koji nisu napisani striktno po ovom uputstvu. tako i na engleskom jeziku. Tabele treba da budu jasne. Key words: malim slovima.ac. Ako su samo dva utora. onda (Stančić i Šahinović. Tabele se stavljaju na određeno mesto u tekstu. napisati naslov ili opis fotografije. kako na srpskom. Radovi. što jednostavnije i pregledne. (bold). Tekst rada neće biti podvrgnut jezičkom lektorisanju. Radove poslati na adresu: Uredništvo časopisa “Savremena poljoprivreda” Poljoprivredni fakultet Trg D. sheme. AI). centrirano. Novi Sad. Font Size 10. crteže. grafikone i sheme. neće biti prihvaćeni za štampu! Ovo uputstvo. 1.yu/).: ++021/450-355 Svim autorima se zahvaljujemo na saradnji. grafikoni) i na 3. IME I PREZIMA AUTORA. Font Size 10. Naslov. JPG sa 300 dpi. 1995). Rad se dostavlja uredništvu časopisa u 2 štampana primerka. Na primer: Graf. Summary. normal). kao i jedan primer pravilno odštampanog rada u časopisu “Savremena poljoprivreda”.5’’ Disketi (90 mm) ili na CD. Ili. Stančić i sar. zaglavlja (tekst) i podtekst u tabelama.2005. tako što će se. Font Size 9. treba da budu napisani na srpskom i engleskom jeziku (srpski – normal.ns. ili vektorski format sa slovima pretvorenim u krive – CDR. 16. velikim slovima (bold). možete naći i na sait-u Poljoprivrednog fakulteta u Novom Sadu (http: // polj. velikim slovima (normal). crteži. Koncentracije spermatozoida u ejakulatu nerast. 2005). dati u posebnom prilogu (izvorni format faila – TIF. 1.11. Glavni i odgovorni urednik Prof. (2005). Font Size 10. engleski italik). Sperm concentration in ejaculates according to seasons of year (Font Size 9. u tekstu. napisati kratak sadržaj na engleskom jeziku i to: NASLOV.

Font Size 10. Font Size 10 (Justify) with a single space below the name and surname of the author of the paper. in superscript.. surveys and former reports. Justify with a single space below the title. Font Size 10. (click Insert Footnote) above the name of the last author. 10 pt. Portrait. Font Size 10. in single spacing.R. Justify with a single space below the table. Font Size 10. SUMMARY: (italic). CONCLUSION (bold).. Justify with the indent of the first line 0. P. SAHINOVIC.6 cm (Format → Paragraph → Indents and Spacing → Special → First Line 0.0 cm. The title should be lowered below the upper margin clicking enter 4 times and writing should be commenced in the fifth line. stating the title. centred. THE PAPER TITLE is written in bold letters. INTRODUCTION (bold). Font Size 10. With mark 1. THE NAME AND SURNAME of the authors are written in normal letters.. Justify with a single space below the title. Right 4. Font Size 10. Justify. Font Size 10. J. the name and surname. Text normal. schemes. centred. should be used. Font Size 10.2 cm. Text normal. Biotechnology in livestock breeding. M. Margins: Top 2..7 cm. the rank and the institution in which the respective authors are employed. LITERATURE (bold).INTRODUCTIONS TO AUTHORS ON WRITING PAPERS FOR THE JOURNAL “CONTEMPORARY AGRICULTURE” The journal “Modern Agriculture” publishes original scientific papers. Key words: minimum 3 and maximum 6 words. Text normal. A paper is written in Serbian. centred. centred. 316 . the Footnote is marked. with a single space below the paper title. DISCUSSION (bold). MATERIAL AND METHOD OF THE STUDY (bold). centred. 16 (3–4) 49–54 (2000). in Latin alphabet. the significant results and the conclusion (500 characters maximum). Justify with a single space below the title. Font Size 10. PIVKO. Font Size 11. Bottom 8. A. The whole script of the paper. The summary presents the basic objective. Font Size 10. drawings and photographs.Left 4. Text normal. GRAFENAU. centred. For typing the paper the Times New Roman font.2 cm. STANCIC.. centred. Below the summary. can have 6 typed pages at the maximum.: The ovulation and fertility in suckling pigs at the synchronization of estrus with Regumate. graphs.6). RESULTS (bold). with a single space below the title. centred. Font Size 10. Text normal. Font Size 10. OBERFRANC. BUDINCEVIC. B. including tables. It should comprise a short summary in English. the material and method of the study.

1995). drawing or scheme. with 300 dpi. Sperm concentration in ejaculates according to seasons of year (Font Size 9. Koncentracije spermatozoida u ejakulatu nerasta. After the literature a short table of contents should be written in English as follows: TITLE. The tables are set in a specific place in the text. Dr. These introductions to autors and one sample of the correct printed paper in the Journal “Contemporary Agriculture”.ns. or a vector format with letters turned into curves – CDR. drawings. Literature text Font Size 9. centred. with all the supplements (photographs. If there are only two authors. Editor-in-chief Prof. 1. graphs) and on 3. Font Size 9.The order of papers is arranged according to the alphabetical order of the initial letter of the surname of the first author. Text. then – (Stančić and Šahinović. should be given in a separate supplement (an original file format –TIF. Or – Stančić et al. NAME AND SURNAME OF AUTHORS. we ask the authors to write their papers grammatically correct both in Serbian an English. drawings. The papers should be sent to the following address: The editor’s office of the journal “Contemporary Agriculture” The Faculty of Agriculture Trg D. The titles. The photographs. For instance: Graf. AI). Font Size 10 (normal). Justify. italic).ac. in capital letters (normal). zavisno od godisnje sezone (Font Size 9. The paper is submitted to the editor’s office of the journal in 2 printed copies. 1. schemes. by writing in the text the caption of the photograph. you can find on the web site: http: //polj. English –italic).and the place where they are to be printed should be marked in the text. Therefore. in capital letters (bold). Milan Krajinović 317 . Obradovića 8 21 000 Novi Sad Phone: ++ 021/450-355 We are grateful to all the authors for their cooperation. Citing the authors in the paper: Stančić et al.yu/ (Faculty of Agriculture in Novi Sad). Font Size 10. headings (text) and subtext in tables. centred. as simple and neat as possible. in small letters (bold). should be in Serbian and English (Serbian – normal. Key words: in small letters. Font Size 10. without numbering. centred. The papers which have not been done in accordance with these instructions will not be considered for publishing. JPG. Summary.5” floppy disc or on CD. (2005). Graph. Font Size 10. 2005) – if there are more than two authors. The tables should be clear. normal). The text of the paper will not be proof-read. graphs and schemes.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful