P. 1
Politologija skripta

Politologija skripta

|Views: 756|Likes:
Published by ilhana_anahli

More info:

Published by: ilhana_anahli on Nov 20, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/12/2014

pdf

text

original

P O L I T O L O G I J A

VLADE, SISTEMI I REŽIMI Tradicionalni načini klasifikacije Pojam vlast se odnosi na institucionalne procese tokom kojih se donose odluke koje se odnose na veći broj ljudi i koje su obično obavezujuće. Politički sistem ili režim je širi pojam koji obuhvata ne samo mehanizme vlasti i državne institucije već i strukture i procese preko kojih djeluje na društvo u cjelini. U stvari politički sistem je podsistem većeg društvenog sistema. Sistem je po tome što postoje međuodnosi u okviru složene cjeline, a politički po tome što se oni tiču raspodjele moći, bogatstva i resursa u društvu. Zašto pravimo klasifikaciju političkih sistema Klasifikacija političkih sistema proističe iz dva razloga: -Prvi razlog je taj što je klasifikacija ključni pomagač za razumijevanje politike i vlasti. Razumijevanje politike najvećim dijelom stiče se poređenjem, pogotovo što su eksperimentalne metode uglavnom neprimjenljive. -Drugi razlog klasifikovanja je da se, prije analize, olakša proces evaluacije. U svom krajnjem obliku ovaj proces može da obuhvati potragu za idealnim sistemom vlasti, pa čak i utopijom, što se može naći u djelima Platona, Tomasa Mora i Pjotra Kropotkina. Svi načini klasifikacije imaju svoje mane. Kao i kod svih analitičkih sredstava postoji opasnost od pojednostavljivanja. Sličan problem predstavlja mogučnost da previdimo kako neka pojava ima različita značenja u različitim kontekstima. Tako je komparativna analiza izložena stalnoj opasnosti od etnocentrizma. Etnocentrizam predstavlja primjenu vrijednosti i teorija na druge grupe i narode. On podrazumijeva pristrasnost i iskrivljivanje. Blokada vlasti – paraliza izazvana institucionalnim rivalitetom u okviru vlasti ili pokušajem da se odgovori na zahtjeve javnosti. Vladavina U najširem smislu, vladati znači upravljati nekim ili kontrolisati nekoga. Suštinske funkcije vlasti su: donošenje zakona, sprovođenje zakona i tumačenje zakona. Utopija, utopizam doslovno označava idealno ili savršeno društvo. Utopizam je jedna vrsta političke teorije koja kritikuje postojeći poredak tako što pravi model idealnog ili savršenog društva koje bi ga moglo zamijeniti. Dobri primjeri za to su anarhizam i marksizam. Demagog je politički vođa koji kontroliše mase tako što izaziva histerično oduševljenje. Klasične tipologije Najuticajnija je Aristotelova klasifikacija iz četvrtog vijeka p.n.e. koja se zasnivala na njegovoj analizi 158 tada postojećih grčkih gradova-država. Aristotel ja smatrao da se vladavine mogu podijeliti na osnovu dva pitanja: «ko vlada» i «ko ima korist od vladavine». On je identifikovao šest oblika vladavine: K o v l a d a? Vladari jedan čovjek tiranija nekolicina oligarhija većina demokratija
2

zakonodavnih i sudskih institucija. a ne monarhu. 3 . godine. nezavisna od javne vlasti. Samim tim. Ovo načelo uključeno je u Američki ustav. odbacivanje monarhističkih i dinastičkih principa. Ustavni republikanizam ustanovljen u SAD posle građanskog rata. u revoluciji 1789. ideološku.K o i m a k o ri s t i? svi monarhija aristokracija politeja Aristotelovski sistem kasnije su razvili mislioci kao što su Tomas Hobs i Žan Boden.kapitalistički ili prvi svijet .komunistički ili drugi svijet i . Boden navodi da je od svih režima najlakše odbraniti apsolutizam. Najteži udarac modelu tri svijeta su nanijele revolucije u Istočnoj Evropi. Civilno društvo podrazumijeva oblast nezavisnih grupa i udruženja.zemlje u razvoju ili treći svijet Podjela na tri svijeta imala je privrednu. Nasuprot njima nemaština se ukorjenila u zemljama podsaharske Afrike. Istočne Azije. Jugoistočne Azije i Latinske Amerike). Totalitarizam podrazumijeva potpuno ukidanje civilnog društva. Postao je poznat zahvaljujući knjizi «Kraj istorije i poslednji čovjek». Apsolutizam je teorija ili praksa apsolutne vlasti. Tipologija «tri svijeta» Politički svijet se može podijeliti na tri bloka: . Kasnije su ove stavove revidirali rani liberali kao što su Džon Lok i Monteskje. Međutim. tradicionalni načini klasifikacije su zamijenjeni novim. gdje se naglasak stavlja na ustavne i zakonske odlike političke vlasti. Vlast je apsolutna jer ima neograničenu moć. U njoj tvrdi da je istorija ideja okončana priznavanjem liberalne demokratije kao krajnjeg oblika vladavine čovjeka. Monteskje je predložio sistem kontrole i ravnoteže podjelom vlasti između izvršnih. Hobs opisuje suverenitet kao monopol prinudne vlasti. privatna oblast života. vlast koja sama po sebi može da jamči mirnu vladavinu. Lok je branio tezu da suverenitet pripada narodu. što predstavlja svojevrsni četvrti svijet. Republikanizam je načelo po kojem politička vlast proizlazi iz pristanka naroda. godine ovakva podjela bila je sve manje održiva. Poseban predmet njihovog interesovanja bilo je pitanje suvereniteta kao osnove svakog stabilnog političkog režime. Totalitarizam je sistem političke vlasti koji se uspostavlja širokom ideološkom manipulacijom i otvorenim terorom i nasiljem. i oblik parlamentarne vlasti koji je postepeno nastajao u V. koje su dovele do pada tvrdokornih komunističkih režima i otpočele proces političke liberalizacije i reforme tržišta. Fransis Fukujama (rođen 1952 u SAD) je društveni analitičar i politički komentator. a nije dužan da ih poštuje. sugerišući da suveren nema nikakvih ograničenja. Fransis Fukujama je proglasio ove događaje za kraj istorije. Bruto domaći proizvod je ukupna novčana vrijednost sve finalne robe i usluga proizvedenih u nekoj privredi za godinu dana. Novi obrasci privrednog razvoja obezbijedili su materijalno bogatstvo nekim dijelovima trećeg svijeta (zemlje Bliskog Istoka. da bi kasnije postalo jedna od najznačajnijih osobina liberalne demokratske vladavine. demokratski radikalizam nastao u Francuskoj. od 1970. koja se najčešće dovodi u vezu sa apsolutističkom monarhijom. jer je na vlasti vladar koji donosi zakone. Suverenitet je određen kao najviša i vječite vlast. političku i stratešku dimenziju. Britaniji stvorili su znatno složeniju političku stvarnost.

Tokom pedesetih i šezdesetih godina 20. privredni i kulturološki činioci. Austrija i Švajcarska razvijen je sistem konsocijalne demokratije. vijeka prihvaćen je ustavno-institucionalni pristup klasifikaciji vlasti. Evropa i Australoazija. -zajamčene građanske slobode i prava pojedinaca.stoljeća razvio se strukturno-funkcionalni pristup. Sve zapadne poliarhije nisu iste. U državama kao što su Belgija. Demokratija većine organizovana je oko parlamenta po tkz. Zapadne poliarhije Jezgro zapadne poliarhije čine sjeverna Amerika. U 19-tom i početkom 20. Ni jedan sistem ne počiva na jednom opštevažećem činiocu. -nove demokratije. Kanada. Pristup zasnovan na tri svijeta bio je ekonomsko-ideološki po usmjerenju. -politički pluralizam. 4 . N. druge zapadne poliarhije odlikuje podjela vlasti kroz sistem vlasti i stranački sistem. vestminsterskom modelu (V. -sva odrasla lica imaju pravo glasa.Liberalna demokratija je oblik demokratske vladavine koji održava ravnotežu između načela ograničene vlasti i ideala narodnog pristanka. istočnoazijski režimi. po tome što djeluje kroz ustanove koje primoravaju vladare da uzmu u obzir interese i želje izbornog tijela. među kojima su najčešći: ko vlada. a druge podijeljenosti i pluralizmu. Australija. -nezavisnost organiovanih grupa i -privreda organizovana na privatnom poduzetništvu i tržišnim principima. Nasuprot vestminsterskom modelu. -izbori su slobodni i pošteni. U savremenom svijetu može se prepoznati pet vrsta režima: -zapadne poliarhije. -islamski režimi i -vojni režimi. Međutim pristup usvojen u ovoj knjizi polazi od činjenice da su tri ključne odlike svakog režima: politički. Režimi savremenog svijeta Jedna od prepreka utvrđivanja novog sistema klasifikacije režima savremenog svijeta je što ne postoji sigurnost o kriterijumima na kojima bi se taj sistem zasnivao. Poliarhija se može smatrati kao grubo približavanje demokratiji. koji je stepen materijalnog razvoja.Zeland. Lijphart pravi razliku između demokratije većine i demokratije konsenzusa. Britanija. Neke od njih naginju centralizaciji i vlasti većine. -podjela vlasti i sistem kontrole i ravnoteže. kako se obezbjeđuje poslušnost. da li je vlast centralizovana. -redovni izbori. Njene najznačajnije osobine su: -ustavna vlast koja se zasniva na zakonski propisanim pravilima. Izrael i Indija). Osnovne odlike poliarhije su: -vlast je u rukama izabranih zvaničnika. -ne postoje ograničenja kandidiranja za neki položaj. kakva ravnoteža postoji između države i pojedinca. koliko je režim stabilan. kako je organizovan privredni život. Određeni sistemi teže da istaknu različite grupe kriterijuma. Sve države s višestranačkim izborima imaju oblike poliarhijskog uređenja.

. izložili je u knjizi Odlomaka.komunistička partija ima monopol političke vlasti.privredni život zasnovan je na kolektivizaciji i državnom planiranju. a to je vjerovanje u porodicu. Vestminsterski model je sistem vlasti u kojem izvršna vlast proističe iz skupštine ili parlamenta. Odlike režima nove demokratije. Ono se bavi temama dvojnosti ljudskih odnosa i njegovanju sopstvenog duha. . Posebnost odlike političkog sistema jedinstvene ili posebne za taj sistem. on se odnosi na kulturno i filozofsko evropsko naslijeđe. Ove zemlje prolaze kroz tranziciju koja će ih na kraju izjednačiti sa zapadnim poliarhijama. Istočnoazijski režimi odlike: -više su usmjerene na privredne nego na političke ciljeve (više su zainteresovani da podstaknu rast i obezbjede obilje. U užem smislu pod Zapadom se mislilo na kapitalistički blok. Konsocijalna demokratija je oblik demokratije koji djeluje kroz podjelu vlast i tijesne veze velikog broja stranaka. koje je migracijama i kolonijalizmom često prenošeno na nova tla. Nove demokratije su režimi u kojima proces demokratske konsolidacije nije završen. za koga je komunizam značio besklasno društvo. Najčešće se dovodi u vezu sa Marksovim djelima. Postoje dva razloga zašto ih tretiramo kao posebne sisteme: -njihovo komunističko naslijeđe ne može se otpisati preko noći. nasuprot SSSR-u koji je dominirao Istokom. 5 . na čelu sa SAD. Zapad ovaj pojam ima dva značenja. . i kojima je ona odgovorna. Azijske vrijednosti su vrijednosti koje navodno odražavaju istoriju i kulturu azijskih država i društava. -priroda naroda je da slijede vođe zbog konfučijanskog naglašavanja odanosti i discipline. U opštem smislu. Liberalizacija predstavlje uvođenje unutrašnjih i spoljašnjih kontrola vlasti i pomijeranja ka privatnom poduzetništvu i tržištu. -problemi koji se javljaju u ovim zemljama različiti su od onih u zapadnim poliarhijama. Odlike komunizma: . -grupe i udruženja su nezavisni od vlasti. a ne da uvećavaju slobode pojedincima u zapadnom značenju građanskih sloboda).Marksizam-lenjinizam kao zvanična ideologija. -građani imaju pristup različitim izvorima informacija. uvođenje na tržištu zasnovanih privrednih reformi.-postoji sloboda izražavanja. Konfučijanstvo je etički sistem koji su sastavili Konfučije i njegovi učenici. -postoji velika podrška jakim vladama (država je opštepoštovana).spojen državni i partijski aparat. Prihvatanje višestranačkih izbora.Komunistička partija kontroliše sve ustanove u društvu . Komunizam je kolektivna organizacija društvenog života zasnovana na kolektivnom vlasništvu.

koja postavlja temelje za političku raspravu. a proizašlo je iz Kur'ana i Hadisa. Režimi su podizani ili obnavljani na islamskim osnovama. Hunta je grupa koja zauzima vlast revolucijom ili državnim udarom. Progres je vjerovanje da istoriju obilježava ljudski napredak koji se zasniva na uvećavanju znanja i mudrosti. Postoji težnje politike islama da stvori teokratiju u kojoj bi politički i drugi poslovi bili zasnovani na višem vjerskom načelu. Liberalizam je nastao kao posledica sloma feudalizma i razvoja tržišnog. Ali. politički islam je poprimio veoma različite oblike.Teokratija (znači božija vladavina) je načelo po kome vjerske vlasti imaju prednost nad političkom vlašću. . a ustanove preko kojih se može izraziti protivljenje (skupština. Bliskog Istoka i dijela Azije.kada oružane snage preuzimaju neposrednu kontrolu vlasti (to je vojna hunta) . ideologija višeg reda. Ovo učenje je u suprotnosti sa sekularnom državom. 6 . od krajnosti fundamentalizma do krajnosti pluralizma. Ideologija je vrijednosni sistem usmjeren na akciju. jer je on u suštini ideologija industrijalizovanog Zapada i ponekad se opisuje kao metaideologija. Imamo dvije vrste vojnih režime.daju model željene budućnosti i . Vojni režimi Na vlast se dolazi revolucijom ili državnim udarom. Islamski režimi Uspon islama imao je uticaj na politiku Sjeverne Afrike. Ideologije imaju slijedeće karakteristike: . . POLITIČKE IDEOLOGIJE Šta je politička ideologija Termin ideologija je prvi upotrijebio francuski filozof Desti de Trasi. Autoritarni režimi stavljaju pravo na vlast ispred prava pojedinca na slobodu. slobodna štampa) su oslabljene ili ukinute. To je režim u kome se položaj na vlasti određuje na osnovu položaja u vjerskoj hijerarhiji. Pragmatizam je teorija koja glavni naglasak stavlja na praktične uslove i ciljeve. Meritokratija je načelo po kome bi nagrade i položaje trebalo raspoređivati na osnovu sposobnosti.daju prikaz postojećeg poretka. Metaideologija je viša. Racionalizam je uvjerenje da se svijet može razumjeti i objasniti ljudskim razumom. odnosno kapitalističkog društva koje ga je zamijenilo. Vodeći položaj u vladi određuju se na osnovu mjesta u vojnom lancu komandovanja. Autoritarizam je vjerovanje. Politička i ustavna rješenja se uglavnom ukidaju. Šerijatsko pravo je islamsko pravo za koje se smatra da je zasnovano na božanskom otkrovenju. Liberalizam Svako razmatranje političkih ideologija mora da započne liberalizmom. ali podrazumjeva odsustvo vjere. međusobno povezan skup ideja koji na neki način usmjerava političko djelovanje. Upotrijebio ga je za označavanje nauke o idejama.drugi oblik je diktatura jednog čovjeka iza kojeg stoji vojska. ili praksa vladavine u kojoj se vlada bez obzira na saglasnost naroda.označavaju na koji način treba da se izvrše političke promjene.

vlast i društveni odnosi uvijek treba da se zasnivaju na pristanku.Mila takozvani novi liberali zastupali su šire pozitivno viđenje slobode. odnosno na sporazumu koji proističe iz slobode volje. podrazumijeva se upravljanje ekonomijom i kontrola društva. Džon Lok engleski filozof i političar. Konstitucionalizam liberali vjeruju u ograničenu vladu. Smatra se da lajzes-fer kapitalizam obezbjeđuje napredak. Klasični liberalizam središnja tema klasičnog liberalizma jeste da podržava krajnji vid individualizma. odnosno liberaluizam blagostanja. Tolerancija liberali vjeruju da je tolerancija istovremeno garant individualne slobode i sredstvo za uvećevanje društvenog bogatstva. odnosno prava koja je podario Bog. Liberali vjeruju da postoji ravnoteža između suprotstavljenih pogleda i interesa i zato odbacuju ideju o nerješivom konfliktu. gdje se pod sposobnošću smatra talenat ujedinjen s teškim radom. 7 . Pod uticajem djela Dž.S. pravdu i autoritet. Pristanak po liberalnom gledištu. Takođe temelj ovog stanovišta čini ekonomski liberalizam. slobodu i svojinu. Najznačajnija njegova djela su Pisma o toleranciji i Dvije rasprave o vladi. određena kao pravo na život. Redistribucija smanjenje materijalne nejednakosti kombinacijom progresivnog oporezivanja i socijalnih davanja. Imao je nepovjerenje preme državnoj intervenciji. Ovo stanovište dalo je osnov za socijalni liberalizam.Milovo raznovrsno i složeno djelo označilo je prelaz od klasičnog ka modernom liberalizmu. ekonomista i političar. Moderni liberalizam odlikuje se blagonaklonijim odnosom prema državnom intervencionizmu. podržava ličnu slobodu i obezbjeđuje društvenu pravdu oslanjajući se na uspone i padove pojedinca. Liberali prihvataju ideal po kome bi svi ljudi trebalo da uživaju jednake maksimalne slobode. To se postiže podjelom vlasti stvaranjem sistema kontrole i ravnoteže između različitih ustanova vlasti. Džon Stjuart Mil britanski filozof.Elementi liberalizma Individualizam predstavlja osnovno načelo liberalne ideologije. Atomizam je vjerovanje da je društvo sastavljeno od skupa pojedinaca koji jedni drugima duguju veoma malo ili ništa. Pravo glasa žene i stvaranje radničkih zadruga su ciljevi za koje se Mil zalagao. Razum Liberali smatraju da svijet ima racionalnu strukturu koja se može spoznati razumom i analitičkim istraživanjem. Naglasak je stavljao na kvalitet individualnog života. On odražava vjerovanje u vrhunski značaj ljudske jedinke u odnosu na bilo koju društvenu grupu ili kolektivno tijelo. Lok je bio mislilac koji je najviše doprineo razvoju ranog liberalizma i stavljo je poseban naglasak na prirodna prava. Sloboda Lična sloboda predstavlja središnju vrijednost liberalizma. Ljudska biča se smatraju sebičnim i samodovoljnim stvorenjima. Liberali zastupaju načelo meriokratije. Vlast mora da počiva na pristanku onih kojima se vlada. Velika vlada je intervencionistička vlada. To se iskazuje u liberalnom zastupanju jednakih prava pogotovo u obliku pravne i političke jednakosti. čvrsta vjera u mehanizme slobodnog tržišta i najbolje funkcionisanje ekonomije kad se vlada u nju ne miješa. Njoj se daje prednost u odnosu na jednakost. Jednakost individualizam podrazumijeva vjerovanje u fundamentalne jednakosti.

konzervativne ideje javile su se krajem 18. Paternalizam se zasniva na kombinaciji razboritosti i načela. tako što ljudima ukazuje na to ko su i šta se od njih očekuje. Mi smo. Konzervativizam se vraćo na ansien režim. odnosno uprljani sebičnošću. One su došle kao odgovor na ubrzane ekonomske i političke promjene koje je simbolizovala Francuska revolucija. Hijerarhija . Torijevstvo je ideološki pogled koji se odlikuje vjerovanjem u hijerarhiju.Britanija bude podijeljena na bogate i siromašne. Iako je bio naklonjen Američkoj revoluciji. Hijerarhija i nejednakost ipak ne prouzrokuju sukob. izražava se strah od društvene revolucije. sa njenim različitim ustanovama koje doprinose zdravlju i stabilnosti društva. Organicizam – umjesto da vide društvo kao proizvod čovjekovih sposobnosti. Vlast – konzervativci smatraju da je vođstvo koje pruža smijer i podršku onima koji ne posjeduju znanje. iskustvo ili obrazovanje da djeluju mudro u sopstvenom interesu. Najpoznatije djelo mu je Razmišljenje o revoluciji u Francuskoj. Svojina – konzervativci smatraju da je vlasništvo ključno zato što ljudima daje sigurnost. imaju potrebu da žive u stabilnim i uređenim zajednicama. to je stari poredak. Zbog toga konzervativci radije opisuju svoja uvjerenja kao način razmišljanja ilim pristup životu nego kao ideologiju. Konzervativizam. konzervativci su tradicionalno shvatali kao organsku cjelinu (živo biće). hijerarhije i dužnosti. Uglavnom upozorava na opasnost da V. Kroz svoja djela kritički se osvrće na francusku revoluciju. naglašavanjem tradicije i podrškom dužnostima i organicizmu. oštro je kritikovao pokušaj da se Francuska politika oblikuje u skladu sa načelima kao što su sloboda. pohlepom i žeđu za moći. Po njemu. samo čuvari svojine koja je ili naslijeđema ili može biti od vrijednosti za buduća pokolenja. Nesavršenost čovjeka – konzervativno viđenje ljudske prirode je izuzetno pesimistično. 8 . jednakost i bratstvo. dovodi se u vezu sa apsolutističkim uređenjem koje je prethodilo Francuskoj revoluciji. Osim toga ljudi su moralno iskvareni. Torijevstvo izražava viđenje organske ravnoteže-jedinstvenu i stabilnu hijerarhiju. na neki način. ljudska bića su ograničena i zavisna. jer je društvo povezano obavezama i odgovornostima. Posjedovanje ne podrazumijeva samo prava već i obaveze.Edmond Berk britanski državnik i politički teoretičar. tvrdeći da se mudrost nalazi u iskustvu i tradicijhi. Elementi konzervativizma Tradicija odražava sakupljeno znanje prošlosti i ustanova i praksu koje su izdržale ispit vremena i zato bi trebalo da budu očuvane za dobro sadašnjih i budućih generacija. i podstiče ih da poštuju zakone i svojinu drugih. Noblese oblige odgovornost da se štite oni koji su manje sreće ili manje privilegovani. Vrijednost vlasti je u tome što je izvor društvenog jedinstva. Društvo je stoga oblikovano po prirodnoj nužnosti. vijeka. Pragmatizam – uvjerenje da djelovanje treba da bude oblikovano prema praktičnim uslovima i ciljevima. Konzervativizam je čvrsto stao u odbranu tradicionalnog društvenog poretka koji je sve ozbiljnije dovođen u pitanje.po konzervaivnom shvatanju u organskom su društvu različiti položaji prirodni i neizbježni. Iz ovog učenja proisteklo je načelo jedne nacije koja oredstavlja ugaoni kamen onoga što se može nazvati torijevskom pozicijom. Paternalistički konzervativizam Paternalistička grana konzervativne misli u potpunosti je u skladu s principima organicizma. i početkom 19.

Krajem 19.promjena izvornih. Noseči stubovi neoliberalizma su tržište i pojedinac. pruvredni rast i rašireno bogatstvo. vijeka. odnosno reganizma. Ove ideje su bile najutjecajnije u V. vijeka kao posledica navodne proposti kejnzijanske socijaldemokratije. i širenja leberalnih. i bio je nemilosrdan kritičar socijalizma. Najuticajniji predstavnik ovog vida socijalizma je Karl Marks. Osnovni neoliberalni cilj je «potisnuti granice države» pošto se vjeruje da će neregulisani tržišni kapitalizam donijeti djelotvornost. Neokonzervativizam prihvata konzervativna društvena načela iz 19. Austrijske škole. gdje su osamdesetih godina dobile oblik tačerizma. Neoliberalizam je savremena verzija klasične političke ekonomije koja je razvijena u djelima ekonomista slobodnog tržišta. kao što su Fridrih Hajek i Milton Fridman i filozofa Roberta Nozika. Konzervativna nova desnica želi da obnovi autoritet sugerišući povratak tradicionalnim vrijednostima. popustljivost podrazumijeva da ne postoje autoritativne vrijednosti. odnosno ustanovljenih vjerovanja. Šarl Furije i Vilijam Moris i obliku revizionističkog marksizma kojeg je razvio Edvard Bernštajn. revizionizam može da podrazumijeva napuštanje načela ili slabljenje načela. Tokom većeg dijela 20. čvrsto je vjerovao u individualizam i tržište. Država dadilja – država sa širokim društvenim odgovornostima. vjeru i naciju. i izvršile širi. Elementi socijalizma Zajednica – Suština socijalizma je u viđenju ljudi kao društvanih bića koje povezuje čovječanstvo.Britaniji i SAD. termin podrazumijeva da su socijalni programi neopravdani i ponižavajući za pojedinca. čije su ideje činile osnov komunizma 20. koju bi zamijenilo kvalitativno drukčije socijalističko društvo. Fridrih fon Hajek – Austrijski ekonomista i politički filozof. Popustljivost – sklonost da se dozvoli ljudima da čine sopstvene moralne odluke. jer ih razdiru sukobi i po prirodi su nestabilna. naročito onim koje se odnose na porodicu. Ideje nove desnice nastale su sedamdesetih godina 20. Neokonzervativci negativno gledaju na pojavu multikulturnih i multivjerskih društava. koju je označio kraj poslijeratnog buma. vijeka pojavilo se reformističko socijalističko učenje koje se zasnivalo na dva izvora: humanistička tradicija etičkog socijalizma povezana sa misliocima kao što su Robert Oven. Imao je za cilj ukidanje kapitalističke ekonomije zasnovane na tržišnoj razmjeni. i rastuće zabrinutosti zbog rastakanja društva i pada autoriteta. 9 . vijeka. Najpoznatija djela: Put ka ropstvu i Poredak slobode. Socijalisti su skloni naglašavanju brige za prirodu i objašnjavanju individualnog ponašanja prevashodno društvenim a ne urođenim osobinama. prihvatali ono što je kasnije nazvano socijaldemokratijom. vijeka socijalistički pokret je bio podjeljen na dva suprotstavljena tabora i to: Revolucionarni socijalisti koji su slijedili primjer Lenjina i boljševika (nazivali su sebe komunistima). Kao predstavnik tkz. Smatra se da autoritet osigurava društvenu stabilnost tako što obezbjeđuje disciplinu i jedinstvo i čini civilizovan život mogućim.Nova desnica predstavlja novinu u konzervativnoj misli i može se smatrati vrstom kontrarevolucije protiv pomijeranja ka državnom intervencionizmu posle 1945. moglo bi se reći svjetski uticaj na opšte pomjeranje od državnih ka tržišno usmjerenim oblicima organizacije. Socijalizam se razvio kao reakcija na pojavu industrijskog kapitalizma. Revizionizam . dok su reformski socijalisti koji su zastupali vid ustavne politike. izgrađeno na načelu zajedničke svojine. Do propasti komunizma su dovele revolucije u Istočnoj Europi 1989-1991. odnosno progresivnih društvenih vrijednosti.

Kako klasne suprotnosti budu nestajale i kad nastane komunističko društvo bogatstvo će biti vlasništvo svih za zadovoljenje istinskih ljudskih potreba. Ona dovodi do podjele na buržoaziju (kapitalističku klasu) i proleterijat koji preživljava tako što prodaje svoj rad. jednakosti rezultata nasuprot jednakosti šansi. Proleterska revolucija – Marks je proglasio proletersku revoluciju za neminovnu i predvidjeo da će se ona odigrati kao spontan ustanak čiji je cilj preuzimanje kontrole nad sredstvima za proizvodnju. socijalizam se obično povezuje s interesima radničke klase. od samih sebe kao kreativnih i društvanih bića. procesa rada. njih povezuje prijateljstvo. što navodi na zaključak da se društveni i istorijski razvoj mogu objasniti na osnovu ekonomslih i klasnih činilaca.Bratstvo – Pošto su ljudi dio čovječanstva. kao i kolektivizmu u odnosu na individualizam. Klasična formulacija ovog načela sadržana je u Marksovom komunističkom principu «svako prema sposobnostima. Dodatna vrijednost – Trka za profitom nagoni kapitalistička preduzeća da izvuku «dodatnu vrijednost» iz radnika tako što ih plaćaju manje nego što njihov rad vrijedi. Zajednička svojina – Socijalisti zastupaju zajedničku svojinu pošto predstavlja sredstvo kojim se povezuju materijalni resursi za zajedničko dobro. marksizam se smatrao za najvećeg neprijatelja zapadnog kapitalizma. Kasnije je ipak razmatrao mogučnost mirnog prelaska u socijalizam. odnosno bogatstva i tako su vidjeli klasu kao značajnu društvenu podjelu. Društvena jednakost – predstavlja osnovnu vrijednost socijalizma. svakom prema potrebama». dok se za privatnu svojinu smatra da podstiče sebičnost. Ovo je podstaklo socijaliste da daju prednost saradnji u odnosu na takmičenje. Društvena klasa – Socijalisti su analizirali društvo na osnovu raspodjele zarada. Kapitalizam je zbog toga nestabilan jer proleterijat ne može zauvijek da prihvati eksploataciju i tlačenje. jer je tradicionalno radničku klasu smatrao za sredstvo društvene promjene. pohlepu i društvene podjele. Komunizam – Marks je predvidio da će s proleterskom revolucijom započeti prelazni socijalistički period. drugo. Ona takođe čini osnov za uživanje zakonskih i političkih prava. 10 . Marksizam je kao teorijski sistem. odnosno bratstvo. Po tom shvatanju. radnici su otuđeni od proizvoda sopstvenog rada. Dijalektička promjena – Marks je vjerovao da je pokretačka snaga istorijskih promjena dijalektika. a ne na osnovu sposobnosti i rada. U materijalističkom vidu ovaj model podrazumijeva da su istorijske promjene posledica unutrašnjih suprotnosti u okviru načina proizvodnje. čak društvene revolucije. Otuđenje – je proces u kome je radništvo u kapitalizmu svedeno na puku robu. Potrebe – naklonost prema jednakosti takođe je sadržano u socijalističkom uvjerenju da bi materijalna dobra trebalo da budu raspodjeljena na osnovu potreba. Klasna borba – Osnovna protivrječnost kapitalističkog društva potiče od postojanja privatne svojine. Socijalisti posebno naglašavaju značaj društvene jednakosti. drugih radnika i konačno. Marks je smatrao da ekonomska baza uslovljava ili određuje ideološku i političku nadgradnju. predstavljao najznačajniju alternativu liberalnom racionalizmu. Kao politička snaga. u vidu međunarodnog komunističkog pokreta. Elementi marksizma Istorijski materijalizam – Ugaoni kamen marksističke filozofije predstavlja ono što je Engels nazvao marksističko shvatanje istorije.

Lenjina i Josifa Staljina.I. etničkih manjina i žena. a ne tržišnih načela. Herbert Markuze njemački filozof i jedan od osnivača Frankfurtske škole. Maks Horkhajmer i Herbert Markuze. Sjeverna Koreja i Kuba. Njegovo ideološko naslijeđe je tijesno povezano sa doktrinom o socijalizmu u jednoj državi. a najpoznatije i najpristupačnije je Komunistički manifest. U središtu socijaldemokratije se nalazi kompromis između prihvatanja kapitalizma kao jednog pouzdanog mehanizma za stvaranje bogatstva i želje da se ono raspodjeljuje na osnovu moralnih. Predstavnici modernog marksizma su Đerđ Lukač i predstavnici Frankurtske škole čiji su glavni predstavnici:Teodor Adorno. slijedile Kina. odvajanje od istinske. već u marginalizovane grupe poput studenata. Osnovni Lenjinov doprinos marksizmu bila je njegova teorija o revolucionarnoj. označavan kao otac komunizma 20. kao i države širom Istočne Evrope. pojedinca i zajednice. klasa koja je klasno svjesna je klasa za sebe. Ortodoksni komunizam Marksizam je neraskidivo povezan sa iskustvom sovjetskog komunizma i posebno sa doprinosom prva dva sovjetska lidera V. koja je nosila ideju da SSSR može da izgradi socijalizam bez međunarodne revolucije. Dijalektički materijalizam – sirov i deterministički oblik marksizma koji je dominirao intelektualnim životom u ortodoksnim komunističkim državama. Moderni marksizam Složeniji i suptilniji vid marksizma razvijen je u Zapadnoj Evropi. Josif Staljin – postao je generalni sekretar partije 1922. On nije polagao nadu u proleterijat. Gorbačovljev proces reformi «perestrojka» 1985-1991 uspio je da ukaže na nedostatke sistema planiranja i oslobodio dugo potiskivane političke snage. za ljudska bića se smatra da stvaraju istoriju. Otuđenje – stanje ili proces depersonilizacije. odnosno suštinske prirode. Socijaldemokratija se zalaže za ravnotežu između tržišta i države. Perestrojka – restruktuiranje. Drugim riječime. Staljinove promjene su bile posledica njegove najvažnije ideološke doktrine «socijalizma u jednoj državi». slogan koji se odnosi na pokušaj da se u okiru komunističkog obrasca liberalizuje i demokratizuje sovjetski sistem. osvojili vlast u Rusiji. Marksovo klasično djelo je Kapital. Kad su Lenjinovi boljševici 1917. odnosno partiji-avangardi.Karl Marks – njemački filozof. Staljin je tokom preoblikovanja sovjetskog društva stvorio model ortodoksnog komunizma koji su posle 1945. Pošto je posle Lenjinove smrti izašao kao pobjednik u borbi za vlast. 11 . Razvio je oblik neomarksizma koji se u velikoj mjeri zasnivao na učenju Hegela i Frojda. tvrdeći da djeluju u interesu radničke klase. Zapadni msrksizam je uglavnom bio pod uticajem Hegelovih ideja i naglaska na čovjeku kao stvaraocu koji se nalazi u ranim Marksovim radovima. ekonomista i politički mislilac. Najpoznatije djelo mu je Um i revolucija. Klasna svijest – marksistički pojam koji označava pravilno shvatanje klasnih interesa i volju da se oni slijede. a ne samo da su lutke koje komtrolišu bezlične materijalne snage. U stvari tako je diktatura proleterijata postala diktatura komunističke partije. uspostavio je izuzetno okrutnu totalitarnu diktaturu. stoljeća. učinili su to kao partijaavangarda.

stoljeća socijaldemokratija je bila u očiglednom povlačenju. Vrijednosti kao što su racionalnost. Džon Rols – američki profesor i politički filozof. Njegove dvije teorije su arijevstvo (vjerovanje da njemački narod treba da vlada svijetom) i snažan oblik antisemitizma (jevreji se označavaju kao istinsko zlo koje treba uništiti). nasuprot liberalizmu dodjeljiuje vladi ključnu privrednu i društvenu ulogu. Njemački nacionalsocijaliam zasniva se na rasizmu. Eduard Bernštajn . Ostale ideološke tradicije Fašizam – Dva osnovna pojavna oblika fašizma bili su Musolinijeva fašistička diltatura u Italiji i Hitlerova nacistička diktatura u Njemačkoj. tokom oeamdesetih i devedesetih godina 20. Mogu se izdvojiti određene osobine trećeg puta. a da je vlada oblik neželjene prinude. Osnovne teze feminizma su da društvo 12 .rata. redistribucija i društvena pravda. Osnovno motiv koji se provlači kroz fašizam jeste slika organski ujedinjene nacionalne zajednice. To se dogodilo iz više razloga. napredak. Političari trećeg puta obično se zalažu za reformu socijalnog sektora. Rols je predstavio teoriju pravde koja se zasniva na uvjerenju da se društvena nejednakost može opravdati jedino ako je u korist najugroženijih. prihvatanje liberalne ideje jednakosti šansi i meritokratije. heroizma i rata. Anarhisti kao što je Vilijam Godvin vjerovali su da su ljudska bića u stanju da mirno regulišu međusobne odnose. Glavni motiv anarhizma je vjerovanje da je politička vlast u svim oblicima zla i nepotrebna (anarhija doslovno znači bezvlašće). Određuje se na osnovu načela kao što su socijalna zaštita. predstavljenog u knjizi Majn kampf. sloboda i jednakost bile su odbačene u ime borbe. Zbog toga su političari i politički mislioci prihvatili ideju trećeg puta. Nisu svi fašisti isto razmišljali. Preduzetništvo – vrijednost i praksa povezani s tržišnim rizikom i poslovanjem usmjerenim na profit. Njegova knjiga Teorija pravde je jedno od najvažnijih djela napisanih na engleskom jeziku posle II sv.Osnovna osobina moderne socijaldemokratske misli jeste briga za marginalce u društvu. jer pojedinac mora da utone u identitet zajednice ili društvene grupe. ali ih sve ujedinjuje želja da se ženama dodjeli značajnija uloga u društvu. Osnovu Hitlerovog pogleda na svijet. vođstva. Rus Pjotr Kropotkin razvio je oblik anarhokomunizma. Anarhizam – Među ideologijama anarhizam predstavlja izuzetak jer ni jedna anarhistička partija nije uspjela da osvoji vlast. Francuski anarhista Prudon razvio je mutualizam. slabe i ranjive.njemački socijalistički političar i teoretičar.rata. Ipak. načelno prihvatanje globalizacije. uvjerenje da su male zajednice sposobne da regulišu svoje živote sistemom pravedne razmjene. Adolf Hitler – njemački nacistički diktator. ukazujući da ortodoksni marksizam treba izmijeniti i modernizovati. Najpoznatije mu je djelo Evolutivni socijalizam. što se očitava u vjerovanju u snagu jedinstva. Italijanski fašizam se zasnivao na poštovanju i odanosti totalitarnoj državi. Berštajn je bio vodeći zastupnik revizionizma. Često se smatra za jednog od osnivača moderne socijaldemokratije. čini pokušaj da se ekspanzionistički njemački nacionalizam i snažan antisemitizam spoje u teoriju istorije po kojoj postoji neprekidna borba između dobra i zla. Hitlerova politika bila je glavni uzrok holokausta i izbijanja II sv. kao što su: uvjerenje da je socijalizam «mrtav». moći. Individualnost nije cijenjena. Feminizam – Postije različite feminističke teorije.

Meri Vulstonkraft – britanska teoritičarka i feministkinja. Ovaj esej se nadovezao na propast komunizma u Istočnoj Evropi. hinduistički). Postoje dva suprotstavljena objašnjenja fundamentalizma: Prvo prikazuje fundamentalizam kao prilogađavanje društva na sekularizovanu kulturu. stavlja na značaj diskursa. a posebno pravo na obrazovanje. liberalna demokratija. On nije tvrdio da je politička ideologija postala beznačajna. Njegove pristalice obično pokazuju ozbiljnost i vatrenost koje proističu iz doktrinarne čvrstine. jevrejski. Istovremeno iskazuje uznemirenost zbog pada kvaliteta ljudskog života i zabrinutost za opstanak ljudske vrste. Islamski fundamentalizam posto je poznat zahvaljujući Iranskoj revoluciji. Socijalna interaktivnost – odnosi između ljudi koji imaju visok stepen autonomije u smislu reciprociteta i međuzavisnosti. koji je Fukujama smatrao pokazateljem nestanka marksizma-lenjinizma kao svjetski značajne ideologije. obično se ogleda u težnji da se crkva odvoji od države. Ideologija zaštite životne sredine (enviromentalizam) – Ova ideologija odražava brigu zbog štete koja se nanosi prirodi ubrzanim ekonomskim razvojem. Antropocentrizam – vjerovanje da ljudske potrebe i interesi imaju najveći moralni i filozofski značaj. se. Fundamentalizam – je način mišljenja u kome se određena načela smatraju za suštinske istine koje imaju neprikosnoven autoritet.karakteriše neravnopravnost među polovima i da se poredak muške moći treba srušiti. dakle. već da je jedna od njih. Ekologija – predstavlja istraživanje odnosa između živih organizama i njihovog okruženja. one su ukazivale na ekonomski značaj žena koje su posvećene porodici. -radikalne feministkinje. Tako je postmodernizam primjer antifundamentalizma. Postoje različiti oblici fundamentalizma (hrišćanski. Kraj ideologije – Veliki doprinos ovoj raspravi dao je Fransis Fukujama. Ona je razvila prvu sistematičnu feminističku kritiku. Ekologizam je politička doktrina koja se zasniva na ekološkim pretpostavkama o postojanju veze između ljudske vrste i prirode. Vjerski fundamentalizam – se razlikuje po tome što posmatra politiku kao sekundarne u odnosu na vjerske doktrine. one vjeruju da je podjela među polovima poiltički značajna i najvažnija podjela u društvu. ideja apsolutne i univerzalne istine mora da se odbaci kao arogantna prevara. a najznačajniji moderni fundamentalizam je islamski. Politički i društveni život treba da bude organizovan na istinskim vjerskim načelima. 13 . Postmodernizam. Naglasak. odnijela pobjedu nad svojim suparnicima i da je ta pobjeda konačna. postmodernost – Postmodernisti tvrde da ne postoji ono što se naziva datost. Sekularizam – je vjerovanje da religija ne bi trebalo da utiče na svjetovne odnose. Postoje tri suprotstavljene feminističke tradicije: -liberalne feministkinje koje pokušavaju da shvate žensku potčinjenost u društvu. Ono što enviromentalizam čini radikalnim je to da nudi alternativu antropocentričnom stanovištu. rasprave i demokratije. Drugo ističe da je posledica neuspjeha sekularizma da zadovolji ljudsku želju za duhovnom istinom. -socijalističke feministkinje. Najvažnije djelo je Odbrana prava žene u kojem se naglašavaju jednaka prava žene.

neposrednom i stalnom učestvovanju građana u vršenju vlasti. Majorizacija – teorija ili praksa u kojima se prioritet određuje na osnovu volje većine. Pod ovim se podrazumijeva da ljudi vladaju sobom. U radikalnoj demokratiji narodu se pripisuje osnovno pravo da učestvuje na donošenju bilo koje odluke koja utiče na njegov život. pri čemu se politika usko određuje. Plebiscitarna demokratija – je oblik demokratske vladavine koji se zasniva na referendumu i djeluje preko neposredne veze vladara i onih kojima se vlada. odnosi se na sve ljude. koja znači vlast. Totalitarna demokratija – apsolutna diktatura koja se prikazuje kao demokratija. U direktnoj demokratiji. odnosno vladavina. često zastupaju alternativno gledište. Dakle ona znači vladavinu demosa (demos se odnosi na narod). Posredna je pošto vlast ne vrši sam narod. Ona daje 14 . Ovo učestvovanje se javlja u velikom broju oblika.. majorizacija podrazumijeva ignorisanje manjina i pojedinaca. da učestvuju u donošenju ključnih odluka koje utiču na njihove živote i određuju sudbine društva. Šta je narod – na prvi pogled. Postoje i modeli demokratije koji se zasnivaju na načelu vladavine za narod. U stvarnosti. i svedeno na čin glasanja svakih nekoliko godina. Problem sa demokratijom jeste baš njene popularnost koja je dovela u pitanje značaj političkog pojma. Predstavnička demokratija predstavlja ograničen i posredan oblik demokratije. narod. obično zasnovana na monopolu vođe. narodna participacija znači neposredno i stalno učešće u donošenju odluka. odnosno kolektivni interesi. Socijalisti i radikalni demokrati. bez sumnje.narod se može smatrati za jedinstveno tijelo koje povezuju zajednički. Feministkinje zahtjevaju demokratizaciju porodičnog života. . koji je osnovno obilježje onoga što se obično naziva predstavnička demokratija.pod narodom se može smatrati većina i . već jedino bira one koji će vladati u njegovo ime. i to na referendumima.konačno. Pojam koji svakome može da znači sve suočava se s opasnošću da ne znači ništa. za narod se može smatrati skup slobodnih i jednakih pojedinaca koji imaju pravo da donose autonomne odluke. totalitarne demokratije koje su se razvile pod fašističkom diktaturom Musolinija i Hitlera.DEMOKRATIJA Definisanje demokratije – Demokratija je nastala od grčke riječi kratos. Najočitiji primjer predstavljaju tkz. Gdje su granice narodne vladavine Modeli demokratije koji se zasnivaju na liberalnom individualizmu obično podrazumijevaju da demokratija bude ograničena na politički život. Direktna i predstavnička demokratija – direktna demokratija zasniva se na direktnom. to jest na cjelokupno stanovništvo jedne zemlje. svaki demokratski sistem je ponekad ozbiljno ograničavao političku participaciju. Ograničena je jer je učestvovanje naroda u vladanju rijetko i kratko. Pojam narod se može tumačiti na više načina: . Drugačiji i češći oblik demokratske participacije jeste čin glasanja. Na koji način bi narod trebalo da vlada Većina shvatanja demokratije zasniva se na načelu vladavine naroda. pak. masovnim okupljanjima i sl.

15 . po Milu demokratija je obrazovno iskustvo. Rusove ideje su pomogle oblikovanju savremene ideje participativne demokratije koju su sedamdesetih godina 20. Za Rusoa demokratija je u krajnjoj mjeri bila sredstvo pomoću kojeg ljudska bića mogu da ostvare slobodu. On je predložio rješenje u djelu Država. Zato je ona u saglasnosti sa lajzes-fer kapitalizmom i vjerovanjem da pojedinci trebaju da budu odgovorni za ekonomske i društvene uslove u kojima žive. Najpoznatija djela su mu: Fragmenti o vladi i Uvod u načela morala. Protektivna demokratija ima za cilj da građanima pruži najširu mogućnost da žive onako kako žele. Glavni cilj ovog oblika demokratije je da se građani zaštite od zloupotreba vlasti. Ono što je ovu demokratiju činilo izuzetnom bio je stepen političkog djelovanja njenih građana. Utlitaristička podrška demokratiji se zasniva na potrebi da se zaštite interesi pojedinca. Ovaj oblik demokratije se često kritikuje zbog prostora koji otvara demagogiji. vijeka obnovili mislioci nove ljevice. Najradikalnija novina bio je model koji je razvio Žan-Žak Ruso. ubrzo se centar pažnje pomjera na razvoj čovjeka i zajednice.narodna demokratija Klasična demokratija – Klasični model demokratije zasniva se na polisu. Razvojna demokratija Iako je rana demokratska teorija bila usredotočena na zaštitu prava pojedinaca. a potiče iz djela Džona Stjuarta Mila. ona su suštinska i zato neotuđiva.klasična demokratija. Rusove teorije su kritikovane zato što prave razliku između istinske i subjektivne volje građana. Protektivni oblik demokratije je ograničen i posredan. Iako je ovaj model izvršio snažan uticaj na mislioce poput Rusoa i Marksa. zadovoljstvo koje proističe iz materijalne potrošnje. . Postoji i umjereniji oblik razvojne demokratije. a posebno na sistemu vladavine koji je bio razvijen u najvećem i najmoćnijem grčkom gradu-državi Atini. odnosno gradu-državi antičke Grčke. Oni uzdižu vrijednosti participativnog društva. . Razvio je moralni i filozofski sistem koji se zasniva na ideji da su ljudska bića sebična stvorenja. Oblici demokratije . Korist – upotrebna vrijednost. u kome je svaki građanin u stanju da ostvari ispunjenje tako što učestvuje u odlučivanju koje utiče na njegov život. Ovo je dovelo do nastanka novih modela demokratske vladavine koji se mogu nazvati sistemima razvojne demokratije. Istu zabrinutost dijelio je i Džon Lok koji je tvrdio da se pravo glasa zasniva na postojanju prirodnih prava. Atinska demokratija proizvodila je oblik vladavine koji se odvija na masovnim okupljanjima. Prirodna prava – su prava koja je dodjelio bog.mogućnost javnosti da svoje poglede na politička pitanja iskaže neposredno.razvojna demokratija i .protektivna demokratija. Đeremi Bentam – britanski filozof i osnivač utilitarizma. Kao zastupnik lajzes-fer privrede. Ukratko. Protektivna demokratija – Ovaj vid demokratije odnosi se na rane liberalne mislioce koji su željeli da stvore prostor za individualne slobode. posto je jak zagovornik političke demokratije. Najznačajniji kritičar ovog oblika demokratije bio je Platon. koji je u saglasnosti s liberalnim modelom predstavničke vlade. atinska demokratija razvila je izuzetan vid neposredne narodne vladavine.

nova desnica i . Marksiste je privlačio pojam demokratije zbog njenih jasnih egalitarnih posljedica. Slabost ovog modela je u tome što je Lenjin propustio da u njeg ugradi mehanizam koji bi kontrolisao vlast komunističke partije.marksizam. Njegov doprinos marksizmu predstavlja teoriju o revolucionarnoj partiji koju je iznio u svom djelu Šta da se radi. čak svjetsko prihvatanje određenog modela demokratije. najpoznatija : Imperijalizam kao najviši stadij kapitalizma i Država i revolucija. Izvršio je najveći intelektualni uticaj na Francusku revoluciju. Najznačajnija među ovim tumačenjima su ona koja su dali: . Parlamentarna demokratija je ravnoteža između učestvovanja naroda i vladavine elite. Deliberativna demokratija – oblik demokratije u kome se naglašava potreba za raspravom kako bi se odredio javni interes. Savremena partijska politika ispoljila je ideje parlamentarne i mandatske demokratije. Žan-Žak Ruso francuski politički filozof i filozof morala. koji se obično naziva liberalna. Najuticajniji savremani 16 .u liberalnoj demokratiji postavljena je jasna razlika između države i civilnog društva. Marks je vjerovo da bi rušenje kapitalizma podstaklo razvoj istinske demokratije. Lenjin je smatrao da svu vlast treba dati sovjetima. Društveni ugovor i Autobiografija ispovjesti. Sistem vladavine velikog broja manjina. Pluralčistička ideja jr prvi put sistematično razvijena u prilogu Džejmsa Medisona u Federalističkim spisima. dvodomosti i federalizmu. Opšta volja – istinski interes kolektivnog tijela. . Lenjinov ugled je neraskidivo povezan s tokom Sovjetske istorije. . On je predložio sistem podijeljene vlade. Njegova djela. u politici obično dogovor o potčinjavanju. Narodna demokratija – Pojam narodna demokratija proistekao je iz ortodoksnih komunističkih režima koji su poslije II svjetskog rata nastali na Sovjetskom modelu.korporativizam. U svojim djelima izražava duboku vjeru u dobrotu prirodnog i iskvarenost društvenog čovjeka. Lenjin – ruski marksistički teoretičar i aktivan revolucionar. Najpoznatija djela: Emil. Teoretičari na različite načine tumače ovaj oblik demokratije. koja predstavlja posrednu vezu između vlade i onih kojima se vlada. .elitizam. koji je posle toga nastao.osnov liberalne demokratije su takmičenje i mogučnost izbora. Kao vođa boljševičke partije bio je prvi lider SSSR-a. V.I.pluralizam.Pristanak – je saglasnost. Demokratija na djelu: suprotstavljena gledišta Postoji široko. zasnovan na podjeli vlasti.liberalna demokratija je posredna i predstavnički oblik demokratije. On se posebno koristio za označavanje cilja društvene jednakosti koja se ostvaruje zajedničkim vlasništvom nad bogatstvom. Parlamentarna demokratija – je oblik demokratske vladavine koji funkcioniše kroz deliberativnu skupštinu. Njena najznačajnija obilježja: . jednak zajedničkom dobru. često se naziva «medisonska demokratija». U potpunosti je bio samouk. u stvarnosti sva vlast u SSSR je prešla u ruke komunista. . .

doprinjele nastanku niza tripartitnih vlada. Elita. Klasični elitisti poput Pareta. i još uvijek znači. Jedan od njih je Rajt Mils. Ovo gledište se dovodi u vezu sa realističkim modelom demokratije koji je Jozef Šumpater prikazao u knjizi Kapitalizam. Savremeni teoretičari uglavnom ističu koliko je određeni politički sistem daleko od demokratskog ideala. Elitizam je praksa ili vjerovanje u vladavinu elite. Dvodomost – podjela zakonodavne vlasti koja se uspostavlja time što postoje dva (ravnopravna) skupštinska doma. Neki elitistički teoretičari tvrde da je vladavina elite u skladu s demokratskom odgovornošću. od njega imaju korist samo one grupe kojima je dodijeljen privilegovan pristup vladi. Reprenzetativno udruženje – grupa koju vlada priznaje da predstavlja opšte. Konačno. Pluralizam – je teorija raspodjele političke moći po kojoj je moć široko i ravnomjerno raspoređena u društvu. Zajedno sa Čarlsom Lindblomom stvorio je termin poliarhija. koji označava vladavinu velikog broja. korporativizam više radi u korist države nego najznačajnijih ekonomskih interesa. elitizam – Pojam elita prvobitno je značio. Osnovna osobina ovakvog sistema pluralističke demokratije je pouzdana veza između vlade i onih kojima se vlada. Pluralistička demokratija – oblik demokratije koja se iskazuje u sposobnosti organizovanih grupa i interesa da izraze narodne zahtjeve i obezbjede osjetljivost vlade na njih. 17 . Ovaj model kompetitivnog elitizma je Entoni Dauns razvio u ekonomsku teoriju demokratije. Kad je riječ o demokratskom procesu značaj korporativizma je izuzetno velik. Biračko tijelo može da odluči koja će elita da vlada. socijalizam i demokratija. ali nije u stanju da promijeni okolnost da je vlast u rukama neke elite.široka raspodjela političke moći između suprotstavljenih grupa. odnosno manjine. Kao drugo. najbolji. odnosno kolektivne interese poslodavaca ili radnika. Kompetitivni elitizam naglašava značaj suparništva među elitama. . ili liberalnog korporativizma. čiji je prikaz strukture moći u SAD imao značajan uticaj. Elitizam – je nastao iz kritike egalitarnih ideja kao što su demokratija i socijalizam. a ne svih građana. Pojave u najrazvijenijim državama svijeta. ili izvrstan. najviši. Moske i Mihelsa zastupali su stanovište da je vladavina elita neizbježno i poželjno obilježje društvenog života. grupama poslodavaca i sindikatima omogućavaju da se međusobno direktno dogovaraju. Većina analitičara ipak smatra da je korporativizam velika prijetnja demokratiji.visok stepen unutrašnje otvorenosti i . Osobenosti zdrave pluralističke demokratije su slijedeće: . Korporativizam – potiče iz fašističke Italije. On u Eliti moći prikazuje SAD kao državu kojom vlada mreža vodećih grupa. korporativizam prijeti da ugrozi proces izborne. koje državnim službenicima. One upravljaju preko organizacija. koje su u obliku neokorporativizma.predstavnik pluralističke teorije je Robert Dal. Tako ono što se naziva korporativni pluralizam prikazuje tripartitnost kao mehanizam pomoću kojeg se najznačajnije grupe i interesi u društvu takmiče za oblikovanje vladine politike. Kao prvo. a ne koncentrisana u rukama elite ili vladajuće klase.neutralan vladin aparat. Dauns je tvrdio da sistem slobodnih i takmičarskih izbora osigurava demokratsku vladavinu. odnosno parlamentarne demokratije.

Evrokomunisti su napustili ideju revolucije i umjesto nje prihvatili miran. Vladajuća klasa – marksistički pojam. . a ne kao sredstvo za sprovođenje promjena u društvu. Marksizam daje izrazitu kritiku pluralističke demokratije. pošto vjeruju da privreda najbolje funkcioniše kad se vlada u nju ne miješa. Marksizam – Marksističko shvatanje demokratske politike ukorijenjeno je u analizi klasa. legalni i demokratski put u socijalizam. Savremeni marksisti su manje skloni da opišu izbornu demokratiju kao prevaru. Prema novoj desnici ovo vodi ka državnom intervencionizmu i privrednom zastoju. Liberalne demokratije se shvataju kao kapitalističke ili buržoaske.pad starog režima. Njima manipuliše i kontrolira ih vladajuća klasa koja ima ukorjenjenu moć. Teoretičari nove desnice uglavnom shvataju demokratiju kao vid zaštite. Demokratizacija – je prelazak iz autoritarizma u liberalnu demokratiju. odnosno odbrane od samovolje vlade. Evrokomunizam – oblik deradikalizovanog komunizma koji je pokušao da spoji marksizam sa liberalno-demokratskim načelima. opasnost korporativizma leži u tome što on omogućava dobro pozicioniranim interesnim grupama da kontrolišu vladu.Neokorporativizam – težnja izražena u zapadnim poliarhijama da se organizovanim interesnim grupama dodijele privilegije i institucionalizovani pristup procesu donošenja političkih odluka.elite i mase u ogromnoj mjeri prihvataju te nove strukture i procese. 18 . označava klasu koja zato što posjeduje proizvodne snage dominira nad ostalim klasama i društvom u cjelini. moć nije moguće široko i podjednako rasporediti u društvu sve dok je između klasa nejednako raspodjeljena. Nova desnica – Teoretičari nove desnice su vatreni zastupnici slobodnog tržišta.stvaranje novih liberalno-demokratskih struktura i procesa i . Po njemu. Po ovom gledištu. Demokratizacija podrazumijeva tri procesa: .

• patrijarhalna država. Oni su tvrdili da je država proistekla iz dobrovoljnog sporazuma. Porijeklo ove teorije je u djelima teoretičara društvenog ugovora Tomasa Hobsa i Džona Loka iz 17.DRŽAVA Šta je država – Država se shvata na tri različita načina:idealistički. za razliku od privatnih institucija civilnog društva. po kojima su pojedinci obavezni da se potčinjavaju državi i da je poštuju.država je vječni entitet. • država levijatan. Ključno pitanje kojim su se ovi mislioci bavili bile su osnove politićke obligacije. Moguće je razlikovati pet ključnih obilježja države: . .država je socijalna asocijacija. . funkcionalno i organizaciono. tako i fašističke misli. dok vlada predstavlja posebne interese onih koji su na vlasti. .država je šira od vlade. Različite teorije o državi Mogu se izdvojiti četiri suprotstavljene teorije države: • pluralistička država. . dok je vlada privremena. odnosno svrhu državnih ustanova. . Pluralistička država – pluralistička teorija države ima liberalno porijeklo. On je izdvojio tri momenta društvenog života: porodicu.država je suverena. Ona vrši apsolutnu i neograničenu vlast.država je sredstvo dominacije i . koji su sklopili pojedinci svjesni da samo uspostavljanje suverene vlasti može da ih zaštiti od nesigurnosti. • kapitalistička država.država je izraz legitimnosti. Razlike između vlade i države: . Hegelovo djelo je izvršilo značajan uticaj na Marksa i druge tkz. Organizaciono stanovište određuje državu kao aparat vlasti.vlada je sredstvo pomoću kojeg državna vlast djeluje.državne ustanove su očigledno javne. .Hegel je shvatao državu kao etičku zajednicu zasnovanu na međusobnim simpatijama – «univerzalni altruizam». mladohegelijance i doprinjelo razvoju. Ustavna vlada – sistem vlasti koji djeluje u okviru skupa zakonskih i institucionalnih ograničenja koja ograničavaju moć i štite slobodu pojedinca. Idealistički pristup najasnije se ogleda u djelima Hegela. Funkcionalistički pristupi državi usredsređuju se na ulogu.država predstavlja nepromjenljive interese društva. Georg Vilhelm Fridrih Hegel – njemački filozof. nereda i surovosti prirodnog stanja.država vrši bezličnu vlast . vijeka. 19 . civilno društvo i državu. Država – je politička asocijacija koja uspostavlja suverenu nadležnost u okviru određenih teritorijalnih granica i vrši vlast kroz skup stalnih institucija koje su javne. kako liberalne. U najznačajnijem političkom djelu Filozofija prava opisuje državu kao etički ideal i najviši izraz ljudske slobode. Svakako najvažnija uloga države je očuvanje društvenog poretka.

U njima se ističe da se država može razumjeti samo u kontekstu nejednake klasne moći i da proističe iz kapitalističkog društva i odražava ga tako što djeluje kao instrument represije dominantne klase. U tom kontekstu dominiraju dva pitanja: Prvo.obaveze građanina prema državi. pošto ona posreduje između sukobljenih klasa i na taj način održava samo klasni sistem. bez vlasti. -društveni ugovor obavezuje građane da se pokoravaju državi i da je poštuju. Lenjin je jasno opisao državu kao instrument represije nad eksploatisanom klasom.Kao teorija društva. Neomarksizam – (ponekad se naziva moderni marksizam) predstavlja pokušaj da se izmijene. ističući koliko državna elita nesrazmjerno potiče iz reda privilegovanih i posrednika. on u osnovi ima ideju da je država neutralna zato što je otvorena prema različitim grupama i interesima. Politička obligacija . ili šta više haosa. odnosno preoblikuju klasične Marksove ideje. Razvoj modernog marksizma doveo je do značajnog približavanja pluralističke i marksističke teorije.društvo. obično se koristi kao teorijsko sredstvo. koje je nazvano neopluralistička teorija države. pluralizam je stanovište da je u liberalnim demokratijama moć široko i ravnomjerno raspoređena. ali istovremeno ističe potrebu za osavremenjavanje klasičnog pluralizma uzimajući u obzir elitističke. Anarhizam – doslovno. -pojedinci zaključivanjem društvenog ugovora priznaju da jedino suverena vlast može da osigura red i stabilnost. U knjizi Država u kapitalističkom društvu Miliband je opisao državu kao sredstvo vladajuće klase. Obadvije teorije značajno se razlikuju od liberalnog i kasnije nastalog pluralističkog modela državne moći. marksističke i teorije nove desnice. Po drugoj teoriji autonomija države samo je relativna. intelektualnim vođstvom ili kulturnom kontrolom i u tom procesu značajnu ulogu ima država. riječ anarhija se obično upotrebljava za označavanje nestabilnosti. U Marksovim djelima javljaju se dvije teorije države. Kao teorija države. U prvoj ističe da se država zasniva na društvu i u potpunosti je zavisna od ekonomski vladajuće klase. Teorija društvenog ugovora se sastoji iz tri dijela: -postoji predstava hipotetičkog društva bez države (prirodno stanje). Prirodno stanje . Teorija društvenog ugovora – društveni ugovor je dobrovoljan sporazum pojedinaca zahvaljujući kojem nastaje organizovano društvo. osnova na kojoj se zasniva pravo države da vlada. neomarksisti pokušavaju da pruže alternativu mehanicističkim i determinističkim idejama 20 . Neopluralizam – je teorija društva koja ostaje vjerna pluralističkim vrijednostima. uz istovremenu vjernost određenim marksističkim načelima. što je u kapitalizmu buržoazija. bez političke vlasti i formalne (zakonske) kontrole pojedinca. Čarlsa Lindbloma i Galbrajta došli su do zaključka da su savremene industrijske države složenije i manje otvorene prema pritiscima stanovništva nego što to klasični pluralizam prikazuje. Teoretičari poput Roberta Dala. Po mišljenju Antonija Gamšija buržoaska dominacija se u najvećoj mjeri održava hegemonijom. Neomarksisti su razvili analizu državne moći. Kapitalistička država Marksističko shvatanje države pruža jasnu alternativu pluralističkom viđenju države kao neutralnog sudije. Pulankus je istakao koliko struktura ekonomske i društvene moći ograničava autonomiju države. i svim društvenim klasama. Savremani pluralisti su prihvatili kritičkije stanovište o državi. odnosno država.

Liberalne feministkinje vjeruju da se ravnopravnost polova može postići postepenim reformama. nema nikakvu zaštitu i ima mali uticaj na tržište. Minimalna država ima tri osnovne funkcije: Prvo.ortodoksnog marksizma. Instrumentalisti smatraju državu za malo više od sredstva koje muškarci koriste za odbranu svojih interesa i održavanje strukture patrijarhata. Radikalni feminizam . Drugo. proširenje sistema socijalne zaštite itd. obično kroz mehanizam izborne demokratije. Uloga države Različiti oblici država koji su se razvili su slijedeći: • minimalna država • razvojna država • socijaldemokratska država • kolektivistička država • totalitarna država Minimalna država – je ideal klasičnih liberala. 21 . Prvi proističu iz samog društva. Strukturalisti ističu stepen do kojeg se institucije zasnivaju na patrijarhalnom sistemu. Teza o prevelikoj ponudi obično se povezuje sa teoretičarima javnog izbora koji izučavaju način donošenja javnih odluka. Razvijena su dva stanovišta: instrumentalističko i strukturalističko. Treće. Patrijarhalna država – Savremeno razmatranje patrijarhalne države mora da uzme u obzir feminističke teorije. Radikalne feministkinje tvrde da moć države odražava dublju strukturu represije u obliku patrijarhata. Liberalne feministkinje su pozitivno gledale na državu. odbijajući da prihvate prvenstvo ekonomije ili da proleterijatu dodijele privilegovanu ulogu.vid feminizma po kojem su razlike među polovima politički najznačajnije društvene podjele i uvjerenje da su one ukorijenjene u strukturu porodičnog života. pruža zaštitu od napada spolja. čime se ukazuje na cjelokupnost represije i eksploatacije kojima su žene izložene. postoji radi održavanja unutrašnjeg reda. Drugo. U savremenoj političkoj raspravi minimalnu državu brani nova desnica. odnosno dobrovoljnih sporazuma koje su skolopili građani. obezbjeđuje poštovanje ugovora. Nova desnica odlikuje se jakom antipatijom prema državnoj intervenciji u ekonomskom i društvenom životu. legalizaciji abortusa. Rezervna armija radne snage – dostupna radna snaga koja se u vrijeme recesije može lahko otpustiti. posebno se posvećujući analizi ideologije i državne moći. čiji je cilj da obezbijede najveću moguću slobodu za pojedince. Prema njoj ekonomska uloga države treba da se svede na dvije funkcije: održavanje stabilnog sredstva razmjene (čvrste valute sa niskom inflacijom) i podrška konkurenciji kontrolom monopola. cijeneći državnu intervenciju za sredstvo kojim se ukida nejednakost među polovima i unaprjeđuje uloga žene. oni nastoje da objasne Marksova pogrešna predviđanja. Ovo se ogleda u kampanji za usvajanje zakona o jednakim zaradama. Patrijarhat – termin se obično koristi kao vladavina muškarca. Teoretičari nove desnice objašnjavaju tendenciju širenja moći države pritiscima koji dolaze i od potražnje i od ponude. Država levijatan – Predstava o državi kao levijatanu u savremenoj politici se vezuje za novu desnicu.

Prava – zakonska ili moralna prava da se djeluje i bude tretiran na određen način. u saglasnosti sa principima kao što su pravičnost. Koreja. Kolektivizacija – ukidanje privatne svojine u korist sistema zajedničke. građanska prava se razlikuju od ljudskih prava. odnosno pravednoj raspodjeli. Socijaldemokratska država – Dok razvojne države koriste intervencionizam da podstaknu privredni napredak. Tigar ekonomije – brzorastuće i izvozno usmjerene ekonomije čiji je uzor Japan: na primjer. Kolektivistička država – stavlja pod svoju kontrolu cjelokupan privredni život. gdje je država vodila ekonomiju ka međunarodnoj konkurentnosti. odnosno društvene svojine. socijalističke intervenišu sa ciljem da doprinesu širem društvenom restrukturisanju. Robert Nozik – američki profesor i politički filozof. i sveprisutni sistem ideološke manipulacije i kontrole. jednakost i društvana pravda. J. Etatizam – predstavlja uvjerenje da je državna intervencija najpogodnije sredstvo za rješavanje političkih problema i podsticanje ekonomskog i društvenog razvoja. plemena i klanovi bez 22 . vijeka. Tajvan i Singapur. U praksi. Prazna država – Uloga i značaj države su ugroženi događajima koji su obilježili kraj 20. Društvena pravda – moralno opravdana raspodjela materijalnih davanja. Socijaldemokratska država posebno doprinosi ispravljanju nejednakosti i nepravdi tržišne ekonomije. Kao posledica toga pojavile su se nacije. Noseći stubovi ovakvih režima su potpuno nadgledanje i policijski teror. Ovo stanovište predstavlja podršku minimalnoj vladi i minimalnim porezima i suprotstavlja se preraspodjeli i državi blagostanja. Razvojna država – interveniše u privrednom životu sa ciljem da podrži industrijski rast i privredni razvoj. ekonomska globalizacija doprinjela je nastanku takmičarskih država. koliko njegovoj jednakoj. Klasičan primjer razvojne države je Japan. Ona se zato ne posvećuje toliko stvaranju bogatstva. Bili je to najdramatičnije u nekim postkomunističkim državama i djelimično u zemljama u razvoju. obično se smatra da društvena pravda podrazumijeva pristrasnost u korist jednakosti. Stoga su kejnzijanizam i društveno blagostanje dva nerazdvojna obilježja socijaldemokratske države. naročito ukoliko je bogatstvo stečeno pošteno ili na odgovarajući način prenešeno s jedne osobe na drugu. U Austriji i Njemačkoj privredni razvoj je postignut stvaranjem «partnerske države». Najistaknutiji primjer ovakvih država bile su zemje Istočne Evrope na čelu sa SSSR-om. čiji su primjer tigar ekonomije Istočne Azije. Odnedavno. to se svodi na pokušaj da se eliminišu siromaštvo i smanji društvena nejednakost. Opravdavanje državne kolektivizacije proističe iz socijalističkog davanja prednosti zajedničkoj u odnosu na privatnu svojinu. država i utopija. Tvrdio je da vlasnička prava moraju striktno da se poštuju. Najbolji primjeri totalitarne države su Hitlerova Njemačka i Staljinov SSSR. Totalitarna država – Suština totalitarizma jeste stvaranje sveobuhvatne države koja utiče na svaki vid ljudskog života. Najznačajniji rad Anarhija. Za vrijeme Staljina socijalizam se praktično izjednačio sa etatizmom. Sličan model intervencije postojao je i u Francuskoj. One su težile da u potpunostu ukinu privatno poduzetništvo i uspostave centralno planiranje ekonomije kojima upravljaju komiteti za planiranje (komandne ekonomije).

Nacije kao kulturne zajednice – Ideja da je nacija u suštini etnički ili kulturni entitet opisuje se kao primarni pojam nacije. nacionalni i nadnacionalni nivo. i za nju predstavlja izvor 23 . obično povezan s vjerovanjem u zajedničko porijeklo. Ovi činioci nesumnjivo oblikuju politiku nacionalizma. Globalizacija – je proces u kome događaji i odluke donijete u jednom dijelu svijeta utiču na ljude na drugom dijelu. odnosno centralnih tijela na nivo lokalnih zajednica. koji su podstakli prioriteti i uvjerenja nove desnice. odnosno kolektiviteta.istorijom i tradicijom. EU. imaju istu vjeru. odnosno privrženost u vidu patriotizma. nacija je grupa ljudi koji su povezani zajedničkim jezikom. potiskivanje i restrukturisanje i razvoj vladavine na poddržavnom nivou. dogodio se žestok napad na državu. Upravljanje na više nivoa – složen politički proces koji uključuje lokalni. što se iskazuje u rastućoj ulozi međunarodnih i nadnacionalnih tijela (UN. Slabljenje države je obilježevalo tkz. On predstavlja male boginje ljudske vrste (A. Upravljanje na poddržavnom nivou – Poslednji izazov državi dolazi od pritisaka za decentralizaciju. Jedan od njenih pojavnih oblika je nastanak globalne ekonomije. NATO). mitovima i legendama. političkih i psiholoških činilaca. Šta je nacija – Na osnovu objektivnih pokazatelja. koji se iskazuje u pjesmama. Psihološki. Privatizacija – prenos državne svojine iz javnog u privatni sektor koji dovodi do smanjene odgovornosti države. svaka nacija ima svoj Volksgeist. vijeka. godine izjednačilo je V. To znači da nacija sebe posmatra kao posebnu političku zajednicu. nacija je grupa ljudi koje odlikuje međusobna odanost. Italija). Politički. jeste to što njeni pripadnici sebe smatraju nacijom.Britaniju sa ostalim evropskim državama koje imaju značajan nivo decentralizovane vlasti (Španija. vjerom . u kojoj je svakoj zemlji postalo znatno teže da upravlja međunarodnim kretanjem kapitala. Prema Herderu. NACIJE I NACIONALIZAM Nacionalizam je dječija bolest. Ono čime se nacija razlikuje od drugih grupa. Nacije se jedino mogu konačno subjektivno odrediti. povezani su zajedničkom istorijom itd. Nacija – Nacije predstavljaju složene pojave na koje utiče zbir kulturnih. nacija je grupa ljudi koji sebe doživljavaju kao prirodnu političku zajednicu.države. privatizacije i uvođenjem tržišnih reformi u javne službe. Restrukturisanje države .Tokom osamdesetih i devedesetih godina 20. pražnjenje –tihi proces kojim se nekadašnje funkcije države postepeno prenose na druge ustanove i tijela. Na primjer stvaranje Škotskog parlamenta i Velške skupštine 1999. Etnička grupa – grupa ljudi koji imaju zajednički kulturni i istorijski identitet. Anštajn). To je dovelo do povlačenja države sprovođenjem politike deregulacije. naročito u SAD i V. Kulturno. Ništa manji značaj nema politička globalizacija. kao i vladine i nevladine aktere. težnje da se odgovornosti prenesu sa nacionalnih. Francuska. nacije su tvorevine kulture: grupe ljudi koji govore isti jezik. Po tome se razlikuje od etničke grupe. Britaniji. Uzrok ovog su tri različita procesa:globalizacija.

Na drugoj strani upozorava se da on može da bude iracionalna i reakcionarna doktrina. U osnovi liberalnog nacionalizma je zastupanje načela nacionalnog samoopredjeljenja. Potiče od Francuske revolucije i sadrži veliki broj njenih vrijednosti. Volksgeist – (njemački) doslovno. Slična načela zastupo je i Simon Bolivar. Ksenofobija – strah od stranaca ili mržnja prema njima. Kulturni nacionalizam je mističan. Iz Herderovog kulturalizma proizlazi da su nacije prirodne. Međutim. Tipovi nacionalizma – O političkom karakteru nacionalizma vodi se veliki spor. On ne stavlja 24 . Kulturni nacionalisti državu vide kao sporednu. • antikolonijalni nacionalizam. Politička nacija je ona u kojoj državljanstvo ima veći politički značaj od etničkog identiteta. vijeka bio na čelu pokreta za nezavisnost Latinske Amerike. • ekspanzionistički nacionalizam.kreativnosti. kultura i duh. karakter nacionalizma određen je istovremeno i uslovima u kojima nastaju nacionalističke težnje i političkim ciljevima za koje se vezuju. Nesporazumi potiču iz sporova da li je kulturno ili političko mjerilo odlučujuće prilikom definisanja nacije. Liberalni nacionalizam – se smatra klasičnim oblikom evropskog nacionalizma. • konzervativni nacionalizam. odnosno organske tvorevine koje postoje od davnina i koje će nastaviti da postoje sve dok ljudsko društvo opstaje. etničku i drugu pripadnost. V. Veliki broj teoretičara je naciju smatrao kao vještačku tvorevinu (Erik Hobsbaum. istorijska i organska cjelina . Kulturni nacionalizam – je oblik nacionalizma u kome se najveći naglasak stavlja na obnovu nacije kao posebne civilizacije. Revolucije iz 1848. a naročito u jeziku. patološki etnocentrizam. Time je Herder doprineo nastanku istorije kulture i posebnog oblika nacionalizma. a ne kulturni identitet. bez obzira na njihovu kulturnu. pošto mu je u osnovi romantičarsko vjerovanje da je nacija jedinstvena. čiji je cilj stvaranje nacionalne države. posebno na način na koji ga je iskazao «prorok» ujedinjenja Italije Đuzepe Macini. duh naroda. Na jednoj strani na nacionalizam se gleda kao na naprednu i oslobađajuću snagu. Nacija je dakle grupa ljudi koji su povezani zajedničkim državljanstvom. Benedikt Anderson). organski identitet naroda koji se izražava u njegovoj kulturi. Johan Gotfrid Herder – njemački pjesnik i filozof kojeg često nazivaju ocem kulturnog nacionalizma. ako ne i nebitnu tvorevinu. podstakle su borbu za nacionalnu nezavisnost i ujedinjenje. Najznačajniji politički izrazi nacionalizma su slijedeći: • liberalni nacionalizam.Britanija. Nacija kao politička zajednica – gledište da su nacije u osnovi političke tvorevine u prvi plan stavlja građansku lojalnost i političku pripadnost. Liberalni nacionalizam je najjasnije izražen u «Četrnaest tačaka» američkog predsjednika Vudro Vilsona. koju pokreće njen sopstveni duh. koji je na početku 19. SAD i Francuska se smatraju za klasične primjere političkih nacija. Ovo viđenje nacije se pripisuje djelima Žan-Žak Rusoa. Naglašavao je naciju kao organsku grupu. Ovo je bilo najočiglednije u nacionalizmu italijanskog nacionalističkog pokreta. čija su obilježja poseban jezik.

Ozbiljnija kritika ukazuje na to da konzervativni nacionalizam izaziva netolerantnost i predrasude. Šovinisti smatraju svoju naciju jedinstvenom i posebnom. nacionalizam je postao snažno uvjerenje većine. ekspanzionizam se ne može odvojiti od šovinističkih uvjerenja i doktrina. odnosno doktrina u kojoj se zaključci o politici i društvu izvode iz ideja da je ljudska vrsta podijeljena na biološki različite rase. univerzalna i fundamentalna prava.interese jedne nacije iznad interesa drugih. Njegov liberalni nacionalizam je izvršio snažan uticaj u čitavoj Evropi. antisemitizam je imao vjerski karakter. U savremenoj politici. U svom ranom obliku. Kao militantni i krajnji oblik nacionalizma. ovakav nacionalizam proističe iz osjećanja snažnog. koji se ponekad naziva integralni nacionalizam. Njegov tvorac je francuski nacionalista Šarl Mores. U svom krajnjem obliku. vijeka pojavio se rasni antisemitizam u djelima Vagnera i 25 . Konzervativni nacionalizam je zainteresovan za mogučnost društvenog jedinstva i javnog reda koji se ogleda u osjećanju nacionalnog patriotizma. često se koristi kao eufemizam za genocid. te su sve jednake. pod samoopredjeljenjem se podrazumijeva i nacionalna nezavisnost i demokratska vladavina. On se obično javlja kad vlada mišljenje da naciji prijeti nekakva unutrašnja ili spoljnja opasnost. svaka nacija ima pravo na slobodu i samoopredjeljenje. a ne onima koje su u procesu stvaranja. arijevstvo i antisemitizam). vijeka bila su u velikoj mjeri posledica ekspanzionističkog oblika nacionalizma. Patriotizam se nalazi u osnovi svih oblika nacionalizama. Etničko čišćenje – nasilno protjerivanje ili uništavanje «stranih» naroda. Tribalizam – grupno ponašanje čija su obilježja izdvojenost i zatvorenost. Konzervativni nacionalizam – Istorijski posmatrano. obično pokretani neprijateljstvom prema suparničkim grupama. pa i histeričnog nacionalnog entuzijazma. kao i među useljeničkim grupama u SAD. rasizam se ogleda u težnji za rasnim razdvajanjem (aparthejd) i u doktrinama o višoj i nižoj vrijednosti «krvi» (npr. Džingoizam – javni entuzijazam i proslave inspirisane vojnim uspjesima ili imperijalnim osvajanjima. Antisemitizam – je predrasuda ili mržnja prema Jevrejima. Politički gledano. konzervatuvni nacionalizam se pojavio posle liberalnog. Konzervativni nacionalizam se uglavnom pojavljuje u postojećim nacionalnim državama. Ljudska prava – prava koja ljudi posjeduju samim rođenjem. ako ne i svih konzervativaca. Nacionalno samoopredjeljenje – načelo po kojem je nacija suvereni entitet. odnosno psihološka privrženost jednoj naciji. Rasizam – pod rasizmom se podrazumijeva svako uvjerenje. Ekspanzionistički nacionalizam – Oba svjetska rata 20. Odražavao je neprijateljstvo hrišćana prema Jevrejima. Patriotizam – jeste osjećanje. Na početku 19. Umjesto toga. Đuzepe Macini – italijanski nacionalista i apostol liberalnog republikanizma.

tek što je načelo nacionalne države dostiglo najširu podršku. Ovo je zemljama u razvoju dalo poseban antizapadni karakter. koji su optužili Jevreje da su suštinsko zlo i da su rušilački narod. Da li nacionalna država ima budućnost Kako je odmicao 20. a ne liberalizam kao sredstvo za izražavanje nacionalističkih težnji. Cilj nacionalnog oslobođenja imao je i ekonimsku i političku stranu. Najpoznatije djelo mu je Četiri eseja o slobodi. On se obično dovodi u vezu s kulturnom raznolikošću koja se zasniva na rasi. Oblikovanjem težnje za nacionalno oslobođenje. vijeku (I i II svjetski rat i propast komunizma u Istočnoj Evropi) svaki je na svoj način osnažio koncept nacije kao načela političkog organizovanja. Holandije i Portugala srušile su se suočivši se s rastućim nacionalizmom. Francuske. poseban oblik imperijalizma. Pannacionalizam . posebno od šezdesetih godina 20. Spoljne prijetnje nacionalnoj državi javljaju se u više oblika: Prvo. koje se zasniva na pravu različitih kulturnih grupa na poštovanje i priznanje. Ove ideje bile su ideološka osnova njemačkog nacizma. Kombinacija unutrašnjih pritisaka i spoljnjih prijetnji izazvalo je krizu nacionalne države.Čemberlena. sve češće su se javljale tvrdnje da je doba nacionalizma prošlo. Osnov Berlinove filozofije je vjerovanje u moralni pluralizam. To je. Tri najznačajnija geopolitička potresa u 20. Smatralo se da je nacionalna država jedino održiva politička jedinica. koji su posljedica rasta etničke i regionalne politike. U prvom slučaju on označava kulturnu raznolikost. Multikulturalizam je neraskidivo povezan sa raznolikošću zajednica. vijek. i to posebno marksizam-lenjinizam.oblik nacionalizma posvećen ujedinjenju različitih naroda. a posebno islamskog (primjer Iranske revolucije iz 1979. nacionalizam u Africi i Aziji doprinio je jačanju osjećanja nacionalne pripadnosti. vijeka. bilo političkom solidarnošću (pan znači svi ili svaki). nastale su druge veoma snažne sile koje prijete da je učine prevaziđenom. Multikulturalizam – je. Multikulturalizam – se koristi kao opisni i normativni pojam. napredak u 26 . Isaija Berlin – britanski istoričar ideja i filozof. etničkih ili jezičkih razlika.godine). svijet je postao svijet nacionalnih država. Ovo se dogodilo ne zato što je on prevaziđen. Kolonijalizam – je teorija ili praksa uspostavljanja kontrole nad stranim teritorijama i njihovog pretvaranja u koloniju. već stoga što je nacionalizam izvršio zadatak. Početkom sedamdesetih godina 20. vijeka. Antikolonijalni nacionalizam – U zemljama u razvoju pojavili su se različiti oblici nacionalizma. a našle su najužasniji izraz u holokaustu. doveo u pitanje ideju nacije kao kulturno i politički jedinstvene cjeline. Razvio je teoriju o obliku liberalnog kapitalizma. Međutim. podrazumijeva prihvatanje raznolikosti u zajednici. koja proističe iz rasnih. etnicitetu ili jeziku. bilo ekspanzionizmom. Njega obično karakteriše naseljavanje i ekonomska dominacija. Prevelike imperije Britanije. dakle. Kao normativni pojam. Multikulturalizam ne samo da prihvata činjenicu postojanja kulturnih razlika već smatra da ih treba poštovati i javno podržavati. što nam pomaže da razumijemo zašto su antikolonijalni pokreti obično prihvatali socijalizam. umjesto marksizma-lenjinizma dolazili su različiti oblici vjerskog fundamentalizma. Multikulturalizam naglašava politiku razlike. koji su svaki na svoj način podstaknuti borbom protiv kolonijalne vlasti. Na unutrašnjem nivou one su izložene centrifugalnim pritiscima.

nju prije svega čini građanska lojalnost i privrženost.ratnoj tehnologiji i naročito nastanak nuklearnog doba. Postoje dva suprotna gledišta u nacionalnoj državi: za liberale i večinu socijalista. Nacionalna država – je oblik političke organizacije i politički ideal. Za konzervativce i integralne nacionaliste. ona se zasniva na etničkom ili organskom jedinstvu. Treče. 27 . to je autonomna politička zajednica koju čine veze državljanstva i nacionalnosti koje se poklapaju. nacionalna država može da bude neprijatelj prirodne sredine. Na prvom mjestu. privredni život se sve više globalizuje. Drugo.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->