MAKEDONSKI JAZIK

ZA ^ETVRTO ODDELENIE
OD DEVETGODI[NOTO OSNOVNO OBRAZOVANIE

MAKEDONSKI JAZIK
ZA ^ETVRTO ODDELENIE
OD DEVETGODI[NOTO OSNOVNO OBRAZOVANIE

.

narodni mudrosti. raboti vredno i uporno. Sre}no! Avtorite . Nie znaeme deka ti mo`e{ da gi sovlada{ site barawa vo ovoj u~ebnik. i site tie nestrplivo te o~ekuvaat da ti gi otkrijat svoite tajni. dramski igri. Toa }e te napravi gord i sre}en. svoite poraki i da te upatat po vistinskiot pat na `ivotot. bajki. veruvame deka }e ti bide mnogu interesen... raskazi. Zatoa sakaj go nego. So negovata primena }e poka`e{ kolku ja saka{ svojata tatkovina i makedonskiot narod. barawa i jazi~ni igri niz koi sam }e gi otkriva{ novite znaewa. Se raduvame {to povtorno se sretnuvame so ista cel: osvojuvawe na novi znaewa. Radosta }e bide tvojot postojan pridru`nik. Vo ovoj u~ebnik izbravme za tebe zanimlivi zada~i.. koj.Dobredojde vo ~etvrto oddelenie. Niv }e gi otkriva{ niz stranicite na ovoj u~ebnik. pesni.. Pritoa }e gi izu~uva{ i sovladuva{ pravilata na makedonskiot literaturen jazik. Vo nego }e naide{ na raznovidni i zanimlivi prikazni.

.

Devoj~eto ima{e dolga crna kosa. Novata u~ebna godina po~na..Zaedni~ki prodol`uvam NOVITE DRUGARI Avgust iste~e.. . jas!!! U~itelkata Jana se sme{ka{e.. u~enici! . Dojde i septemvri.Kolku sum sre}na! . Na sre}a. li? Kolku ste porasnale za ovie tri meseci! Kako da ne ste ~etvrtooddelenci! Vesela vreva vo oddelenieto.Od ovoj den so vas }e u~at Nevena i Dimitar . vaka. Od triesette liv~iwa na Nevena £ padna da sedi so Igor.. Gorjan Petrevski 7 .. No i odmoreni. Bea pocrneti od sonceto.Dobredojdovte. Sekoj od vas neka go zapi{e svoeto ime na par~e hartija. A i vreme be{e. so sini o~i. Nevena i Dimitar sami }e si odberat..gi pozdravi u~itelkata Jana. Site se vratija vo u~ili{tata. . Samo dve deca .^ekajte. jas.Se odmorivte. .izvika Ana..se izraduva i Igor. I jadri crni o~i. a na Dimitar so Ana.. A mom~eto be{e ruso.. U{te posre}ni bea i Nevena i Dimitar. Taka i se slu~i. .devoj~e i mom~e. ~ekajte.gi smiruva{e.I jas! . A i drugite so u~itelkata Jana.re~e u~itelkata. .Eve. . . Koj }e saka da sedi so niv? Od site klupi ednoglasno odekna: "Jas. .. .Tie se va{ite novi drugari. sedea sami vo klupite i srame`livo mol~ea.

A jas se obidov da ostanam. PREPORAKA ZA ^ITAWE Nie ti prepora~uvame za ~itawe edna od zbirkite so raskazi: "Tatkovata prva qubov#. Ana i Igor. ako taa pobara mislewe od tebe kako da gi rasporedi novite u~enici? IZRAZI JA MISLATA Zamisli da si ti Ana. Nevena i Dimitar. Napi{i vo tvojata tetratka. SORABOTUVAJ! Koe drugo re{enie bi £ go predlo`il ti na tvojata u~itelka. ne e dovolno samo navra}awe na detstvoto. u~itelkata i 4. skrien i intimen. "Snegovite na Klimentina Evin#. "Dale~na qubov#. "Isti o~i#. ako si mom~e. na u~itelkata i site u~enici od paralelkata. No sepak. Izrazi go tvoeto zadovolstvo {to tokmu ti ja ima{e taa sre}a da dobie{ novo drugar~e vo klupata i da mu poka`e{ deka e dobredojdeno. "Rano dojde qubovta# i "Maj~iniot spomenar#. "Marta#. a potoa ve povedov i vo "Zemjata od sonot#.RAZGOVARAME ZA KRAJOT NA RASKAZOT Na krajot od raskazot pisatelot ja istaknuva radosta na site: na Ana i Igor.. Nevena i Dimitar. Vo tvojata tetratka objasni zo{to se sre}ni: 1. a potoa pro~itaj im na tvoite roditeli i na tvoeto novo drugar~e od klupata. Ako gi pro~ita{ raskazite od koja bilo kniga. za da se bide pisatel za deca i mladi. 8 . ostanatite u~enici.. svojata popularnost kako pisatel ja steknav najmnogu preku romanite: "Spomenka#. 2. GORJAN PETREVSKI PISATELOT . ili Igor. Za{to. najprvo so knigata raskazi "Gorocvet#. treba da se ostane vo nego. "Ve~niot vetar#. nema da ostane{ ramnodu{en i kon drugite. tuku so eden svoj del. 3. ako si devoj~e.PRIJATELOT ZA VAS I ZA SEBE Nikoga{ ne zaminav od detstvoto.

najsakana. Ka`i go svoeto mislewe i pred site drugar~iwa. Kolku od podvle~enite gi napi{a i ti? Objasni mu na drugar~eto zo{to ja saka{ svojata tatkovina Makedonija. so qubov na dete beskrajno iskreno TE SAKAM! Bistrica Mirkulovska ISKA@I GI SVOITE ^UVSTVA [to po~uvstvuva koga ja slu{na ovaa pesna? Nabroj najmalku tri ~uvstva! Koe e najsilnoto ~uvstvo {to go izleala poetesata? Podvle~i gi so moliv~e zborovite so koi poetesata ja "nakitila# svojata tatkovina. najslobodna. mila moja. Pro~itaj mu na tvoeto drugar~e {to si napi{al i dopolnete se.. i u{te mnogu najubavini. a okolu nego pove}e zborovi i izrazi so koi }e iska`e{ {to ~uvstvuva{ kon tvojata tatkovina. takva da si mi. Napravi sporedba so zborovite i izrazite {to gi napi{a ti vo tvojata tetratka. i sum veruvala deka e taka za{to te sakam. najli~na. Prosti mi. najsre}na. 9 .NAPRAVI SVOJ GROZD OD ZBOROVI Napi{i go zborot tatkovina vo sredinata na listot. najbogata. TATKOVINO Sekoga{ sum te kitela so milni zborovi.. sum posakuvala.

NAPRAVI RAZLIKA Na ~asovite ti go koristi{ i usniot i pismeniot govor. Zo{to ti e polesno da opi{uva{ pismeno? Zo{to anegdotite se pointeresni koga }e gi slu{neme od nekogo. Govorot mo`e da bide usten i pismen.USTEN I PISMEN GOVOR SOGLEDAJ I ZAKLU^I [to pravat dvete deca od prvata slika? [to pravat ostanatite dve deca? Lu|eto me|u sebe komuniciraat so pomo{ na govorot. Koga ti e polesno da se izrazuva{? Objasni zo{to. namesto usno. otkolku koga }e gi pro~itame? ZA DOMA Razmisli i napi{i koga ti bilo polesno da komunicira{ pismeno so nekoj od tvoite bliski. Zo{to si go posakal toa? 10 . [to saka{ pove}e: nekoj da ti raska`e usno nekoja interesna slu~ka ili sam da ja pro~ita{ od kniga? Objasni zo{to toa go saka{.

Koga pretsedatelite stoele postroeni pred tabla? Poetot vo posledniot stih zaklu~uva deka nikoj ne mo`e da £ go ospori zna~eweto na u~ili{nata tabla za naukata. IZRAZI SE PISMENO Raska`i edno tvoe do`ivuvawe povrzano so u~ili{nata tabla. bilo na ~asot ili za vreme na odmorite. Na u~ili{nata tabla koj }e £ go ospori zna~eweto {to go ima vo nau~nite prostori. Dopolnete se so drugar~eto od klupata. Objasni zo{to se slo`uva{ so nego. Pred nea stoele za seznajkovci {to va`at no za `al i takvi {to nemaat {to da ka`at. Neosporen e pokazatel pred tablata stoel i sekoj pretsedatel.RAZMISLI Za {to s¢ slu`i u~ili{nata tabla. Poso~i nekoe tvoe drugar~e {to mo`e{ da go nare~e{ seznajko. Stevo Simski PRO^ITAJ I KA@I Kako u~ili{nata tabla gi postrojuva u~enicite? Zo{to nekoi u~enici nemaat {to da ka`at koga se pred tabla? Koi u~enici se nare~eni seznajkovci. 11 . U^ILI[NATA TABLA POSTROJUVA U~ili{nata tabla od koga opstojuva pred nea nekogo postojano postrojuva.

. I taka si porazgovaravme. a ne Zoki . Na krajot od ~asot napi{i {to si nau~il.. ti si Pero!? Slu{aj.vedna{ †ispea# taa.Ama jas ne znam koj go bara . za da se dogovorime ne{to. a vodat †maratonski# razgovori po telefon. (Izvadok od knigata . za na krajot od razgovorot. A da ne zboruvame za tie {to †zaspivaat# po telefonot.Alo! Zoki! Kako si? .Alo! Ovde e Mimoza. Navistina .RAZMENI GO MISLEWETO znam sakam da znam {to nau~iv Na koj na~in sekojdnevno komunicira{ so lu|eto? So kogo naj~esto razgovara{ po telefon? Zo{to mu se javuva{? Vo tetratkata napi{i {to znae{ za telefonskiot razgovor i {to saka{ da doznae{. . koga }e dojde Zoki. re~i mu da mi se javi.£ velam. Po telefon razgovarame onolku kolku {to treba. go baram Zoki.. Edna od niv e telefoniraweto. . ako razgovorot po~ne{e vaka: . a jas ne mo`ev da ja prenesam porakata. se poznava po mnogu †sitnici#. taa da go spu{ti telefonot.kako telefonirame? Pred nekoj den. KAKO SI? Ubavo vospitanoto dete. S¢ }e be{e vo red.A.Ovde e Pero. a nadolgo i na{iroko }e razgovarame {tom se sretneme. bidej}i navistina ne znaev so kogo razgovaram. Zo{to Pero ne mu ja prenel porakata na Zoki? Kako trebalo da te~e razgovorot? 12 . .Bonton za deca#) Naum Popeski OTKRIJ GI GRE[KITE Pro~itaj go u{te edna{ tekstot i otkrij kade zgre{ila drugarkata na Pero. @iveat re~isi na ista ulica. Pi{uvaj vo vakva tabela: ALO. ZOKI. mojot drugar go bara{e negovata prijatelka: .£ odgovoriv.

Vo nekoi javni govornici. vo trgovskite centri. Telefonskiot razgovor se pla}a. Za nekoi od niv. treba da koristi{ karti~ka so telefonski impulsi koja ja stava{ vo aparatot. telefonskiot razgovor mu go pla}a{ na rabotnikot koj raboti tamu.. mo`e{ da koristi{ javni govornici koi se postaveni na trotoarite. 13 . vi blagodaram. Ne zboruvaj dolgo. Pridr`uvajte se do pravilata . ne se raska`uvaat lektiri. Vo dene{novo moderno vreme naj~esto koristime mobilni telefoni so koi mo`e{ da se javi{ i od najoddale~enite mesta. prostete. prijatno. TELEFONSKI BONTON (PRAVILA) Ne yvoni vo docnite ~asovi.. vo po{tite i vo nekoi prodavnici. za da zboruva{. Vedna{ pozdravi i pretstavi se.. dobra ve~er. dali ne{to propu{tile. BIDETE KREATIVNI Vo par so drugar~eto do tebe napi{ete zamislen telefonski razgovor. vo po{tite. Ako ne si doma. Zemete nekoj predmet od va{iot u~eni~ki pribor koj }e vi poslu`i kako telefon i o`ivejte go zamisleniot telefonski razgovor. vo prodavnicite za vesnici. jasen. Zboruvaj jasno i razbirlivo. I parot {to zboruval neka se oceni. Koristi kulturni izrazi: ve molam. Dodeka eden par zboruva slu{ajte i ocenete dali razgovorot bil ubedliv.. Po igrata popolnete ja tretata kolona od tabelata {to ja zapi{avte na po~etokot na ~asot. kulturen.TREBA DA NAU^I[ Tvojot telefonski razgovor treba da bide kratok i jasen. dobar den. a treba da se javi{ nekomu. Koristi pozdravi: dobro utro.telefonskiot bonton. na avtobuskite i `elezni~kite stanici. Po telefon ne se ka`uvaat doma{ni zada~i. do gledawe. pravilen. bidete qubezni.

za edna gumi~ka! Mare si ja zaboravila gumi~kata doma i na ~asot se slu`e{e so gumi~kata na Len~e. site deca ve}e znaeja deka Mare i Len~e se skarani. jas ni{to ne ti rekov .ISKA@I SE Koj ti e najveren drugar? Zo{to? Ima li ne{to za {to ste se skarale? Kako se smirivte? Vo Venov dijagram napi{i gi va{ite osobini jas zaedni~ko ni e SKARUVAWE I SMIRUVAWE Iako Mare i Len~e se najverni drugarki u{te od gradinka. Len~e se ispla{i deka }e se potro{i sosem i £ re~e na Mare: . I toa za ni{to .se svrte malku nastrana nalutena i do krajot na ~asot ve}e ne ja pobara gumi~kata na Len~e. sepak se skaraa. Na odmorot prvpat ne izlegoa zaedno i ne se kikotea dodeka si ja jadea u`inkata. Mare. dosta bri{e{. Len~e sfati deka zgre{ila i deka za edna nikakva gumi~ka se skara so najdobrata drugarka. Sepak. bri{e{e. ne znae{e sega kako da postapi. Po~naa da im se smeat: . Im be{e `al na dvete. Naedna{ na Mare £ tresna kutijata nazemi i dvete se navednaa da gi 14 . Bri{e{e Mare. a gumi~kata se smaluva{e s¢ pove}e i pove}e. Taka prodol`i i vtoriot ~as. zalepena na moliv~e. dolgo gi redea tetratkite i kutiite so molivi vo ~antite.Lutki.A ti koga bri{e{e so mojata gumi~ka. lutki naluteni! Mare i Len~e mol~ej}i.Ama. no koj }e go napravi prviot ~ekor za smiruvawe!? Koga zavr{ija ~asovite. ve}e mi ja istro{i gumi~kata! Mare se navredi i £ re~e: .

Do sekoe barawe pi{uvajte go samo ona {to se bara vo zagradite: Tema (edna imenka): _________ Opis na temata (dve pridavki): __________ __________ Nastan. Potrudi se da smisli{ najdobar plan. 15 .Izvini.£ re~e nasolzena Len~e. Neli se najverni drugarki?! Se skaraa. Slavka Maneva RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Poradi koja pri~ina se skarale Len~e i Mare? Koj e vinoven za skaruvaweto? Kako se smirile dvete drugarki? Pronajdi ja i prepi{i ja re~enicata so koja Len~e £ se izvinila na Mare.odgovori Mare so rastreperen glas.tie izlegoa pregrnati kako i sekoga{.Ajde ve}e da ne se lutime. OBIDI SE SO PETORED Obidi se sodr`inata na raskazot da ja pretstavi{ na pointeresen i najkus na~in nare~en petored. I za ~udo na decata {to gi ~ekaa nadvor da se pojavat u{te pove}e naluteni. Taka si e toa. Kleknati. se skaraa . se poglednaa i se zakikotea: . [to misli{ ti za izvinuvaweto? Koga posleden pat si se izvinil nekomu i za {to? Kako se ~uvstvuva{e toga{? PREDLO@I PLAN Pro~itajte go raskazot nekolkupati i podelete go na tri logi~ki celini.Va`i . Mare . Mo`e{ da raboti{ vo par so tvoeto drugar~e. Mo`ebi tokmu tvojot plan }e bide zapi{an na tablata i vo tetratkite na drugar~iwata. pa odnovo da im se potsmevaat . Pro~itaj mu na drugar~eto {to si napi{al. dejstvo (tri glagoli): _________ _________ _________ ^uvstvo (re~enica od ~etiri zbora): ________ _______ _______ ________ Povtoren prikaz na temata (pridavka): ____________ PETMINUTNA VE@BA ZA PI[UVAWE Pi{uvaj neprekinato pet minuti i objasni {to petstavuva za tebe drugarstvoto. .i se smirija.soberat rasturenite molivi. Va`i? .

da ne ti skr{it prstenot! Narodna pesna Gligor Popovski NAPRAVI SPOREDBA I SOGLEDAJ Koja pesna polesno ja ~ita{ i ja razbira{? Zo{to? Koja e razlikata me|u jazikot na dvete pesni? Na koj jazik e napi{ana pesnata †Devoj~e mori devoj~e#? A na koj jazik poetot Gligor Popovski ja napi{al pesnata "Koga sum luta#? ZAPOMNI Naroden jazik e onoj koj{to go koristat lu|eto vo sekojdnevnata slobodna komunikacija. da ne ti stisnit prstite. spokojstvo mo`am da najdam vo o~ite na dragata mama.NARODEN I STANDARDEN (LITERATUREN) JAZIK DEVOJ^E MORI DEVOJ^E Devoj~e. ZADA^A Prepi{i gi zborovite od narodnata pesna {to se razli~ni od standardniot jazik i objasni go nivnoto zna~ewe. da ne te fatit za r'ka. Taa doa|a krotko. oti e mom~e tu|in~e. race {iri. Toj se koristi vo site oblasti od `ivotot. pobaraj pomo{ od tvoeto drugar~e ili tvojot u~itel. a zo{to . Standardniot (literaturen) jazik e zadol`itelen za site lu|e vo edna dr`ava. Ako ne go znae{.ne znam ni sama. na oro da ne se fa{ta{. nikoj ko mama da me smiri! Bla`e Koneski gi utvrdil pravilata na makedonskiot standarden (literaturen jazik). nikoj ne umee. mori devoj~e. me gleda. Standardniot jazik e utvrden so pravila koi se po~ituvaat od site lu|e. I ti si dol`en da gi po~ituva{ pravilata na standardniot jazik i koga zboruva{ i koga pi{uva{! KOGA SUM LUTA Koga sum luta za ne{to. {to nar'~ve{e majka ti. 16 .

a ne da ~ekame da se navednuva i posle da letame.im rekla majka im. a najmnogu od decata.Kako {to ve ~uv.Ami ako si go imaat kamenot v pazuvi. po~nale da letaat po nea. treba otsega natamu da si gi otvorite o~ite i da se ~uvate od lu|eto. Toga{ po~nala majka im da gi pou~uva i da im veli vaka: . da se vardite otsekade. Letnale od taa topola i oti{le skraja na edna druga topola i si zastanale na gran~iwata. ili deteto .Otkoga ja islu{ale stra~iwata majka si £ rekle: . Otkako gi be{e izgledala. Poka`i mu go crte`ot na drugar~eto i dopolnete se. I vie ne ~ekajte da se ispravi ~ovekot. ste znaele poarno da se ~uvate. {tom vidime ~ovek blizu do nas treba da si letneme.letnete si! . i da ne se navednuvaat i da frlaat za da n¢ udrat? Ne ~ini taka. Koga i da stoite na nekoe drvo ili na zemja.Slu{ajte sinkovci i }erki moi! Od dene{nata beqa {to }e ve udre{e deteto so kamen i }e ve otepa{e. So glavite da se vrtite i vidovte li nekoj ~ovek. . ej sinkovci i }erki moi. . za da frli po vas. vie ste znaele pove}e od mene.Nacrtaj stra~ka i dve mali stra~iwa. a najmnogu nekoe dete kako se navednuva. da znaete. Makedonska narodna prikazna 17 . edno dete frlilo so kam~e po niv i za malku }e gi otepalo. . mori majko. STRA^KATA SO STRA^IWATA Be{e si izvela edna stra~ka pet stra~iwa. jas zaludo se ma~ev da ve u~am da bidete itri. Edna{ kako {to si stoele pod edna topola. oti kamen }e zema.Ej.

a so toa im se ovozmo`uva da `iveat normalno lu|eto.RAZGOVARAME ZA PRIKAZNATA [to te voodu{evi vo ovaa prikazna? Od kogo gi demne najgolema opasnost stra~iwata. pajka. beqa i da se vardite so zborovi od literaturniot (standarden jazik). 18 . Iznesi gi svoite stavovi. Potseti se koja tvorba e narodna prikazna. vo Velika Britanija. Doznaj {to e ornitolog. Kakvi opasnosti te demnat tebe na ulicata? Od {to i od kogo treba da se ~uva{? JAZI^NI VE@BI Male~kite na stra~kata se stra~iwa. koga e najsigurno da pobegnat od lu|eto? [to nau~i najva`no od ovaa prikazna? Zapi{i vo tetratkata. [to prou~uva ovoj nau~nik? Pronajdi zamena na zborovite od narodniot jazik skraja. kako i ostanatite ptici? Objasni zo{to stra~iwata bile poitri od majka im. Napi{i gi imiwata na male~kite na slednive ptici: vrabec. Nekoi sopstvenici na svoite ma~ki okolu vratot im stavaat yvon~iwa koi yvonat koga ma~kata se dvi`i i taka gi predupreduvaat pticite deka im se zakanuva opasnost. I OVA ]E TE INTERESIRA Iako ma~kite se dragi doma{ni mileni~iwa. BIDI ISKREN Na koja grupa deca pripa|a{ ti: na onie od koi treba da se ~uvaat pticite ili onie koi se gri`at za niv. otkako }e go iznese{ usno svojot zaklu~ok. lebed. lastovica. fazan. na primer. tie se izvonredno efikasni lovci koi mo`at da ubijat. ~avka. ~u~uliga. [to sfatile tie. i do 70 milioni ptici godi{no. misirka. Kako se vikaat lu|eto koi se gri`at za za{tita na prirodnata okolina. pticite i drugite `ivotni? So koi tvoi aktivnosti i ti spa|a{ vo niv? POVRZI SO TVOJOT @IVOT Stra~iwata i drugite ptici gi demne opasnost od decata. {trk. slavej.

ve~eravme i legnavme. . kade be{e na slu`ba. kru{i i drug zelen~uk od bav~ata. Okolu bav~ata dedo be{e zasadil drvca od slivi. ta tie izniknale. Van~o Nikoleski 19 . Toj skina od drvjata edna tikva. vidi. domati. jabolka. do grankite vise{e kako vosok `olta tikva. vo edna golema ko{nica ja stavivme i tikvata {to †raste# na drvo. vidi. mesto leb svari ka~amak.Gleda{ kako e kaj nas v selo? Na{ite slivi ra|aat i slivi i tikvi. {to ti se ~ini deka se vratil nazad za {eeset godini i stanal malo i nemirno dete.se pofali toj. Taa esen za mene be{e najbogata.kle~ka! A pak jas sum silen za{to. . koga bev mal. slivi. tolku pove}e be{e mojot dedo. NA GOSTI V SELO Sekoja esen e bogata so plodovi.RAZMENI GO MISLEWETO Porazgovarajte so drugar~eto kade e poubava esenta: v selo ili v grad. Kolku jas bev vesel i sre}en.Toa e najubaviot pojadok! .Dedo. lozinkite se iska~ile na slivite i vrzale tikvi. ovaa tikva da ja nosi{ v grad i tamu da im ka`e{ na decata: †Kaj mojot dedo v selo tikvite . Se razbira. zelka i drug zelen~uk. Treba da pojadete. striko mi `ivee{e vo gradot. . Drugiot den.Kakov e ovoj selski pojadok? Mleko so ka~amak? . toga{ vo sekoe selo e veselo. . kru{i. jabolka i praski. Vistina. £ ja dade na Verka i re~e: . Taa be{e zasadena so piperki. Koga gi vide. najvesela i najmila. Dedo be{e zasadil kraj drvjata semenki od tikvi. .odgovori dedo. jadev ka~amak. na strina mi i moite gostin~iwa im napolnivme ko{nici so piperki. Sekoj neka gi odbrani svoite stavovi. a ne kako tebe . praz. toj veselo izvika: . Osobeno esenta e bogata v selo za{to toga{ se berat plodovite. a ne kako kaj vas vo gradot samo slivi! . ne mo`am da zaboravam edna esen.Ete. koj bi rekol? Kolku golemi porasnale moite mali gradski mangup~iwa! Majka mi stopli mleko.pra{a mojot bratu~ed Tome. Znaete.Oddaleku idete! Sekako ste ogladnele. A zo{to? Zatoa {to taa esen strina mi so moite bratu~edi dojde vo moeto selo. na edno drvo sliva. dedo! Pogledni! Gore na edno drvo ima tikva! Site go svrtevme pogledot natamu. Po pojadokot navrativme vo na{ata bav~a.rastat na drvjata!# Ve~erta se vrativme doma. Toj tolku be{e vesel i raspolo`en. ja postavi sofrata i nie sednavme da pojaduvame.Go gleda{ li tvojot bratu~ed Vase? Toj sekojpat jade selski ka~amak i zatoa e debel kako prase. Bratu~etka mi Verka pogledna prugore kon drvcata polni so slivi i veselo izvika: . Od site niv vo moeto selo. E. a bratu~edite retko navra}aa vo moeto selo.

20 .

DOMA[NA ZADA^A Ako `ivee{ vo grad raska`i za edna tvoja poseta na rodnini ili prijateli koi `iveat vo selo.vid jadewe od p~enkarno bra{no. mesto kade se slu~il nastanot i poraka ({to saka da ni ka`e pisatelot).vo narodniot jazik: niska trkalezna masa ka~amak . DA RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Zo{to taa esen na pisatelot mu bila najmila? Koj bil povesel od nego? Zo{to? So kakov selski pojadok gi pre~ekale gostite? [to s¢ imale posadeno vo bav~ata? [to zabele`ala Verka na drvoto? Kako se slu~ilo toa? [to im podarile na gostin~iwata? SORABOTUVAJ Pro~itajte go tekstot glasno i podelete go na pet celini. glavni misli (kus naslov za sekoja celina). [to ti be{e najinteresno? 21 . vreme koga se slu~il nastanot.DOPOLNI GO SVOJOT RE^NIK sofra . Drug zbor so isto zna~ewe: bakrdan. [to ti ostavi najsilen vpe~atok? Ako `ivee{ vo selo raska`i za edna poseta od tvoi rodnini ili prijateli koi `iveat vo grad. So tvoeto drugar~e od klupata napravete plan na raskazot vo koj }e napi{ete: tema (za {to se zboruva vo raskazot). Potoa sekoj od vas neka go ilustrira onoj del {to najmnogu mu se dopadnal.

RAZMISLI Koi boi se najzastapeni vo prirodata vo esen? Koj gi sozdava tie boi? ESEN Esenta deca e slikar. Potem vrz neboto sino rasposla slikarsko platno i samo za nekolku miga go oboi sivo-matno. Makedonka Jan~evska 22 . Esenta deca e slikar. vi velam kako slika so boi. Za~as gi pozlati site ovo{ki rodni kraj patot. `imi o~ive moi. V~era na pat ja sretnav so kotle stopeno zlato. Ja vidov li~no. `imi o~ive moi. Utroto so ognen purpur oboi gradini celi. Ja vidov kako so ~etka lisjeto `olto go boi. Gledajte kako se `arat ottamu obrazi vreli.

a ilustratorot gi naslikal ~etirite poetski sliki so ~etka i boja. ODBERI NASLOV NA POETSKITE SLIKI Poetesata ja naslikala esenta so zborovi. RAZGOVOR ZA SLIKARKATA ESEN Zo{to ne i veruva{ na poetesata deka ja videla esenta kako slikar? Kako e pretstavena esenta vo ovaa pesna? So koi boi slika esenta? [to oboila so `olta boja? Za {to ja upotrebila zlatnata boja? Koga gradinite gi oboila purpurno? ^ii se vrelite obrazi vo gradinite? Kako go oboila neboto? Zo{to? VOO^I I ZAKLU^I Kolku strofi ima vo pesnata? A stihovi? Pro~itaj gi poslednite zborovi vo stihovite. crvena kako `ar purpur .Slikarot slika `olto lisje .jaka crvena boja.Sivo-matno nebo .Kotle zlato za ovo{kite 23 . Opredeli gi rimuvanite zborovi i zapi{i gi vo tetratkata. bakaren sad koj naj~esto se koristi na ogni{te vo selskite doma}instva. Nie ti gi dadovme naslovite na poetskite sliki.Rumeni utra za rumeni jabolka .ZNA^ENJE NA ZBOROVITE purpurna boja . no namerno go izme{avme redosledot.utrinskoto crvenilo (rumenilo) predizvikano od izgrevot na sonceto kotle .mal kotel. Tebe ti ostavivme da gi podredi{ spored redosledot na poetskite sliki vo pesnata: .

Mnogu lu|e se vozat so avtobusite na Gradskoto soobra}ajno pretprijatie. SOGLEDAJ Nacrtaj vo tvojata tetratka vakva tabela i vo nea vnesi gi imiwata od gornite re~enici kako {to ti e poka`ano. Ja pro~itav knigata "Cvetulki so svetulki# od Stojan Tarapuza. IMIWA NA INSTITUCII Stopanska banka ADRESI IMIWA NA SPISANIJA. 24 . V~era go posetivme Istoriskiot arhiv na Republika Makedonija. VESNICI I KNIGI spisanie †Razvigor# ulica †Stra{o Pinxur# ZAKLU^I Ve}e znae{ deka sekoe ime se pi{uva so golema po~etna bukva. PRIMENI GO NAU^ENOTO Zapi{i gi vo tvojata tetratka odgovorite na slednive pra{awa: Koja e tvojata adresa? Kade raboti tvojot tatko? Koja e tvojata posledna pro~itana kniga? Napi{i go polnoto ime ozna~eno so kratenkata MTV. Vo koj slu~aj se pi{uva so golema bukva i vtoriot ili tretiot zbor vo imeto? Poso~i gi vakvite primeri vo gornite re~enici. Na{eto u~ili{te se nao|a na kej "13 Noemvri#. Mojata baba `ivee na ulica "Stra{o Pinxur# br. Jas u~am vo Osnovnoto u~ili{te "Sveti Kliment Ohridski#. Ako imeto e sostaveno od dva ili pove}e zbora.PI[UVAWE GOLEMA BUKVA KAJ IMIWATA NA INSTITUCII. Dopi{i u{te po nekolku primeri. Deneska go razgledav posledniot broj na moeto spisanie "Razvigor#. ADRESI I SPISANIJA (VESNICI.. KNIGI) Mojot tatko raboti vo Stopanska banka. Deneska se vozev po bulevarot "Partizanski odredi#. so golema po~etna bukva se pi{uva samo prviot zbor. Moite roditeli redovno go ~itaat "Utrinski vesnik#. 18. Doznaj go i napi{i go imeto na spisanieto {to go ~itaat tvoite povozrasni drugar~iwa..

u. 25 A A B B V V G .s. a toa treba da odgovori kolku i koi samoglaski i soglaski gi ima vo zborot. Potoa drugar~eto ti postavuva zbor i ti treba da gi dade{ istite odgovori.se soglaski E UF UF H H U^I NIZ IGRA Izigrajte edna igra so drugar~eto: Ti mu ka`uva{ zbor {to }e go napi{e vo tetratkata. O i U. o.l. U se samoglaski Drugite glasovi .a.v. E. e.z. Otkrij koj sostavil najmnogu zborovi.s. O. U~itelot sekomu neka mu ka`e eden glas.t.i.c.k.t. I. o. pokraj zborot. Zabele`ete kako izleguva vozdu{nata struja od belite drobovi niz usnata praznina pri izgovorot na A.d.l.k. Toj {to }e zgre{i otpa|a od igrata.m. I. Povtorete ja ovaa igra so po pet zbora. Odgovorot treba da go zapi{e vo tetratkata.r. a u~enikot treba vedna{ da opredeli dali e samoglaska ili soglaska.b.g.a.t. Igrata se povtoruva s¢ dodeka ne ostane eden pobednik. Sostavi po eden ili pove}e zborovi od sekoja grupa soglaski i samoglaski: a.k. a kako pri izgovorot na drugite glasovi! J K LQ MN W O P P I @Z Y D \ mojata azbuka C C ^X ^X [ [ T] T] RS RS ZAPOMNI A. a.SAMOGLASKI I SOGLASKI PRISETI SE: Kolku glasa ima vo makedonskiot jazik? A bukvi? Izgovarajte ja glasno azbukata so drugar~eto od klupata.e.a.a. E.a.

vo semejstvoto.______ v) boi . 6. ~estitki. Pismen govor e indirektna (posredna) komunikacija (vrska. bitolsko-prilepski. 2. ohridskostru{ki.jazikot {to go koristat lu|eto vo slobodnata komunikacija. 3. b) edna strofa od pesnata. Poetska slika e: a) so zborovi dolovena slika ili sostojba. GLASOVI Samoglaski se A. O i U. kumanovski. Standarden (literaturen) jazik e jazikot {to se koristi od site lu|e vo site oblasti od `ivotot. Soglaski se site preostanati glasovi od azbukata. 26 4. Narodniot jazik go so~inuvaat pove}e narodni govori {to se koristat vo razli~ni delovi na Makedonija: strumi~ki. gevgeliski itn. Pri izgovorot vozduhot naiduva na prepreka od jazikot. nepcata ili usnite. op{tewe) me|u lu|eto so pomo{ na pismoto (pisma. male{evski. Odgovorite zapi{uvaj gi vo tetratkata so celosni re~enici! 1. vesnici. I. Zborot sofra od narodniot jazik }e go zamenam so standardniot: a) masa b) stol .POVTORUVAM I SE PROVERUVAM GOVOR Usten govor e direktna (neposredna) komunikacija me|u lu|eto so pomo{ na govorot. b) proglasena e nezavisnosta na na{ata Republika Makedonija. knigi. Tema vo eden raskaz e: a) slu~kata za koja{to se zboruva vo nego. Na 8 septemvri 1991 godina: a) na{ata tatkovina e oslobodena od fa{istite.______ 5. a Bla`e Koneski gi utvrdil pravilata na makedonskiot literaturen jazik. Slednive zborovi }e gi rimuvam so: a) esen . internet. Pri nivniot izgovor vozduhot minuva slobodno niz ustata.______ b) selo .) JAZIK Naroden jazik . Doma{niot telefon go koristam: a) za raska`uvawe na moi interesni do`ivuvawa. plakati i sl. Krste Misirkov prv gi postavil. ne naiduva na prepreka. zabite. E. b) ona {to ni go pora~uva pisatelot preku slu~kata. debarski. b) za kratki informacii ili dogovori.

Lidija go primi penkaloto so nedoverba. Sestra mu vedna{ se fati za u~ewe. }e mi gi pi{uva doma{nite po maj~in jazik i pismenite raboti. 27 . zo{to da ne!? Samo neka zavr{i ~asot. Izmoren.mu odgovori sestra mu. Za toa vreme u~itelkata im gi pregleduva{e doma{nite zada~i po matematika. . ne mo`am da igram. si pomisli toj radosen. Igrata go mame{e.S¢ dodeka ne nau~am za utre. Zo{to da si go zamoruvam mozokot? A ovaa moja sestra e navistina golema stra{livka. A Velko? Eh. †Nema ve}e u~ewe.# Tatko im zamina na rabota.. †Kakvo u`ivawe#. sakam da vi podaram po edno vol{ebno penkalo. . toj vo tie migovi blika{e od sre}a.. . †Vol{ebnoto penkalo }e mi pomogne. Velko se nasmevna podbivno i ja spra{ti nadvor. . vo {to se sostoi vol{ebnosta na penkaloto? .Ajde da izlezeme nadvor da si poigrame. Utredenta im se pofali na drugar~iwata vo u~ili{teto. Iskreno mu se zablagodari na tatka si za podarokot. . .Mili moi. Velko ja izvadi tetratkata po doma{ni zada~i gordelivo i so pobedni~ka nasmevka.# Denot brgu se istrkala.Tate. Taa i dosega ima{e samo petki! Bez nikakvo vol{ebno penkalo. Vol{ebnoto penkalo }e mi gi pi{uva doma{nite zada~i po matematika i maj~in jazik.]e saka{ li da ni go poka`e{ vol{ebnoto penkalo za da se uverime so svoi o~i? .Rabotam vredno i uporno RAZMENI MISLEWE Kade postojat vol{ebnite raboti? VOL[EBNOTO PENKALO Tatkoto im se obrati na dvete deca: .mu odgovori tatko mu. Negovite drugari bea za~udeni. Velko ve~era{e nabrzina i vedna{ zaspa.pra{a sinot. .Kakva si! . .Blagodaram! . Kve~erinata se pribra doma.Imam vol{ebno penkalo! Toa samo }e mi gi re{ava zada~ite po matematika. Velko i Lidija bea iznenadeni. Denot e kako sozdaden za igri.£ re~e naluteno.Se razbira.Vo toa {to so pomo{ na vol{ebnoto penkalo }e dobiva{ samo petki! . Vo sobata ostanaa obajcata.

. toa e mojata tetratka za doma{na rabota po matematika..Ova .U~itelke. pa . Samo beli listovi so kvadrat~iwa.go pra{a za~udeno u~itelkata.. Ovoj pat zaslu`i ~ista edinica! . Nenad Xambazov 28 . Sekoe penkalo e vol{ebno za vreden i trudoqubiv u~enik. Velko ima vol{ebno penkalo {to samo gi re{ava zada~ite po matematika.[to e ova?! . Nekoj od u~enicite dofrli: .mu re~e u~itelkata. . Vo oddelenieto odekna gromoglasna smea. Sfati. A Velko? Toj samo ja navedna glavata od sram.. ama be{e docna..A zada~ite?! Kade ti se zada~ite? Ovde nema ni{to.. draga u~itelke! .. a krupni solzi mu zarosija od o~ite. mislam .

Lidija devoj~e deca u~enici Velko mom~e zaedni~ki osobini PREPORA^AJ MU NA VELKO Kako }e mu pomogne "vol{ebnoto# penkalo na Velko? Na kogo treba da se ogleda Velko? Isprati mu poraka na Velko {to treba da pravi za da bide uspe{en. Pi{uvaj so rakopisni latini~ni bukvi. POTSETI SE Vo tabela kako na{ava vnesi po pet imenki.) Zapi{ete ja porakata so golemi bukvi na u~ilni~koto pano. Odberi gi najinteresnite.VE@BAJ IZRAZNO ^ITAWE Pro~itajte go raskazot {tafetno. Najdobriot plan napi{ete go na tabla. imenki glagoli pridavki 29 . PREDLO@I PLAN . Kako }e glasi porakata? (Pronajdi ja na po~etokot na ovaa lekcija. Podeli go na logi~ki celini. Idejata na raskazot pronajdi ja vo poslednata celina. Vnimavaj kako ~ita{. Potrudi se ubavo da gi opi{e{. So pomo{ na Venov dijagram istakni gi osobinite na Lidija i Velko. glagoli i pridavki od raskazot.ISTAKNI OSOBINI Napravi plan na raskazot.

SLOG
Vo treto oddelenie nau~i deka zborot se deli na pomali negovi delovi koi se vikaat slogovi. Primeri: kni-ga ki-ri-li-ca tet-rat-ka sog-las-ka og-le-da-lo do-a-|a dru-gar-stvo od-de-le-ni-e

SOGLEDAJ I ZAKLU^I u-~i-li{-te do-a-|a Kolku slogovi ima vo zborot u~ili{te? Kolku vo zborot doa|a? Razgledaj go sekoj slog vnimatelno. [to zabele`uva{? Koj vid glas go ima vo sekoj slog: samoglaska ili soglaska? Mo`e li slogot da bide iska`an samo od samoglaska? A samo od soglaska? Najva`niot del od slogot e samoglaskata. Taa go obrazuva slogot. Kolku samoglaski ima vo zborot, tolku ima slogovi. Slogot mo`e da bide sostaven i samo od edna samoglaska.

VE@BI Prebroj gi slogovite vo sekoj zbor i odgovorot ka`i mu go na drugar~eto: pismo, istorija, prodava~i, broj, prestolonaslednik, u~ilnica, most, geografija. Sostavi po eden zbor od slednive slogovi i zapi{i gi vo tetratkata: bo-ne-to ke-ma-ski-don ro-vi-zbo ca-pti-ta tel-pi-sa ca-ni-~e-re kaz-na-pri den-ro-den ~i-u-me tel-di-ro taj-~i-pro gut-ka-gu DOMA[NA ZADA^A Vo tetratkata podeli gi na slogovi zborovite od prvite dve strofi od pesnata "Oktomvriski patokaz# na str. 44.

30

PRENESUVAWE NA DEL OD ZBOROT VO NOV RED

Ako vo zborot ima dve soglaski edna do druga, tie se odvojuvaat:

maj-ka, son-ce, bib-lioteka, nas-mevka i nasmev-ka, tab-la, stom-na, tet-ratka i tetrat-ka

Ako vo zborot se najdat dve samoglaski edna do druga, tie se odvojuvaat:

do-a|a, Te-odor, te-atar, gre-alka zna-ewe, vi-ulica, sme-ewe

Nikoga{ ne se prenesuva edna bukva vo noviot red, i toga{ koga taa pretstavuva slog:

NE: sme-a, dojdo-a, kajsi-i, sto-i, pe-e, od-i DA: smea, doj-doa, kaj-sii, stoi, pee, odi

VE@BI Podeli ja stranicata vo tetratkata na polovina so vertikalna linija i prepi{uvaj go raskazot "Novite drugari# na str. 7 prvo na levata polovina, a potoa na desnata. Prepi{uvaj dodeka ne ja ispolni{ stranicata. Vnimavaj kako gi prenesuva{ delovite od zborovite vo noviot red. Napi{i gi site na~ini na koi mo`e{ da prenese{ delovi vo nov red od slednive zborovi: pettiot, podelba, pravopisniot, tatkovina, nikoga{, oddelenie, u~ili{te. Primer: Pettiot: pet-tiot i petti-ot; Oddelenie: od-delenie; odde-lenie i oddele-nie 31

PODGOTVI SE PRED ^ASOT Na 11 Oktomvri go odbele`uvame Denot na vostanieto na makedonskiot narod. Doznaj zo{to go praznuvame toj den, {to se slu~ilo, kade, koga. Iskoristi gi znaewata od Op{testvo.

OKTOMVRISKI PATOKAZ
Dedo i vnuk vo letno popladne senka vo parkot baraat. Gledaat vo spomenikot i vaka razgovaraat: - Dedo, a zo{to kon sonceto gleda? - Stra`ari, milo, vo denot ubav Dobrini da se redat. - Taa e vperena kon onaa ulica: Lu|e i koli - `iva vrvulica, Zeleni kruni vo drvored stojat Ku}i so fasada so razli~na boja - Likot na ovoj partizan, dedo vo bronza e izlien, neli? - Da, ~edo, zagina toj vo borba za utra beli. - Glej, ko `iv da e, da prozbori saka. [to ni poka`uva negovata raka?

Minuva~i na pro{etka pod neboto sino prodavnica nova, a potamu kino. Nasmevnati lica, e~i vedra smea, a `ivotot cuti pod sekoja strea!

Slatkarnica - da ~estat dedovcite i babite na balkoni sletuvaat i gukaat gulabite. Malo, sre}no semejstvo vo domot svoj ru~a. U~ili{na zgrada - decata da u~at. - Blagodaram, ovde po~esto }e idam, Partizanot bronzen sakam da go vidam. Stoi do fontanata, mu `ubori vodata Negovata raka bdee nad SLOBODATA! Velko Nedelkovski

32

bidej}i toa e pesna za na{ata sloboda.znameto i grbot na na{ata tatkovina.~uvari vrvulica . 33 . Dodeka rabotite slu{ajte makedonski narodni pesni.ZNA^EWE NA ZBOROVITE stra`ari . Najdobriot recitator nagradete go so rakopleskawe.povorka. . Zamisli si so kakov glas }e ja ~ita{ glasno. Vnimavaj na sekoj znak i na bojata na glasot. Ve`baj izrazno da ja recitira{.ilustracija na pesnata. . ^itajte ja redosledno strofa po strofa. . mnogu lu|e partizan .^itajte izrazno so gordost i sre}a. Na ~asot po Likovno obrazovanie podelete se vo grupi i obidete se da nacrtate razli~ni crte`i: .nekoj spomenik {to ti ostavil vpe~atok. POVRZI SO DRUGI AKTIVNOSTI VE@BAJ IZRAZNO ^ITAWE Neka ti ja pro~ita pesnata u~itelot.1945 godina bronza .vid metal od koj{to se pravat spomenici RAZMISLI Zo{to pesnata se vika Oktomvriski patokaz? So kakvi ~uvstva se ispolneti dedoto i vnukot dodeka stojat pred spomenikot? Koe e osnovnoto ~uvstvo vo ovaa pesna? Kolku strofi ima vo nea? A stihovi? VOO^I Za kogo se zboruva vo pesnata? Kade razgovarale tie? Za kogo? Vo koi stihovi se opi{uva ulicata na slobodniot grad? Pro~itaj gi glasno! Vo koja strofa e opeano zadovolstvoto na lu|eto? Od {to se zadovolni? [to saka da gleda vnukot? [to poka`uva rakata na bronzeniot partizan? POTRUDI SE DOMA Pesnata nau~i ja napamet. Potoa pro~itaj ja pesnata vo sebe.prazni~en izgled na tvoeto mesto.borec protiv fa{istite vo borbata za sloboda na na{iot narod od 1941 .

Jas sum. 34 . koskive od umor mi se zdrobeni.Da ne si lav ili slon? Sigurno si slon.. si gi skri pilcite pod kriljata i u{te povnimatelno se vslu{a. zo{to ne! .Iljadnici godini imam. Skitnik sum. naprolet gi kitam drvjata so zelen dar. mo`e{ li da mi go ka`e{ i tvoeto ime? . Dali da se odzve ili ne. .]e ti ka`am.Ne!!! . .. koga po~uvstvuva kako se zani{a drvoto.Ka`i mi najnapred koj si.re~e nepoznatiot glas.Jas imam dare`livo srce.se javi nepoznatiot.. a vo borba nikoj ne mi e ramen. jas! .pra{a pticata. Le`e{e taka nekoe vreme i naedna{ naslu{na kako nekoj go zaobikoluva sedeloto. eden od onie {to gi sre}avam na mojot esenski pat. [to misli{. pot~uknuva i moli. mili i pak ~u: .Sakam da ti go znam imeto za da mo`am da se prisetam koj si. †Ama. a mo`ebi nekoe drugo stra{no `ivotno {tom si tolku silen. .Koj vaka docna e dojden pred mojata ku}a? . Zborovite {to doa|aa bea krotki. . a naesen im gi odzemam grdite `olti lisje. . koj li mo`e da dojde vaka docna? †misle{e pticata i se priseti na site svoi prijateli.Koga mi gi ka`a site podrobnosti za sebe. a vakvo ~udo s¢ u{te ne sum videl. Edna male~ka ni{to`na ptica da nej}e da me primi vo svoeto sedelo samo zatoa {to ne go znae moeto ime?! Moeto ime e slavno i golemo.@ivee li nekoj tuka {to }e me primi vo svoeto gnezdo? Dolg pat imam pominato. Zo{to? NEMIL GOSTIN Edna ptica se svitka vo sedeloto i se podgotvi da spie kako {to spijat site ptici. Pticata mol~e{e i razmisluva{e.RAZMISLI I RAZMENI GO MISLEWETO Koi gosti ne ti se mili. .. no glasot {to doa|a{e odnadvor ne li~e{e na ni~ij i zatoa povtorno pra{a: . kako se vika{ i }e te primam vo svoeto sedelo. pa re~e: . Glasot kako da be{e na nekoj izmoren starec.Od kade da znam koj si i {to si?! Mo`ebi si lisica.Nie so tebe odamna se poznavame. Pticata si go pozapre zdivot. Najposle re{i da se javi. . Kutrata ptica ne go dore~e posledniot zbor od re~enicata. zakrckaa silno grankite i za malku {to ne £ se otkorna sedeloto. Ispla{ena molkna i ~u: . koj li mo`e da bide nemiliot gostin? . no sekomu dobrina nosam.skreska silno nepoznatiot.

ti mala {arena ptico.Ama kakov slon. od slonovi i od sekogo na ovoj svet.@al mi e prijatele. }e mi gi zamrzne{ slabite piliwa. u{te utre }e go napu{tam ovoj kraj i }e baram topli predeli.vika{e razluteno nepoznatiot i se obide sosila da vleze vo sedeloto. tuku mu re~e: . mene me vikaat Severko! Zapameti go ova i pu{ti me da vlezam vo tvojot topol dom. od lavovi. pticata ne go pu{ti da vleze vo topliot dom. Veterot po~eka u{te nekoe vreme i razluten i besen jurna niz golemata {uma. si gi pokri pilcite so krilcata i zaspa slatko. . A ako saka{ da znae{. ]e zaminam daleku. Vera Bu`arovska 35 .Dali sega ti e polesno da pogodi{ koj e nemiliot gostin? . No {tom si ve}e tuka.Jas sum posilen od sekogo: od tigri. ne mo`am da te pu{tam za{to ako vleze{ vo moeto sedelo. Taka re~e pticata. Otkako go ~u imeto na severniot veter. tolku daleku {to ti nikoga{ tamu nema da stigne{. za kakov slon zboruva{!? .

RAZGOVARAME ZA TVOITE PRETPOSTAVKI Koga se ostvari tvojata pretpostavka: prviot ili vtoriot pat? Na kogo pomisli na po~etokot na raskazot. pomogni im vo studenite denovi {to doa|aat. Koj bi mo`el da bide nekanetiot gostin {to moli so krotki i mili zborovi? Zo{to taka pomisli? Koj del od raskazot te navede da pomisli{ na vetrot? Pro~itaj go glasno. So pomo{ na tvoite roditeli napravi im ku}i~ka za ptici i gri`i se za nea. ne im go ru{i. Ne zaboravi da napi{e{ za trgnuvaweto na dolgiot pat kade {to nema da ve najde studeniot veter. 36 . Ti bidi edno od malite pti~ki i raska`i {to se slu~i so nemiliot gostin i kako se ~uvstvuvavte ti i tvoite bra}a i sestri. vnimavaj na nego. Iska`i go glasno tvoeto do`ivuvawe pred celoto oddelenie. Razmenete gi tetratkite so drugar~eto od tvojata klupa i doznaj kako toa ja do`ivealo istata sodr`ina. Ostavaj im ronki i sekakvi semenki na opredeleno mesto na tvojot prozorec. Tie pak }e se vratat i }e ti se zablagodarat so pesna. A ako ima gnezdo/sedelo na ptici {to prezimuvaat kaj nas. Kakva odluka donela pticata koga sfatila deka e toa lutiot Severko? OBIDI SE Obidi se da pretstavi{ kako ja do`ivea sodr`inata na ovoj raskaz vo ~etirite kvadrat~iwa. POTRUDI SE DOMA Vo tetratkata za doma{na rabota raska`i go raskazot †Nemil gostin#. slika ~uvstvo zvuci vrska so mojot `ivot POMOGNI IM NA PTICITE: Ako pod streata na tvojot dom ili na grankite na nekoe drvo vo bliskata okolina ima gnezdo/sedelo na ptici preselnici. Raboti vo tetratkata za u~ili{na rabota.

pa oddolu i odgore gi potpe~e na svoj {poret. Zo{to poetot zimata ja narekuva †gladna#? Objasni! Pro~itaj ja pesnata so recitirawe. POVRZI SO PRIRODA Za koi `ivotni znae{ deka prigotvuvaat zimnica? Objasni kako prigotvuvaat i kade ja ~uvaat? 37 . letoto gi rodi plodovite. Naslovot na sostavot izmisli go sam. IZRAZI SE Napi{i kratok sostav vo koj{to }e go istakne{ svoeto u~estvo vo podgotovkata na nekoja zimnica. ima vo dolgata gladna zima. A esenta ja zadol`i po nego da prodol`i. Risto Dav~evski RAZGOVARAME ZA PESNATA Poetot na godi{nite vremiwa im dal ~ove~ki osobini. Ja potfati la`icata ja zapo~na zimnicata za jadewe da ima.RAZGOVARAJ SO DRUGAR^ETO Koj vid zimnica podgotvuvate vo tvoeto semejstvo? [to saka{ ti najmnogu da jade{ od podgotvenite proizvodi? ZIMNICA Proletta gi rodi cvetovite. ovo{jeto {to go obra vo kujnata si go sobra. Potvrdi go toa so primeri od pesnata.

. }e nau~i{ pesni..... mnogu zemji ti }e vidi{ }e doznae{ s¢ po red... Kakvo treba da bide deteto za da znae s¢ {to go interesira? 38 . So brodovi ti }e plovi{ po moriwa v svetot. i veruvaj nikoga{ nema da te sla`e. KNIGATA E IZVOR Mnogu ne{ta knigata dete }e ti ka`e..... ... ]e se sretne{ so decata crni..... So vekovi znaeweto vo knigi se stava. beli.treba da e ko mrava..PORAZGOVARAJ SO DRUGAR^ETO Koja e tvojata omilena kniga? Objasni zo{to. Objasni kako ja razbira{ porakata na poetot iska`ana vo poslednata strofa. Nikola Altiev GI OTKRIVAM VREDNOSTITE NA KNIGATA Zo{to ti se dopadna ovaa pesna? Koi ~uvstva gi pobudi kaj tebe? Vo prvata strofa poetot veli deka knigata mnogu ne{ta }e ti ka`e.... ]e te {eta sekoj den niz celiot svet.. `olti.. avioni }e te nosat najbrzi vo letot....... a deteto s¢ da znae .... skazni sto tovari razni. Kako knigata ti ka`uva mnogu ne{ta? Objasni kako i kade s¢ }e te {eta knigata..

Jas sum za~lenet vo _____________ biblioteka. Taka }e sledite koj ~ita najmnogu i }e izberete najdobar ~ita~. Vo moeto mesto ima/nema biblioteka. Nejzinoto ime e ____________. Vo nea mo`at da ~lenuvaat site ______na toj grad. Istata izrabotete ja so pomo{ na kompjuter. SOSTAVETE LISTA Vo oddelenieto sostavete lista vo koja }e zapi{uvate koi knigi ste gi pro~itale. ^ita~ Naslov Avtor Datum na pozajmuvawe Datum na vra}awe Komentari i zabele{ki 39 .OBJASNI Kakvi knigi saka{ da ~ita{? Spored {to gi odbira{ knigite? Kako se odnesuva{ kon niv dodeka gi ~ita{? Koja kniga ti e najomilena i na site im ja prepora~uva{ da ja pro~itaat? POTSETI SE I DOPOLNI Gradskata biblioteka e najgolema vo ______.

Koga nekoj od dvorskite sovetnici }e se obidel da ja natera da nau~i barem ne{to za da ne se sramat od nejzinata neukost. Solzite na princezata bile najmo}noto oru`je pred carot.Aaaaaa! A dolu nemalo ni{to. Carot ne umeel da ja spastri svojata }erka. Taa vreskala: . ja podignale do prozorecot da pogleda malku nadvor.Ene go pak! Site se str~ale i navistina dogledale edno mom~ence {to so race £ pravi dolg nos na princezata. £ davale ~aevi.Poka`i vxa{en izraz. Taa si ostanala vxa{ena.velel toj . dobro . Samo edno mom~ence stoelo i gledalo nagore. so poraka: . bil brkan od nejzinite odai so vikotnici i zakani deka }e mu ja prese~e glavata. naedna{ svikala i gi okokorila o~ite. Toa mu reklo: 40 . no ni{to ne pomognalo.Toga{ carot ispratil glasnici niz celoto carstvo. Samo sedela do prozorecot i zjapala vo minuva~ite koi morale da £ se poklonuvaat dozemi. ja lekuvale. Koga nekoj ima takvo lice? SKAZNA ZA VXA[ENATA PRINCEZA Mnogu odamna si `iveel eden umen i pravdoqubiv car. no .~are nemalo.samo bidi mi ti `iva i zdrava. dodeka sedela do omileniot prozorec. Princezata naedna{ spi{tela: . da tancuva.Toa mene taka da mi pravi i da ne mi se pokloni! Ubijte go! Carot baral objasnuvawe od mom~enceto. Site ja pra{uvale od {to tolku se ispla{ila. so prst poka`uvala kon ulicata i vikala: .Fatete go! Prese~ete mu ja glavata! Go fatile mom~enceto i go dovele pred carot i princezata koja bila crvena od lutina: . Begaj}i. no ni{to ne pomognalo. No taa site u~iteli gi navreduvala so najpogrdni imiwa i gi brkala.Dobro. Ja pregleduvale najdobrite lekari. da sviri na harfa. koga im se rodilo prekrasno devoj~e. Eden den. Se obiduval da ja natera da u~i da veze gobleni. samo {to prestanala da pi{ti. ]e se najde nekoj princ i za tebe i tato }e mi te oma`i. Eden den.Koj }e ja izlekuva princezata }e go dobie polovinata carstvo! Doa|ale razni lu|e. umniot sovetnik }e se sretnel so carot i taka nasekirani se tufkale po hodnicite. . taa po~nuvala tolku silno da pla~e {to tatko £ vedna{ £ popu{tal. a taa samo stoela vko~aneto. Od den na den carskata }erka stanuvala s¢ porazgalena i dodevala so svoite ~udni i nevozmo`ni barawa. Caricata umrela rano. lekovi. Carot ja sakal }erka si premnogu i £ gi ispolnuval site nejzini `elbi. Brgu ja smestile v postela. Ako carot se obidel da ja skara i da £ ka`e deka ni{to nema da znae.

no mu se dopadnale hrabrosta i iskrenosta na mom~eto. Yidovite na dvorecot za kratko vreme bile ukraseni so gobleni {to gi izvezla taa i carot so gordost im gi poka`uval na site gosti i prijateli. no popusto. Carot go nagradil mom~eto za umnite zborovi.Samo sedi do prozorecot i zjapa vo lu|eto {to itaat po rabota. Taa pla~ela i molela.gi nau~ila site raboti {to trebalo da gi znae edna carska }erka. u{te polo{o mislat vozrasnite# . Se nalutil i naredil da ja zatvorat princezata vo maloto sop~e. da £ davaat samo leb i voda s¢ dodeka ne se fati za nekoja rabota.veruvale ili ne .. a ne badijala da go jade carskiot leb. Slavka Maneva 41 . †[tom vaka misli edno dete. Na carot mu padnalo mnogu te{ko. a princezata .si rekol. Pa u{te bara i da £ se klawaat! [to ako e princeza? I taa treba ne{to da raboti.

no taka {to da pronajde{ barem dve tvrdewa koi }e bidat potvrdni (DA) i dve tvrdewa koi }e bidat odre~ni (NE). Skopje) VI PORA^UVA: †Skaznata go oblagoroduva deteto. blagorodnosta. istrajnosta. ja pottiknuva negovata fantazija. Nacrtaj vakva tabela i zapi{i gi tvoite tvrdewa: DA NE Dopolni gi tvoite tvrdewa od razgovorot so tvojot par od klupata. TI PREPORA^UVAME ZA ^ITAWE: Veruvame deka vo treto oddelenie si ja pro~ital "Yvezdeni perni~iwa# Sega pozajmi ja od u~ili{nata ili gradskata biblioteka knigata †Gotvarski skazni# i u`ivaj vo ~itaweto na prekrasnite i malku neobi~ni skazni na va{ata omilena pisatelka Slavka Maneva. Go smeni li svoeto mislewe otkako go slu{na tu|oto mislewe? Objasni go tvojot odgovor. SOZDAVAJ Dali carot dobro postapil {to ja kaznil princezata? Odgovori na ova pra{awe. spravedlivosta. so najgolemo zadovolstvo gi pi{uvam za decata#... Opredeli se vo koja grupa }e bide{: vo grupata DA ili vo grupata NE.RAZGOVARAME ZA TVOITE O^EKUVAWA I PREDVIDUVAWA Kakov kraj o~ekuva{e? Obrazlo`i zo{to go o~ekuva{e takviot kraj. Sega vie raspravate (argumentirate). [to ne o~ekuva{e da se slu~i vo skaznata? Zo{to? Koj e vinoven za takvoto odnesuvawe na princezata? Potvrdi go tvojot odgovor so re~enicite od koi go zaklu~i toa. Formirajte vakvi grupi. zapi{ete gi va{ite tvrdewa i razgovarajte za niv. Sega razgovarajte ~etvorica i pro{irete ja tabelata. Kako avtor. 42 . Preku skaznata deteto gi prifa}a najubavite ~ovekovi osobini: hrabrosta. SLAVKA MANEVA (1934 g. mu ovozmo`uva i da sonuva i da veruva vo idninata..

Od niv doznavame mnogu raboti. Bez niv ne mo`eme da zamislime da ni pomine ni eden den. Od TV-programite od nekoja lokalna televizija odberi detska TV-emisija {to }e ja gleda{.vo koi se zboruva na lesno razbirliv na~in za nau~ni vistini.vo koi u~enicite se natprevaruvaat vo znaewe.vo koi mo`e{ da slu{a{ mnogu detski pesni~ki i da se zapoznae{ so najnovite hit-pesni od detskite festivali. a televiziskite emisii (TV-emisii) i gi slu{ame i gi gledame. RADIOEMISII od pove}eto vidovi za tebe }e bidat najinteresni: . re`iserot. Opi{i kako si gi zamisluva{ likovite i mestoto na slu~kata.nau~no-popularni .detskite muzi~ki emisii . .detski kvizovi . . Zapi{i {to si gledal. . Poslu{aj ja i zapi{i go nejziniot naslov. na koja televizija i {to ti se dopadnalo vo emisijata.obrazovni . Razlikata e vo toa {to radioemisiite samo gi slu{ame. 43 .emisii vo koi so pomo{ na glumata.detskite radiodrami . .RADIOEMISIJA I TELEVIZISKA EMISIJA Radioto i televizijata se postojano prisutni vo na{ite domovi.emisii vo koi narodnite prikazni gi sledi{ izvedeni od glumci na mnogu uverliv na~in.narodni prikazni . TV-EMISII {to se interesni za tebe se slednive: . muzikata i drugite zvu~ni efekti }e gi do`ivee{ mnogu silno dramskite tekstovi.od koi }e se stekne{ so novi znaewa. POTRUDI SE Sekoja nedela na Makedonskoto radio vo 12 ~asot se emituva radiodrama. koj u~estvuval vo nea i nejzinata kusa sodr`ina.

.. zamenki.. E.Ja vidov fabrikata kade {to se konstruiraat vistinski motori.. u~itelke . vujko mi mi re~e deka moram da imam petka po matematika ako sakam da bidam dobar in`ener. Denes u~itelkata }e ispra{uva gramatika. U~itelkata ispra{uva{e za imenki. broevi?. se preslu{uvam .. pantaloni .Uf. .. a {to mno`ina. u~evme minatiot ~as? Ajde . . .Uf. Dobro ..RAZMISLI .. sre}ata mu se nasmevna.Odli~no .Znae{. . toa mo`ebi ne go znam najdobro. No. a potoa kako od pu{ka odgovori: .. . Ivane. ka`i mi te molam zo{to pak jas moram da u~am gramatika? . Gore ednina. Bravo . Mene ne mi treba! Jas }e bidam in`ener! prodol`i da mrmori Ivan.Pantaloni. a {to mno`ina kaj imenkite? ..Ivane. glagoli.. Gramatika..... taa gramatika! Mnogu e zdodevna. A znae{ li {to e ednina. Milane. dali znae{ ne{to da ni ka`e{ za imenkite..Gleda{ deka povtoruvam makedonski . nastavni~ke. .. . ..Aman. koga dojde redot na Ivan da odgovara..potvrdi Ivan. puf .. .ISKA@I SE Zo{to sekoj ~ovek treba da ja znae gramatikata na svojot jazik? Obrazlo`i go tvojot stav: gramatikata e te{ka/gramatikata e lesna. No..I ti misli{ deka so toa znaewe }e izvle~e{ pove}e od edinica? Interesno! No. ZO[TO GRAMATIKATA E TE[KA ...mu vrati Milan. ama edno da znae{. Milane. Ne bi gi sobralo nitu na golemiot stadion. V~era vujko mi me odnese da gi vidam traktorite.mu re~e Ivan na svojot drugar od klupata pred po~etokot na ~asot. zamol~i ve}e edna{! .Znam. toa e u~itelke ..Znam. a dolu mno`ina! Olivera [ija~ki 44 . ama zatoa dobro znam {to e ednina. toga{ odgovori mi dali imenkata †pantaloni# e vo ednina ili mno`ina? Ivan podzastana malku razmisluvaj}i..Zatoa {to treba da bide{ pismen! . stra{no! Koj da gi nau~i site tie imenki. Ne e lo{o i ti da povtori{ ne{to.. kako da ne znam . Lele. kolku traktori ima tamu.. jas }e bidam in`ener! ..

Kako mu se nasmevnala sre}ata na Ivan na ~asot po gramatika? Objasni zo{to odgovorot na Ivan ne e to~en. Ka`i go to~niot odgovor: vo koj broj e imenkata "pantaloni#? DISKUTIRAJTE Koj e tvoj omilen predmet? Zo{to? Koj predmet go u~i{ bidej}i mora{? Zo{to? Da mo`e{ da odbira{.imenki od `enski rod: ___________________ .DA PORAZGOVARAME ZA RASKAZOT Zo{to treba i in`enerite da ja znaat gramatikata? Najdi go odgovorot na Milan.imenki vo ednina: _______________________ .imenki vo mno`ina: ______________________ .imenki od sreden rod: ____________________ 45 . Pronajdi {to mu odgovoril Milan na Ivan. koi predmeti bi gi u~el? Zo{to? Kako spored tebe bi trebalo da se odviva nastavata? Objasni! JAZI^NO KAT^E Doka`i mu na Ivan deka znae{ pove}e od nego taka {to vo tetratkata }e napi{e{ po pet: .imenki od ma{ki rod: ____________________ .sopstveni imenki: _______________________ .

GRADSKA BIBLIOTEKA Bibliotekata vo edno naseleno mesto koja ima najgolem broj knigi i od koja mo`e sekoj `itel da pozajmuva knigi se vika gradska biblioteka. Glagoli se: a) dobro. visoka. Pri prenesuvanje na del od zborot vo nov red potrebno e da gi znam i po~ituvam pravilata. TELEVIZISKI EMISII ZA DECA prilagodeni za mojata vozrast i potrebi: obrazovni. Slog mo`e da pretstavuva i edna samoglaska. kade. narodni prikazni i detski kvizovi. uli~na b) kamen. Odgovorite pi{uvaj gi vo tetratkata! 1. p RADIOEMISII prilagodeni za mojata vozrast i potrebi: radiodrami i muzi~ki radioemisii. nau~no-popularni. Ne se vo `enski rod imenkite: a) ptica i treva b) od`a i kamion v) radost i mladost 2. koga v) igra. Vo sekoj slog mo`e da ima samo po edna samoglaska. Koga ne sum siguren. }e proveruvam vo Pravopisot na makedonskiot literaturen jazik. (bro-i). no nikako samo soglaska. Vo nea ima knigi od site oblasti i za site vozrasti. Zborot ima onolku slogovi kolku {to ima samoglaski. zaspa 3.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM SLOG Zborot se deli na slogovi. Za †Vol{ebnoto penkalo# i †Skazna za vd`a{enata princeza# zaedni~ko e: a) tie se skazni b) imaat ist avtor v) imaat ista tema 46 . a sekomu um dava# glasi: a) televizor b) kniga v) radio 5. Pravilno e razdelen na slogovi zborot: a) ka-mi-on b) kra-stav-ica v) kam-en 4. dojde. Odgovorot na gatankata †Um nema.

Lagata ima kratki noze. OBIDI SE Obidi se so svoi zborovi da objasni{ zo{to dvete pogovorki odgovaraat na basnata.Veruvam vo sebe RAZMISLI . No.RAZMENI GO MISLENJETO Napravi grozd od site zborovi na koi }e se seti{ povrzani so zborot basna. basna BELATA ^AVKA Videla ~avkata deka gulabite dobro se hranat i toa mnogu i se dopadnalo. Pobegnala i se vratila vo jatoto megu svoite. Gulabite ne ja poznale. No. ne ja primile. Mantijata ne go pravi popot. za{to prilegala na niv. pa ja pu{tile vnatre. I tie ja nabrkale! TOLSTOJ RAZBERI GO ZNA^ENJETO NA BASNATA [to i se dopadnalo na ~avkata kaj gulabite? Kako se dosetila da stane edna od niv? Kako se izdala? Zo{to ne ja primile vo jatoto drugite ~avki? Kakvi luge mo`e{ da prepoznae{ vo nea? Objasni dali postoi razlika megu itrinata i izmamata. Mislele oti e gulab. vo eden mig ~avkata se zaboravila ta graknala. 47 . koga drugite ~avki ja videle taka neobi~na i bela. Prepi{i gi pogovorkite so rakopisni latini~ni bukvi. Se nabelila i vlegla vo gulabarnikot. Gulabite ja poznale i ja nabrkale. ^avkata nemala drug izlez. Sporedi go tvojot grozd so grozdot na tvoeto drugar~e od klupata.

osven samiot toj.si rekoa roditelite. . nekoi so u{i. .. ne sakam! Jas sum ubava bukva. no lekot nikako da se najde. a kamoli da gi pro~ita.Otsega detenceto neka pi{uva na ovaa vol{ebna tetratka.. Ne da ne se trude{e. pa duri i so mevovi i u{te kakvi ne..I kaj nego }e probame da najdeme lek. Na sinot mu naredija vedna{ da ja pi{uva doma{nata rabota. ni pomalku nemiren. Vsu{nost.se sprotivstavi Meto. sedna i po~na da ja pi{uva doma{nata rabota.kone~no se seti mudrecot. ama rakata kako da ne go slu{a{e i namesto ubavi bukvi tie se pretvoraa vo bukvi so opa{ki. a rezultatot pak be{e nikakov. Meto se ispla{i da ne mu skokne bukvata. ne odi. Glasot is~ezna tolku brzo. taka i napravija. no toga{. podavaj}i im ne{to na zagri`enite roditeli. dojde spasot. . U{te utredenta otidoa do golemiot Zakijaki.Toj ma|epsnik s¢ umee i s¢ znae. . no toj ima{e golem problem. ta so gumi~kata £ ja izbri{a 48 . Site pedagozi i pedijatri vo zemjata gi posetija. sosem neo~ekuvano. Bukvite si ostanuvaa so opa{ki. so mevovi i u{te so kakvi ti ne drugi belezi. a kamoli da ja proveri? . nikoj drug ne mo`e{e da gi prepoznae. arno ama. Koga mu objasnija {to maka gi sna{la. Se pomirija roditelite deka nivniot sin cel `ivot }e pi{uva nerazbirlivo. so krilja. Roditelite se zablagodarija i ja odnesoa tetratkata doma. No koga sfati deka roditelite se seriozni.~e{aj}i si go nosot. .Pobarajte pomo{ od golemiot Zakijaki! .Zo{to? Koga nikoj ne mo`e da ja pro~ita.. . . I ete ~udo! [totuku ja napi{a prvata bukva so opa{ka.Ne sakam opa{ka. so u{i. kako grom od vedro nebo. Kako {to rekoa. Mnogu lo{o gi pi{uva{e bukvite.Nema potreba od pi{uvawe. . [to s¢ ne se obidoa negovite roditeli za da go nau~at na krasnopis.Znam {to treba da se napravi! .Zo{to da ne . ma|epsnikot po~na da si go ~e{a nosot. Bea duri kaj razni baja~ki za pomo{. I {to e najte{ko od s¢. koga ne odi..VOL[EBNATA TETRATKA Meto be{e kako i site drugi deca: miren. gi ima{e so krilja. taa o`ivea i po~na da pla~e i da vika: . toj taka i razmisluva{e .im se javi nepoznat glas.. tie bukvi. kako i {to se pojavi.

I taa se rasplaka kako i prethodnata. Objasni zo{to e mnogu va`no sekoj da pi{uva ~itko i razbirlivo? DOMA[NA ZADA^A Napi{i sostav so naslov "Mojot drugar Meto so najubav rakopis#. ne ja frli i vol{ebnata tetratka. a {tom deteto }e gi dotera{e.. no se smiri {tom u{ite £ bea izbri{ani. pisatelite pi{uvaat bajki i so sovremena sodr`ina. Tie pla~ea li. Vistinski krasnopis. 49 . Stojanoski RAZGOVARAME ZA BAJKATA Osven bajkite vo koi se raska`uva za podale~nite vremiwa. Meto prvpat napi{a doma{na rabota koja sekoj mo`e{e da ja pro~ita. BIDI ISKREN Misli{ li deka i tebe ti treba vol{ebnata tetratka? Objasni zo{to taka misli{. No.opa{kata. Kojznae. mo`ebi nekoga{ na nekoe drugo dete }e mu pritreba. pla~ea. Poka`i im {to i kako si napi{al na tvoite roditeli. PREDLO@I Predlo`i im na~in na site drugar~iwa {to ne pi{uvaat ubavo kako da go podobrat pi{uvaweto bez vol{ebna tetratka. zadovolno se nasmevnuvaa. Spored {to zaklu~uva{ deka ovaa bajka e sovremena? Kako pi{uval Meto? Kakvi bukvi izleguvale od negovata tetratka? Koj mu pomognal na Meto da pi{uva ubavo? Kako? Zo{to Meto ne ja frlil vol{ebnata tetratka? Izvle~i pouka od ovaa skazna i zapi{i ja vo tvojata tetratka. Potoa pro~itaj go pred site. nema {to. razbirlivo. Toa se slu~i i so tretata so krilja. pa ~etvrtata so mevot... proba i na obi~na. Goran B.. a toa zna~i pravilno oformuvawe na sekoja bukva. V ~as bukvata prestana da roni solzi i mu se nasmevna. Potoa na red dojde vtorata bukva. Koga ja ispi{a vol{ebnata tetratka. Bukvite mu se sme{kaa od redovite vo tetratkata. bukvata so u{i. Pi{uvaj ~itko. Taka. Toj ve}e be{e izlekuvan. Predlogot dobro formuliraj go i zapi{i go vo tetratkata. Pro~itaj mu ja na drugar~eto. tuku ja izbri{a so gumata i ja ostavi na policata.

Majka. ~anta. vozduh. baba. strav. no}. orel. den. leb. taga. Dete. ptica. samo imenkata ____________ e od ________ rod. srce. samo imenkata ___________ e od _________ rod. more ZAKLU^I I ZAPI[I VO TETRATKATA Imenkite {to se povrzuvaat so zamenkata toj se imenki od ma{ki rod. koleno. oko. pe~ka. devojka Imenkite {to se povrzuvaat so zamenkata _______ se imenki od ______________ rod. znak. ~a{a. pe{ak. premin. fudbal. Site imenki se od _________ rod. Site imenki se od _________ rod. ogledalo. drugar. 50 . dedo. Ka`i gi! Precrtaj ja ovaa tabela vo tvojata tetratka i sekoj od dadenive zborovi napi{i go pod zamenkata toj. slika.RODOT KAJ IMENKITE Vo treto oddelenie nau~i deka imenkite imaat tri roda. jagne. drvo. semafor Imenkite od `enski rod se povrzuvaat so zamenkata _________. cve}arnica. izvor~e. 3. radio. Jajce. TOJ TAA TOA tegla. cve}e. masa. imenka. ulica. trkalo. kop~e. taa ili toa. 1. krug. svetlo. gnezdo. sonce. sukalo. more. Tatko. prodava~ka. cre{na. Otkrij ja! Prepi{i vo tetratkata. ~evel. kamen. trotoar. samo imenkata ________ e od __________ rod. 32 Vo sekoja kolona od imenki po edna se razlikuva od ostanatite spored rodot. Kamion. Podvle~i gi imenkite i pokraj sekoja re~enica napi{i od koj rod se. zima. kru{a. susam. ezero. 2. penkalo. Site imenki se od _________ rod. Napi{i pet re~enici vo koi }e upotrebi{ imenki od trite roda. sudija. ~inija. Ko{arka. nebo. voz. voza~. {i{e ZADA^I Opredeli go rodot na imenkite od pesnata Oktomvriski patokaz na str. mleko.

drvja. policajci. 2. dete. Liljana.Vol{ebnata tetratka# na str. ulica. Pokraj sekoja imenka napi{i ja formata za ednina ili mno`ina: jabolko jabolka.BROJOT KAJ IMENKITE Potseti se od minatata u~ebna godina kolku broja imaat imenkite. Primeri: knigi. spisanie. cve}e. prozorec. Jana. more. Ako imenkata ozna~uva ime samo na eden predmet ili su{testvo.. Sam zaklu~i koi imenki se vo ednina. Zo{to ne mo`e{? Kakvi se po vid ovie imenki? VE@BI Napi{i ja formata za mno`ina na slednive imenki: devoj~e. (Ne zaboravaj na prethodniot zaklu~ok za sopstvenite imenki!) 51 . steblo. Negotino. teatar. stebla. teatri. 48 pronajdi gi imenkite i vo tvojata tetratka podredi gi vo dve koloni . _____. Boris. bukva. toga{ taa e vo _________. cve}iwa. vesnik. Lazo. ______. yvezda. Primeri: kniga.. Vardar. Od bajkata . Obidi se da obrazuva{ mno`ina od slednive imenki: Veles. izlog. ____.. oko. Martin. pokriv. korpa. Belasica. Mno`inata ozna~uva ime na ________ predmeti i su{testva. u~itel. stol. a koi vo mno`ina od slednive sliki: ZABELE@I I ZAKLU^I 1. raskaz. lavovi. bukvi. blok. volk. oxak.ednina i mno`ina. kowi.

Nave~er sprostren Na site strani. ^uden e gradot so svetilkite. Sonuvaat leko do zori rani. O samo tie nave~er gorat. I nekoe vrap~e Na son pee.ISKA@I SE Opi{i nakratko kako izgleda gradot/seloto nave~er. VE^ER ^uden e gradot So svetilkite. Cela no} Ja mre`at svetlinata. Dedovci gr~at. Vo ~uden prikaz se krevet~iwata. Po nekoe uste se smee. Pro~itaj mu na drugar~eto. Kako yvezdi~ki da le`at moi. Legnati de~iwata na pernicite. Vo treska grda. Po nekoe ra~e nave~er mrda. Edna so edna Melodi~no zborat. Vol~e Naum~eski 52 . Kako gradina So cve}iwata Treperat lambi Vo iljada boi.

Doseti se: Za da se napravi sporedba koe zbor~e zadol`itelno treba da se upotrebi? DOSETI SE Za koj den i po koj povod mo`e{ ovaa pesna da ja izrecitira{ najubavo {to mo`e{? Toa neka bide tvojata ~estitka do tvojot grad. Potrudi se da go napravi{ toa. Sladok kako ________. NAPRAVI SPOREDBA Prepi{i gi re~enicive i dopolni gi za da dobie{ sporedba: Marija pee kako ________. ^ar{afot e bel kako _________.GI OTKRIVAM POETSKITE SLIKI [to po~uvstvuva koga ja slu{na ovaa pesna? Kakva atmosfera na gradot poetot ni predava so ovaa pesna? Odberi tri zbora so koi }e odgovori{ na pra{aweto: bu~na. vesela. Otkrij kolku poetski sliki poetot naslikal so zborovi. tivka. Svetilkata sveti kako ________. spokojna. Odberi ja poetskata slika koja najmnogu ti se dopa|a i nacrtaj ja. Odberi edna koja saka{ da ja opi{e{. Na {to mu li~at taka zapaleni vo iljada boi? [to postignal poetot so ovaa sporedba? "Kako gradina/So cve}iwata/Treperat lambi/Vo iljada boi# Pronajdi ja i vtorata sporedba vo pesnata i objasni ja so svoi zborovi. prazni~na. 53 . razigrana. SPOREDBA Pronajdi gi vo pesnata stihovite vo koi }e otkrie{ so {to poetot gi sporedil lambite vo no}ta.

koe od jabolknicata ne si videlo ni{to drugo i podale~no od ogradata na sosedniot ovo{tarnik. Vo niv napi{i zo{to tokmu tie ti se omileni. tuku jas! BANANATA: Ne. a ne kompirova ili jabolkova. a ne znae deka jas sum najdobrata. da znae{! (malku fali da se stepaat) 54 . Samo da me nema mene. kompirot i portokalot vikaat na set glas.. neli jas sum najdobroto ovo{je? PORTOKALOT: Ne ti. koga si porasnal vo temnina. za{to sum prva hrana na doen~iwata i decata. ti go propatuva celiot svet. BANANATA: Kutroto toa. kompir~e! Ka`i mi. KOMPIROT: Sekoj saka da bide najdobriot! Ete {to e! JABOLKOTO: Ka`i.kompir! BANANATA: Ili ti jabolko.. ka`i mu na ovoj tvrdoglav kompir deka nema podobra ovo{ka od mene! Nema i nema! PORTOKALOT: [to si voobrazeno! Jas sum tri pati podobar od obajcata...IZRAZI SE Nacrtaj go tvojot omilen zelen~uk i ovo{je. OVO[NA KARANICA KOMPIROT: Zdravo. ne vreskajte! PORTOKALOT: Ova voobrazeno jabol~i{te si se zamisluva deka e najdobroto ovo{je na svetot. tetka kru{o. zo{to se karate? (jabolkoto.. i ni{to ne se razbira) BANANATA: Ni{to ne ve razbiram. nitu ti. BANANATA: Ej. kompiru eden. Duri i edna boja se vika portokalova. taka da znae{! BANANATA: Zaborava{ deka jas i gospodinot portokal dojdovme od daleku i podobro od tebe go znaeme svetot na vitaminite. site gladni }e bea! JABOLKOTO: (go zdogleduva portokalot): Portokal~e. a potoa rendanoto jabolko. poznava{ li podobra ovo{ka od mene? KOMPIROT: Ah. KRU[ATA: [to vi e vam? Ova bojno pole e ili {to?. PORTOKALOT: A {to znae{ pak ti. KOMPIROT: Za mene si nevospitan obi~en portokal. nare~ena e po mene. jabol~e! JABOLKOTO: ^ao. tuku jas. da . da. Pod zemja? Pih .. JABOLKOTO: Ne e vistina! Prvata hrana na doen~iwata e mlekoto.

I prvin }e si svari kompir~e! PORTOKALOT: A. za{to sum medenka i blaga kako med... Dobar apetit! Edi Majoran RAZGOVARAME ZA DRAMSKIOT TEKST Koi se glavni likovi vo dramskiot tekst? Zo{to se karale? [to misli{ ti . Koga Bisera }e se vrati od u~ili{te.koj e vo pravo? Na kogo mu posakale dobar apetit? Koj lik ti se dopadna? Zo{to? Vo koe godi{no vreme se slu~uva dejstvoto? Po {to zaklu~i? Koj od pette lika vo tekstot ne e ovo{je? 55 . KOMPIROT: ..KRU[ATA: Ama ste sme{ni! Ako e taka toga{ i jas bi mo`ela da se natprevaruvam za najdobra ovo{ka. ne! Prvo doa|a sokot od portokal! ]e ispie sok! KRU[ATA: I na krajot }e se zasladi so medeno kruv~e! SITE: Mmmmm . }e si podgotvi u`inka i ....

So pomo{ na stol~iwa i ~ar{av opredelete go mestoto kade }e se pojavuvaat kuklite. Mo`ete da gi napravite od karton. Na ~asot po Likovno obrazovanie izrabotete gi kuklite. sun|er. Izvedete pretstava vo u~ilnicata. Izvedete ja kuklenata pretstava pred drugite oddelenija. koja grupa za vreme na probite be{e najdobra. Scenaristite od sekoja grupa neka se dogovorat kako }e ja napravat scenata. 56 . Napravete i plakat za va{ata pretstava i istaknete go na vidno mesto vo va{eto u~ili{te. Zaka~ete gi na stap~iwa. Vnimavajte na odnesuvaweto. Vo grupata podelete si gi ulogite. Koj na~in vi be{e pointeresen? Podelete gi ulogite i obidete se dramski da go ~itate tekstot. U^ESTVUVAJ VO PODGOTOVKATA NA KUKLENA PRETSTAVA O`ivete go dramskiot tekst.VE@BAJ DRAMSKO ^ITAWE Va{ata u~itelka }e vi go pro~ita tekstot na dva na~ina: voobi~aeno i dramski. Razgovarajte za izgledot i postapkite na likovite. na bojata na glasot i na emociite {to treba da gi iska`ete. Opredelete scenarist i re`iser. Zapi{ete vo tetratkata kakvi razliki zabele`avte pri nejzinoto ~itawe. Za taa cel: Podelete se vo grupi. Na tablata neka ja nacrtaat scenata mestoto na dejstvoto. Ve`bajte gi dijalozite i redosledot na ka`uvawata pod vodstvo na re`iserot. Na krajot opi{ete kako se podgotvuvavte. kako ja izvedovte kuklenata pretstava pred publikata i {to e toa kuklena pretstava. ~orapi i tekstil.

57 . Od raskazot . za{to majka mi treba{e da se vrati od bolnica so moeto brat~e.Cela no} ne spiev od vozbuda. moliv i zdravje.KONKRETNI I APSTRAKTNI (MISLENI) IMENKI Nacrtaj vo tvojata tetratka: jabolko. Zo{to ne mo`e{? [to ozna~uvaat apstraktnite imenki? PROVERI SE Prepi{i gi slednive re~enici vo tvojata tetratka i podvle~i gi so sina boi~ka konkretnite. nacrtaj go. tie {to se vo tvoja blizina. 48 izvle~i {to pove}e konkretni i apstraktni imenki i vnesi gi vo tabelata. a so crvena apstraktnite: . Bidej}i nema vo tvoja blizina avion. gi gleda{ ili gi dopira{. Objasni zo{to ti be{e lesno da nacrta{ jabolko i moliv? Objasni zo{to ne mo`e{ da nacrta{ zdravje? KONKRETNI IMENKI APSTRAKTNI IMENKI drvo u~itel prozorec dete zgrada svetilka guma tabla avion qubov bolka itrina taga dobrina lutina radost sila sre}a SOGLEDAJ I DONESI ZAKLU^OK Poka`i gi predmetite {to se ozna~eni so imenkite vo levata kolona. .. [to ozna~uvaat konkretnite imenki? Obidi se da poka`e{ ili da nacrta{ ne{to od ona {to e ozna~eno so imenkite vo desnata kolona.Vol{ebnata tetratka# na str. PRODOL@I DOMA Nacrtaj vo tetratkata tabela ista kako onaa {to e dadena pogore.Vo du{ata po~uvstvuvav golema radost koga gi vidov moite drugar~iwa kako se lizgaat so svoite sanki.

kade se postavuvaat. Nekolku razmisluvanja pro~itajte gi pred celoto oddelenie. Dali si od selo ili pak od grad znakot tebe. Razmenete gi listovite so drugar~eto od tvojata klupa.SOSTAVI . zo{to slu`at. dete. Da ne znae{ eden znak .RAZMISLI .neprijatnost te ~eka! Nusret Di{o Ulku 58 . so koi se sre}ava{ koga doa|a{ na u~ili{te. neka kaj ovie znaci ne se pravat gre{ki. SOOBRA]AJNI ZNACI Kolku stotina va{i zdru`eni race tolku postojat soobra}ajni znaci. Bilo da se vozi{ bilo da odi{ pe{ki. }e ti poka`e pat.prosteno da ne znae{ mnogu .RAZMENI Razmisli {to se soobra}ajni znaci. Svoite razmisluvanja zapi{i gi na list i nacrtaj eden soobra}aen znak.

avtomobil~iwa. koja e karakteristi~nata forma za sekoja grupa. ako ubavo ja osmislite i se dogovorite. Mo`ete da ja demonstrirate vo sosednoto oddelenie ili na pomalite drugar~iwa.RAZGOVARAME ZA PESNATA Kolku soobra}ajni znaci postojat? Koj treba da gi po~ituva? Zo{to? Obidi se da ja objasni{ so svoi zborovi poslednata strofa? SOGLEDAJ . GRUPIRAJ SE. Podelete se na tri grupi i sekoja grupa neka izraboti po nekolku soobra}ajni znaci karakteristi~ni za taa grupa znaci. kukli i s¢ ona {to }e vi pomogne da ja realizirate igrata. Pro~itajte ja pesnata nekolkupati i ve`bajte izrazno recitirawe.DOBRO PRO^ITAJ Kolku strofi ima vo pesnata? A stihovi? Pro~itaj gi rimuvanite zborovi. Mo`ete da izmislite i soobra}ajna igra. 59 . Prepi{i ja vo tetratkata za doma{na rabota na kirilica. Koristete hamer. no`ici. IZRABOTI Na ~asot po Op{testvo potseti se kako se grupirani soobra}ajnite znaci. flomasteri. lepak. DOMA[NA ZADA^A Nau~i ja pesnata naizust. POTSETI SE.

Patem sretnale eden lav. i samiot pa|a vo nego. MAGARETO. Napravi sporedba koga ti nekoga{ si se po~uvstvuval izneveren od tvoeto drugar~e. a potoa se nafrlil i na magareto. Lavot. IZVLE^I POUKA Narodot rekol: Malite prikazni golem um davaat. Pro~itaj im na tvoite roditeli {to si napi{al i diskutirajte za poukata. 60 .Priseti se na edna basna i preraska`i mu ja na drugar~eto. SOGLEDAJ Koi lu|e se pretstaveni preku lisicata? Kako se obidela da se spasi od lavot? Zo{to lavot gi izel i magareto i lisicata? Koi lu|e se pretstaveni preku lavot? Vo ~ija postapka sogleduva{ te{ko predavstvo na prijatelot? OSUDI Napi{i ja tvojata osuda za takvata postapka na lisicata. koga videl deka magareto ve}e ne mo`e da mu pobegne. Kakov um ti dade tebe ovaa kusa prikazna? Zapi{i go tvoeto objasnuvanje vo tetratkata. Ezop DA SE POTSETIME Vo basnite e predadeno `ivotnoto iskustvo na narodot i zatoa sekoja basna ima pouka. prvin ja grabnal lisicata. mu pristapila na lavot i mu vetila deka }e mu go predade magareto ako ja pu{ti nea. Otkako se dogovorile. lisicata go povela magareto do nekoja stapica i ve{to go namamila da padne vo nea. Povrzi ja so pogovorkata: Koj na drugiot mu kopa grob. nasetuvaj}i ja opasnosta. Lisicata. LISICATA I LAVOT Edna{ se sprijatelile magareto i lisicata i zaedno trgnale na lov.

. Napravete plakat za filmot {to go gledavte.od 20 do 40 minuti.snimeni so vistinski akteri. Ne zaboravete deka plakatot treba da bide interesen i da gi natera drugar~iwata od drugite oddelenija da go gledaat filmot.Gledajte zaedno nekoj od filmovite: †Petar Pan#. Potrudi se. Na nego zapi{ete go naslovot na filmot. . †Avanturite na Pipi#.snimeni so nacrtani ili kompjuterski napraveni likovi. S¢ {to pravat akterite se snima na filmska lenta i snimkite se odvivaat so golema brzina . 61 . FILM Od minatata godina znae{ deka filmot e magija na podvi`nite sliki. Prepi{i vo tetratkata i povrzi so moliv~e koj poim od desnata strana odgovara na vidot na filmot od levata strana: crtani (animirani) igrani kusometra`ni dolgometra`ni . a mo`at da bidat crtani ili igrani.traat podolgo .24 sliki vo sekunda. Interesno e. †Hari Poter#. otvorawe na cvet ili stanuvawe od stol~e. DA RAZGOVARAME ZA GLEDANIOT FILM Koi bea glavni likovi vo filmot? Ti se dopadna li glumata na glumcite? Za {to se raska`uva{e vo nego? [to ti ostavi najsilen vpe~atok? Koj e re`iser na filmot? Zo{to saka{ da gleda{ crtani filmovi? BIDETE KREATIVNI So pomo{ na serija sliki~ki prika`i ~e{lawe na kosa.od ~as i polovina do dva ~asa. .traat kuso vreme . re`iserot i akterite.

Nie nikoga{ nema da ostareme a samo }e rasteme a samo }e rasteme. ISTRA@UVA^I ]e pojdeme u{te podaleku i od Kolumbo i od Magelan nie decata rodeni istra`uva~i so zraci }e otkrieme novi pati{ta i svetovi. Vo koe vreme `iveele? Zapi{i vo tvojata tetratka.PRONAJDI NA INTERNET . Radovan Pavlovski RAZGOVARAME ZA PESNATA Zo{to ti se dopadna ovaa pesna? Kolumbo oti{ol do Amerika. Kade podaleku bi po{le decata-istra`uva~i? Koi novi pati{ta i svetovi }e gi otkrijat? Kako nikoga{ ne ostaruvaat. a samo rastat istra`uva~ite? So {to toa go postignuvaat? 62 . ]e otskokneme od sanka i lizgalka i so drugi deca od Vselenata }e se sretneme vo pregratka.ENCIKLOPEDIJA Pronajdi na internet ili vo enciklopedija koi bile Kolumbo i Magelan. a Magelan ja zaobikolil Zemjata so svojot brod Viktorija.

Vo enciklopedijata ima mnogu fotografii koi go potvrduvaat toa {to e napi{ano. Pro~itajte gi va{ite sostavi i odberete gi najdobrite. Koga bi se sretnal so dete od vselenata bi mu go postavil slednovo pra{awe: ___________.TVORI Napi{i sostav vo kogo ti }e bide{ kosmonaut. Site znaewa se nau~no potvrdeni i doka`ani.Detska enciklopedija#.Enciklopedija za mladi#. . . AKO SI QUBOPITEN Kako nastanala vselenata? Astronomite veruvaat deka vselenata se formirala pred pove}e od 15 milijardi godini so edna ogromna eksplozija nare~ena Big-Beng ili Golemata eksplozija.Istorija na svetot#.Svrti go pogledot kon svetot# i dr. Koga bi bil kosmonaut bi ja istra`uval planetata __________ zatoa {to _________. DOPOLNI Vo tvojata tetratka zavr{i gi re~enicite onaka kako {to ti razmisluva{: Koga bi bil istra`uva~.co.Zo{to?#. .. Ne zaboravi da gi povede{ i tvoite drugar~iwa.Narodite vo svetot#. Na deteto od vselenata bi mu predlo`il __________. bi ja (go) istra`uval _____________. Koja detska enciklopedija ja ima{? [to u~i{ od nea? Od kade mo`e{ da pozajmuva{ enciklopedii? 63 . Eve nekolku enciklopedii koi mo`e{ da gi koristi{: .. Pove}e informacii za vselenata pobaraj na veb-sajtot: www.uk/science/space ENCIKLOPEDIJA Enciklopedija e golema kniga vo koja se sodr`ani mnogu znaewa od edna oblast ili od pove}e oblasti.Enciklopedija na prirodata#... . .bbc.. Koga bi bil medicinski istra`uva~ bi sakal da pronajdam _________ zatoa {to _________.. . ...1000 pra{awa i odgovori#. Taa go sozdala prostorot kako `e{ko meur~e koe stanuvalo s¢ pogolemo i pogolemo.

la`ici. radost. Slednive imenki: drvja. Broj . Napi{i po dva naslova na poslednite gledani crtani i igrani filmovi. b) od biblioteka sum ja/gi pozajmil slednava/ive enciklopedija/i:_______.ozna~uvaat imiwa na predmeti i su{testva {to mo`am da gi vidam i da gi dopram. petel. 64 . `enski i sreden rod. taga. FILM Filmot e snimen na lenta od celuloza. ENCIKLOPEDIJA Golema kniga vo koja ima mnogu nau~no doka`ani fakti i podatoci od razni oblasti. Apstraktni imenki . a koj igran film. Vo tetratkata so latini~ni bukvi }e odgovoram na slednive pra{awa: a) doma gi imam slednive enciklopedii:__________________. Sporeduvaat dva predmeta ili dve pojavi {to imaat nekoja zaedni~ka osobina. Site podatoci se potkrepeni so prekrasni fotografii. Odgovori vo tetratkata: Koj film e crtan. Za da se dobie slika vo dvi`ewe {to ti ja gleda{ na ekranot. b) Meto be{e brz kako strela. Konkretni imenki .POVTORUVAM I SE PROVERUVAM IMENKI Rod . kinoproektorot treba da zavrti 24 sliki vo edna sekunda. Namesto kuklite zboruvaat vistinskite glumci. cve}e. 1. treba lentata da ja dvi`i aparat nare~en kinoproektor. I nie mo`eme sami da podgotvime i izvedeme kuklena teatarska pretstava. mese~ina i oblak }e gi prepi{am vo tetratkata na latinica i }e odgovoram na slednive pra{awa: a) vo sreden rod se: __________ b) vo `enski rod se: ____________ v) vo mno`ina se: ___________ g) apstraktni se: _______________ SPOREDBA Poetite i pisatelite vo svoite dela ~esto koristat sporedbi za da mo`eme podobro i povpe~atlivo da go razbereme toa {to ni go ka`uvaat. KUKLENA PRETSTAVA Teatarska pretstava vo koja ulogite gi igraat kukli. Za da go prosledi{ na ekranot toj snimen nastan.znam da gi razlikuvam trite roda: ma{ki. piperki. tuku samo gi zamisluvam ili gi ~uvstvuvam. v) Meto e najdobriot u~enik.lesno prepoznavam koja imenka e vo ednina. 3. a koja vo mno`ina. 2. Spored vremetraeweto filmot mo`e da bide: kratkometra`en i dolgometra`en. brzina. 4. Sporedba prepoznavam vo: a) Meto be{e dobro dete. v) najinteresen podatok {to sum go nau~il od enciklopedija mi e:______. Vo niv pronao|am mnogu dopolnitelni znaewa za ona {to go u~am i {to sakam da go znam.ozna~uvaat imiwa na poimi {to ne mo`am da gi vidam i dopram.

Poetot ti ispra}a kako poraka edna potvrdena `ivotna vistina: †Na zlo ne vra}aj so zlo!# Objasni ja ovaa poraka. OD DOBRO PODOBRO Dobro e. da vnimava{ kade odi{ kade i na {to gazi{. polivawe na cve}iwata. Napravete raspored na denovite vo koi sekoj od vas so zadovolstvo }e ja izvr{i dogovorenata aktivnost.Ja po~ituvam i ja razvivam dobrinata RAZMENI GO MISLEWETO [to e za tebe †dobra postapka#? Priseti se na nekoja tvoja dobra postapka. No najva`no od s¢ e postojano dobro da pravi{ Kuzman Kuzmanovski OTKRIJ I KA@I Na {to treba osobeno da vnimava{? Pronajdi vo prvata i vtorata strofa. Posetete gi i dogovorete se kakva pomo{ im e potrebna koja mo`ete vie da im ja pru`ite: kupuvawe na osnovnite produkti. Sekoja grupa neka pronajde vo svojata okolina stari i nemo}ni lica na koi im e potrebna pomo{. ~itawe na dneven vesnik i sl. SORABOTUVAJ Dogovorete se so tvojot u~itel i formirajte nekolku grupi. Ne dozvoluvaj lo{otija kako dar da prima{. iznesuvawe na |ubreto. vesnik. ti {to {iroko i dobro srce ima{. [to bi se slu~ilo so lu|eto koi na zloto vra}aat so zlo? Koja e najva`nata poraka od pesnata koja treba sekoj da ja prifati i da se odnesuva spored nea vo `ivotot? Zapi{i ja vo tvojata tetratka i sekoga{ trudi se da ja sproveduva{ vo delo. 65 . i mora{ od zlo da se pazi{. †Na zlo ne vra}aj so zlo!# Ova v srce da go stavi{. Razgovaraj za toa so drugar~eto.

Zo{to se vikaat opisni? [to opi{uvaat? Opi{i ja tvojata u~ilnica. sitni tro{ki Pred koi vidovi zborovi stojat pridavkite i gi pojasnuvaat? Ovie se OPISNI PRIDAVKI. mlado drvce 4. 66 . Znam deka tie imaat golemi srca. si male~ka.OPISNI PRIDAVKI POTSETI SE Ti ve}e znae{ da gi prepoznava{ pridavkite. vredni gradinari 2. da se smiluvaat i da mi frlat sitni tro{ki za da pre`iveam. zajko. Kakvi srca imaat dobrite de~iwa? ______. Ponekoga{ delkam i kora od nekoe mlado drvce. pa jas so ostrive zabi slatko gi grickam. Zimski razgovor Ti. Da me slu{nat dobrite de~iwa. Odgovori na sekoe postaveno pra{awe: 1. Kakva ptica e vrap~eto? __________. vrap~e. Kakvi de~iwa saka vrap~eto? _______. Potseti se i ka`i mu na drugar~eto do tebe so koi vidovi zborovi se povrzuvaat i {to ozna~uvaat tie. Ka`i mu nekolku pridavki. Kakvi se zabite na zaja~eto? ________. vrednite gradinari ostavile po nekoja so~na zelka vo gradinite. a mnogu vesela ptica. kako pre`ivuva{? Za sre}a. so~na zelka 3. Postojano si xivka{. Podvle~i gi opisnite pridavki so crvena boi~ka. A. Zar ne te pla{i studenava zima? Me pla{i i zatoa xivkam. Pritoa potrudi se da upotrebi{ {to pove}e opisni pridavki. ti. SOGLEDAJ I ZAKLU^I Razgledaj gi istaknatite pridavki vo razgovorot me|u zajakot i vrap~eto.

Na {to gi potsetuva{e de~iwata? Podvle~i gi so moliv~e opisnite pridavki vo raskazot ._______________ cvet .________________ ku~e .________________ oblak .. dobar lu|e? Napi{i vo tetratkata kako treba da glasat opisnite pridavki. vesel pesna. VE@BI Vo sledniov tekst edno va{e drugar~e pogre{no upotrebilo pove}e opisni pridavki.SAM DONESI ZAKLU^OK Zo{to ne mo`e sina nebo.Nemil gostin# na str. Prepi{i go vo tetratkata taka {to site opisni pridavki da imaat sprotivno zna~ewe. Podvle~i gi site novi pridavki {to gi napi{a: Od svetloto nebo po~naa da pa|aat grubi golemi snegulki._______________ 67 . Od niskoto drvo se ~u veselo xivkawe na edno golemo vrap~e. 34 Vo tetratkata napi{i {to pove}e opisni pridavki za sekoja imenka: majka . Nabrgu vo golemiot park do starata zgrada se nasobraa seriozni de~iwa koi beskrajno mu se raduvaa na stariot sneg.

Devoj~eto kako i da ne go zabele`uvaa. nekoj }e umre! Devoj~eto se rasta`i od pomislata na sakanata baba. Koga i ova kibrit~e se izgasna. no srede praznite ulici talka{e edno siroma{no devoj~e. No nikoj ne saka{e da £ kupi niedno kibrit~e. Zatoa toa sedna vo edno zatskrieno kat~e me|u dve ku}i i go navle~e tenkoto fustan~e pod pomodrenite noze. DEVOJ^ETO SO KIBRIT^IWATA Nadvor be{e mnogu studeno. Site brzaa vo svoite topli domovi. v~as gi zapali site.POTSETI SE Kakov kraj imaat bajkite? Priseti se na nekoja i ka`i mu go krajot na drugar~eto. ostavaj}i svetla traga zad sebe. ama nekade gi zagubi. za{to ne uspea da prodade nitu edno kibrit~e. pla{ej}i se da ne ja snema koga }e se izgasne kibrit~eto. a mrazot so svojot bel prst {ara{e cve}iwa po prozorskite stakla. Racete mu bea vko~aneti od stud i devoj~eto zapali edno kibrit~e. ranite minuva~i zabele`aa vo snegot mrtvo devoj~e so nasmevka na usnite. Kolku topol i sjaen plamen! Na devoj~eto mu se stori deka sedi pokraj golema bronzena pe~ka {to baboti.Kupete kibrit~iwa! . Devoj~eto zapali novo kibrit~e i na plamenot zdogleda dolga masa vrz koja ima{e sekakvi jadewa. Porano na nozete ima{e nekakvi golemi vle~ki. Devoj~eto. gologlavo i boso. Vo prvoto novogodi{no utro. Gi ispru`i nozete. So ra{ireni race taa doa|a{e kon nego. devoj~eto zapali novo. Devoj~eto se seti na zborovite od baba si: . Zapali u{te edno kibrit~e i ja zdogleda baba si pred sebe. Devoj~eto ne smee{e da se vrati doma. no kibrit~eto se izgasna.Koga }e padne yvezda. Baba mu go zede v pregratka i go ponese so sebe po viso~inite. . prepolna so podaroci. bidej}i pijaniot tatko }e go natepa{e. Od prozorcite na ku}ite se {ire{e mirizba na pe~eni misirki i sve`i kola~iwa. [to li ima{e vo niv? Toga{ edna yvezda se slizna od neboto. Okolu nego ima{e mnogu izgoreni kibrit~iwa. Pred nego blesna najubavata novogodi{na elka. Hans Kristijan Andersen 68 . Snegulkite pa|aa vo roevi. Novogodi{nata ve~er zapo~na.vika{e devoj~eto.

RAZGOVARAME ZA KRAJOT NA PRIKAZNATA [to predizvika kaj tebe ovaa skazna? Zo{to ne o~ekuva{e vakov kraj? Kako zavr{uvaat drugite skazni? [to dozna ti za devoj~eto od re~enicata: Baba mu go zede v pregratka i go ponese so sebe vo viso~inite? [to ja predizvikalo nasmevkata na devoj~eto pred da umre? Na koj del od bajkata odgovara ilustracijata? Spored {to zaklu~uva{? 69 .

ANALIZA NA PRIKAZNATA Vo koj den od godinata se slu~ilo dejstvoto? Pronajdi ja re~enicata od koja go doznava{ toa. Koga se slu~il nastanot, vo koe vreme? Kade se slu~il nastanot, vo koja zemja? Napravi plan na prikaznata - daj mu naslov na sekoj razli~no oboen del. Opi{i go edinstveniot lik od ovaa ta`na prikazna - devoj~eto so kibrit~iwata onaka kako {to ti go zamisluva{. NA ^ASOT PO LIKOVNO Nacrtaj ja slikata na celinata koja ti ostavi najsilen vpe~atok. Naredniot ~as naredete gi slikite spored razvojot na dejstvoto i preraska`uvajte ja prikaznata. PRONAJDI GO VINOVNIKOT ZA SMRTTA NA DEVOJ^ETO Vo vakva tabela vo tvojata tetratka napi{i gi pri~inite poradi koi misli{ deka se vinovni tatkoto, bogatite lu|e {to minuvale kraj devoj~eto i op{testvoto (dr`avata) vo koe `iveelo devoj~eto. Koj e vinovnik za smrtta na devoj~eto? Tatkoto Bogatite lu|e minuva~ite Op{testvoto vo koe `iveelo

Pro~itaj gi tvoite odgovori. Organizirajte rasprava i donesete zaklu~ok dali se slo`uvate vo va{ite stavovi. RAZMISLI I ODGOVORI Kako bi postapil ti koga bi znael deka nadvor ima dete {to premrznuva? Pronajdi pove}e re{enija. SOZDAVAJ Napi{i sostav so eden od ponudenive naslovi. 1. Devoj~eto so kibrit~iwata e mojata nova sestri~ka 2. Vo poseta na domot za deca bez roditeli 3. Humanoto srce na ko~ija{ot 4. Novata godina ja proslaviv so devoj~eto so kibrit~iwata 5. Go spasiv devoj~eto so kibrit~iwata 70

PRETHODNA ZADA^A Organizirajte poseta na edna teatarska pretstava. Mo`ete pretstavata da ja prosledite i na CD.

TEATAR
Teatarot e mesto, zgrada vo koja odime da gledame teatarska pretstava. Nie, gleda~ite, se smestuvame vo sedi{tata za publika. Koga }e se krenat zavesite, na scenata doa|aat glumcite (akterite) i igraat. Osobeno vnimanie ni privlekuvaat nivnite kostimi, dvi`eweto na kulisite, menuvaweto na scenografijata, osvetluvaweto i muzikata. Seto toa sozdava edna prekrasna atmosfera {to n¢ plenuva. I vozrasnite se voodu{evuvaat od magijata na teatarot. Tie posetuvaat teatar za vozrasni, a pomladite teatar za deca i mladinci. Vo teatarot za deca i mladinci se izveduvaat pretstavi so kukli i so glumci. I dvete se prekrasni. PRO[IRI GI SVOITE ZNAEWA Vo koj teatar si sledel nekoja pretstava? Koga posleden pat si bil? So kogo? Koja teatarska pretstava ja slede{e? Koi glumci igraa vo nea? Kako bea oble~eni? IZRAZI SE PISMENO Zapi{i gi site novi zborovi. Objasnete gi so pomo{ na va{ata u~itelka. Opi{i edna teatarska pretstava po sledniov plan: 1. 2. 3. 4. Pred teatarot Netrpelivo o~ekuvawe na po~etokot Voodu{evuvawe od scenata Prekrasni teatarski kostimi 5. Interesni likovi 6. Nevoobi~aeno svetlo, muzika 7. Gromoglasno rakopleskawe

Pro~itaj {to si napi{al. Najubavite opisi nagradete gi so rakopleskawe. 71

VOO^I I DONESI ZAKLU^OK Izlezete site nadvor zaedno so va{ata u~itelka. Poigrajte si so snegulkite. Ispru`i ja dlankata i ~ekaj da ti padne snegulka. [to ~uvstvuva{ na dlankata? [to se slu~uva so snegulkata? Kako izgledaat snegulkite koi sletuvaat od neboto? Razmenete si gi va{ite mislewa.

IGRA SO SNEGULKITE
Koga doa|aa snegulkite beli, igrivo, veselo, leko, skokav, na dlanki gi ~ekav - go slu{av nivniot {epot. A tie, trepetni, mali, so mene igraa samo, edna na raka }e sleta, druga na ve|a, na ramo... A jas zaigran taka, snegulki fa}av po patot, a tie yvezdi~ki mali - mi pravea |erdan na vratot. Naum Popeski POGODI [TO E Vo fustan od kristal bel nebesna nevesta mi podade raka, a {tom mi seti damar vrel, se stopi na mojata dlanka.

Qup~o Siljanovski (S. . . . . . A)

SPOREDI Napravi sporedba so igrata na poetot i tvojata igra so snegulkite. Ima li razlika? [to zaklu~uva{, koga poetot si igral so snegulkite? [to ~uvstvuval vo taa igra? A {to ~uvstvuva{e ti? Vo ~etvrtiot stih poetot veli deka go slu{al nivniot {epot. [to misli{ ti, {to mu {epnuvale snegulkite?

72

mo`e{ da pi{uva{ i na ovoj naslov: "Snegulkata mi raska`a#. Okolu nea napi{i gi site zborovi i izrazi na koi }e se seti{. 73 . Ako saka{ mo`e{ da go pro~ita{ i pred celata paralelka. Prepi{i go sostavot so ubav rakopis i isprati go na adresata na spisanieto {to go ~ita{. ako saka{.IZRAZI SE SO ZBOROVI! Napi{i sostav so naslov "Igrav so snegulkite#. Organizirajte poseta na redakcijata i zapoznajte se so urednicite. Potrudi se vo nego snegulkite da gi pretstavi{ kako `ivi su{testva {to nekoj ti gi ispra}a da si igraat so tebe ili da ti raska`at "nebesna# prikazna. DETSKI PE^AT . da £ napi{e{ i nekoja poraka. Redovno ispra}ajte va{i tvorbi. KREIRAJ! Nacrtaj vo tetratkata na prvata prazna stranica edna golema snegulka.SITE SPISANIJA NAMENETI ZA DECATA Koe detsko spisanie go koristite vo va{eto u~ili{te? Koja rubrika ti e najinteresna? Koi pisateli naj~esto pi{uvaat za toa spisanie? [to ima vo zabavnata rubrika? So kogo ja popolnuva{? Koi drugi detski spisanija si gi sretnal? Sorabotuvajte so urednicite na va{eto detsko spisanie. Mo`e{. da £ postavi{ pra{awe ili da gi zapi{e{ nejzinite {epoti. a da £ odgovaraat na snegulkata. Ako ti se dopa|a pove}e. Tie }e ve zapoznaat so na~inot na podgotovka na va{eto omileno spisanie. Odberete interesen raskaz od va{eto spisanie in a naredniot ~as obrabotete go. Zamisli deka ti {epka samo tebe. Pro~itaj mu go sostavot na tvoeto drugar~e.

Koi ptici ne odletuvaat na topliot jug? Kako ja pre`ivuvaat zimata? DOBRINA Planina. protega gu{a se kolve v slast. Nikade crvec. Si napravil li ti vakva dobrina? Koga? Kako? 74 . Od`akot visok samo gi mami so topol ~ad. pagaat zrnca od raka mila cel detski grst. Prozorec negde otvora krila: na mrazot cvrst. Od radost blika detskata du{a {to dava spas! Mihail Janu{ev RAZGOVARAME ZA PESNATA Za kogo se zboruva vo pesnata? [to gi ma~elo pticite? Objasni zo{to pesnata ima vakov naslov. pole. Sletuva jato. zemjata crna gi pokril sneg. ni tro{ka hrana da smirat glad. Pticite gladni baraat zrna pod snegot mek.

VOO^I . .PODREDI Kolku sliki mo`e{ da nacrta{ za pesnata? Koe e osnovnoto ~uvstvo vo nea? Prepi{i gi zborovite od levata kolona. Nie namerno go smenivme redosledot.prvata strofa na pe~atna kirilica. a potoa na sekoj zbor dodaj mu go zborot od desnata kolona so koj{to se rimuva: sneg glad mila crna cvrst spas du{a zrna mek grst ~ad krila gu{a slast Za sekoja strofa napi{avme po edna glavna misla (poetska slika).~etvrtata strofa na rakopisni latini~ni bukvi.vtorata strofa so pe~atni latini~ni bukvi. 75 .ANALIZIRAJ . a ti podredi gi vo tvojata tetratka: Radost vo du{ata Gladnite ptici Oxakot izmamnik Zrnca na mrazot Napi{i ja porakata na poetot.tretata strofa na rakopisna kirilica. ZA DOMA Nau~i ja pesnata naizust i izrecitiraj ja na sledniot ~as. VE@BAJ UBAVO PI[UVANJE Prepi{i ja pesnata vo tetratkata na sledniov na~in: . . .

pa godinava ne znae{e {to da posaka. vsu{nost.pro{epna snegulkata.. Violeta \urovska 76 . be{e prekrasna. Ja ispru`i dlankata za da ja fati . Kiko podzina od ~udewe. Izleze na terasata za da mu se poraduva na snegot. So fustan~e od pamuk i biserni ~evli~ki. i podaruvaj ja! Na Kiko s¢ mu se izme{a vo glavata. nade` i qubov vo srcata na site lu|e. Sega navistina znae{e {to }e posaka za Bo`i}: vera.. Ne znae{e dali ova navistina mu se slu~uva. za mig na negovata dlanka sleta u{te edna. Veruvam deka ima mnogu dobrina vo srcata na site lu|e. Koga povtorno gi otvori. Tancuva{e poubavo od site. Mojata cel e mnogu blagorodna.prodol`i. Na Kiko napati mu se ~ine{e deka go kani da tancuvaat zaedno. Gi okokori .Se vikam Nade`da i ne sum slu~ajno tuka.go posovetuva. be{e igriva balerina. Sekoja godina dobiva mnogu podaroci. pa so qubezna nasmevka progovori: . BO@I]NI SNEGULKI Kiko vnimatelno go namesti bo`i}noto ~orap~e pod elkata.mu re~e.. . Na Kiko niz glava mu minaa stotina pra{awa. Taa se zavrte nekolku pati na negovata dlanka. nade` i qubov go stoplija negovoto srce i toj potskokna od radost. Potoa duvna vo nea za da go isprati bakne`ot. Kiko! Posakaj da bidam ~esto so tebe! . Ja protrese svojata glavi~ka i se pokloni: . Gi izmi so niv sonlivite o~i.Mojata kultura mi nalo`uva da se pretstavam . Veruvaj vo mene. Mu padna po malku sram poradi toa.RAZMENI GO MISLEWETO Na kakov podarok se nadeva{ za Nova godina i Bo`i}? Razgovaraj za toa so drugar~eto do tebe. ja bakna svojata staklesta dlanka. i mnogu sakam da mi podaruvaat qubov.Jas sum Quba . Snegulkata. a tie go rasonija podobro od koga bilo.. Kiko. Jas treba da gi toplam srcata na lu|eto so nade`. Znae{ li zo{to me vikaat taka? Zatoa {to veruvam deka tvoeto srce e polno so dobrina. najubava dosega snegulka-balerina. na dlankite ima{e tri golemi kapki voda. .. veruvaj vo mene! Posakaj da bidam ~esto so tebe! . Nabrzo na negovata dlanka sleta u{te edna snegulka.re~e. Kiko ne mo`e{e da se izna~udi. ne mo`e{e da im veruva na svoite o~i. Vera.. Obo`avam da podaruvam qubov . Za da se uveri gi zatvori o~ite i izbroi do deset. Koga prestana. Toga{ zabele`a edna neobi~no golema snegulka. Ima{e dolga kristalna kosa.RAZMISLI .Jas sum Vera . No. I taa zatancuva na negovata dlanka. Sakaj ja i ti qubovta. Mu gorea obrazite. A ti prijatel~e.

SOSTAVI PLAN NA RASKAZOT Pro~itajte go raskazot i podelete go na pet logi~ki celini. Sostavi plan po redosledot koj ti go nudime. So {to se ispolnilo srceto na Kiko? Vreme na nastanot: (Koga se slu~ila slu~kata?) Mesto na nastanot: (Kade se slu~il nastanot?) Poraka: ([to treba da ima vo srcata na site lu|e?) 77 . Odgovorite na pra{awata }e ti pomognat vo sostavuvaweto na planot: Tema: (Za {to ili za kogo se zboruva vo raskazot?) Glavni misli: 1. [to mestel Kiko? 2. [to podaruva Quba? 5. So {to topli Nade`da? 4. So {to e polno srceto na Vera? 3.

) Boja ________________________ (So koja boja }e gi pretstavi{ ~uvstvata od raskazot?) Dopolni: Edna od najdobrite raboti vo raskazot e ___________________ ([to sfatil glavniot lik?) 78 . SOSTAVI SKELETEN PRIKAZ Podelete se vo grupi po trojca. kako i razmisluvawata na Kiko. Pra{aj gi povozrasnite ili vidi na verskiot kalendar koga e verskiot praznik Vera.) Eden zbor __________________________________ (Najva`niot zbor od raskazot {to ja objasnuva sodr`inata.PRONAJDI I PREPI[I Pronajdi gi i prepi{i gi na latinica zborovite na Vera. Re~enica ___________________________________ (Za {to se zboruva vo tekstot?) Fraza (ubava misla) _________________________ (Se objasnuva najva`noto od raskazot. Pro~itajte go raskazot vnimatelno i potrudete se zaedni~ki vo tetratkite da napravite vakov prikaz na ovoj raskaz. Quba i Nada i {to ozna~uva toj praznik.SOZDAJ Potseti se {to e strip. Vo niv e ka`ano so {to treba da bide ispolneto na{eto srce. Na ~asot po Likovno obrazovanie nacrtaj strip za raskazot. Nade`da i Quba. POTSETI SE . Smisli gi dijalozite me|u Kiko i snegulkite.) Simbol ili slika (Pretstavi ja sodr`inata vo edna slika. Prepi{i gi poslednite dve re~enici. Mo`ete da pi{uvate na listovi koi potoa }e gi istaknete na u~ilni~koto pano.

Ivana i Bojan odat na balet. Nikola. no ne e prisutno PRIMENI GO NAU^ENOTO Prepi{i gi slednive re~enici. Zoran i Igor sme sosedi. 2. Jas.. _________ ste pobednici.------------------. TOA TIE prvo lice vtoro lice treto lice Liceto koe govori Liceto na koe mu se govori Liceto za koe se govori. Ana i Spase. izbri{i ja tablata! ---------------. Jane i Eli }e crtaat. -------------------------. _______ }e igrame fudbal. _______ ~ita{ kniga. Zora.LI^NI ZAMENKI Razgledaj gi slednive re~enici vo parovi: 1. 79 ._____ izbri{i ja tablata! 5. Prepi{i gi slednive re~enici.Tie }e crtaat. a na liniite napi{i ja li~nata zamenka {to odgovara: _________ mi podari kniga. }e gi polevate cve}iwata. Zamenkite koi gi zamenuvaat imiwata na licata se vikaat LI^NI ZAMENKI. Deteto }e u~i so mene. a imenkite zameni gi so soodvetnata li~na zamenka: Stole recitira najdobro.Taa ima belo ku~ence. Razmisli zo{to! Razgledaj ja tabelava: ednina mno`ina ednina mno`ina ednina mno`ina JAS NIE TI VIE TOJ. 4. 3. ------------------------.______ }e gi polevate cve}iwata. ZABELE@I Koj zbor vo prvata re~enica go zamenil zborot toa? Koi tri zbora vo vtorata re~enica gi zamenil zborot tie? So koj zbor treba da ja zameni{ imenkata Nikola vo ~etvrtata re~enica? Koj zbor nedostasuva vo pettata re~enica? Koi vidovi zborovi se zameneti so zamenkite? ZAKLU^I Zborovite koi naj~esto gi zamenuvaat imenkite se vikaat ZAMENKI.Toa }e u~i so mene. ISKLU^OK: Samo zamenkata JAS ne zamenuva imenka. Sosetkata ima belo ku~ence. TAA. Jana ja ~ita lektirata.

Novata godina v ruba belosne`na doa|a kaj nas. potem prodol`uva od.. Du{ko Avramov 80 .ZAMISLI SI Vo no}ta sproti prvi januari ti i tvoeto drugar~e izleguvate na balkonot od tvojot dom.. dodeka snegulki kako yvezdi pa|aat od vi{niot nebesen svod. vi se nasmevnuva. Dojdov prvo kaj vas da vi gi ispolnam site va{i `elbi!# Koi `elbi }e pobara{ da ti bidat ispolneti? Napi{i gi vo tetratkata. KAKO DOA\A NOVATA GODINA Tivko kako povev na veter niz beskrajno pole. vo docniot polno}en ~as. Zastanuva do vas. Darovi polno kraj elkata redi. Pro~itaj mu na drugar~eto {to si napi{al. ve pozdravuva i vi se pretstavuva: †Jas sum Novata godina. Odedna{ od neboto se spu{ta belosne`na kralica nakitena so bezbroj sjajni yvezdi.

vi{en i svod.OTKRIJ GO ZNA^EWETO NA ZBOROVITE Razmisli. Otkako }e si gi razmenite mislewata i }e go utvrdite to~noto zna~ewe. Doma pismeno opi{i ja atmosferata na ~asot dodeka rabotevte. zapi{i go vo tvojata tetratka. taka {to da se po~uvstvuva radosta {to te ispolnuva. za zna~eweto na slednive zborovi: povev. IZRAZI SE Kakva slika si zamisluva{e dodeka ja ~ita{e ovaa pesna? Kakvi ~uvstva pobudi kaj tebe? [to misli{. RECITIRAJ IZRAZNO Nau~i ja pesnava napamet i recitiraj ja izrazno. kade prodol`uva da odi Novata godina. Izlo`ete gi va{ite crte`i na izlo`benata tabla vo va{ata u~ilnica. otkako }e gi naredi darovite kraj elkata? A kade zaminuva starata godina otkako }e £ se potro{at denovite? Podvle~i gi so moliv~e stihovite koi najmnogu ti se dopadnaa. ruba. SOZDAVAJ Na ~asot po Likovno obrazovanie nacrtaj ja Novata godina onaka kako {to si ja zamisluva{. 81 . Pro~itaj gi glasno i objasni zo{to ti se dopadnaa tie stihovi? PRONAJDI Pronajdi gi dvete sporedbi vo pesnata i objasni gi so svoi zborovi. a potoa razmeni go misleweto so tvoeto drugar~e.

POVTORUVAM I SE PROVERUVAM
OPISNI PRIDAVKI Samoto ime mi poka`uva deka so opisnite pridavki se opi{uvaat predmetite i su{testvata. Tie stojat do imenkite i ozna~uvaat kakvo e ne{to. 1. Vo tetratkata }e gi prepi{am samo opisnite pridavki od slednava re~enica: Premrznatoto rusokoso devoj~e sedna vo edno zatskrieno kat~e me|u dve ku}i i go navle~e tenkoto fustan~e pod pomodrenite noze. 2. Ne se opisni pridavki i nema da gi prepi{am vo tetratkata: a) visoka, dobar b) drveni, selski v) vredni, dare`liv LI^NI ZAMENKI Li~nite zamenki mnogu lesno gi raspoznavam zatoa {to tie gi zamenuvaat imiwata na licata i zatoa se vikaat li~ni. 3. Pokraj sekoja li~na zamenka vo tetratkata }e opredelam koe lice go zamenuva i vo koj broj (ednina ili mno`ina): a) toj - __________; b) nie - _________ v) ti - ___________ 4. Sekoja istaknata imenka vo re~enicite }e ja zamenam so li~na zamenka: a) Decata crtaat. b) Goce i Dame se makedonski revolucioneri. v) Borjane, podaj mi go sun|erot! g) Ti i Ana polejte gi cve}iwata!

TEATAR Teatarot e golema i ubava zgrada vo koja se izveduvaat teatarski pretstavi. Mestoto kade {to se izveduva teatarskata pretstava se vika scena. Lu|eto koi se pojavuvaat na scenata i gi igraat likovite od pretstavata se vikaat glumci (akteri, artisti)

DETSKI PE^AT Site spisanija {to se nameneti za decata go so~inuvaat detskiot pe~at. Napisite i rubrikite vo niv se prilagodeni na potrebite i interesite na decata spored vozrasta. Imaat prekrasni ilustracii i zatoa se mnogu privle~ni za sekoe dete. Za vreme na zimskiot raspust }e napi{am nekolku tvorbi i }e gi ispratam na adresata od moeto spisanie. Vo eden od narednite broevi }e o~ekuvam da izleze moja tvorba, ako ja izbere urednikot. 82

Gi neguvam drugarstvoto i prijatelstvoto
LICEMER
Tuku{to se sprijatelile ~ovekot i peperugata sednale zaedno da ru~aat. Vremeto bilo sve`o, pa ~ovekot po~nal da si duva na racete. - [to pravi{? - go pra{ala peperugata ~ovekot. - Gi duvam racete za da gi stoplam - odgovoril ~ovekot. Ne{to podocna ~ovekot si naleal `e`ok ~aj od termosot i bidej}i ~ajot bil premnogu `e`ok, pred sekoja goltka, ~ovekot duval vo ~a{ata. - [to pravi{ sega? - pak pra{ala peperugata. - Go duvam ~ajot za da go izladam! - odgovoril ~ovekot. Iznenadena, peperugata vozvratila, odletuvaj}i: - Go raskinuvam prijatelstvoto! Ne sakam da si imam rabota so nekoj {to od ista usta duva i toplo i ladno! Ezop

VOO^I I ZAKLU^I Ti ve}e znae{ deka vo basnite naj~esto kako likovi gi sretnuvame `ivotnite, rastenijata, insektite. Osven peperugata, ~ij lik go sretna vo ovaa basna?

JA OTKRIVAM PORAKATA NA BASNATA Zo{to peperugata go raskinala prijatelstvoto so ~ovekot? Koi se tie lu|e †{to od ista usta duvaat i toplo i ladno?“ Kako }e gi nare~e{ takvite lu|e? Prepi{i tri od navedenive karakterni osobini za koi misli{ deka najmnogu im odgovaraat: licemerni, mrzlivi, qubopitni, neiskreni, dvoli~ni, nedobronamerni. Objasni zo{to ne bi sakal da ima{ takvo drugar~e. Napi{i ja so edna re~enica porakata od basnata. 83

RAZMISLI Ku~eto za razlika od ~ovekot, ima mnogu prijateli, bidej}i mavta so opa{kata, a ne so jazikot! Izvle~i zaklu~ok od ovaa mudra misla.

DRUGARSTVOTO E NE[TO SVETO
Drugarstvoto e ne{to sveto, drugarstvoto e ne{to krasno, drugarstvoto e v mirno leto bez oblaci nebo jasno. Koj drugari verni ima drugarstvoto cuti, trae, najiskreni ~uvstva budi, ko svetilnik vo nas sjae. Drugarstvoto e ne{to silno, drugarstvoto e ne{to lebno, drugarstvoto e sonce krilno, na site nas mnogu trebno. Koj drugari verni ima drugarstvoto dolgo trae, vozvi{eni `elbi ra|a, ko zornica yvezda sjae! Stojan Tarapuza

OTKRIJ GO ZNA^EWETO NA ZBOROVITE: Porazgovarajte so drugar~eto za zna~eweto na zborovite vozvi{eni (`elbi) i zornica (yvezda). Otkako }e bidete sigurni, zapi{ete go vo tetratkite.

84

Tvoite izrabotki i sostavi mo`e{ da mu gi isprati{ i po po{ta za nekoj ubav povod.RAZGOVARAME ZA GOLEMOTO ZNA^EWE NA DRUGARSTVOTO Objasni go naslovot na pesnata. Prodol`i sam posle dadenive dva primera: 1. 85 . Pronajdi vo pesnata i zapi{i vo tetratkata {to s¢ e drugarstvoto. Napi{i sostav so naslov: †Koga se poka`av kako vistinski drugar#. Ne e drugarstvo i ako ~okoladoto go izede{ skri{um od drugarot. La`eweto ne e drugarstvo. Kakov drugar treba da bide{ za da trae drugarstvoto? Otkrij vo vtorata i poslednata strofa. Nabroj u{te tri raboti koi za tebe se sveti. [to pretstavuva za tebe drugarstvoto? So kogo najmnogu se dru`i{? Zo{to? [to ti se dopa|a kaj nego? Pronajdi gi dvete sporedbi na drugarstvoto vo pesnata. Izmisli i izraboti originalen podarok za negoviot rodeneden. 2. Koja sporedba ti se dopa|a pove}e? Objasni zo{to. ZADA^A Napi{i vo tetratkata sedum re~enici so koi }e ka`e{ {to ne e drugarstvo. SOZDAVAJ PO SOPSTVEN IZBOR Opi{i go tvojot najdobar drugar/ka. Prepi{i ja vo tetratkata strofata koja najmnogu ti se dopadna. Izmisli i ti edna sporedba za drugarstvoto i pro~itaj mu ja na drugar~eto.

Sam donesi zaklu~ok kako se obrazuvaat broevite za pribli`na brojnost. A jas se mislam kolku li da izlupam: pet ili {est? Zo{to ne mi ka`uva kolku to~no treba da izlupam? Ti kolku jabolka bi izlupil? Ako izlupam pet. mo`ebi pitata nema da bide dovolno so~na!? Ako izlupam {est. I taka e mnogu zdravo da se jadat sve`i jabolka! SOGLEDAJ I ZAKLU^I Zo{to devoj~eto e vo dilema kolku jabolka da izlupi? Ve}e znae{ deka broevite ozna~uvaat koli~estvo. dva-trinaeset. Spored toa. Dopi{i vo tetratkata u{te pet broevi za pribli`na brojnost. no nikoj ne mi otvori. 86 . pokraj dadenive: tri-~etiri. Na krajot odlu~uvam: }e izlupam sedum. PRIMENI GO NAU^ENOTO Otkrij gi broevite za pribli`na brojnost vo slednive re~enici: Tri-~etiripati yvonev. razlikuvame broevi za to~na (opredelena) brojnost i broevi za _______________ brojnost.SO BROEVITE SE ISKA@UVA I PRIBLI@NA BROJNOST DILEMA †Izlupi pet-{est jabolka da napravam pita#.mi veli mama. desetina. Za sto denari mo`e da se kupat dvaesetina jabolka. V~era pro~itav triesetina stranici od lektirata. mo`ebi nekoe jabolko }e bide crvlivo i povtorno }e bidat pet. pa ako e vi{ok ednoto. So koi broevi e ozna~eno to~no koli~estvo? Nabroj gi! So koj broj ne e ozna~eno to~no koli~estvo? Kakvo koli~estvo e ozna~eno so nego? Broevite ozna~uvaat to~no i pribli`no koli~estvo.. ___________________________________________. }e go izedam. Tatko mi kupi pet banani i sedum-osumnaeset portokali.

~etiriesetina. 12-13 Broevite dadeni so cifri napi{i gi so zborovi kako {to ti e poka`ano: .òrista ~etirieset i devet (NE: tristotini!) . dvanaeset.pet-{esnaeset . 77. Kako se pi{uvaat pove}ecifrenite broevi: spoeno ili odvoeno? So koe zbor~e (svrznik) se odvojuvaat poslednite dva broja vo pove}ecifrenite broevi? Izgovaraj gi glasno i obidi se da ja sogleda{ razlikata me|u: desetina i desettina. 128. 349..dveste trieset i osum (NE: dvesta!) . pedeset. osum. 223. 87 .desetina . dvaesetina.PI[UVAWE NA BROEVITE ZA PRIBLI@NA BROJNOST I POVE]ECIFRENITE BROEVI i 482 tri-~etir desetina 10 pet-{esnaeset pet 00 t 238 349 naese trieset osum sto 5 sum pede o 7 setina 56 dva-t 2 77 ri IZGOVORI I ZAPI[I VO TETRATKATA Izgovori gi glasno broevite za pribli`na brojnost i zapi{i gi vo tvojata tetratka: . dvanaesetina i dvanaesettina.~etiristotini osumdeset i dve iljadi (NE: iqada!) 56.pedesetina 7-8. sto. 356. 572 ZAKLU^I I ZAPI[I Kako se pi{uvaat broevite za pribli`na brojnost koi{to se obrazuvani od dva sosedni broja? A kako broevite obrazuvani od deseticite: desetina.dva-tri .pedeset i {est . osumdesetina. Slednive pove}ecifreni broevi zapi{i gi so zborovi: 22. {eesetina. triesetina i triesettina PRIMENI GO NAU^ENOTO Od slednive broevi za to~na brojnost obrazuvaj broevi za pribli`na brojnost i zapi{i gi: pet.. 47. 941.

Se obidela u{te edna{. Toga{ se podelile na grupi i . Gricnala malku od lebot i £ se storil vkusen . no ne bilo mo`no. majko. -Lele. eden den trov~e. da go podigaat i taka. Mu padnalo na nekoe dete koga odelo po patot. gric .prevkusen. Cel den bez zapir rabotelo mravjoto semejstvo. no zadovolni od svr{enata rabota. Potoa se naredile edna po druga i se obidele da go potegnat par~eto leb. gric. Eden den zrnce. leka-poleka.RAZMENI GO MISLEWETO Objasni mu na drugar~eto {to pretstavuva za tebe slogata.se raduvale mravkite.Pobrzajte da go dovle~eme. Za{to zimata e dolga i te{ka.im rekla. o-ruk! .vikale i par~eto po~nalo da se pomrdnuva. Se vratila nazad i gi povikala site rodnini: . i }e si odmoraat od te{kata letna rabota. -O-ruk. Koga }e duvnat vetrovite. mravkata naedna{ na{la par~e leb nama~kano so marmalad. Se rastr~ala niz poleto da najde zrnce ili trov~e da go dovle~e vku}i.go isekle na mali par~iwa. Se obidela da go potegne par~eto da go odvle~e. Se obidele da go vnesat. Mravjata kolona zabrzano stignala do lebot. a do ve~erta skladot bil poln so leb. uspeale da go dovle~kaat do vlezot na dupkata. kolkavo par~e! ]e se sladime cela zima! . no ne uspeala. za{to da ne go izede nekoja ma~ka! . Mravkite u{te pozabrzano po~nale da se vrtkaat okolu nego.gric. SLO@NA DRU@INA Trgnala mravkata vzori na rabota. Slavka Maneva 88 . Site bile umorni. Zabrzana po patot. no par~eto ne se ni pomrdnuvalo. site mravki }e si sedat na toplo i }e si grickaat od letninata.

muzej ili kupete CD-iwa za va{ite potrebi. So koj del od raskazot }e ja povrze{ ovaa pogovorka: Zrno po zrno poga~a? Pronajdi u{te pogovorki {to mo`e da se povrzat so ovoj raskaz. a potoa da go vnesat vo nea. SORABOTUVAJ VO PROEKTOT Bidete vredni kako mravkite. Izrabotete plakat so koj{to }e gi pokanite va{ite drugar~iwa od drugite oddelenija da gi kupat va{ite slatki proizvodi.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT [to te voodu{evi vo ovoj raskaz za mravkite? Pro~itaj go u{te edna{ delot kade {to e opi{ano kako mravkite uspeale par~eto leb da go dovle~kaat do vlezot na dupkata.koja osobina. Slo`na dru`ina i planina potkreva. So sobranite pari posetete teatarska pretstava. 89 . kino. gi krasi? Kako se ~uvstvuvale mravkite po zavr{enata rabota? Koi lu|e se sporeduvaat so mravkite? PRONAJDI Pronajdi ja i objasni ja povrzanosta na slednive dve pogovorki so tekstot: Koj se trudi ne dengubi. pokraj rabotlivosta. Kolku vreme im bilo potrebno da go napravat toa? [to ti ka`uva toa za mravkite . Dogovorete se i organizirajte "Sladok pana|ur#.

GOCE pesna na{a {to milno se pee. raskaz ili slika od Goce Del~ev. GOCE srce i du{a na Makedonija. zapi{i vo tetratkata i pak bidi podgotven za ~asot. GOCE na{a krepka misla i povik za boj! GOCE sonce na{e {to ve~no n¢ gree. Ako ne mo`e{ da najde{ ni{to. GOCE najsvetlata yvezda srede yvezdi roj. Kuku{. GOCE srce vo srcata na{i najdlaboko vlezeno.PRETHODNI AKTIVNOSTI Potrudi se da najde{ pesna. ZAPOMNI Na 4 fevruari 1872 godina se rodil golemiot makedonski revolucioner Goce Del~ev. Gligor Popovski 90 . GOCE zemja na{a. NA[ GOCE GOCE ime na znamiwata na{i so zlato izvezeno. pra{aj gi povozrasnite za nego. Pelagonija. Pirin.

Diskutirajte za site poedine~no. Potrudi se vo tvojot glas da se po~uvstvuva gordost. VE@BAJ PISMENO IZRAZUVAWE Prepi{i gi trite strofi od pesnata koi najmnogu ti se dopadnaa so rakopisni latini~ni bukvi.KOJ E GOCE? Za koj Goce poetot pee vo ovaa pesna? [to znae{ ti za nego? Kade se nao|a negoviot grob? Si go posetil li? Vo pesnata ima prekrasni misli za Goce koj e sporeden so najvrednite ne{ta vo na{iot `ivot. hrabrost. Izberete najdobar recitator. Ilustriraj ja pesnata taka {to }e se potrudi{ {to pove}e poetski sliki da gi dolovi{ so crte`. sre}a. Zo{to poetot veli deka e srce i du{a na Makedonija? [to po~uvstvuva dodeka ja ~ita{e pesnata? VE@BAJ IZRAZNO RECITIRAWE Pro~itaj ja pesnata nekolkupati vo sebe i zamisli si so kakov ton }e gi ~ita{ ovie stihovi pred tvoite drugar~iwa. Pi{uvaj najubavo {to mo`e{ za da doka`e{ deka ja saka{ tatkovinata i nejzinite heroi. 91 .

to~ka.. . draga babi~ke. Babata ja oblea vedrina. Vistinska.RAZMENI GO MISLEWETO Razgledaj gi ovie zborovi: e-mail. da mu ka`am od kogo e .Da. . Damjan u{te pro~ita: . vnu~ko? . . a {iroka nasmevka £ go ukrasi liceto. koja mnogu si ja saka. bez majmun~iwa! Razbirate li vie dvajca. Vo nea go gleda i svojot vnuk Traj~e.Na koja adresa. so marka... . Va{iot Traj~e ..A. jahu.Daj da mu se javam po telefon . seta †skisnata# i sneveselena. majmun~e edno .pra{a baba mu. Jas znam deka tvojata adresa e ul.Slu{aj ti Traj~e.RAZMISLI . A i taa nego. kom . majmun~e . majmun~e. javi se od mobilen.. bez nikakvi majmun~iwa.. Naum Popeski 92 . ..Nema ama .trale.i go zatvori telefonot naluteno. ama jas sakam ~estitka.A tebe.Na ovaa: trale. .... Traj~e?! . Po tri dena dojde po{tarot so ~estitka. so adresa. lozinka. . †Marko Cepenkov#.re~e Damjan.Alo. majmun. babo. Pa na sekoj {to }e dojde na gosti. kom . Za {to stanuva zbor? Razgovaraj so tvoeto drugar~e za kompjuterot. . majmun~e. ti posakuvam dobro zdravje i dolg `ivot! Damjan.Sega i jas }e mu ispratam ~estitka na ovaa adresa .re~e baba mu. babo . . .... Posebno ja pozdravi baba mu. [to mo`e toj? A {to ne mo`e? ^ESTITKA Traj~e im isprati ~estitka preku internet na svojot bratu~ed i na negovite roditeli.. Sega postojano gleda vo ~estitkata vrz televizorot.. ili ne?! Sakam po{tarot da mi donese ~estitka koja{to }e ja stavam na televizorot. povelete .Ama. .Od imeto na site doma . majka na negoviot tatko. ~estitkata glasno ja ~ita{e gledaj}i vo monitorot. O~ite £ svetnaa od radost.Eve.. gledaj}i vo kompjuterot. kako i sekoga{. . bratu~edot na Traj~e.. se znae..Vie dvajca mo`ete taka da si ~estitate. .

Pronajdete ja e-mail adresata na onoj na kogo }e mu ja ispratite. Kako ti naj~esto pra}a{ ~estitki za koja bilo prigoda? Mo`e{ li preku mobilen da ~estita{ ne{to? Kako? POTSETI SE [to e internet? Kako mo`e{ da razgovara{ so nekogo preku Internet? [to treba da napi{e{ tvojata poraka da stigne tamu kade {to treba? BIDI SOVREMEN So pomo{ na nastavnikot napravete elektronska ~estitka. napi{ete ja adresata na onoj na kogo }e mu ja ispratite po{tata. 93 .DA RAZGOVARAME Kako ispratil Traj~e ~estitka? Koj se nalutil na takvata ~estitka? Zo{to? [to pobarala taa? Pro~itaj gi nejzinite zborovi. Koga }e se otvori va{eto po{tensko sanda~e. Napi{ete ja va{ata e-mail adresa i lozinkata (password). Vklu~ete se na Internetprogramite Internet Explorer ili na Mozilla Firefox. ^estitajte rodenden preku mobilen telefon so ispra}awe na SMS-poraka. Najubavite ~estitki i poraki otpe~atete gi na pe~ata~ i zaka~ete gi na panoto.

94 . se peni i . \erdani od tajni od uvo na uvo niz klupite {kolski. Ti rekov.. Se otvoraat kataden. Ovoj znae tolku. neli. prijateli. Za site ubavi raboti na svetov. MI RE^E Site sme drugari. mi re~e. Kakva e atmosferata vo paralelkata? TI REKOV.za s¢ {to se se}ava{! S¢ e ubavo. Sekoj so sekogo: Sum ~ul... Ti rekov. v {kolo kako edno semejstvo. ova sre}no detstvo podolgo da trae! Vasil Mukaetov TI PREPORA^UVAME ZA ^ITAWE Ovaa pesna ja najdovme vo zbirkata pesni so istiot naslov na avtorot Vasil Mukaetov. a toa neka mu {epne na drugar~eto zad nego.. samo ako znae: .za s¢ {to n¢ sre}ava. mi re~e .. kako bistar potok. `ubori. mi re~e . ovoj ne bil tamu.U^ESTVUVAJ VO IGRATA "TI REKOV. ti rekov. ko biserni {kolki. MI RE^E# Na drugar~eto do tebe {epni mu ne{to {to tebe ti e interesno. so drugar koga se deli! Ti rekov. mi re~e. Ti rekov! Na ulica. Pa i ova detstvo. I taka neka se prenese igrata do posledniot u~enik. Ti prepora~uvame da ja pozajmi{ od biblioteka i da u`iva{ vo ~itaweto na prekrasnite pesni.Eh kolku bi sakal. sosedi..poleka te~e! Ovoj izvor-biser bi podzaprel malku.

NA ^ASOT PO LIKOVNO Nacrtaj se sebe vo igrata na po~etokot na ~asot ili vo trkaleznata masa.ISKA@I GI TVOITE ^UVSTVA [to ~uvstvuva{ po ~itaweto na ovaa pesna? Napravi sporedba na atmosferata vo tvojata paralelka i atmosferata naslikana vo pesnata. Izmisli i ti edna sporedba za nego. ORGANIZIRAJTE DISKUSIJA Naredete se site vo golem krug so stol~iwata i organizirajte diskusija (vozrasnite bi ja narekle TRKALEZNA MASA) za ubavinata i va`nosta na drugarstvoto i me|usebnata dobra komunikacija so site lu|e. Objasni zo{to ti se dopa|a najmnogu. Objasni ja mislata iska`ana so stihot: †S¢ e ubavo. so drugar koga se deli!# Objasni zo{to i ti bi sakal †ova sre}no detstvo podolgo da trae#? Pronajdi gi trite sporedbi vo pesnata i zapi{i ja najubavata spored tebe. neli. 95 . Izlo`ete gi va{ite crte`i na u~ilni~koto pano. Poetot detstvoto go sporedil so bister potok.

Toj se pretstavi: . PREPIRKA Vo oddelenieto na Dime dojde nov u~enik. doa|aat vo poseta na gradot.zagrgori celoto oddelenie! Velko Nedelkovski 96 . I jas sakam da bidam gra|an~e! U~itelkata Katerina.se rasprika`a Mir~e.mu nabroi Dime.i v selo i v grad! Decata koi se rodeni v selo..A vie v selo nemate ni supermarket. I sedna vo poslednata klupa.Dobre dojde-e-e-eee! . koj umee da bide i neprijaten i zadorko.RAZMENI GO MISLEWETO Navedi gi sli~nostite i razlikite me|u seloto i gradot. Vo tvojata tetratka nacrtaj vakva tabela i popolni ja: Potseti se vo koj raskaz od ovoj u~ebnik se opi{ani ubavinite i prednostite na `ivotot na selo. Mir~e! .Ovde v grad nemate ~ist vozduh.A vie v grad nemate nivi i lozja. A vie od pogolemite ili pomalite gradovi. . `uborliva reki~ka so ripki. Ova polugodie negovite roditeli se preselija vo Skopje.ne mu ostana dol`en Mir~e gledaj}i go pravo v o~i.Gra|an~e! .@ivotot mo`e i treba da bide ubav nasekade .Prosti. . Taka se slu~uvaat novi poznanstva. . Bea qubopitni da doznaat ne{to pove}e za novoto drugar~e. .Tamu na selo nemate mnogukatnici. slu{na del od prepirkata i pomirlivo re~e: . Vo prvoto polugodie u~el vo seloto Zrnok.. [to }e se slu~i? Koj }e popu{ti? Dime prv podade raka i re~e: . Tuka im se skina kavgata. novi drugarstva. Decata odvaj do~ekaa da yvoni za golemiot odmor. . izvorska voda i doma{ni `ivotni vo dvorot! . A na{iov Dime.Se vikam Mir~e! Tato dobi rabota vo edna grade`na firma. ni asfaltirani parkinzi ni golem stadion! .borbeno se protivstavi Mir~e. sandaci so p~eli.Selan~e! .RAZMISLI . Dobre dojde. Mir~e ja prifati rakata i re~e: . koja stoe{e do vratata. selo pozitivno negativno grad Smenete gi tetratkite so drugar~eto od tvojata klupa i pro~itaj go negovoto mislewe.se per~i Dime. Mir~e! I jas bi sakal da bidam selan~e. pred site mu re~e: . ni kino ni teatar! . I dvajcata mol~at.]e bideme prvi drugari. odite na izlet v selo. trevnati poljanki.

[to misli{ za toa {to go rekla? Donesi svoj zaklu~ok koj e vo pravo? Objasni zo{to taka misli{. Pro~itaj gi glasno. ^itajte go samo govorot na likovite. [to mu nedostasuva na gradot? Pro~itaj gi zborovite na Mir~e. Odberete dve drugar~iwa {to }e bidat Dime i Mir~e i edno devoj~e {to }e bide u~itelkata.KOJ E VO PRAVO? O`ivete ja prepirkata. Kako deluva{e na tebe ovaa prepirka? Zo{to ne ja opravduva{? Pronajdi gi re~enicite vo koi se istaknati ubavinite na seloto. Od koi mesta ima{ drugar~iwa? [to ti e interesno kaj niv? 97 . [to misli{ zo{to Dime prestanal da se prepira? Pro~itaj gi zborovite na u~itelkata Katerina.

Tabelata neka ja izraboti na kompjuter va{ata u~itelka i neka vi ja podeli otpe~atena na hartija. slika ~uvstvo zvuci vrska so mojot `ivot VE@BAJ PISMENO IZRAZUVAWE Opi{i {to najmnogu ti se dopa|a vo tvoeto selo ili grad. edn. mn. mn. rod mn. `enski rod sreden edn. Sporedete gi va{ite iskazi i spored niv donesete zaklu~ok kade e poubavo da se `ivee. JAZI^NA VE@BA Popolni vakva tabela so zborovi od raskazot . Pro~itajte gi va{ite trudovi i izberete najubav sostav. G L A G O L I minato vreme sega{no vreme idno vreme O P I S N I P R I D A V K I 98 . I M E N K I ma{ki rod edn.ISKA@I GO SVOJOT STAV Podelete se na dve grupi: selan~iwa i gra|an~iwa.Prepirka#. Va{ite stavovi pretstavete gi vo ozna~enite poliwa..

Dejstvoto se vr{i sega.Povtoruvav . Majka mi mi kupi nova bluza. Aleksandar _______ pismo. ]e povtoruvam . Povtoruvam . dodeka zboruvame za nego.Dejstvoto se vr{elo vo minatoto. 3. Denes povtoruvam za pridavki. MINATO I IDNO VREME. Nie u~ime za glagoli. 2.Dejstvoto }e se vr{i vo _______. SOGLEDAJ I DOPOLNI (vo tetratkata) Spored {to se razlikuvaat glagolite vo trite re~enici? Koga se vr{elo dejstvoto vo prvata re~enica? Koga vo vtorata? A koga }e se vr{i dejstvoto vo tretata re~enica? 1. Utre }e povtoruvam za zamenki. Nie }e ________ za nea. MINATOST VE@BA ZA DOMA Nacrtaj vakva tabela vo tetratkata i dopolni gi praznite poliwa so glagoli {to }e go ozna~at baranoto vreme: gledav SEGA[NOST IDNOST u~at sakaa crtame }e u~at }e kupi{ nose{e 99 . Tie go ozna~uvaat i _________vo koe se vr{i dejstvoto.VREME KAJ GLAGOLITE Razgledaj gi glagolite vo trite re~enici: 1. Spored toa kaj glagolite razlikuvame tri vremiwa: SEGA[NO. V~era povtoruvav za imenki. Ovoj glagol e vo minato vreme. Site slu{aa vnimatelno. 3. 2. Biljana }e odi na natprevar. Ovoj glagol e vo idno vreme. Ovoj glagol e vo __________. ZAKLU^I I ZAPOMNI Glagolite ozna~uvaat dejstvo. Dejstvoto mo`e da se vr{i vo _________. sega{nosta i ____________.

~ie e ova nevideno delo?# A de`uren . po drugarstvo kec. so nabrano ~elo: †De`uren.. Se znae: treba da se ka`e ~esno! Vo xebot go gme~i bonbon~eto †pec# propelte~i †ne znam# .. so ~evelot Zoran go izgreba yidot. borej}i se ma{ki. Stanal.kec! Da ka`eme . pa trepka. pa karawe padna i tuka i doma a po povedenie . neli. }e mu zalepea. I jasno . pa neka se seli.. A toa {to Zoki vinata svoja ja premol~a mirno za drug da strada? I koja ocenka drugarstvoto takvo zaslu`uva .RAZMENI GO MISLEWETO Ti se slu~ilo nekoe drugar~e da bide obvineto za gre{ka {to si ja napravil ti? Kako se ~uvstvuva{e potoa? Porazgovarajte za ova so drugar~eto.. poka`a po cena na najstra{na kazna od koja tri dni ni spie ni jade. OCENKA PO DRUGARSTVO Na odmorot.Boki.RAZMISLI . No Boki e drugar od visoka klasa. No pravednik toga{ }e be{e! I normalno...izla`a svesno! Boki e proslaven nemirko. v igra.klasnata vedna{ vide i pra{a po dol`nost.ka`ete vie! Tome Arsovski 100 . znaete.kaznet }e be{e Zoki.

Misli{ li deka tvojata postapka e poka`uvawe na vistinsko drugarstvo? Raska`i ja slu~kata od gledi{te na eden od sou~enicite na Zoki i Boki. Iznesi gi svoite stavovi za nivnite postapki. Raska`i zo{to se poka`a kako kukavica i dozvoli da nastrada tvoeto nevino drugar~e. Objasni zo{to ja prezede vinata na vinovnikot i ponese tolku golema kazna. Zoki Boki 101 . a kakva po drugarstvo? Kako ja ocenuva{ postapkata na Zoki? Zo{to misli{ deka postapil nepravedno? Spored tebe kako trebalo da postapi Zoki? Zo{to taka misli{? OSUDUVAM .BRANAM Podelete se na dve grupi: ednata grupa neka gi osuduva postapkite na dvajcata. Vo dolnite pravoagolnici obrazlo`i zo{to sekoj od niv ja dobil taa ocena od tebe. Na krajot izvle~ete zaklu~oci za postapkite na dvajcata i zapi{ete gi na tabla i vo svoite tetratki.RAZGOVARAME ZA DRUGARSTVOTO VO PESNATA Kako go ocenuva{ drugarstvoto na Boki? Misli{ li deka se poka`al kako vistinski drugar? Zo{to taka misli{? Kako bi postapil ti vo takva situacija? Kakva ocenka dobil po povedenie. Pritoa sekoj neka go obrazlo`i svojot stav. ODBERI SI ZADA^A ZA PISMENO IZRAZUVAWE Ti si Zoki. Po~uvstvuva li gri`a na sovesta? Ti si Boki. OCENI Vo vakva tabela {to }e ja napravi{ vo tetratkata pokraj imiwata na Zoki i Boki napi{i ja tvojata ocenka za drugarstvo. a drugata neka gi brani.

Znam deka vremeto kaj glagolite go opredeluvam spored vremeto vo koe se vr{elo dejstvoto. 1. devet. 96 minato vreme sega{no vreme idno vreme 102 . dva. 11. 16. 1000. osum. PI[UVAWE NA PRIBLI@NA BROJNOST I POVE]ECIFRENI BROEVI SO ZBOROVI 1. 2. minato i idno vreme. osumnaeset..Prepirka# na str. 222. Slednite broevi }e gi prepi{am so zborovi: 37. Sega }e gi prepi{am samo broevite za pribli`na brojnost: Pet-{est vredni u~enici so dve lopati i tri-~etiri metli go is~istija snegot od dvorot na edna baba. pet. Vo vakva tabela vnesi gi glagolite od raskazot . {est. 1. ~etiri. 3. 71. ]e gi ka`am samo pravilno napi{anite broevi za pribli`na brojnost: a) dva-tri b) dvestotini-tristotini v) dva-trista g) desetina d) pet-{esnaeset |) petnaeset-{esnaeset 2. Od dadenite broevi }e obrazuvam broevi so pribli`na brojnost: sedum. 2. 459. So upotreba na trite glagolski vremiwa raska`i kako go proslavivte rodendenot na tvoeto drugar~e. VREME KAJ GLAGOLITE Kaj glagolite razlikuvam sega{no. tri.Razlikuvam broevi za to~no opredelena brojnost i broevi za pribli`na brojnost.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM SO BROEVITE SE ISKA@UVA I PRIBLI@NA BROJNOST Znam deka broevite ozna~uvaat to~no i pribli`no koli~estvo. Vo tetratkata }e gi prepi{am samo broevite za to~na brojnost od slednava re~enica: Dve drugar~iwa im ostavija hrana na tri-~etiri premrznati vrap~iwa koi stoeja na edna granka.

POSLEDICI Koja e pri~inata poradi koja u~itelkata bila ta`na? Na {to se posledica navednatite glavi na u~enicite? Kako treba da se odnesuvaat u~enicite za da ne bide ta`na nivnata u~itelka? Zo{to treba sekoj u~enik da vnimava na higienata vo u~ilnicata kako i vo svojot dom i sekade kade {to se dvi`i? PREDLO@I Saka{ li da bide najubava tvojata u~ilnica i so nea da se gordee{? Iznesi ja svojata ideja kako da ja ukrasite va{ata u~ilnica i da ja napravite prijatno kat~e za prestoj i u~enje. . Nie za~udeno se poglednavme eden so drug. Razgledajte gi site va{i idei i odberete gi tie {to mo`ete da gi realizirate.. koga vi e te{ko da ja odr`uvate ~ista va{ata u~ilnica? Site zasrameno gi navednavme glavite. iako site sedevme mirno na svoite mesta. Liljana Eftimova PRI^INI . lu{pi od son~ogled. No.povtori u~itelkata i u{te pota`no n¢ pogledna.Hm! Neubava gletka! . . {to vidovme: struganici od moliv. [to e najva`no od s¢ {to treba da pravi{ za da bide navistina najubava tvojata u~ilnica? 103 . Pobarajte pomo{ i od va{ite roditeli. Navistina grda slika. No. . zo{to velite taka.. u~itelke? .se osmeli da pra{a Ra{o.Se gri`am za okolinata VALKANATA U^ILNICA U~itelkata vleze vo u~ilnicata i vedna{ se namurti.Poglednete ja samo u~ilnicava.ta`no re~e u~itelkata.Mo{ne grda gletka! . Kolku e valkana! A v~era site do eden u~estvuvavte vo akcijata †Sakame ~ist grad#! Kako }e go is~istite gradot. frleni hartii.

N¢ ima vo pove}e boi i vidovi otkolku vas . platneno kese? So {to }e se pofali partalka kako tebe? Platnesa: Samo ti ima{ dobro mislewe za sebe. Takvi kako tebe tamu ne yirnale. Plastesa: Kako se osmeluva{ da me navreduva{? Hartesa: Pro{etaj okolu pa }e vidi{.. za kakvi ~uda zboruva{ ti. Plastesa: (Se obra}a na Platnesa) A ti pak. Hartesa: Uf! Uf! Se fali{ so svoite mani. Plastesa: Ja pobedivte mojata gordost. opstojuvam so vekovi. sekoga{ sum mu pri raka na mojot sopstvenik. Jas. ne mo`e da bide na{ prijatel. oble~eni vo tonovi po najnovata moda. (Im se obra}a na decata) Taka li e. prijatelki! Kade ste trgnale? Hartesa i Platnesa: Trgnavme da kupuvame. HARTESA I PLATNESA (Se pu{ta muzika. Hartesa: Se razbira.PLASTESA. Se slu{a eko-pesnata) Zemeno od praktikata 104 . ako saka{ da znae{. ha . A da te pra{am dali voop{to si vlegla vo cve}arnica? Plastesa: Ne!. So gordost }e ti se pofalam deka izlegov od kov~egot na baba mi. de~iwa. Ve~na sum. Plastesa: Za kakvi dela.. so {to }e se pofali{? Platnesa: Jas? Mene me pra{uva{? E. za da storam ne{to za ovoj svet koj{to se davi vo |ubre od takvi kako tebe.hartiite. [to se odnesuva do boite. Cvetnite aran`mani se vitkaat vo moite krep-sestri~ki so najveselite boi na svetot. deca? Ka`ete mu na ova kesi{te kolku razni boi ima samo vo va{eto blok~e so kola`-hartija. Tvoite raznobojni partali se mavtaat po site grmu{ki i granki! Onoj koj prirodata ja gu{i i true. }e ve nad`iveam i dvete. odam i {u{kam. pesna so ekolo{ka sodr`ina. no mislam deka vo sekoj pogled sum podobra od tebe.) Plastesa: (izleguva od samoposluga i im se obra}a na drugite dve kesiwakukli) Dobar den. ajde da najdeme re{enie za mene kako problem! Hartesa i Ajde. Priznavam deka sum takva. pa malku e neskromno. No. Platnesa: Najdobrata na{a karakterna osobina e {to lesno se reciklirame i pominuvame od eden vo drug korisen vid. Jas so zborovi ne se falam. zaedni~ki da pobarame re{enie za plasti~nite Platnesa: kesi! (Ja pregrnuvaat Plastesa i se gubat od scenata.ha! A moite rodnini vistinski manekenki. Delata me krasat. Plastesa: Ste mo`ele i poubavo da se oble~ete. Poglednete me mene! Kolku e vesela mojata obleka. Toj se gordee so mene.ha .plastikite. za mojata trajnost i da ne zboruvam. se gleda deka ni{to ne znae{ za nas . Sekoj proizvod bi sakal da go ponesam. Se pojavuvaat kuklite i igraat spored ritamot na muzikata.

Zaka~ete gi na stap~iwa. 105 . Izvedete kuklena pretstava vo va{eto oddelenie. Hartesa od hartieni }esi. kola` i krep-hartija i Platnesa od razli~ni vidovi tekstil.RAZGOVARAME ZA DRAMSKIOT TEKST Koi likovi gi sretna vo ovoj dramski tekst? Koja e najgolemata falbaxika i najgolemiot zagaduva~? Kade s¢ mo`eme da ja sretneme Hartesa? Koja }esa opstojuva so vekovi? O@IVEJTE GO TEKSTOT ^itajte go tekstot po ulogi i ve`bajte dramsko ~itawe. Koj tekst ne treba da go ~itate pri dramskata izvedba? Na ~asot po Likovno obrazovanie izrabotete gi kuklite: Plastesa od plasti~ni }esiwa.

Sekoja grupa }e ima zada~a da sobere: prvata grupa . plastika. Sekoja grupa neka ja poseti firmata koja vo va{ata op{tina e zadol`ena da go reciklira otpadot i neka go prosledi procesot na reciklirawe. 106 . Toa }e bide nagrada za va{iot vlo`en trud. Mo`e da se reciklira: hartija. maslo za jadewe i mineralna voda. Napi{i vo tetratkata vo kakva ambala`a se spakuvani slednive proizvodi: mleko. DOZNAJ POVE]E Od enciklopedii ili od Internet doznajte kolku drvja se spasuvaat so reciklirawe na starata hartija. Ne zaboravete da se fotografirate i fotografiite da gi zalepite vo knigata. sok. U^ESTVUVAJ VO PROEKTOT NA PARALELKATA Mnogu ~esto se zboruva za {tetata od upotrebata na plasti~nite }esi. kolku energija se za{teduva so reciklirawe na edno plasti~no {i{e i edna konzerva. Ako oddelno se sobira toj mo`e da se preraboti (da se reciklira) i od nego da se dobijat novi proizvodi. Procesot koga od ne{to staro pravime novo se vika reciklirawe.plasti~ni {i{iwa. Va{ite pogolemi drugar~iwa neka stavat nekolku fotografii na veb-stranicata na va{eto u~ili{te.ZAPOMNI Ne e sekoj otpad |ubre za frlawe. Doznaj zo{to. pa{teta.konzervi. Organizirajte se vo odreden termin vo va{eto u~ili{te da dojdat rabotnici so specijalni vozila i da go soberat otpadot {to ste go sobrale. }esi tretata grupa . bonbon. aluminium. ~okolado. `elezo. Zapi{uvajte ja va{ata aktivnost i izrabotete kniga za recikliraweto.stari stakleni predmeti ~etvrtata grupa . So {to mo`e da se zamenat? [to se pravi so starata hartija {to ja sobiravte vo zaedni~ka akcija? Podelete se na ~etiri grupi.stara hartija vtorata grupa . staklo.

21 Mart e Den na ekologijata i prv proleten den Kakvi aktivnosti obi~no prezemate vo va{eto u~ili{te na ovoj den? PISMO OD DECATA NA GOLEMIOT GRAD Dobar ~i~ko in`ener proektiraj soliter. ukrasi go mojot grad: proektiraj drvca mladi. i nekolku klupi prosti. da slu`i za na{a cel: za za za za igrawe broenica. In`eneru. no mu treba vozduh ~ist. rasad mlad i zelen list zatoa te molam pak crtaj proekt so mal park. Kosara Go~kova 107 . topka i brkanica. Proektantu. bezbedna tr~anica. igrawe krienica. ~i~ko mlad. prekrasen e mojot grad. ~i~ko mlad. babi~ki so kosi beli. a pred nego zelen del. za na{ite mudri gosti: dedovci so srca vreli. ima kaj nas koj da sadi.

Zamolete go da vi vrati odgovor na molbata od pesnata. Pravete go toa sekoj den. proektant. Ne zaboravete deka plakatot treba da bide interesen i da privle~e vnimanie. Vnimavaj vo tvojot glas da se po~uvstvuva molba i `elba za veseli igri i spokojni denovi. Bidete primer za ostanatite oddelenija i povikajte gi da vi se pridru`at. RAZUBAVETE JA OKOLINATA Prezemete akcija za redovno razubavuvawe na va{iot u~ili{ten dvor. ukrasete go listot. proekt. BIDETE DOSETLIVI Prepi{ete ja pesnata na list najubavo {to mo`ete. Koga }e go zabele`at va{eto anga`irawe }e bidete mnogu gordi na svoeto delo.com ili na www. i ti }e bide{ proektant i }e proektira{ zgradi i parkovi kakvi {to im se potrebni na decata. KREIRAJTE Izrabotete EKO-plakat koj }e go istaknete na vidno mesto vo u~ili{teto i koj }e gi pottikne drugite da razmisluvaat ekolo{ki.VE@BI ZA IZRAZNO ^ITAWE ^itaj ja pesnata izrazno.google. 108 .wikipedia. stavete go vo plik i ispratete go do proektantot vo va{ata op{tina. proektiraj i rasad. Mo`ebi koga }e porasne{. ZNA^EWE NA ZBOROVITE Otkrij go i zapi{i go zna~eweto na slednive zborovi: soliter.org. DOZNAJ POVE]E Kako se vika ~ovekot koj proektira zgradi i parkovi? Koi se najgolemite i najuredenite parkovi vo svetot? Koi se najvisokite zgradi vo svetot? Ovie i mnogu drugi ne{ta mo`e{ da gi doznae{ od enciklopedii ili od internet ako prebara{ na www.mk.

napati mi li~i{ na planinska vila. niz `ivotot me vodi. Pro~itaj {to si napi{al. NA MOJATA MAJKA Tvojata misla majko. Krotka si ko srna. Pi{uvaj pet minuti bez prekin.ISKA@I SE Razmisli so {to s¢ bi ja sporedil svojata majka i nejzinata qubov kon tebe. Kako yvezdi sjajni se tvoite o~i od niv dewe. duri i od cvetot. no}e dobrina se to~i. mnogu ti blagodaram mila {to me rodi. ne`na kako svila. glasot kako slavej nautro mi pee. Poli~na si. majko. Obidi se vo kusiot sostav da gi zabele`i{ svoite razmisluvawa vo u~ili{nata tetratka. Tvojot lik ko sonce me topli i gree. nema ni{to pomilo od tebe na svetot. Nenad Xambazov 109 .RAZMISLI .

kako sonce topli i gree Maj~iniot glas . Napravi sporedba so sporedbite na tvojata majka vo petminutniot sostav. BIDI KREATIVEN Na ~asot po Likovno obrazovanie so pomo{ na pamu~ni top~iwa vo boja.__________ Majkata e ne`na .___________ IZRAZI SE Zapi{i ja porakata vo tetratkata {to }e ja pronajde{ vo poslednata strofa.___________ Maj~inite o~i se .____________ Majkata e krotka . sonce. stap~iwa za u{i. 110 . Na nea mo`e{ da kreira{ cvet. lepilo i hartija vo boja napravi ~estitka za tvojata majka.RAZGOVARAME ZA PESNATA [to te voodu{evi vo ovaa pesna? Na ~ija majka poetot £ ja posvetil ovaa pesna? Zo{to ovie prekrasni stihovi mo`e da se odnesuvaat na sekoja majka? Pronajdi vo stihovite so {to poetot ja sporeduva svojata majka. peperutka i drugi raboti na koi }e te navede fantazijata. So pomo{ na sporedbite od pesnite i porakata na poetot izrazi ja tvojata qubov kon tvojata majka i blagodarnost za s¢ {to pravi za tebe. [to e zaedni~ko za niv? ISTAKNI GI SPOREDBITE Sporedbite od pesnata zapi{i gi vo tetratkata vaka: Maj~iniot lik . Preto~i ja tvojata qubov vo ~estitkata i ~estitaj £ go praznikot 8 Mart.

Tie se glavni ~lenovi na re~enicata .PODMET I PRIROK. 4. U~enicite }e odat na izlet. 3. Kitot e najgolemit cica~. Gream Bel go otkril telefonot. Koj }e odi na izlet? ________ 3. So odgovorot na sekoe pra{awe ti go dobi podmetot vo sekoja re~enica. a na praznata linija napi{i go odgovorot na sekoe pra{awe: 1. PODMET Prepi{i gi slednive re~enici vo tvojata tetratka. So koe pra{awe go barame podmetot vo re~enicata? Sam zaklu~i koga }e go postavi{ pra{aweto koj. Zemjodelcite gi oraat nivite. [to e mnogu vredno? ___________ ZAKLU^I Podmetot vo re~enicata ozna~uva koj go vr{i dejstvoto. 4. [arenata peperuga ne`no leta od cvet na cvet. Peperugata leta. Banica. Filip igra so topka. 96 i vo sekoja od niv podvle~i go podmetot. 2. Goce Del~ev zaginal vo s. Vo site ~etiri re~enici gi sretnav zborovite _________ i _________. 111 . Koj igra so topka? [to pristigna? Filip proletta podmet. Pristigna proletta.GLAVNI ^LENOVI NA RE^ENICATA Prosledi gi ~etirite re~enici i zabele`i koi dva zbora }e gi sretne{ vo site ~etiri re~enici: 1. 3. [arenata peperuga leta. [arenata peperuga leta od cvet na cvet. Moreto e soleno. Sostavi pet re~enici i podvle~i go podmetot. Koj igra so topka? _______ 2. 2. podmet. DOMA[NA ZADA^A Podvle~i go so moliv~e podmetot vo sekoja re~enica: 1. a koga pra{aweto {to.. [to pristigna? ________ 4. 5. Drugarstvoto e mnogu vredno. Prepi{i pet re~enici od raskazot .Prepirka# na str.

Topkata se skina. Prirokot poka`uva {to raboti podmetot. So koi pra{awa najlesno }e go najde{ prirokot? PRIMENI GO NAU^ENOTO Prepi{i gi slednive re~enici vo tetratkata i vo sekoja od niv podvle~i go prirokot: 1. kakov e. a prirokot so crvena boi~ka. Na{eto u~ili{te e ubavo. Koj ja vr{i rabotata? [to raboti Damjan? Damjan U~i PODMET PRIROK SOGLEDAJ I ZAKLU^I Vtoriot glaven ~len na re~enicata se vika ________. 5. Racin e roden vo Veles. Sostavi pet re~enici.). 112 . 2. 4.. Vardar izvira od Vrutok. {to se slu~uva so nego.PRIROK DAMJAN U^I. a potoa podvle~i go podmetot so sina. 103. 3. Pticite gradat gnezdo.. Podvle~i gi so moliv~e prirocite vo raskazot †Valkanata u~ilnica# na str.

.sekoja godina na Osmi mart da £ podaruvame samo cve}e. Ednostavno. S¢ si e vo red.Nekoj mi svika na set glas: 113 . taka mislam jas. od denes ve}e }e postoi i takvo ~udo! Prekrasen kamenen cvet ..Sme{no e . dobro. kolku ova da vi zvu~i neverojatno i †ludo#.. . I denes po stoti pat se najdov vo takva situacija. Toa e nad`iveano ve}e. Pablo Pikaso e golem {panski slikar na 20 vek od svetski glas. drugi drugo. ete. Kaj mene ideite nikako da seknat.... †vrijam# od inspiracija.. Predlagam da £ podarime ne{to trajno i pred s¢ .edinstven na ovoj vek! Kade li e? Poleka. Ne sum iznenaden. Ama. treti treto. Mo`am da re~am duri i banalno.. Ne vo eden den.im rekov. ...originalno! Ete. na u~itelkata {to da £ podarime... Edni predlo`ija edno. KAMENEN CVET Ste videle li nekoga{ ili nekade kamenen cvet? Ne?! Dobro. Utrovo site vo oddelenieto na †golemo# razgovarame za denot na `enite. molam.. ]e doznaete s¢ po red. ama jas na site nivni predlozi im staviv †veto#! . ami sal vo eden mig . Poka`i mu go na tvoeto drugar~e.trista ne{ta mo`at da mi †teknat#.ZAPOZNAJ SE Nacrtaj vo tvojata tetratka kamenen cvet onaka kako {to ti go zamisluva{..

Pravam skulptura. Denes e sreda.. mazni i raznobojni kam~iwa.Ta neli u~itelkata te nare~e †na{ nov Pikasko#. Site se v~udovidoa koga gi vidoa. pa kako {to im ka`av. Doma zapi{i go zna~eweto na sekoj zbor vo tvojata tetratka. Potoa.. Kiro Donev RAZGOVARAME ZA IDEJATA NA VASKO Zo{to u~itelkata go narekla Vasko †na{ nov Pikasko#? Zo{to te voodu{evi idejata na Vasko? Od kolku kam~iwa }e bide izraboten kameniot cvet za u~itelkata? [to imalo na sekoe kam~e? Koja e razlikata me|u sve`iot cvet i cvetot od kam~iwa? [to misli{ ti.Gi sobrav dodeka patuvav kraj ohridskite pla`i! Eve.. originalno. Spomenot na nas ve~no da £ trae.Prifa}am! .... Napravi sporedba so tvoeto drugar~e od klupata. Od site nas. Mo`ete site da si odite.. vidoa-ne vidoa. 114 . Ti smisli ne{to.. Sam sedam. Poslu`i se so Re~nikot na makedonskiot jazik ili pobaraj pomo{ od nekoj vozrasen. SOSTAVI RE^NIK Porazgovaraj so drugar~eto za zna~eweto na slednive zborovi: sal.. I vedna{ otr~av doma i za pet minuti donesov polno kese so ubavi..... drugoto e moja rabota! Prvo ne{to si promrmorija.Od kade ti se. se znae.mu rekov. pa..E. za u~itelkata... inicijali. Me bocna pa go †presekov#: . skulptura. Vo o~ite im zaigraa qubopitni plamen~iwa... Sega sum doma. gi ima vo site boi. ka`i! . Kam~iwata so inicijali . Odberete si po edno i na nego napi{ete gi svoite inicijali.vo cvet. taka site storija.. se razotidoa. Osmi mart e v sabota.. Vasko.. minijatura. veto.. zo{to u~itelkata }e bide voodu{evena od kameniot cvet? Otkrij {to e toa vo raskazot {to te potse}a na pesna. minijatura.. Golemi i mali. inspiracija.Taka }e napravi{ mal re~nik od zborovite ~ie zna~ewe ne ti be{e dovolno jasno. . banalno. Vasko. Odbranite kam~iwa gi lepam i edno kraj drugo vnimatelno gi redam.

Me pra{uvate zo{to sum se odlu~il da pi{uvam za deca. {i{arki.KA@I JA TVOJATA IDEJA Razmisli i ka`i i ti nekoja ideja kako da ja iznenadite va{ata u~itelka za Osmi mart ili za krajot na u~ebnata godina. krp~iwa. kaj †^etirino`nite ricari# ili vo dru{tvo na †Vnukot na majorot#. Da zaspivate i da se budite so nasmevka na liceto. So dobra misla za s¢ i sekogo.) i izraboti slika ili nekoj predmet spored tvoja ideja. Ama jas samo sum si gukal i sum se sme{kal. na neboto nad moeto rodno selo Monospitovo. hartieni cevki. Toa neka bide proizvod na va{ umstven ili ra~en trud. Istoto vi go sovetuvam i vam. Odberete gi najinteresnite idei i realizirajte gi. me|u †Dalaverite na Dobre Lo{iot#. lu{pi od orevi ili le{nici. Za{to so igra i smea najzdravo se raste. MINI AVTOBIOGRAFIJA BEZ FOTOGRAFIJA NA PISATELOT KIRO DONEV Moite roditeli me donele na svet vo mnogu nezgodno vreme: na 21 mart 1942 godina. Od mene tolku . Zamislete si: prv den na proletta i namesto nad mojata lulka da letaat lastovi~ki i slavej~iwa. Porazi ne priznavam. SRABOTI NA ^ASOT PO LIKOVNO Odberi si materijal (kam~iwa. Samo neka vi ka`e. grmele avioni. le}a. volnica i sl. ]e go sretnete vo mojot †Vesel ZOO-park#. Vi velam: Jas pi{uvam za deteto vo mene koe nikako ne saka da porasne. Avtobiografija e literaturno delo vo koe pisatelot zboruva samiot za sebe. Takov sum i sega. p~enka. 115 . besneel voen po`ar. a potoa tvojata izrabotka podari £ ja na tvojata majka ili na tvojata u~itelka. Napravete izlo`ba od va{ite izrabotki. ]e go sretnete i vo †Zbrkanata skazna# ili najdobro vo †Mojot svet#. raskazi i romani.sega vie ste na red. zrna grav. Zo{to? Pobarajte go vo moite pesni. a za pobeda go smetam sekoj nov den. nasekade tre{tele bombi.

OD DETSKITE SRCA Otkrij od pesnata na tvoeto drugar~e {to s¢ pretstavuva majkata za nego. Objasni zo{to i za tebe †Majkata e svetla yvezda na temno nebo {to sveti# Napi{i i ti pesni~ka za tvojata majka i podari £ ja za nejziniot rodenden ili nekoj drug povod. 116 . Potrudi se da ja upotrebi{ rimata kako {to napravilo tvoeto drugar~e.

Sveti Kiril i Metodij”.OD DETSKITE SRCA Mario Trifunov IV1. nacrtaj ja tvojata majka i zalepi ja na vratata od fri`iderot. OU . 117 . Skopje Qubovta kon majkata i blagodarnosta za s¢ ona {to go pravi za tebe se izrazuva so sekoja tvoja dobra postapka. Ako si talentiran crta~. Taa }e bide presre}na..

Van~o Nikoleski 118 . trepkaat bezbroj yvezdi nad tebe sekoja ve~er. Od tebe spomen ~uvam vo srce moe milo. Ti pra}am topol pozdrav ti sne`no grut~e belo.Zo{to go saka{ svoeto rodno selo/grad? MOETO SELO Daleku tamu na jug. ko grut~e ~isto belo skrieno tamu le`i{ ti moe malo selo. Kraj tebe bister potok niz doloj brzo te~e. spomen na selsko {kolo. kon tebe rodno selo. mislite moi letaat. maj~ino toplo krilo. Vo prolet kolku milo roj ptici v {uma peat plodovi kolku slatki vo leto `olti zreat.

1980 g. legendi i prikazni. SOZDAVAJ Obidi se da napi{e{ u{te edna strofa {to }e £ ja dodade{ na pesnata. 119 . Seto toa mi ovozmo`i da izbiram interesni temi za decata. negovite obi~ai.lesna.JA OTKRIVAM QUBOVTA KON RODNOTO MESTO Zo{to poetot mu ispra}a topol pozdrav na svoeto rodno selo? Kade se nao|a? [to ~uvstvuva poetot kon svoeto rodno selo? Otkrij od stihovite zo{to poetot si go saka tolku mnogu svoeto selo. PISATELOT ZA SEBE VAN^O NIKOLESKI (1912 g...smea. Pronajdi vo prvata strofa so {to poetot go sporeduva svoeto selo. Ohrid): Kako selsko dete ja zapoznav ubavinata na na{ata tatkovina. Prepi{i gi stihovite vo tetratkata. a i da gi iska`am na onoj jazik so koj narodniot genij so vekovi ja ~uval i do~uval na{ata narodna samobit. Podvle~i gi so moliv~e rimuvanite zborovi. son . Sekoja strofa otkriva po edna prekrasna poetska slika koja poetot ja naslikal so zborovi. podocna kako selski u~itel. Crvena Voda. pesna . s. nie ti go prepora~uvame romanot za deca .. mnogu gi zasakav decata i taa qubov zapo~nav da ja izrazuvam niz stihovi. Potseti se za {to pridonesuva rimata vo pesnata. Odberi ja najubavata spored tebe i opi{i ja. bea . Koi ubavini go krasat? Objasni so svoi zborovi. narodnite predanija. po kogo MTV snimi prekrasen seriski film.Vol{ebnoto samar~e#.. go zasakav i prou~uvav negoviot `ivot vo minatoto i vo dene{ninata. TI PREPORA^UVAME ZA ^ITAWE Od mnogute negovi dela. Ohridsko .. Kako dete na narodot. Odberi si koi dva zbora }e gi rimuva{: vra}am .pra}am.yvon.

ta vi gi odrav ko`ite. Ne mo`ele da se dosetat. Ponatamu gi pra{al ministrite: . a jas mu odgovoriv deka mo`am i ko`ite da im gi oderam. ama }e mi gi dadete site `oltici {to gi imate. ko`ite }e im gi oderam. Posle me pra{a dali mo`am da gi ostri`am ovnite.odamna li e pobelena.A mo`e{ li da gi ostri`e{ ovie ovni? . a ministrite ostanale da mislat {to pra{al gospodarot. So sebe gi povel i ministrite.Pomislete se! . Ti pra{a za snegot na planinata. Ministrite si oti{le zasrameni.]e vi ka`am.rekol carot. . jas mu odgovoriv . pa se vratile kaj ora~ot. a planina nema{e. Raska`i im ja ti na tvoite drugar~iwa. Ne mo`ele ni{to da odgovorat. ora~u! . . Taka odej}i. Eden den trgnal niz carstvoto da vidi {to ima me|u narodot. CAROT I ORA^OT Si bil eden car. Carot si oti{ol. }e ve otpu{tam. pra{a za stri`ewe ovni. a za minister }e go zemam ovoj starec zatoa {to toj vedna{ mi odgovori.Ne znaeme.Od trieset godini! .Carot me pra{a za mojata glava . . Makedonska narodna prikazna 120 .Dobar den. a {to odgovoril ora~ot.Ako ne mi odgovorite.PRETHODNA PODGOTOVKA Pobaraj od povozrasnite ~lenovi od tvoeto semejstvo da ti raska`at nekoja makedonska narodna prikazna koja im e omilena.Ora~u.od trieset godini. Dojdovte kaj mene i jas vi gi zedov site `oltici. . Toga{ ora~ot rekol: . {to te pra{a carot? .Dal ti Bog dobro! .[to go pra{av ora~ot i {to mi odgovori toj? Ministrite se zamislile. odel i videl mnogu sela i gradovi. pominal pokraj eden ora~. Ministrite nemale drugo {to da pravat pa se soglasile. . a ovni nema{e. Carot si odminal.More.Ovaa planina odamna li e pokriena so sneg? . ~estiti caru. samo da mi padnat. Odel. A vie ste ovnite.

no gi ka`al ministrite na carot. koj e re`iser. Ima mnogu na~ini. v) Ministrite se iskarale i istepale koj da mu go ka`e odgovorot na carot. Odberi eden od ovie na~ini ili smisli drug kraj po tvoja `elba. PROSLEDETE NA ^ASOT Na Makedonskata televizija. Iska`i se kako ti e pointeresna prikaznata . IZRAZI SE PISMENO Preraska`i ja prikaznata no taka {to }e £ go smeni{ krajot. sekoj den vo 10 ~asot i 20 minuti se emituva makedonska narodna prikazna. koi akteri igraat vo nea. Prosledete edna makedonska narodna prikazna i zapi{ete: naslov na prikaznata. Nie ti nudime tri: a) Ora~ot gi zel zlatnicite. Preraska`i ja prikaznata vo tetratkata.DA RAZGOVARAME So kogo se sretnal carot? Za {to razgovarale? Kakva zada~a dobile ministrite? Kako do{le do odgovorot? Pro~itaj go mudroto objasnuvawe na ora~ot. na prvata programa. b) Ne im go ka`al odgovorot na ministrite.koga ja ~ita{ ili koga ja gleda{ na televizija? 121 .

3. a prirokot poka`uva {to raboti podmetot. go napi{al romanot: a) Spomenka b) Goce Del~ev v) Ajdu~ka ~e{ma 3. Odgovorite na slednive barawa pi{uvaj gi so latini~ni bukvi vo tvojata tetratka. pi{uva. Napi{i nekolku sporedbi so koi }e ja opi{e{ tvojata majka? 5. tekstovi.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM GLAVNI ^LENOVI VO RE^ENICATA .Pismo od decata od golemiot grad# zaedni~ko e: a) napi{ani se vo stihovi b) ja razvivaat ekolo{kata svest v) imaat ist avtor. rano. 122 . Lesno gi opredeluvam podmetot i prirokot. 2. avtorot na pesnata . b)______ ja donese lastovi~kata. 1.. a prirokot so crvena boi~ka: Marija. Slednive re~enici }e gi prepi{am vo tetratkata i }e gi dopolnam so podmet ili prirok: a) Kiril ______sladoled. kupi. cve}e. Podmetot vo re~enicata poka`uva koj ({to) go vr{i dejstvoto ili se nao|a vo nekoja sostojba. v) ______ pla~e.. pristigna. Kiro Donev.Moeto selo#. Od koja makedonska narodna prikazna nau~i deka decata rano nau~ile da se ~uvaat od opasnostite {to gi demnat od lu|eto? 2.Valkanata u~ilnica# i . Od slednive zborovi vo tetratkata }e sostavam tri re~enici i }e go podvle~am podmetot so sina. Originalniot podarok koj go smislil Vasko Pikasko e: a) cve}e odgledano od u~enicite b) cvet napraven od raznobojni kam~iwa v) cvet nacrtan od najdobriot crta~ 4. Za . humoristi~ni. Van~o Nikoleski. g) Violeta _______ cve}iwa. Mo`am sam da sostavam dve re~enici i da opredelam podmet i prirok.PODMET I PRIROK Znam koi se glavni delovi vo re~enicata.. 1. proletta.

poli~ni se so niv. kako deca v nemir {to gorat. ubavici pesni {to si glasat. Zo{to poetot veli deka pticite ja nosat proletta na kriljata? Kakvi kopne`i raspeanite ptici ti palat vo srceto? I POETSKITE SLIKI ^itaj ja pesnata vo sebe i so moliv~e obele`uvaj ja sekoja poetska slika. Pro~itaj mu na drugar~eto i dopi{i gi vidovite ptici za koi ne si se setil. So kogo poetot gi sporeduva pticite vo let? Objasni ja sporedbata. V son~evina sinolika tonat. denot iden v ne`nosti go krasat. [tom gi vidam so pesni da letnat. ISKA@I GI SVOITE STAVOVI Pticite se va`en del od `ivotnata sredina. Razigrani vo prekrasen tanec. Vo beskrajot niz igra se gonat i se kapat vo utrinska rosa. Nad ezero sinevina galat. Kolku poetski sliki otkri? Opi{i ja poetskata slika {to najmnogu ti se dopa|a. Kako se odnesuva{ ti kon niv? Kako se gri`i{ za pticite koi prezimuvaat kaj nas? 123 . PTICI So vetrot tancuvaat v zanes. ~udna sre}a vo srce mi yvoni. vo srcata kopne`i ni palat.Ja po~ituvam razli~nosta Nabroj gi site vidovi ptici {to gi znae{. na kriljata proletta ja nosat. I poleto i gorata cvetna poubavi. Pero Milenkoski OTKRIJ GI ^UVSTVATA Koi ~uvstva gi pobudi kaj tebe ovaa pesna? Obidi se da ja objasni{ taa "~udna sre}a {to v srce mi yvoni#. a se setilo tvoeto drugar~e. Prepi{i nekolku poetski izrazi {to te voodu{evuvaat. se vivnale nad pole i gora.

Vo du{ata arlili-li-li mi nasadi karanfili. a kakvo namurteniot. Kakvo ~uvstvo predizvikuva kaj tebe nasmeaniot lik. kratko na minuvanje. mil den za {eguvanje! Me izlaga te izlagav. Me izlaga te izlagav. Zo{to lu|eto na ovoj den se la`at me|u sebe. Me izlaga te izlagav. APRILSKA Me izlaga te izlagav.NAPRAVI SPOREDBA Nacrtaj vo tvojata tetratka so nekolku potezi dva lika: nasmean i namurten. Risto Dav~evski RAZGOVARAME ZA PESNATA [to po~uvstvuva otkako ja slu{na ovaa pesna? Objasni ja mislata na poetot †mil den za {eguvanje#. 124 . no nikoj nikomu ne mu se luti? Kakvi lagi i {egi treba da se ka`uvaat na ovoj †mil den za {eguvanje#? Objasni kako gi razbira{ poslednite dva stiha od pesnata. Me izlaga te izlagav i samo {to zaminavme gri`ite gi skinavme. so smea se nagostivme potoa si prostivme. Lagite gi slavevme slatko se nasmeavme.

Donesi sam zaklu~ok koi vesnici spa|aat vo DNEVEN PE^AT. 125 .kakvi nagradi dobija pobednicite. . .kakvi maski podgotvile u~esnicite. .prvi april. .koj u~estvuva{e vo nego. PODGOTVI IZVE[TAJ Za naredniot ~as podgotvi izve{taj za maskenbalot vo tvoeto u~ili{te. Napravi sporedba so tvoeto spisanie {to go ~ita{. Na natprevarot neka se prijavi sekoj koj saka. Kolkupati mese~no izleguva od pe~at? U^ESTVUVAJ VO NATPREVAROT ZA NAJDUHOVITA [EGA Predlo`ete mu na va{iot u~itel da organizira natprevar vo izvedba (dramatizacija) na najduhovita {ega.kade i koga se odr`a maskenbalot. PRO^ITAJ VO DNEVNIOT PE^AT Pronajdi i pro~itaj vo dnevniot pe~at kade se odr`uvale natprevari i drugi manifestacii za odbele`uvawe na Denot na {egata . Izve{tajot treba da gi sodr`i slednive podatoci: .koi bea pobednici.SOZDAVAJ Izmisli u{te dva stiha za da ja zavr{i{ zapo~natata {esta strofa: Me izlaga te izlagav __________________________ __________________________ PRODOL@I SO AKTIVNOSTITE NA ^ASOT PO TEHNI^KO OBRAZOVANIE Za u~ili{niot prvoaprilski maskenbal podgotvi interesna maska i u~estvuvaj vo natprevarot za najuspe{na maska vo tvoeto u~ili{te. [egata mo`e da ja prezentira{ sam. vo dvojka ili grupno. Koi dnevni vesnici se ~itaat vo tvoeto semejstvo? Nabroj gi naslovite i na drugite dnevni vesnici {to gi znae{.

E. . koj ne ja saka rodenata majka! . Ete. ^avkata se zasrami i bez zbor odleta.. osakatena. Nejzinite rasko{ni granki ja pravea u{te poubava. Samo so gor~ina se nasmevna. tokmu jas ja istrkalav malku ponastrana... A i taa nekoga{ be{e mlada i ubava.Pra{aj me ne{to poumno. dali ja saka{ svojata majka? .A ti ~avko. . nikoga{ ne dozna deka navredata boli pove}e i od rana. Kako mo`e jazikot da kr{i koski? Pronajdi i drugi pogovorki so ista poraka! NAVREDA Na rit~eto ima{e dve cre{ni. Gorjan Petrevski 126 .. Dodeka pak.se navredi drvoto. Pred pove}e godini edna nejzina semka. .. mlada. A nedaleku od nea raste{e druga cre{na.gordeliva be{e ~avkata. A KOSKI KR[I.. vitka. nagrdena.~avko! . vetrot ne mo`e{e da se vozdr`i. A starata cre{na ne re~e ni{to.Ej. Ima{e samo u{te dve granki.. Ednata be{e stara i {upliva.Narodna pogovorka: JAZIKOT KOSKI NEMA.raska`uva{e toj.Pa.. ubavice! Zarem ne ti pre~i onaa starica? . od nea iznikna mladovo drvo. IZRAZI SE Objasni kako ja razbira{ ovaa narodna pogovorka.ja pra{a. . zatoa treba pomalku da drdori{! I da znae{ deka starata cre{na e nejzina majka. I bidej}i be{e obi~na ~avka. Edna{ ~avkata £ podvikna na mladata cre{na: .

Razmisli za poinakov kraj na raskazot! ZNA^EWE NA ZBOROVITE Razgovaraj so tvoite roditeli i pronajdi go zna~eweto na slednive zborovi: drdori vitka rasko{na - DOMA[NA ZADA^A Preraska`i go raskazov vo tetratkata spored planot {to go napravi. Pritoa potrudi se re~enicite da gi pro~ita{ so pravilna intonacija. Taka }e go napravi{ planot na raskazot po kogo }e go preraska`e{ mnogu lesno. POSTAVI PRA[AWA Postavi £ dve pra{awa na mladata cre{na i dve pra{awa na vetrot. FORMULIRAJ NASLOVI NA CELINITE ^itaj go raskazov tivko. Objasni ja porakata na pisatelot.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT [to te voodu{evi vo ovoj raskaz? Pronajdi ja re~enicata od koja doznava{ deka starata cre{na e navredena. vetrot i mladata cre{na. obele`i gi so moliv~e logi~kite celini i daj im naslov. Menuvaj ja i bojata na glasot za da gi imitira{ ~avkata. Od kogo ~avkata zasrameno odletala bez zbor? Objasni kako ja razbira{ poslednata re~enica. 127 . VE@BAM IZRAZNO ^ITAWE Pro~itaj go ovoj raskaz pred tvoite roditeli.

Site go ozna~uvaat poimot ODEWE ili KNIGA.ZBOROVI SO ISTO ILI SLI^NO ZNA^EWE SOGLEDAJ I ZAKLU^I se dvi`i ~ekori brza doa|a tr~a dnevnik u~ebnik roman slikovnica re~nik ODI KNIGA Zborovite od desnata kolona iako se razli~ni po forma. kako biserni zrna.. Bez {um. Ne~ujno.. Vo cvetnata gradina trendafilot `edno go o~ekuva{e plisokot na son~evite zraci. Niz negovite cvetovi. zameni go so zbor {to ima isto ili sli~no zna~ewe: †. Ama nivniot `ivot e kus. Za da postigneme pogolema slikovitost i preciznost vo iska`uvaweto ~esto koristime razli~ni zborovi {to imaat isto ili sli~no zna~ewe.# 128 .. imaat isto zna~ewe kako i zborot so kogo se povrzani so strelkite. So izgrevot na sonceto vedna{ }e is~eznat. Pritoa sekoj zbor napi{an so sina boja.Na istok osamnuva{e novoto utro. svetkaa bezbroj kapki rosa. PRIMENI GO NAU^ENOTO Za sekoj zbor pronajdi po eden ili pove}e zborovi so isto ili sli~no zna~ewe i zapi{i gi vo vakva tabela: govori ka`uva ku}a ulica vesel obuvki patiki ~izmi u~itel roditel majka Prepi{i go sledniov tekst..

2. Moeto letalo letna nagore. 4.ZBOROVI SO SPROTIVNO ZNA^EWE Cvetko e vesel. Pritoa sekoj zbor napi{an so rozova boja zameni go so zbor {to ima sprotivno zna~ewe. 129 . Pritoa potrudi se vo sekoja re~enica da zameni{ po eden ili dva zbora so sprotivno zna~ewe: 1. Pticite se vratija od studenite krai{ta. Kakov e Tome? ZAKLU^I Pronajdi zbor tamu kade {to nedostasuva i ka`i mu go na drugar~eto do tebe: den no} bogat bolest zdravje visok dobri grdo nizok lo{i utro glad qubi umna smel svetlo sitost mrazi Kakvo zna~ewe imaat zborovite {to im gi dodade na dadenite zborovi? VE@BI Prepi{i go sledniov tekst. Taka tekstot }e ja dobie svojata celosna smisla i ubavina: Daleku od na{ata nova ku}a ima{e edno nisko drvo so retka kro{na. Koga }e potporasnea i tie n¢ rasta`uvaa so svojata ta`na pesna. Deneska imav lo{ den. (Pticite si zaminaa vo toplite krai{ta) 3. Imam mnogu prijateli. Na najniskata granka sekoja prolet dve ta`ni ptici go obnovuvaa staroto golemo gnezdo. Prepi{i gi re~enicite vo tetratkata. Nabrgu }e se ~ue{e i grubiot cvrkot na golemite i grubi pilenca.

a do nego .le{ni~e. a do nego .POTSETI SE Potseti se na nekoja pesni~ka {to ti ja peele dodeka si bil mal. skokotliva igra za prstiwata za no`iwata: Maloto prste prosence.grozjence. na{ata igra da si ja po~neme stara i prosta: ^uk. zdru`i gi prstiwata. Ka`i mu ja na tvoeto drugar~e od klupata. zemi si.jagot~e. ti se smee{ kako srebro. {at~e da go lapne! Bla`e Koneski Daj mi gi ra~iwata. po zeleni trevki. ~uk! Koj ~uka? Stojan~e. [to bara? Ogan~e. vrap~e da go ~apne. a do nego . a sega ti mu ja pee{ na nekoe detence. ti se smee{ kako izvor~e: te~e smea vo brazdi~ka bistra. a do nego . Vlezi.bobence. pee sme{na pesna. IGRA SO DETE Na }erka mi Milo. 130 .

? GO ZBOGATUVAM RE^NIKOT prosence .RAZGOVARAME ZA PESNATA Na koj period od detstvoto te potseti ovaa pesna? Na kogo mu ja posvetil pesnata poetot Bla`e Koneski? Na koja vozrast bila negovata }erka koga £ gi peel ovie pesni~ki? Koe silno ~uvstvo na poetot e izrazeno vo ovaa pesna? Najdi gi dvete sporedbi vo pesnata i objasni gi.grav~e (vo isto~nite govori) Pronajdi gi i zapi{i gi vo tetratkata site zborovi so koi se iska`uva ne{to malo ili milo. ra~iwata. zaedno pobarajte vo prvata tema od ovoj u~ebnik i pro~itajte glasno. izvor~e... Izberete najdobar recitator. Ako si zaboravil. ZADA^A Nau~i ja pesnata napamet i recitiraj ja na ~asot. Povtorete {to ste nau~ile. 131 . Kakov efekt se postignuva so slednive zborovi: prstiwata. Stojan~e. ogan~e. KOJ E BLA@E KONESKI Ka`i mu na drugar~eto {to znae{ za poetot. ZABELE@I Koi dve strofi se zalagalki koi najverojatno i tebe so niv te zaigruvale tvoite roditeli ili babi i dedovci. Zapi{i vo tetratkata i ti nekoja detska zalagalka.proso (od milost) bobence .

A ako pak ti kupile patiki. potoa vleguvavme vo "normalen kolosek#. vo novo pleteno xemper~e. So ko{ni~kata so crveni jajca. Odevme i so po dve-tri crveni jajca vo u~ili{nite torbi. U~ili{niot dvor tie denovi be{e poln so lu{pi od veligdenskite jajca vo razni boi. novi gumeni opin~iwa. No.POTSETI SE I RASKA@I Potseti se na edno tvoe interesno do`ivuvawe od minatiot Veligden i raska`i mu go na drugar~eto do tebe. Da ti e `al da stapne{ so niv na patot. koga kru`evme okolu crkvata i so sve}i si gi gorevme kosite na glavite. VELIGDEN Veligden. Site bevme oble~eni vo ne{to ubavo. Eden od tie veligdenski denovi be{e isto taka interesen i zabaven za nas decata. Toa bea ubavi prazni~ni denovi. kako {to velime vo Vev~ani. bidej}i sekoj den ne e Veligden. so cvetni granki od ovo{kite i so crveni jajca staveni na pamuk vo ko{ni~kata. toa be{e radost golema. Deca so beli pleteni ko{ni~ki. za da ne se "sker{et#. toj rasko{en proleten i prazni~en den e nezaboraven. no sigurno se bli`e{e letoto. da gi pee popot. Naum Popeski 132 . a so nego i krajot na u~ebnata godina. za da "se ker{ime#. za{to poleka. na u~ili{te site bevme izgoreni vo kosite. odevme v crkva.

deteto vev~an~e od pedesettite godini na 20 vek. {to u{te im bilo interesno i zabavno na decata? Kako izgledal u~ili{niot dvor za vreme na veligdenskite praznici? Pronajdi gi i podvle~i gi so moliv~e dvata zbora {to ne se literaturni.. baba i dedo za veligdenskite obi~ai vo nivniot kraj. preku knigava †Spomeni vo sliki#. so spomeni koi slikovito zboruvaat za tie nezaboravni denovi od moeto detstvo vo Vev~ani. Sekoj zapis vo knigava e prikazna za sebe. PISATELOT NAUM POPESKI ZA SEBE Detstvoto e mojot neiscrpen izvor na inspiracija. Po {to ti e poznato tebe seloto Vev~ani? DOZNAJ I ZAPI[I Razgovaraj so tvoite roditeli. Napi{i ja nivnata literaturna forma. Ona {to e novo i interesno za tebe zapi{i go vo tetratkata. Ti. vo pazuvite na planinata Jablanica. sega u{te edno navra}awe. me|u koricite na ovaa kniga. Del od moeto detstvo opeav vo stihozbirkata †Detelinka so ~etiri lista#. po~ituvan ~itatelu. PREPORAKA ZA ^ITAWE Pobaraj ja vo tvojata biblioteka i pro~itaj ja knigata †Spomeni vo sliki# od Naum Popeski 133 .. }e se sretne{ so moeto detstvo.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Opi{i {to nosele decata od Vev~ani koga odele v crkva na Veligden? Kako bile oble~eni? Pokraj obi~aite vo crkvata. a vo site zaedno sum jas. a eve.

zapostavi go. {u{ka~ {u{ka vetre {utre da nadu{ka.praznoglavo. {u{ka~ katil nikoj vetrot ne go fatil. {u-{u. Vasil Pujoski ZNA^EWE NA ZBOROVITE {tukna .Ka`i mu na drugar~eto nekolku brzozborki {to gi znae{. glupavo (od {ut .mnogu lo{ Koi od ovie zborovi prvpat gi sretnuva{? 134 . se za{u{ka {tukna kutre da nadu{ka {to li {u{na. [u-{u. da razbere batali go . napu{ti go katil .da sfati.zbesna {utre i {turo . [umi {uma od {u{lawe {tuka {utre od du{kawe ama ni{to ne nadu{i {to za{u{ka da dou{i. Natprevaruvajte se koj }e ka`e pove}epati edna brzozborka bez gre{ka. [turo {utre du{kaweto vetre ti e {u{kaweto batali go. kaj se mu{na {ekna {utre koga slu{na. [U[KA^ [U[KA [UTRE DU[KA Ne{to {u{na.bez rogovi) {u{lawe .{u{kawe da dou{i .

Nau~i nekolku napamet i koristi gi vo igrata so tvoite drugar~iwa. ORGANIZIRAJTE SE ZA IGRA Sekoj neka nau~i napamet edna strofa od pesnata. Obidi se i ti da sostavi{ brzozborka od edna re~enica.RAZGOVARAME ZA PESNATA Objasni {to te razveseli vo ovaa pesna. a koj du{ka~ot? Na koi narodni kratki umotvorbi te potseti ovaa pesna? [to mu ka`a na drugar~eto pred po~etokot na ~asot? ZADA^I Nacrtaj vakva tabela vo tvojata tetratka i izvle~i gi site imenki i glagoli koi vo sebe ja sodr`at soglaskata { Imenki so { Glagoli so { Dopi{i u{te po pet imenki i glagoli {to }e gi izmisli{ vo koi }e se povtoruva nekoj glas po tvoj izbor (soglaska ili samoglaska). Organizirajte natprevar vo recitirawe bez gre{ka. 135 . Ka`i mu ja na drugar~eto i nateraj go da ja ka`e tripati ednopodrugo bez gre{ka. Koja soglaska e najzastapena vo pesnata? [to postignal so toa poetot? Koj e {u{ka~ot. TI PREPORA^UVAME ZA ^ITAWE Pobaraj vo u~ili{nata ili gradskata biblioteka kniga so brzozborki od makedonski avtor.

136 . . za da rabotat selska rabota. }e se ispotepale: per~e za per~e se bea fatile. a pak ti da posee{. . ~unki e{ko sakal kutleto da e ponagneteno.Mnogu arno .mu rekol e{ko . trkalaj}i se po poseanoto mesto. za }ef go be{e storil. E@OT I KRTOT E`ot i krtot se zaorta~ile nekoga{. Arno ama u{te so prvo bea se zakarale. Se zapregnal krtot i izoral edno mesto. Nemalo nikoj da pomine da gi kutrulisa. Za pakost.SETI SE So koi osobini naj~esto e zakitena lisicata? Raska`i nekoja pointeresna basna za nea. stra{na rabota! Go o`nale i go ovr{ile.rekol e{ko . Fatil e{ko i be{e go poseal izoranoto mesto.Ami {to }e fatime. . bidej}i toj pove}e se ma~el koga go vla~el mestoto! I krtot sakal da e kutleto ponagneteno. ete ja kuma lisa kaj vrvela i bez da ja povikaat be{e se vratila da vidi {to e taa |urultija. Eve jas }e izoram.mu odgovoril krtot . . a jas }e poseam.sega {to da fatime rabota? .E. Potoa go be{e izramnil so trweto so koi bil ispozaka~en.ti izoraj. LISICATA. bre krtu. Taka velej}i ne mo`ele da se pogodat.kako prvo }e n¢ ~eka da go izorame poleto. Be{e se storil eden beri}et. bre e{ko. Zele edno kutle da si ja delat p~enicata. ~unki toj vo oraweto si gi iskr{il noktite.

krtule mrtule.kavga. beqa |urultija . Zapi{i gi vo tvojata tetratka. Gladna me~ka oro ne igra. Ako ne si bogat. Dvajca se karaat. za da si gi odnesam na vodenica. e{ko me{ko.{teta. samo da ne se karaat. prava kako ja`e v torba. p~enica edno kutle . merak beri}et . da im ja deli p~enicata. bre e{ko i ti krtule? [to imate da delite. za da se prika`uva. Mo`ete da napravite oddelenski re~nik vo koj }e gi zapi{uvate site novi zborovi na koi }e naidete. taa. 137 .tolku dosta ti e za celo zimovi{te.More. ta {to tolku se karate? .im rekla lisa i ja ograbila od krtuleto i e{ka pe~alenata stoka..RE^NIK Vo prikaznata }e sretne{ mnogu zborovi od narodniot jazik od koi nekoi retko se koristat. vie imate devet kila i kutle i slamata za delewe. pravo sudi. .`elba. eve pravo kako se deli: tebe. prava kako ja`e v torba.stara merka za merewe `ito ~unki . Eve vaka biduva za vas pravina.za{to per~e . bidi rabotliv. tretiot koristi. krtule mrtule.makata RAZGOVARAME ZA PRIKAZNATA Na kakov jazik e napi{ana ovaa makedonska narodna prikazna? Zo{to se skarale e`ot i krtot? Kako presudila lisicata? Zo{to ne se slo`uva{ so nejzinata presuda? Objasni ja mislata na lisicata: "Eve vaka biduva za vas pravina. e`e me`e. raspravija alot .se spasi pakost . POVRZI Koi narodni pogovorki odgovaraat na sodr`inata? Krivo sedi. tebe.E ti. Makedonska narodna prikazna ZBOR PO ZBOR . na ti ja slamava da si le`i{.im rekla kuma lisa. A za lisica misica }e bidat devette kila p~enica. {to se karate. se zaorta~ile . i ti. . za da se prika`uva#.se zdru`ile }ef . kako {to e pravo.rod od nivite kutle . Otkako gi pra{a kuma lisa. be{e si go ka`ale alot pred nea kako pred nekoj praveden sudija i bea ja pomolile.pramen kosa kurtulisa .

formi. OPI[I (boi. veli~ini) SPOREDI (na {to e sli~na) PRIMENI (koj del od nea se koristi i za {to) ASOCIRAJ (na {to te naveduva da razmisluva{) ARGUMENTIRAJ (za ili protiv) ANALIZIRAJ (od {to e sostavena) Napravete vakva kocka na list i popolnete ja.RAZMISLI . 138 .POTRUDI SE So tehnikata kocka obidete se so tvoeto drugar~e od klupata da ja pretstavite lisicata od ovaa prikazna i od basnite vo koi ste ja sretnale. Va{ite kocki zaka~ete gi na tablata i razgovarajte za va{eto mislewe.

Toj {to ne znae da ja dovr{i pogovorkata izleguva od igrata. Postavete £ i vie edna gatanka na u~itelkata.zlaten klu~. DOSETI SE I POBEDI Organizirajte nekolku igri niz koi }e poka`ete kolku ste nau~ile od na{ata bogata narodna riznica. Mrzata e krasta.v) POGOVORKI Dolga kosa . Natprevaruvajte se i zabavuvajte se: Sekoj neka napi{e po edna gatanka i neka £ ja dade na u~itelkata. 139 Na dve stebla viti.. (p. ^esta e poskapa od parata.. da pomini pop. bela pepel preta{e. Vodata i ognot prijateli ne stanuvaat..e) BRZOZBORKI Bel petel. Nau~i i nekolku brzozborki. ZABAVNA TRADICIJA GATANKI Tri meseci e prazno. Sekoj treba da ja izgovori brzo i bez gre{ka tripati ednopodrugo. a pak e vla`en.pobednikot.. Naredete se vo krug.PRETHODNA PODGOTOVKA Pronajdi nekolku novi gatanki i nau~i gi. .. lo{ rasol.. Odberi si edna od dadenive brzozborki ili onaa {to si ja nau~il.kratok um. Aren zbor .. i p... (u. a devet polno. Mara mala.. Na{ rasol... Toj {to }e zgre{i otpa|a od igrata.) Sekoga{ sedi v ku}a. Neka odgovara koj prv }e se doseti i }e krene raka. Lo{ kantar katran mere{e. izrasnale pet granki. Taa }e gi odbere najinteresnite i }e vi gi postavuva kako pra{awe. Mara golema Petre pletit plot. tenki. Zamoli gi povozrasnite da ti ka`at nekolku interesni pogovorki. (r. Eden u~enik }e ja po~ne pogovorkata i }e mu go frli top~eto na drugar~eto koe treba da ja dovr{i. Krugot se povtoruva dodeka ostane samo eden .. Ako ja dovr{i toa po~nuva nova pogovorka i podava na drug.

Poetot Bla`e Koneski vo pesnata . 1._____.____.____._____.___.______.____._____. Slednive odgovori }e gi ka`am usno: 1. nagrada . {iroko . a za da postignam pogolema slikovitost i preciznost vo iska`uvaweto umeam da koristam drugi zborovi koi imaat isto ili sli~no zna~ewe. Vo mojata tetratka }e napi{am po nekolku zborovi so isto ili so sli~no zna~ewe za zborovite: radost. pokrivka._____. nasmean . Vo tetratkata }e gi prepi{am re~enicite i vo niv }e zamenam po eden ili dva zbora so zborovi so sprotivno zna~ewe: Male~kata Mila ima retka kosa. Slednive zborovi od narodniot jazik }e gi zamenam so zborovi od standardniot jazik: }ef . ZBOROVI SO SPROTIVNO ZNA^EWE Nau~iv koi zborovi imaat sprotivno zna~ewe i zatoa mo`am brzo da se dosetam da gi ka`am zborovite koi imaat sprotivno zna~ewe od poso~enive: daleku .____. 3. Koja pesna vo ovaa tema poetot ja napi{al po primerot na narodnite brzozborki? a) Ptici b) [u{ka~ {u{ka {ture du{ka v) Igra so dete 24 140 .___. muabet . vesel . v) broenici. 4. ~evli.____. kom{ika. pakost . iskoristil dve narodni tvorbi posveteni na decata {to se vikaat: a) brzozborki.. gusto .Igra so dete# {to £ ja posvetil na svojata }erka. tabletka. Odgovorot na gatankata Dolga Neda senka nema e: a) brod b) manekenka v) reka 2. Nemam snimeno ta`ni pesni. b) zalagalki. ne`en . nisko .POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ZBOROVI SO ISTO ILI SLI^NO ZNA^EWE Za da ne povtoruvam isti zborovi. krevet. napred . 1.____.

Svetot okolu mene VREDNA LEKCIJA Mnogu odamna. [to see{ ti vo `ivotot? Kako se odnesuva{ so bliskite vo semejstvoto. no zabele`ale deka sekoja godina kompir~iwata stanuvale s¢ pomali. a za sadewe da gi ~uvaat pogolemite kompiri. so lu|eto koi gi poznava{ i tie {to ne gi poznava{? Kako se odnesuva{ kon prirodata. dodeka ne stanale mali kako `ir~iwa! Toga{ sfatile deka e podobro da gi jadat positnite. SE ZAMISLUVAM Objasni kako ja razbira{ pogovorkata [TO ]E SI POSEE[ TOA ]E TI NIKNE. no mnogu pou~na prikazna. a kako kon u~eweto? 141 . so drugarite. gi izeduvale pogolemite. Samo taka prirodata im obezbeduvala dobra berba sekoja godina. selanite koi seele kompiri. a za sadewe gi ostavale pomalite kompiri. Go pravele toa so godini. Kineska narodna prikazna [TO NAJVA@NO NAU^IV OD OVAA LEKCIJA Zo{to na selanite sekoja godina im se ra|ale s¢ pomali i pomali kompiri? [to sfatile na krajot selanite? Kakva bila berbata narednite godini? Zapi{i dobro vo tetratkata {to nau~i ti od ovaa kusa.

kakvo ~uvstvo izrazuva{? @ITELITE NA OHOHO Na Ohoho. samo da se vratime na ostrovot Ohoho. najsiroma{niot ostrov na planetata Iks. . ni{to. .rekle i bra}ata ^izmen . I bidej}i imalo s¢ i bidej}i prestanale da razmisluvaat za utre{niot den. em se skarale.Pa. neka go smenat malku vozduhot. . A na ostrovot Eh nema {ega. No mudrecot Koso Belobrad im ja raska`al prikaznata za nivnoto stradawe na pustiot ostrov Eh i ~esnite Ohohonci se smirile. najlukavite i najal~nite.Eh. za koja u~ele deka lu|eto tamu ne znaat drugo osven da se karaat i da se tepaat. .rekol mudrecot Belobrad. No bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen ne se vratile po tri dena. Izmenovci i ^izmenovci.rekle bra}ata Izmen po tri dena na ostrovot . I taka.neka ni se isu{at jazicite koi znaeja da lomotat i da pravat neredi.i nam jazikot da ni se isu{i i slugi da vi bideme dodeka sme `ivi. ja izmislil poznatiot mudrec Koso Belobrad. S¢ e suvo. Pomislile deka tie se od planetata Zemja. ]e nosi{ voda vo re{eto ili }e bara{ vlakno vo koko{kino jajce. Inaku ne ti preostanuva drugo osven da cedi{ sok od bodlikavite kaktusi. na zadovolnite Ohohonci im stanalo mnogu zdodevno. pusto. a ni da se gri`i{ za ne{to? Pa.Koga ti izvikuva{ "oho-ho#. Se vratile duri po tri godini koga stanale ko`a i koska. .priznale bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen .belki toa }e im go pridotera pametot. osven da se proteraat od ostrovot Ohoho. . lu|eto imale s¢. I vedna{ }e pobegnele od niv. samo da se vratime na na{iot ubav ostrov Ohoho! . I bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen bile proterani na ostrovot Eh.Taka e. a go popre~uvaat i javniot red i mir? Ni{to drugo. a bradite im se spu{tile duri do kolenata. . eden den. . ]e jade{ samo suva riba ispe~ena na `e{koto sonce i }e gleda{ vo neboto dali }e zavrne za da se napie{ voda kako ~ovek. Tamu mo`elo da se pronajde i ona {to ne mo`at da go izmislat i najmudrite.Eh.toa sme nie izmamnicite i porane{ni neranimajkovci. Da ne se najde{ tamu. koi pred tri godini go zagrozija redot i mirot. pa po~nale da se karaat. A {to da se pravi so lu|e koi gi voznemiruvaat onie {to ne se kako niv. bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen od ostrovot Ohoho. A {to drugo da pravi{ koga ne mora{ ni da u~i{. 142 . em se stepale. ni da raboti{. najbogatiot ostrov na izmislenata planeta Iks. Kaznata {to im ja izrekol gradskiot sud. @itelite na Ohoho ne mo`ele da gi prepoznaat. Ne se vratile ni po tri meseci.

I nie sakame da n¢ progonite na ostrovot Eh! . ovie }e ne skalpiraat! A mudriot Koso Belobradiot odgovoril: .se za~udil sudijata.za da mo`at da gi vidat treba da gi oddale~ime od Ohoho. . site `iteli od ostrovot Ohoho se sobrale pred sudot. A slepi }e bidat s¢ dodeka ne im dopu{time da gi uvidat bogatstvata i dobrinite na ostrovot Ohoho. .Otkako uvidele kolku se popametni i pomirni bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen.[to da pravime? . ubavinite i bogatstvata na ostrovot Ohoho koga `iveat ovde? .pra{al glavniot sudija. Risto Dav~evski 143 .Ne gi gledaat. kako {to navalile. {to po~nale da stanuvaat lo{i. Zadovolstvoto tolku gi zaslepilo. . Ubavinite na Ohoho najubavo se gledaat od neubavinite na ostrovot Eh.Se razbira deka morame da gi kaznime. Se sobrale i vikale vo hor: .Dokolku ne im ja ispolnime `elbata. .objasnil mudrecot Belobrad .Kako mo`e da ne gi gledaat dobrinite.

izberete najdobra formulacija za nea i zapi{ete ja na tabla. se po~ituvaat i se pomagaat me|u sebe.. Napi{i sostav so naslov "Ja ~uvam mojata planeta Zemja#. tuku deka tie u~at i rabotat vredno. zemji ili ostrovi. Ne zaboravaj da gi pokani{ da ti dojdat na gosti za da se uverat vo toa. gradovi. Neka ti pomognat poslednite dve re~enici. a ti vo tvojata tetratka. (Ohoho Ohohonci) Napi{i im pismo na Ohohoncite na planetata Iks i objasni im deka `itelite na Zemjata ne se karaat i tepaat me|u sebe. ODBERI SI ZADA^A I SOZDAVAJ Zapi{i gi vo tetratkata site neobi~ni imiwa {to gi sretna vo raskazot. 144 . Razgovarajte na ~asot.. Pokraj niv izmisli i zapi{i neobi~ni imiwa na u{te pet planeti.RAZGOVARAME ZA NEOBI^NOTO VO RASKAZOT [to ti be{e neobi~no vo ovoj raskaz? Na koja planeta se nao|aat ostrovite Ohoho i Eh? Si ~ul li dosega za nea? Kako `iveele `itelite na ostrovot Ohoho? Zo{to bile proterani na ostrovot Eh bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen? Kakva promena nastanala kaj niv po trigodi{niot prestoj na ostrovot Eh kade {to vladeele su{ata i gladot? Kakvi bile `itelite na Zemjata spored ona {to go u~ele na planetata Iks? JA OTKRIVAM PORAKATA NA RASKAZOT Povrzi go ovoj raskaz so realnosta i otkrij ja negovata poraka. a do niv izvedi gi imiwata na nivnite `iteli. Povrzi go so porakata od raskazot.

mnogu }e strada vo `ivotot!# SRABOTI SAMOSTOJNO I PROVERI SE Prepi{i gi slednive re~enici vo tvojata tetratka i stavi gi navodnicite kade {to misli{ deka treba: 1. Na Filolo{kiot fakultet "Bla`e Koneski# se izu~uvaat mnogu jazici. Dedo go ~ita vesnikot Dnevnik.PRAVOPISNI ZNACI NAVODNICI PRAVILNO UPOTREBUVAJ GI NAVODNICITE: 1. Mojot drugar `ivee na ulica Goce Del~ev. A mene mi e omilena u~ili{nata programa Yvon. spisanija. 3. Gligor Popovski e dobitnik i na nagradata Kurir~e. Baba mi ne propu{ta niedna emisija Dobro utro. Razmenete si gi tetratkite so drugar~eto i otkrijte si gi eventualnite gre{ki i ispravete gi. vesnici: Ja kupiv knigata "Gotvarski skazni# od Slavka Maneva. Kaj naslovi na knigi. manifestacii: ]e peam na "Zlatnoto slavej~e#. pretprijatija: Hotelot "Aleksandar palas# e sekoga{ poln so gosti. Mnogu mi e interesna emisijata "Aj ti zami`i#. a jas moeto omileno spisanie Razvigor. 3. Ulicata "Partizanski odredi# e mnogu {iroka. 145 . 4. tato Utrinski vesnik. 2. [totuku ja do~itav knigata Skazni za Vozovija od Gligor Popovski. Brat mi go ~ita spisanieto "Na{ svet#. 4. filmovi. Koga se naveduvaat tu|i misli i zborovi: Dedo sekoga{ ni vele{e: "Koj ne slu{a majka. 2. teatarski pretstavi. Majka mi ve~er }e ja gleda operata "Travijata#. 5. Kaj imiwa na emisii. Kaj imiwa na ulici. firmi. Makedonijo. hoteli.

Ova e te`ok leb. Lebot e sladok i od bessonite no}i. za lebot site rabotat. zree. Toj ima dobra du{a. Lebot e trud i radost. leb so devet kori! Razmisli zo{to za nekoj ti rekle ili se slu{a: . se `nee. Za sekoja rabota te{ka so pravo se veli i zbori: . se mesi.Dobar e kako leb. se pe~e.od po~etnata do zavr{nata faza: se see. od toplite kapki {to vrnat po zelenite `ita. Lebot e sladok od tvrdite dlanki na seja~ite.@ega e. ko more {to se ni{aat. Lebot e sladok i koga so ladna goltka v grlo `etvarot `edno }e re~e: . se ora. Vasil Mukaetov 146 . se mele. ZO[TO E SLADOK LEBOT Lebot e sladok od toplite brazdi na ora~ite. se vee. Lebot e sladok od srcata na `itnite zrna.RAZMISLI I PODREDI Podredi gi glagolite koi gi ozna~uvaat site dejstva so koi se dobiva lebot . na pekarite {to ne znaat za po~in. Zatoa e lebot sladok! Od sabota do sabota. lebot se pe~e.

kola~iwa.JAS POVRZUVAM LEBOT E POBLAG KOGA E ZARABOTEN AKO SE SKR[I LEBOT.. MANXA SAKA. LEBOT SAKA POTEN GRB. Objasni go procesot i sporedi dali to~no si gi podredil glagolite na po~etokot na ~asot! Koi fazi od procesot na proizvodstvo na lebot ne se spomnati vo pesnata? Odgovori na poetovoto pra{awe: Zo{to za nekogo se veli dobar e kako leb? Otkrij gi dvete sporedbi vo pesnata i objasni gi.) Na ~asot po likovno nacrtaj ja poetskata slika koja ti ostavi najsilen vpe~atok. LE@I. Koja narodna izreka }e ja odbere{ kako zaklu~ok od sodr`inata na pesnata? 147 .. NARODOT REKOL . LEB NEMA. DA TE JADAM! LEB BEZ KVAS NE BIDUVA. LESNO NE SE LEPI. LEBU. kifli. SOZDAVAJ Napi{i sostav so naslov "Koga mama mesi leb# (pita. Diskutirajte so drugar~eto za narodnive izreki za lebot i potrudi se sekoja da ja povrze{ so situacii od sekojdnevniot `ivot.RAZGOVARAME ZA PESNATA Odgovori mu na poetot so edna re~enica: Zo{to e sladok lebot? Koj stih od pesnata mo`e{ da go navede{ kako odgovor na ova pra{awe? Vo prvite ~etiri strofi e opi{an makotrpniot proces na proizvodstvo na leb.

nikoj ni{to ne go pra{uva. Prvin se fati za glava. Se ~udi u~itelkata... Dime mol~e{e. No. tatkoto se svrte kon majkata i i podvikna: . so crvena kreda nacrtal golem {trk so golem klun na koj visi bebe zavitkano vo peleni.vika{e majka mu i gleda{e kon tatko mu. Site mu velat deka koga }e porasne }e bide slaven slikar. ne se otka`uva lesno od namerata da im ka`e na site {to i kako naumil. [to se slu~i potoa?! Ajde da se dogovorime vaka: Jas bo`em ne znam {to se slu~i.ISKA@I SE Koj posakuva da ima brat ili sestra? Ste im ka`ale li na roditelite za va{ata `elba? [to vi odgovorile? ZA EDEN DIME I NEGOVATA @ELBA Dime znae da ~ita i pi{uva..Ka`uvaj! .Sakam sestri~e! .mu vrati naluteno Dime. .. Vo posledno vreme najmnogu crta {trkovi koi nosat bebiwa vo klunovite.Ne. Odi da vidi{ {to napravil sin ti vo detskata .. a potoa go fati za raka Dimeta i go odnese vo dnevnata soba. Site mol~ea. . so ova dete nikoj ne mo`e da izleze na kraj. Vo detskata vleze i tatko mu. na yidot vo detskata soba.Svari kafe! Dime ne pie kafe. no znae{e deka ne{to }e se slu~i i deka negovata `elba. Go sedna na trosedot. se ~udat i negovite roditeli. neli?! Ako e taka. Zav~era. tie {to treba ja razbraa. Nacrtal celo nebo na~i~kano so {trkovi.mu podvikna tatko mu. po~nete so pi{uvanje. . Koga vleze majka mu i koga vide. Ama. a vie znaete. najmnogu saka da crta.. Dime e uporen. site mol~at. Bidej}i mol~enjeto e malku neprijatna rabota. Vlado Dimovski DA RAZGOVARAME Na koj na~in Dime im pora~al na roditelite deka saka sestri~ka? [to misli{: zo{to Dime ne razgovaral za negovata `elba direktno so roditelite? Kako bi postapil ti da si na mestoto na Dime? 148 .

Tie {to sakaat da imaat brat~e ili sestri~e neka gi nacrtaat.nosat li {trkovite bebinja? Koj te donel tebe na ovoj svet: {trkot na Dime ili majka ti? Objasni so svoi zborovi kako si nastanal. a potoa dovr{i go. 149 . IZRAZI SE SO CRTE@ Na ~asot po Likovno obrazovanie nacrtaj go tvoeto semejstvo. DOVR[I GO RASKAZOT Raskazot ima voveden i glaven del. Podarete im go crte`ot na roditelite. Napi{i gi. no nema zavr{en del.ZNAE[ LI? [to misli{ . Sigurno ima{ mnogu idei. Raska`i go raskazot. Taka }e im ja iska`ete va{ata `elba.

pekav. da si dojdat. nema zo{to da se ma~at.PO PRETHODNO DO@IVUVAWE Opi{i go patuvaweto so voz {to go organiziravte so va{ite u~iteli. Segde taka traka-trika patnicite da gi vikam. @ELEZNI^AR Od s¢ srce `edno ~ekav i odamna sakav. da ne trga nikoj maka. da se ka~at. site lu|e da gi zberam. `elezni~ar jas da bidam. Boro Sitnikovski 150 . Ma{inata da ja teram. Da go nosam koj kaj saka. site mesta da gi vidam.

I sonce koga gree. Opi{i ja profesijata na tvojata majka ili tatko. Po `elezni. Raboti vo tvojata tetratka.. .vodat ili pee .. AJ.. sjajni {ini Kow ~eli~en smelo juri.od site strani! I mnogu patnici na peronot zbrani. . . .. sega po dvaeset godini Razgledajte gi va{ite prozorci i objasnete {to ste nacrtale. s .. POGODI SEGA. .? Vozovi..) A SEGA. [to bi sakal ti da bide{? Zo{to toa go saka{? Koi drugi zanimawa gi poznava{? OBIDI SE Vo prozorecot nacrtaj se kako se gleda{ sebe si sega i kako se zamisluva{ po dvaeset godini. (. Neka bidat rimuvani zborovite: odat . . .RAZGOVARAME ZA PESNATA [to nau~i od pesnata za rabotata na `elezni~arot? Od koi stihovi zaklu~uva{ deka `elezni~arot si ja saka svojata profesija? Pronajdi gi rimuvanite zborovi i ka`i kako se rasporedeni vo stihovite. . .se smee. Edni doa|aat .drugi poa|aat. vozovi .) 151 . Od utro do mrak tuka ima golema me{anica! Toa e (@ . . I po veter i po buri. . ZADA^I Dodaj £ na pesnata u{te dva stiha. . .

. . samo tvoja i na nikoj drug.Opi{i kako izgleda edna va{a rodendenska proslava. Toa se takanare~eni super rodendeni. niz nego mo`am da ja vidam celata torta. te molam lapni me. te prekolnuvam tvoja sum. se~a~ot vleguva vo lift. izleguvaat edni takvi.OVA ZA MENE?! Ama. tamu mu davaat specijalen padobran i u{te pospecijalen no` za se~ewe torti. Takvite vozdi{ki ne se ba{ najprijatni. Na toj na~in i taa trae podolgo. koj ima tainstvena zada~a da gi vpie vo sebe neprijatnite vozdi{ki.. Tortata mora da se opi{e par~e po par~e. ajde ne {eguvajte se! Pa ova ni za vo zabot ne e.. toj so no`ot capca-rap. A kako {to e poznato... vnimanie. Ovie vtorive se tolku golemi {to koga treba da se se~at.Lele. Uaau!!! E sega. se vozi do najgorniot kat od taa ku}a. kaj najde moeto par~e da bide najtenko!. RODENDENSKI VOZDI[KI Popoleka i ne`no. si sakam drugo. ja se~e na par~iwa. osobeno koga e vo pra{awe rodenden.Ova?! Go nej}am.. a od sebe da ispu{ti drugi.. ama e proyirno. Koga taa torta }e po~nela da im se deli na gostite.nema. Spu{taj}i se ne`no kako snegulka pokraj tortata. Van~o Polazarevski 152 . Taa duri toga{ stanuva rasko{na. postoela opasnost da dojde do raznorazni vozdi{ki od tipot: -Uf. . se podavaat kon jada~ot.. a se slu{aat i edni vakvi zborovi: izedi me.. Ima samo nevozmo`no ubavi i u{te ponevozmo`no golemi.. obi~ni torti . Oboena e so vino`ito. a od sekoe par~e vedna{ {tom }e bide ise~kano. a niv gi ima bezbroj. slatka e so slatkosta na site slatki vo svetot.. Pro~itaj mu na drugar~eto {to si napi{al. tortini race. poubavi. . tamu kade {to lu|eto i bez da sakaat po~nuvaat najblagoprijatno da vozdivnuvaat. Vozdi{ki sobrani na ubavi mesta i vo zgodno vreme. Toga{ nastapuva gospodin Sobira~ot Na Vozdi{ki.

pa prodol`i so sostojkite od koi e napravena i zavr{i so vkusovite na tie sostojki. neobi~en. prvo napravi plan na raskazot. Pronajdi gi neobi~nite i ~udni pojavi koi. humoristi~en. fantasti~en. Zo{to ne ti se sme{ni i neobi~ni ~etirite vozdi{ki na decata? Priseti se i ti kolkupati si gi upotrebil. Kako si go zamisluva{ gospodin Sobira~ot Na Vozdi{ki? Izmisli mu drugo ime.OTKRIJ GO NEOBI^NOTO [to te nasmea najmnogu vo ovoj raskaz? Objasni zo{to. Na toj rodenden treba da se ispu{taat najblagoprijatnite vozdi{ki. SOZDAVAJ PO TVOJ IZBOR Nacrtaj ja najinteresnata slika od ovoj raskaz. Preraska`i go pismeno raskazot. 153 . deka najmnogu te nasmeaja. Za da ti bide polesno. Napi{i sostav vo kogo }e opi{e{ eden super rodenden. veruvame. ti treba da ja pronajde{ i opi{e{ pri~inata. realisti~en. Vo koi vidovi raskazi }e go vbroi{ ovoj raskaz? Podvle~i go so moliv~e soodvetniot vid: patriotski. Ne zaboravaj da go povika{ na pomo{ gospodinot Sozdava~ Na Voodu{evuva~ki Vozdi{ki. Opi{i ja tortata {to najmnogu ja saka{. Zapo~ni od nadvore{niot izgled. Od {to }e bidat predizvikani takvite vozdi{ki.

a mora{e i kataden da nosi voda vo edno dupeno vedro. pa devoj~eto frli zad sebe edna ~etka {to se pretvori vo ogromna fr~a golema kolku rid. koja im re~e: . pa da go prepolovam stakleniot rid#. Koga zavr{i slu`bata v crkva. pa koga edna nedela samovilata otide v crkva. pa pomisli: †Da se vratam doma i da ja zemam sekirata. so iljadnici trwe mesto vlakna. dodeka taa se vrati i dodeka go rase~e ridot na dve. Sepak. Za jadewe dobivaa samo po nekoja suva korka leb. Vo bunarot `ivee{e vodna samovila. pa so golemi skokovi se zagna po niv. Taa vedna{ zabele`a deka pti~kite odletale. pa na samovilata ne £ ostana ni{to drugo osven da se vrati vo svojot bunar. pa ja sovlada i ovaa pre~ka. koj se pretvori vo ogromno griblo kolku rid. decata go zagubija trpenieto. Eden den. dodeka mom~eto mora{e da se~e drva so tapa sekira. ta samovilata mora{e da se ka~uva preku nea so golema maka.DOSETI SE Vo koi vidovi prikazni gi sretnuva{ samovilite kako izmisleni likovi? Kakvi samovili si sretnal vo niv: dobri ili lo{i? Razmenete go misleweto so drugar~eto. Najposle. Me|utoa. decata ja zabele`aa u{te oddaleku. Ridot be{e tolku mazen {to samovilata ne mo`e{e nikako da go premine. Toga{ zad sebe devoj~eto frli ogledalo {to se pretvori vo staklen rid. igraj}i si kraj bunarot. taa uspea da ja pomine ovaa golema pre~ka. Bra}ata Grim 154 . tie pobegnaa. VODNATA SAMOVILA Si `iveeja brat~e i sestri~e. mom~eto frli zad sebe ~e{el. So golema maka samovilata nekako uspea da se protne niz zapcite. decata ve}e bea mnogu daleku.pa gi povede so sebe. so iljadnici zapci. se slu~i dvete da padnat vo nego. Na devoj~eto mu naredi da prede neras~epkan len. samovilata se vrati doma. Koga go vidoa toa decata. Me|utoa.Sega mi padnavte v race! Moi ste! ]e mi gi rabotite najte{kite raboti! .

Pro~itaj im na tvoite roditeli {to si napi{al i slu{ni go nivnoto mislewe. 155 . Samovilata neka bide dobra i neka im pomogne na decata.sad za nosewe voda fr~a .sekoj den vedro . Koja pre~ka ne uspeala da ja sovlada? Nabroj gi fantasti~nite elementi vo bajkata. {to e toa {to im pomognalo da se spasat? Koja nivna osobina? GO OTKRIVAM ZNA^EWETO NA ZBOROVITE kataden .golema ~etka so ostri i cvrsti vlakna. SOZDAVAJ Napravi izmena na bajkata.RAZGOVARAME ZA BAJKATA Zo{to na krajot na bajkata po~uvstvuva radost i zadovolstvo? Kako se slu~ilo brat~eto i sestri~eto da se najdat kaj samovilata? Kako se odnesuvala samovilata so niv? Objasni na koj na~in decata uspeale da se spasat od lo{ata samovila. IZVLE^I POUKA OD BAJKATA Zo{to samovilata postapuvala surovo kon decata? Koi lu|e se pretstaveni preku nea? A koi preku decata? Pokraj nevinosta.

Ako si Iskra zaiskri kako plamen. petki redi so red. bidi mi zdravo. Sne`ana. Gordana. Ako se vika{ Blagoj. bidi mi ukras na ovoj svet! Gligor Popovski 156 . bidi mi `ivo. Ako si Vera. kako med bidi blag.ZNAE[ LI? [to zna~i tvoeto ime? Ti se dopa|a li? Od kogo si go dobil imeto? IMIWA Ako si Dragan na site bidi im drag. Men~e. Ako se vika{ Yvonko. razlevaj smev kako yvon. Ako si dete mil majski cvet. Ako se vika{ Zdravko. bidi zdrav kako plamen. Ako si Cveta treba da li~i{ na cvet. Ako si Tiho tih bidi kako son. Ako se vika{ Petko. Len~e. ako si Bor~e.

Ver~e. Bor~e.blag . Kolku strofi ima vo pesnata? Po kolku stihovi ima vo niv? Pro~itajte gi rimite. Pronajdi gi i pro~itaj gi glasno. Razmisli {to zna~at ostanatite imiwa. Zapi{i gi vo tvojata tetratka vaka: drag . Pro~itaj ja pred drugar~iwata. 157 . Smisli so koi zborovi }e ja zbogati{ sekoja rima. {to mu posakuva poetot na sekoe dete? Pronajdi vo poslednata strofa i pro~itaj naglas? VOO^I Koi imiwa }e im gi dade{ na decata od ilustracijata? Pro~itaj ja pesnata nekolkupati. Cveta. Sne`e. Najinteresnite pesni prepi{ete gi na list i zaka~ete gi vo va{eto literaturno kat~e na u~ilni~koto pano. Bez razlika na imeto. Gordana i Men~e. Len~e. JAZI^NA VE@BA Koi sopstveni imenki gi sretna vo pesnata? Pronajdi gi pridavkite {to gi objasnuvaat imiwata i `elbite na poetot? Potcrtaj gi sporedbite i pro~itaj gi. Petko.prag TVORI Obidi se da napi{e{ pesna za tvoeto ime. Pronajdi sporedbi za Dragan.RAZGOVARAME ZA ZNA^EWETO NA IMIWATA Spored imeto poetot na sekoe dete mu ispra}a po edna po`elba. Koja od tie po`elbi ti se dopa|a najmnogu i zo{to? [to misli{ ti: mo`e li imeto da vlijae na karakterot na deteto? Obrazlo`i go svojot stav so primeri od imiwata na tvoite drugar~iwa. Za da bide interesna koristi rimuvani zborovi.

..Kade }e letuva{? Kade..KOJ ]E GO ^UVA U^ILI[TETO Dojde krajot na u~ebnata godina. kaj baba mi . Toj e †doma}in# vo u~ili{teto i se gri`i da ima red.zatoa {to ~i~ko Trifun ne }e mo`e da pojde na letuvawe. zar ne? Decata se podzamislija. Mene }e mi bide ubavo . Veseli .Tamu ima livadi i reka.v selo. A koj }e go ~uva preku letovo? Starite prijateli ne se ostavaat tukutaka. .se podzamisli toj.Jas }e odam na ezero! .Jas }e letuvam na planina. No. .se javi Marko. ~i~ko Trifun? . Koga }e se vratite naesen da vi bide ~isto. ^i~ko Trifun gi slu{a{e decata i se sme{ka{e.se vme{a Marija. .pra{a nekoe od decata.se pofali Zlatka. U~ili{teto treba da se varosa. Site se veseli. Mnogu raboti odat preku nego i site go sakaat i po~ituvaat. mnogu pota`ni .re~e Stefan. Bea i veseli i ta`ni. .se poglednaa decata. Gorjan Petrevski Na {to se veselat decata? Kade }e zaminat v leto? [to }e pravi ~i~ko Trifun preku letoto? [to ~uvstvuva{ ti sega na krajot na u~ebnata godina? Koj ostanuva vo tvoeto u~ili{te preku letoto? RAZMISLI Zo{to treba sekoe u~ili{te nekoj da go ~uva preku letoto? [to mo`e da mu se slu~i na u~ili{teto? 24 158 .? .Jas }e ostanam ovde. A planinata zarem ne e ubava? . A jas go sakam moreto! .zatoa {to }e ima koj da go ~uva u~ili{teto i preku leto. Taka? . A ti.

DETSKI IZVOR^IWA NA LETEN ODMOR Dojde krajot na u~ebnata godina. Bitola Za {to pi{uvaat dvete tvoi drugar~iwa vo nivnite tvorbi? Kako se drugaruva za vreme na letniot raspust? Otkrij vo pesni~kata {to pretstavuva drugarstvoto za tvojata drugarka. No }e si igrame vo u~ili{niot dvor i pak }e bideme zaedno. Letoto }e te inspirira so mnogu interesni temi. Edna pogolema grupa }e letuvame na Pelister. So nas }e bide i na{ata mila u~itelka. Nie sme ve}e kako bra}a i sestri. Bez niv mi e mnogu zdodevno.Stiv Naumov#. Nie drugar~iwata nema ve}e sekoj den da se sobirame vo u~ili{nite klupi. Zo{to se slo`uva{ so nea? Iznenadi ja tvojata u~itelka vo septemvri so pove}e tvoi tvorbi {to }e gi zapi{uva{ vo edna tetratka. Znam deka }e mi bide mnogu ubavo. Jas mnogu gi sakam moite drugar~iwa. Brgu }e pomine letoto i vo septemvri povtorno }e doletame kako raspeani pti~ki vo na{eto drago u~ili{te. 159 . za{to koga sme zaedno so drugar~iwata izmisluvame razni interesni igri. Zatoa sekoj den }e se sobirame vo na{ite domovi i }e si igrame razni igri.. Simona Spirkovska IV oddelenie OU .

imenka. Vo leto koga srceto ti e otvoreno za igra i ubavina kako rascutena bo`urika i koga srede ti{inata samo {epotot na branovite ti odyvonuva legnat vrz topliot pesok kraj ezeroto najubavo se sonuva. Makedonka Jan~evska RAZGOVARAME ZA PESNATA Koga najubavo se sonuva? Zo{to? Za {to ti e otvoreno srceto vo leto? Za {to ne se gri`i{ vo leto? Koe osnovno ~uvstvo go do`ivea vo pesnata? 160 . a vo srceto pesnata na pticite ti odyvonuva legnat sred trevata zelena vo poleto najubavo se sonuva.Zo{to go saka{ letoto? VO LETO NAJUBAVO SE SONUVA Vo leto koga glavata ti e rezervirana za odmor i ne misli{ na doma{nata od matematika. koga vo dlankite go lovi{ sonceto. Vo leto koga od seta ubavina krilja ti porasnuvaat i koga ti e seedno dali prirokot e glagol a predmetot . koga vo srceto samo harfata na letoto ti odyvonuva ka~en na nekoj oblak najubavo se sonuva.

ISKA@I SE Pro~itaj gi stihovite vo koi se objasnuvaat site pri~ini zo{to vo leto najubavo se sonuva. Mo`ete i da napravite letna slika vo igrata za godi{nite vremiwa i mnogu drugi ne{ta na koi }e ve navede va{ata u~itelka.legnat vrz topliot pesok kraj ezeroto. vo edna od igrite mo`ete da go pretstavite svojot son taka {to }e mo`ete da vnesuvate razni elementi na edna pla`a. Tie zapo~nuvaat so zborot KOGA. . 161 . .PRO^ITAJ . a kako }e gi pominuva{ vo letoto {to doa|a. a vo sledniot stih se objasnuva taa pri~ina.ka~en na nekoj oblak. Vo leto poetot sonuva: . Na koj od ovie na~ini mo`e{ i ti da sonuva{? [to e nevozmo`no? ISKA@I GI TVOITE SONI[TA Vo tvojata tetratka vo vakov dvoen prozorec pretstavi se sebe so crte` kako si gi pominuval denovite dosega. Dosega Otsega Ako vo va{eto u~ili{te go imate instalirano obrazovniot softver Tool Kid.VOO^I .legnat sred trevata zelena vo poleto.

. Sonuvajte. Prodol`uvam vo tetratkata: 1. g) @iveam na ulica Marija Kiri. na planinite.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM PI[UVAWE NA GOLEMA BUKVA KAJ IMIWATA NA INSTITUCII. 5. b) Mirjana mi ja podari knigata Pipi Dolgiot ^orap od Astrid Lindgren. Priseti se koja bila najgolemata `elba na Dime? 4.Lebot e trud i radost. Vo koja prikazna od ovaa tema ora~ot e pomudar od ministrite? 2. a u~am vo OU Ko~o Racin. v) Kupiv CD od festivalot Poto~iwa.NAVODNICI Sega to~no znam kade s¢ treba da stavam navodnici. Vo tetratkata to~no }e gi prepi{am re~enicite: a) U~itelkata sekoga{ veli: Drugarstvoto i znaeweto se najgolemo bogatstvo. igrajte. Odmorete se. Znam kako da napi{am ime sostaveno od dva ili pove}e zbora i koga takvite imiwa se pi{uvaat so golema bukva vo sekoj zbor. vo selata kaj va{ite rodnini i na stranicite na vozbudlivite knigi {to }e vi gi prepora~a va{ata u~itelka. Napi{i gi naslovot i avtorot na humoristi~niot raskaz od ovaa tema! 6.. zabavuvajte se. adresite i spisanijata. bezgri`no pominuvajte si go letoto. Odgovorite na pra{awava }e gi napi{am vo tetratka: 1. ]e se vidime povtorno vo septemvri! 162 . vredni u~enici! Letoto so netrpenie ve o~ekuva. Vo koja pesna ima mnogu sopstveni imenki? 7. Kade ti najubavo }e sonuva{ za vreme na letoto? Do viduvawe.. ADRESI I SPISANIJA Ve}e ne gre{am vo pi{uvaweto na golema bukva kaj instituciite. Pravilno se napi{ani 2. drugaruvajte. Od koja pesna se stihovite: . Zatoa e lebot sladok!# 3. So nekolku re~enici opi{i se kako se gleda{ sebe si po dvaeset godini. Zapoznajte novi drugari na pla`ite. Odgovori vo tetratkata: imiwata na: a) Kade raboti majka ti? a) Stopanska Banka b) Koja lektira ti e najomilena? b) Bulevar †Prvomajska# v) Vo koe u~ili{te u~i{? v) OU †Dimo Haxi Dimov# g) Koe e polnoto ime na krateng) vesnikot †Nova Makedonija# kata RM? PRAVOPISNI ZNACI .

RE^NIK
A
AL^EN - nenasiten ANALIZA - ras~lenuvawe na celinata na nejzinite sostavni elementi za da se dojde do nekakov dokaz ANEGDOTA - {ega ASTRONOM - ~ovek {to gi prou~uva nebeskite tela ATMOSFERA - vozdu{nata obvivka okolu Zemjata VITKA - tenka, slaba VOZVI[ENO - {to zaslu`uva ili vleva po~it VOL[EBEN - magi~en; preneseno zna~ewe: prekrasen, ~udesen VOOBRAZEN - se pravi va`en, naduen VRESKA - silno vika, glasno se rasprava, silno pla~e VSELENA - kosmos, siot svet {to n¢ opkru`uva VSLU[A SE - se zaslu{a, vnimatelno slu{a VXA[ENA - zaprepastena, zgrozena od ne{to

B
BADIJALA - naprazno, popusto, zaludno BANALNO - obi~no, sekojdnevno BELKI - verojatno BEQA- zlo, nesre}a BLAGORODEN - ~ovek {to ima dobri osobini, velikodu{en, human BLIKA - istekuva vo golemi koli~ini BO@URIKA - ukrasna bilka so krupni, naj~esto crveni cvetovi BRAZDA - tesen dolg trap koj{to go ostava plugot vo po~vata

G
GENIJ - ~ovek so isklu~itelno golema darba GLASNICI - prenesuva~i na vesti, izvestuva~i GOBLEN - tkaena ili vezena slika GROMOGLASNA (smea) - premnogu glasna, kako grom

D
DAMAR - krven sad, puls DEMNE - ~eka i posmatra od zaseda DEMONSTRIRA - javno poka`uva ne{to, izveduva DIREKTNO - povrzano, bez posrednik DRDORI - mnogu zboruva za bezna~ajni raboti

V
VARDI - pazi, ~uva VEB-SAJT - veb-stranica VETO - zabrana VINO@ITO - lak od sedum boi {to se pojavuva vedna{ po do`dot. VITAMIN - organska sostojka {to mu e neophodna na sekoj organizam

E
EKOLOGIJA - nauka za zdrava i ~ista `ivotna sredina 163

EKOLO[KA(akcija) - se odnesuva na zdravata i ~ista `ivotna sredina EMOCII - ~uvstva

@
@IR - plod od dab ili buka (`elad) @IR^IWA- mali `irovi @OLTICI - zlatna moneta (para)

Z
ZAKIKOTE (se) - po~na da se smee glasno, nezapirlivo ZANES - preterano voodu~evuvawe, voshit ZJAPA - uporno gleda vo ne{to ili vo nekogo ZORNICA (yvezda) - utrinska yvezda, {to se gleda i otkako drugite }e zgasnat

INTERNET - svetski ra{irena kompjuterska mre`a INTIMEN - vnatre{en, skrien, dlaboko li~en INTONACIJA - razli~en na~in na sni`uvawe i povi{uvawe na glasot pri govorewe, izrazuvawe ~uvstva, raspolo`bi ISTRA@UVAWE - so poseta i so stru~na rabota se vr{i ispituvawe, sobirawe podatoci i opi{uvawe na nekoja neispitana oblast

J
JURNA - brzo se zatr~a

I
IDEJA - zamisla, pottik za nekoja akcija ILUSTRATOR - crta~ na ilustracii, slikar IMITIRAWE - pravewe ne{to po primerot na nekoj drug INDIREKTNO - preku nekogo, preku ne{to, zaobikolno IN@ENER - lice so visoko tehni~ko obrazovanie INICIJALI - prvite bukvi od imeto i prezimeto INSPIRACIJA - pottiknuvawe na ne{to, pobuda INSTALIRANO - postaveno INSTITUCIJA - ustanova, organ na vlasta, nau~en ili obrazoven centar 164

K
KATADEN - sekoj den KVE^ERINA - pri krajot na denot, pred da padne samrak KVIZ - natprevar vo znaewe KLAWAAT (se) - se poklonuvaat KLE^KA - tenka, kusa pra~ka KOLONA - vertikalen red vo tabela; redica lu|e KOMUNICIRA - odr`uva vrska so nekogo KONSTRUIRA - sostavuva, izrabotuva ne{to KRASNOPIS - ubavo pi{uvawe KREATIVEN - tvore~ki, {to tvori, {to sozdava KRISTAL - fino bruseno staklo KROTKI - mirni, pitomi

L
LEGENDA - predanie za `ivotot na nekoj ~ovek ili za neobi~en nastan LETNINA - proleten posev {to zree vo leto LICEMER - neiskren, dvoli~en, podlec LOKALNA - ograni~ena na edno mesto; svojstvena za edno mesto LOMOTAT - postojano zboruva, obi~no za neva`ni ne{ta: drdori LUKAV - dvoli~en, {to gi krie vistinskite ~uvstva i misli, obi~no so lo{a namera

MO]NO - so golema sila MUDREC - mnogu pameten ~ovek so `ivotno iskustvo

N
NAPATI - ponekoga{ NEVINOST - bez vina, ~istota na du{ata NERANIMAJKOVCI - lo{i, ne~esni, rasipani lu|e NI[TO@NA - bezvredna, neva`na, nezna~itelna

O
OBLEA - preplavi, obzede (Babata ja oblea vedrina) OBRAZLO@I - objasni, dade komentar, potkrepi so argumenti OVEN - ma`jak na ovca OKOKORI - {iroko otvori o~i OPERA - muzi~ko delo {to se izveduva od peja~i i orkestar ORIGINALEN - izvoren, vistinski, prvosozdaden OSPORUVA - ne se soglasuva so ne{to

M
MAGIJA - vol{epstvo, natprirodno dejstvo MA\EPSNIK - vol{ebnik, lice {to pravi ma|ii MANIFESTACIJA - javno izrazuvawe na ne{to MANTIJA - sve{teni~ki crn dolg fustan MARATONSKI (razgovori) - dolgi MILNI - gale`livi, ne`ni MINIJATURA - ne{to {to e mnogu malo MINISTER - ~len na vlada {to upravuva so nekoe ministerstvo (primer: minister za obrazovanie) MNOGUKATNICA - zgrada so mnogu katovi MOLKNA - za}ute, prestana da zboruva MONITOR - aparat za proverka na slikata

P
PAZUVA - mestoto me|u oblekata i gradite PANO - pogolema povr{ina {to slu`i kako tabla za izlo`uvawe na sliki, crte`i i drugi tvorbi PATEM - slu~ajna, nezna~ajna zabele{ka PATRIOTSKI - so ~uvstvo na qubov kon svojot narod i zemja

165

sosema mali par~iwa od leb. stranica vo vesnik.kavga.`ensko su{testvo {to `ivee po planinite i {umite ~ija mo} e vo nejziniot fustan SEDELO .izrabotuva proekti PROPELTE^I .usno prenesuvawe na istoriski nastani od minatoto. tonovi.tro{ki. vo stroj PRAVDOQUBIV .golem oglas. struka R RAMNODU[EN .u~esnik vo revolucija REDOSLED . poedinosti POETESA .razraboten plan za grade`en objekt ili ma{ina PROEKTANT . da proterate PROEKT . oblast PREPIRKA . ironi~no.taa {to pi{uva poezija.da isterate daleku od zemjava.umetni~ki rakovoditel pri podgotovkata na nekoe delo za Izvedba na scena RIZNICA (narodna) . spisanie S SAL .onie {to znaat s¢ SEKNAT . raspravija.kralska }erka PROGONITE (da) . {to se predavaat od koleno na koleno PREDEL .prika`uvawe. brzina na ne{to RONKI .zanimawe. `ivotni iskustva.{to ima pet reda PI[TI .narodnoto kulturno bogatstvo RITAM . tvorbi vo stihovi POPULARNOST .opredelen red na ne{to RE@ISER .piska.presu{en (izvor) SEKNUVA . koj voshituva. spor PRIKAZ .mnogu ubav. voshituva PODBIVNO .so potsmev.samo SAMOVILA . objava so crte` ili tekst za reklamirawe PLENUVA .spored narodnoto veruvawe . potsme{livo PODROBNOSTI . op{topoznat.gnezdo.voodoo{evuva.koj ne projavuva interes kon nekogo ili ne{to RASAD . glasno pla~e PLAKAT .kraj. pretstavuvawe PRINCEZA . od testenina i sli~no RUBRIKA . dvi`ewa.PETORED .pesu{uva. prekrasen REVOLUCIONER .rastenija {to se odgleduvaat za rasaduvawe RASKO[EN .mnogu detali. mesto kade {to sedat pticite SEZNAJKOVCI . prifatliv POSTROJUVA . snemuva 166 .ramnomerno redewe na zvuci.postojan oddel.toj {to izrabotuva proekti PROEKTIRA .u`ivawe simpatija kaj po{irok krug lu|e. odvaj ~ujno prozboruva PROFESIJA .stave vo red.nesigurno.toj {to ja saka i {to ja brani pravdata PREDANIE .

gledna to~ka STADION .sostaven del na rastenijata. metal .mirna.figura od drvo.lice {to go oblikuva vesnikot ili spisanieto 167 .skita bescelno TEMA .vnatre prazna.ukrasna ~e{ma od koja vodata izleguva vo silni vertikalni mlazevi.jasno i zbieno izrazena misla H HARFA . kamen.site raboti {to ja oformuvaat scenata F FAZA .nadvore{nata strana (izgled) na zgrada FANTASTI^EN . gruba SCENOGRAFIJA . oddelen period vo razvojot na ne{to FASADA .predmetot za koj{to se zboruva vo deloto TERMOS .spava za fa}awe divi `ivotni SUROVA .golem i brz uspeh. re{enie. se primenuva za proizvodstvo na hartija T TAINSTVEN .izbega. se izgubi.vo koj se krie nekakva tajna TALKA .suredi. pravedna postapka STAV (svoj) .bezmilosna. izedena od crv.vol{eben.SKRAJA . fati magla SPRAVEDLIVOST .specijalen sad ({i{e) kade {to podolgo vreme se zadr`uva temperaturata na hranata ^ ^ARE . oblakoder SPASTRI . ramnodu{na.sekoj u~enik prodol`uva so ~itaweto onamu kade {to prekinal prethodniot [UPLIVA .izlez. spas.daleku SKULPTURA .vid golem instrument so `ici HIT .delo na umetnik SOLITER . namesti SPOKOJNA .koj odgovara na opredeleni pravila STAPICA . pomo{ [ [TAFETNO (~itawe) .pravi~nost. crvosana U UREDNIK .visoka ku}a.mesto za sportski natprevar so tribini za gleda~ite STANDARDEN . pekrasen FONTANA . vodoskok FORMULACIJA .etapa. ne se vozbuduva lesno SPRA[TI . popularnost C CELULOZA .mislewe za odreden problem.

.............................................................sporedba .................11 ALO......... KAKO SI? (Naum Popeski) ...........................................................................................................................46 VERUVAM VO SEBE BELATA ^AVKA (Tolstoj) ...........................24 SAMOGLASKI I SOGLASKI.........javna govornica.......48 RODOT KAJ IMENKITE.................................19 ESEN (Makedonka Jan~evska) ........................SODR@INA ZAEDNI^KI PRODOL@UVAM NOVITE DRUGARI (Gorjan Petrevski)...................................................44 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ........................................................................25 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM .....14 NARODEN I STANDARDEN (LITERATUREN) JAZIK .....................................52 168 .....................................................................................telefon ........................................................30 PRENESUVAWE NA DEL OD ZBOROT VO NOV RED .......................................................17 NA GOSTI V SELO (Van~o Nikoleski)........................... ZOKI............................................34 ZIMNICA (Risto Dav~evski)..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................50 BROJOT KAJ IMENKITE .................................................40 RADIOEMISIJA I TELEVIZISKA EMISIJA...............................22 PI[UVAWE GOLEMA BUKVA KAJ IMIWATA NA INSTITUCII...............................16 STRA^KATA SO STRA^IWATA (Makedonska narodna prikazna)....................................................37 KNIGATA E IZVOR (Nikola Altiev) .......... Stojanoski) ....27 SLOG...........32 NEMIL GOSTIN (Vera Bu`arovska)............................26 RABOTAM VREDNO I UPORNO VOL[EBNOTO PENKALO (Nenad Xambazov)............................51 VE^ER (Vol~e Naum~eski) ...... 7 TATKOVINO (Bistrica Mirkulovska)....... KNIGI)......... ADRESI I SPISANIJA (VESNICI.....................47 VOL[EBNATA TETRATKA (Goran B..........38 SKAZNA ZA VXA[ENATA PRINCEZA (Slavka Maneva) ................12 SKARUVAWE I SMIRUVAWE (Slavka Maneva)...31 OKTOMVRISKI PATOKAZ (Velko Nedelkovski) .............................................................................gradska biblioteka ................................................................................................43 ZO[TO GRAMATIKATA E TE[KA (Olivera [ija~ki)...........................................9 USTEN I PISMEN GOVOR...........................................................................................10 U^ILI[NATA TABLA POSTROJUVA........

........86 PI[UVAWE NA BROEVITE ZA PRIBLI@NA BROJNOST I POVE]ECIFRENITE BROEVI .............72 DOBRINA (Mihail Janu{ev)..........................................................................................................................................................................................................................................................................87 SLO@NA DRU@INA (Slavka Maneva).............................68 TEATAR..................................................84 SO BROEVITE SE ISKA@UVA I PRIBLI@NA BROJNOST.... LISICATA I LAVOT (Ezop).....................54 KONKRETNI I APSTRAKTNI (MISLENI) IMENKI........................................ ...80 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ......................................76 LI^NI ZAMENKI.......83 DRUGARSTVOTO E NE[TO SVETO (Stojan Tarapuza).................................103 PLASTESA................................................................OVO[NA KARANICA (Edi Majoran) ....82 GO NEGUVAM DRUGARSTVOTO I PRIJATELSTVOTO LICEMER (Ezop) ............................................................................92 TI REKOV........................................102 SE GRI@AM ZA OKOLINATA VALKANATA U^ILNICA (Liljana Eftimova).......................................99 OCENKA PO DRUGARSTVO (Tome Arsovski).............61 ISTRA@UVA^I (Radovan Pavlovski) ...............................88 NA[ GOCE (Gligor Popovski) ......................................................................................................................................................................................71 IGRA SO SNEGULKITE (Naum Popeski) ......................... ................................66 DEVOJ^ETO SO KIBRIT^IWATA (Hans Kristijan Andersen) ................................................................................................................65 OPISNI PRIDAVKI ......kuklena pretstava.............................................96 VREME KAJ GLAGOLITE...........................................................................................................94 PREPIRKA (Velko Nedelkovski) ................................... HARTESA I PLATNESA (Zemeno od praktikata)...............................................104 169 ...............................................................................................................internet ................................................................................ MI RE^E (Vasil Mukaetov)..................................enciklopedija...........................................74 BO@I]NI SNEGULKI (Violeta \urovska)......................................60 FILM ...............100 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM...58 MAGARETO.........................64 JA PO^ITUVAM RAZVIVAM DOBRINATA OD DOBRO PODOBRO (Kuzman Kuzmanovski) ....................................................79 KAKO DOA\A NOVATA GODINA (Du{ko Avramov)......................detski pe~at ....62 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM..............................................................................................................................................................................................57 SOOBRA]AJNI ZNACI (Nusret Di{o Ulku)...........90 ^ESTITKA (Naum Popeski) ............................................................

.............................................160 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM .......... .................................................122 JA PO^ITUVAM RAZLI^NOSTA PTICI (Pero Milenkoski)..............118 CAROT I ORA^OT (Makedonska narodna prikazna)......................159 VO LETO NAJUBAVO SE SONUVA (Makedonka Jan~evska) .............................................PISMO OD DECATA NA GOLEMIOT GRAD (Kosara Go~kova)............. E@OT I KRTOT (Makedonska narodna prikazna) ..........................................154 IMIWA (Gligor Popovski) .....................................gatanki....................141 @ITELITE NA OHOHO (Risto dav~evski)............140 SVETOT OKOLU MENE VREDNA LEKCIJA (Kineska narodna prikazna) .............................................113 OD DETSKITE SRCA..........139 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ............................................................109 GLAVNI ^LENOVI NA RE^ENICATA....................................163 170 .......156 KOJ ]E GO ^UVA U^ILI[TETO (Gorjan Petrevski)................................................................... brzozborki i pogovorki............................................158 DETSKI IZVOR^IWA ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................130 VELIGDEN (Naum Popeski) .........................................128 ZBOROVI SO SPROTIVNO ZNA^EWE .............................................................132 [U[KA^ [U[KA-[UTRE DU[KA (Vasil Pujovski) ............................................................................145 ZO[TO E SLADOK LEBOT (Vasil Mukaetov)...136 ZABAVNA TRADICIJA .....112 KAMENEN CVET (Kiro Donev) ..........................120 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ..............126 ZBOROVI SO ISTO ILI SLI^NO ZNA^EWE..NAVODNICI ........................................................................................................ ...............111 PODMET..148 @ELEZNI^AR (Boro Sitnikovski).................107 NA MOJATA MAJKA (Nenad Xambazov) ...............................124 NAVREDA (Gorjan Petrevski)................................................................................................................................................................................................. .........................................................150 RODENDENSKI VOZDI[KI (Van~o Polazarevski)..................................111 PRIROK..129 IGRA SO DETE (Bla`e Koneski).....142 PRAVOPISNI ZNACI ..dneven pe~at......................................................123 APRILSKA (Risto Dav~evski) ..................................162 RE^NIK..................................146 ZA EDEN DIME I NEGOVATA @ELBA (Vlado Dimovski)........... ........116 MOETO SELO (Van~o Nikoleski) ........................................................................................................................................................................................134 LISICATA..152 VODNATA SAMOVILA (Bra}ata Grim) ..........

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful