MAKEDONSKI JAZIK

ZA ^ETVRTO ODDELENIE
OD DEVETGODI[NOTO OSNOVNO OBRAZOVANIE

MAKEDONSKI JAZIK
ZA ^ETVRTO ODDELENIE
OD DEVETGODI[NOTO OSNOVNO OBRAZOVANIE

.

Vo nego }e naide{ na raznovidni i zanimlivi prikazni. Toa }e te napravi gord i sre}en. koj. So negovata primena }e poka`e{ kolku ja saka{ svojata tatkovina i makedonskiot narod.. raboti vredno i uporno.. Nie znaeme deka ti mo`e{ da gi sovlada{ site barawa vo ovoj u~ebnik.. Sre}no! Avtorite . Se raduvame {to povtorno se sretnuvame so ista cel: osvojuvawe na novi znaewa. raskazi. veruvame deka }e ti bide mnogu interesen. narodni mudrosti. svoite poraki i da te upatat po vistinskiot pat na `ivotot. pesni.Dobredojde vo ~etvrto oddelenie. Vo ovoj u~ebnik izbravme za tebe zanimlivi zada~i. Niv }e gi otkriva{ niz stranicite na ovoj u~ebnik. Radosta }e bide tvojot postojan pridru`nik. Zatoa sakaj go nego. dramski igri.. i site tie nestrplivo te o~ekuvaat da ti gi otkrijat svoite tajni. barawa i jazi~ni igri niz koi sam }e gi otkriva{ novite znaewa. Pritoa }e gi izu~uva{ i sovladuva{ pravilata na makedonskiot literaturen jazik. bajki.

.

. A i vreme be{e. Dojde i septemvri. u~enici! .^ekajte.. No i odmoreni. A i drugite so u~itelkata Jana. so sini o~i.... I jadri crni o~i... .Tie se va{ite novi drugari.Se odmorivte. A mom~eto be{e ruso. Site se vratija vo u~ili{tata.gi pozdravi u~itelkata Jana. jas!!! U~itelkata Jana se sme{ka{e.. U{te posre}ni bea i Nevena i Dimitar. a na Dimitar so Ana. Bea pocrneti od sonceto.gi smiruva{e. Gorjan Petrevski 7 . . Koj }e saka da sedi so niv? Od site klupi ednoglasno odekna: "Jas..Kolku sum sre}na! . .re~e u~itelkata. . . Novata u~ebna godina po~na.Zaedni~ki prodol`uvam NOVITE DRUGARI Avgust iste~e. Nevena i Dimitar sami }e si odberat. Taka i se slu~i. Devoj~eto ima{e dolga crna kosa. .devoj~e i mom~e.Dobredojdovte. Na sre}a. . Od triesette liv~iwa na Nevena £ padna da sedi so Igor. vaka. Sekoj od vas neka go zapi{e svoeto ime na par~e hartija. jas.se izraduva i Igor. li? Kolku ste porasnale za ovie tri meseci! Kako da ne ste ~etvrtooddelenci! Vesela vreva vo oddelenieto. Samo dve deca ...Od ovoj den so vas }e u~at Nevena i Dimitar .Eve. .izvika Ana. sedea sami vo klupite i srame`livo mol~ea.I jas! . ~ekajte.

treba da se ostane vo nego. za da se bide pisatel za deca i mladi. A jas se obidov da ostanam. a potoa ve povedov i vo "Zemjata od sonot#. ako taa pobara mislewe od tebe kako da gi rasporedi novite u~enici? IZRAZI JA MISLATA Zamisli da si ti Ana. ne e dovolno samo navra}awe na detstvoto. Izrazi go tvoeto zadovolstvo {to tokmu ti ja ima{e taa sre}a da dobie{ novo drugar~e vo klupata i da mu poka`e{ deka e dobredojdeno. tuku so eden svoj del. svojata popularnost kako pisatel ja steknav najmnogu preku romanite: "Spomenka#.PRIJATELOT ZA VAS I ZA SEBE Nikoga{ ne zaminav od detstvoto. na u~itelkata i site u~enici od paralelkata. u~itelkata i 4. najprvo so knigata raskazi "Gorocvet#. "Isti o~i#.RAZGOVARAME ZA KRAJOT NA RASKAZOT Na krajot od raskazot pisatelot ja istaknuva radosta na site: na Ana i Igor. Napi{i vo tvojata tetratka. "Dale~na qubov#. nema da ostane{ ramnodu{en i kon drugite.. Nevena i Dimitar. Vo tvojata tetratka objasni zo{to se sre}ni: 1. "Ve~niot vetar#. ako si mom~e. ostanatite u~enici. Ako gi pro~ita{ raskazite od koja bilo kniga. "Marta#. 8 . a potoa pro~itaj im na tvoite roditeli i na tvoeto novo drugar~e od klupata. "Rano dojde qubovta# i "Maj~iniot spomenar#. Ana i Igor.. ako si devoj~e. 3. PREPORAKA ZA ^ITAWE Nie ti prepora~uvame za ~itawe edna od zbirkite so raskazi: "Tatkovata prva qubov#. skrien i intimen. No sepak. SORABOTUVAJ! Koe drugo re{enie bi £ go predlo`il ti na tvojata u~itelka. "Snegovite na Klimentina Evin#. 2. Nevena i Dimitar. Za{to. ili Igor. GORJAN PETREVSKI PISATELOT .

. Pro~itaj mu na tvoeto drugar~e {to si napi{al i dopolnete se. Kolku od podvle~enite gi napi{a i ti? Objasni mu na drugar~eto zo{to ja saka{ svojata tatkovina Makedonija. mila moja. takva da si mi.NAPRAVI SVOJ GROZD OD ZBOROVI Napi{i go zborot tatkovina vo sredinata na listot. najsre}na. sum posakuvala. Ka`i go svoeto mislewe i pred site drugar~iwa.. i u{te mnogu najubavini. Prosti mi. najbogata. a okolu nego pove}e zborovi i izrazi so koi }e iska`e{ {to ~uvstvuva{ kon tvojata tatkovina. Napravi sporedba so zborovite i izrazite {to gi napi{a ti vo tvojata tetratka. i sum veruvala deka e taka za{to te sakam. TATKOVINO Sekoga{ sum te kitela so milni zborovi. najslobodna. najsakana. 9 . so qubov na dete beskrajno iskreno TE SAKAM! Bistrica Mirkulovska ISKA@I GI SVOITE ^UVSTVA [to po~uvstvuva koga ja slu{na ovaa pesna? Nabroj najmalku tri ~uvstva! Koe e najsilnoto ~uvstvo {to go izleala poetesata? Podvle~i gi so moliv~e zborovite so koi poetesata ja "nakitila# svojata tatkovina. najli~na.

Zo{to si go posakal toa? 10 .USTEN I PISMEN GOVOR SOGLEDAJ I ZAKLU^I [to pravat dvete deca od prvata slika? [to pravat ostanatite dve deca? Lu|eto me|u sebe komuniciraat so pomo{ na govorot. otkolku koga }e gi pro~itame? ZA DOMA Razmisli i napi{i koga ti bilo polesno da komunicira{ pismeno so nekoj od tvoite bliski. Zo{to ti e polesno da opi{uva{ pismeno? Zo{to anegdotite se pointeresni koga }e gi slu{neme od nekogo. Govorot mo`e da bide usten i pismen. Koga ti e polesno da se izrazuva{? Objasni zo{to. [to saka{ pove}e: nekoj da ti raska`e usno nekoja interesna slu~ka ili sam da ja pro~ita{ od kniga? Objasni zo{to toa go saka{. NAPRAVI RAZLIKA Na ~asovite ti go koristi{ i usniot i pismeniot govor. namesto usno.

Pred nea stoele za seznajkovci {to va`at no za `al i takvi {to nemaat {to da ka`at. Koga pretsedatelite stoele postroeni pred tabla? Poetot vo posledniot stih zaklu~uva deka nikoj ne mo`e da £ go ospori zna~eweto na u~ili{nata tabla za naukata.RAZMISLI Za {to s¢ slu`i u~ili{nata tabla. Poso~i nekoe tvoe drugar~e {to mo`e{ da go nare~e{ seznajko. bilo na ~asot ili za vreme na odmorite. 11 . Na u~ili{nata tabla koj }e £ go ospori zna~eweto {to go ima vo nau~nite prostori. Neosporen e pokazatel pred tablata stoel i sekoj pretsedatel. U^ILI[NATA TABLA POSTROJUVA U~ili{nata tabla od koga opstojuva pred nea nekogo postojano postrojuva. Objasni zo{to se slo`uva{ so nego. Dopolnete se so drugar~eto od klupata. Stevo Simski PRO^ITAJ I KA@I Kako u~ili{nata tabla gi postrojuva u~enicite? Zo{to nekoi u~enici nemaat {to da ka`at koga se pred tabla? Koi u~enici se nare~eni seznajkovci. IZRAZI SE PISMENO Raska`i edno tvoe do`ivuvawe povrzano so u~ili{nata tabla.

S¢ }e be{e vo red. koga }e dojde Zoki. a ne Zoki . go baram Zoki. @iveat re~isi na ista ulica. ti si Pero!? Slu{aj. za da se dogovorime ne{to.. Po telefon razgovarame onolku kolku {to treba. mojot drugar go bara{e negovata prijatelka: . re~i mu da mi se javi. .Alo! Ovde e Mimoza.£ odgovoriv. Zo{to Pero ne mu ja prenel porakata na Zoki? Kako trebalo da te~e razgovorot? 12 .RAZMENI GO MISLEWETO znam sakam da znam {to nau~iv Na koj na~in sekojdnevno komunicira{ so lu|eto? So kogo naj~esto razgovara{ po telefon? Zo{to mu se javuva{? Vo tetratkata napi{i {to znae{ za telefonskiot razgovor i {to saka{ da doznae{. (Izvadok od knigata . .A. A da ne zboruvame za tie {to †zaspivaat# po telefonot. se poznava po mnogu †sitnici#.Ovde e Pero.kako telefonirame? Pred nekoj den. bidej}i navistina ne znaev so kogo razgovaram. taa da go spu{ti telefonot.£ velam. I taka si porazgovaravme. .vedna{ †ispea# taa. a nadolgo i na{iroko }e razgovarame {tom se sretneme. KAKO SI? Ubavo vospitanoto dete. ZOKI. za na krajot od razgovorot.Ama jas ne znam koj go bara . ako razgovorot po~ne{e vaka: .Alo! Zoki! Kako si? . a jas ne mo`ev da ja prenesam porakata. Na krajot od ~asot napi{i {to si nau~il. a vodat †maratonski# razgovori po telefon... Pi{uvaj vo vakva tabela: ALO. Navistina .Bonton za deca#) Naum Popeski OTKRIJ GI GRE[KITE Pro~itaj go u{te edna{ tekstot i otkrij kade zgre{ila drugarkata na Pero. Edna od niv e telefoniraweto.

Koristi pozdravi: dobro utro. Po igrata popolnete ja tretata kolona od tabelata {to ja zapi{avte na po~etokot na ~asot. Pridr`uvajte se do pravilata .. Vo nekoi javni govornici. Dodeka eden par zboruva slu{ajte i ocenete dali razgovorot bil ubedliv. Zboruvaj jasno i razbirlivo. vo prodavnicite za vesnici. I parot {to zboruval neka se oceni. vi blagodaram. treba da koristi{ karti~ka so telefonski impulsi koja ja stava{ vo aparatot. Po telefon ne se ka`uvaat doma{ni zada~i. Koristi kulturni izrazi: ve molam. Telefonskiot razgovor se pla}a.telefonskiot bonton. Vedna{ pozdravi i pretstavi se. a treba da se javi{ nekomu. telefonskiot razgovor mu go pla}a{ na rabotnikot koj raboti tamu. vo trgovskite centri. pravilen. TELEFONSKI BONTON (PRAVILA) Ne yvoni vo docnite ~asovi. za da zboruva{. vo po{tite i vo nekoi prodavnici.TREBA DA NAU^I[ Tvojot telefonski razgovor treba da bide kratok i jasen. jasen.. bidete qubezni. dobar den. mo`e{ da koristi{ javni govornici koi se postaveni na trotoarite.. na avtobuskite i `elezni~kite stanici. do gledawe. Ne zboruvaj dolgo. dali ne{to propu{tile. Za nekoi od niv. Ako ne si doma. prijatno. prostete. BIDETE KREATIVNI Vo par so drugar~eto do tebe napi{ete zamislen telefonski razgovor. Zemete nekoj predmet od va{iot u~eni~ki pribor koj }e vi poslu`i kako telefon i o`ivejte go zamisleniot telefonski razgovor. kulturen.. dobra ve~er. 13 . Vo dene{novo moderno vreme naj~esto koristime mobilni telefoni so koi mo`e{ da se javi{ i od najoddale~enite mesta. ne se raska`uvaat lektiri. vo po{tite.

Lutki. Bri{e{e Mare. Im be{e `al na dvete. a gumi~kata se smaluva{e s¢ pove}e i pove}e. Naedna{ na Mare £ tresna kutijata nazemi i dvete se navednaa da gi 14 . jas ni{to ne ti rekov . Po~naa da im se smeat: .A ti koga bri{e{e so mojata gumi~ka. Mare. Sepak. bri{e{e. ne znae{e sega kako da postapi. lutki naluteni! Mare i Len~e mol~ej}i. Na odmorot prvpat ne izlegoa zaedno i ne se kikotea dodeka si ja jadea u`inkata. Taka prodol`i i vtoriot ~as. dosta bri{e{. Len~e se ispla{i deka }e se potro{i sosem i £ re~e na Mare: . Len~e sfati deka zgre{ila i deka za edna nikakva gumi~ka se skara so najdobrata drugarka. zalepena na moliv~e. site deca ve}e znaeja deka Mare i Len~e se skarani.ISKA@I SE Koj ti e najveren drugar? Zo{to? Ima li ne{to za {to ste se skarale? Kako se smirivte? Vo Venov dijagram napi{i gi va{ite osobini jas zaedni~ko ni e SKARUVAWE I SMIRUVAWE Iako Mare i Len~e se najverni drugarki u{te od gradinka. ve}e mi ja istro{i gumi~kata! Mare se navredi i £ re~e: . sepak se skaraa. dolgo gi redea tetratkite i kutiite so molivi vo ~antite.za edna gumi~ka! Mare si ja zaboravila gumi~kata doma i na ~asot se slu`e{e so gumi~kata na Len~e. no koj }e go napravi prviot ~ekor za smiruvawe!? Koga zavr{ija ~asovite. I toa za ni{to .Ama.se svrte malku nastrana nalutena i do krajot na ~asot ve}e ne ja pobara gumi~kata na Len~e.

Do sekoe barawe pi{uvajte go samo ona {to se bara vo zagradite: Tema (edna imenka): _________ Opis na temata (dve pridavki): __________ __________ Nastan. Potrudi se da smisli{ najdobar plan. . se skaraa .tie izlegoa pregrnati kako i sekoga{. 15 . I za ~udo na decata {to gi ~ekaa nadvor da se pojavat u{te pove}e naluteni. se poglednaa i se zakikotea: . OBIDI SE SO PETORED Obidi se sodr`inata na raskazot da ja pretstavi{ na pointeresen i najkus na~in nare~en petored. dejstvo (tri glagoli): _________ _________ _________ ^uvstvo (re~enica od ~etiri zbora): ________ _______ _______ ________ Povtoren prikaz na temata (pridavka): ____________ PETMINUTNA VE@BA ZA PI[UVAWE Pi{uvaj neprekinato pet minuti i objasni {to petstavuva za tebe drugarstvoto.Va`i . [to misli{ ti za izvinuvaweto? Koga posleden pat si se izvinil nekomu i za {to? Kako se ~uvstvuva{e toga{? PREDLO@I PLAN Pro~itajte go raskazot nekolkupati i podelete go na tri logi~ki celini.Ajde ve}e da ne se lutime. Mo`e{ da raboti{ vo par so tvoeto drugar~e. Pro~itaj mu na drugar~eto {to si napi{al.i se smirija. Taka si e toa. Neli se najverni drugarki?! Se skaraa.soberat rasturenite molivi. Va`i? .£ re~e nasolzena Len~e. Kleknati. Mare .Izvini. pa odnovo da im se potsmevaat . Mo`ebi tokmu tvojot plan }e bide zapi{an na tablata i vo tetratkite na drugar~iwata. Slavka Maneva RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Poradi koja pri~ina se skarale Len~e i Mare? Koj e vinoven za skaruvaweto? Kako se smirile dvete drugarki? Pronajdi ja i prepi{i ja re~enicata so koja Len~e £ se izvinila na Mare.odgovori Mare so rastreperen glas.

da ne ti stisnit prstite. da ne ti skr{it prstenot! Narodna pesna Gligor Popovski NAPRAVI SPOREDBA I SOGLEDAJ Koja pesna polesno ja ~ita{ i ja razbira{? Zo{to? Koja e razlikata me|u jazikot na dvete pesni? Na koj jazik e napi{ana pesnata †Devoj~e mori devoj~e#? A na koj jazik poetot Gligor Popovski ja napi{al pesnata "Koga sum luta#? ZAPOMNI Naroden jazik e onoj koj{to go koristat lu|eto vo sekojdnevnata slobodna komunikacija. Taa doa|a krotko. a zo{to . Standardniot jazik e utvrden so pravila koi se po~ituvaat od site lu|e. Standardniot (literaturen) jazik e zadol`itelen za site lu|e vo edna dr`ava. me gleda. race {iri. na oro da ne se fa{ta{. 16 . spokojstvo mo`am da najdam vo o~ite na dragata mama. ZADA^A Prepi{i gi zborovite od narodnata pesna {to se razli~ni od standardniot jazik i objasni go nivnoto zna~ewe. Toj se koristi vo site oblasti od `ivotot. oti e mom~e tu|in~e. mori devoj~e.ne znam ni sama. pobaraj pomo{ od tvoeto drugar~e ili tvojot u~itel. nikoj ko mama da me smiri! Bla`e Koneski gi utvrdil pravilata na makedonskiot standarden (literaturen jazik). Ako ne go znae{. da ne te fatit za r'ka. I ti si dol`en da gi po~ituva{ pravilata na standardniot jazik i koga zboruva{ i koga pi{uva{! KOGA SUM LUTA Koga sum luta za ne{to.NARODEN I STANDARDEN (LITERATUREN) JAZIK DEVOJ^E MORI DEVOJ^E Devoj~e. nikoj ne umee. {to nar'~ve{e majka ti.

za da frli po vas. i da ne se navednuvaat i da frlaat za da n¢ udrat? Ne ~ini taka. ej sinkovci i }erki moi. ste znaele poarno da se ~uvate.Ami ako si go imaat kamenot v pazuvi.im rekla majka im. So glavite da se vrtite i vidovte li nekoj ~ovek.Nacrtaj stra~ka i dve mali stra~iwa. Toga{ po~nala majka im da gi pou~uva i da im veli vaka: . edno dete frlilo so kam~e po niv i za malku }e gi otepalo. treba otsega natamu da si gi otvorite o~ite i da se ~uvate od lu|eto. Otkako gi be{e izgledala. jas zaludo se ma~ev da ve u~am da bidete itri. vie ste znaele pove}e od mene.letnete si! . a najmnogu od decata. Edna{ kako {to si stoele pod edna topola. oti kamen }e zema. . da znaete. po~nale da letaat po nea. mori majko. Letnale od taa topola i oti{le skraja na edna druga topola i si zastanale na gran~iwata. I vie ne ~ekajte da se ispravi ~ovekot.Kako {to ve ~uv.Otkoga ja islu{ale stra~iwata majka si £ rekle: . STRA^KATA SO STRA^IWATA Be{e si izvela edna stra~ka pet stra~iwa. a ne da ~ekame da se navednuva i posle da letame.Slu{ajte sinkovci i }erki moi! Od dene{nata beqa {to }e ve udre{e deteto so kamen i }e ve otepa{e.Ej. . a najmnogu nekoe dete kako se navednuva. {tom vidime ~ovek blizu do nas treba da si letneme. Makedonska narodna prikazna 17 . . da se vardite otsekade. Koga i da stoite na nekoe drvo ili na zemja. ili deteto . Poka`i mu go crte`ot na drugar~eto i dopolnete se.

[to prou~uva ovoj nau~nik? Pronajdi zamena na zborovite od narodniot jazik skraja. I OVA ]E TE INTERESIRA Iako ma~kite se dragi doma{ni mileni~iwa. Potseti se koja tvorba e narodna prikazna. ~avka. vo Velika Britanija. na primer.RAZGOVARAME ZA PRIKAZNATA [to te voodu{evi vo ovaa prikazna? Od kogo gi demne najgolema opasnost stra~iwata. i do 70 milioni ptici godi{no. kako i ostanatite ptici? Objasni zo{to stra~iwata bile poitri od majka im. Doznaj {to e ornitolog. lastovica. otkako }e go iznese{ usno svojot zaklu~ok. a so toa im se ovozmo`uva da `iveat normalno lu|eto. Iznesi gi svoite stavovi. pajka. Nekoi sopstvenici na svoite ma~ki okolu vratot im stavaat yvon~iwa koi yvonat koga ma~kata se dvi`i i taka gi predupreduvaat pticite deka im se zakanuva opasnost. fazan. BIDI ISKREN Na koja grupa deca pripa|a{ ti: na onie od koi treba da se ~uvaat pticite ili onie koi se gri`at za niv. Kakvi opasnosti te demnat tebe na ulicata? Od {to i od kogo treba da se ~uva{? JAZI^NI VE@BI Male~kite na stra~kata se stra~iwa. ~u~uliga. [to sfatile tie. tie se izvonredno efikasni lovci koi mo`at da ubijat. koga e najsigurno da pobegnat od lu|eto? [to nau~i najva`no od ovaa prikazna? Zapi{i vo tetratkata. 18 . misirka. {trk. lebed. pticite i drugite `ivotni? So koi tvoi aktivnosti i ti spa|a{ vo niv? POVRZI SO TVOJOT @IVOT Stra~iwata i drugite ptici gi demne opasnost od decata. slavej. Napi{i gi imiwata na male~kite na slednive ptici: vrabec. beqa i da se vardite so zborovi od literaturniot (standarden jazik). Kako se vikaat lu|eto koi se gri`at za za{tita na prirodnata okolina.

najvesela i najmila. Toj skina od drvjata edna tikva. A zo{to? Zatoa {to taa esen strina mi so moite bratu~edi dojde vo moeto selo. Bratu~etka mi Verka pogledna prugore kon drvcata polni so slivi i veselo izvika: .Ete. ovaa tikva da ja nosi{ v grad i tamu da im ka`e{ na decata: †Kaj mojot dedo v selo tikvite . lozinkite se iska~ile na slivite i vrzale tikvi. vidi. ne mo`am da zaboravam edna esen. kru{i. Koga gi vide. Znaete. £ ja dade na Verka i re~e: . jadev ka~amak.odgovori dedo. E. . vo edna golema ko{nica ja stavivme i tikvata {to †raste# na drvo. Kolku jas bev vesel i sre}en. Van~o Nikoleski 19 . kade be{e na slu`ba. Taa esen za mene be{e najbogata. Po pojadokot navrativme vo na{ata bav~a. a ne kako tebe . Treba da pojadete. na strina mi i moite gostin~iwa im napolnivme ko{nici so piperki. jabolka i praski. toj veselo izvika: . Vistina. . zelka i drug zelen~uk. a ne kako kaj vas vo gradot samo slivi! . .RAZMENI GO MISLEWETO Porazgovarajte so drugar~eto kade e poubava esenta: v selo ili v grad. NA GOSTI V SELO Sekoja esen e bogata so plodovi.kle~ka! A pak jas sum silen za{to. Se razbira. mesto leb svari ka~amak. ja postavi sofrata i nie sednavme da pojaduvame. domati. ta tie izniknale. tolku pove}e be{e mojot dedo. .Oddaleku idete! Sekako ste ogladnele. {to ti se ~ini deka se vratil nazad za {eeset godini i stanal malo i nemirno dete.Toa e najubaviot pojadok! . Okolu bav~ata dedo be{e zasadil drvca od slivi. ve~eravme i legnavme. Od site niv vo moeto selo. toga{ vo sekoe selo e veselo.pra{a mojot bratu~ed Tome.Gleda{ kako e kaj nas v selo? Na{ite slivi ra|aat i slivi i tikvi. .Dedo. na edno drvo sliva. Toj tolku be{e vesel i raspolo`en. slivi. praz. kru{i i drug zelen~uk od bav~ata. jabolka. striko mi `ivee{e vo gradot.Kakov e ovoj selski pojadok? Mleko so ka~amak? . dedo! Pogledni! Gore na edno drvo ima tikva! Site go svrtevme pogledot natamu. Dedo be{e zasadil kraj drvjata semenki od tikvi.Go gleda{ li tvojot bratu~ed Vase? Toj sekojpat jade selski ka~amak i zatoa e debel kako prase. Drugiot den. Sekoj neka gi odbrani svoite stavovi. do grankite vise{e kako vosok `olta tikva. Osobeno esenta e bogata v selo za{to toga{ se berat plodovite. a bratu~edite retko navra}aa vo moeto selo.se pofali toj. vidi. koj bi rekol? Kolku golemi porasnale moite mali gradski mangup~iwa! Majka mi stopli mleko.rastat na drvjata!# Ve~erta se vrativme doma. koga bev mal. Taa be{e zasadena so piperki.

20 .

So tvoeto drugar~e od klupata napravete plan na raskazot vo koj }e napi{ete: tema (za {to se zboruva vo raskazot). Drug zbor so isto zna~ewe: bakrdan. Potoa sekoj od vas neka go ilustrira onoj del {to najmnogu mu se dopadnal.vid jadewe od p~enkarno bra{no. vreme koga se slu~il nastanot. glavni misli (kus naslov za sekoja celina). DA RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Zo{to taa esen na pisatelot mu bila najmila? Koj bil povesel od nego? Zo{to? So kakov selski pojadok gi pre~ekale gostite? [to s¢ imale posadeno vo bav~ata? [to zabele`ala Verka na drvoto? Kako se slu~ilo toa? [to im podarile na gostin~iwata? SORABOTUVAJ Pro~itajte go tekstot glasno i podelete go na pet celini. DOMA[NA ZADA^A Ako `ivee{ vo grad raska`i za edna tvoja poseta na rodnini ili prijateli koi `iveat vo selo.vo narodniot jazik: niska trkalezna masa ka~amak . [to ti be{e najinteresno? 21 .DOPOLNI GO SVOJOT RE^NIK sofra . mesto kade se slu~il nastanot i poraka ({to saka da ni ka`e pisatelot). [to ti ostavi najsilen vpe~atok? Ako `ivee{ vo selo raska`i za edna poseta od tvoi rodnini ili prijateli koi `iveat vo grad.

Ja vidov li~no. Makedonka Jan~evska 22 . Esenta deca e slikar. Potem vrz neboto sino rasposla slikarsko platno i samo za nekolku miga go oboi sivo-matno. Za~as gi pozlati site ovo{ki rodni kraj patot. V~era na pat ja sretnav so kotle stopeno zlato. Gledajte kako se `arat ottamu obrazi vreli. `imi o~ive moi. Utroto so ognen purpur oboi gradini celi. `imi o~ive moi. Ja vidov kako so ~etka lisjeto `olto go boi. vi velam kako slika so boi.RAZMISLI Koi boi se najzastapeni vo prirodata vo esen? Koj gi sozdava tie boi? ESEN Esenta deca e slikar.

Slikarot slika `olto lisje . a ilustratorot gi naslikal ~etirite poetski sliki so ~etka i boja. RAZGOVOR ZA SLIKARKATA ESEN Zo{to ne i veruva{ na poetesata deka ja videla esenta kako slikar? Kako e pretstavena esenta vo ovaa pesna? So koi boi slika esenta? [to oboila so `olta boja? Za {to ja upotrebila zlatnata boja? Koga gradinite gi oboila purpurno? ^ii se vrelite obrazi vo gradinite? Kako go oboila neboto? Zo{to? VOO^I I ZAKLU^I Kolku strofi ima vo pesnata? A stihovi? Pro~itaj gi poslednite zborovi vo stihovite. bakaren sad koj naj~esto se koristi na ogni{te vo selskite doma}instva.jaka crvena boja.mal kotel.Rumeni utra za rumeni jabolka .ZNA^ENJE NA ZBOROVITE purpurna boja .Sivo-matno nebo .utrinskoto crvenilo (rumenilo) predizvikano od izgrevot na sonceto kotle . Tebe ti ostavivme da gi podredi{ spored redosledot na poetskite sliki vo pesnata: .Kotle zlato za ovo{kite 23 . Nie ti gi dadovme naslovite na poetskite sliki. crvena kako `ar purpur . Opredeli gi rimuvanite zborovi i zapi{i gi vo tetratkata. no namerno go izme{avme redosledot. ODBERI NASLOV NA POETSKITE SLIKI Poetesata ja naslikala esenta so zborovi.

Deneska go razgledav posledniot broj na moeto spisanie "Razvigor#. Ja pro~itav knigata "Cvetulki so svetulki# od Stojan Tarapuza. PRIMENI GO NAU^ENOTO Zapi{i gi vo tvojata tetratka odgovorite na slednive pra{awa: Koja e tvojata adresa? Kade raboti tvojot tatko? Koja e tvojata posledna pro~itana kniga? Napi{i go polnoto ime ozna~eno so kratenkata MTV. ADRESI I SPISANIJA (VESNICI. 24 .PI[UVAWE GOLEMA BUKVA KAJ IMIWATA NA INSTITUCII. Deneska se vozev po bulevarot "Partizanski odredi#. VESNICI I KNIGI spisanie †Razvigor# ulica †Stra{o Pinxur# ZAKLU^I Ve}e znae{ deka sekoe ime se pi{uva so golema po~etna bukva.. SOGLEDAJ Nacrtaj vo tvojata tetratka vakva tabela i vo nea vnesi gi imiwata od gornite re~enici kako {to ti e poka`ano. Mnogu lu|e se vozat so avtobusite na Gradskoto soobra}ajno pretprijatie. Na{eto u~ili{te se nao|a na kej "13 Noemvri#. Moite roditeli redovno go ~itaat "Utrinski vesnik#. Ako imeto e sostaveno od dva ili pove}e zbora.. KNIGI) Mojot tatko raboti vo Stopanska banka. so golema po~etna bukva se pi{uva samo prviot zbor. Mojata baba `ivee na ulica "Stra{o Pinxur# br. Doznaj go i napi{i go imeto na spisanieto {to go ~itaat tvoite povozrasni drugar~iwa. IMIWA NA INSTITUCII Stopanska banka ADRESI IMIWA NA SPISANIJA. Dopi{i u{te po nekolku primeri. V~era go posetivme Istoriskiot arhiv na Republika Makedonija. Vo koj slu~aj se pi{uva so golema bukva i vtoriot ili tretiot zbor vo imeto? Poso~i gi vakvite primeri vo gornite re~enici. Jas u~am vo Osnovnoto u~ili{te "Sveti Kliment Ohridski#. 18.

a.t.l. a u~enikot treba vedna{ da opredeli dali e samoglaska ili soglaska. I.k.e.k.z.s.k. Odgovorot treba da go zapi{e vo tetratkata. e.u. U se samoglaski Drugite glasovi . Zabele`ete kako izleguva vozdu{nata struja od belite drobovi niz usnata praznina pri izgovorot na A.c.l. a toa treba da odgovori kolku i koi samoglaski i soglaski gi ima vo zborot.m.v. O i U.b. Toj {to }e zgre{i otpa|a od igrata. Povtorete ja ovaa igra so po pet zbora. o.a. I.i. E. Igrata se povtoruva s¢ dodeka ne ostane eden pobednik.t. O.t. a. o.d. E. 25 A A B B V V G .a. Potoa drugar~eto ti postavuva zbor i ti treba da gi dade{ istite odgovori.r.a.s. U~itelot sekomu neka mu ka`e eden glas.g. a kako pri izgovorot na drugite glasovi! J K LQ MN W O P P I @Z Y D \ mojata azbuka C C ^X ^X [ [ T] T] RS RS ZAPOMNI A. Sostavi po eden ili pove}e zborovi od sekoja grupa soglaski i samoglaski: a.SAMOGLASKI I SOGLASKI PRISETI SE: Kolku glasa ima vo makedonskiot jazik? A bukvi? Izgovarajte ja glasno azbukata so drugar~eto od klupata.se soglaski E UF UF H H U^I NIZ IGRA Izigrajte edna igra so drugar~eto: Ti mu ka`uva{ zbor {to }e go napi{e vo tetratkata. pokraj zborot.a. Otkrij koj sostavil najmnogu zborovi.

plakati i sl. Odgovorite zapi{uvaj gi vo tetratkata so celosni re~enici! 1. Pismen govor e indirektna (posredna) komunikacija (vrska. debarski. Narodniot jazik go so~inuvaat pove}e narodni govori {to se koristat vo razli~ni delovi na Makedonija: strumi~ki. Slednive zborovi }e gi rimuvam so: a) esen . Soglaski se site preostanati glasovi od azbukata. op{tewe) me|u lu|eto so pomo{ na pismoto (pisma. nepcata ili usnite. Doma{niot telefon go koristam: a) za raska`uvawe na moi interesni do`ivuvawa. Standarden (literaturen) jazik e jazikot {to se koristi od site lu|e vo site oblasti od `ivotot. Zborot sofra od narodniot jazik }e go zamenam so standardniot: a) masa b) stol . knigi. a Bla`e Koneski gi utvrdil pravilata na makedonskiot literaturen jazik. 2. b) proglasena e nezavisnosta na na{ata Republika Makedonija.______ b) selo . vesnici. gevgeliski itn. b) ona {to ni go pora~uva pisatelot preku slu~kata. 26 4. b) za kratki informacii ili dogovori. E. ohridskostru{ki. ne naiduva na prepreka. vo semejstvoto. male{evski.______ 5. Poetska slika e: a) so zborovi dolovena slika ili sostojba. GLASOVI Samoglaski se A. 6. Krste Misirkov prv gi postavil.jazikot {to go koristat lu|eto vo slobodnata komunikacija. bitolsko-prilepski.______ v) boi . 3. Pri izgovorot vozduhot naiduva na prepreka od jazikot.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM GOVOR Usten govor e direktna (neposredna) komunikacija me|u lu|eto so pomo{ na govorot. Pri nivniot izgovor vozduhot minuva slobodno niz ustata. Na 8 septemvri 1991 godina: a) na{ata tatkovina e oslobodena od fa{istite. O i U.) JAZIK Naroden jazik . zabite. b) edna strofa od pesnata. Tema vo eden raskaz e: a) slu~kata za koja{to se zboruva vo nego. I. kumanovski. ~estitki. internet.

Denot e kako sozdaden za igri. }e mi gi pi{uva doma{nite po maj~in jazik i pismenite raboti. A Velko? Eh. . . si pomisli toj radosen. sakam da vi podaram po edno vol{ebno penkalo. Za toa vreme u~itelkata im gi pregleduva{e doma{nite zada~i po matematika. Velko ja izvadi tetratkata po doma{ni zada~i gordelivo i so pobedni~ka nasmevka.Kakva si! . Iskreno mu se zablagodari na tatka si za podarokot. .# Tatko im zamina na rabota.pra{a sinot. †Kakvo u`ivawe#..Blagodaram! . 27 .]e saka{ li da ni go poka`e{ vol{ebnoto penkalo za da se uverime so svoi o~i? . Negovite drugari bea za~udeni..Tate. Velko ve~era{e nabrzina i vedna{ zaspa.mu odgovori tatko mu. . . Zo{to da si go zamoruvam mozokot? A ovaa moja sestra e navistina golema stra{livka. .Se razbira.Imam vol{ebno penkalo! Toa samo }e mi gi re{ava zada~ite po matematika. Lidija go primi penkaloto so nedoverba. . Vol{ebnoto penkalo }e mi gi pi{uva doma{nite zada~i po matematika i maj~in jazik. Utredenta im se pofali na drugar~iwata vo u~ili{teto.Ajde da izlezeme nadvor da si poigrame. Sestra mu vedna{ se fati za u~ewe. ne mo`am da igram. Igrata go mame{e. zo{to da ne!? Samo neka zavr{i ~asot.Mili moi. Izmoren. Vo sobata ostanaa obajcata.Rabotam vredno i uporno RAZMENI MISLEWE Kade postojat vol{ebnite raboti? VOL[EBNOTO PENKALO Tatkoto im se obrati na dvete deca: .mu odgovori sestra mu.# Denot brgu se istrkala. Velko se nasmevna podbivno i ja spra{ti nadvor. †Nema ve}e u~ewe.Vo toa {to so pomo{ na vol{ebnoto penkalo }e dobiva{ samo petki! . . Velko i Lidija bea iznenadeni. vo {to se sostoi vol{ebnosta na penkaloto? . Kve~erinata se pribra doma. toj vo tie migovi blika{e od sre}a.£ re~e naluteno. †Vol{ebnoto penkalo }e mi pomogne. Taa i dosega ima{e samo petki! Bez nikakvo vol{ebno penkalo.S¢ dodeka ne nau~am za utre.

Samo beli listovi so kvadrat~iwa.A zada~ite?! Kade ti se zada~ite? Ovde nema ni{to. A Velko? Toj samo ja navedna glavata od sram. Ovoj pat zaslu`i ~ista edinica! . .... Sekoe penkalo e vol{ebno za vreden i trudoqubiv u~enik..[to e ova?! . toa e mojata tetratka za doma{na rabota po matematika. Velko ima vol{ebno penkalo {to samo gi re{ava zada~ite po matematika. draga u~itelke! . Nekoj od u~enicite dofrli: . a krupni solzi mu zarosija od o~ite. mislam .. Nenad Xambazov 28 . Vo oddelenieto odekna gromoglasna smea..mu re~e u~itelkata. pa ..U~itelke.Ova .go pra{a za~udeno u~itelkata. Sfati. ama be{e docna.

So pomo{ na Venov dijagram istakni gi osobinite na Lidija i Velko. Podeli go na logi~ki celini. Lidija devoj~e deca u~enici Velko mom~e zaedni~ki osobini PREPORA^AJ MU NA VELKO Kako }e mu pomogne "vol{ebnoto# penkalo na Velko? Na kogo treba da se ogleda Velko? Isprati mu poraka na Velko {to treba da pravi za da bide uspe{en.ISTAKNI OSOBINI Napravi plan na raskazot. imenki glagoli pridavki 29 . Najdobriot plan napi{ete go na tabla. glagoli i pridavki od raskazot. Pi{uvaj so rakopisni latini~ni bukvi. PREDLO@I PLAN .) Zapi{ete ja porakata so golemi bukvi na u~ilni~koto pano. Vnimavaj kako ~ita{. Kako }e glasi porakata? (Pronajdi ja na po~etokot na ovaa lekcija. Odberi gi najinteresnite.VE@BAJ IZRAZNO ^ITAWE Pro~itajte go raskazot {tafetno. POTSETI SE Vo tabela kako na{ava vnesi po pet imenki. Potrudi se ubavo da gi opi{e{. Idejata na raskazot pronajdi ja vo poslednata celina.

SLOG
Vo treto oddelenie nau~i deka zborot se deli na pomali negovi delovi koi se vikaat slogovi. Primeri: kni-ga ki-ri-li-ca tet-rat-ka sog-las-ka og-le-da-lo do-a-|a dru-gar-stvo od-de-le-ni-e

SOGLEDAJ I ZAKLU^I u-~i-li{-te do-a-|a Kolku slogovi ima vo zborot u~ili{te? Kolku vo zborot doa|a? Razgledaj go sekoj slog vnimatelno. [to zabele`uva{? Koj vid glas go ima vo sekoj slog: samoglaska ili soglaska? Mo`e li slogot da bide iska`an samo od samoglaska? A samo od soglaska? Najva`niot del od slogot e samoglaskata. Taa go obrazuva slogot. Kolku samoglaski ima vo zborot, tolku ima slogovi. Slogot mo`e da bide sostaven i samo od edna samoglaska.

VE@BI Prebroj gi slogovite vo sekoj zbor i odgovorot ka`i mu go na drugar~eto: pismo, istorija, prodava~i, broj, prestolonaslednik, u~ilnica, most, geografija. Sostavi po eden zbor od slednive slogovi i zapi{i gi vo tetratkata: bo-ne-to ke-ma-ski-don ro-vi-zbo ca-pti-ta tel-pi-sa ca-ni-~e-re kaz-na-pri den-ro-den ~i-u-me tel-di-ro taj-~i-pro gut-ka-gu DOMA[NA ZADA^A Vo tetratkata podeli gi na slogovi zborovite od prvite dve strofi od pesnata "Oktomvriski patokaz# na str. 44.

30

PRENESUVAWE NA DEL OD ZBOROT VO NOV RED

Ako vo zborot ima dve soglaski edna do druga, tie se odvojuvaat:

maj-ka, son-ce, bib-lioteka, nas-mevka i nasmev-ka, tab-la, stom-na, tet-ratka i tetrat-ka

Ako vo zborot se najdat dve samoglaski edna do druga, tie se odvojuvaat:

do-a|a, Te-odor, te-atar, gre-alka zna-ewe, vi-ulica, sme-ewe

Nikoga{ ne se prenesuva edna bukva vo noviot red, i toga{ koga taa pretstavuva slog:

NE: sme-a, dojdo-a, kajsi-i, sto-i, pe-e, od-i DA: smea, doj-doa, kaj-sii, stoi, pee, odi

VE@BI Podeli ja stranicata vo tetratkata na polovina so vertikalna linija i prepi{uvaj go raskazot "Novite drugari# na str. 7 prvo na levata polovina, a potoa na desnata. Prepi{uvaj dodeka ne ja ispolni{ stranicata. Vnimavaj kako gi prenesuva{ delovite od zborovite vo noviot red. Napi{i gi site na~ini na koi mo`e{ da prenese{ delovi vo nov red od slednive zborovi: pettiot, podelba, pravopisniot, tatkovina, nikoga{, oddelenie, u~ili{te. Primer: Pettiot: pet-tiot i petti-ot; Oddelenie: od-delenie; odde-lenie i oddele-nie 31

PODGOTVI SE PRED ^ASOT Na 11 Oktomvri go odbele`uvame Denot na vostanieto na makedonskiot narod. Doznaj zo{to go praznuvame toj den, {to se slu~ilo, kade, koga. Iskoristi gi znaewata od Op{testvo.

OKTOMVRISKI PATOKAZ
Dedo i vnuk vo letno popladne senka vo parkot baraat. Gledaat vo spomenikot i vaka razgovaraat: - Dedo, a zo{to kon sonceto gleda? - Stra`ari, milo, vo denot ubav Dobrini da se redat. - Taa e vperena kon onaa ulica: Lu|e i koli - `iva vrvulica, Zeleni kruni vo drvored stojat Ku}i so fasada so razli~na boja - Likot na ovoj partizan, dedo vo bronza e izlien, neli? - Da, ~edo, zagina toj vo borba za utra beli. - Glej, ko `iv da e, da prozbori saka. [to ni poka`uva negovata raka?

Minuva~i na pro{etka pod neboto sino prodavnica nova, a potamu kino. Nasmevnati lica, e~i vedra smea, a `ivotot cuti pod sekoja strea!

Slatkarnica - da ~estat dedovcite i babite na balkoni sletuvaat i gukaat gulabite. Malo, sre}no semejstvo vo domot svoj ru~a. U~ili{na zgrada - decata da u~at. - Blagodaram, ovde po~esto }e idam, Partizanot bronzen sakam da go vidam. Stoi do fontanata, mu `ubori vodata Negovata raka bdee nad SLOBODATA! Velko Nedelkovski

32

^itajte ja redosledno strofa po strofa.vid metal od koj{to se pravat spomenici RAZMISLI Zo{to pesnata se vika Oktomvriski patokaz? So kakvi ~uvstva se ispolneti dedoto i vnukot dodeka stojat pred spomenikot? Koe e osnovnoto ~uvstvo vo ovaa pesna? Kolku strofi ima vo nea? A stihovi? VOO^I Za kogo se zboruva vo pesnata? Kade razgovarale tie? Za kogo? Vo koi stihovi se opi{uva ulicata na slobodniot grad? Pro~itaj gi glasno! Vo koja strofa e opeano zadovolstvoto na lu|eto? Od {to se zadovolni? [to saka da gleda vnukot? [to poka`uva rakata na bronzeniot partizan? POTRUDI SE DOMA Pesnata nau~i ja napamet. Na ~asot po Likovno obrazovanie podelete se vo grupi i obidete se da nacrtate razli~ni crte`i: . . bidej}i toa e pesna za na{ata sloboda. .~uvari vrvulica .1945 godina bronza . .^itajte izrazno so gordost i sre}a. Dodeka rabotite slu{ajte makedonski narodni pesni.nekoj spomenik {to ti ostavil vpe~atok.ZNA^EWE NA ZBOROVITE stra`ari . mnogu lu|e partizan .borec protiv fa{istite vo borbata za sloboda na na{iot narod od 1941 .ilustracija na pesnata. Zamisli si so kakov glas }e ja ~ita{ glasno. Potoa pro~itaj ja pesnata vo sebe.znameto i grbot na na{ata tatkovina. Ve`baj izrazno da ja recitira{.povorka. POVRZI SO DRUGI AKTIVNOSTI VE@BAJ IZRAZNO ^ITAWE Neka ti ja pro~ita pesnata u~itelot. Vnimavaj na sekoj znak i na bojata na glasot. Najdobriot recitator nagradete go so rakopleskawe. 33 .prazni~en izgled na tvoeto mesto.

[to misli{.. jas! . koskive od umor mi se zdrobeni. Kutrata ptica ne go dore~e posledniot zbor od re~enicata. Dali da se odzve ili ne.Od kade da znam koj si i {to si?! Mo`ebi si lisica. †Ama.]e ti ka`am. Le`e{e taka nekoe vreme i naedna{ naslu{na kako nekoj go zaobikoluva sedeloto. Edna male~ka ni{to`na ptica da nej}e da me primi vo svoeto sedelo samo zatoa {to ne go znae moeto ime?! Moeto ime e slavno i golemo. a naesen im gi odzemam grdite `olti lisje. pa re~e: . si gi skri pilcite pod kriljata i u{te povnimatelno se vslu{a.. mili i pak ~u: . Glasot kako da be{e na nekoj izmoren starec.@ivee li nekoj tuka {to }e me primi vo svoeto gnezdo? Dolg pat imam pominato.Ka`i mi najnapred koj si. koj li mo`e da dojde vaka docna? †misle{e pticata i se priseti na site svoi prijateli.Jas imam dare`livo srce. . eden od onie {to gi sre}avam na mojot esenski pat. 34 .Jas sum.Iljadnici godini imam.Nie so tebe odamna se poznavame. naprolet gi kitam drvjata so zelen dar.skreska silno nepoznatiot. . a mo`ebi nekoe drugo stra{no `ivotno {tom si tolku silen. a vo borba nikoj ne mi e ramen.pra{a pticata. a vakvo ~udo s¢ u{te ne sum videl.RAZMISLI I RAZMENI GO MISLEWETO Koi gosti ne ti se mili.. Najposle re{i da se javi. . Pticata mol~e{e i razmisluva{e. zo{to ne! . Zo{to? NEMIL GOSTIN Edna ptica se svitka vo sedeloto i se podgotvi da spie kako {to spijat site ptici.re~e nepoznatiot glas. pot~uknuva i moli.se javi nepoznatiot.Ne!!! .. zakrckaa silno grankite i za malku {to ne £ se otkorna sedeloto. . Zborovite {to doa|aa bea krotki. koga po~uvstvuva kako se zani{a drvoto. Skitnik sum. Ispla{ena molkna i ~u: .Da ne si lav ili slon? Sigurno si slon. no glasot {to doa|a{e odnadvor ne li~e{e na ni~ij i zatoa povtorno pra{a: . Pticata si go pozapre zdivot.Koga mi gi ka`a site podrobnosti za sebe. . mo`e{ li da mi go ka`e{ i tvoeto ime? . . . kako se vika{ i }e te primam vo svoeto sedelo. koj li mo`e da bide nemiliot gostin? .Sakam da ti go znam imeto za da mo`am da se prisetam koj si.Koj vaka docna e dojden pred mojata ku}a? . no sekomu dobrina nosam.

Taka re~e pticata. No {tom si ve}e tuka. tolku daleku {to ti nikoga{ tamu nema da stigne{. pticata ne go pu{ti da vleze vo topliot dom. A ako saka{ da znae{. mene me vikaat Severko! Zapameti go ova i pu{ti me da vlezam vo tvojot topol dom.Jas sum posilen od sekogo: od tigri. ]e zaminam daleku. }e mi gi zamrzne{ slabite piliwa.@al mi e prijatele. Otkako go ~u imeto na severniot veter. Vera Bu`arovska 35 . ti mala {arena ptico. . za kakov slon zboruva{!? .Ama kakov slon. od slonovi i od sekogo na ovoj svet.vika{e razluteno nepoznatiot i se obide sosila da vleze vo sedeloto. tuku mu re~e: . si gi pokri pilcite so krilcata i zaspa slatko. Veterot po~eka u{te nekoe vreme i razluten i besen jurna niz golemata {uma. u{te utre }e go napu{tam ovoj kraj i }e baram topli predeli.Dali sega ti e polesno da pogodi{ koj e nemiliot gostin? . ne mo`am da te pu{tam za{to ako vleze{ vo moeto sedelo. od lavovi.

36 . POTRUDI SE DOMA Vo tetratkata za doma{na rabota raska`i go raskazot †Nemil gostin#. Raboti vo tetratkata za u~ili{na rabota. Razmenete gi tetratkite so drugar~eto od tvojata klupa i doznaj kako toa ja do`ivealo istata sodr`ina. Ne zaboravi da napi{e{ za trgnuvaweto na dolgiot pat kade {to nema da ve najde studeniot veter. slika ~uvstvo zvuci vrska so mojot `ivot POMOGNI IM NA PTICITE: Ako pod streata na tvojot dom ili na grankite na nekoe drvo vo bliskata okolina ima gnezdo/sedelo na ptici preselnici. ne im go ru{i.RAZGOVARAME ZA TVOITE PRETPOSTAVKI Koga se ostvari tvojata pretpostavka: prviot ili vtoriot pat? Na kogo pomisli na po~etokot na raskazot. Koj bi mo`el da bide nekanetiot gostin {to moli so krotki i mili zborovi? Zo{to taka pomisli? Koj del od raskazot te navede da pomisli{ na vetrot? Pro~itaj go glasno. Tie pak }e se vratat i }e ti se zablagodarat so pesna. Ti bidi edno od malite pti~ki i raska`i {to se slu~i so nemiliot gostin i kako se ~uvstvuvavte ti i tvoite bra}a i sestri. A ako ima gnezdo/sedelo na ptici {to prezimuvaat kaj nas. So pomo{ na tvoite roditeli napravi im ku}i~ka za ptici i gri`i se za nea. vnimavaj na nego. Kakva odluka donela pticata koga sfatila deka e toa lutiot Severko? OBIDI SE Obidi se da pretstavi{ kako ja do`ivea sodr`inata na ovoj raskaz vo ~etirite kvadrat~iwa. Ostavaj im ronki i sekakvi semenki na opredeleno mesto na tvojot prozorec. Iska`i go glasno tvoeto do`ivuvawe pred celoto oddelenie. pomogni im vo studenite denovi {to doa|aat.

ima vo dolgata gladna zima. Potvrdi go toa so primeri od pesnata. Risto Dav~evski RAZGOVARAME ZA PESNATA Poetot na godi{nite vremiwa im dal ~ove~ki osobini.RAZGOVARAJ SO DRUGAR^ETO Koj vid zimnica podgotvuvate vo tvoeto semejstvo? [to saka{ ti najmnogu da jade{ od podgotvenite proizvodi? ZIMNICA Proletta gi rodi cvetovite. pa oddolu i odgore gi potpe~e na svoj {poret. A esenta ja zadol`i po nego da prodol`i. letoto gi rodi plodovite. Naslovot na sostavot izmisli go sam. POVRZI SO PRIRODA Za koi `ivotni znae{ deka prigotvuvaat zimnica? Objasni kako prigotvuvaat i kade ja ~uvaat? 37 . Ja potfati la`icata ja zapo~na zimnicata za jadewe da ima. IZRAZI SE Napi{i kratok sostav vo koj{to }e go istakne{ svoeto u~estvo vo podgotovkata na nekoja zimnica. ovo{jeto {to go obra vo kujnata si go sobra. Zo{to poetot zimata ja narekuva †gladna#? Objasni! Pro~itaj ja pesnata so recitirawe.

... }e nau~i{ pesni.. Nikola Altiev GI OTKRIVAM VREDNOSTITE NA KNIGATA Zo{to ti se dopadna ovaa pesna? Koi ~uvstva gi pobudi kaj tebe? Vo prvata strofa poetot veli deka knigata mnogu ne{ta }e ti ka`e... So brodovi ti }e plovi{ po moriwa v svetot........... Objasni kako ja razbira{ porakata na poetot iska`ana vo poslednata strofa.. Kakvo treba da bide deteto za da znae s¢ {to go interesira? 38 .PORAZGOVARAJ SO DRUGAR^ETO Koja e tvojata omilena kniga? Objasni zo{to. skazni sto tovari razni.treba da e ko mrava.. KNIGATA E IZVOR Mnogu ne{ta knigata dete }e ti ka`e. Kako knigata ti ka`uva mnogu ne{ta? Objasni kako i kade s¢ }e te {eta knigata. a deteto s¢ da znae . . ]e se sretne{ so decata crni... beli. ]e te {eta sekoj den niz celiot svet.. `olti.. mnogu zemji ti }e vidi{ }e doznae{ s¢ po red...... i veruvaj nikoga{ nema da te sla`e.. avioni }e te nosat najbrzi vo letot.... So vekovi znaeweto vo knigi se stava...

Vo nea mo`at da ~lenuvaat site ______na toj grad. Jas sum za~lenet vo _____________ biblioteka. Vo moeto mesto ima/nema biblioteka. Taka }e sledite koj ~ita najmnogu i }e izberete najdobar ~ita~. Nejzinoto ime e ____________. SOSTAVETE LISTA Vo oddelenieto sostavete lista vo koja }e zapi{uvate koi knigi ste gi pro~itale. Istata izrabotete ja so pomo{ na kompjuter.OBJASNI Kakvi knigi saka{ da ~ita{? Spored {to gi odbira{ knigite? Kako se odnesuva{ kon niv dodeka gi ~ita{? Koja kniga ti e najomilena i na site im ja prepora~uva{ da ja pro~itaat? POTSETI SE I DOPOLNI Gradskata biblioteka e najgolema vo ______. ^ita~ Naslov Avtor Datum na pozajmuvawe Datum na vra}awe Komentari i zabele{ki 39 .

. Toa mu reklo: 40 . ja lekuvale.Toga{ carot ispratil glasnici niz celoto carstvo. Princezata naedna{ spi{tela: .~are nemalo. Carot ja sakal }erka si premnogu i £ gi ispolnuval site nejzini `elbi. so prst poka`uvala kon ulicata i vikala: . da tancuva. Eden den. Site ja pra{uvale od {to tolku se ispla{ila.velel toj .samo bidi mi ti `iva i zdrava. Taa si ostanala vxa{ena. naedna{ svikala i gi okokorila o~ite. Eden den.Fatete go! Prese~ete mu ja glavata! Go fatile mom~enceto i go dovele pred carot i princezata koja bila crvena od lutina: . £ davale ~aevi. Caricata umrela rano. Begaj}i. dobro . samo {to prestanala da pi{ti. Koga nekoj od dvorskite sovetnici }e se obidel da ja natera da nau~i barem ne{to za da ne se sramat od nejzinata neukost. bil brkan od nejzinite odai so vikotnici i zakani deka }e mu ja prese~e glavata. no ni{to ne pomognalo. koga im se rodilo prekrasno devoj~e. No taa site u~iteli gi navreduvala so najpogrdni imiwa i gi brkala. Ako carot se obidel da ja skara i da £ ka`e deka ni{to nema da znae.Dobro. Samo edno mom~ence stoelo i gledalo nagore. Koga nekoj ima takvo lice? SKAZNA ZA VXA[ENATA PRINCEZA Mnogu odamna si `iveel eden umen i pravdoqubiv car. no ni{to ne pomognalo. a taa samo stoela vko~aneto. da sviri na harfa. taa po~nuvala tolku silno da pla~e {to tatko £ vedna{ £ popu{tal. ja podignale do prozorecot da pogleda malku nadvor.Poka`i vxa{en izraz. Od den na den carskata }erka stanuvala s¢ porazgalena i dodevala so svoite ~udni i nevozmo`ni barawa.Koj }e ja izlekuva princezata }e go dobie polovinata carstvo! Doa|ale razni lu|e. Taa vreskala: . dodeka sedela do omileniot prozorec. no . Brgu ja smestile v postela. umniot sovetnik }e se sretnel so carot i taka nasekirani se tufkale po hodnicite. lekovi.Ene go pak! Site se str~ale i navistina dogledale edno mom~ence {to so race £ pravi dolg nos na princezata. Carot ne umeel da ja spastri svojata }erka. Ja pregleduvale najdobrite lekari. Se obiduval da ja natera da u~i da veze gobleni.Toa mene taka da mi pravi i da ne mi se pokloni! Ubijte go! Carot baral objasnuvawe od mom~enceto. so poraka: . Samo sedela do prozorecot i zjapala vo minuva~ite koi morale da £ se poklonuvaat dozemi.Aaaaaa! A dolu nemalo ni{to. ]e se najde nekoj princ i za tebe i tato }e mi te oma`i. Solzite na princezata bile najmo}noto oru`je pred carot.

da £ davaat samo leb i voda s¢ dodeka ne se fati za nekoja rabota. no mu se dopadnale hrabrosta i iskrenosta na mom~eto. u{te polo{o mislat vozrasnite# . Na carot mu padnalo mnogu te{ko.si rekol.Samo sedi do prozorecot i zjapa vo lu|eto {to itaat po rabota. a princezata .gi nau~ila site raboti {to trebalo da gi znae edna carska }erka. Pa u{te bara i da £ se klawaat! [to ako e princeza? I taa treba ne{to da raboti. Slavka Maneva 41 .veruvale ili ne . Se nalutil i naredil da ja zatvorat princezata vo maloto sop~e. Yidovite na dvorecot za kratko vreme bile ukraseni so gobleni {to gi izvezla taa i carot so gordost im gi poka`uval na site gosti i prijateli. Carot go nagradil mom~eto za umnite zborovi. a ne badijala da go jade carskiot leb. †[tom vaka misli edno dete. no popusto.. Taa pla~ela i molela.

no taka {to da pronajde{ barem dve tvrdewa koi }e bidat potvrdni (DA) i dve tvrdewa koi }e bidat odre~ni (NE). Formirajte vakvi grupi. TI PREPORA^UVAME ZA ^ITAWE: Veruvame deka vo treto oddelenie si ja pro~ital "Yvezdeni perni~iwa# Sega pozajmi ja od u~ili{nata ili gradskata biblioteka knigata †Gotvarski skazni# i u`ivaj vo ~itaweto na prekrasnite i malku neobi~ni skazni na va{ata omilena pisatelka Slavka Maneva. Nacrtaj vakva tabela i zapi{i gi tvoite tvrdewa: DA NE Dopolni gi tvoite tvrdewa od razgovorot so tvojot par od klupata. 42 . zapi{ete gi va{ite tvrdewa i razgovarajte za niv. istrajnosta. so najgolemo zadovolstvo gi pi{uvam za decata#. Skopje) VI PORA^UVA: †Skaznata go oblagoroduva deteto. Opredeli se vo koja grupa }e bide{: vo grupata DA ili vo grupata NE. Sega vie raspravate (argumentirate).. SOZDAVAJ Dali carot dobro postapil {to ja kaznil princezata? Odgovori na ova pra{awe.. Go smeni li svoeto mislewe otkako go slu{na tu|oto mislewe? Objasni go tvojot odgovor. Kako avtor. Preku skaznata deteto gi prifa}a najubavite ~ovekovi osobini: hrabrosta. ja pottiknuva negovata fantazija.. mu ovozmo`uva i da sonuva i da veruva vo idninata. spravedlivosta. blagorodnosta. Sega razgovarajte ~etvorica i pro{irete ja tabelata. SLAVKA MANEVA (1934 g.RAZGOVARAME ZA TVOITE O^EKUVAWA I PREDVIDUVAWA Kakov kraj o~ekuva{e? Obrazlo`i zo{to go o~ekuva{e takviot kraj. [to ne o~ekuva{e da se slu~i vo skaznata? Zo{to? Koj e vinoven za takvoto odnesuvawe na princezata? Potvrdi go tvojot odgovor so re~enicite od koi go zaklu~i toa.

narodni prikazni . Poslu{aj ja i zapi{i go nejziniot naslov. . koj u~estvuval vo nea i nejzinata kusa sodr`ina. Od TV-programite od nekoja lokalna televizija odberi detska TV-emisija {to }e ja gleda{. TV-EMISII {to se interesni za tebe se slednive: . Zapi{i {to si gledal.emisii vo koi narodnite prikazni gi sledi{ izvedeni od glumci na mnogu uverliv na~in. . Bez niv ne mo`eme da zamislime da ni pomine ni eden den. .obrazovni .RADIOEMISIJA I TELEVIZISKA EMISIJA Radioto i televizijata se postojano prisutni vo na{ite domovi.detskite muzi~ki emisii . POTRUDI SE Sekoja nedela na Makedonskoto radio vo 12 ~asot se emituva radiodrama.detskite radiodrami .od koi }e se stekne{ so novi znaewa. 43 . re`iserot. Opi{i kako si gi zamisluva{ likovite i mestoto na slu~kata.detski kvizovi .vo koi u~enicite se natprevaruvaat vo znaewe.emisii vo koi so pomo{ na glumata.nau~no-popularni .vo koi mo`e{ da slu{a{ mnogu detski pesni~ki i da se zapoznae{ so najnovite hit-pesni od detskite festivali. a televiziskite emisii (TV-emisii) i gi slu{ame i gi gledame. Razlikata e vo toa {to radioemisiite samo gi slu{ame. muzikata i drugite zvu~ni efekti }e gi do`ivee{ mnogu silno dramskite tekstovi. . na koja televizija i {to ti se dopadnalo vo emisijata. RADIOEMISII od pove}eto vidovi za tebe }e bidat najinteresni: . Od niv doznavame mnogu raboti.vo koi se zboruva na lesno razbirliv na~in za nau~ni vistini.

Ja vidov fabrikata kade {to se konstruiraat vistinski motori.Gleda{ deka povtoruvam makedonski .Uf. u~itelke . A znae{ li {to e ednina.. u~evme minatiot ~as? Ajde . U~itelkata ispra{uva{e za imenki. ama zatoa dobro znam {to e ednina.... nastavni~ke. toa mo`ebi ne go znam najdobro. E...mu re~e Ivan na svojot drugar od klupata pred po~etokot na ~asot.. a {to mno`ina. No.I ti misli{ deka so toa znaewe }e izvle~e{ pove}e od edinica? Interesno! No. pantaloni .. . ka`i mi te molam zo{to pak jas moram da u~am gramatika? . zamol~i ve}e edna{! . Gramatika. .Zatoa {to treba da bide{ pismen! . glagoli.. puf . .. Ne e lo{o i ti da povtori{ ne{to.ISKA@I SE Zo{to sekoj ~ovek treba da ja znae gramatikata na svojot jazik? Obrazlo`i go tvojot stav: gramatikata e te{ka/gramatikata e lesna.Ivane. kolku traktori ima tamu.Uf. a {to mno`ina kaj imenkite? . kako da ne znam . a potoa kako od pu{ka odgovori: . vujko mi mi re~e deka moram da imam petka po matematika ako sakam da bidam dobar in`ener.potvrdi Ivan... zamenki. broevi?. sre}ata mu se nasmevna. Lele. . . ZO[TO GRAMATIKATA E TE[KA . Milane.Znae{. . No.. toga{ odgovori mi dali imenkata †pantaloni# e vo ednina ili mno`ina? Ivan podzastana malku razmisluvaj}i. se preslu{uvam . Ivane.. Gore ednina.Odli~no .... . a dolu mno`ina! Olivera [ija~ki 44 .. Bravo .Pantaloni. ama edno da znae{. dali znae{ ne{to da ni ka`e{ za imenkite.. jas }e bidam in`ener! . stra{no! Koj da gi nau~i site tie imenki..Aman. toa e u~itelke ... Mene ne mi treba! Jas }e bidam in`ener! prodol`i da mrmori Ivan... V~era vujko mi me odnese da gi vidam traktorite. Denes u~itelkata }e ispra{uva gramatika....Znam. koga dojde redot na Ivan da odgovara. Ne bi gi sobralo nitu na golemiot stadion.Znam. Milane. . taa gramatika! Mnogu e zdodevna.mu vrati Milan.RAZMISLI . . . Dobro .

koi predmeti bi gi u~el? Zo{to? Kako spored tebe bi trebalo da se odviva nastavata? Objasni! JAZI^NO KAT^E Doka`i mu na Ivan deka znae{ pove}e od nego taka {to vo tetratkata }e napi{e{ po pet: . Kako mu se nasmevnala sre}ata na Ivan na ~asot po gramatika? Objasni zo{to odgovorot na Ivan ne e to~en.imenki od ma{ki rod: ____________________ .imenki od `enski rod: ___________________ .imenki vo ednina: _______________________ . Pronajdi {to mu odgovoril Milan na Ivan.DA PORAZGOVARAME ZA RASKAZOT Zo{to treba i in`enerite da ja znaat gramatikata? Najdi go odgovorot na Milan. Ka`i go to~niot odgovor: vo koj broj e imenkata "pantaloni#? DISKUTIRAJTE Koj e tvoj omilen predmet? Zo{to? Koj predmet go u~i{ bidej}i mora{? Zo{to? Da mo`e{ da odbira{.imenki vo mno`ina: ______________________ .imenki od sreden rod: ____________________ 45 .sopstveni imenki: _______________________ .

uli~na b) kamen. nau~no-popularni. Vo nea ima knigi od site oblasti i za site vozrasti. Odgovorite pi{uvaj gi vo tetratkata! 1. Glagoli se: a) dobro. }e proveruvam vo Pravopisot na makedonskiot literaturen jazik.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM SLOG Zborot se deli na slogovi. kade. Pri prenesuvanje na del od zborot vo nov red potrebno e da gi znam i po~ituvam pravilata. no nikako samo soglaska. Slog mo`e da pretstavuva i edna samoglaska. Zborot ima onolku slogovi kolku {to ima samoglaski. zaspa 3. koga v) igra. TELEVIZISKI EMISII ZA DECA prilagodeni za mojata vozrast i potrebi: obrazovni. Pravilno e razdelen na slogovi zborot: a) ka-mi-on b) kra-stav-ica v) kam-en 4. (bro-i). dojde. narodni prikazni i detski kvizovi. Za †Vol{ebnoto penkalo# i †Skazna za vd`a{enata princeza# zaedni~ko e: a) tie se skazni b) imaat ist avtor v) imaat ista tema 46 . a sekomu um dava# glasi: a) televizor b) kniga v) radio 5. Odgovorot na gatankata †Um nema. Vo sekoj slog mo`e da ima samo po edna samoglaska. Ne se vo `enski rod imenkite: a) ptica i treva b) od`a i kamion v) radost i mladost 2. Koga ne sum siguren. visoka. GRADSKA BIBLIOTEKA Bibliotekata vo edno naseleno mesto koja ima najgolem broj knigi i od koja mo`e sekoj `itel da pozajmuva knigi se vika gradska biblioteka. p RADIOEMISII prilagodeni za mojata vozrast i potrebi: radiodrami i muzi~ki radioemisii.

Pobegnala i se vratila vo jatoto megu svoite. Gulabite ne ja poznale. Mislele oti e gulab. Gulabite ja poznale i ja nabrkale. 47 . basna BELATA ^AVKA Videla ~avkata deka gulabite dobro se hranat i toa mnogu i se dopadnalo. OBIDI SE Obidi se so svoi zborovi da objasni{ zo{to dvete pogovorki odgovaraat na basnata.RAZMENI GO MISLENJETO Napravi grozd od site zborovi na koi }e se seti{ povrzani so zborot basna. Mantijata ne go pravi popot. ne ja primile. ^avkata nemala drug izlez. pa ja pu{tile vnatre. Prepi{i gi pogovorkite so rakopisni latini~ni bukvi. Se nabelila i vlegla vo gulabarnikot. I tie ja nabrkale! TOLSTOJ RAZBERI GO ZNA^ENJETO NA BASNATA [to i se dopadnalo na ~avkata kaj gulabite? Kako se dosetila da stane edna od niv? Kako se izdala? Zo{to ne ja primile vo jatoto drugite ~avki? Kakvi luge mo`e{ da prepoznae{ vo nea? Objasni dali postoi razlika megu itrinata i izmamata.Veruvam vo sebe RAZMISLI . koga drugite ~avki ja videle taka neobi~na i bela. No. za{to prilegala na niv. vo eden mig ~avkata se zaboravila ta graknala. Lagata ima kratki noze. No. Sporedi go tvojot grozd so grozdot na tvoeto drugar~e od klupata.

ta so gumi~kata £ ja izbri{a 48 . U{te utredenta otidoa do golemiot Zakijaki. ma|epsnikot po~na da si go ~e{a nosot. Kako {to rekoa.VOL[EBNATA TETRATKA Meto be{e kako i site drugi deca: miren. .Zo{to? Koga nikoj ne mo`e da ja pro~ita. taka i napravija.kone~no se seti mudrecot. podavaj}i im ne{to na zagri`enite roditeli. Glasot is~ezna tolku brzo. tie bukvi. koga ne odi. Site pedagozi i pedijatri vo zemjata gi posetija. sedna i po~na da ja pi{uva doma{nata rabota. so u{i.I kaj nego }e probame da najdeme lek.Zo{to da ne .. taa o`ivea i po~na da pla~e i da vika: . osven samiot toj... . [to s¢ ne se obidoa negovite roditeli za da go nau~at na krasnopis. No koga sfati deka roditelite se seriozni. Ne da ne se trude{e.im se javi nepoznat glas. kako grom od vedro nebo. Se pomirija roditelite deka nivniot sin cel `ivot }e pi{uva nerazbirlivo. . ..si rekoa roditelite.Nema potreba od pi{uvawe.~e{aj}i si go nosot. dojde spasot.Znam {to treba da se napravi! . I {to e najte{ko od s¢. ne sakam! Jas sum ubava bukva. Roditelite se zablagodarija i ja odnesoa tetratkata doma. I ete ~udo! [totuku ja napi{a prvata bukva so opa{ka. . ne odi.se sprotivstavi Meto. ama rakata kako da ne go slu{a{e i namesto ubavi bukvi tie se pretvoraa vo bukvi so opa{ki. kako i {to se pojavi. sosem neo~ekuvano.. no toj ima{e golem problem. Bukvite si ostanuvaa so opa{ki. nikoj drug ne mo`e{e da gi prepoznae. . a rezultatot pak be{e nikakov. arno ama.Ne sakam opa{ka. Bea duri kaj razni baja~ki za pomo{. no lekot nikako da se najde. Vsu{nost.. Meto se ispla{i da ne mu skokne bukvata.Pobarajte pomo{ od golemiot Zakijaki! . Na sinot mu naredija vedna{ da ja pi{uva doma{nata rabota. so krilja. Mnogu lo{o gi pi{uva{e bukvite. toj taka i razmisluva{e . a kamoli da ja proveri? . gi ima{e so krilja. nekoi so u{i. ni pomalku nemiren. . so mevovi i u{te so kakvi ti ne drugi belezi. pa duri i so mevovi i u{te kakvi ne. . Koga mu objasnija {to maka gi sna{la.Toj ma|epsnik s¢ umee i s¢ znae. a kamoli da gi pro~ita.Otsega detenceto neka pi{uva na ovaa vol{ebna tetratka. no toga{.

Objasni zo{to e mnogu va`no sekoj da pi{uva ~itko i razbirlivo? DOMA[NA ZADA^A Napi{i sostav so naslov "Mojot drugar Meto so najubav rakopis#. V ~as bukvata prestana da roni solzi i mu se nasmevna. 49 . razbirlivo. Bukvite mu se sme{kaa od redovite vo tetratkata. Kojznae.. tuku ja izbri{a so gumata i ja ostavi na policata. Poka`i im {to i kako si napi{al na tvoite roditeli.. pa ~etvrtata so mevot. ne ja frli i vol{ebnata tetratka. Pro~itaj mu ja na drugar~eto. a {tom deteto }e gi dotera{e. PREDLO@I Predlo`i im na~in na site drugar~iwa {to ne pi{uvaat ubavo kako da go podobrat pi{uvaweto bez vol{ebna tetratka.. Toj ve}e be{e izlekuvan. Stojanoski RAZGOVARAME ZA BAJKATA Osven bajkite vo koi se raska`uva za podale~nite vremiwa. BIDI ISKREN Misli{ li deka i tebe ti treba vol{ebnata tetratka? Objasni zo{to taka misli{. Goran B. pisatelite pi{uvaat bajki i so sovremena sodr`ina. No. bukvata so u{i. mo`ebi nekoga{ na nekoe drugo dete }e mu pritreba. Tie pla~ea li. Meto prvpat napi{a doma{na rabota koja sekoj mo`e{e da ja pro~ita. Spored {to zaklu~uva{ deka ovaa bajka e sovremena? Kako pi{uval Meto? Kakvi bukvi izleguvale od negovata tetratka? Koj mu pomognal na Meto da pi{uva ubavo? Kako? Zo{to Meto ne ja frlil vol{ebnata tetratka? Izvle~i pouka od ovaa skazna i zapi{i ja vo tvojata tetratka. a toa zna~i pravilno oformuvawe na sekoja bukva. Pi{uvaj ~itko. I taa se rasplaka kako i prethodnata. Predlogot dobro formuliraj go i zapi{i go vo tetratkata.. Vistinski krasnopis.opa{kata. no se smiri {tom u{ite £ bea izbri{ani. zadovolno se nasmevnuvaa. pla~ea. Potoa pro~itaj go pred site. nema {to. Taka. Toa se slu~i i so tretata so krilja. Koga ja ispi{a vol{ebnata tetratka. Potoa na red dojde vtorata bukva. proba i na obi~na.

sukalo. ~inija. premin. voza~. 32 Vo sekoja kolona od imenki po edna se razlikuva od ostanatite spored rodot. kamen. Tatko. trkalo. drvo. drugar. znak. taa ili toa. Site imenki se od _________ rod. Ka`i gi! Precrtaj ja ovaa tabela vo tvojata tetratka i sekoj od dadenive zborovi napi{i go pod zamenkata toj. TOJ TAA TOA tegla. ~evel. penkalo. samo imenkata ____________ e od ________ rod. strav. oko. krug. ~anta. 2. izvor~e. pe~ka. kop~e. dedo. Ko{arka. semafor Imenkite od `enski rod se povrzuvaat so zamenkata _________. sonce. {i{e ZADA^I Opredeli go rodot na imenkite od pesnata Oktomvriski patokaz na str. fudbal. devojka Imenkite {to se povrzuvaat so zamenkata _______ se imenki od ______________ rod. 3. masa. srce. Jajce. ezero. samo imenkata ___________ e od _________ rod. koleno. ulica. Majka. sudija. trotoar. Dete. 50 . more. svetlo. Site imenki se od _________ rod. 1. voz. cre{na. more ZAKLU^I I ZAPI[I VO TETRATKATA Imenkite {to se povrzuvaat so zamenkata toj se imenki od ma{ki rod. no}. ~a{a. nebo. jagne. den. Kamion. kru{a. orel. leb. ptica. prodava~ka. gnezdo.RODOT KAJ IMENKITE Vo treto oddelenie nau~i deka imenkite imaat tri roda. Podvle~i gi imenkite i pokraj sekoja re~enica napi{i od koj rod se. taga. Site imenki se od _________ rod. susam. zima. ogledalo. baba. Napi{i pet re~enici vo koi }e upotrebi{ imenki od trite roda. imenka. mleko. slika. cve}e. pe{ak. Otkrij ja! Prepi{i vo tetratkata. samo imenkata ________ e od __________ rod. cve}arnica. radio. vozduh.

Pokraj sekoja imenka napi{i ja formata za ednina ili mno`ina: jabolko jabolka. bukva. blok. 2. cve}e. raskaz. oxak. bukvi.Vol{ebnata tetratka# na str. Ako imenkata ozna~uva ime samo na eden predmet ili su{testvo. volk. Obidi se da obrazuva{ mno`ina od slednive imenki: Veles. a koi vo mno`ina od slednive sliki: ZABELE@I I ZAKLU^I 1. Primeri: knigi. Liljana. Vardar.ednina i mno`ina. u~itel. izlog. Belasica. Lazo.. ulica. Primeri: kniga. oko. toga{ taa e vo _________. stebla. korpa. Jana. vesnik. Martin. (Ne zaboravaj na prethodniot zaklu~ok za sopstvenite imenki!) 51 . policajci. ______. more. teatar. Mno`inata ozna~uva ime na ________ predmeti i su{testva. teatri. 48 pronajdi gi imenkite i vo tvojata tetratka podredi gi vo dve koloni . dete. lavovi. kowi. stol. Zo{to ne mo`e{? Kakvi se po vid ovie imenki? VE@BI Napi{i ja formata za mno`ina na slednive imenki: devoj~e. ____. Sam zaklu~i koi imenki se vo ednina. yvezda. spisanie. Od bajkata . pokriv. Negotino. steblo.BROJOT KAJ IMENKITE Potseti se od minatata u~ebna godina kolku broja imaat imenkite. _____. prozorec... cve}iwa. drvja. Boris.

Vo treska grda. Po nekoe uste se smee.ISKA@I SE Opi{i nakratko kako izgleda gradot/seloto nave~er. Sonuvaat leko do zori rani. VE^ER ^uden e gradot So svetilkite. Pro~itaj mu na drugar~eto. Vol~e Naum~eski 52 . Kako yvezdi~ki da le`at moi. Dedovci gr~at. Po nekoe ra~e nave~er mrda. Kako gradina So cve}iwata Treperat lambi Vo iljada boi. O samo tie nave~er gorat. Cela no} Ja mre`at svetlinata. Legnati de~iwata na pernicite. Nave~er sprostren Na site strani. ^uden e gradot so svetilkite. Edna so edna Melodi~no zborat. Vo ~uden prikaz se krevet~iwata. I nekoe vrap~e Na son pee.

Odberi edna koja saka{ da ja opi{e{. Odberi ja poetskata slika koja najmnogu ti se dopa|a i nacrtaj ja. ^ar{afot e bel kako _________. Na {to mu li~at taka zapaleni vo iljada boi? [to postignal poetot so ovaa sporedba? "Kako gradina/So cve}iwata/Treperat lambi/Vo iljada boi# Pronajdi ja i vtorata sporedba vo pesnata i objasni ja so svoi zborovi. Svetilkata sveti kako ________. vesela. prazni~na.GI OTKRIVAM POETSKITE SLIKI [to po~uvstvuva koga ja slu{na ovaa pesna? Kakva atmosfera na gradot poetot ni predava so ovaa pesna? Odberi tri zbora so koi }e odgovori{ na pra{aweto: bu~na. Otkrij kolku poetski sliki poetot naslikal so zborovi. NAPRAVI SPOREDBA Prepi{i gi re~enicive i dopolni gi za da dobie{ sporedba: Marija pee kako ________. SPOREDBA Pronajdi gi vo pesnata stihovite vo koi }e otkrie{ so {to poetot gi sporedil lambite vo no}ta. Doseti se: Za da se napravi sporedba koe zbor~e zadol`itelno treba da se upotrebi? DOSETI SE Za koj den i po koj povod mo`e{ ovaa pesna da ja izrecitira{ najubavo {to mo`e{? Toa neka bide tvojata ~estitka do tvojot grad. 53 . Potrudi se da go napravi{ toa. spokojna. Sladok kako ________. razigrana. tivka.

poznava{ li podobra ovo{ka od mene? KOMPIROT: Ah.IZRAZI SE Nacrtaj go tvojot omilen zelen~uk i ovo{je. KOMPIROT: Za mene si nevospitan obi~en portokal. Duri i edna boja se vika portokalova. tuku jas. KOMPIROT: Sekoj saka da bide najdobriot! Ete {to e! JABOLKOTO: Ka`i. da znae{! (malku fali da se stepaat) 54 .. OVO[NA KARANICA KOMPIROT: Zdravo.. i ni{to ne se razbira) BANANATA: Ni{to ne ve razbiram. koga si porasnal vo temnina. a potoa rendanoto jabolko. ne vreskajte! PORTOKALOT: Ova voobrazeno jabol~i{te si se zamisluva deka e najdobroto ovo{je na svetot.kompir! BANANATA: Ili ti jabolko.. site gladni }e bea! JABOLKOTO: (go zdogleduva portokalot): Portokal~e. Samo da me nema mene. ka`i mu na ovoj tvrdoglav kompir deka nema podobra ovo{ka od mene! Nema i nema! PORTOKALOT: [to si voobrazeno! Jas sum tri pati podobar od obajcata. kompir~e! Ka`i mi. jabol~e! JABOLKOTO: ^ao. PORTOKALOT: A {to znae{ pak ti. taka da znae{! BANANATA: Zaborava{ deka jas i gospodinot portokal dojdovme od daleku i podobro od tebe go znaeme svetot na vitaminite. tetka kru{o. da . a ne znae deka jas sum najdobrata. a ne kompirova ili jabolkova. za{to sum prva hrana na doen~iwata i decata.. BANANATA: Ej.. da. ti go propatuva celiot svet.. kompiru eden. Pod zemja? Pih . KRU[ATA: [to vi e vam? Ova bojno pole e ili {to?. neli jas sum najdobroto ovo{je? PORTOKALOT: Ne ti. koe od jabolknicata ne si videlo ni{to drugo i podale~no od ogradata na sosedniot ovo{tarnik. nitu ti. nare~ena e po mene. Vo niv napi{i zo{to tokmu tie ti se omileni. tuku jas! BANANATA: Ne. kompirot i portokalot vikaat na set glas. BANANATA: Kutroto toa. JABOLKOTO: Ne e vistina! Prvata hrana na doen~iwata e mlekoto. zo{to se karate? (jabolkoto.

koj e vo pravo? Na kogo mu posakale dobar apetit? Koj lik ti se dopadna? Zo{to? Vo koe godi{no vreme se slu~uva dejstvoto? Po {to zaklu~i? Koj od pette lika vo tekstot ne e ovo{je? 55 . I prvin }e si svari kompir~e! PORTOKALOT: A. Dobar apetit! Edi Majoran RAZGOVARAME ZA DRAMSKIOT TEKST Koi se glavni likovi vo dramskiot tekst? Zo{to se karale? [to misli{ ti . za{to sum medenka i blaga kako med. ne! Prvo doa|a sokot od portokal! ]e ispie sok! KRU[ATA: I na krajot }e se zasladi so medeno kruv~e! SITE: Mmmmm . Koga Bisera }e se vrati od u~ili{te..KRU[ATA: Ama ste sme{ni! Ako e taka toga{ i jas bi mo`ela da se natprevaruvam za najdobra ovo{ka... }e si podgotvi u`inka i .... KOMPIROT: .

Koj na~in vi be{e pointeresen? Podelete gi ulogite i obidete se dramski da go ~itate tekstot. Izvedete pretstava vo u~ilnicata. kako ja izvedovte kuklenata pretstava pred publikata i {to e toa kuklena pretstava. Mo`ete da gi napravite od karton. Napravete i plakat za va{ata pretstava i istaknete go na vidno mesto vo va{eto u~ili{te. koja grupa za vreme na probite be{e najdobra. Izvedete ja kuklenata pretstava pred drugite oddelenija.VE@BAJ DRAMSKO ^ITAWE Va{ata u~itelka }e vi go pro~ita tekstot na dva na~ina: voobi~aeno i dramski. So pomo{ na stol~iwa i ~ar{av opredelete go mestoto kade }e se pojavuvaat kuklite. Vo grupata podelete si gi ulogite. Ve`bajte gi dijalozite i redosledot na ka`uvawata pod vodstvo na re`iserot. Opredelete scenarist i re`iser. Razgovarajte za izgledot i postapkite na likovite. Za taa cel: Podelete se vo grupi. Na krajot opi{ete kako se podgotvuvavte. Vnimavajte na odnesuvaweto. Na tablata neka ja nacrtaat scenata mestoto na dejstvoto. Na ~asot po Likovno obrazovanie izrabotete gi kuklite. 56 . Zapi{ete vo tetratkata kakvi razliki zabele`avte pri nejzinoto ~itawe. na bojata na glasot i na emociite {to treba da gi iska`ete. Zaka~ete gi na stap~iwa. Scenaristite od sekoja grupa neka se dogovorat kako }e ja napravat scenata. U^ESTVUVAJ VO PODGOTOVKATA NA KUKLENA PRETSTAVA O`ivete go dramskiot tekst. ~orapi i tekstil. sun|er.

Vo du{ata po~uvstvuvav golema radost koga gi vidov moite drugar~iwa kako se lizgaat so svoite sanki. Zo{to ne mo`e{? [to ozna~uvaat apstraktnite imenki? PROVERI SE Prepi{i gi slednive re~enici vo tvojata tetratka i podvle~i gi so sina boi~ka konkretnite. 48 izvle~i {to pove}e konkretni i apstraktni imenki i vnesi gi vo tabelata. Bidej}i nema vo tvoja blizina avion. [to ozna~uvaat konkretnite imenki? Obidi se da poka`e{ ili da nacrta{ ne{to od ona {to e ozna~eno so imenkite vo desnata kolona. 57 . Od raskazot .Vol{ebnata tetratka# na str..KONKRETNI I APSTRAKTNI (MISLENI) IMENKI Nacrtaj vo tvojata tetratka: jabolko. nacrtaj go. moliv i zdravje. za{to majka mi treba{e da se vrati od bolnica so moeto brat~e. PRODOL@I DOMA Nacrtaj vo tetratkata tabela ista kako onaa {to e dadena pogore. Objasni zo{to ti be{e lesno da nacrta{ jabolko i moliv? Objasni zo{to ne mo`e{ da nacrta{ zdravje? KONKRETNI IMENKI APSTRAKTNI IMENKI drvo u~itel prozorec dete zgrada svetilka guma tabla avion qubov bolka itrina taga dobrina lutina radost sila sre}a SOGLEDAJ I DONESI ZAKLU^OK Poka`i gi predmetite {to se ozna~eni so imenkite vo levata kolona. a so crvena apstraktnite: . tie {to se vo tvoja blizina. .Cela no} ne spiev od vozbuda. gi gleda{ ili gi dopira{.

neprijatnost te ~eka! Nusret Di{o Ulku 58 . Da ne znae{ eden znak . }e ti poka`e pat. Razmenete gi listovite so drugar~eto od tvojata klupa. zo{to slu`at. SOOBRA]AJNI ZNACI Kolku stotina va{i zdru`eni race tolku postojat soobra}ajni znaci. Bilo da se vozi{ bilo da odi{ pe{ki. so koi se sre}ava{ koga doa|a{ na u~ili{te.RAZMISLI .prosteno da ne znae{ mnogu . neka kaj ovie znaci ne se pravat gre{ki. dete.RAZMENI Razmisli {to se soobra}ajni znaci. Dali si od selo ili pak od grad znakot tebe. Svoite razmisluvanja zapi{i gi na list i nacrtaj eden soobra}aen znak. kade se postavuvaat. Nekolku razmisluvanja pro~itajte gi pred celoto oddelenie.SOSTAVI .

Podelete se na tri grupi i sekoja grupa neka izraboti po nekolku soobra}ajni znaci karakteristi~ni za taa grupa znaci. GRUPIRAJ SE. lepak. Mo`ete da izmislite i soobra}ajna igra. flomasteri. IZRABOTI Na ~asot po Op{testvo potseti se kako se grupirani soobra}ajnite znaci. kukli i s¢ ona {to }e vi pomogne da ja realizirate igrata. koja e karakteristi~nata forma za sekoja grupa. POTSETI SE.RAZGOVARAME ZA PESNATA Kolku soobra}ajni znaci postojat? Koj treba da gi po~ituva? Zo{to? Obidi se da ja objasni{ so svoi zborovi poslednata strofa? SOGLEDAJ . no`ici. Pro~itajte ja pesnata nekolkupati i ve`bajte izrazno recitirawe. Mo`ete da ja demonstrirate vo sosednoto oddelenie ili na pomalite drugar~iwa.DOBRO PRO^ITAJ Kolku strofi ima vo pesnata? A stihovi? Pro~itaj gi rimuvanite zborovi. DOMA[NA ZADA^A Nau~i ja pesnata naizust. ako ubavo ja osmislite i se dogovorite. 59 . avtomobil~iwa. Prepi{i ja vo tetratkata za doma{na rabota na kirilica. Koristete hamer.

Patem sretnale eden lav. Pro~itaj im na tvoite roditeli {to si napi{al i diskutirajte za poukata. 60 . LISICATA I LAVOT Edna{ se sprijatelile magareto i lisicata i zaedno trgnale na lov. IZVLE^I POUKA Narodot rekol: Malite prikazni golem um davaat.Priseti se na edna basna i preraska`i mu ja na drugar~eto. MAGARETO. Lavot. Kakov um ti dade tebe ovaa kusa prikazna? Zapi{i go tvoeto objasnuvanje vo tetratkata. prvin ja grabnal lisicata. a potoa se nafrlil i na magareto. Povrzi ja so pogovorkata: Koj na drugiot mu kopa grob. i samiot pa|a vo nego. Napravi sporedba koga ti nekoga{ si se po~uvstvuval izneveren od tvoeto drugar~e. Otkako se dogovorile. Ezop DA SE POTSETIME Vo basnite e predadeno `ivotnoto iskustvo na narodot i zatoa sekoja basna ima pouka. koga videl deka magareto ve}e ne mo`e da mu pobegne. mu pristapila na lavot i mu vetila deka }e mu go predade magareto ako ja pu{ti nea. SOGLEDAJ Koi lu|e se pretstaveni preku lisicata? Kako se obidela da se spasi od lavot? Zo{to lavot gi izel i magareto i lisicata? Koi lu|e se pretstaveni preku lavot? Vo ~ija postapka sogleduva{ te{ko predavstvo na prijatelot? OSUDI Napi{i ja tvojata osuda za takvata postapka na lisicata. nasetuvaj}i ja opasnosta. Lisicata. lisicata go povela magareto do nekoja stapica i ve{to go namamila da padne vo nea.

Na nego zapi{ete go naslovot na filmot. .24 sliki vo sekunda.traat kuso vreme . Potrudi se. . †Avanturite na Pipi#. a mo`at da bidat crtani ili igrani.snimeni so nacrtani ili kompjuterski napraveni likovi. DA RAZGOVARAME ZA GLEDANIOT FILM Koi bea glavni likovi vo filmot? Ti se dopadna li glumata na glumcite? Za {to se raska`uva{e vo nego? [to ti ostavi najsilen vpe~atok? Koj e re`iser na filmot? Zo{to saka{ da gleda{ crtani filmovi? BIDETE KREATIVNI So pomo{ na serija sliki~ki prika`i ~e{lawe na kosa. 61 .Gledajte zaedno nekoj od filmovite: †Petar Pan#. Interesno e. otvorawe na cvet ili stanuvawe od stol~e.traat podolgo . †Hari Poter#. . re`iserot i akterite. FILM Od minatata godina znae{ deka filmot e magija na podvi`nite sliki.od 20 do 40 minuti.snimeni so vistinski akteri. Napravete plakat za filmot {to go gledavte. Ne zaboravete deka plakatot treba da bide interesen i da gi natera drugar~iwata od drugite oddelenija da go gledaat filmot.od ~as i polovina do dva ~asa. Prepi{i vo tetratkata i povrzi so moliv~e koj poim od desnata strana odgovara na vidot na filmot od levata strana: crtani (animirani) igrani kusometra`ni dolgometra`ni . S¢ {to pravat akterite se snima na filmska lenta i snimkite se odvivaat so golema brzina .

ISTRA@UVA^I ]e pojdeme u{te podaleku i od Kolumbo i od Magelan nie decata rodeni istra`uva~i so zraci }e otkrieme novi pati{ta i svetovi. Vo koe vreme `iveele? Zapi{i vo tvojata tetratka. Kade podaleku bi po{le decata-istra`uva~i? Koi novi pati{ta i svetovi }e gi otkrijat? Kako nikoga{ ne ostaruvaat. ]e otskokneme od sanka i lizgalka i so drugi deca od Vselenata }e se sretneme vo pregratka. Radovan Pavlovski RAZGOVARAME ZA PESNATA Zo{to ti se dopadna ovaa pesna? Kolumbo oti{ol do Amerika. a samo rastat istra`uva~ite? So {to toa go postignuvaat? 62 .PRONAJDI NA INTERNET . a Magelan ja zaobikolil Zemjata so svojot brod Viktorija. Nie nikoga{ nema da ostareme a samo }e rasteme a samo }e rasteme.ENCIKLOPEDIJA Pronajdi na internet ili vo enciklopedija koi bile Kolumbo i Magelan.

Taa go sozdala prostorot kako `e{ko meur~e koe stanuvalo s¢ pogolemo i pogolemo.uk/science/space ENCIKLOPEDIJA Enciklopedija e golema kniga vo koja se sodr`ani mnogu znaewa od edna oblast ili od pove}e oblasti..1000 pra{awa i odgovori#. . Pro~itajte gi va{ite sostavi i odberete gi najdobrite. . .Narodite vo svetot#.Zo{to?#.Detska enciklopedija#. ... Eve nekolku enciklopedii koi mo`e{ da gi koristi{: . bi ja (go) istra`uval _____________. Koga bi bil kosmonaut bi ja istra`uval planetata __________ zatoa {to _________. Site znaewa se nau~no potvrdeni i doka`ani. Pove}e informacii za vselenata pobaraj na veb-sajtot: www..bbc.Svrti go pogledot kon svetot# i dr.Istorija na svetot#.TVORI Napi{i sostav vo kogo ti }e bide{ kosmonaut. Koga bi se sretnal so dete od vselenata bi mu go postavil slednovo pra{awe: ___________. Vo enciklopedijata ima mnogu fotografii koi go potvrduvaat toa {to e napi{ano. Koja detska enciklopedija ja ima{? [to u~i{ od nea? Od kade mo`e{ da pozajmuva{ enciklopedii? 63 . Na deteto od vselenata bi mu predlo`il __________. Ne zaboravi da gi povede{ i tvoite drugar~iwa. . . Koga bi bil medicinski istra`uva~ bi sakal da pronajdam _________ zatoa {to _________.. AKO SI QUBOPITEN Kako nastanala vselenata? Astronomite veruvaat deka vselenata se formirala pred pove}e od 15 milijardi godini so edna ogromna eksplozija nare~ena Big-Beng ili Golemata eksplozija. ..co.Enciklopedija za mladi#...Enciklopedija na prirodata#. DOPOLNI Vo tvojata tetratka zavr{i gi re~enicite onaka kako {to ti razmisluva{: Koga bi bil istra`uva~.

Slednive imenki: drvja. 3. I nie mo`eme sami da podgotvime i izvedeme kuklena teatarska pretstava. FILM Filmot e snimen na lenta od celuloza. radost. Namesto kuklite zboruvaat vistinskite glumci. Broj . 64 . taga. Vo tetratkata so latini~ni bukvi }e odgovoram na slednive pra{awa: a) doma gi imam slednive enciklopedii:__________________. v) Meto e najdobriot u~enik. 4. ENCIKLOPEDIJA Golema kniga vo koja ima mnogu nau~no doka`ani fakti i podatoci od razni oblasti. v) najinteresen podatok {to sum go nau~il od enciklopedija mi e:______. la`ici.ozna~uvaat imiwa na predmeti i su{testva {to mo`am da gi vidam i da gi dopram. piperki. mese~ina i oblak }e gi prepi{am vo tetratkata na latinica i }e odgovoram na slednive pra{awa: a) vo sreden rod se: __________ b) vo `enski rod se: ____________ v) vo mno`ina se: ___________ g) apstraktni se: _______________ SPOREDBA Poetite i pisatelite vo svoite dela ~esto koristat sporedbi za da mo`eme podobro i povpe~atlivo da go razbereme toa {to ni go ka`uvaat. brzina. 2.ozna~uvaat imiwa na poimi {to ne mo`am da gi vidam i dopram. Site podatoci se potkrepeni so prekrasni fotografii. cve}e. Konkretni imenki . b) od biblioteka sum ja/gi pozajmil slednava/ive enciklopedija/i:_______. a koj igran film. tuku samo gi zamisluvam ili gi ~uvstvuvam. petel. Za da go prosledi{ na ekranot toj snimen nastan. Sporedba prepoznavam vo: a) Meto be{e dobro dete. Spored vremetraeweto filmot mo`e da bide: kratkometra`en i dolgometra`en. Napi{i po dva naslova na poslednite gledani crtani i igrani filmovi. kinoproektorot treba da zavrti 24 sliki vo edna sekunda. Sporeduvaat dva predmeta ili dve pojavi {to imaat nekoja zaedni~ka osobina.lesno prepoznavam koja imenka e vo ednina. Apstraktni imenki . b) Meto be{e brz kako strela. a koja vo mno`ina. Odgovori vo tetratkata: Koj film e crtan.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM IMENKI Rod . 1. Vo niv pronao|am mnogu dopolnitelni znaewa za ona {to go u~am i {to sakam da go znam.znam da gi razlikuvam trite roda: ma{ki. Za da se dobie slika vo dvi`ewe {to ti ja gleda{ na ekranot. `enski i sreden rod. treba lentata da ja dvi`i aparat nare~en kinoproektor. KUKLENA PRETSTAVA Teatarska pretstava vo koja ulogite gi igraat kukli.

~itawe na dneven vesnik i sl. polivawe na cve}iwata. da vnimava{ kade odi{ kade i na {to gazi{. vesnik. 65 . Poetot ti ispra}a kako poraka edna potvrdena `ivotna vistina: †Na zlo ne vra}aj so zlo!# Objasni ja ovaa poraka.Ja po~ituvam i ja razvivam dobrinata RAZMENI GO MISLEWETO [to e za tebe †dobra postapka#? Priseti se na nekoja tvoja dobra postapka. SORABOTUVAJ Dogovorete se so tvojot u~itel i formirajte nekolku grupi. OD DOBRO PODOBRO Dobro e. Ne dozvoluvaj lo{otija kako dar da prima{. [to bi se slu~ilo so lu|eto koi na zloto vra}aat so zlo? Koja e najva`nata poraka od pesnata koja treba sekoj da ja prifati i da se odnesuva spored nea vo `ivotot? Zapi{i ja vo tvojata tetratka i sekoga{ trudi se da ja sproveduva{ vo delo. No najva`no od s¢ e postojano dobro da pravi{ Kuzman Kuzmanovski OTKRIJ I KA@I Na {to treba osobeno da vnimava{? Pronajdi vo prvata i vtorata strofa. i mora{ od zlo da se pazi{. Sekoja grupa neka pronajde vo svojata okolina stari i nemo}ni lica na koi im e potrebna pomo{. Razgovaraj za toa so drugar~eto. iznesuvawe na |ubreto. Napravete raspored na denovite vo koi sekoj od vas so zadovolstvo }e ja izvr{i dogovorenata aktivnost. ti {to {iroko i dobro srce ima{. Posetete gi i dogovorete se kakva pomo{ im e potrebna koja mo`ete vie da im ja pru`ite: kupuvawe na osnovnite produkti. †Na zlo ne vra}aj so zlo!# Ova v srce da go stavi{.

da se smiluvaat i da mi frlat sitni tro{ki za da pre`iveam. Ka`i mu nekolku pridavki. vrap~e. Zar ne te pla{i studenava zima? Me pla{i i zatoa xivkam. Postojano si xivka{. SOGLEDAJ I ZAKLU^I Razgledaj gi istaknatite pridavki vo razgovorot me|u zajakot i vrap~eto. Potseti se i ka`i mu na drugar~eto do tebe so koi vidovi zborovi se povrzuvaat i {to ozna~uvaat tie. ti. Kakvi srca imaat dobrite de~iwa? ______. Znam deka tie imaat golemi srca. Ponekoga{ delkam i kora od nekoe mlado drvce. Odgovori na sekoe postaveno pra{awe: 1. si male~ka. Zimski razgovor Ti. A. mlado drvce 4. Kakvi se zabite na zaja~eto? ________. zajko. sitni tro{ki Pred koi vidovi zborovi stojat pridavkite i gi pojasnuvaat? Ovie se OPISNI PRIDAVKI. Pritoa potrudi se da upotrebi{ {to pove}e opisni pridavki. Zo{to se vikaat opisni? [to opi{uvaat? Opi{i ja tvojata u~ilnica. Da me slu{nat dobrite de~iwa. vredni gradinari 2. so~na zelka 3. Kakva ptica e vrap~eto? __________.OPISNI PRIDAVKI POTSETI SE Ti ve}e znae{ da gi prepoznava{ pridavkite. vrednite gradinari ostavile po nekoja so~na zelka vo gradinite. pa jas so ostrive zabi slatko gi grickam. Podvle~i gi opisnite pridavki so crvena boi~ka. 66 . kako pre`ivuva{? Za sre}a. Kakvi de~iwa saka vrap~eto? _______. a mnogu vesela ptica.

Na {to gi potsetuva{e de~iwata? Podvle~i gi so moliv~e opisnite pridavki vo raskazot . dobar lu|e? Napi{i vo tetratkata kako treba da glasat opisnite pridavki.________________ oblak .Nemil gostin# na str._______________ cvet . Nabrgu vo golemiot park do starata zgrada se nasobraa seriozni de~iwa koi beskrajno mu se raduvaa na stariot sneg._______________ 67 . 34 Vo tetratkata napi{i {to pove}e opisni pridavki za sekoja imenka: majka . Prepi{i go vo tetratkata taka {to site opisni pridavki da imaat sprotivno zna~ewe.________________ ku~e . vesel pesna. Podvle~i gi site novi pridavki {to gi napi{a: Od svetloto nebo po~naa da pa|aat grubi golemi snegulki.. Od niskoto drvo se ~u veselo xivkawe na edno golemo vrap~e. VE@BI Vo sledniov tekst edno va{e drugar~e pogre{no upotrebilo pove}e opisni pridavki.SAM DONESI ZAKLU^OK Zo{to ne mo`e sina nebo.

Gi ispru`i nozete.vika{e devoj~eto. Pred nego blesna najubavata novogodi{na elka.Koga }e padne yvezda. Porano na nozete ima{e nekakvi golemi vle~ki. Racete mu bea vko~aneti od stud i devoj~eto zapali edno kibrit~e. Snegulkite pa|aa vo roevi. Kolku topol i sjaen plamen! Na devoj~eto mu se stori deka sedi pokraj golema bronzena pe~ka {to baboti. Novogodi{nata ve~er zapo~na. bidej}i pijaniot tatko }e go natepa{e. DEVOJ^ETO SO KIBRIT^IWATA Nadvor be{e mnogu studeno. pla{ej}i se da ne ja snema koga }e se izgasne kibrit~eto. ranite minuva~i zabele`aa vo snegot mrtvo devoj~e so nasmevka na usnite. no kibrit~eto se izgasna. Od prozorcite na ku}ite se {ire{e mirizba na pe~eni misirki i sve`i kola~iwa. . Zatoa toa sedna vo edno zatskrieno kat~e me|u dve ku}i i go navle~e tenkoto fustan~e pod pomodrenite noze. nekoj }e umre! Devoj~eto se rasta`i od pomislata na sakanata baba.POTSETI SE Kakov kraj imaat bajkite? Priseti se na nekoja i ka`i mu go krajot na drugar~eto. Devoj~eto ne smee{e da se vrati doma. a mrazot so svojot bel prst {ara{e cve}iwa po prozorskite stakla.Kupete kibrit~iwa! . ama nekade gi zagubi. Devoj~eto kako i da ne go zabele`uvaa. devoj~eto zapali novo. gologlavo i boso. Devoj~eto zapali novo kibrit~e i na plamenot zdogleda dolga masa vrz koja ima{e sekakvi jadewa. prepolna so podaroci. [to li ima{e vo niv? Toga{ edna yvezda se slizna od neboto. Zapali u{te edno kibrit~e i ja zdogleda baba si pred sebe. no srede praznite ulici talka{e edno siroma{no devoj~e. za{to ne uspea da prodade nitu edno kibrit~e. So ra{ireni race taa doa|a{e kon nego. Vo prvoto novogodi{no utro. Koga i ova kibrit~e se izgasna. v~as gi zapali site. Site brzaa vo svoite topli domovi. No nikoj ne saka{e da £ kupi niedno kibrit~e. Baba mu go zede v pregratka i go ponese so sebe po viso~inite. Devoj~eto se seti na zborovite od baba si: . Hans Kristijan Andersen 68 . Okolu nego ima{e mnogu izgoreni kibrit~iwa. ostavaj}i svetla traga zad sebe. Devoj~eto.

RAZGOVARAME ZA KRAJOT NA PRIKAZNATA [to predizvika kaj tebe ovaa skazna? Zo{to ne o~ekuva{e vakov kraj? Kako zavr{uvaat drugite skazni? [to dozna ti za devoj~eto od re~enicata: Baba mu go zede v pregratka i go ponese so sebe vo viso~inite? [to ja predizvikalo nasmevkata na devoj~eto pred da umre? Na koj del od bajkata odgovara ilustracijata? Spored {to zaklu~uva{? 69 .

ANALIZA NA PRIKAZNATA Vo koj den od godinata se slu~ilo dejstvoto? Pronajdi ja re~enicata od koja go doznava{ toa. Koga se slu~il nastanot, vo koe vreme? Kade se slu~il nastanot, vo koja zemja? Napravi plan na prikaznata - daj mu naslov na sekoj razli~no oboen del. Opi{i go edinstveniot lik od ovaa ta`na prikazna - devoj~eto so kibrit~iwata onaka kako {to ti go zamisluva{. NA ^ASOT PO LIKOVNO Nacrtaj ja slikata na celinata koja ti ostavi najsilen vpe~atok. Naredniot ~as naredete gi slikite spored razvojot na dejstvoto i preraska`uvajte ja prikaznata. PRONAJDI GO VINOVNIKOT ZA SMRTTA NA DEVOJ^ETO Vo vakva tabela vo tvojata tetratka napi{i gi pri~inite poradi koi misli{ deka se vinovni tatkoto, bogatite lu|e {to minuvale kraj devoj~eto i op{testvoto (dr`avata) vo koe `iveelo devoj~eto. Koj e vinovnik za smrtta na devoj~eto? Tatkoto Bogatite lu|e minuva~ite Op{testvoto vo koe `iveelo

Pro~itaj gi tvoite odgovori. Organizirajte rasprava i donesete zaklu~ok dali se slo`uvate vo va{ite stavovi. RAZMISLI I ODGOVORI Kako bi postapil ti koga bi znael deka nadvor ima dete {to premrznuva? Pronajdi pove}e re{enija. SOZDAVAJ Napi{i sostav so eden od ponudenive naslovi. 1. Devoj~eto so kibrit~iwata e mojata nova sestri~ka 2. Vo poseta na domot za deca bez roditeli 3. Humanoto srce na ko~ija{ot 4. Novata godina ja proslaviv so devoj~eto so kibrit~iwata 5. Go spasiv devoj~eto so kibrit~iwata 70

PRETHODNA ZADA^A Organizirajte poseta na edna teatarska pretstava. Mo`ete pretstavata da ja prosledite i na CD.

TEATAR
Teatarot e mesto, zgrada vo koja odime da gledame teatarska pretstava. Nie, gleda~ite, se smestuvame vo sedi{tata za publika. Koga }e se krenat zavesite, na scenata doa|aat glumcite (akterite) i igraat. Osobeno vnimanie ni privlekuvaat nivnite kostimi, dvi`eweto na kulisite, menuvaweto na scenografijata, osvetluvaweto i muzikata. Seto toa sozdava edna prekrasna atmosfera {to n¢ plenuva. I vozrasnite se voodu{evuvaat od magijata na teatarot. Tie posetuvaat teatar za vozrasni, a pomladite teatar za deca i mladinci. Vo teatarot za deca i mladinci se izveduvaat pretstavi so kukli i so glumci. I dvete se prekrasni. PRO[IRI GI SVOITE ZNAEWA Vo koj teatar si sledel nekoja pretstava? Koga posleden pat si bil? So kogo? Koja teatarska pretstava ja slede{e? Koi glumci igraa vo nea? Kako bea oble~eni? IZRAZI SE PISMENO Zapi{i gi site novi zborovi. Objasnete gi so pomo{ na va{ata u~itelka. Opi{i edna teatarska pretstava po sledniov plan: 1. 2. 3. 4. Pred teatarot Netrpelivo o~ekuvawe na po~etokot Voodu{evuvawe od scenata Prekrasni teatarski kostimi 5. Interesni likovi 6. Nevoobi~aeno svetlo, muzika 7. Gromoglasno rakopleskawe

Pro~itaj {to si napi{al. Najubavite opisi nagradete gi so rakopleskawe. 71

VOO^I I DONESI ZAKLU^OK Izlezete site nadvor zaedno so va{ata u~itelka. Poigrajte si so snegulkite. Ispru`i ja dlankata i ~ekaj da ti padne snegulka. [to ~uvstvuva{ na dlankata? [to se slu~uva so snegulkata? Kako izgledaat snegulkite koi sletuvaat od neboto? Razmenete si gi va{ite mislewa.

IGRA SO SNEGULKITE
Koga doa|aa snegulkite beli, igrivo, veselo, leko, skokav, na dlanki gi ~ekav - go slu{av nivniot {epot. A tie, trepetni, mali, so mene igraa samo, edna na raka }e sleta, druga na ve|a, na ramo... A jas zaigran taka, snegulki fa}av po patot, a tie yvezdi~ki mali - mi pravea |erdan na vratot. Naum Popeski POGODI [TO E Vo fustan od kristal bel nebesna nevesta mi podade raka, a {tom mi seti damar vrel, se stopi na mojata dlanka.

Qup~o Siljanovski (S. . . . . . A)

SPOREDI Napravi sporedba so igrata na poetot i tvojata igra so snegulkite. Ima li razlika? [to zaklu~uva{, koga poetot si igral so snegulkite? [to ~uvstvuval vo taa igra? A {to ~uvstvuva{e ti? Vo ~etvrtiot stih poetot veli deka go slu{al nivniot {epot. [to misli{ ti, {to mu {epnuvale snegulkite?

72

SITE SPISANIJA NAMENETI ZA DECATA Koe detsko spisanie go koristite vo va{eto u~ili{te? Koja rubrika ti e najinteresna? Koi pisateli naj~esto pi{uvaat za toa spisanie? [to ima vo zabavnata rubrika? So kogo ja popolnuva{? Koi drugi detski spisanija si gi sretnal? Sorabotuvajte so urednicite na va{eto detsko spisanie. Ako ti se dopa|a pove}e. 73 . KREIRAJ! Nacrtaj vo tetratkata na prvata prazna stranica edna golema snegulka. Pro~itaj mu go sostavot na tvoeto drugar~e. Okolu nea napi{i gi site zborovi i izrazi na koi }e se seti{.IZRAZI SE SO ZBOROVI! Napi{i sostav so naslov "Igrav so snegulkite#. Zamisli deka ti {epka samo tebe. Mo`e{. da £ postavi{ pra{awe ili da gi zapi{e{ nejzinite {epoti. Odberete interesen raskaz od va{eto spisanie in a naredniot ~as obrabotete go. Prepi{i go sostavot so ubav rakopis i isprati go na adresata na spisanieto {to go ~ita{. DETSKI PE^AT . da £ napi{e{ i nekoja poraka. Tie }e ve zapoznaat so na~inot na podgotovka na va{eto omileno spisanie. a da £ odgovaraat na snegulkata. mo`e{ da pi{uva{ i na ovoj naslov: "Snegulkata mi raska`a#. Ako saka{ mo`e{ da go pro~ita{ i pred celata paralelka. Potrudi se vo nego snegulkite da gi pretstavi{ kako `ivi su{testva {to nekoj ti gi ispra}a da si igraat so tebe ili da ti raska`at "nebesna# prikazna. Redovno ispra}ajte va{i tvorbi. Organizirajte poseta na redakcijata i zapoznajte se so urednicite. ako saka{.

Od`akot visok samo gi mami so topol ~ad. pagaat zrnca od raka mila cel detski grst. protega gu{a se kolve v slast. Pticite gladni baraat zrna pod snegot mek. Prozorec negde otvora krila: na mrazot cvrst. Nikade crvec. Sletuva jato. Si napravil li ti vakva dobrina? Koga? Kako? 74 . zemjata crna gi pokril sneg.Koi ptici ne odletuvaat na topliot jug? Kako ja pre`ivuvaat zimata? DOBRINA Planina. ni tro{ka hrana da smirat glad. Od radost blika detskata du{a {to dava spas! Mihail Janu{ev RAZGOVARAME ZA PESNATA Za kogo se zboruva vo pesnata? [to gi ma~elo pticite? Objasni zo{to pesnata ima vakov naslov. pole.

. VE@BAJ UBAVO PI[UVANJE Prepi{i ja pesnata vo tetratkata na sledniov na~in: . Nie namerno go smenivme redosledot.~etvrtata strofa na rakopisni latini~ni bukvi. 75 . ZA DOMA Nau~i ja pesnata naizust i izrecitiraj ja na sledniot ~as. .tretata strofa na rakopisna kirilica. a potoa na sekoj zbor dodaj mu go zborot od desnata kolona so koj{to se rimuva: sneg glad mila crna cvrst spas du{a zrna mek grst ~ad krila gu{a slast Za sekoja strofa napi{avme po edna glavna misla (poetska slika).vtorata strofa so pe~atni latini~ni bukvi.PODREDI Kolku sliki mo`e{ da nacrta{ za pesnata? Koe e osnovnoto ~uvstvo vo nea? Prepi{i gi zborovite od levata kolona.VOO^I .prvata strofa na pe~atna kirilica. . a ti podredi gi vo tvojata tetratka: Radost vo du{ata Gladnite ptici Oxakot izmamnik Zrnca na mrazot Napi{i ja porakata na poetot.ANALIZIRAJ .

Toga{ zabele`a edna neobi~no golema snegulka.go posovetuva. Kiko! Posakaj da bidam ~esto so tebe! . nade` i qubov go stoplija negovoto srce i toj potskokna od radost. Veruvaj vo mene. Ima{e dolga kristalna kosa. nade` i qubov vo srcata na site lu|e. No..RAZMISLI . Vera. Violeta \urovska 76 . Ne znae{e dali ova navistina mu se slu~uva. Gi okokori . a tie go rasonija podobro od koga bilo. be{e igriva balerina.Jas sum Vera .pro{epna snegulkata. Izleze na terasata za da mu se poraduva na snegot. BO@I]NI SNEGULKI Kiko vnimatelno go namesti bo`i}noto ~orap~e pod elkata. Sakaj ja i ti qubovta. Mojata cel e mnogu blagorodna. Kiko podzina od ~udewe. pa so qubezna nasmevka progovori: . . Taa se zavrte nekolku pati na negovata dlanka.. Koga prestana. Potoa duvna vo nea za da go isprati bakne`ot. So fustan~e od pamuk i biserni ~evli~ki. Za da se uveri gi zatvori o~ite i izbroi do deset.re~e. Mu gorea obrazite.Se vikam Nade`da i ne sum slu~ajno tuka. A ti prijatel~e.prodol`i.. be{e prekrasna.. Veruvam deka ima mnogu dobrina vo srcata na site lu|e... Nabrzo na negovata dlanka sleta u{te edna snegulka. najubava dosega snegulka-balerina. I taa zatancuva na negovata dlanka. Koga povtorno gi otvori. Sekoja godina dobiva mnogu podaroci.RAZMENI GO MISLEWETO Na kakov podarok se nadeva{ za Nova godina i Bo`i}? Razgovaraj za toa so drugar~eto do tebe. .mu re~e.Jas sum Quba . ja bakna svojata staklesta dlanka. veruvaj vo mene! Posakaj da bidam ~esto so tebe! . Snegulkata.Mojata kultura mi nalo`uva da se pretstavam . pa godinava ne znae{e {to da posaka. Mu padna po malku sram poradi toa. za mig na negovata dlanka sleta u{te edna. i podaruvaj ja! Na Kiko s¢ mu se izme{a vo glavata. na dlankite ima{e tri golemi kapki voda. Sega navistina znae{e {to }e posaka za Bo`i}: vera. Na Kiko niz glava mu minaa stotina pra{awa. Jas treba da gi toplam srcata na lu|eto so nade`. Ja protrese svojata glavi~ka i se pokloni: . Kiko ne mo`e{e da se izna~udi. Kiko. i mnogu sakam da mi podaruvaat qubov. vsu{nost. Obo`avam da podaruvam qubov . Na Kiko napati mu se ~ine{e deka go kani da tancuvaat zaedno. Tancuva{e poubavo od site. Ja ispru`i dlankata za da ja fati . Gi izmi so niv sonlivite o~i. ne mo`e{e da im veruva na svoite o~i. Znae{ li zo{to me vikaat taka? Zatoa {to veruvam deka tvoeto srce e polno so dobrina.

So {to e polno srceto na Vera? 3. [to podaruva Quba? 5. Odgovorite na pra{awata }e ti pomognat vo sostavuvaweto na planot: Tema: (Za {to ili za kogo se zboruva vo raskazot?) Glavni misli: 1. Sostavi plan po redosledot koj ti go nudime.SOSTAVI PLAN NA RASKAZOT Pro~itajte go raskazot i podelete go na pet logi~ki celini. [to mestel Kiko? 2. So {to se ispolnilo srceto na Kiko? Vreme na nastanot: (Koga se slu~ila slu~kata?) Mesto na nastanot: (Kade se slu~il nastanot?) Poraka: ([to treba da ima vo srcata na site lu|e?) 77 . So {to topli Nade`da? 4.

Re~enica ___________________________________ (Za {to se zboruva vo tekstot?) Fraza (ubava misla) _________________________ (Se objasnuva najva`noto od raskazot.PRONAJDI I PREPI[I Pronajdi gi i prepi{i gi na latinica zborovite na Vera. Pra{aj gi povozrasnite ili vidi na verskiot kalendar koga e verskiot praznik Vera.) Eden zbor __________________________________ (Najva`niot zbor od raskazot {to ja objasnuva sodr`inata. Pro~itajte go raskazot vnimatelno i potrudete se zaedni~ki vo tetratkite da napravite vakov prikaz na ovoj raskaz. Mo`ete da pi{uvate na listovi koi potoa }e gi istaknete na u~ilni~koto pano. SOSTAVI SKELETEN PRIKAZ Podelete se vo grupi po trojca. Prepi{i gi poslednite dve re~enici. POTSETI SE .) Simbol ili slika (Pretstavi ja sodr`inata vo edna slika. Na ~asot po Likovno obrazovanie nacrtaj strip za raskazot.SOZDAJ Potseti se {to e strip. Quba i Nada i {to ozna~uva toj praznik.) Boja ________________________ (So koja boja }e gi pretstavi{ ~uvstvata od raskazot?) Dopolni: Edna od najdobrite raboti vo raskazot e ___________________ ([to sfatil glavniot lik?) 78 . Smisli gi dijalozite me|u Kiko i snegulkite. Nade`da i Quba. Vo niv e ka`ano so {to treba da bide ispolneto na{eto srce. kako i razmisluvawata na Kiko.

-------------------------. ISKLU^OK: Samo zamenkata JAS ne zamenuva imenka. _______ ~ita{ kniga._____ izbri{i ja tablata! 5. Jana ja ~ita lektirata. no ne e prisutno PRIMENI GO NAU^ENOTO Prepi{i gi slednive re~enici. Zora. 4.------------------. _________ ste pobednici. izbri{i ja tablata! ---------------. ZABELE@I Koj zbor vo prvata re~enica go zamenil zborot toa? Koi tri zbora vo vtorata re~enica gi zamenil zborot tie? So koj zbor treba da ja zameni{ imenkata Nikola vo ~etvrtata re~enica? Koj zbor nedostasuva vo pettata re~enica? Koi vidovi zborovi se zameneti so zamenkite? ZAKLU^I Zborovite koi naj~esto gi zamenuvaat imenkite se vikaat ZAMENKI.Toa }e u~i so mene. Nikola.______ }e gi polevate cve}iwata. 3. Deteto }e u~i so mene. Razmisli zo{to! Razgledaj ja tabelava: ednina mno`ina ednina mno`ina ednina mno`ina JAS NIE TI VIE TOJ..LI^NI ZAMENKI Razgledaj gi slednive re~enici vo parovi: 1. }e gi polevate cve}iwata. Zamenkite koi gi zamenuvaat imiwata na licata se vikaat LI^NI ZAMENKI. 2. a na liniite napi{i ja li~nata zamenka {to odgovara: _________ mi podari kniga. TOA TIE prvo lice vtoro lice treto lice Liceto koe govori Liceto na koe mu se govori Liceto za koe se govori.Taa ima belo ku~ence. Prepi{i gi slednive re~enici. Ivana i Bojan odat na balet. _______ }e igrame fudbal. a imenkite zameni gi so soodvetnata li~na zamenka: Stole recitira najdobro.Tie }e crtaat. Sosetkata ima belo ku~ence. Jas. Zoran i Igor sme sosedi. TAA. 79 . Ana i Spase. Jane i Eli }e crtaat. ------------------------.

Zastanuva do vas. dodeka snegulki kako yvezdi pa|aat od vi{niot nebesen svod. ve pozdravuva i vi se pretstavuva: †Jas sum Novata godina.. potem prodol`uva od. Du{ko Avramov 80 .. KAKO DOA\A NOVATA GODINA Tivko kako povev na veter niz beskrajno pole. vo docniot polno}en ~as. Pro~itaj mu na drugar~eto {to si napi{al. Novata godina v ruba belosne`na doa|a kaj nas. vi se nasmevnuva. Darovi polno kraj elkata redi.ZAMISLI SI Vo no}ta sproti prvi januari ti i tvoeto drugar~e izleguvate na balkonot od tvojot dom. Odedna{ od neboto se spu{ta belosne`na kralica nakitena so bezbroj sjajni yvezdi. Dojdov prvo kaj vas da vi gi ispolnam site va{i `elbi!# Koi `elbi }e pobara{ da ti bidat ispolneti? Napi{i gi vo tetratkata.

SOZDAVAJ Na ~asot po Likovno obrazovanie nacrtaj ja Novata godina onaka kako {to si ja zamisluva{. Izlo`ete gi va{ite crte`i na izlo`benata tabla vo va{ata u~ilnica. ruba. Pro~itaj gi glasno i objasni zo{to ti se dopadnaa tie stihovi? PRONAJDI Pronajdi gi dvete sporedbi vo pesnata i objasni gi so svoi zborovi.OTKRIJ GO ZNA^EWETO NA ZBOROVITE Razmisli. Otkako }e si gi razmenite mislewata i }e go utvrdite to~noto zna~ewe. vi{en i svod. otkako }e gi naredi darovite kraj elkata? A kade zaminuva starata godina otkako }e £ se potro{at denovite? Podvle~i gi so moliv~e stihovite koi najmnogu ti se dopadnaa. taka {to da se po~uvstvuva radosta {to te ispolnuva. RECITIRAJ IZRAZNO Nau~i ja pesnava napamet i recitiraj ja izrazno. za zna~eweto na slednive zborovi: povev. 81 . a potoa razmeni go misleweto so tvoeto drugar~e. Doma pismeno opi{i ja atmosferata na ~asot dodeka rabotevte. zapi{i go vo tvojata tetratka. kade prodol`uva da odi Novata godina. IZRAZI SE Kakva slika si zamisluva{e dodeka ja ~ita{e ovaa pesna? Kakvi ~uvstva pobudi kaj tebe? [to misli{.

POVTORUVAM I SE PROVERUVAM
OPISNI PRIDAVKI Samoto ime mi poka`uva deka so opisnite pridavki se opi{uvaat predmetite i su{testvata. Tie stojat do imenkite i ozna~uvaat kakvo e ne{to. 1. Vo tetratkata }e gi prepi{am samo opisnite pridavki od slednava re~enica: Premrznatoto rusokoso devoj~e sedna vo edno zatskrieno kat~e me|u dve ku}i i go navle~e tenkoto fustan~e pod pomodrenite noze. 2. Ne se opisni pridavki i nema da gi prepi{am vo tetratkata: a) visoka, dobar b) drveni, selski v) vredni, dare`liv LI^NI ZAMENKI Li~nite zamenki mnogu lesno gi raspoznavam zatoa {to tie gi zamenuvaat imiwata na licata i zatoa se vikaat li~ni. 3. Pokraj sekoja li~na zamenka vo tetratkata }e opredelam koe lice go zamenuva i vo koj broj (ednina ili mno`ina): a) toj - __________; b) nie - _________ v) ti - ___________ 4. Sekoja istaknata imenka vo re~enicite }e ja zamenam so li~na zamenka: a) Decata crtaat. b) Goce i Dame se makedonski revolucioneri. v) Borjane, podaj mi go sun|erot! g) Ti i Ana polejte gi cve}iwata!

TEATAR Teatarot e golema i ubava zgrada vo koja se izveduvaat teatarski pretstavi. Mestoto kade {to se izveduva teatarskata pretstava se vika scena. Lu|eto koi se pojavuvaat na scenata i gi igraat likovite od pretstavata se vikaat glumci (akteri, artisti)

DETSKI PE^AT Site spisanija {to se nameneti za decata go so~inuvaat detskiot pe~at. Napisite i rubrikite vo niv se prilagodeni na potrebite i interesite na decata spored vozrasta. Imaat prekrasni ilustracii i zatoa se mnogu privle~ni za sekoe dete. Za vreme na zimskiot raspust }e napi{am nekolku tvorbi i }e gi ispratam na adresata od moeto spisanie. Vo eden od narednite broevi }e o~ekuvam da izleze moja tvorba, ako ja izbere urednikot. 82

Gi neguvam drugarstvoto i prijatelstvoto
LICEMER
Tuku{to se sprijatelile ~ovekot i peperugata sednale zaedno da ru~aat. Vremeto bilo sve`o, pa ~ovekot po~nal da si duva na racete. - [to pravi{? - go pra{ala peperugata ~ovekot. - Gi duvam racete za da gi stoplam - odgovoril ~ovekot. Ne{to podocna ~ovekot si naleal `e`ok ~aj od termosot i bidej}i ~ajot bil premnogu `e`ok, pred sekoja goltka, ~ovekot duval vo ~a{ata. - [to pravi{ sega? - pak pra{ala peperugata. - Go duvam ~ajot za da go izladam! - odgovoril ~ovekot. Iznenadena, peperugata vozvratila, odletuvaj}i: - Go raskinuvam prijatelstvoto! Ne sakam da si imam rabota so nekoj {to od ista usta duva i toplo i ladno! Ezop

VOO^I I ZAKLU^I Ti ve}e znae{ deka vo basnite naj~esto kako likovi gi sretnuvame `ivotnite, rastenijata, insektite. Osven peperugata, ~ij lik go sretna vo ovaa basna?

JA OTKRIVAM PORAKATA NA BASNATA Zo{to peperugata go raskinala prijatelstvoto so ~ovekot? Koi se tie lu|e †{to od ista usta duvaat i toplo i ladno?“ Kako }e gi nare~e{ takvite lu|e? Prepi{i tri od navedenive karakterni osobini za koi misli{ deka najmnogu im odgovaraat: licemerni, mrzlivi, qubopitni, neiskreni, dvoli~ni, nedobronamerni. Objasni zo{to ne bi sakal da ima{ takvo drugar~e. Napi{i ja so edna re~enica porakata od basnata. 83

RAZMISLI Ku~eto za razlika od ~ovekot, ima mnogu prijateli, bidej}i mavta so opa{kata, a ne so jazikot! Izvle~i zaklu~ok od ovaa mudra misla.

DRUGARSTVOTO E NE[TO SVETO
Drugarstvoto e ne{to sveto, drugarstvoto e ne{to krasno, drugarstvoto e v mirno leto bez oblaci nebo jasno. Koj drugari verni ima drugarstvoto cuti, trae, najiskreni ~uvstva budi, ko svetilnik vo nas sjae. Drugarstvoto e ne{to silno, drugarstvoto e ne{to lebno, drugarstvoto e sonce krilno, na site nas mnogu trebno. Koj drugari verni ima drugarstvoto dolgo trae, vozvi{eni `elbi ra|a, ko zornica yvezda sjae! Stojan Tarapuza

OTKRIJ GO ZNA^EWETO NA ZBOROVITE: Porazgovarajte so drugar~eto za zna~eweto na zborovite vozvi{eni (`elbi) i zornica (yvezda). Otkako }e bidete sigurni, zapi{ete go vo tetratkite.

84

Koja sporedba ti se dopa|a pove}e? Objasni zo{to. Nabroj u{te tri raboti koi za tebe se sveti. Izmisli i ti edna sporedba za drugarstvoto i pro~itaj mu ja na drugar~eto. Izmisli i izraboti originalen podarok za negoviot rodeneden. 85 . [to pretstavuva za tebe drugarstvoto? So kogo najmnogu se dru`i{? Zo{to? [to ti se dopa|a kaj nego? Pronajdi gi dvete sporedbi na drugarstvoto vo pesnata. Prepi{i ja vo tetratkata strofata koja najmnogu ti se dopadna. 2. Prodol`i sam posle dadenive dva primera: 1. Ne e drugarstvo i ako ~okoladoto go izede{ skri{um od drugarot. La`eweto ne e drugarstvo. Kakov drugar treba da bide{ za da trae drugarstvoto? Otkrij vo vtorata i poslednata strofa. ZADA^A Napi{i vo tetratkata sedum re~enici so koi }e ka`e{ {to ne e drugarstvo. Pronajdi vo pesnata i zapi{i vo tetratkata {to s¢ e drugarstvoto. Tvoite izrabotki i sostavi mo`e{ da mu gi isprati{ i po po{ta za nekoj ubav povod. Napi{i sostav so naslov: †Koga se poka`av kako vistinski drugar#. SOZDAVAJ PO SOPSTVEN IZBOR Opi{i go tvojot najdobar drugar/ka.RAZGOVARAME ZA GOLEMOTO ZNA^EWE NA DRUGARSTVOTO Objasni go naslovot na pesnata.

SO BROEVITE SE ISKA@UVA I PRIBLI@NA BROJNOST DILEMA †Izlupi pet-{est jabolka da napravam pita#. ___________________________________________. desetina. mo`ebi nekoe jabolko }e bide crvlivo i povtorno }e bidat pet. Spored toa. no nikoj ne mi otvori. I taka e mnogu zdravo da se jadat sve`i jabolka! SOGLEDAJ I ZAKLU^I Zo{to devoj~eto e vo dilema kolku jabolka da izlupi? Ve}e znae{ deka broevite ozna~uvaat koli~estvo. A jas se mislam kolku li da izlupam: pet ili {est? Zo{to ne mi ka`uva kolku to~no treba da izlupam? Ti kolku jabolka bi izlupil? Ako izlupam pet. mo`ebi pitata nema da bide dovolno so~na!? Ako izlupam {est.mi veli mama. pa ako e vi{ok ednoto. dva-trinaeset. pokraj dadenive: tri-~etiri. }e go izedam. Na krajot odlu~uvam: }e izlupam sedum. PRIMENI GO NAU^ENOTO Otkrij gi broevite za pribli`na brojnost vo slednive re~enici: Tri-~etiripati yvonev. So koi broevi e ozna~eno to~no koli~estvo? Nabroj gi! So koj broj ne e ozna~eno to~no koli~estvo? Kakvo koli~estvo e ozna~eno so nego? Broevite ozna~uvaat to~no i pribli`no koli~estvo. Dopi{i vo tetratkata u{te pet broevi za pribli`na brojnost. Tatko mi kupi pet banani i sedum-osumnaeset portokali. Za sto denari mo`e da se kupat dvaesetina jabolka. V~era pro~itav triesetina stranici od lektirata. Sam donesi zaklu~ok kako se obrazuvaat broevite za pribli`na brojnost. 86 . razlikuvame broevi za to~na (opredelena) brojnost i broevi za _______________ brojnost..

PI[UVAWE NA BROEVITE ZA PRIBLI@NA BROJNOST I POVE]ECIFRENITE BROEVI i 482 tri-~etir desetina 10 pet-{esnaeset pet 00 t 238 349 naese trieset osum sto 5 sum pede o 7 setina 56 dva-t 2 77 ri IZGOVORI I ZAPI[I VO TETRATKATA Izgovori gi glasno broevite za pribli`na brojnost i zapi{i gi vo tvojata tetratka: . 941.. {eesetina. 12-13 Broevite dadeni so cifri napi{i gi so zborovi kako {to ti e poka`ano: ..dva-tri . triesetina i triesettina PRIMENI GO NAU^ENOTO Od slednive broevi za to~na brojnost obrazuvaj broevi za pribli`na brojnost i zapi{i gi: pet. 77. 349. 47. 87 . dvaesetina. ~etiriesetina. 356. dvanaeset. dvanaesetina i dvanaesettina. 572 ZAKLU^I I ZAPI[I Kako se pi{uvaat broevite za pribli`na brojnost koi{to se obrazuvani od dva sosedni broja? A kako broevite obrazuvani od deseticite: desetina.pedeset i {est .òrista ~etirieset i devet (NE: tristotini!) . 223.~etiristotini osumdeset i dve iljadi (NE: iqada!) 56. osumdesetina.dveste trieset i osum (NE: dvesta!) .pet-{esnaeset . Slednive pove}ecifreni broevi zapi{i gi so zborovi: 22. osum. sto. 128. Kako se pi{uvaat pove}ecifrenite broevi: spoeno ili odvoeno? So koe zbor~e (svrznik) se odvojuvaat poslednite dva broja vo pove}ecifrenite broevi? Izgovaraj gi glasno i obidi se da ja sogleda{ razlikata me|u: desetina i desettina.desetina . pedeset.pedesetina 7-8.

kolkavo par~e! ]e se sladime cela zima! . o-ruk! . mravkata naedna{ na{la par~e leb nama~kano so marmalad. SLO@NA DRU@INA Trgnala mravkata vzori na rabota. i }e si odmoraat od te{kata letna rabota.go isekle na mali par~iwa. da go podigaat i taka. Zabrzana po patot. majko. Se obidela u{te edna{. uspeale da go dovle~kaat do vlezot na dupkata. za{to da ne go izede nekoja ma~ka! . -Lele. Se vratila nazad i gi povikala site rodnini: . leka-poleka. Za{to zimata e dolga i te{ka. Toga{ se podelile na grupi i . site mravki }e si sedat na toplo i }e si grickaat od letninata.gric. Cel den bez zapir rabotelo mravjoto semejstvo. Eden den zrnce. no par~eto ne se ni pomrdnuvalo. no ne bilo mo`no. a do ve~erta skladot bil poln so leb. Koga }e duvnat vetrovite. Potoa se naredile edna po druga i se obidele da go potegnat par~eto leb. Se obidele da go vnesat. Mravjata kolona zabrzano stignala do lebot. -O-ruk.Pobrzajte da go dovle~eme. Site bile umorni. gric.im rekla. Se obidela da go potegne par~eto da go odvle~e. Gricnala malku od lebot i £ se storil vkusen . no zadovolni od svr{enata rabota. no ne uspeala.RAZMENI GO MISLEWETO Objasni mu na drugar~eto {to pretstavuva za tebe slogata. Mravkite u{te pozabrzano po~nale da se vrtkaat okolu nego.vikale i par~eto po~nalo da se pomrdnuva.se raduvale mravkite. Mu padnalo na nekoe dete koga odelo po patot. Se rastr~ala niz poleto da najde zrnce ili trov~e da go dovle~e vku}i.prevkusen. Slavka Maneva 88 . gric . eden den trov~e.

Izrabotete plakat so koj{to }e gi pokanite va{ite drugar~iwa od drugite oddelenija da gi kupat va{ite slatki proizvodi. So koj del od raskazot }e ja povrze{ ovaa pogovorka: Zrno po zrno poga~a? Pronajdi u{te pogovorki {to mo`e da se povrzat so ovoj raskaz. pokraj rabotlivosta. SORABOTUVAJ VO PROEKTOT Bidete vredni kako mravkite.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT [to te voodu{evi vo ovoj raskaz za mravkite? Pro~itaj go u{te edna{ delot kade {to e opi{ano kako mravkite uspeale par~eto leb da go dovle~kaat do vlezot na dupkata. Kolku vreme im bilo potrebno da go napravat toa? [to ti ka`uva toa za mravkite .koja osobina. Slo`na dru`ina i planina potkreva. Dogovorete se i organizirajte "Sladok pana|ur#. a potoa da go vnesat vo nea. 89 . muzej ili kupete CD-iwa za va{ite potrebi. So sobranite pari posetete teatarska pretstava. kino. gi krasi? Kako se ~uvstvuvale mravkite po zavr{enata rabota? Koi lu|e se sporeduvaat so mravkite? PRONAJDI Pronajdi ja i objasni ja povrzanosta na slednive dve pogovorki so tekstot: Koj se trudi ne dengubi.

GOCE na{a krepka misla i povik za boj! GOCE sonce na{e {to ve~no n¢ gree. ZAPOMNI Na 4 fevruari 1872 godina se rodil golemiot makedonski revolucioner Goce Del~ev. raskaz ili slika od Goce Del~ev. Pelagonija. GOCE pesna na{a {to milno se pee. zapi{i vo tetratkata i pak bidi podgotven za ~asot. Ako ne mo`e{ da najde{ ni{to.PRETHODNI AKTIVNOSTI Potrudi se da najde{ pesna. NA[ GOCE GOCE ime na znamiwata na{i so zlato izvezeno. Gligor Popovski 90 . pra{aj gi povozrasnite za nego. Kuku{. GOCE srce vo srcata na{i najdlaboko vlezeno. Pirin. GOCE zemja na{a. GOCE srce i du{a na Makedonija. GOCE najsvetlata yvezda srede yvezdi roj.

hrabrost. Potrudi se vo tvojot glas da se po~uvstvuva gordost. sre}a.KOJ E GOCE? Za koj Goce poetot pee vo ovaa pesna? [to znae{ ti za nego? Kade se nao|a negoviot grob? Si go posetil li? Vo pesnata ima prekrasni misli za Goce koj e sporeden so najvrednite ne{ta vo na{iot `ivot. VE@BAJ PISMENO IZRAZUVAWE Prepi{i gi trite strofi od pesnata koi najmnogu ti se dopadnaa so rakopisni latini~ni bukvi. Izberete najdobar recitator. Pi{uvaj najubavo {to mo`e{ za da doka`e{ deka ja saka{ tatkovinata i nejzinite heroi. Ilustriraj ja pesnata taka {to }e se potrudi{ {to pove}e poetski sliki da gi dolovi{ so crte`. Zo{to poetot veli deka e srce i du{a na Makedonija? [to po~uvstvuva dodeka ja ~ita{e pesnata? VE@BAJ IZRAZNO RECITIRAWE Pro~itaj ja pesnata nekolkupati vo sebe i zamisli si so kakov ton }e gi ~ita{ ovie stihovi pred tvoite drugar~iwa. 91 . Diskutirajte za site poedine~no.

. Babata ja oblea vedrina.Da..RAZMISLI . Po tri dena dojde po{tarot so ~estitka. . majmun..RAZMENI GO MISLEWETO Razgledaj gi ovie zborovi: e-mail. povelete . . Za {to stanuva zbor? Razgovaraj so tvoeto drugar~e za kompjuterot. Vistinska..Ama. a {iroka nasmevka £ go ukrasi liceto. majmun~e. ili ne?! Sakam po{tarot da mi donese ~estitka koja{to }e ja stavam na televizorot. kom .. ~estitkata glasno ja ~ita{e gledaj}i vo monitorot. seta †skisnata# i sneveselena. ama jas sakam ~estitka. . . da mu ka`am od kogo e ....A tebe.. .Alo.trale.Eve.. babo. jahu. majmun~e.Od imeto na site doma . .Nema ama . Traj~e?! . vnu~ko? . so marka. .A. . majmun~e edno .pra{a baba mu. A i taa nego.re~e Damjan. †Marko Cepenkov#. koja mnogu si ja saka.. Naum Popeski 92 .. O~ite £ svetnaa od radost. Jas znam deka tvojata adresa e ul. . . Damjan u{te pro~ita: . . kako i sekoga{. Posebno ja pozdravi baba mu. bratu~edot na Traj~e. bez nikakvi majmun~iwa.. Sega postojano gleda vo ~estitkata vrz televizorot.re~e baba mu. [to mo`e toj? A {to ne mo`e? ^ESTITKA Traj~e im isprati ~estitka preku internet na svojot bratu~ed i na negovite roditeli. bez majmun~iwa! Razbirate li vie dvajca.Slu{aj ti Traj~e.Daj da mu se javam po telefon .i go zatvori telefonot naluteno. javi se od mobilen.Na koja adresa. babo . majmun~e . se znae.Na ovaa: trale. kom . majka na negoviot tatko.. . Pa na sekoj {to }e dojde na gosti. draga babi~ke. to~ka... . ti posakuvam dobro zdravje i dolg `ivot! Damjan.Sega i jas }e mu ispratam ~estitka na ovaa adresa . gledaj}i vo kompjuterot. Vo nea go gleda i svojot vnuk Traj~e. so adresa..Vie dvajca mo`ete taka da si ~estitate.. Va{iot Traj~e . lozinka.

DA RAZGOVARAME Kako ispratil Traj~e ~estitka? Koj se nalutil na takvata ~estitka? Zo{to? [to pobarala taa? Pro~itaj gi nejzinite zborovi. 93 . Kako ti naj~esto pra}a{ ~estitki za koja bilo prigoda? Mo`e{ li preku mobilen da ~estita{ ne{to? Kako? POTSETI SE [to e internet? Kako mo`e{ da razgovara{ so nekogo preku Internet? [to treba da napi{e{ tvojata poraka da stigne tamu kade {to treba? BIDI SOVREMEN So pomo{ na nastavnikot napravete elektronska ~estitka. Koga }e se otvori va{eto po{tensko sanda~e. Vklu~ete se na Internetprogramite Internet Explorer ili na Mozilla Firefox. Napi{ete ja va{ata e-mail adresa i lozinkata (password). ^estitajte rodenden preku mobilen telefon so ispra}awe na SMS-poraka. Pronajdete ja e-mail adresata na onoj na kogo }e mu ja ispratite. napi{ete ja adresata na onoj na kogo }e mu ja ispratite po{tata. Najubavite ~estitki i poraki otpe~atete gi na pe~ata~ i zaka~ete gi na panoto.

\erdani od tajni od uvo na uvo niz klupite {kolski. I taka neka se prenese igrata do posledniot u~enik. neli. se peni i . Pa i ova detstvo.. ova sre}no detstvo podolgo da trae! Vasil Mukaetov TI PREPORA^UVAME ZA ^ITAWE Ovaa pesna ja najdovme vo zbirkata pesni so istiot naslov na avtorot Vasil Mukaetov.. Ti prepora~uvame da ja pozajmi{ od biblioteka i da u`iva{ vo ~itaweto na prekrasnite pesni. MI RE^E# Na drugar~eto do tebe {epni mu ne{to {to tebe ti e interesno. a toa neka mu {epne na drugar~eto zad nego. 94 ..poleka te~e! Ovoj izvor-biser bi podzaprel malku. sosedi. Ti rekov! Na ulica. `ubori. mi re~e .. mi re~e. kako bistar potok. MI RE^E Site sme drugari. Kakva e atmosferata vo paralelkata? TI REKOV.. Sekoj so sekogo: Sum ~ul. mi re~e . ovoj ne bil tamu.Eh kolku bi sakal. Za site ubavi raboti na svetov. prijateli.za s¢ {to se se}ava{! S¢ e ubavo. ti rekov. v {kolo kako edno semejstvo. Ovoj znae tolku.U^ESTVUVAJ VO IGRATA "TI REKOV..za s¢ {to n¢ sre}ava. ko biserni {kolki. samo ako znae: . Ti rekov. so drugar koga se deli! Ti rekov. Se otvoraat kataden. Ti rekov. mi re~e.

ISKA@I GI TVOITE ^UVSTVA [to ~uvstvuva{ po ~itaweto na ovaa pesna? Napravi sporedba na atmosferata vo tvojata paralelka i atmosferata naslikana vo pesnata. neli. NA ^ASOT PO LIKOVNO Nacrtaj se sebe vo igrata na po~etokot na ~asot ili vo trkaleznata masa. Poetot detstvoto go sporedil so bister potok. Objasni zo{to ti se dopa|a najmnogu. Izlo`ete gi va{ite crte`i na u~ilni~koto pano. so drugar koga se deli!# Objasni zo{to i ti bi sakal †ova sre}no detstvo podolgo da trae#? Pronajdi gi trite sporedbi vo pesnata i zapi{i ja najubavata spored tebe. Izmisli i ti edna sporedba za nego. Objasni ja mislata iska`ana so stihot: †S¢ e ubavo. 95 . ORGANIZIRAJTE DISKUSIJA Naredete se site vo golem krug so stol~iwata i organizirajte diskusija (vozrasnite bi ja narekle TRKALEZNA MASA) za ubavinata i va`nosta na drugarstvoto i me|usebnata dobra komunikacija so site lu|e.

RAZMISLI . doa|aat vo poseta na gradot. I dvajcata mol~at. . Bea qubopitni da doznaat ne{to pove}e za novoto drugar~e. odite na izlet v selo. Mir~e! I jas bi sakal da bidam selan~e.ne mu ostana dol`en Mir~e gledaj}i go pravo v o~i. Dobre dojde. selo pozitivno negativno grad Smenete gi tetratkite so drugar~eto od tvojata klupa i pro~itaj go negovoto mislewe. sandaci so p~eli.Dobre dojde-e-e-eee! . I jas sakam da bidam gra|an~e! U~itelkata Katerina. [to }e se slu~i? Koj }e popu{ti? Dime prv podade raka i re~e: . .RAZMENI GO MISLEWETO Navedi gi sli~nostite i razlikite me|u seloto i gradot.]e bideme prvi drugari. I sedna vo poslednata klupa.Selan~e! . koj umee da bide i neprijaten i zadorko.Se vikam Mir~e! Tato dobi rabota vo edna grade`na firma. izvorska voda i doma{ni `ivotni vo dvorot! . Mir~e! .A vie v selo nemate ni supermarket.i v selo i v grad! Decata koi se rodeni v selo. slu{na del od prepirkata i pomirlivo re~e: . . Toj se pretstavi: .zagrgori celoto oddelenie! Velko Nedelkovski 96 . ni asfaltirani parkinzi ni golem stadion! ...se rasprika`a Mir~e. pred site mu re~e: .borbeno se protivstavi Mir~e. koja stoe{e do vratata. Ova polugodie negovite roditeli se preselija vo Skopje. PREPIRKA Vo oddelenieto na Dime dojde nov u~enik. Taka se slu~uvaat novi poznanstva.mu nabroi Dime.Gra|an~e! . trevnati poljanki.@ivotot mo`e i treba da bide ubav nasekade . . `uborliva reki~ka so ripki.Tamu na selo nemate mnogukatnici. novi drugarstva. Vo prvoto polugodie u~el vo seloto Zrnok.se per~i Dime.Ovde v grad nemate ~ist vozduh. A na{iov Dime. ni kino ni teatar! . Vo tvojata tetratka nacrtaj vakva tabela i popolni ja: Potseti se vo koj raskaz od ovoj u~ebnik se opi{ani ubavinite i prednostite na `ivotot na selo. . A vie od pogolemite ili pomalite gradovi. Mir~e ja prifati rakata i re~e: . Tuka im se skina kavgata.A vie v grad nemate nivi i lozja. Decata odvaj do~ekaa da yvoni za golemiot odmor.Prosti.

Kako deluva{e na tebe ovaa prepirka? Zo{to ne ja opravduva{? Pronajdi gi re~enicite vo koi se istaknati ubavinite na seloto. [to misli{ za toa {to go rekla? Donesi svoj zaklu~ok koj e vo pravo? Objasni zo{to taka misli{. Odberete dve drugar~iwa {to }e bidat Dime i Mir~e i edno devoj~e {to }e bide u~itelkata.KOJ E VO PRAVO? O`ivete ja prepirkata. Od koi mesta ima{ drugar~iwa? [to ti e interesno kaj niv? 97 . [to misli{ zo{to Dime prestanal da se prepira? Pro~itaj gi zborovite na u~itelkata Katerina. [to mu nedostasuva na gradot? Pro~itaj gi zborovite na Mir~e. ^itajte go samo govorot na likovite. Pro~itaj gi glasno.

edn. mn.Prepirka#. G L A G O L I minato vreme sega{no vreme idno vreme O P I S N I P R I D A V K I 98 .ISKA@I GO SVOJOT STAV Podelete se na dve grupi: selan~iwa i gra|an~iwa. I M E N K I ma{ki rod edn. Va{ite stavovi pretstavete gi vo ozna~enite poliwa. Sporedete gi va{ite iskazi i spored niv donesete zaklu~ok kade e poubavo da se `ivee. `enski rod sreden edn. slika ~uvstvo zvuci vrska so mojot `ivot VE@BAJ PISMENO IZRAZUVAWE Opi{i {to najmnogu ti se dopa|a vo tvoeto selo ili grad. Tabelata neka ja izraboti na kompjuter va{ata u~itelka i neka vi ja podeli otpe~atena na hartija.. Pro~itajte gi va{ite trudovi i izberete najubav sostav. JAZI^NA VE@BA Popolni vakva tabela so zborovi od raskazot . rod mn. mn.

ZAKLU^I I ZAPOMNI Glagolite ozna~uvaat dejstvo. 3.VREME KAJ GLAGOLITE Razgledaj gi glagolite vo trite re~enici: 1.Povtoruvav . Majka mi mi kupi nova bluza. 2. MINATOST VE@BA ZA DOMA Nacrtaj vakva tabela vo tetratkata i dopolni gi praznite poliwa so glagoli {to }e go ozna~at baranoto vreme: gledav SEGA[NOST IDNOST u~at sakaa crtame }e u~at }e kupi{ nose{e 99 . ]e povtoruvam . Povtoruvam . SOGLEDAJ I DOPOLNI (vo tetratkata) Spored {to se razlikuvaat glagolite vo trite re~enici? Koga se vr{elo dejstvoto vo prvata re~enica? Koga vo vtorata? A koga }e se vr{i dejstvoto vo tretata re~enica? 1.Dejstvoto }e se vr{i vo _______. Utre }e povtoruvam za zamenki. Spored toa kaj glagolite razlikuvame tri vremiwa: SEGA[NO.Dejstvoto se vr{elo vo minatoto. Biljana }e odi na natprevar. Site slu{aa vnimatelno. Ovoj glagol e vo minato vreme. Tie go ozna~uvaat i _________vo koe se vr{i dejstvoto. Aleksandar _______ pismo. Ovoj glagol e vo __________. Denes povtoruvam za pridavki. V~era povtoruvav za imenki. 2. Ovoj glagol e vo idno vreme. 3. dodeka zboruvame za nego. Nie }e ________ za nea. Nie u~ime za glagoli.Dejstvoto se vr{i sega. MINATO I IDNO VREME. sega{nosta i ____________. Dejstvoto mo`e da se vr{i vo _________.

v igra.. pa neka se seli.RAZMISLI . ~ie e ova nevideno delo?# A de`uren . po drugarstvo kec. OCENKA PO DRUGARSTVO Na odmorot..izla`a svesno! Boki e proslaven nemirko. No pravednik toga{ }e be{e! I normalno.. Se znae: treba da se ka`e ~esno! Vo xebot go gme~i bonbon~eto †pec# propelte~i †ne znam# . neli. so ~evelot Zoran go izgreba yidot. A toa {to Zoki vinata svoja ja premol~a mirno za drug da strada? I koja ocenka drugarstvoto takvo zaslu`uva .. No Boki e drugar od visoka klasa.. pa trepka. borej}i se ma{ki. so nabrano ~elo: †De`uren. Stanal.. poka`a po cena na najstra{na kazna od koja tri dni ni spie ni jade. znaete.kaznet }e be{e Zoki.Boki.ka`ete vie! Tome Arsovski 100 .RAZMENI GO MISLEWETO Ti se slu~ilo nekoe drugar~e da bide obvineto za gre{ka {to si ja napravil ti? Kako se ~uvstvuva{e potoa? Porazgovarajte za ova so drugar~eto. I jasno . pa karawe padna i tuka i doma a po povedenie .klasnata vedna{ vide i pra{a po dol`nost.kec! Da ka`eme . }e mu zalepea.

BRANAM Podelete se na dve grupi: ednata grupa neka gi osuduva postapkite na dvajcata.RAZGOVARAME ZA DRUGARSTVOTO VO PESNATA Kako go ocenuva{ drugarstvoto na Boki? Misli{ li deka se poka`al kako vistinski drugar? Zo{to taka misli{? Kako bi postapil ti vo takva situacija? Kakva ocenka dobil po povedenie. a drugata neka gi brani. Pritoa sekoj neka go obrazlo`i svojot stav. Po~uvstvuva li gri`a na sovesta? Ti si Boki. Raska`i zo{to se poka`a kako kukavica i dozvoli da nastrada tvoeto nevino drugar~e. a kakva po drugarstvo? Kako ja ocenuva{ postapkata na Zoki? Zo{to misli{ deka postapil nepravedno? Spored tebe kako trebalo da postapi Zoki? Zo{to taka misli{? OSUDUVAM . OCENI Vo vakva tabela {to }e ja napravi{ vo tetratkata pokraj imiwata na Zoki i Boki napi{i ja tvojata ocenka za drugarstvo. Misli{ li deka tvojata postapka e poka`uvawe na vistinsko drugarstvo? Raska`i ja slu~kata od gledi{te na eden od sou~enicite na Zoki i Boki. Objasni zo{to ja prezede vinata na vinovnikot i ponese tolku golema kazna. Iznesi gi svoite stavovi za nivnite postapki. Vo dolnite pravoagolnici obrazlo`i zo{to sekoj od niv ja dobil taa ocena od tebe. Na krajot izvle~ete zaklu~oci za postapkite na dvajcata i zapi{ete gi na tabla i vo svoite tetratki. ODBERI SI ZADA^A ZA PISMENO IZRAZUVAWE Ti si Zoki. Zoki Boki 101 .

16. pet. osum. dva. 1. 3. So upotreba na trite glagolski vremiwa raska`i kako go proslavivte rodendenot na tvoeto drugar~e. 1.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM SO BROEVITE SE ISKA@UVA I PRIBLI@NA BROJNOST Znam deka broevite ozna~uvaat to~no i pribli`no koli~estvo. 96 minato vreme sega{no vreme idno vreme 102 . {est. Od dadenite broevi }e obrazuvam broevi so pribli`na brojnost: sedum.Prepirka# na str. ]e gi ka`am samo pravilno napi{anite broevi za pribli`na brojnost: a) dva-tri b) dvestotini-tristotini v) dva-trista g) desetina d) pet-{esnaeset |) petnaeset-{esnaeset 2.. ~etiri. devet. osumnaeset.Razlikuvam broevi za to~no opredelena brojnost i broevi za pribli`na brojnost. 1000. Znam deka vremeto kaj glagolite go opredeluvam spored vremeto vo koe se vr{elo dejstvoto. 11. minato i idno vreme. 2. 2. VREME KAJ GLAGOLITE Kaj glagolite razlikuvam sega{no. 222. tri. Vo vakva tabela vnesi gi glagolite od raskazot . 459. 71. Vo tetratkata }e gi prepi{am samo broevite za to~na brojnost od slednava re~enica: Dve drugar~iwa im ostavija hrana na tri-~etiri premrznati vrap~iwa koi stoeja na edna granka. Sega }e gi prepi{am samo broevite za pribli`na brojnost: Pet-{est vredni u~enici so dve lopati i tri-~etiri metli go is~istija snegot od dvorot na edna baba. Slednite broevi }e gi prepi{am so zborovi: 37. PI[UVAWE NA PRIBLI@NA BROJNOST I POVE]ECIFRENI BROEVI SO ZBOROVI 1.

ta`no re~e u~itelkata. {to vidovme: struganici od moliv..Poglednete ja samo u~ilnicava. No.. frleni hartii. Razgledajte gi site va{i idei i odberete gi tie {to mo`ete da gi realizirate. Nie za~udeno se poglednavme eden so drug. .povtori u~itelkata i u{te pota`no n¢ pogledna. zo{to velite taka.Hm! Neubava gletka! .POSLEDICI Koja e pri~inata poradi koja u~itelkata bila ta`na? Na {to se posledica navednatite glavi na u~enicite? Kako treba da se odnesuvaat u~enicite za da ne bide ta`na nivnata u~itelka? Zo{to treba sekoj u~enik da vnimava na higienata vo u~ilnicata kako i vo svojot dom i sekade kade {to se dvi`i? PREDLO@I Saka{ li da bide najubava tvojata u~ilnica i so nea da se gordee{? Iznesi ja svojata ideja kako da ja ukrasite va{ata u~ilnica i da ja napravite prijatno kat~e za prestoj i u~enje. Kolku e valkana! A v~era site do eden u~estvuvavte vo akcijata †Sakame ~ist grad#! Kako }e go is~istite gradot. [to e najva`no od s¢ {to treba da pravi{ za da bide navistina najubava tvojata u~ilnica? 103 . Liljana Eftimova PRI^INI .Se gri`am za okolinata VALKANATA U^ILNICA U~itelkata vleze vo u~ilnicata i vedna{ se namurti. lu{pi od son~ogled. . Pobarajte pomo{ i od va{ite roditeli. . No. Navistina grda slika. koga vi e te{ko da ja odr`uvate ~ista va{ata u~ilnica? Site zasrameno gi navednavme glavite.se osmeli da pra{a Ra{o. u~itelke? . iako site sedevme mirno na svoite mesta.Mo{ne grda gletka! .

Plastesa: (Se obra}a na Platnesa) A ti pak. pesna so ekolo{ka sodr`ina. }e ve nad`iveam i dvete.ha! A moite rodnini vistinski manekenki. sekoga{ sum mu pri raka na mojot sopstvenik. zaedni~ki da pobarame re{enie za plasti~nite Platnesa: kesi! (Ja pregrnuvaat Plastesa i se gubat od scenata. za mojata trajnost i da ne zboruvam. Delata me krasat. So gordost }e ti se pofalam deka izlegov od kov~egot na baba mi. Cvetnite aran`mani se vitkaat vo moite krep-sestri~ki so najveselite boi na svetot. no mislam deka vo sekoj pogled sum podobra od tebe. Plastesa: Za kakvi dela. Plastesa: Ja pobedivte mojata gordost. A da te pra{am dali voop{to si vlegla vo cve}arnica? Plastesa: Ne!.. Takvi kako tebe tamu ne yirnale. Platnesa: Najdobrata na{a karakterna osobina e {to lesno se reciklirame i pominuvame od eden vo drug korisen vid. odam i {u{kam. ne mo`e da bide na{ prijatel.plastikite. Plastesa: Kako se osmeluva{ da me navreduva{? Hartesa: Pro{etaj okolu pa }e vidi{. No. Jas. de~iwa. Poglednete me mene! Kolku e vesela mojata obleka. opstojuvam so vekovi. deca? Ka`ete mu na ova kesi{te kolku razni boi ima samo vo va{eto blok~e so kola`-hartija. Toj se gordee so mene. [to se odnesuva do boite. Tvoite raznobojni partali se mavtaat po site grmu{ki i granki! Onoj koj prirodata ja gu{i i true.ha . Sekoj proizvod bi sakal da go ponesam. so {to }e se pofali{? Platnesa: Jas? Mene me pra{uva{? E. prijatelki! Kade ste trgnale? Hartesa i Platnesa: Trgnavme da kupuvame. Se pojavuvaat kuklite i igraat spored ritamot na muzikata.PLASTESA. ajde da najdeme re{enie za mene kako problem! Hartesa i Ajde. N¢ ima vo pove}e boi i vidovi otkolku vas . Se slu{a eko-pesnata) Zemeno od praktikata 104 . Hartesa: Se razbira. oble~eni vo tonovi po najnovata moda. za da storam ne{to za ovoj svet koj{to se davi vo |ubre od takvi kako tebe. Hartesa: Uf! Uf! Se fali{ so svoite mani. Ve~na sum. za kakvi ~uda zboruva{ ti. Priznavam deka sum takva. ako saka{ da znae{. ha . Jas so zborovi ne se falam.. se gleda deka ni{to ne znae{ za nas . Plastesa: Ste mo`ele i poubavo da se oble~ete.hartiite.) Plastesa: (izleguva od samoposluga i im se obra}a na drugite dve kesiwakukli) Dobar den. platneno kese? So {to }e se pofali partalka kako tebe? Platnesa: Samo ti ima{ dobro mislewe za sebe. pa malku e neskromno. (Im se obra}a na decata) Taka li e. HARTESA I PLATNESA (Se pu{ta muzika.

Izvedete kuklena pretstava vo va{eto oddelenie. Koj tekst ne treba da go ~itate pri dramskata izvedba? Na ~asot po Likovno obrazovanie izrabotete gi kuklite: Plastesa od plasti~ni }esiwa. Zaka~ete gi na stap~iwa. Hartesa od hartieni }esi. 105 . kola` i krep-hartija i Platnesa od razli~ni vidovi tekstil.RAZGOVARAME ZA DRAMSKIOT TEKST Koi likovi gi sretna vo ovoj dramski tekst? Koja e najgolemata falbaxika i najgolemiot zagaduva~? Kade s¢ mo`eme da ja sretneme Hartesa? Koja }esa opstojuva so vekovi? O@IVEJTE GO TEKSTOT ^itajte go tekstot po ulogi i ve`bajte dramsko ~itawe.

Doznaj zo{to. Organizirajte se vo odreden termin vo va{eto u~ili{te da dojdat rabotnici so specijalni vozila i da go soberat otpadot {to ste go sobrale. So {to mo`e da se zamenat? [to se pravi so starata hartija {to ja sobiravte vo zaedni~ka akcija? Podelete se na ~etiri grupi.konzervi. DOZNAJ POVE]E Od enciklopedii ili od Internet doznajte kolku drvja se spasuvaat so reciklirawe na starata hartija. aluminium. Ako oddelno se sobira toj mo`e da se preraboti (da se reciklira) i od nego da se dobijat novi proizvodi.stara hartija vtorata grupa . bonbon.ZAPOMNI Ne e sekoj otpad |ubre za frlawe. pa{teta. staklo. kolku energija se za{teduva so reciklirawe na edno plasti~no {i{e i edna konzerva. maslo za jadewe i mineralna voda. Sekoja grupa }e ima zada~a da sobere: prvata grupa . ~okolado. Napi{i vo tetratkata vo kakva ambala`a se spakuvani slednive proizvodi: mleko. Mo`e da se reciklira: hartija. Toa }e bide nagrada za va{iot vlo`en trud. sok. Zapi{uvajte ja va{ata aktivnost i izrabotete kniga za recikliraweto. 106 . Sekoja grupa neka ja poseti firmata koja vo va{ata op{tina e zadol`ena da go reciklira otpadot i neka go prosledi procesot na reciklirawe. `elezo. }esi tretata grupa . Procesot koga od ne{to staro pravime novo se vika reciklirawe. plastika. Ne zaboravete da se fotografirate i fotografiite da gi zalepite vo knigata.stari stakleni predmeti ~etvrtata grupa .plasti~ni {i{iwa. U^ESTVUVAJ VO PROEKTOT NA PARALELKATA Mnogu ~esto se zboruva za {tetata od upotrebata na plasti~nite }esi. Va{ite pogolemi drugar~iwa neka stavat nekolku fotografii na veb-stranicata na va{eto u~ili{te.

no mu treba vozduh ~ist.21 Mart e Den na ekologijata i prv proleten den Kakvi aktivnosti obi~no prezemate vo va{eto u~ili{te na ovoj den? PISMO OD DECATA NA GOLEMIOT GRAD Dobar ~i~ko in`ener proektiraj soliter. ima kaj nas koj da sadi. bezbedna tr~anica. rasad mlad i zelen list zatoa te molam pak crtaj proekt so mal park. ukrasi go mojot grad: proektiraj drvca mladi. ~i~ko mlad. Proektantu. prekrasen e mojot grad. i nekolku klupi prosti. da slu`i za na{a cel: za za za za igrawe broenica. igrawe krienica. babi~ki so kosi beli. topka i brkanica. Kosara Go~kova 107 . za na{ite mudri gosti: dedovci so srca vreli. a pred nego zelen del. In`eneru. ~i~ko mlad.

google. RAZUBAVETE JA OKOLINATA Prezemete akcija za redovno razubavuvawe na va{iot u~ili{ten dvor.com ili na www. stavete go vo plik i ispratete go do proektantot vo va{ata op{tina. proektiraj i rasad. Bidete primer za ostanatite oddelenija i povikajte gi da vi se pridru`at.org. DOZNAJ POVE]E Kako se vika ~ovekot koj proektira zgradi i parkovi? Koi se najgolemite i najuredenite parkovi vo svetot? Koi se najvisokite zgradi vo svetot? Ovie i mnogu drugi ne{ta mo`e{ da gi doznae{ od enciklopedii ili od internet ako prebara{ na www. ZNA^EWE NA ZBOROVITE Otkrij go i zapi{i go zna~eweto na slednive zborovi: soliter. proektant. proekt. Pravete go toa sekoj den. Mo`ebi koga }e porasne{. ukrasete go listot. 108 .VE@BI ZA IZRAZNO ^ITAWE ^itaj ja pesnata izrazno. Vnimavaj vo tvojot glas da se po~uvstvuva molba i `elba za veseli igri i spokojni denovi.mk. BIDETE DOSETLIVI Prepi{ete ja pesnata na list najubavo {to mo`ete. Koga }e go zabele`at va{eto anga`irawe }e bidete mnogu gordi na svoeto delo.wikipedia. i ti }e bide{ proektant i }e proektira{ zgradi i parkovi kakvi {to im se potrebni na decata. Zamolete go da vi vrati odgovor na molbata od pesnata. Ne zaboravete deka plakatot treba da bide interesen i da privle~e vnimanie. KREIRAJTE Izrabotete EKO-plakat koj }e go istaknete na vidno mesto vo u~ili{teto i koj }e gi pottikne drugite da razmisluvaat ekolo{ki.

duri i od cvetot. nema ni{to pomilo od tebe na svetot. Pro~itaj {to si napi{al. Kako yvezdi sjajni se tvoite o~i od niv dewe. no}e dobrina se to~i. majko. Nenad Xambazov 109 . Tvojot lik ko sonce me topli i gree. Obidi se vo kusiot sostav da gi zabele`i{ svoite razmisluvawa vo u~ili{nata tetratka.ISKA@I SE Razmisli so {to s¢ bi ja sporedil svojata majka i nejzinata qubov kon tebe. NA MOJATA MAJKA Tvojata misla majko. ne`na kako svila. Krotka si ko srna. mnogu ti blagodaram mila {to me rodi. Poli~na si. Pi{uvaj pet minuti bez prekin. glasot kako slavej nautro mi pee.RAZMISLI . niz `ivotot me vodi. napati mi li~i{ na planinska vila.

Napravi sporedba so sporedbite na tvojata majka vo petminutniot sostav. Na nea mo`e{ da kreira{ cvet. [to e zaedni~ko za niv? ISTAKNI GI SPOREDBITE Sporedbite od pesnata zapi{i gi vo tetratkata vaka: Maj~iniot lik . sonce. stap~iwa za u{i.kako sonce topli i gree Maj~iniot glas . BIDI KREATIVEN Na ~asot po Likovno obrazovanie so pomo{ na pamu~ni top~iwa vo boja. So pomo{ na sporedbite od pesnite i porakata na poetot izrazi ja tvojata qubov kon tvojata majka i blagodarnost za s¢ {to pravi za tebe. lepilo i hartija vo boja napravi ~estitka za tvojata majka.____________ Majkata e krotka .RAZGOVARAME ZA PESNATA [to te voodu{evi vo ovaa pesna? Na ~ija majka poetot £ ja posvetil ovaa pesna? Zo{to ovie prekrasni stihovi mo`e da se odnesuvaat na sekoja majka? Pronajdi vo stihovite so {to poetot ja sporeduva svojata majka. Preto~i ja tvojata qubov vo ~estitkata i ~estitaj £ go praznikot 8 Mart.___________ Maj~inite o~i se . peperutka i drugi raboti na koi }e te navede fantazijata. 110 .__________ Majkata e ne`na .___________ IZRAZI SE Zapi{i ja porakata vo tetratkata {to }e ja pronajde{ vo poslednata strofa.

3. [to pristigna? ________ 4.PODMET I PRIROK. Zemjodelcite gi oraat nivite. 4. PODMET Prepi{i gi slednive re~enici vo tvojata tetratka. podmet. Koj }e odi na izlet? ________ 3. Vo site ~etiri re~enici gi sretnav zborovite _________ i _________. [arenata peperuga ne`no leta od cvet na cvet.. 96 i vo sekoja od niv podvle~i go podmetot. U~enicite }e odat na izlet. DOMA[NA ZADA^A Podvle~i go so moliv~e podmetot vo sekoja re~enica: 1. Prepi{i pet re~enici od raskazot . 3. Drugarstvoto e mnogu vredno.Prepirka# na str. Sostavi pet re~enici i podvle~i go podmetot. Kitot e najgolemit cica~. [to e mnogu vredno? ___________ ZAKLU^I Podmetot vo re~enicata ozna~uva koj go vr{i dejstvoto. 111 . Koj igra so topka? [to pristigna? Filip proletta podmet. 4. Koj igra so topka? _______ 2. 2. [arenata peperuga leta. Banica. a koga pra{aweto {to. Peperugata leta. Filip igra so topka. [arenata peperuga leta od cvet na cvet. So odgovorot na sekoe pra{awe ti go dobi podmetot vo sekoja re~enica. a na praznata linija napi{i go odgovorot na sekoe pra{awe: 1. Goce Del~ev zaginal vo s. Moreto e soleno. So koe pra{awe go barame podmetot vo re~enicata? Sam zaklu~i koga }e go postavi{ pra{aweto koj. 5. Pristigna proletta. 2.GLAVNI ^LENOVI NA RE^ENICATA Prosledi gi ~etirite re~enici i zabele`i koi dva zbora }e gi sretne{ vo site ~etiri re~enici: 1. Gream Bel go otkril telefonot. Tie se glavni ~lenovi na re~enicata .

Racin e roden vo Veles. Topkata se skina. 5. Sostavi pet re~enici. Podvle~i gi so moliv~e prirocite vo raskazot †Valkanata u~ilnica# na str. a prirokot so crvena boi~ka. Na{eto u~ili{te e ubavo. 112 . Pticite gradat gnezdo. 4. a potoa podvle~i go podmetot so sina. kakov e. So koi pra{awa najlesno }e go najde{ prirokot? PRIMENI GO NAU^ENOTO Prepi{i gi slednive re~enici vo tetratkata i vo sekoja od niv podvle~i go prirokot: 1. 2. Vardar izvira od Vrutok.PRIROK DAMJAN U^I.). Prirokot poka`uva {to raboti podmetot. Koj ja vr{i rabotata? [to raboti Damjan? Damjan U~i PODMET PRIROK SOGLEDAJ I ZAKLU^I Vtoriot glaven ~len na re~enicata se vika ________... {to se slu~uva so nego. 3. 103.

sekoja godina na Osmi mart da £ podaruvame samo cve}e.Sme{no e . Predlagam da £ podarime ne{to trajno i pred s¢ . Ama. od denes ve}e }e postoi i takvo ~udo! Prekrasen kamenen cvet ... drugi drugo. ami sal vo eden mig .originalno! Ete.. Utrovo site vo oddelenieto na †golemo# razgovarame za denot na `enite.edinstven na ovoj vek! Kade li e? Poleka. . ete.. Poka`i mu go na tvoeto drugar~e.trista ne{ta mo`at da mi †teknat#. Pablo Pikaso e golem {panski slikar na 20 vek od svetski glas.. Toa e nad`iveano ve}e.. . ]e doznaete s¢ po red.ZAPOZNAJ SE Nacrtaj vo tvojata tetratka kamenen cvet onaka kako {to ti go zamisluva{. taka mislam jas. Ne vo eden den. Kaj mene ideite nikako da seknat. †vrijam# od inspiracija. kolku ova da vi zvu~i neverojatno i †ludo#. dobro.. treti treto....im rekov.Nekoj mi svika na set glas: 113 . na u~itelkata {to da £ podarime. S¢ si e vo red. KAMENEN CVET Ste videle li nekoga{ ili nekade kamenen cvet? Ne?! Dobro. Ednostavno. Mo`am da re~am duri i banalno. Edni predlo`ija edno. I denes po stoti pat se najdov vo takva situacija.. ama jas na site nivni predlozi im staviv †veto#! .. Ne sum iznenaden.. molam..

ka`i! . Vasko. Osmi mart e v sabota. se razotidoa. vidoa-ne vidoa.. gi ima vo site boi..Prifa}am! . skulptura... Sega sum doma. Kiro Donev RAZGOVARAME ZA IDEJATA NA VASKO Zo{to u~itelkata go narekla Vasko †na{ nov Pikasko#? Zo{to te voodu{evi idejata na Vasko? Od kolku kam~iwa }e bide izraboten kameniot cvet za u~itelkata? [to imalo na sekoe kam~e? Koja e razlikata me|u sve`iot cvet i cvetot od kam~iwa? [to misli{ ti.Ta neli u~itelkata te nare~e †na{ nov Pikasko#. mazni i raznobojni kam~iwa. veto. 114 . zo{to u~itelkata }e bide voodu{evena od kameniot cvet? Otkrij {to e toa vo raskazot {to te potse}a na pesna. pa kako {to im ka`av. Site se v~udovidoa koga gi vidoa. Pravam skulptura.. Denes e sreda. se znae. minijatura..Gi sobrav dodeka patuvav kraj ohridskite pla`i! Eve. inicijali. . Vasko. originalno.... I vedna{ otr~av doma i za pet minuti donesov polno kese so ubavi...vo cvet. Spomenot na nas ve~no da £ trae. Mo`ete site da si odite. banalno.. inspiracija. taka site storija. za u~itelkata. Poslu`i se so Re~nikot na makedonskiot jazik ili pobaraj pomo{ od nekoj vozrasen... Golemi i mali... Potoa.. Doma zapi{i go zna~eweto na sekoj zbor vo tvojata tetratka. drugoto e moja rabota! Prvo ne{to si promrmorija. Sam sedam. Odberete si po edno i na nego napi{ete gi svoite inicijali..E. Od site nas...Od kade ti se. minijatura. Napravi sporedba so tvoeto drugar~e od klupata.. Me bocna pa go †presekov#: .. Odbranite kam~iwa gi lepam i edno kraj drugo vnimatelno gi redam. Kam~iwata so inicijali . SOSTAVI RE^NIK Porazgovaraj so drugar~eto za zna~eweto na slednive zborovi: sal.mu rekov.. Vo o~ite im zaigraa qubopitni plamen~iwa. Ti smisli ne{to. pa.Taka }e napravi{ mal re~nik od zborovite ~ie zna~ewe ne ti be{e dovolno jasno.

Odberete gi najinteresnite idei i realizirajte gi. me|u †Dalaverite na Dobre Lo{iot#. krp~iwa. {i{arki. ]e go sretnete vo mojot †Vesel ZOO-park#. Me pra{uvate zo{to sum se odlu~il da pi{uvam za deca. a potoa tvojata izrabotka podari £ ja na tvojata majka ili na tvojata u~itelka. Istoto vi go sovetuvam i vam.) i izraboti slika ili nekoj predmet spored tvoja ideja. Za{to so igra i smea najzdravo se raste. Takov sum i sega. besneel voen po`ar. Porazi ne priznavam. Samo neka vi ka`e. Napravete izlo`ba od va{ite izrabotki. 115 . Toa neka bide proizvod na va{ umstven ili ra~en trud. Od mene tolku .KA@I JA TVOJATA IDEJA Razmisli i ka`i i ti nekoja ideja kako da ja iznenadite va{ata u~itelka za Osmi mart ili za krajot na u~ebnata godina. nasekade tre{tele bombi. Vi velam: Jas pi{uvam za deteto vo mene koe nikako ne saka da porasne. na neboto nad moeto rodno selo Monospitovo. kaj †^etirino`nite ricari# ili vo dru{tvo na †Vnukot na majorot#. Zo{to? Pobarajte go vo moite pesni. SRABOTI NA ^ASOT PO LIKOVNO Odberi si materijal (kam~iwa. Da zaspivate i da se budite so nasmevka na liceto. Ama jas samo sum si gukal i sum se sme{kal. p~enka. Avtobiografija e literaturno delo vo koe pisatelot zboruva samiot za sebe. ]e go sretnete i vo †Zbrkanata skazna# ili najdobro vo †Mojot svet#. volnica i sl. lu{pi od orevi ili le{nici.sega vie ste na red. grmele avioni. MINI AVTOBIOGRAFIJA BEZ FOTOGRAFIJA NA PISATELOT KIRO DONEV Moite roditeli me donele na svet vo mnogu nezgodno vreme: na 21 mart 1942 godina. a za pobeda go smetam sekoj nov den. raskazi i romani. hartieni cevki. zrna grav. So dobra misla za s¢ i sekogo. le}a. Zamislete si: prv den na proletta i namesto nad mojata lulka da letaat lastovi~ki i slavej~iwa.

116 . Objasni zo{to i za tebe †Majkata e svetla yvezda na temno nebo {to sveti# Napi{i i ti pesni~ka za tvojata majka i podari £ ja za nejziniot rodenden ili nekoj drug povod. Potrudi se da ja upotrebi{ rimata kako {to napravilo tvoeto drugar~e.OD DETSKITE SRCA Otkrij od pesnata na tvoeto drugar~e {to s¢ pretstavuva majkata za nego.

Taa }e bide presre}na. Ako si talentiran crta~.Sveti Kiril i Metodij”. Skopje Qubovta kon majkata i blagodarnosta za s¢ ona {to go pravi za tebe se izrazuva so sekoja tvoja dobra postapka. nacrtaj ja tvojata majka i zalepi ja na vratata od fri`iderot.. 117 . OU .OD DETSKITE SRCA Mario Trifunov IV1.

Van~o Nikoleski 118 . ko grut~e ~isto belo skrieno tamu le`i{ ti moe malo selo. spomen na selsko {kolo. Od tebe spomen ~uvam vo srce moe milo. trepkaat bezbroj yvezdi nad tebe sekoja ve~er. Kraj tebe bister potok niz doloj brzo te~e. Vo prolet kolku milo roj ptici v {uma peat plodovi kolku slatki vo leto `olti zreat. kon tebe rodno selo. Ti pra}am topol pozdrav ti sne`no grut~e belo. mislite moi letaat.Zo{to go saka{ svoeto rodno selo/grad? MOETO SELO Daleku tamu na jug. maj~ino toplo krilo.

Ohrid): Kako selsko dete ja zapoznav ubavinata na na{ata tatkovina.1980 g. Podvle~i gi so moliv~e rimuvanite zborovi. negovite obi~ai. legendi i prikazni. Sekoja strofa otkriva po edna prekrasna poetska slika koja poetot ja naslikal so zborovi.. Odberi si koi dva zbora }e gi rimuva{: vra}am .JA OTKRIVAM QUBOVTA KON RODNOTO MESTO Zo{to poetot mu ispra}a topol pozdrav na svoeto rodno selo? Kade se nao|a? [to ~uvstvuva poetot kon svoeto rodno selo? Otkrij od stihovite zo{to poetot si go saka tolku mnogu svoeto selo. Kako dete na narodot. Koi ubavini go krasat? Objasni so svoi zborovi. go zasakav i prou~uvav negoviot `ivot vo minatoto i vo dene{ninata. a i da gi iska`am na onoj jazik so koj narodniot genij so vekovi ja ~uval i do~uval na{ata narodna samobit.lesna.smea. TI PREPORA^UVAME ZA ^ITAWE Od mnogute negovi dela. Pronajdi vo prvata strofa so {to poetot go sporeduva svoeto selo. Seto toa mi ovozmo`i da izbiram interesni temi za decata.. nie ti go prepora~uvame romanot za deca . SOZDAVAJ Obidi se da napi{e{ u{te edna strofa {to }e £ ja dodade{ na pesnata. Potseti se za {to pridonesuva rimata vo pesnata.pra}am. pesna . bea . po kogo MTV snimi prekrasen seriski film. 119 .. Ohridsko .yvon. Prepi{i gi stihovite vo tetratkata.. PISATELOT ZA SEBE VAN^O NIKOLESKI (1912 g. son . mnogu gi zasakav decata i taa qubov zapo~nav da ja izrazuvam niz stihovi. s. podocna kako selski u~itel.. Odberi ja najubavata spored tebe i opi{i ja. narodnite predanija. Crvena Voda.Vol{ebnoto samar~e#.

pominal pokraj eden ora~.rekol carot.Ora~u. ta vi gi odrav ko`ite. So sebe gi povel i ministrite. Ministrite nemale drugo {to da pravat pa se soglasile.Pomislete se! .More.Carot me pra{a za mojata glava . ora~u! . a ovni nema{e. .od trieset godini. {to te pra{a carot? .PRETHODNA PODGOTOVKA Pobaraj od povozrasnite ~lenovi od tvoeto semejstvo da ti raska`at nekoja makedonska narodna prikazna koja im e omilena. .A mo`e{ li da gi ostri`e{ ovie ovni? . .Ne znaeme. Posle me pra{a dali mo`am da gi ostri`am ovnite. a za minister }e go zemam ovoj starec zatoa {to toj vedna{ mi odgovori. Ne mo`ele ni{to da odgovorat. }e ve otpu{tam. . Ne mo`ele da se dosetat. Taka odej}i. Dojdovte kaj mene i jas vi gi zedov site `oltici. Ti pra{a za snegot na planinata. Makedonska narodna prikazna 120 .Od trieset godini! . . samo da mi padnat. jas mu odgovoriv . pra{a za stri`ewe ovni. Carot si odminal. ko`ite }e im gi oderam. ~estiti caru.[to go pra{av ora~ot i {to mi odgovori toj? Ministrite se zamislile.odamna li e pobelena. a ministrite ostanale da mislat {to pra{al gospodarot. a {to odgovoril ora~ot. pa se vratile kaj ora~ot. odel i videl mnogu sela i gradovi. a planina nema{e.]e vi ka`am. Carot si oti{ol. Eden den trgnal niz carstvoto da vidi {to ima me|u narodot. Raska`i im ja ti na tvoite drugar~iwa.Ovaa planina odamna li e pokriena so sneg? . Ponatamu gi pra{al ministrite: . CAROT I ORA^OT Si bil eden car. Ministrite si oti{le zasrameni.Dobar den. Toga{ ora~ot rekol: . a jas mu odgovoriv deka mo`am i ko`ite da im gi oderam. Odel.Dal ti Bog dobro! . A vie ste ovnite.Ako ne mi odgovorite. ama }e mi gi dadete site `oltici {to gi imate.

na prvata programa. Iska`i se kako ti e pointeresna prikaznata . Nie ti nudime tri: a) Ora~ot gi zel zlatnicite. Prosledete edna makedonska narodna prikazna i zapi{ete: naslov na prikaznata. no gi ka`al ministrite na carot. koj e re`iser. Preraska`i ja prikaznata vo tetratkata. koi akteri igraat vo nea. Odberi eden od ovie na~ini ili smisli drug kraj po tvoja `elba.DA RAZGOVARAME So kogo se sretnal carot? Za {to razgovarale? Kakva zada~a dobile ministrite? Kako do{le do odgovorot? Pro~itaj go mudroto objasnuvawe na ora~ot. v) Ministrite se iskarale i istepale koj da mu go ka`e odgovorot na carot.koga ja ~ita{ ili koga ja gleda{ na televizija? 121 . b) Ne im go ka`al odgovorot na ministrite. Ima mnogu na~ini. sekoj den vo 10 ~asot i 20 minuti se emituva makedonska narodna prikazna. PROSLEDETE NA ^ASOT Na Makedonskata televizija. IZRAZI SE PISMENO Preraska`i ja prikaznata no taka {to }e £ go smeni{ krajot.

Originalniot podarok koj go smislil Vasko Pikasko e: a) cve}e odgledano od u~enicite b) cvet napraven od raznobojni kam~iwa v) cvet nacrtan od najdobriot crta~ 4. 3. humoristi~ni.Moeto selo#. Van~o Nikoleski.PODMET I PRIROK Znam koi se glavni delovi vo re~enicata. 2. Napi{i nekolku sporedbi so koi }e ja opi{e{ tvojata majka? 5. pi{uva.Valkanata u~ilnica# i . go napi{al romanot: a) Spomenka b) Goce Del~ev v) Ajdu~ka ~e{ma 3. b)______ ja donese lastovi~kata. Od slednive zborovi vo tetratkata }e sostavam tri re~enici i }e go podvle~am podmetot so sina. v) ______ pla~e. rano. 1. Za .Pismo od decata od golemiot grad# zaedni~ko e: a) napi{ani se vo stihovi b) ja razvivaat ekolo{kata svest v) imaat ist avtor.. avtorot na pesnata . 122 . Slednive re~enici }e gi prepi{am vo tetratkata i }e gi dopolnam so podmet ili prirok: a) Kiril ______sladoled.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM GLAVNI ^LENOVI VO RE^ENICATA . Lesno gi opredeluvam podmetot i prirokot. a prirokot so crvena boi~ka: Marija. Podmetot vo re~enicata poka`uva koj ({to) go vr{i dejstvoto ili se nao|a vo nekoja sostojba. Od koja makedonska narodna prikazna nau~i deka decata rano nau~ile da se ~uvaat od opasnostite {to gi demnat od lu|eto? 2... a prirokot poka`uva {to raboti podmetot. Kiro Donev. pristigna. proletta. 1. kupi. Odgovorite na slednive barawa pi{uvaj gi so latini~ni bukvi vo tvojata tetratka. g) Violeta _______ cve}iwa. Mo`am sam da sostavam dve re~enici i da opredelam podmet i prirok. cve}e. tekstovi.

kako deca v nemir {to gorat. V son~evina sinolika tonat. se vivnale nad pole i gora. a se setilo tvoeto drugar~e. Razigrani vo prekrasen tanec. Nad ezero sinevina galat. Pro~itaj mu na drugar~eto i dopi{i gi vidovite ptici za koi ne si se setil. PTICI So vetrot tancuvaat v zanes. So kogo poetot gi sporeduva pticite vo let? Objasni ja sporedbata. Prepi{i nekolku poetski izrazi {to te voodu{evuvaat. Pero Milenkoski OTKRIJ GI ^UVSTVATA Koi ~uvstva gi pobudi kaj tebe ovaa pesna? Obidi se da ja objasni{ taa "~udna sre}a {to v srce mi yvoni#. Kako se odnesuva{ ti kon niv? Kako se gri`i{ za pticite koi prezimuvaat kaj nas? 123 . vo srcata kopne`i ni palat. I poleto i gorata cvetna poubavi.Ja po~ituvam razli~nosta Nabroj gi site vidovi ptici {to gi znae{. [tom gi vidam so pesni da letnat. poli~ni se so niv. na kriljata proletta ja nosat. ISKA@I GI SVOITE STAVOVI Pticite se va`en del od `ivotnata sredina. Zo{to poetot veli deka pticite ja nosat proletta na kriljata? Kakvi kopne`i raspeanite ptici ti palat vo srceto? I POETSKITE SLIKI ^itaj ja pesnata vo sebe i so moliv~e obele`uvaj ja sekoja poetska slika. Vo beskrajot niz igra se gonat i se kapat vo utrinska rosa. ~udna sre}a vo srce mi yvoni. denot iden v ne`nosti go krasat. ubavici pesni {to si glasat. Kolku poetski sliki otkri? Opi{i ja poetskata slika {to najmnogu ti se dopa|a.

Me izlaga te izlagav i samo {to zaminavme gri`ite gi skinavme. no nikoj nikomu ne mu se luti? Kakvi lagi i {egi treba da se ka`uvaat na ovoj †mil den za {eguvanje#? Objasni kako gi razbira{ poslednite dva stiha od pesnata. 124 . Risto Dav~evski RAZGOVARAME ZA PESNATA [to po~uvstvuva otkako ja slu{na ovaa pesna? Objasni ja mislata na poetot †mil den za {eguvanje#. mil den za {eguvanje! Me izlaga te izlagav. APRILSKA Me izlaga te izlagav.NAPRAVI SPOREDBA Nacrtaj vo tvojata tetratka so nekolku potezi dva lika: nasmean i namurten. Vo du{ata arlili-li-li mi nasadi karanfili. Zo{to lu|eto na ovoj den se la`at me|u sebe. Me izlaga te izlagav. Me izlaga te izlagav. kratko na minuvanje. a kakvo namurteniot. Lagite gi slavevme slatko se nasmeavme. Kakvo ~uvstvo predizvikuva kaj tebe nasmeaniot lik. so smea se nagostivme potoa si prostivme.

125 .SOZDAVAJ Izmisli u{te dva stiha za da ja zavr{i{ zapo~natata {esta strofa: Me izlaga te izlagav __________________________ __________________________ PRODOL@I SO AKTIVNOSTITE NA ^ASOT PO TEHNI^KO OBRAZOVANIE Za u~ili{niot prvoaprilski maskenbal podgotvi interesna maska i u~estvuvaj vo natprevarot za najuspe{na maska vo tvoeto u~ili{te.kakvi maski podgotvile u~esnicite. PRO^ITAJ VO DNEVNIOT PE^AT Pronajdi i pro~itaj vo dnevniot pe~at kade se odr`uvale natprevari i drugi manifestacii za odbele`uvawe na Denot na {egata . . [egata mo`e da ja prezentira{ sam. Kolkupati mese~no izleguva od pe~at? U^ESTVUVAJ VO NATPREVAROT ZA NAJDUHOVITA [EGA Predlo`ete mu na va{iot u~itel da organizira natprevar vo izvedba (dramatizacija) na najduhovita {ega. . PODGOTVI IZVE[TAJ Za naredniot ~as podgotvi izve{taj za maskenbalot vo tvoeto u~ili{te.koi bea pobednici. Napravi sporedba so tvoeto spisanie {to go ~ita{.kakvi nagradi dobija pobednicite. . Koi dnevni vesnici se ~itaat vo tvoeto semejstvo? Nabroj gi naslovite i na drugite dnevni vesnici {to gi znae{. Donesi sam zaklu~ok koi vesnici spa|aat vo DNEVEN PE^AT.prvi april. Na natprevarot neka se prijavi sekoj koj saka.kade i koga se odr`a maskenbalot. . vo dvojka ili grupno.koj u~estvuva{e vo nego. Izve{tajot treba da gi sodr`i slednive podatoci: .

nagrdena. nikoga{ ne dozna deka navredata boli pove}e i od rana. zatoa treba pomalku da drdori{! I da znae{ deka starata cre{na e nejzina majka.. ubavice! Zarem ne ti pre~i onaa starica? . Dodeka pak. A nedaleku od nea raste{e druga cre{na. Ete.. ^avkata se zasrami i bez zbor odleta. tokmu jas ja istrkalav malku ponastrana. . IZRAZI SE Objasni kako ja razbira{ ovaa narodna pogovorka. mlada.E.~avko! . od nea iznikna mladovo drvo. Kako mo`e jazikot da kr{i koski? Pronajdi i drugi pogovorki so ista poraka! NAVREDA Na rit~eto ima{e dve cre{ni.. koj ne ja saka rodenata majka! .A ti ~avko.Pra{aj me ne{to poumno. . Ima{e samo u{te dve granki.ja pra{a. vitka. . . dali ja saka{ svojata majka? . A starata cre{na ne re~e ni{to. vetrot ne mo`e{e da se vozdr`i.. A i taa nekoga{ be{e mlada i ubava..Narodna pogovorka: JAZIKOT KOSKI NEMA.raska`uva{e toj. I bidej}i be{e obi~na ~avka. Pred pove}e godini edna nejzina semka.Ej.gordeliva be{e ~avkata..se navredi drvoto. osakatena... Ednata be{e stara i {upliva.Pa. Gorjan Petrevski 126 . A KOSKI KR[I. Samo so gor~ina se nasmevna. Edna{ ~avkata £ podvikna na mladata cre{na: . Nejzinite rasko{ni granki ja pravea u{te poubava.

POSTAVI PRA[AWA Postavi £ dve pra{awa na mladata cre{na i dve pra{awa na vetrot. Objasni ja porakata na pisatelot. FORMULIRAJ NASLOVI NA CELINITE ^itaj go raskazov tivko. Razmisli za poinakov kraj na raskazot! ZNA^EWE NA ZBOROVITE Razgovaraj so tvoite roditeli i pronajdi go zna~eweto na slednive zborovi: drdori vitka rasko{na - DOMA[NA ZADA^A Preraska`i go raskazov vo tetratkata spored planot {to go napravi. vetrot i mladata cre{na. VE@BAM IZRAZNO ^ITAWE Pro~itaj go ovoj raskaz pred tvoite roditeli.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT [to te voodu{evi vo ovoj raskaz? Pronajdi ja re~enicata od koja doznava{ deka starata cre{na e navredena. obele`i gi so moliv~e logi~kite celini i daj im naslov. Menuvaj ja i bojata na glasot za da gi imitira{ ~avkata. Od kogo ~avkata zasrameno odletala bez zbor? Objasni kako ja razbira{ poslednata re~enica. 127 . Taka }e go napravi{ planot na raskazot po kogo }e go preraska`e{ mnogu lesno. Pritoa potrudi se re~enicite da gi pro~ita{ so pravilna intonacija.

ZBOROVI SO ISTO ILI SLI^NO ZNA^EWE SOGLEDAJ I ZAKLU^I se dvi`i ~ekori brza doa|a tr~a dnevnik u~ebnik roman slikovnica re~nik ODI KNIGA Zborovite od desnata kolona iako se razli~ni po forma. Site go ozna~uvaat poimot ODEWE ili KNIGA. Ne~ujno. Pritoa sekoj zbor napi{an so sina boja. Ama nivniot `ivot e kus.. svetkaa bezbroj kapki rosa.. imaat isto zna~ewe kako i zborot so kogo se povrzani so strelkite.. Niz negovite cvetovi.. kako biserni zrna. zameni go so zbor {to ima isto ili sli~no zna~ewe: †.# 128 . PRIMENI GO NAU^ENOTO Za sekoj zbor pronajdi po eden ili pove}e zborovi so isto ili sli~no zna~ewe i zapi{i gi vo vakva tabela: govori ka`uva ku}a ulica vesel obuvki patiki ~izmi u~itel roditel majka Prepi{i go sledniov tekst.Na istok osamnuva{e novoto utro. So izgrevot na sonceto vedna{ }e is~eznat. Za da postigneme pogolema slikovitost i preciznost vo iska`uvaweto ~esto koristime razli~ni zborovi {to imaat isto ili sli~no zna~ewe. Bez {um. Vo cvetnata gradina trendafilot `edno go o~ekuva{e plisokot na son~evite zraci.

129 . Imam mnogu prijateli. Na najniskata granka sekoja prolet dve ta`ni ptici go obnovuvaa staroto golemo gnezdo. (Pticite si zaminaa vo toplite krai{ta) 3. Koga }e potporasnea i tie n¢ rasta`uvaa so svojata ta`na pesna. Pticite se vratija od studenite krai{ta. Nabrgu }e se ~ue{e i grubiot cvrkot na golemite i grubi pilenca. Deneska imav lo{ den. 2. Prepi{i gi re~enicite vo tetratkata. Taka tekstot }e ja dobie svojata celosna smisla i ubavina: Daleku od na{ata nova ku}a ima{e edno nisko drvo so retka kro{na. Pritoa potrudi se vo sekoja re~enica da zameni{ po eden ili dva zbora so sprotivno zna~ewe: 1.ZBOROVI SO SPROTIVNO ZNA^EWE Cvetko e vesel. Kakov e Tome? ZAKLU^I Pronajdi zbor tamu kade {to nedostasuva i ka`i mu go na drugar~eto do tebe: den no} bogat bolest zdravje visok dobri grdo nizok lo{i utro glad qubi umna smel svetlo sitost mrazi Kakvo zna~ewe imaat zborovite {to im gi dodade na dadenite zborovi? VE@BI Prepi{i go sledniov tekst. Moeto letalo letna nagore. 4. Pritoa sekoj zbor napi{an so rozova boja zameni go so zbor {to ima sprotivno zna~ewe.

bobence. ~uk! Koj ~uka? Stojan~e. a do nego .POTSETI SE Potseti se na nekoja pesni~ka {to ti ja peele dodeka si bil mal.jagot~e. a sega ti mu ja pee{ na nekoe detence. vrap~e da go ~apne. 130 . {at~e da go lapne! Bla`e Koneski Daj mi gi ra~iwata.le{ni~e. a do nego . ti se smee{ kako srebro. Ka`i mu ja na tvoeto drugar~e od klupata. na{ata igra da si ja po~neme stara i prosta: ^uk. po zeleni trevki. IGRA SO DETE Na }erka mi Milo. a do nego . pee sme{na pesna. a do nego . ti se smee{ kako izvor~e: te~e smea vo brazdi~ka bistra.grozjence. zdru`i gi prstiwata. [to bara? Ogan~e. skokotliva igra za prstiwata za no`iwata: Maloto prste prosence. Vlezi. zemi si.

. Kakov efekt se postignuva so slednive zborovi: prstiwata. ra~iwata. Stojan~e. Ako si zaboravil. izvor~e. ZADA^A Nau~i ja pesnata napamet i recitiraj ja na ~asot. Izberete najdobar recitator. ZABELE@I Koi dve strofi se zalagalki koi najverojatno i tebe so niv te zaigruvale tvoite roditeli ili babi i dedovci. 131 . ogan~e.? GO ZBOGATUVAM RE^NIKOT prosence . Povtorete {to ste nau~ile. Zapi{i vo tetratkata i ti nekoja detska zalagalka. zaedno pobarajte vo prvata tema od ovoj u~ebnik i pro~itajte glasno.proso (od milost) bobence .. KOJ E BLA@E KONESKI Ka`i mu na drugar~eto {to znae{ za poetot.grav~e (vo isto~nite govori) Pronajdi gi i zapi{i gi vo tetratkata site zborovi so koi se iska`uva ne{to malo ili milo.RAZGOVARAME ZA PESNATA Na koj period od detstvoto te potseti ovaa pesna? Na kogo mu ja posvetil pesnata poetot Bla`e Koneski? Na koja vozrast bila negovata }erka koga £ gi peel ovie pesni~ki? Koe silno ~uvstvo na poetot e izrazeno vo ovaa pesna? Najdi gi dvete sporedbi vo pesnata i objasni gi.

so cvetni granki od ovo{kite i so crveni jajca staveni na pamuk vo ko{ni~kata. na u~ili{te site bevme izgoreni vo kosite. Deca so beli pleteni ko{ni~ki. No. Toa bea ubavi prazni~ni denovi. novi gumeni opin~iwa. Da ti e `al da stapne{ so niv na patot.POTSETI SE I RASKA@I Potseti se na edno tvoe interesno do`ivuvawe od minatiot Veligden i raska`i mu go na drugar~eto do tebe. kako {to velime vo Vev~ani. Site bevme oble~eni vo ne{to ubavo. potoa vleguvavme vo "normalen kolosek#. Odevme i so po dve-tri crveni jajca vo u~ili{nite torbi. koga kru`evme okolu crkvata i so sve}i si gi gorevme kosite na glavite. a so nego i krajot na u~ebnata godina. toa be{e radost golema. toj rasko{en proleten i prazni~en den e nezaboraven. odevme v crkva. A ako pak ti kupile patiki. Naum Popeski 132 . no sigurno se bli`e{e letoto. U~ili{niot dvor tie denovi be{e poln so lu{pi od veligdenskite jajca vo razni boi. So ko{ni~kata so crveni jajca. vo novo pleteno xemper~e. bidej}i sekoj den ne e Veligden. za da ne se "sker{et#. za da "se ker{ime#. Eden od tie veligdenski denovi be{e isto taka interesen i zabaven za nas decata. za{to poleka. VELIGDEN Veligden. da gi pee popot.

PREPORAKA ZA ^ITAWE Pobaraj ja vo tvojata biblioteka i pro~itaj ja knigata †Spomeni vo sliki# od Naum Popeski 133 .. me|u koricite na ovaa kniga. Po {to ti e poznato tebe seloto Vev~ani? DOZNAJ I ZAPI[I Razgovaraj so tvoite roditeli. baba i dedo za veligdenskite obi~ai vo nivniot kraj.RAZGOVARAME ZA RASKAZOT Opi{i {to nosele decata od Vev~ani koga odele v crkva na Veligden? Kako bile oble~eni? Pokraj obi~aite vo crkvata. Ti. sega u{te edno navra}awe. PISATELOT NAUM POPESKI ZA SEBE Detstvoto e mojot neiscrpen izvor na inspiracija. po~ituvan ~itatelu. deteto vev~an~e od pedesettite godini na 20 vek. Ona {to e novo i interesno za tebe zapi{i go vo tetratkata. Del od moeto detstvo opeav vo stihozbirkata †Detelinka so ~etiri lista#. a eve. {to u{te im bilo interesno i zabavno na decata? Kako izgledal u~ili{niot dvor za vreme na veligdenskite praznici? Pronajdi gi i podvle~i gi so moliv~e dvata zbora {to ne se literaturni. Sekoj zapis vo knigava e prikazna za sebe.. a vo site zaedno sum jas. preku knigava †Spomeni vo sliki#. }e se sretne{ so moeto detstvo. Napi{i ja nivnata literaturna forma. vo pazuvite na planinata Jablanica. so spomeni koi slikovito zboruvaat za tie nezaboravni denovi od moeto detstvo vo Vev~ani.

[turo {utre du{kaweto vetre ti e {u{kaweto batali go.praznoglavo. glupavo (od {ut .{u{kawe da dou{i . Vasil Pujoski ZNA^EWE NA ZBOROVITE {tukna . {u{ka~ {u{ka vetre {utre da nadu{ka.da sfati. [u-{u. napu{ti go katil .zbesna {utre i {turo . [umi {uma od {u{lawe {tuka {utre od du{kawe ama ni{to ne nadu{i {to za{u{ka da dou{i.mnogu lo{ Koi od ovie zborovi prvpat gi sretnuva{? 134 .Ka`i mu na drugar~eto nekolku brzozborki {to gi znae{. kaj se mu{na {ekna {utre koga slu{na. da razbere batali go .bez rogovi) {u{lawe . [U[KA^ [U[KA [UTRE DU[KA Ne{to {u{na. Natprevaruvajte se koj }e ka`e pove}epati edna brzozborka bez gre{ka. se za{u{ka {tukna kutre da nadu{ka {to li {u{na.zapostavi go. {u-{u. {u{ka~ katil nikoj vetrot ne go fatil.

ORGANIZIRAJTE SE ZA IGRA Sekoj neka nau~i napamet edna strofa od pesnata. Organizirajte natprevar vo recitirawe bez gre{ka. a koj du{ka~ot? Na koi narodni kratki umotvorbi te potseti ovaa pesna? [to mu ka`a na drugar~eto pred po~etokot na ~asot? ZADA^I Nacrtaj vakva tabela vo tvojata tetratka i izvle~i gi site imenki i glagoli koi vo sebe ja sodr`at soglaskata { Imenki so { Glagoli so { Dopi{i u{te po pet imenki i glagoli {to }e gi izmisli{ vo koi }e se povtoruva nekoj glas po tvoj izbor (soglaska ili samoglaska).RAZGOVARAME ZA PESNATA Objasni {to te razveseli vo ovaa pesna. Ka`i mu ja na drugar~eto i nateraj go da ja ka`e tripati ednopodrugo bez gre{ka. 135 . Obidi se i ti da sostavi{ brzozborka od edna re~enica. TI PREPORA^UVAME ZA ^ITAWE Pobaraj vo u~ili{nata ili gradskata biblioteka kniga so brzozborki od makedonski avtor. Nau~i nekolku napamet i koristi gi vo igrata so tvoite drugar~iwa. Koja soglaska e najzastapena vo pesnata? [to postignal so toa poetot? Koj e {u{ka~ot.

Za pakost. Nemalo nikoj da pomine da gi kutrulisa.E.Mnogu arno . Eve jas }e izoram. Fatil e{ko i be{e go poseal izoranoto mesto. za da rabotat selska rabota. Taka velej}i ne mo`ele da se pogodat.mu odgovoril krtot .Ami {to }e fatime. . bidej}i toj pove}e se ma~el koga go vla~el mestoto! I krtot sakal da e kutleto ponagneteno. Be{e se storil eden beri}et. a pak ti da posee{. bre krtu.ti izoraj.rekol e{ko . ete ja kuma lisa kaj vrvela i bez da ja povikaat be{e se vratila da vidi {to e taa |urultija.sega {to da fatime rabota? . . Zele edno kutle da si ja delat p~enicata. Se zapregnal krtot i izoral edno mesto.SETI SE So koi osobini naj~esto e zakitena lisicata? Raska`i nekoja pointeresna basna za nea. . Arno ama u{te so prvo bea se zakarale. ~unki toj vo oraweto si gi iskr{il noktite. Potoa go be{e izramnil so trweto so koi bil ispozaka~en. 136 . ~unki e{ko sakal kutleto da e ponagneteno. }e se ispotepale: per~e za per~e se bea fatile. a jas }e poseam. .mu rekol e{ko . bre e{ko. E@OT I KRTOT E`ot i krtot se zaorta~ile nekoga{. za }ef go be{e storil. stra{na rabota! Go o`nale i go ovr{ile. trkalaj}i se po poseanoto mesto.kako prvo }e n¢ ~eka da go izorame poleto. LISICATA.

za da si gi odnesam na vodenica.za{to per~e .makata RAZGOVARAME ZA PRIKAZNATA Na kakov jazik e napi{ana ovaa makedonska narodna prikazna? Zo{to se skarale e`ot i krtot? Kako presudila lisicata? Zo{to ne se slo`uva{ so nejzinata presuda? Objasni ja mislata na lisicata: "Eve vaka biduva za vas pravina.kavga. krtule mrtule. e{ko me{ko.E ti. taa. pravo sudi. vie imate devet kila i kutle i slamata za delewe.. eve pravo kako se deli: tebe. kako {to e pravo. {to se karate. i ti.More. e`e me`e. Gladna me~ka oro ne igra. p~enica edno kutle . raspravija alot . tretiot koristi. . prava kako ja`e v torba. beqa |urultija . POVRZI Koi narodni pogovorki odgovaraat na sodr`inata? Krivo sedi.im rekla kuma lisa. 137 . na ti ja slamava da si le`i{. . bre e{ko i ti krtule? [to imate da delite. Ako ne si bogat.{teta.se spasi pakost . samo da ne se karaat. merak beri}et .`elba.stara merka za merewe `ito ~unki .pramen kosa kurtulisa . Dvajca se karaat. za da se prika`uva#. tebe. se zaorta~ile . Zapi{i gi vo tvojata tetratka. ta {to tolku se karate? .RE^NIK Vo prikaznata }e sretne{ mnogu zborovi od narodniot jazik od koi nekoi retko se koristat. Eve vaka biduva za vas pravina. Otkako gi pra{a kuma lisa.tolku dosta ti e za celo zimovi{te. Makedonska narodna prikazna ZBOR PO ZBOR . A za lisica misica }e bidat devette kila p~enica. be{e si go ka`ale alot pred nea kako pred nekoj praveden sudija i bea ja pomolile. da im ja deli p~enicata.rod od nivite kutle . Mo`ete da napravite oddelenski re~nik vo koj }e gi zapi{uvate site novi zborovi na koi }e naidete. za da se prika`uva.im rekla lisa i ja ograbila od krtuleto i e{ka pe~alenata stoka. krtule mrtule.se zdru`ile }ef . bidi rabotliv. prava kako ja`e v torba.

RAZMISLI . 138 . OPI[I (boi. formi. veli~ini) SPOREDI (na {to e sli~na) PRIMENI (koj del od nea se koristi i za {to) ASOCIRAJ (na {to te naveduva da razmisluva{) ARGUMENTIRAJ (za ili protiv) ANALIZIRAJ (od {to e sostavena) Napravete vakva kocka na list i popolnete ja.POTRUDI SE So tehnikata kocka obidete se so tvoeto drugar~e od klupata da ja pretstavite lisicata od ovaa prikazna i od basnite vo koi ste ja sretnale. Va{ite kocki zaka~ete gi na tablata i razgovarajte za va{eto mislewe.

. Lo{ kantar katran mere{e. Natprevaruvajte se i zabavuvajte se: Sekoj neka napi{e po edna gatanka i neka £ ja dade na u~itelkata. bela pepel preta{e...v) POGOVORKI Dolga kosa . Postavete £ i vie edna gatanka na u~itelkata. Neka odgovara koj prv }e se doseti i }e krene raka. Ako ja dovr{i toa po~nuva nova pogovorka i podava na drug. (p. izrasnale pet granki.zlaten klu~. Aren zbor . Odberi si edna od dadenive brzozborki ili onaa {to si ja nau~il.. (r. Mrzata e krasta.. Mara mala. ^esta e poskapa od parata. 139 Na dve stebla viti.. da pomini pop.e) BRZOZBORKI Bel petel.) Sekoga{ sedi v ku}a. Toj {to ne znae da ja dovr{i pogovorkata izleguva od igrata. . Krugot se povtoruva dodeka ostane samo eden . ZABAVNA TRADICIJA GATANKI Tri meseci e prazno.pobednikot.. Taa }e gi odbere najinteresnite i }e vi gi postavuva kako pra{awe... Na{ rasol. lo{ rasol. a devet polno. i p..kratok um.. Nau~i i nekolku brzozborki. Sekoj treba da ja izgovori brzo i bez gre{ka tripati ednopodrugo. Toj {to }e zgre{i otpa|a od igrata. Naredete se vo krug.PRETHODNA PODGOTOVKA Pronajdi nekolku novi gatanki i nau~i gi. Mara golema Petre pletit plot. Vodata i ognot prijateli ne stanuvaat. (u. tenki. DOSETI SE I POBEDI Organizirajte nekolku igri niz koi }e poka`ete kolku ste nau~ile od na{ata bogata narodna riznica. Zamoli gi povozrasnite da ti ka`at nekolku interesni pogovorki.. a pak e vla`en.. Eden u~enik }e ja po~ne pogovorkata i }e mu go frli top~eto na drugar~eto koe treba da ja dovr{i.

nagrada . v) broenici. ZBOROVI SO SPROTIVNO ZNA^EWE Nau~iv koi zborovi imaat sprotivno zna~ewe i zatoa mo`am brzo da se dosetam da gi ka`am zborovite koi imaat sprotivno zna~ewe od poso~enive: daleku . iskoristil dve narodni tvorbi posveteni na decata {to se vikaat: a) brzozborki.___.____. krevet. nisko ._____. b) zalagalki. kom{ika. Vo mojata tetratka }e napi{am po nekolku zborovi so isto ili so sli~no zna~ewe za zborovite: radost. tabletka. Vo tetratkata }e gi prepi{am re~enicite i vo niv }e zamenam po eden ili dva zbora so zborovi so sprotivno zna~ewe: Male~kata Mila ima retka kosa.___.____._____._____. 3. Slednive odgovori }e gi ka`am usno: 1.____.____. ne`en . napred . Odgovorot na gatankata Dolga Neda senka nema e: a) brod b) manekenka v) reka 2. muabet . vesel .____.POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ZBOROVI SO ISTO ILI SLI^NO ZNA^EWE Za da ne povtoruvam isti zborovi._____. {iroko . Poetot Bla`e Koneski vo pesnata . 1. a za da postignam pogolema slikovitost i preciznost vo iska`uvaweto umeam da koristam drugi zborovi koi imaat isto ili sli~no zna~ewe.____. 4. nasmean . 1.______. ~evli. pokrivka. gusto . Nemam snimeno ta`ni pesni. Koja pesna vo ovaa tema poetot ja napi{al po primerot na narodnite brzozborki? a) Ptici b) [u{ka~ {u{ka {ture du{ka v) Igra so dete 24 140 . pakost . Slednive zborovi od narodniot jazik }e gi zamenam so zborovi od standardniot jazik: }ef .Igra so dete# {to £ ja posvetil na svojata }erka..

dodeka ne stanale mali kako `ir~iwa! Toga{ sfatile deka e podobro da gi jadat positnite.Svetot okolu mene VREDNA LEKCIJA Mnogu odamna. SE ZAMISLUVAM Objasni kako ja razbira{ pogovorkata [TO ]E SI POSEE[ TOA ]E TI NIKNE. gi izeduvale pogolemite. a kako kon u~eweto? 141 . so lu|eto koi gi poznava{ i tie {to ne gi poznava{? Kako se odnesuva{ kon prirodata. selanite koi seele kompiri. a za sadewe gi ostavale pomalite kompiri. Go pravele toa so godini. a za sadewe da gi ~uvaat pogolemite kompiri. no zabele`ale deka sekoja godina kompir~iwata stanuvale s¢ pomali. [to see{ ti vo `ivotot? Kako se odnesuva{ so bliskite vo semejstvoto. no mnogu pou~na prikazna. so drugarite. Samo taka prirodata im obezbeduvala dobra berba sekoja godina. Kineska narodna prikazna [TO NAJVA@NO NAU^IV OD OVAA LEKCIJA Zo{to na selanite sekoja godina im se ra|ale s¢ pomali i pomali kompiri? [to sfatile na krajot selanite? Kakva bila berbata narednite godini? Zapi{i dobro vo tetratkata {to nau~i ti od ovaa kusa.

eden den. S¢ e suvo. .rekol mudrecot Belobrad. ja izmislil poznatiot mudrec Koso Belobrad.rekle bra}ata Izmen po tri dena na ostrovot . ni{to.neka ni se isu{at jazicite koi znaeja da lomotat i da pravat neredi. em se stepale. . za koja u~ele deka lu|eto tamu ne znaat drugo osven da se karaat i da se tepaat. . No mudrecot Koso Belobrad im ja raska`al prikaznata za nivnoto stradawe na pustiot ostrov Eh i ~esnite Ohohonci se smirile.Eh. a bradite im se spu{tile duri do kolenata. Izmenovci i ^izmenovci. Da ne se najde{ tamu. Tamu mo`elo da se pronajde i ona {to ne mo`at da go izmislat i najmudrite. ]e jade{ samo suva riba ispe~ena na `e{koto sonce i }e gleda{ vo neboto dali }e zavrne za da se napie{ voda kako ~ovek. 142 . em se skarale. pusto. Pomislile deka tie se od planetata Zemja. @itelite na Ohoho ne mo`ele da gi prepoznaat. A na ostrovot Eh nema {ega. Ne se vratile ni po tri meseci. . Inaku ne ti preostanuva drugo osven da cedi{ sok od bodlikavite kaktusi.Eh.belki toa }e im go pridotera pametot. ni da raboti{. bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen od ostrovot Ohoho. . . osven da se proteraat od ostrovot Ohoho. ]e nosi{ voda vo re{eto ili }e bara{ vlakno vo koko{kino jajce.toa sme nie izmamnicite i porane{ni neranimajkovci. kakvo ~uvstvo izrazuva{? @ITELITE NA OHOHO Na Ohoho. koi pred tri godini go zagrozija redot i mirot. samo da se vratime na ostrovot Ohoho. . . neka go smenat malku vozduhot.Pa.rekle i bra}ata ^izmen .i nam jazikot da ni se isu{i i slugi da vi bideme dodeka sme `ivi.Taka e. I bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen bile proterani na ostrovot Eh. a ni da se gri`i{ za ne{to? Pa.priznale bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen . najlukavite i najal~nite. A {to drugo da pravi{ koga ne mora{ ni da u~i{. a go popre~uvaat i javniot red i mir? Ni{to drugo. Kaznata {to im ja izrekol gradskiot sud. No bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen ne se vratile po tri dena. I vedna{ }e pobegnele od niv. I bidej}i imalo s¢ i bidej}i prestanale da razmisluvaat za utre{niot den. najsiroma{niot ostrov na planetata Iks. samo da se vratime na na{iot ubav ostrov Ohoho! . I taka. lu|eto imale s¢. Se vratile duri po tri godini koga stanale ko`a i koska. pa po~nale da se karaat. na zadovolnite Ohohonci im stanalo mnogu zdodevno. najbogatiot ostrov na izmislenata planeta Iks.Koga ti izvikuva{ "oho-ho#. A {to da se pravi so lu|e koi gi voznemiruvaat onie {to ne se kako niv.

ovie }e ne skalpiraat! A mudriot Koso Belobradiot odgovoril: . {to po~nale da stanuvaat lo{i. ubavinite i bogatstvata na ostrovot Ohoho koga `iveat ovde? .objasnil mudrecot Belobrad . .se za~udil sudijata.Kako mo`e da ne gi gledaat dobrinite. site `iteli od ostrovot Ohoho se sobrale pred sudot.Otkako uvidele kolku se popametni i pomirni bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen.Dokolku ne im ja ispolnime `elbata. Se sobrale i vikale vo hor: .pra{al glavniot sudija. . kako {to navalile. A slepi }e bidat s¢ dodeka ne im dopu{time da gi uvidat bogatstvata i dobrinite na ostrovot Ohoho.[to da pravime? .Ne gi gledaat. .za da mo`at da gi vidat treba da gi oddale~ime od Ohoho. . Ubavinite na Ohoho najubavo se gledaat od neubavinite na ostrovot Eh.I nie sakame da n¢ progonite na ostrovot Eh! . Risto Dav~evski 143 . Zadovolstvoto tolku gi zaslepilo.Se razbira deka morame da gi kaznime.

. izberete najdobra formulacija za nea i zapi{ete ja na tabla. (Ohoho Ohohonci) Napi{i im pismo na Ohohoncite na planetata Iks i objasni im deka `itelite na Zemjata ne se karaat i tepaat me|u sebe. zemji ili ostrovi. Pokraj niv izmisli i zapi{i neobi~ni imiwa na u{te pet planeti. Napi{i sostav so naslov "Ja ~uvam mojata planeta Zemja#. se po~ituvaat i se pomagaat me|u sebe. Neka ti pomognat poslednite dve re~enici. Razgovarajte na ~asot. ODBERI SI ZADA^A I SOZDAVAJ Zapi{i gi vo tetratkata site neobi~ni imiwa {to gi sretna vo raskazot.. a do niv izvedi gi imiwata na nivnite `iteli. Povrzi go so porakata od raskazot. 144 . a ti vo tvojata tetratka.RAZGOVARAME ZA NEOBI^NOTO VO RASKAZOT [to ti be{e neobi~no vo ovoj raskaz? Na koja planeta se nao|aat ostrovite Ohoho i Eh? Si ~ul li dosega za nea? Kako `iveele `itelite na ostrovot Ohoho? Zo{to bile proterani na ostrovot Eh bra}ata Izmen i bra}ata ^izmen? Kakva promena nastanala kaj niv po trigodi{niot prestoj na ostrovot Eh kade {to vladeele su{ata i gladot? Kakvi bile `itelite na Zemjata spored ona {to go u~ele na planetata Iks? JA OTKRIVAM PORAKATA NA RASKAZOT Povrzi go ovoj raskaz so realnosta i otkrij ja negovata poraka. tuku deka tie u~at i rabotat vredno. Ne zaboravaj da gi pokani{ da ti dojdat na gosti za da se uverat vo toa. gradovi.

Kaj imiwa na emisii. Ulicata "Partizanski odredi# e mnogu {iroka. 145 . firmi. 3. Koga se naveduvaat tu|i misli i zborovi: Dedo sekoga{ ni vele{e: "Koj ne slu{a majka. Brat mi go ~ita spisanieto "Na{ svet#. Majka mi ve~er }e ja gleda operata "Travijata#. manifestacii: ]e peam na "Zlatnoto slavej~e#. 4. a jas moeto omileno spisanie Razvigor. pretprijatija: Hotelot "Aleksandar palas# e sekoga{ poln so gosti. Razmenete si gi tetratkite so drugar~eto i otkrijte si gi eventualnite gre{ki i ispravete gi. spisanija. Mnogu mi e interesna emisijata "Aj ti zami`i#. teatarski pretstavi. mnogu }e strada vo `ivotot!# SRABOTI SAMOSTOJNO I PROVERI SE Prepi{i gi slednive re~enici vo tvojata tetratka i stavi gi navodnicite kade {to misli{ deka treba: 1. vesnici: Ja kupiv knigata "Gotvarski skazni# od Slavka Maneva. tato Utrinski vesnik. 4. Na Filolo{kiot fakultet "Bla`e Koneski# se izu~uvaat mnogu jazici. 2. Dedo go ~ita vesnikot Dnevnik.PRAVOPISNI ZNACI NAVODNICI PRAVILNO UPOTREBUVAJ GI NAVODNICITE: 1. Kaj imiwa na ulici. [totuku ja do~itav knigata Skazni za Vozovija od Gligor Popovski. Makedonijo. A mene mi e omilena u~ili{nata programa Yvon. 2. Mojot drugar `ivee na ulica Goce Del~ev. 5. Kaj naslovi na knigi. filmovi. hoteli. Gligor Popovski e dobitnik i na nagradata Kurir~e. 3. Baba mi ne propu{ta niedna emisija Dobro utro.

se mesi.RAZMISLI I PODREDI Podredi gi glagolite koi gi ozna~uvaat site dejstva so koi se dobiva lebot . se mele. ko more {to se ni{aat. Lebot e sladok i koga so ladna goltka v grlo `etvarot `edno }e re~e: . se vee. se pe~e. Toj ima dobra du{a. Vasil Mukaetov 146 . se `nee. lebot se pe~e. na pekarite {to ne znaat za po~in. leb so devet kori! Razmisli zo{to za nekoj ti rekle ili se slu{a: . Lebot e sladok i od bessonite no}i. se ora.@ega e.Dobar e kako leb. ZO[TO E SLADOK LEBOT Lebot e sladok od toplite brazdi na ora~ite. zree. Lebot e trud i radost. za lebot site rabotat. od toplite kapki {to vrnat po zelenite `ita. Lebot e sladok od tvrdite dlanki na seja~ite. Za sekoja rabota te{ka so pravo se veli i zbori: . Zatoa e lebot sladok! Od sabota do sabota.od po~etnata do zavr{nata faza: se see. Lebot e sladok od srcata na `itnite zrna.Ova e te`ok leb.

LE@I. Objasni go procesot i sporedi dali to~no si gi podredil glagolite na po~etokot na ~asot! Koi fazi od procesot na proizvodstvo na lebot ne se spomnati vo pesnata? Odgovori na poetovoto pra{awe: Zo{to za nekogo se veli dobar e kako leb? Otkrij gi dvete sporedbi vo pesnata i objasni gi. LEBOT SAKA POTEN GRB.RAZGOVARAME ZA PESNATA Odgovori mu na poetot so edna re~enica: Zo{to e sladok lebot? Koj stih od pesnata mo`e{ da go navede{ kako odgovor na ova pra{awe? Vo prvite ~etiri strofi e opi{an makotrpniot proces na proizvodstvo na leb. LESNO NE SE LEPI. SOZDAVAJ Napi{i sostav so naslov "Koga mama mesi leb# (pita. MANXA SAKA.. Koja narodna izreka }e ja odbere{ kako zaklu~ok od sodr`inata na pesnata? 147 . LEBU.. Diskutirajte so drugar~eto za narodnive izreki za lebot i potrudi se sekoja da ja povrze{ so situacii od sekojdnevniot `ivot. DA TE JADAM! LEB BEZ KVAS NE BIDUVA.) Na ~asot po likovno nacrtaj ja poetskata slika koja ti ostavi najsilen vpe~atok. NARODOT REKOL . kifli. kola~iwa.JAS POVRZUVAM LEBOT E POBLAG KOGA E ZARABOTEN AKO SE SKR[I LEBOT. LEB NEMA.

a vie znaete.Ka`uvaj! . na yidot vo detskata soba. Dime mol~e{e. neli?! Ako e taka. Vlado Dimovski DA RAZGOVARAME Na koj na~in Dime im pora~al na roditelite deka saka sestri~ka? [to misli{: zo{to Dime ne razgovaral za negovata `elba direktno so roditelite? Kako bi postapil ti da si na mestoto na Dime? 148 . . site mol~at. Go sedna na trosedot.. Vo detskata vleze i tatko mu... . Vo posledno vreme najmnogu crta {trkovi koi nosat bebiwa vo klunovite. a potoa go fati za raka Dimeta i go odnese vo dnevnata soba. Prvin se fati za glava. Ama. Zav~era.ISKA@I SE Koj posakuva da ima brat ili sestra? Ste im ka`ale li na roditelite za va{ata `elba? [to vi odgovorile? ZA EDEN DIME I NEGOVATA @ELBA Dime znae da ~ita i pi{uva. . najmnogu saka da crta. so crvena kreda nacrtal golem {trk so golem klun na koj visi bebe zavitkano vo peleni. se ~udat i negovite roditeli. nikoj ni{to ne go pra{uva. Odi da vidi{ {to napravil sin ti vo detskata . po~nete so pi{uvanje. Koga vleze majka mu i koga vide. [to se slu~i potoa?! Ajde da se dogovorime vaka: Jas bo`em ne znam {to se slu~i. Dime e uporen... No. Nacrtal celo nebo na~i~kano so {trkovi. no znae{e deka ne{to }e se slu~i i deka negovata `elba.vika{e majka mu i gleda{e kon tatko mu. so ova dete nikoj ne mo`e da izleze na kraj. tie {to treba ja razbraa.mu vrati naluteno Dime.Ne. Bidej}i mol~enjeto e malku neprijatna rabota. Site mol~ea. tatkoto se svrte kon majkata i i podvikna: . ne se otka`uva lesno od namerata da im ka`e na site {to i kako naumil. Se ~udi u~itelkata.Svari kafe! Dime ne pie kafe.Sakam sestri~e! .mu podvikna tatko mu.. Site mu velat deka koga }e porasne }e bide slaven slikar.

Taka }e im ja iska`ete va{ata `elba. Sigurno ima{ mnogu idei. a potoa dovr{i go. IZRAZI SE SO CRTE@ Na ~asot po Likovno obrazovanie nacrtaj go tvoeto semejstvo. Napi{i gi.nosat li {trkovite bebinja? Koj te donel tebe na ovoj svet: {trkot na Dime ili majka ti? Objasni so svoi zborovi kako si nastanal.ZNAE[ LI? [to misli{ . Raska`i go raskazot. Podarete im go crte`ot na roditelite. Tie {to sakaat da imaat brat~e ili sestri~e neka gi nacrtaat. no nema zavr{en del. DOVR[I GO RASKAZOT Raskazot ima voveden i glaven del. 149 .

`elezni~ar jas da bidam. Ma{inata da ja teram. Boro Sitnikovski 150 . site lu|e da gi zberam. da ne trga nikoj maka. @ELEZNI^AR Od s¢ srce `edno ~ekav i odamna sakav. Segde taka traka-trika patnicite da gi vikam. site mesta da gi vidam. nema zo{to da se ma~at.PO PRETHODNO DO@IVUVAWE Opi{i go patuvaweto so voz {to go organiziravte so va{ite u~iteli. pekav. da si dojdat. da se ka~at. Da go nosam koj kaj saka.

Od utro do mrak tuka ima golema me{anica! Toa e (@ . [to bi sakal ti da bide{? Zo{to toa go saka{? Koi drugi zanimawa gi poznava{? OBIDI SE Vo prozorecot nacrtaj se kako se gleda{ sebe si sega i kako se zamisluva{ po dvaeset godini. .. (. I sonce koga gree.se smee. .? Vozovi. . . . .. .) 151 . . . vozovi .) A SEGA. Edni doa|aat . . Neka bidat rimuvani zborovite: odat . s . sjajni {ini Kow ~eli~en smelo juri..drugi poa|aat. Opi{i ja profesijata na tvojata majka ili tatko. POGODI SEGA.RAZGOVARAME ZA PESNATA [to nau~i od pesnata za rabotata na `elezni~arot? Od koi stihovi zaklu~uva{ deka `elezni~arot si ja saka svojata profesija? Pronajdi gi rimuvanite zborovi i ka`i kako se rasporedeni vo stihovite. Raboti vo tvojata tetratka. .. I po veter i po buri. .. sega po dvaeset godini Razgledajte gi va{ite prozorci i objasnete {to ste nacrtale.od site strani! I mnogu patnici na peronot zbrani. ZADA^I Dodaj £ na pesnata u{te dva stiha. . Po `elezni. AJ.vodat ili pee ..

ja se~e na par~iwa. te molam lapni me. Spu{taj}i se ne`no kako snegulka pokraj tortata. a od sekoe par~e vedna{ {tom }e bide ise~kano. kaj najde moeto par~e da bide najtenko!. ..Lele. osobeno koga e vo pra{awe rodenden. Toga{ nastapuva gospodin Sobira~ot Na Vozdi{ki. se vozi do najgorniot kat od taa ku}a.. Koga taa torta }e po~nela da im se deli na gostite.. a se slu{aat i edni vakvi zborovi: izedi me.. Ovie vtorive se tolku golemi {to koga treba da se se~at. si sakam drugo. Taa duri toga{ stanuva rasko{na.Opi{i kako izgleda edna va{a rodendenska proslava. obi~ni torti . a niv gi ima bezbroj. . toj so no`ot capca-rap.. tamu kade {to lu|eto i bez da sakaat po~nuvaat najblagoprijatno da vozdivnuvaat. samo tvoja i na nikoj drug.. A kako {to e poznato. Uaau!!! E sega. Ima samo nevozmo`no ubavi i u{te ponevozmo`no golemi.OVA ZA MENE?! Ama.nema. . Takvite vozdi{ki ne se ba{ najprijatni. tortini race. postoela opasnost da dojde do raznorazni vozdi{ki od tipot: -Uf. koj ima tainstvena zada~a da gi vpie vo sebe neprijatnite vozdi{ki. Vozdi{ki sobrani na ubavi mesta i vo zgodno vreme... RODENDENSKI VOZDI[KI Popoleka i ne`no. se podavaat kon jada~ot.Ova?! Go nej}am. Toa se takanare~eni super rodendeni. slatka e so slatkosta na site slatki vo svetot. Pro~itaj mu na drugar~eto {to si napi{al. Oboena e so vino`ito.. niz nego mo`am da ja vidam celata torta. poubavi. izleguvaat edni takvi. Tortata mora da se opi{e par~e po par~e. vnimanie. se~a~ot vleguva vo lift. te prekolnuvam tvoja sum. Van~o Polazarevski 152 . ajde ne {eguvajte se! Pa ova ni za vo zabot ne e.. ama e proyirno.. a od sebe da ispu{ti drugi. Na toj na~in i taa trae podolgo. tamu mu davaat specijalen padobran i u{te pospecijalen no` za se~ewe torti.

Ne zaboravaj da go povika{ na pomo{ gospodinot Sozdava~ Na Voodu{evuva~ki Vozdi{ki. Za da ti bide polesno. Zo{to ne ti se sme{ni i neobi~ni ~etirite vozdi{ki na decata? Priseti se i ti kolkupati si gi upotrebil. Opi{i ja tortata {to najmnogu ja saka{. Kako si go zamisluva{ gospodin Sobira~ot Na Vozdi{ki? Izmisli mu drugo ime. 153 . Pronajdi gi neobi~nite i ~udni pojavi koi. neobi~en. pa prodol`i so sostojkite od koi e napravena i zavr{i so vkusovite na tie sostojki. SOZDAVAJ PO TVOJ IZBOR Nacrtaj ja najinteresnata slika od ovoj raskaz. Napi{i sostav vo kogo }e opi{e{ eden super rodenden. deka najmnogu te nasmeaja. Od {to }e bidat predizvikani takvite vozdi{ki. prvo napravi plan na raskazot. fantasti~en. humoristi~en. ti treba da ja pronajde{ i opi{e{ pri~inata. Na toj rodenden treba da se ispu{taat najblagoprijatnite vozdi{ki.OTKRIJ GO NEOBI^NOTO [to te nasmea najmnogu vo ovoj raskaz? Objasni zo{to. Zapo~ni od nadvore{niot izgled. veruvame. realisti~en. Preraska`i go pismeno raskazot. Vo koi vidovi raskazi }e go vbroi{ ovoj raskaz? Podvle~i go so moliv~e soodvetniot vid: patriotski.

Sepak. pa na samovilata ne £ ostana ni{to drugo osven da se vrati vo svojot bunar. koja im re~e: .Sega mi padnavte v race! Moi ste! ]e mi gi rabotite najte{kite raboti! . Taa vedna{ zabele`a deka pti~kite odletale. Vo bunarot `ivee{e vodna samovila. mom~eto frli zad sebe ~e{el. ta samovilata mora{e da se ka~uva preku nea so golema maka. igraj}i si kraj bunarot. koj se pretvori vo ogromno griblo kolku rid. pa koga edna nedela samovilata otide v crkva. pa ja sovlada i ovaa pre~ka. pa so golemi skokovi se zagna po niv. Ridot be{e tolku mazen {to samovilata ne mo`e{e nikako da go premine. decata go zagubija trpenieto. so iljadnici zapci. So golema maka samovilata nekako uspea da se protne niz zapcite. Eden den. Koga zavr{i slu`bata v crkva. pa pomisli: †Da se vratam doma i da ja zemam sekirata. pa devoj~eto frli zad sebe edna ~etka {to se pretvori vo ogromna fr~a golema kolku rid. dodeka taa se vrati i dodeka go rase~e ridot na dve. Na devoj~eto mu naredi da prede neras~epkan len. a mora{e i kataden da nosi voda vo edno dupeno vedro. taa uspea da ja pomine ovaa golema pre~ka. tie pobegnaa. se slu~i dvete da padnat vo nego. decata ja zabele`aa u{te oddaleku. decata ve}e bea mnogu daleku. Koga go vidoa toa decata. Za jadewe dobivaa samo po nekoja suva korka leb.pa gi povede so sebe. Najposle. VODNATA SAMOVILA Si `iveeja brat~e i sestri~e. Toga{ zad sebe devoj~eto frli ogledalo {to se pretvori vo staklen rid. Me|utoa. so iljadnici trwe mesto vlakna. Me|utoa. Bra}ata Grim 154 . pa da go prepolovam stakleniot rid#.DOSETI SE Vo koi vidovi prikazni gi sretnuva{ samovilite kako izmisleni likovi? Kakvi samovili si sretnal vo niv: dobri ili lo{i? Razmenete go misleweto so drugar~eto. dodeka mom~eto mora{e da se~e drva so tapa sekira. samovilata se vrati doma.

155 .sad za nosewe voda fr~a . IZVLE^I POUKA OD BAJKATA Zo{to samovilata postapuvala surovo kon decata? Koi lu|e se pretstaveni preku nea? A koi preku decata? Pokraj nevinosta. Koja pre~ka ne uspeala da ja sovlada? Nabroj gi fantasti~nite elementi vo bajkata.sekoj den vedro . Samovilata neka bide dobra i neka im pomogne na decata. {to e toa {to im pomognalo da se spasat? Koja nivna osobina? GO OTKRIVAM ZNA^EWETO NA ZBOROVITE kataden . SOZDAVAJ Napravi izmena na bajkata.golema ~etka so ostri i cvrsti vlakna. Pro~itaj im na tvoite roditeli {to si napi{al i slu{ni go nivnoto mislewe.RAZGOVARAME ZA BAJKATA Zo{to na krajot na bajkata po~uvstvuva radost i zadovolstvo? Kako se slu~ilo brat~eto i sestri~eto da se najdat kaj samovilata? Kako se odnesuvala samovilata so niv? Objasni na koj na~in decata uspeale da se spasat od lo{ata samovila.

razlevaj smev kako yvon. Ako si dete mil majski cvet.ZNAE[ LI? [to zna~i tvoeto ime? Ti se dopa|a li? Od kogo si go dobil imeto? IMIWA Ako si Dragan na site bidi im drag. bidi mi ukras na ovoj svet! Gligor Popovski 156 . ako si Bor~e. Sne`ana. bidi mi `ivo. Ako si Tiho tih bidi kako son. bidi zdrav kako plamen. bidi mi zdravo. kako med bidi blag. Men~e. Gordana. Len~e. petki redi so red. Ako se vika{ Yvonko. Ako se vika{ Petko. Ako si Iskra zaiskri kako plamen. Ako se vika{ Zdravko. Ako si Cveta treba da li~i{ na cvet. Ako si Vera. Ako se vika{ Blagoj.

JAZI^NA VE@BA Koi sopstveni imenki gi sretna vo pesnata? Pronajdi gi pridavkite {to gi objasnuvaat imiwata i `elbite na poetot? Potcrtaj gi sporedbite i pro~itaj gi. Bez razlika na imeto. Najinteresnite pesni prepi{ete gi na list i zaka~ete gi vo va{eto literaturno kat~e na u~ilni~koto pano. Len~e. Za da bide interesna koristi rimuvani zborovi. {to mu posakuva poetot na sekoe dete? Pronajdi vo poslednata strofa i pro~itaj naglas? VOO^I Koi imiwa }e im gi dade{ na decata od ilustracijata? Pro~itaj ja pesnata nekolkupati. Pronajdi gi i pro~itaj gi glasno. Cveta.blag . Bor~e. Pro~itaj ja pred drugar~iwata. Razmisli {to zna~at ostanatite imiwa.prag TVORI Obidi se da napi{e{ pesna za tvoeto ime. Smisli so koi zborovi }e ja zbogati{ sekoja rima. Kolku strofi ima vo pesnata? Po kolku stihovi ima vo niv? Pro~itajte gi rimite. Zapi{i gi vo tvojata tetratka vaka: drag . Petko. Sne`e. Gordana i Men~e. Koja od tie po`elbi ti se dopa|a najmnogu i zo{to? [to misli{ ti: mo`e li imeto da vlijae na karakterot na deteto? Obrazlo`i go svojot stav so primeri od imiwata na tvoite drugar~iwa. Ver~e. 157 .RAZGOVARAME ZA ZNA^EWETO NA IMIWATA Spored imeto poetot na sekoe dete mu ispra}a po edna po`elba. Pronajdi sporedbi za Dragan.

.v selo. Bea i veseli i ta`ni. A planinata zarem ne e ubava? . Koga }e se vratite naesen da vi bide ~isto. A jas go sakam moreto! . ~i~ko Trifun? . Gorjan Petrevski Na {to se veselat decata? Kade }e zaminat v leto? [to }e pravi ~i~ko Trifun preku letoto? [to ~uvstvuva{ ti sega na krajot na u~ebnata godina? Koj ostanuva vo tvoeto u~ili{te preku letoto? RAZMISLI Zo{to treba sekoe u~ili{te nekoj da go ~uva preku letoto? [to mo`e da mu se slu~i na u~ili{teto? 24 158 . .. ..Jas }e ostanam ovde.se vme{a Marija. Taka? .KOJ ]E GO ^UVA U^ILI[TETO Dojde krajot na u~ebnata godina. Mene }e mi bide ubavo . . A koj }e go ~uva preku letovo? Starite prijateli ne se ostavaat tukutaka. Site se veseli. mnogu pota`ni . ^i~ko Trifun gi slu{a{e decata i se sme{ka{e.Tamu ima livadi i reka.zatoa {to }e ima koj da go ~uva u~ili{teto i preku leto. zar ne? Decata se podzamislija. Mnogu raboti odat preku nego i site go sakaat i po~ituvaat.se javi Marko. A ti. kaj baba mi .se podzamisli toj.Kade }e letuva{? Kade.? .se poglednaa decata. Veseli .Jas }e letuvam na planina. U~ili{teto treba da se varosa. Toj e †doma}in# vo u~ili{teto i se gri`i da ima red. No.Jas }e odam na ezero! .zatoa {to ~i~ko Trifun ne }e mo`e da pojde na letuvawe.se pofali Zlatka. .pra{a nekoe od decata.re~e Stefan.

Bez niv mi e mnogu zdodevno. Edna pogolema grupa }e letuvame na Pelister. Brgu }e pomine letoto i vo septemvri povtorno }e doletame kako raspeani pti~ki vo na{eto drago u~ili{te. Zatoa sekoj den }e se sobirame vo na{ite domovi i }e si igrame razni igri. Bitola Za {to pi{uvaat dvete tvoi drugar~iwa vo nivnite tvorbi? Kako se drugaruva za vreme na letniot raspust? Otkrij vo pesni~kata {to pretstavuva drugarstvoto za tvojata drugarka. Jas mnogu gi sakam moite drugar~iwa. Letoto }e te inspirira so mnogu interesni temi.. Zo{to se slo`uva{ so nea? Iznenadi ja tvojata u~itelka vo septemvri so pove}e tvoi tvorbi {to }e gi zapi{uva{ vo edna tetratka. Simona Spirkovska IV oddelenie OU . Nie sme ve}e kako bra}a i sestri. za{to koga sme zaedno so drugar~iwata izmisluvame razni interesni igri. Znam deka }e mi bide mnogu ubavo.Stiv Naumov#. So nas }e bide i na{ata mila u~itelka. 159 . Nie drugar~iwata nema ve}e sekoj den da se sobirame vo u~ili{nite klupi. No }e si igrame vo u~ili{niot dvor i pak }e bideme zaedno.DETSKI IZVOR^IWA NA LETEN ODMOR Dojde krajot na u~ebnata godina.

Vo leto koga od seta ubavina krilja ti porasnuvaat i koga ti e seedno dali prirokot e glagol a predmetot . a vo srceto pesnata na pticite ti odyvonuva legnat sred trevata zelena vo poleto najubavo se sonuva. Makedonka Jan~evska RAZGOVARAME ZA PESNATA Koga najubavo se sonuva? Zo{to? Za {to ti e otvoreno srceto vo leto? Za {to ne se gri`i{ vo leto? Koe osnovno ~uvstvo go do`ivea vo pesnata? 160 .Zo{to go saka{ letoto? VO LETO NAJUBAVO SE SONUVA Vo leto koga glavata ti e rezervirana za odmor i ne misli{ na doma{nata od matematika.imenka. koga vo srceto samo harfata na letoto ti odyvonuva ka~en na nekoj oblak najubavo se sonuva. Vo leto koga srceto ti e otvoreno za igra i ubavina kako rascutena bo`urika i koga srede ti{inata samo {epotot na branovite ti odyvonuva legnat vrz topliot pesok kraj ezeroto najubavo se sonuva. koga vo dlankite go lovi{ sonceto.

vo edna od igrite mo`ete da go pretstavite svojot son taka {to }e mo`ete da vnesuvate razni elementi na edna pla`a.legnat sred trevata zelena vo poleto. a kako }e gi pominuva{ vo letoto {to doa|a. .legnat vrz topliot pesok kraj ezeroto. . a vo sledniot stih se objasnuva taa pri~ina. 161 .PRO^ITAJ . Mo`ete i da napravite letna slika vo igrata za godi{nite vremiwa i mnogu drugi ne{ta na koi }e ve navede va{ata u~itelka.ISKA@I SE Pro~itaj gi stihovite vo koi se objasnuvaat site pri~ini zo{to vo leto najubavo se sonuva.ka~en na nekoj oblak. Dosega Otsega Ako vo va{eto u~ili{te go imate instalirano obrazovniot softver Tool Kid.VOO^I . Na koj od ovie na~ini mo`e{ i ti da sonuva{? [to e nevozmo`no? ISKA@I GI TVOITE SONI[TA Vo tvojata tetratka vo vakov dvoen prozorec pretstavi se sebe so crte` kako si gi pominuval denovite dosega. Tie zapo~nuvaat so zborot KOGA. Vo leto poetot sonuva: .

POVTORUVAM I SE PROVERUVAM PI[UVAWE NA GOLEMA BUKVA KAJ IMIWATA NA INSTITUCII.. Vo koja prikazna od ovaa tema ora~ot e pomudar od ministrite? 2. ]e se vidime povtorno vo septemvri! 162 . vredni u~enici! Letoto so netrpenie ve o~ekuva. na planinite. v) Kupiv CD od festivalot Poto~iwa. Znam kako da napi{am ime sostaveno od dva ili pove}e zbora i koga takvite imiwa se pi{uvaat so golema bukva vo sekoj zbor. drugaruvajte. Prodol`uvam vo tetratkata: 1. So nekolku re~enici opi{i se kako se gleda{ sebe si po dvaeset godini. Kade ti najubavo }e sonuva{ za vreme na letoto? Do viduvawe.. Odmorete se. Napi{i gi naslovot i avtorot na humoristi~niot raskaz od ovaa tema! 6. Od koja pesna se stihovite: . igrajte. Odgovori vo tetratkata: imiwata na: a) Kade raboti majka ti? a) Stopanska Banka b) Koja lektira ti e najomilena? b) Bulevar †Prvomajska# v) Vo koe u~ili{te u~i{? v) OU †Dimo Haxi Dimov# g) Koe e polnoto ime na krateng) vesnikot †Nova Makedonija# kata RM? PRAVOPISNI ZNACI . g) @iveam na ulica Marija Kiri. b) Mirjana mi ja podari knigata Pipi Dolgiot ^orap od Astrid Lindgren. 5.Lebot e trud i radost.NAVODNICI Sega to~no znam kade s¢ treba da stavam navodnici. Zapoznajte novi drugari na pla`ite. Priseti se koja bila najgolemata `elba na Dime? 4. ADRESI I SPISANIJA Ve}e ne gre{am vo pi{uvaweto na golema bukva kaj instituciite. Pravilno se napi{ani 2. Odgovorite na pra{awava }e gi napi{am vo tetratka: 1. a u~am vo OU Ko~o Racin. vo selata kaj va{ite rodnini i na stranicite na vozbudlivite knigi {to }e vi gi prepora~a va{ata u~itelka.. adresite i spisanijata. Sonuvajte. zabavuvajte se. Vo tetratkata to~no }e gi prepi{am re~enicite: a) U~itelkata sekoga{ veli: Drugarstvoto i znaeweto se najgolemo bogatstvo. bezgri`no pominuvajte si go letoto. Vo koja pesna ima mnogu sopstveni imenki? 7. Zatoa e lebot sladok!# 3.

RE^NIK
A
AL^EN - nenasiten ANALIZA - ras~lenuvawe na celinata na nejzinite sostavni elementi za da se dojde do nekakov dokaz ANEGDOTA - {ega ASTRONOM - ~ovek {to gi prou~uva nebeskite tela ATMOSFERA - vozdu{nata obvivka okolu Zemjata VITKA - tenka, slaba VOZVI[ENO - {to zaslu`uva ili vleva po~it VOL[EBEN - magi~en; preneseno zna~ewe: prekrasen, ~udesen VOOBRAZEN - se pravi va`en, naduen VRESKA - silno vika, glasno se rasprava, silno pla~e VSELENA - kosmos, siot svet {to n¢ opkru`uva VSLU[A SE - se zaslu{a, vnimatelno slu{a VXA[ENA - zaprepastena, zgrozena od ne{to

B
BADIJALA - naprazno, popusto, zaludno BANALNO - obi~no, sekojdnevno BELKI - verojatno BEQA- zlo, nesre}a BLAGORODEN - ~ovek {to ima dobri osobini, velikodu{en, human BLIKA - istekuva vo golemi koli~ini BO@URIKA - ukrasna bilka so krupni, naj~esto crveni cvetovi BRAZDA - tesen dolg trap koj{to go ostava plugot vo po~vata

G
GENIJ - ~ovek so isklu~itelno golema darba GLASNICI - prenesuva~i na vesti, izvestuva~i GOBLEN - tkaena ili vezena slika GROMOGLASNA (smea) - premnogu glasna, kako grom

D
DAMAR - krven sad, puls DEMNE - ~eka i posmatra od zaseda DEMONSTRIRA - javno poka`uva ne{to, izveduva DIREKTNO - povrzano, bez posrednik DRDORI - mnogu zboruva za bezna~ajni raboti

V
VARDI - pazi, ~uva VEB-SAJT - veb-stranica VETO - zabrana VINO@ITO - lak od sedum boi {to se pojavuva vedna{ po do`dot. VITAMIN - organska sostojka {to mu e neophodna na sekoj organizam

E
EKOLOGIJA - nauka za zdrava i ~ista `ivotna sredina 163

EKOLO[KA(akcija) - se odnesuva na zdravata i ~ista `ivotna sredina EMOCII - ~uvstva

@
@IR - plod od dab ili buka (`elad) @IR^IWA- mali `irovi @OLTICI - zlatna moneta (para)

Z
ZAKIKOTE (se) - po~na da se smee glasno, nezapirlivo ZANES - preterano voodu~evuvawe, voshit ZJAPA - uporno gleda vo ne{to ili vo nekogo ZORNICA (yvezda) - utrinska yvezda, {to se gleda i otkako drugite }e zgasnat

INTERNET - svetski ra{irena kompjuterska mre`a INTIMEN - vnatre{en, skrien, dlaboko li~en INTONACIJA - razli~en na~in na sni`uvawe i povi{uvawe na glasot pri govorewe, izrazuvawe ~uvstva, raspolo`bi ISTRA@UVAWE - so poseta i so stru~na rabota se vr{i ispituvawe, sobirawe podatoci i opi{uvawe na nekoja neispitana oblast

J
JURNA - brzo se zatr~a

I
IDEJA - zamisla, pottik za nekoja akcija ILUSTRATOR - crta~ na ilustracii, slikar IMITIRAWE - pravewe ne{to po primerot na nekoj drug INDIREKTNO - preku nekogo, preku ne{to, zaobikolno IN@ENER - lice so visoko tehni~ko obrazovanie INICIJALI - prvite bukvi od imeto i prezimeto INSPIRACIJA - pottiknuvawe na ne{to, pobuda INSTALIRANO - postaveno INSTITUCIJA - ustanova, organ na vlasta, nau~en ili obrazoven centar 164

K
KATADEN - sekoj den KVE^ERINA - pri krajot na denot, pred da padne samrak KVIZ - natprevar vo znaewe KLAWAAT (se) - se poklonuvaat KLE^KA - tenka, kusa pra~ka KOLONA - vertikalen red vo tabela; redica lu|e KOMUNICIRA - odr`uva vrska so nekogo KONSTRUIRA - sostavuva, izrabotuva ne{to KRASNOPIS - ubavo pi{uvawe KREATIVEN - tvore~ki, {to tvori, {to sozdava KRISTAL - fino bruseno staklo KROTKI - mirni, pitomi

L
LEGENDA - predanie za `ivotot na nekoj ~ovek ili za neobi~en nastan LETNINA - proleten posev {to zree vo leto LICEMER - neiskren, dvoli~en, podlec LOKALNA - ograni~ena na edno mesto; svojstvena za edno mesto LOMOTAT - postojano zboruva, obi~no za neva`ni ne{ta: drdori LUKAV - dvoli~en, {to gi krie vistinskite ~uvstva i misli, obi~no so lo{a namera

MO]NO - so golema sila MUDREC - mnogu pameten ~ovek so `ivotno iskustvo

N
NAPATI - ponekoga{ NEVINOST - bez vina, ~istota na du{ata NERANIMAJKOVCI - lo{i, ne~esni, rasipani lu|e NI[TO@NA - bezvredna, neva`na, nezna~itelna

O
OBLEA - preplavi, obzede (Babata ja oblea vedrina) OBRAZLO@I - objasni, dade komentar, potkrepi so argumenti OVEN - ma`jak na ovca OKOKORI - {iroko otvori o~i OPERA - muzi~ko delo {to se izveduva od peja~i i orkestar ORIGINALEN - izvoren, vistinski, prvosozdaden OSPORUVA - ne se soglasuva so ne{to

M
MAGIJA - vol{epstvo, natprirodno dejstvo MA\EPSNIK - vol{ebnik, lice {to pravi ma|ii MANIFESTACIJA - javno izrazuvawe na ne{to MANTIJA - sve{teni~ki crn dolg fustan MARATONSKI (razgovori) - dolgi MILNI - gale`livi, ne`ni MINIJATURA - ne{to {to e mnogu malo MINISTER - ~len na vlada {to upravuva so nekoe ministerstvo (primer: minister za obrazovanie) MNOGUKATNICA - zgrada so mnogu katovi MOLKNA - za}ute, prestana da zboruva MONITOR - aparat za proverka na slikata

P
PAZUVA - mestoto me|u oblekata i gradite PANO - pogolema povr{ina {to slu`i kako tabla za izlo`uvawe na sliki, crte`i i drugi tvorbi PATEM - slu~ajna, nezna~ajna zabele{ka PATRIOTSKI - so ~uvstvo na qubov kon svojot narod i zemja

165

{to ima pet reda PI[TI . snemuva 166 . poedinosti POETESA . dvi`ewa. objava so crte` ili tekst za reklamirawe PLENUVA . mesto kade {to sedat pticite SEZNAJKOVCI . da proterate PROEKT . sosema mali par~iwa od leb. ironi~no. voshituva PODBIVNO . struka R RAMNODU[EN . `ivotni iskustva.postojan oddel. raspravija.gnezdo.koj ne projavuva interes kon nekogo ili ne{to RASAD .golem oglas. spor PRIKAZ .toj {to ja saka i {to ja brani pravdata PREDANIE .ramnomerno redewe na zvuci.pesu{uva. spisanie S SAL . od testenina i sli~no RUBRIKA .onie {to znaat s¢ SEKNAT . potsme{livo PODROBNOSTI . vo stroj PRAVDOQUBIV .narodnoto kulturno bogatstvo RITAM . pretstavuvawe PRINCEZA .prika`uvawe.tro{ki.nesigurno.rastenija {to se odgleduvaat za rasaduvawe RASKO[EN .so potsmev.zanimawe.u`ivawe simpatija kaj po{irok krug lu|e.mnogu ubav.PETORED .kralska }erka PROGONITE (da) .umetni~ki rakovoditel pri podgotovkata na nekoe delo za Izvedba na scena RIZNICA (narodna) . prekrasen REVOLUCIONER . {to se predavaat od koleno na koleno PREDEL .u~esnik vo revolucija REDOSLED .piska.izrabotuva proekti PROPELTE^I .mnogu detali. op{topoznat.samo SAMOVILA .kraj.taa {to pi{uva poezija. tonovi. odvaj ~ujno prozboruva PROFESIJA .razraboten plan za grade`en objekt ili ma{ina PROEKTANT . koj voshituva.usno prenesuvawe na istoriski nastani od minatoto.kavga.presu{en (izvor) SEKNUVA .toj {to izrabotuva proekti PROEKTIRA . oblast PREPIRKA . prifatliv POSTROJUVA . stranica vo vesnik.voodoo{evuva. brzina na ne{to RONKI .opredelen red na ne{to RE@ISER .stave vo red.da isterate daleku od zemjava.`ensko su{testvo {to `ivee po planinite i {umite ~ija mo} e vo nejziniot fustan SEDELO . glasno pla~e PLAKAT . tvorbi vo stihovi POPULARNOST .spored narodnoto veruvawe .

ramnodu{na.suredi. namesti SPOKOJNA .SKRAJA .visoka ku}a. fati magla SPRAVEDLIVOST .bezmilosna. re{enie. se izgubi. ne se vozbuduva lesno SPRA[TI .mesto za sportski natprevar so tribini za gleda~ite STANDARDEN . gledna to~ka STADION .skita bescelno TEMA .koj odgovara na opredeleni pravila STAPICA .etapa.delo na umetnik SOLITER .golem i brz uspeh. pekrasen FONTANA . gruba SCENOGRAFIJA .vid golem instrument so `ici HIT . pravedna postapka STAV (svoj) . oddelen period vo razvojot na ne{to FASADA . kamen.figura od drvo.izbega. se primenuva za proizvodstvo na hartija T TAINSTVEN .sostaven del na rastenijata.predmetot za koj{to se zboruva vo deloto TERMOS .ukrasna ~e{ma od koja vodata izleguva vo silni vertikalni mlazevi.specijalen sad ({i{e) kade {to podolgo vreme se zadr`uva temperaturata na hranata ^ ^ARE .vol{eben.vnatre prazna.sekoj u~enik prodol`uva so ~itaweto onamu kade {to prekinal prethodniot [UPLIVA . izedena od crv. popularnost C CELULOZA .izlez. spas. vodoskok FORMULACIJA .lice {to go oblikuva vesnikot ili spisanieto 167 .jasno i zbieno izrazena misla H HARFA . crvosana U UREDNIK .site raboti {to ja oformuvaat scenata F FAZA . metal .spava za fa}awe divi `ivotni SUROVA .mislewe za odreden problem. pomo{ [ [TAFETNO (~itawe) .mirna.vo koj se krie nekakva tajna TALKA .nadvore{nata strana (izgled) na zgrada FANTASTI^EN .pravi~nost.daleku SKULPTURA . oblakoder SPASTRI .

...............................................17 NA GOSTI V SELO (Van~o Nikoleski).........................................................................11 ALO...........44 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ................................................................... Stojanoski) ..............................................................................25 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ........................31 OKTOMVRISKI PATOKAZ (Velko Nedelkovski) ...................................SODR@INA ZAEDNI^KI PRODOL@UVAM NOVITE DRUGARI (Gorjan Petrevski).............................................................................46 VERUVAM VO SEBE BELATA ^AVKA (Tolstoj) .........................................................................gradska biblioteka ........................................sporedba ...............................................................................................................37 KNIGATA E IZVOR (Nikola Altiev) ............................................43 ZO[TO GRAMATIKATA E TE[KA (Olivera [ija~ki)......................52 168 ..................... KNIGI)....... ZOKI...................................... KAKO SI? (Naum Popeski) .....................................................................................................22 PI[UVAWE GOLEMA BUKVA KAJ IMIWATA NA INSTITUCII...................32 NEMIL GOSTIN (Vera Bu`arovska)......... 7 TATKOVINO (Bistrica Mirkulovska)...26 RABOTAM VREDNO I UPORNO VOL[EBNOTO PENKALO (Nenad Xambazov)................24 SAMOGLASKI I SOGLASKI........................................16 STRA^KATA SO STRA^IWATA (Makedonska narodna prikazna).......................................................................34 ZIMNICA (Risto Dav~evski).............................40 RADIOEMISIJA I TELEVIZISKA EMISIJA......................telefon ......9 USTEN I PISMEN GOVOR..................................................19 ESEN (Makedonka Jan~evska) ..............38 SKAZNA ZA VXA[ENATA PRINCEZA (Slavka Maneva) .................48 RODOT KAJ IMENKITE..........................................50 BROJOT KAJ IMENKITE ...27 SLOG........................................................10 U^ILI[NATA TABLA POSTROJUVA..................................................................................30 PRENESUVAWE NA DEL OD ZBOROT VO NOV RED ......... ADRESI I SPISANIJA (VESNICI...........................................................................................................................................................................javna govornica......51 VE^ER (Vol~e Naum~eski) ..................12 SKARUVAWE I SMIRUVAWE (Slavka Maneva)............................................47 VOL[EBNATA TETRATKA (Goran B..............................................14 NARODEN I STANDARDEN (LITERATUREN) JAZIK .....................................................................

..............94 PREPIRKA (Velko Nedelkovski) ........ .....................102 SE GRI@AM ZA OKOLINATA VALKANATA U^ILNICA (Liljana Eftimova)......103 PLASTESA...........................100 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM.......................................................................76 LI^NI ZAMENKI....................................61 ISTRA@UVA^I (Radovan Pavlovski) .......................................................... MI RE^E (Vasil Mukaetov)......87 SLO@NA DRU@INA (Slavka Maneva)........................................................88 NA[ GOCE (Gligor Popovski) ...79 KAKO DOA\A NOVATA GODINA (Du{ko Avramov).............................enciklopedija...............................................................................OVO[NA KARANICA (Edi Majoran) .........................................................99 OCENKA PO DRUGARSTVO (Tome Arsovski)...........................................................................80 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ..............74 BO@I]NI SNEGULKI (Violeta \urovska).................................................................................................................................. ...............................................................................................90 ^ESTITKA (Naum Popeski) ....................62 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM....57 SOOBRA]AJNI ZNACI (Nusret Di{o Ulku).......92 TI REKOV.....................................................................internet ......................................................104 169 ..............................71 IGRA SO SNEGULKITE (Naum Popeski) ..................................................................86 PI[UVAWE NA BROEVITE ZA PRIBLI@NA BROJNOST I POVE]ECIFRENITE BROEVI .......................58 MAGARETO.......................................................................................66 DEVOJ^ETO SO KIBRIT^IWATA (Hans Kristijan Andersen) ......................................72 DOBRINA (Mihail Janu{ev).................................................................................................................................................64 JA PO^ITUVAM RAZVIVAM DOBRINATA OD DOBRO PODOBRO (Kuzman Kuzmanovski) .............................................................................................................54 KONKRETNI I APSTRAKTNI (MISLENI) IMENKI............................................................................................83 DRUGARSTVOTO E NE[TO SVETO (Stojan Tarapuza).............................................82 GO NEGUVAM DRUGARSTVOTO I PRIJATELSTVOTO LICEMER (Ezop) .................84 SO BROEVITE SE ISKA@UVA I PRIBLI@NA BROJNOST.............................................65 OPISNI PRIDAVKI ..........................................................................................................................................detski pe~at ...............68 TEATAR...................................................................................................................................................kuklena pretstava..................................................96 VREME KAJ GLAGOLITE.......... HARTESA I PLATNESA (Zemeno od praktikata)..................... LISICATA I LAVOT (Ezop)......................60 FILM ...................

.....................................109 GLAVNI ^LENOVI NA RE^ENICATA.........................................................................................160 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM ................NAVODNICI .....................112 KAMENEN CVET (Kiro Donev) ............................................................................................................................................................................................................163 170 ................. ..............................................................................................................................................120 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM .....142 PRAVOPISNI ZNACI .............................................................................................................................111 PRIROK.....................................158 DETSKI IZVOR^IWA ..............................139 POVTORUVAM I SE PROVERUVAM .........................gatanki..................................122 JA PO^ITUVAM RAZLI^NOSTA PTICI (Pero Milenkoski)..........................................134 LISICATA................................................................111 PODMET..............................................145 ZO[TO E SLADOK LEBOT (Vasil Mukaetov)........................................................141 @ITELITE NA OHOHO (Risto dav~evski).dneven pe~at........................................................................................................118 CAROT I ORA^OT (Makedonska narodna prikazna)......................................................................................152 VODNATA SAMOVILA (Bra}ata Grim) ...................................................................................................132 [U[KA^ [U[KA-[UTRE DU[KA (Vasil Pujovski) ...................................150 RODENDENSKI VOZDI[KI (Van~o Polazarevski)........................... ...................................................................................................................... .......................124 NAVREDA (Gorjan Petrevski)..........154 IMIWA (Gligor Popovski) .................128 ZBOROVI SO SPROTIVNO ZNA^EWE ..........................116 MOETO SELO (Van~o Nikoleski) ..................................................................129 IGRA SO DETE (Bla`e Koneski)................ brzozborki i pogovorki............................................................................PISMO OD DECATA NA GOLEMIOT GRAD (Kosara Go~kova)......................................130 VELIGDEN (Naum Popeski) ........................................................123 APRILSKA (Risto Dav~evski) ....................................................136 ZABAVNA TRADICIJA ...162 RE^NIK..............156 KOJ ]E GO ^UVA U^ILI[TETO (Gorjan Petrevski)..159 VO LETO NAJUBAVO SE SONUVA (Makedonka Jan~evska) ....126 ZBOROVI SO ISTO ILI SLI^NO ZNA^EWE......... ..................................................140 SVETOT OKOLU MENE VREDNA LEKCIJA (Kineska narodna prikazna) ...................... E@OT I KRTOT (Makedonska narodna prikazna) .148 @ELEZNI^AR (Boro Sitnikovski)................................................146 ZA EDEN DIME I NEGOVATA @ELBA (Vlado Dimovski)....................................................................................................................113 OD DETSKITE SRCA................................................107 NA MOJATA MAJKA (Nenad Xambazov) ............