Seminar Ski Rad Akvakultura Gajenje Pastrmke

UVOD

:
Na području Srbije gajenje pastrmke se najvećim delom obavlja u hladnovodnim –pastrmskim ribnjacima, u manjoj meri u kaveznim sistemima i u ograđenim prirodnim i antropogenim vodama.Tačne povrsine pod pastrmskih ribnjacima je teško utvrditi pošto je poslednjih godina podignut veliki broj malih pastrskih ribnjaka o kojima gotrovo da ne postoji nikakva evidencija. Na osnovu raspoloživih podataka može se pretpostaviti da pokrivaju 12-15 hektara površine. Proizvodnja na ribnjacima je jako promenljiva, što zavisi od niza faktora, ali i od većih ili manjih propusta u samom projektovanju ribnjaka, kao što su predimenzioniranje pastrmskih ribnjaka, isti dovodni i odvodni kanal itd. Činjenica da je ribarstvo jedna od najprofitabilnijih grana pljoprivrede, da su mogućnosti za gajenje pojedinih vrsta kod nas veoma velike, kao i da se proizvedena riba relativno lako plasira na domaćem tržištu, povećava interes investitora, budućih proizvođača ribe. Kada je u pitanju proizvodnja pastrmskih vrsta riba (pre svega kalifornijske pastrmke) mogućnosti povećanja površina su uslovljene resursima čiste, kvalitetne, vode tako da se sadašnje površine mogu udvostručiti, eventualno utrostručiti izgradnjom većeg broja ribnjaka malih kapaciteta. Ovakvi ribnjaci će se uglavnom graditi u brdskoplaninskim područjima Srbije.

1

-Zasnivanje proizvodnje. 2 . za dobijanje Mišljenja u postupku projektovanja ribnjaka.kao i u položaj vodotoka sa koga se zahvata voda. -Upućivanje zahteva JVP-u za dobijanje saglasnosti na urađen projekat. -Rešavanje imovinsko pravnih odnosa oko predviđenje lokacije. -Upućivanje zahteva Ministarstvu poljoprivrede i vodoprivrede za dobijanje Rešenja o ispunjenosti uslova u pogledu tehničke opremljenosti i drugih uslova u skladu sa zakonom za dobijanje delatnosti iz oblasti poljoprivrede.predtaložnik . Proizvodnja riba je vrlo specifična i da ne trpi greške. -Izrada idejnog projekta . a naročito treba obratiti pažnju na detaljno obeležavanje vodotoka u zoni ribnjaka.filter . Upravo zbog toga upoznaćemo buduće proizvođače sa dinamikom radova na izgradnji ribnjaka: -Izbor lokacije za izgradnju ribnjaka. Pre nego što se počne sa projektovanjem objekata u kompleksu ribnjaka.IZGRADNJA RIBNJAKA Pre negošto se krene sa izgradnjom ribnjaka neophodno je obaviti čitav niz pripremniuh radova.Da bi se realizovala dobra proizvodnja neophodno je poznavati potrebe riba. -Upućivanje zahteva Republičkom Hidrometeorološkom zavodu RS. Naročito je značajno da se objekat postavi tako da bude uvek zaštićen od nailaska velikih voda propisanog povratnog perioda. -Obezbeđivanje vodoprivredne dozvole od JVP.Sve ovo je potrebno da bi projektant imao uvid u generalni pad terena.sistem dovodnih kanala . -Upućivanje zahteva nadležnoj Radnoj jedinici Vodoprivrednog centra Javnog vodoprivrednog preduzeća za dobijanje vodoprivrednih uslova za projektovanje riobnjaka. -Ukoliko lokaciju za izgradnju ribnjaka naseljava neka retka ili ugrožena biljna ili životinjska vrsta upućivanje Zahteva za dobijnje uslova od Zavda za zaštitu prirode Srbije. Pastrmski ribnjak u osnovi čine sledeći objekti: . -Obezbeđivanje urbanističke dokumentacije. neophodno je izvršiti detaljno geodetsko snimanje i kartiranje. -Upućivanje zahteva za dobijanje sanitarne saglasnosti. -Istrazni radovi ispunjenosti prirodnih uslova za izgradnju ribnjaka. -Obezbeđivanje upotrebne dozvole od strane nadleznog organa Skupštine Opštine.Tačnije stručnjak iz oblasti ribarstva treba da izradi idejnu varijantu projekta i projektni zadatak hidrograđevinskom inžinjeru koji će to razraditi i uraditi glavni hidrotehnički projekat. kao i načine da im se one zadovolje sa tim neophodno je da se ribnjak koncipira po instrukcijama strukcijama ribarstva.vodozahvat .Pojas obeležavanja treba da obuhvata šire područje.odvodni kanal .proizvodni objekti na ribnjaku Vodozahvat Svaki pastrmski ribnjak bez obzira na veličinu poseduje objekat za kaptiranje vode. -Izrada tehničke dokumentacije za ceo objekati kao i tehnološku dokumentaciju.taložnik .

betonski ili obložen kamenom. Veliki padovi terena savlađuju se nizom kaskada što ima efekat.Ovakvi objekti se projektuju u sklopu punosistemskog ribnjaka. a za slučaj da se mrestilište snabdeva istom vodom kao i baterije za uzgoj pastrmki. Odvodni kanal Kod pastrmskih ribnjaka koji su postavljeni u dve ili tri baterije postoji mogućnost snabdevanja prelivnom vodom u periodima smanjene izdašnosti izvorišta.Projektuje se u kombinacije šljunčane i peščane ispune sa betonskim dnom i sranama. kao i padova terena.Obično se projektuju betonski dovodni kanali sa vertikalnim bočnim stranicama.Odvodni kanali takođe služe da prihvate otpadnu vodu prilikom pranja proizvodnih objekata na ribnjaku.klasična kaptaža sa skretanjem vode 3. projektant se odlučuje za način dovođenja vode do ribnjaka.Vodozahvat može biti postavljen na više načina: 1.a sve u zavisnosti od načina čišćenja i veličine. Taložnik Otpadna i iskorišćena voda odvodnim kanalom se odvodi do taložnika. odnosno 3 .Dimenzionisanje vodozahvata se mora obaviti tako da prihvati dovoljne količine vode. ili direktno odvodi u taložnik preko glavnog odvodnog kanala.U zavisnosti od količine uahvaćene vode. udaljenosti od mesta postavljenog ribnjaka. Proizvodni objekti na ribnjaku . Prilikom projektovanja svih ovih objekata posebnu pažnju treba obratiti na padove. jer se tako voda dodatno aeriše.a uzvodno od zgrade mrestilišta.Dimenzije kanala se određuju na osnovu hidrauličnog proračuna koji je sastavni deo svakog projekta.Taložnik se postavlja na kraju kompleksa hidrograđevinskih objekata gde je dozvljeno slobodno isticanje vode u taložnik.Osnovna uloga je da voda koja se kroz glavni dovodni kanal kreće velikom brzinom smiri.odnosno vodozahvat.Matičnjaci .Mrestilištem se naziva objekat visokogradnje u kom su smešteni predviđeni sadržaji.projektant se odlučuje za vrstu vodozahvata. Predtaložnik je objekat postavljen na kraju dovodnog kanala.kao i količinezahvaćene vode.Isticanje iz taložnika obalja se preko ispusne građevine-grlenjaka koji obezbeđujumogućnost potpunog pražnjenja taložnika.kaptaža sa crpnim postrojenjem U zavisnosti od karakteristika vodotoka.a u isto vreme istaloži neorganske materije kao što su pesak.Voda se prihvata odvodnim kanalima i sprovodi do razvodnog kanala niže baterije. Može se projektovati i montažni objekat.šljunak i drugo.Ostali objekti koji su nabrojani predstavljaju armirano betonske rezervoare pravougaonog ili ređe kružnog oblika.Može se graditi kao zemljani. Filter Filter za prečišćavanje pomućenje vode obično se postavlja neposredno pored predtaložnuka.u koritu reke kao poprečna građevina 2.Mladičnjaci .Objekti se rade od vodonepropusnog betona MB 3O u glatkoj oplati. ali se strogo mora voditi računa na uslove tečenja velikih voda u vodotoku.Mrestilište .Tovilišta Prethodno nabrojani objekti spadaju u red proizvodnih objekata koji se dimenzionišu i projektuju prema kapacitetu ribnjaka. Sistem dovodnih kanala Dovod vode od vodozahvata do bazna za uzgoj ribe obavlja se preko sistema dovodnih kanala ili cevovoda.koja je potrebna za efikasno funkcionisanje ribnjaka.Objekat se projektuje bez tavanske konstrukcije sa dobrom provetrenošću. a uzimajući u obzir finansijski efekat.

Duzicasta pastrmka potice Iz slatkih voda Tihookeanskog sliva Severne Amerike. Zrela jajasca su su bledo narandzsta boje. Glava joj je siljata sa velikim usnim otvorom. što omogućuje da se svaki bazen za tov nezavisno snabdeva čistom vodom. Mora se naglasiti da je kvalitet mesa ove ribe prvorazredan. atlanski I srebrni losos I dr. Osim toga dobro koristi peletiranu hranu I brzo prirasta. Telo joj je vretenastog oblika. socno I ukusno bez sitnijih kostiju. posebno u zapadnoj Evropi. zbog cega se areal njihovog gajenja sve vise siri. najcesce 5 mm. I mrijeste se od Novembra do do kraja Marta. Najvaznije ribe salmonikulture su kalifornijska (duzicasta) pastrmka.postavljanje objekata u kaskadnom poretku. Pored toga ono sadrzi 20% proteina. Kalifornijske pastrmke se veoma brzo I lako aklimatizuju na vjestacke uslove gajenja. starije I obeljele osobe. Na ribnjacima sa intezivnom proizvodnjom prosjecni prinosi iznose 300 000 – 500 000 kg/ha. Ova lijepa I plemenita riba uspjesno se gaji u kavezima. a zenke u trecoj godini zivota.Denivelacija između pojedinih baterija se savladava kosim pločama ili stepeništem.Širina ove staze treba da bude dovoljna za kretanje ljudstva imanjih transportnih sredstava. Pastrmka potočna Pastrmka jezerska Pastrmka glavatica Pastrmka kalifornijska Mekousna pastrmka (Salmo truta morpha fario) potočara (Salmo truta morpha lacustris) (Salmo marmoratus Cuvier) (Oncorhynchus mykiss) dužičasta pastrmka (Salmothymus obtusirostris) neretvanska mekousna. Optimalna temperatura vode je izmedju 8 I 16 C I nivo kiseonika od 9-11 mg/l . Meso je mekano. potocna zlatovcica. zenke obicno proizvedu 2 000 – 2 500 komada ikre. 4 . prazni ili može isključi iz upotrebe kada je to potrebno. Na ovaj način postiže se apsolutna elastičnost rada ribnjaka.2% mineralnih materija pa stoga predstavlja idealnu hranu za djecu. kako bi se u toku eksploatacije postigli najbolji rezultati. tako I kroz podizanje novih ribnjaka I intenziviranja proizvodnje na njima. bocno blago spljosteno I gusto pokriveno sitnim krljustima. Postize duzinu od 50 d0 90 cm I masu od 20kg. meka Kalifornijska pastrmka(Oncorhynchus mykiss): To je jedna od salmonidskih vrsta riba koja se uspjesno gaji na pastrmskim ribnjacima sirom svijeta. GAJENJE PASTRMKE Pastrmske vrste riba su isto kao I Saranske vrlo vazne za gajenje Zbog delikatesnog mesa ove ribe se najvise cene na Zapadu. kao što su manjikamioni za dopremanje hrane i izlov ribe. Podnosi dobro sukcesivno povecanje temperature vode I do 20 C kao I nesto manje kolicine kiseonika ( 7-8 mg/l ) ali je za nju optimalna koncentracija 9-11 mg/l. Prilikom projektovanja pastrskih ribnjaka mogu se koristiti iskustva sa ranije projektovanih i izgrađenih ribnjaka. krupna. svega 2% masti I 1.5 mm. precnika od 4-6. U nasoj zemlji muzjaci pastrmke stasavaju u drugoj.Između pojedinih baterija predviđa se manipulativna staza.Sve ovo ukazuje da svako projektovanje novih objekata zahteva posebnu analizu i raspored istih u jednu nedeljivu celinu. Razlozi sto joj proizvodjaci ribe I nutricionisti posvecuju veliku paznju su veoma brojni. Iako je migratorna riba odomacila se u nekim otvorenim vodama kao sto je Trebisnjica. kako kroz broj vrsta riba. Na jedan kg tjelesne mase.

Zagreb). kao i veoma zastupljen krivolov uz narušavanje prirodnih uslova staništa doveli su do značajnog smanjenja brojnosti populacije potočne pastrmke. U akumulacionom jezeru Lokvara (blizu Delnica). Sarajevo). M. U prirodnim plodištima mlađ ostaje do početka jeseni. Prečnik jaja je velik i iznosi 4. Rasprostranjena je na području od sjeverne Norveške i sjeveroistočnog dijela Rusije na na sjeveru do planine Atlas u sjevernoj Africi na jugu. Salmonidne vrste riba i njihov uzgoj. a težina 150 do 200 g. U prvoj godini jednike narastu 10 14 cm. koje pripada dunavskom slivu. ulovljena je 1968. Naučna knjiga Beograd). Mrijesti se krajem jeseni i početkom zime – od novembra do januara.Salmo trutta forma fario – riječni oblik 5 . Ove ribe imaju tzv. Totalna dužina dvogodišnjih jedinki može dostići 20 do 25 cm. K. Potočna pastrmka naseljava hladne vode i to obično gornje tokove rijeka umjereno kontinentalne klime. ali se odlikuju veoma razvijenom donjom vilicom u obliku kuke. i od Islanda na zapadu do Aralskog mora na istoku (Behnke R. Divovske pastrve u jezeru Lokvare. 1969. Sa porastom mlaži nestaju ova obilježja. zavisno od temperature vode od 60 do 90 dana.5 kg. Praktikum. 2. Rastu dosta sporo. zatimu Australiju. Najčešće se radi o linijama alohtonog porijekla. koje se nakon ubacivanja u vodotokove nesmetano ukrštaju autohtonim populacijama. (Jevtić J. Ribarstvo. istaknuto sa desetak crnih vertikalnih mrlja na bokovima tijela. 1989. U prirodnim uslovima kalifornijska pastrmka se hrani racicima. Potočna pastrmka se hrani različitim organizmima: ribama. IKRO „Svijetlost“. kada naraste do 10 cm dužine. a oplodnja je vjestacka. Alliott. sitnim mekuscima. dok su mužjaci uskog trbuha i nemaju nabubreli polni otvor. a pojedine populacije su postale ugrožene sa stanovišta opstanka. „mladalačko ruho“. Ona se kasnije seli u dublje i mirnije vode u potrazi za hranom.Ikra I mlijec se na ribnjacima dobijaju istiskivanjem polno zrelih matica. godine potočna pastrmka dužine 124 cm i težine od 25. Ženka može u prosjeku da položi 2000 jaja na 1kg tjelesne težine. Pastrmka kao autohtona vrsta naseljava vode Evroazije i sjeverne Afrike. što može dovesti do ugrožavanja genetičke specifičnosti autohtone populacije. Polna razlika je izražena u doba mrijesta: ženke imaju zaobljen trbuh i crven nabubreli polni otvor. larvama vodenih insekata. i u to u preostali dio Azije i Afrike. A new subgenus and species of trout. 1986. J. Kao posledica toga dolazi do čestog poribljavanja komercijalnim linijama koje su prilagođene ribnjačkom uzgoju. Ikra se odlaže na kamenitom dnu sa brzim tokom vode.5 do 5 mm. stara 15 ili 16 godina (Pažur. 1979. Ribarstvo Jugoslavije. račićima i drugim beskičmenjacima (Aganović. Polnu zrelost dostiže u 2-3 godini. larvama insekata koji zive u vodi I dr. Salmo Trutta – POTOCNA PASTRMKA Snažan razvoj sportskog ribolova. 1994). Sjevernu i Južnu Ameriku. ikrom drugih riba. kao i u jezerima sa čistom i hladnom vodom. Tokom prošlog vijeka pastrmku su naselili u 24 zemlje izvan Evrope. Pastrmke imaju izrazitu osobinu odgovora na promjenu uslova staništa što često dovodi do nastanka specifičnih životni formi.god XXIV. Postoje tri različita ekološka oblika koje potočna pastrmka razvija u zavisnosti od uslova staništa: . Inkubacioni period traje. mada se može naći i u ravničarskim rijekama. insektima koji lete na površinom vode i padaju na vodu.

M. sredozemna (mediteranska linija) linija 3.Salmo trutta forma trutta – morski oblik Morski i jezerski oblik predstavljaju migratorne populacije. kao i 4 široka tamna pojasa. atlantska linija 5. dva u nivou trupa i jedan u nivou repa.Quantitative ecology and the brown trout). Morska forma živi i hrani se u moru i migrira u rijeke na mrijest nakon čega se vraća u more. a na mrijest migrira u rijeke ili u pliće dijelove jezera (Elliott J. dunavska linija 4. 6 . koja kao obruč obavijaju tijelo i to jedan u nivou glave. Pojedine studije ukazuju da se migratorne i stalne populacije mogu nesmetano ukrštati. jadranska linija 2.. 1994. Utvrđeno je da u Evropi postoji 5 linija (filogenetskoh grupa): 1. marmoratus linija Karakteristike sredozemne i jadranske linije su veliki broj sitnih crvenih i crnih tačaka koje su nepravilno raspoređene po cijelom tijelu.Salmo trutta forma lacustris – jezerski oblik . Jezerska forma naseljava jezera. dok riječni oblik uvijek naseljava riječno stanište u okviru koga može preduzimati manje ili veće migratorne pokrete.

7 . Atlanska linija ima karakterističnu crnu pigmentaciju koja preovladava nad crvenom i načazi se uglavnom na trupnom dijelu neposredno iza glave.Dunavska linija ima crvene i crne tačke podjednako zastupljene i ravnomjerno raspoređene po cijelom tijelu.

Degradacija staništa može biti direktna i indirektna. Ugroženost potočne pastrmke (Salmo trutta) Potočna pastrmka predstavlja jednu od najbolje proučavanih slatkovodnih vrsta riba. Direktna degradacija staništa podrazumjeva fizicke promjene staništa. Osnovna boja tijela je maslinasto zelena ili braonkasta. Veliki dio populacije potočne pastrmke ugrožen je različitim tipovima ljudskih aktivnosti. Pojedini primjerci mogu imati i 4 široka tamna pojasa. podizanje hidroelektrana koje sprečavaju 8 . Prema teoriji molekularnog sata. ribolov i poribljavanje.Marmoratus linija (glavatica). koje mogu biti podjeljene u tri opšte kategorije: degradacija staništa. . ima karakteristične mramorne šare po kojima i dobila ime. na primjer. losos (Salmo salar) i pastrmka (Salmo trutta). a šare se nalaze na leđima i bokovima tijela i nešto su manje od osnovne boje. smatra se da su se prije približno 10 miliona godina od zajedničkog pretka razdvojile dvije vrste.

Glavni razlog izuzetnog ribolovnog pritiska je nedovoljno i neprofesionalno sprovođenje ribolovne kontrole.Ribolov. dostiže 13. za industriska i rudarska postrojenja kao i izgradnja fabrika flaširane vode. U Soču je unešena potočna pastrmka (za koju se smatralo da nije autohtona za sliv pomenute rijeke) atlantske i dunavske linije. 9 . i sar. Ova aktivnos još nije uzela prevelikog maha. a to su: izumiranje lokalnih populacija. Drugi po značaju ugrožavajući faktor predstavlja direktna degradacija staništa u vidu formiranja vodozahvata za potrebe elektroprivrede (Tišča).9-1. Soška pastrmka) dajući plodne hibride i preteći da vremenom može doći do potpunog uništenja genetičke originalnosti marmoratus linije. koja se nesmetano ukrštala sa marmoratus linijom (tzv.migraciju pri mrijestu ili regulacija korita. i do sada se poribljavaju mahom atraktivnije vode.5kg i 70cm. koje trpe veliki ribolovni pritisak. Poribljavanje materijalom i viještackog mrijesta ili prenošenje jedinki sa drugih lokaliteta sve je češca praksa upravljanja vodama. . dovodi do smanjenja brojnosti i opadanja varijabilnosti populacije. koje uključuje ne samo legalan ribolov. Treći po značaju faktor ugrožavanja populacje potočne pastrmke je poribljavanje. obično 0. za vodosnadbjevanje. Indirekta degradacija podrazumjeva promjenu svojstava vode kroz razne vidove zagadenja. Evidencije o izvršenim poribljavanjima u BiH uglavnom ne postoje ali poznato je se materijal za poribljavanje nabavlja širom bivše Jugoslavije. Degradacija staništa. Najčešći ugrožavajući faktor predstavlja preveliko ribolovno oterećenje. ne vodeći računa čak ni o poribljavanju materijalom koji pripada barem istom slivnom području. ali riješenje tog problema (prije svega očuvanja autohtonih populacija u BiH). Degradacija staništa je glavni uzrok izumiranju lokalnih populacija. hibridizacija i gubitak genetičke raznolikosti. i pored kako-tako zakonom propisane obaveze nije adekvatno u administrativno-upravljačkoj praksi sektora zaštite životne sredine i zaštite prirode. a kamoli o poribljavanju materijalom autohtonog porijekla. što je uglavnom rezultata prevelikog ribolovnog opterećenja. kao i neprimjenjivanje zakonski regulisanih zaštitnih mjera u ribarstvu. 1999 Conservation genetic management of brown trout (Salmo trutta) in Europe). Postoje negativna iskustva u Sloveniji gdje se vršilo poribljavanje neautohtonim linijama. ali u stvarnosti veoma često dovodi do izumiranja lokalnih autohtonih genetskih fondova.65kg. Pretjeran izlov i nepromišljeno poribljavanje takođe mogu dovesti do istih rezultata (Laikre. Dakle. potrebno je maksimalno voditi računa o našem eko sistemu i paziti na genetsku strukturu populacije (voditi računa sa kakvim materijalom poribljavamo naše vode). Do poribljavanja najčešce dolazi zbog smanjenja brojnosti autohtonih populacija.5kg. komercijalni pa i sportski. Veličina Prosijek 0. Poribljavanje predstavlja naročito ozbiljnu prijetnju otkako se posmatra kao blagotvoran način da se pomogne autohtonim populacijama. ribolov i poribljavanje mogu biti okidač za 3 glavna procesa koji dovode o smanjenja ili gubljenja raznolikosti. već na prvom mjestu krivolov.25-0. Socijalno ekonomski faktori koristenja vode naših rijeka su veoma važni.

v. Rasprostranjenost Preneta iz alpskih jezera.v.5 kg.Rasprostranjenost Riba brzih i hladnih planinskih vodotoka i ledničkih i viještackih jezera na nadmorskoj visini preko 500 m. MLADICA (Hucho hucho. spadanja sa udica bez povratnog jezicka su retka a povrede nanesene pastrmki ispod lovne velicine su minimalne ). a od varalica "Vobler". LITERATURA: 10 . Moze da dostigne masu I do 50 kg. lacustric): Velicina Prosjek 2-4. Mamci. spadanja sa udica bez povratnog jezička su rijetka a povrede nanešene pastrmki ispod lovne veličine su minimalne). "Meps". dostiže 30 kg. obicno 6. živi bliže izvorištima. Dugacka glava I vretenasto tijelo sa perajama znatne velicine govori da se radi o jakoj I brzoj ribi. a od varalica "Vobler". U mladosti se hrani bentosom a starije ribe su prave grabljivice. Mamci Najbolje su "suve" i "mokre" mušice velicine 8-12. "Torpedo" velicine 3-7 cm (Ako ste sportski ribolovac zamenite trokrake udice običnim i izbrusite povratne jezičke. lov Najbolje su "suve" i "mokre" mušice velicine 8-12.5-9 kg. Polno sazzrijeva sa 4-7 god. L): Nasa najveca pastrmska riba mladica je rasprostranjena u dubljim I cistim vodotocima dunavskog sliva. Boje je maslinasto zelene sa svijetlim bokovima. zivota a mrijesti se u pritokama od septembra do januara. Jezerska pastrmka (Salmo trutta m. riba lednickih i veštackih jezera na nadmorskoj visini preko 500 m. "Torpedo" velicine 3-7 cm (Ako ste sportski ribolovac zamjenite trokrake udice obicnim i izbrusite povratne jezicke.n.n. U prirodi se mrijesti na sljunkovitim dijelovima rijeka tokom proljeca a polno sazrijeva u 4 -5 god. "Meps".

Zadužbina Andrejević..V. Ribarstvo.(1991). Građevinska knjiga.balkan-trout. Beograd Treer. I. I. Nakladni zavod Globus. Z.. Lovrinov.http://www. Gajenje slatkovodnih riba. T.lipljen.(2003): Gajenje riba. mr Saša P. R. izvor: www.. M.( 1995).com/?action=fullnews&id=374 Hristić. Bunjevac. Marković. Aničić. Mitrović-Tutundžić. Marić – Evolucijska istorija kompleksa potocne pastrmke (Salmo truta) – doktorska disertacija. Đ.com 11 .. Safner.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful