UVOD

:
Na području Srbije gajenje pastrmke se najvećim delom obavlja u hladnovodnim –pastrmskim ribnjacima, u manjoj meri u kaveznim sistemima i u ograđenim prirodnim i antropogenim vodama.Tačne povrsine pod pastrmskih ribnjacima je teško utvrditi pošto je poslednjih godina podignut veliki broj malih pastrskih ribnjaka o kojima gotrovo da ne postoji nikakva evidencija. Na osnovu raspoloživih podataka može se pretpostaviti da pokrivaju 12-15 hektara površine. Proizvodnja na ribnjacima je jako promenljiva, što zavisi od niza faktora, ali i od većih ili manjih propusta u samom projektovanju ribnjaka, kao što su predimenzioniranje pastrmskih ribnjaka, isti dovodni i odvodni kanal itd. Činjenica da je ribarstvo jedna od najprofitabilnijih grana pljoprivrede, da su mogućnosti za gajenje pojedinih vrsta kod nas veoma velike, kao i da se proizvedena riba relativno lako plasira na domaćem tržištu, povećava interes investitora, budućih proizvođača ribe. Kada je u pitanju proizvodnja pastrmskih vrsta riba (pre svega kalifornijske pastrmke) mogućnosti povećanja površina su uslovljene resursima čiste, kvalitetne, vode tako da se sadašnje površine mogu udvostručiti, eventualno utrostručiti izgradnjom većeg broja ribnjaka malih kapaciteta. Ovakvi ribnjaci će se uglavnom graditi u brdskoplaninskim područjima Srbije.

1

Da bi se realizovala dobra proizvodnja neophodno je poznavati potrebe riba. za dobijanje Mišljenja u postupku projektovanja ribnjaka.kao i u položaj vodotoka sa koga se zahvata voda. -Obezbeđivanje vodoprivredne dozvole od JVP.sistem dovodnih kanala .IZGRADNJA RIBNJAKA Pre negošto se krene sa izgradnjom ribnjaka neophodno je obaviti čitav niz pripremniuh radova. -Izrada idejnog projekta . -Upućivanje zahteva JVP-u za dobijanje saglasnosti na urađen projekat. -Istrazni radovi ispunjenosti prirodnih uslova za izgradnju ribnjaka.predtaložnik . -Obezbeđivanje upotrebne dozvole od strane nadleznog organa Skupštine Opštine.odvodni kanal .filter . neophodno je izvršiti detaljno geodetsko snimanje i kartiranje.Tačnije stručnjak iz oblasti ribarstva treba da izradi idejnu varijantu projekta i projektni zadatak hidrograđevinskom inžinjeru koji će to razraditi i uraditi glavni hidrotehnički projekat.proizvodni objekti na ribnjaku Vodozahvat Svaki pastrmski ribnjak bez obzira na veličinu poseduje objekat za kaptiranje vode. Proizvodnja riba je vrlo specifična i da ne trpi greške. a naročito treba obratiti pažnju na detaljno obeležavanje vodotoka u zoni ribnjaka. -Obezbeđivanje urbanističke dokumentacije. Pastrmski ribnjak u osnovi čine sledeći objekti: . Pre nego što se počne sa projektovanjem objekata u kompleksu ribnjaka. -Rešavanje imovinsko pravnih odnosa oko predviđenje lokacije.Sve ovo je potrebno da bi projektant imao uvid u generalni pad terena. Naročito je značajno da se objekat postavi tako da bude uvek zaštićen od nailaska velikih voda propisanog povratnog perioda. kao i načine da im se one zadovolje sa tim neophodno je da se ribnjak koncipira po instrukcijama strukcijama ribarstva. -Upućivanje zahteva Republičkom Hidrometeorološkom zavodu RS. 2 .Pojas obeležavanja treba da obuhvata šire područje. -Upućivanje zahteva za dobijanje sanitarne saglasnosti. -Upućivanje zahteva Ministarstvu poljoprivrede i vodoprivrede za dobijanje Rešenja o ispunjenosti uslova u pogledu tehničke opremljenosti i drugih uslova u skladu sa zakonom za dobijanje delatnosti iz oblasti poljoprivrede. -Zasnivanje proizvodnje. Upravo zbog toga upoznaćemo buduće proizvođače sa dinamikom radova na izgradnji ribnjaka: -Izbor lokacije za izgradnju ribnjaka. -Upućivanje zahteva nadležnoj Radnoj jedinici Vodoprivrednog centra Javnog vodoprivrednog preduzeća za dobijanje vodoprivrednih uslova za projektovanje riobnjaka. -Izrada tehničke dokumentacije za ceo objekati kao i tehnološku dokumentaciju.vodozahvat . -Ukoliko lokaciju za izgradnju ribnjaka naseljava neka retka ili ugrožena biljna ili životinjska vrsta upućivanje Zahteva za dobijnje uslova od Zavda za zaštitu prirode Srbije.taložnik .

šljunak i drugo.Može se graditi kao zemljani. Proizvodni objekti na ribnjaku .Mrestilištem se naziva objekat visokogradnje u kom su smešteni predviđeni sadržaji. Sistem dovodnih kanala Dovod vode od vodozahvata do bazna za uzgoj ribe obavlja se preko sistema dovodnih kanala ili cevovoda.Ovakvi objekti se projektuju u sklopu punosistemskog ribnjaka.Osnovna uloga je da voda koja se kroz glavni dovodni kanal kreće velikom brzinom smiri.klasična kaptaža sa skretanjem vode 3.u koritu reke kao poprečna građevina 2.Vodozahvat može biti postavljen na više načina: 1.Isticanje iz taložnika obalja se preko ispusne građevine-grlenjaka koji obezbeđujumogućnost potpunog pražnjenja taložnika.Objekat se projektuje bez tavanske konstrukcije sa dobrom provetrenošću.kao i količinezahvaćene vode. kao i padova terena. Može se projektovati i montažni objekat. Predtaložnik je objekat postavljen na kraju dovodnog kanala.Matičnjaci . Veliki padovi terena savlađuju se nizom kaskada što ima efekat.Ostali objekti koji su nabrojani predstavljaju armirano betonske rezervoare pravougaonog ili ređe kružnog oblika.odnosno vodozahvat. ili direktno odvodi u taložnik preko glavnog odvodnog kanala. Prilikom projektovanja svih ovih objekata posebnu pažnju treba obratiti na padove.Objekti se rade od vodonepropusnog betona MB 3O u glatkoj oplati.a u isto vreme istaloži neorganske materije kao što su pesak.koja je potrebna za efikasno funkcionisanje ribnjaka. ali se strogo mora voditi računa na uslove tečenja velikih voda u vodotoku.Dimenzionisanje vodozahvata se mora obaviti tako da prihvati dovoljne količine vode. Filter Filter za prečišćavanje pomućenje vode obično se postavlja neposredno pored predtaložnuka.Voda se prihvata odvodnim kanalima i sprovodi do razvodnog kanala niže baterije.Taložnik se postavlja na kraju kompleksa hidrograđevinskih objekata gde je dozvljeno slobodno isticanje vode u taložnik.Mladičnjaci . projektant se odlučuje za način dovođenja vode do ribnjaka.Projektuje se u kombinacije šljunčane i peščane ispune sa betonskim dnom i sranama.Odvodni kanali takođe služe da prihvate otpadnu vodu prilikom pranja proizvodnih objekata na ribnjaku. betonski ili obložen kamenom.Tovilišta Prethodno nabrojani objekti spadaju u red proizvodnih objekata koji se dimenzionišu i projektuju prema kapacitetu ribnjaka.U zavisnosti od količine uahvaćene vode.kaptaža sa crpnim postrojenjem U zavisnosti od karakteristika vodotoka.projektant se odlučuje za vrstu vodozahvata. jer se tako voda dodatno aeriše.Dimenzije kanala se određuju na osnovu hidrauličnog proračuna koji je sastavni deo svakog projekta. Taložnik Otpadna i iskorišćena voda odvodnim kanalom se odvodi do taložnika. a uzimajući u obzir finansijski efekat.Mrestilište .a uzvodno od zgrade mrestilišta.a sve u zavisnosti od načina čišćenja i veličine.Obično se projektuju betonski dovodni kanali sa vertikalnim bočnim stranicama. Odvodni kanal Kod pastrmskih ribnjaka koji su postavljeni u dve ili tri baterije postoji mogućnost snabdevanja prelivnom vodom u periodima smanjene izdašnosti izvorišta. odnosno 3 . udaljenosti od mesta postavljenog ribnjaka. a za slučaj da se mrestilište snabdeva istom vodom kao i baterije za uzgoj pastrmki.

Prilikom projektovanja pastrskih ribnjaka mogu se koristiti iskustva sa ranije projektovanih i izgrađenih ribnjaka. kako kroz broj vrsta riba.Denivelacija između pojedinih baterija se savladava kosim pločama ili stepeništem.postavljanje objekata u kaskadnom poretku.5 mm. Razlozi sto joj proizvodjaci ribe I nutricionisti posvecuju veliku paznju su veoma brojni. Najvaznije ribe salmonikulture su kalifornijska (duzicasta) pastrmka. Osim toga dobro koristi peletiranu hranu I brzo prirasta. bocno blago spljosteno I gusto pokriveno sitnim krljustima. Kalifornijske pastrmke se veoma brzo I lako aklimatizuju na vjestacke uslove gajenja.2% mineralnih materija pa stoga predstavlja idealnu hranu za djecu. socno I ukusno bez sitnijih kostiju. Telo joj je vretenastog oblika. Meso je mekano. Na jedan kg tjelesne mase. zbog cega se areal njihovog gajenja sve vise siri. GAJENJE PASTRMKE Pastrmske vrste riba su isto kao I Saranske vrlo vazne za gajenje Zbog delikatesnog mesa ove ribe se najvise cene na Zapadu. a zenke u trecoj godini zivota. tako I kroz podizanje novih ribnjaka I intenziviranja proizvodnje na njima. Zrela jajasca su su bledo narandzsta boje. Ova lijepa I plemenita riba uspjesno se gaji u kavezima. atlanski I srebrni losos I dr. što omogućuje da se svaki bazen za tov nezavisno snabdeva čistom vodom. Pastrmka potočna Pastrmka jezerska Pastrmka glavatica Pastrmka kalifornijska Mekousna pastrmka (Salmo truta morpha fario) potočara (Salmo truta morpha lacustris) (Salmo marmoratus Cuvier) (Oncorhynchus mykiss) dužičasta pastrmka (Salmothymus obtusirostris) neretvanska mekousna. kao što su manjikamioni za dopremanje hrane i izlov ribe. svega 2% masti I 1. starije I obeljele osobe. U nasoj zemlji muzjaci pastrmke stasavaju u drugoj. Glava joj je siljata sa velikim usnim otvorom. I mrijeste se od Novembra do do kraja Marta. Podnosi dobro sukcesivno povecanje temperature vode I do 20 C kao I nesto manje kolicine kiseonika ( 7-8 mg/l ) ali je za nju optimalna koncentracija 9-11 mg/l. Postize duzinu od 50 d0 90 cm I masu od 20kg. Optimalna temperatura vode je izmedju 8 I 16 C I nivo kiseonika od 9-11 mg/l . Mora se naglasiti da je kvalitet mesa ove ribe prvorazredan. Iako je migratorna riba odomacila se u nekim otvorenim vodama kao sto je Trebisnjica. krupna. Duzicasta pastrmka potice Iz slatkih voda Tihookeanskog sliva Severne Amerike. kako bi se u toku eksploatacije postigli najbolji rezultati. 4 .Sve ovo ukazuje da svako projektovanje novih objekata zahteva posebnu analizu i raspored istih u jednu nedeljivu celinu. meka Kalifornijska pastrmka(Oncorhynchus mykiss): To je jedna od salmonidskih vrsta riba koja se uspjesno gaji na pastrmskim ribnjacima sirom svijeta. Pored toga ono sadrzi 20% proteina. Na ovaj način postiže se apsolutna elastičnost rada ribnjaka. zenke obicno proizvedu 2 000 – 2 500 komada ikre. najcesce 5 mm. prazni ili može isključi iz upotrebe kada je to potrebno.Između pojedinih baterija predviđa se manipulativna staza. Na ribnjacima sa intezivnom proizvodnjom prosjecni prinosi iznose 300 000 – 500 000 kg/ha. potocna zlatovcica. posebno u zapadnoj Evropi. precnika od 4-6.Širina ove staze treba da bude dovoljna za kretanje ljudstva imanjih transportnih sredstava.

što može dovesti do ugrožavanja genetičke specifičnosti autohtone populacije. Mrijesti se krajem jeseni i početkom zime – od novembra do januara.5 kg. stara 15 ili 16 godina (Pažur. račićima i drugim beskičmenjacima (Aganović. Divovske pastrve u jezeru Lokvare. Totalna dužina dvogodišnjih jedinki može dostići 20 do 25 cm. Sa porastom mlaži nestaju ova obilježja. istaknuto sa desetak crnih vertikalnih mrlja na bokovima tijela. J. U prirodnim plodištima mlađ ostaje do početka jeseni. Inkubacioni period traje. Postoje tri različita ekološka oblika koje potočna pastrmka razvija u zavisnosti od uslova staništa: . kada naraste do 10 cm dužine. K.Ikra I mlijec se na ribnjacima dobijaju istiskivanjem polno zrelih matica. a oplodnja je vjestacka. Ženka može u prosjeku da položi 2000 jaja na 1kg tjelesne težine. koje pripada dunavskom slivu. insektima koji lete na površinom vode i padaju na vodu. U prirodnim uslovima kalifornijska pastrmka se hrani racicima. kao i veoma zastupljen krivolov uz narušavanje prirodnih uslova staništa doveli su do značajnog smanjenja brojnosti populacije potočne pastrmke. zavisno od temperature vode od 60 do 90 dana. Rasprostranjena je na području od sjeverne Norveške i sjeveroistočnog dijela Rusije na na sjeveru do planine Atlas u sjevernoj Africi na jugu. Tokom prošlog vijeka pastrmku su naselili u 24 zemlje izvan Evrope. Kao posledica toga dolazi do čestog poribljavanja komercijalnim linijama koje su prilagođene ribnjačkom uzgoju. Polna razlika je izražena u doba mrijesta: ženke imaju zaobljen trbuh i crven nabubreli polni otvor. Praktikum. a pojedine populacije su postale ugrožene sa stanovišta opstanka. 1979. Potočna pastrmka se hrani različitim organizmima: ribama. koje se nakon ubacivanja u vodotokove nesmetano ukrštaju autohtonim populacijama. Salmonidne vrste riba i njihov uzgoj. godine potočna pastrmka dužine 124 cm i težine od 25. i u to u preostali dio Azije i Afrike. dok su mužjaci uskog trbuha i nemaju nabubreli polni otvor. Ribarstvo Jugoslavije. 2. Ikra se odlaže na kamenitom dnu sa brzim tokom vode. Pastrmke imaju izrazitu osobinu odgovora na promjenu uslova staništa što često dovodi do nastanka specifičnih životni formi. U akumulacionom jezeru Lokvara (blizu Delnica). ikrom drugih riba. Sjevernu i Južnu Ameriku.god XXIV. Ona se kasnije seli u dublje i mirnije vode u potrazi za hranom. 1986.Salmo trutta forma fario – riječni oblik 5 . larvama vodenih insekata. Rastu dosta sporo. zatimu Australiju. 1989. Alliott. 1994). „mladalačko ruho“. M. U prvoj godini jednike narastu 10 14 cm. Najčešće se radi o linijama alohtonog porijekla. kao i u jezerima sa čistom i hladnom vodom. Prečnik jaja je velik i iznosi 4. a težina 150 do 200 g. Ribarstvo. larvama insekata koji zive u vodi I dr. Salmo Trutta – POTOCNA PASTRMKA Snažan razvoj sportskog ribolova. Ove ribe imaju tzv.5 do 5 mm. i od Islanda na zapadu do Aralskog mora na istoku (Behnke R. Zagreb). Polnu zrelost dostiže u 2-3 godini. ali se odlikuju veoma razvijenom donjom vilicom u obliku kuke. A new subgenus and species of trout. Pastrmka kao autohtona vrsta naseljava vode Evroazije i sjeverne Afrike. Potočna pastrmka naseljava hladne vode i to obično gornje tokove rijeka umjereno kontinentalne klime. (Jevtić J. Sarajevo). Naučna knjiga Beograd). sitnim mekuscima. 1969. ulovljena je 1968. IKRO „Svijetlost“. mada se može naći i u ravničarskim rijekama.

jadranska linija 2.Salmo trutta forma trutta – morski oblik Morski i jezerski oblik predstavljaju migratorne populacije. dva u nivou trupa i jedan u nivou repa. dunavska linija 4. dok riječni oblik uvijek naseljava riječno stanište u okviru koga može preduzimati manje ili veće migratorne pokrete. kao i 4 široka tamna pojasa. 1994. 6 . Morska forma živi i hrani se u moru i migrira u rijeke na mrijest nakon čega se vraća u more. koja kao obruč obavijaju tijelo i to jedan u nivou glave. Jezerska forma naseljava jezera. marmoratus linija Karakteristike sredozemne i jadranske linije su veliki broj sitnih crvenih i crnih tačaka koje su nepravilno raspoređene po cijelom tijelu. sredozemna (mediteranska linija) linija 3.. atlantska linija 5. Utvrđeno je da u Evropi postoji 5 linija (filogenetskoh grupa): 1.Salmo trutta forma lacustris – jezerski oblik . M. Pojedine studije ukazuju da se migratorne i stalne populacije mogu nesmetano ukrštati.Quantitative ecology and the brown trout). a na mrijest migrira u rijeke ili u pliće dijelove jezera (Elliott J.

Dunavska linija ima crvene i crne tačke podjednako zastupljene i ravnomjerno raspoređene po cijelom tijelu. Atlanska linija ima karakterističnu crnu pigmentaciju koja preovladava nad crvenom i načazi se uglavnom na trupnom dijelu neposredno iza glave. 7 .

Marmoratus linija (glavatica). Pojedini primjerci mogu imati i 4 široka tamna pojasa. . Ugroženost potočne pastrmke (Salmo trutta) Potočna pastrmka predstavlja jednu od najbolje proučavanih slatkovodnih vrsta riba. ima karakteristične mramorne šare po kojima i dobila ime. Osnovna boja tijela je maslinasto zelena ili braonkasta. na primjer. podizanje hidroelektrana koje sprečavaju 8 . ribolov i poribljavanje. Prema teoriji molekularnog sata. a šare se nalaze na leđima i bokovima tijela i nešto su manje od osnovne boje. Veliki dio populacije potočne pastrmke ugrožen je različitim tipovima ljudskih aktivnosti. Direktna degradacija staništa podrazumjeva fizicke promjene staništa. losos (Salmo salar) i pastrmka (Salmo trutta). koje mogu biti podjeljene u tri opšte kategorije: degradacija staništa.Degradacija staništa može biti direktna i indirektna. smatra se da su se prije približno 10 miliona godina od zajedničkog pretka razdvojile dvije vrste.

U Soču je unešena potočna pastrmka (za koju se smatralo da nije autohtona za sliv pomenute rijeke) atlantske i dunavske linije. Treći po značaju faktor ugrožavanja populacje potočne pastrmke je poribljavanje. što je uglavnom rezultata prevelikog ribolovnog opterećenja. koje uključuje ne samo legalan ribolov.5kg i 70cm.25-0. za industriska i rudarska postrojenja kao i izgradnja fabrika flaširane vode. potrebno je maksimalno voditi računa o našem eko sistemu i paziti na genetsku strukturu populacije (voditi računa sa kakvim materijalom poribljavamo naše vode). obično 0. hibridizacija i gubitak genetičke raznolikosti. Dakle.65kg. Degradacija staništa. Evidencije o izvršenim poribljavanjima u BiH uglavnom ne postoje ali poznato je se materijal za poribljavanje nabavlja širom bivše Jugoslavije.migraciju pri mrijestu ili regulacija korita. Glavni razlog izuzetnog ribolovnog pritiska je nedovoljno i neprofesionalno sprovođenje ribolovne kontrole. ne vodeći računa čak ni o poribljavanju materijalom koji pripada barem istom slivnom području.5kg. ribolov i poribljavanje mogu biti okidač za 3 glavna procesa koji dovode o smanjenja ili gubljenja raznolikosti.9-1.Ribolov. Postoje negativna iskustva u Sloveniji gdje se vršilo poribljavanje neautohtonim linijama. i pored kako-tako zakonom propisane obaveze nije adekvatno u administrativno-upravljačkoj praksi sektora zaštite životne sredine i zaštite prirode. koje trpe veliki ribolovni pritisak. Degradacija staništa je glavni uzrok izumiranju lokalnih populacija. Drugi po značaju ugrožavajući faktor predstavlja direktna degradacija staništa u vidu formiranja vodozahvata za potrebe elektroprivrede (Tišča). Najčešći ugrožavajući faktor predstavlja preveliko ribolovno oterećenje. dostiže 13. 1999 Conservation genetic management of brown trout (Salmo trutta) in Europe). kao i neprimjenjivanje zakonski regulisanih zaštitnih mjera u ribarstvu. komercijalni pa i sportski. ali riješenje tog problema (prije svega očuvanja autohtonih populacija u BiH). i sar. Socijalno ekonomski faktori koristenja vode naših rijeka su veoma važni. Pretjeran izlov i nepromišljeno poribljavanje takođe mogu dovesti do istih rezultata (Laikre. Do poribljavanja najčešce dolazi zbog smanjenja brojnosti autohtonih populacija. a to su: izumiranje lokalnih populacija. za vodosnadbjevanje. koja se nesmetano ukrštala sa marmoratus linijom (tzv. i do sada se poribljavaju mahom atraktivnije vode. 9 . Poribljavanje predstavlja naročito ozbiljnu prijetnju otkako se posmatra kao blagotvoran način da se pomogne autohtonim populacijama. Soška pastrmka) dajući plodne hibride i preteći da vremenom može doći do potpunog uništenja genetičke originalnosti marmoratus linije. Poribljavanje materijalom i viještackog mrijesta ili prenošenje jedinki sa drugih lokaliteta sve je češca praksa upravljanja vodama. dovodi do smanjenja brojnosti i opadanja varijabilnosti populacije. a kamoli o poribljavanju materijalom autohtonog porijekla. ali u stvarnosti veoma često dovodi do izumiranja lokalnih autohtonih genetskih fondova. Indirekta degradacija podrazumjeva promjenu svojstava vode kroz razne vidove zagadenja. već na prvom mjestu krivolov. Veličina Prosijek 0. . Ova aktivnos još nije uzela prevelikog maha.

zivota a mrijesti se u pritokama od septembra do januara. Jezerska pastrmka (Salmo trutta m. MLADICA (Hucho hucho.5 kg. a od varalica "Vobler". riba lednickih i veštackih jezera na nadmorskoj visini preko 500 m. LITERATURA: 10 . L): Nasa najveca pastrmska riba mladica je rasprostranjena u dubljim I cistim vodotocima dunavskog sliva. spadanja sa udica bez povratnog jezička su rijetka a povrede nanešene pastrmki ispod lovne veličine su minimalne). Mamci Najbolje su "suve" i "mokre" mušice velicine 8-12. "Meps". "Torpedo" velicine 3-7 cm (Ako ste sportski ribolovac zamenite trokrake udice običnim i izbrusite povratne jezičke. a od varalica "Vobler".Rasprostranjenost Riba brzih i hladnih planinskih vodotoka i ledničkih i viještackih jezera na nadmorskoj visini preko 500 m. Boje je maslinasto zelene sa svijetlim bokovima.v. Rasprostranjenost Preneta iz alpskih jezera. Mamci. spadanja sa udica bez povratnog jezicka su retka a povrede nanesene pastrmki ispod lovne velicine su minimalne ). Dugacka glava I vretenasto tijelo sa perajama znatne velicine govori da se radi o jakoj I brzoj ribi. dostiže 30 kg. lacustric): Velicina Prosjek 2-4. Moze da dostigne masu I do 50 kg. živi bliže izvorištima.n. Polno sazzrijeva sa 4-7 god.v. U prirodi se mrijesti na sljunkovitim dijelovima rijeka tokom proljeca a polno sazrijeva u 4 -5 god. lov Najbolje su "suve" i "mokre" mušice velicine 8-12. U mladosti se hrani bentosom a starije ribe su prave grabljivice.n.5-9 kg. obicno 6. "Torpedo" velicine 3-7 cm (Ako ste sportski ribolovac zamjenite trokrake udice obicnim i izbrusite povratne jezicke. "Meps".

Aničić. izvor: www.(2003): Gajenje riba.. R. I. Lovrinov. Bunjevac. Nakladni zavod Globus. Safner.http://www.( 1995). T. Ribarstvo. M.(1991).com 11 .lipljen. Đ. I. Gajenje slatkovodnih riba.com/?action=fullnews&id=374 Hristić. Marković. Građevinska knjiga.. Beograd Treer. Z..balkan-trout. Mitrović-Tutundžić. mr Saša P.. Zadužbina Andrejević.V. Marić – Evolucijska istorija kompleksa potocne pastrmke (Salmo truta) – doktorska disertacija.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful