UVOD

:
Na području Srbije gajenje pastrmke se najvećim delom obavlja u hladnovodnim –pastrmskim ribnjacima, u manjoj meri u kaveznim sistemima i u ograđenim prirodnim i antropogenim vodama.Tačne povrsine pod pastrmskih ribnjacima je teško utvrditi pošto je poslednjih godina podignut veliki broj malih pastrskih ribnjaka o kojima gotrovo da ne postoji nikakva evidencija. Na osnovu raspoloživih podataka može se pretpostaviti da pokrivaju 12-15 hektara površine. Proizvodnja na ribnjacima je jako promenljiva, što zavisi od niza faktora, ali i od većih ili manjih propusta u samom projektovanju ribnjaka, kao što su predimenzioniranje pastrmskih ribnjaka, isti dovodni i odvodni kanal itd. Činjenica da je ribarstvo jedna od najprofitabilnijih grana pljoprivrede, da su mogućnosti za gajenje pojedinih vrsta kod nas veoma velike, kao i da se proizvedena riba relativno lako plasira na domaćem tržištu, povećava interes investitora, budućih proizvođača ribe. Kada je u pitanju proizvodnja pastrmskih vrsta riba (pre svega kalifornijske pastrmke) mogućnosti povećanja površina su uslovljene resursima čiste, kvalitetne, vode tako da se sadašnje površine mogu udvostručiti, eventualno utrostručiti izgradnjom većeg broja ribnjaka malih kapaciteta. Ovakvi ribnjaci će se uglavnom graditi u brdskoplaninskim područjima Srbije.

1

za dobijanje Mišljenja u postupku projektovanja ribnjaka.odvodni kanal . Proizvodnja riba je vrlo specifična i da ne trpi greške. -Obezbeđivanje urbanističke dokumentacije. -Upućivanje zahteva za dobijanje sanitarne saglasnosti. -Ukoliko lokaciju za izgradnju ribnjaka naseljava neka retka ili ugrožena biljna ili životinjska vrsta upućivanje Zahteva za dobijnje uslova od Zavda za zaštitu prirode Srbije. -Izrada tehničke dokumentacije za ceo objekati kao i tehnološku dokumentaciju.Tačnije stručnjak iz oblasti ribarstva treba da izradi idejnu varijantu projekta i projektni zadatak hidrograđevinskom inžinjeru koji će to razraditi i uraditi glavni hidrotehnički projekat.kao i u položaj vodotoka sa koga se zahvata voda. Pastrmski ribnjak u osnovi čine sledeći objekti: . kao i načine da im se one zadovolje sa tim neophodno je da se ribnjak koncipira po instrukcijama strukcijama ribarstva.predtaložnik .sistem dovodnih kanala .IZGRADNJA RIBNJAKA Pre negošto se krene sa izgradnjom ribnjaka neophodno je obaviti čitav niz pripremniuh radova. a naročito treba obratiti pažnju na detaljno obeležavanje vodotoka u zoni ribnjaka. -Izrada idejnog projekta . -Upućivanje zahteva Ministarstvu poljoprivrede i vodoprivrede za dobijanje Rešenja o ispunjenosti uslova u pogledu tehničke opremljenosti i drugih uslova u skladu sa zakonom za dobijanje delatnosti iz oblasti poljoprivrede. Pre nego što se počne sa projektovanjem objekata u kompleksu ribnjaka. -Rešavanje imovinsko pravnih odnosa oko predviđenje lokacije. -Upućivanje zahteva JVP-u za dobijanje saglasnosti na urađen projekat.Pojas obeležavanja treba da obuhvata šire područje. -Zasnivanje proizvodnje.Da bi se realizovala dobra proizvodnja neophodno je poznavati potrebe riba. neophodno je izvršiti detaljno geodetsko snimanje i kartiranje. Upravo zbog toga upoznaćemo buduće proizvođače sa dinamikom radova na izgradnji ribnjaka: -Izbor lokacije za izgradnju ribnjaka.vodozahvat . -Istrazni radovi ispunjenosti prirodnih uslova za izgradnju ribnjaka.proizvodni objekti na ribnjaku Vodozahvat Svaki pastrmski ribnjak bez obzira na veličinu poseduje objekat za kaptiranje vode. -Upućivanje zahteva nadležnoj Radnoj jedinici Vodoprivrednog centra Javnog vodoprivrednog preduzeća za dobijanje vodoprivrednih uslova za projektovanje riobnjaka. -Obezbeđivanje upotrebne dozvole od strane nadleznog organa Skupštine Opštine. -Upućivanje zahteva Republičkom Hidrometeorološkom zavodu RS.taložnik .Sve ovo je potrebno da bi projektant imao uvid u generalni pad terena.filter . 2 . -Obezbeđivanje vodoprivredne dozvole od JVP. Naročito je značajno da se objekat postavi tako da bude uvek zaštićen od nailaska velikih voda propisanog povratnog perioda.

U zavisnosti od količine uahvaćene vode.odnosno vodozahvat.a sve u zavisnosti od načina čišćenja i veličine. odnosno 3 . Može se projektovati i montažni objekat.Mrestilištem se naziva objekat visokogradnje u kom su smešteni predviđeni sadržaji.a uzvodno od zgrade mrestilišta.Objekat se projektuje bez tavanske konstrukcije sa dobrom provetrenošću.klasična kaptaža sa skretanjem vode 3. ali se strogo mora voditi računa na uslove tečenja velikih voda u vodotoku.Objekti se rade od vodonepropusnog betona MB 3O u glatkoj oplati. a uzimajući u obzir finansijski efekat. Filter Filter za prečišćavanje pomućenje vode obično se postavlja neposredno pored predtaložnuka. Proizvodni objekti na ribnjaku .Matičnjaci .Ovakvi objekti se projektuju u sklopu punosistemskog ribnjaka.a u isto vreme istaloži neorganske materije kao što su pesak.Obično se projektuju betonski dovodni kanali sa vertikalnim bočnim stranicama. betonski ili obložen kamenom.šljunak i drugo. udaljenosti od mesta postavljenog ribnjaka.Dimenzije kanala se određuju na osnovu hidrauličnog proračuna koji je sastavni deo svakog projekta.Vodozahvat može biti postavljen na više načina: 1.Projektuje se u kombinacije šljunčane i peščane ispune sa betonskim dnom i sranama.u koritu reke kao poprečna građevina 2.Dimenzionisanje vodozahvata se mora obaviti tako da prihvati dovoljne količine vode. projektant se odlučuje za način dovođenja vode do ribnjaka.koja je potrebna za efikasno funkcionisanje ribnjaka.Mladičnjaci .Tovilišta Prethodno nabrojani objekti spadaju u red proizvodnih objekata koji se dimenzionišu i projektuju prema kapacitetu ribnjaka.Ostali objekti koji su nabrojani predstavljaju armirano betonske rezervoare pravougaonog ili ređe kružnog oblika. kao i padova terena.Odvodni kanali takođe služe da prihvate otpadnu vodu prilikom pranja proizvodnih objekata na ribnjaku. Taložnik Otpadna i iskorišćena voda odvodnim kanalom se odvodi do taložnika.Isticanje iz taložnika obalja se preko ispusne građevine-grlenjaka koji obezbeđujumogućnost potpunog pražnjenja taložnika. Veliki padovi terena savlađuju se nizom kaskada što ima efekat. Predtaložnik je objekat postavljen na kraju dovodnog kanala.Mrestilište . Odvodni kanal Kod pastrmskih ribnjaka koji su postavljeni u dve ili tri baterije postoji mogućnost snabdevanja prelivnom vodom u periodima smanjene izdašnosti izvorišta. jer se tako voda dodatno aeriše.kaptaža sa crpnim postrojenjem U zavisnosti od karakteristika vodotoka. Sistem dovodnih kanala Dovod vode od vodozahvata do bazna za uzgoj ribe obavlja se preko sistema dovodnih kanala ili cevovoda. Prilikom projektovanja svih ovih objekata posebnu pažnju treba obratiti na padove.projektant se odlučuje za vrstu vodozahvata.Može se graditi kao zemljani.kao i količinezahvaćene vode.Voda se prihvata odvodnim kanalima i sprovodi do razvodnog kanala niže baterije.Taložnik se postavlja na kraju kompleksa hidrograđevinskih objekata gde je dozvljeno slobodno isticanje vode u taložnik. a za slučaj da se mrestilište snabdeva istom vodom kao i baterije za uzgoj pastrmki. ili direktno odvodi u taložnik preko glavnog odvodnog kanala.Osnovna uloga je da voda koja se kroz glavni dovodni kanal kreće velikom brzinom smiri.

Na ovaj način postiže se apsolutna elastičnost rada ribnjaka. krupna. Iako je migratorna riba odomacila se u nekim otvorenim vodama kao sto je Trebisnjica. prazni ili može isključi iz upotrebe kada je to potrebno. Pastrmka potočna Pastrmka jezerska Pastrmka glavatica Pastrmka kalifornijska Mekousna pastrmka (Salmo truta morpha fario) potočara (Salmo truta morpha lacustris) (Salmo marmoratus Cuvier) (Oncorhynchus mykiss) dužičasta pastrmka (Salmothymus obtusirostris) neretvanska mekousna. a zenke u trecoj godini zivota. potocna zlatovcica. Pored toga ono sadrzi 20% proteina. Kalifornijske pastrmke se veoma brzo I lako aklimatizuju na vjestacke uslove gajenja. kao što su manjikamioni za dopremanje hrane i izlov ribe. tako I kroz podizanje novih ribnjaka I intenziviranja proizvodnje na njima. Glava joj je siljata sa velikim usnim otvorom.postavljanje objekata u kaskadnom poretku. starije I obeljele osobe. što omogućuje da se svaki bazen za tov nezavisno snabdeva čistom vodom. Osim toga dobro koristi peletiranu hranu I brzo prirasta. Telo joj je vretenastog oblika. najcesce 5 mm.Širina ove staze treba da bude dovoljna za kretanje ljudstva imanjih transportnih sredstava. meka Kalifornijska pastrmka(Oncorhynchus mykiss): To je jedna od salmonidskih vrsta riba koja se uspjesno gaji na pastrmskim ribnjacima sirom svijeta. zbog cega se areal njihovog gajenja sve vise siri. Duzicasta pastrmka potice Iz slatkih voda Tihookeanskog sliva Severne Amerike.2% mineralnih materija pa stoga predstavlja idealnu hranu za djecu. U nasoj zemlji muzjaci pastrmke stasavaju u drugoj. Postize duzinu od 50 d0 90 cm I masu od 20kg.5 mm. Ova lijepa I plemenita riba uspjesno se gaji u kavezima. kako kroz broj vrsta riba. 4 . atlanski I srebrni losos I dr. kako bi se u toku eksploatacije postigli najbolji rezultati. Mora se naglasiti da je kvalitet mesa ove ribe prvorazredan. Najvaznije ribe salmonikulture su kalifornijska (duzicasta) pastrmka. Prilikom projektovanja pastrskih ribnjaka mogu se koristiti iskustva sa ranije projektovanih i izgrađenih ribnjaka. posebno u zapadnoj Evropi. svega 2% masti I 1.Sve ovo ukazuje da svako projektovanje novih objekata zahteva posebnu analizu i raspored istih u jednu nedeljivu celinu.Denivelacija između pojedinih baterija se savladava kosim pločama ili stepeništem. Podnosi dobro sukcesivno povecanje temperature vode I do 20 C kao I nesto manje kolicine kiseonika ( 7-8 mg/l ) ali je za nju optimalna koncentracija 9-11 mg/l.Između pojedinih baterija predviđa se manipulativna staza. Razlozi sto joj proizvodjaci ribe I nutricionisti posvecuju veliku paznju su veoma brojni. Zrela jajasca su su bledo narandzsta boje. I mrijeste se od Novembra do do kraja Marta. precnika od 4-6. Meso je mekano. Na jedan kg tjelesne mase. zenke obicno proizvedu 2 000 – 2 500 komada ikre. Optimalna temperatura vode je izmedju 8 I 16 C I nivo kiseonika od 9-11 mg/l . socno I ukusno bez sitnijih kostiju. Na ribnjacima sa intezivnom proizvodnjom prosjecni prinosi iznose 300 000 – 500 000 kg/ha. bocno blago spljosteno I gusto pokriveno sitnim krljustima. GAJENJE PASTRMKE Pastrmske vrste riba su isto kao I Saranske vrlo vazne za gajenje Zbog delikatesnog mesa ove ribe se najvise cene na Zapadu.

Tokom prošlog vijeka pastrmku su naselili u 24 zemlje izvan Evrope. Prečnik jaja je velik i iznosi 4. Potočna pastrmka se hrani različitim organizmima: ribama. 1979. Ona se kasnije seli u dublje i mirnije vode u potrazi za hranom. a težina 150 do 200 g. kada naraste do 10 cm dužine. Naučna knjiga Beograd). U akumulacionom jezeru Lokvara (blizu Delnica). kao i veoma zastupljen krivolov uz narušavanje prirodnih uslova staništa doveli su do značajnog smanjenja brojnosti populacije potočne pastrmke. istaknuto sa desetak crnih vertikalnih mrlja na bokovima tijela. Ikra se odlaže na kamenitom dnu sa brzim tokom vode. Pastrmke imaju izrazitu osobinu odgovora na promjenu uslova staništa što često dovodi do nastanka specifičnih životni formi. 2. koje pripada dunavskom slivu. 1989. larvama insekata koji zive u vodi I dr. sitnim mekuscima. ulovljena je 1968. Potočna pastrmka naseljava hladne vode i to obično gornje tokove rijeka umjereno kontinentalne klime. (Jevtić J. stara 15 ili 16 godina (Pažur. Sjevernu i Južnu Ameriku. Ove ribe imaju tzv. Polna razlika je izražena u doba mrijesta: ženke imaju zaobljen trbuh i crven nabubreli polni otvor. U prirodnim uslovima kalifornijska pastrmka se hrani racicima. A new subgenus and species of trout. K. Rastu dosta sporo. M.Ikra I mlijec se na ribnjacima dobijaju istiskivanjem polno zrelih matica. J.5 kg. Pastrmka kao autohtona vrsta naseljava vode Evroazije i sjeverne Afrike. Praktikum. 1994). Ribarstvo. ikrom drugih riba. godine potočna pastrmka dužine 124 cm i težine od 25. Totalna dužina dvogodišnjih jedinki može dostići 20 do 25 cm. Kao posledica toga dolazi do čestog poribljavanja komercijalnim linijama koje su prilagođene ribnjačkom uzgoju. a pojedine populacije su postale ugrožene sa stanovišta opstanka. Polnu zrelost dostiže u 2-3 godini. Salmonidne vrste riba i njihov uzgoj. 1969. zatimu Australiju. Divovske pastrve u jezeru Lokvare. U prirodnim plodištima mlađ ostaje do početka jeseni. larvama vodenih insekata. Sarajevo). koje se nakon ubacivanja u vodotokove nesmetano ukrštaju autohtonim populacijama. Postoje tri različita ekološka oblika koje potočna pastrmka razvija u zavisnosti od uslova staništa: . račićima i drugim beskičmenjacima (Aganović. Ribarstvo Jugoslavije. „mladalačko ruho“. Sa porastom mlaži nestaju ova obilježja. što može dovesti do ugrožavanja genetičke specifičnosti autohtone populacije. insektima koji lete na površinom vode i padaju na vodu. a oplodnja je vjestacka. i od Islanda na zapadu do Aralskog mora na istoku (Behnke R. Ženka može u prosjeku da položi 2000 jaja na 1kg tjelesne težine. Rasprostranjena je na području od sjeverne Norveške i sjeveroistočnog dijela Rusije na na sjeveru do planine Atlas u sjevernoj Africi na jugu.Salmo trutta forma fario – riječni oblik 5 . Inkubacioni period traje. IKRO „Svijetlost“. Najčešće se radi o linijama alohtonog porijekla. zavisno od temperature vode od 60 do 90 dana.god XXIV. i u to u preostali dio Azije i Afrike. kao i u jezerima sa čistom i hladnom vodom. Salmo Trutta – POTOCNA PASTRMKA Snažan razvoj sportskog ribolova. dok su mužjaci uskog trbuha i nemaju nabubreli polni otvor. U prvoj godini jednike narastu 10 14 cm. 1986. Mrijesti se krajem jeseni i početkom zime – od novembra do januara. mada se može naći i u ravničarskim rijekama. Alliott. Zagreb). ali se odlikuju veoma razvijenom donjom vilicom u obliku kuke.5 do 5 mm.

marmoratus linija Karakteristike sredozemne i jadranske linije su veliki broj sitnih crvenih i crnih tačaka koje su nepravilno raspoređene po cijelom tijelu.Salmo trutta forma trutta – morski oblik Morski i jezerski oblik predstavljaju migratorne populacije. koja kao obruč obavijaju tijelo i to jedan u nivou glave. jadranska linija 2. 6 .Quantitative ecology and the brown trout). dva u nivou trupa i jedan u nivou repa. kao i 4 široka tamna pojasa. a na mrijest migrira u rijeke ili u pliće dijelove jezera (Elliott J. Jezerska forma naseljava jezera. Morska forma živi i hrani se u moru i migrira u rijeke na mrijest nakon čega se vraća u more. sredozemna (mediteranska linija) linija 3. atlantska linija 5. dok riječni oblik uvijek naseljava riječno stanište u okviru koga može preduzimati manje ili veće migratorne pokrete. Utvrđeno je da u Evropi postoji 5 linija (filogenetskoh grupa): 1. 1994. Pojedine studije ukazuju da se migratorne i stalne populacije mogu nesmetano ukrštati.. M.Salmo trutta forma lacustris – jezerski oblik . dunavska linija 4.

Atlanska linija ima karakterističnu crnu pigmentaciju koja preovladava nad crvenom i načazi se uglavnom na trupnom dijelu neposredno iza glave. 7 .Dunavska linija ima crvene i crne tačke podjednako zastupljene i ravnomjerno raspoređene po cijelom tijelu.

Degradacija staništa može biti direktna i indirektna. Osnovna boja tijela je maslinasto zelena ili braonkasta.Marmoratus linija (glavatica). a šare se nalaze na leđima i bokovima tijela i nešto su manje od osnovne boje. smatra se da su se prije približno 10 miliona godina od zajedničkog pretka razdvojile dvije vrste. Pojedini primjerci mogu imati i 4 široka tamna pojasa. koje mogu biti podjeljene u tri opšte kategorije: degradacija staništa. podizanje hidroelektrana koje sprečavaju 8 . losos (Salmo salar) i pastrmka (Salmo trutta). Prema teoriji molekularnog sata. Ugroženost potočne pastrmke (Salmo trutta) Potočna pastrmka predstavlja jednu od najbolje proučavanih slatkovodnih vrsta riba. Direktna degradacija staništa podrazumjeva fizicke promjene staništa. ribolov i poribljavanje. . ima karakteristične mramorne šare po kojima i dobila ime. na primjer. Veliki dio populacije potočne pastrmke ugrožen je različitim tipovima ljudskih aktivnosti.

Degradacija staništa je glavni uzrok izumiranju lokalnih populacija. dovodi do smanjenja brojnosti i opadanja varijabilnosti populacije. već na prvom mjestu krivolov. .65kg. ne vodeći računa čak ni o poribljavanju materijalom koji pripada barem istom slivnom području. U Soču je unešena potočna pastrmka (za koju se smatralo da nije autohtona za sliv pomenute rijeke) atlantske i dunavske linije.25-0. ribolov i poribljavanje mogu biti okidač za 3 glavna procesa koji dovode o smanjenja ili gubljenja raznolikosti. Najčešći ugrožavajući faktor predstavlja preveliko ribolovno oterećenje. Postoje negativna iskustva u Sloveniji gdje se vršilo poribljavanje neautohtonim linijama.5kg. Drugi po značaju ugrožavajući faktor predstavlja direktna degradacija staništa u vidu formiranja vodozahvata za potrebe elektroprivrede (Tišča). obično 0. Socijalno ekonomski faktori koristenja vode naših rijeka su veoma važni. Evidencije o izvršenim poribljavanjima u BiH uglavnom ne postoje ali poznato je se materijal za poribljavanje nabavlja širom bivše Jugoslavije. i do sada se poribljavaju mahom atraktivnije vode. komercijalni pa i sportski. ali u stvarnosti veoma često dovodi do izumiranja lokalnih autohtonih genetskih fondova.Ribolov. koja se nesmetano ukrštala sa marmoratus linijom (tzv. Indirekta degradacija podrazumjeva promjenu svojstava vode kroz razne vidove zagadenja. što je uglavnom rezultata prevelikog ribolovnog opterećenja. 1999 Conservation genetic management of brown trout (Salmo trutta) in Europe). Do poribljavanja najčešce dolazi zbog smanjenja brojnosti autohtonih populacija. potrebno je maksimalno voditi računa o našem eko sistemu i paziti na genetsku strukturu populacije (voditi računa sa kakvim materijalom poribljavamo naše vode). hibridizacija i gubitak genetičke raznolikosti. Pretjeran izlov i nepromišljeno poribljavanje takođe mogu dovesti do istih rezultata (Laikre. Ova aktivnos još nije uzela prevelikog maha. 9 . Soška pastrmka) dajući plodne hibride i preteći da vremenom može doći do potpunog uništenja genetičke originalnosti marmoratus linije. kao i neprimjenjivanje zakonski regulisanih zaštitnih mjera u ribarstvu. za industriska i rudarska postrojenja kao i izgradnja fabrika flaširane vode. Degradacija staništa.9-1. a to su: izumiranje lokalnih populacija.migraciju pri mrijestu ili regulacija korita. Poribljavanje materijalom i viještackog mrijesta ili prenošenje jedinki sa drugih lokaliteta sve je češca praksa upravljanja vodama.5kg i 70cm. koje trpe veliki ribolovni pritisak. Poribljavanje predstavlja naročito ozbiljnu prijetnju otkako se posmatra kao blagotvoran način da se pomogne autohtonim populacijama. Glavni razlog izuzetnog ribolovnog pritiska je nedovoljno i neprofesionalno sprovođenje ribolovne kontrole. koje uključuje ne samo legalan ribolov. Veličina Prosijek 0. i sar. i pored kako-tako zakonom propisane obaveze nije adekvatno u administrativno-upravljačkoj praksi sektora zaštite životne sredine i zaštite prirode. ali riješenje tog problema (prije svega očuvanja autohtonih populacija u BiH). Dakle. a kamoli o poribljavanju materijalom autohtonog porijekla. dostiže 13. za vodosnadbjevanje. Treći po značaju faktor ugrožavanja populacje potočne pastrmke je poribljavanje.

riba lednickih i veštackih jezera na nadmorskoj visini preko 500 m. Dugacka glava I vretenasto tijelo sa perajama znatne velicine govori da se radi o jakoj I brzoj ribi. živi bliže izvorištima. Jezerska pastrmka (Salmo trutta m. lov Najbolje su "suve" i "mokre" mušice velicine 8-12. dostiže 30 kg. obicno 6. U prirodi se mrijesti na sljunkovitim dijelovima rijeka tokom proljeca a polno sazrijeva u 4 -5 god.v. lacustric): Velicina Prosjek 2-4. "Torpedo" velicine 3-7 cm (Ako ste sportski ribolovac zamjenite trokrake udice obicnim i izbrusite povratne jezicke. a od varalica "Vobler".5-9 kg. Moze da dostigne masu I do 50 kg.n. a od varalica "Vobler". spadanja sa udica bez povratnog jezička su rijetka a povrede nanešene pastrmki ispod lovne veličine su minimalne). L): Nasa najveca pastrmska riba mladica je rasprostranjena u dubljim I cistim vodotocima dunavskog sliva. Mamci Najbolje su "suve" i "mokre" mušice velicine 8-12. MLADICA (Hucho hucho. U mladosti se hrani bentosom a starije ribe su prave grabljivice.n. Mamci. zivota a mrijesti se u pritokama od septembra do januara. LITERATURA: 10 .5 kg.Rasprostranjenost Riba brzih i hladnih planinskih vodotoka i ledničkih i viještackih jezera na nadmorskoj visini preko 500 m. spadanja sa udica bez povratnog jezicka su retka a povrede nanesene pastrmki ispod lovne velicine su minimalne ). Rasprostranjenost Preneta iz alpskih jezera. "Meps". "Torpedo" velicine 3-7 cm (Ako ste sportski ribolovac zamenite trokrake udice običnim i izbrusite povratne jezičke. "Meps". Boje je maslinasto zelene sa svijetlim bokovima. Polno sazzrijeva sa 4-7 god.v.

Mitrović-Tutundžić. I. Građevinska knjiga. Z.V. T. Bunjevac..balkan-trout. Beograd Treer. Safner. Gajenje slatkovodnih riba. Marković.(1991).(2003): Gajenje riba. Nakladni zavod Globus. Lovrinov. M.com 11 .( 1995).. Zadužbina Andrejević. izvor: www. Ribarstvo. R.http://www.. I. Đ.com/?action=fullnews&id=374 Hristić.lipljen. Aničić. Marić – Evolucijska istorija kompleksa potocne pastrmke (Salmo truta) – doktorska disertacija. mr Saša P..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful