UVOD

:
Na području Srbije gajenje pastrmke se najvećim delom obavlja u hladnovodnim –pastrmskim ribnjacima, u manjoj meri u kaveznim sistemima i u ograđenim prirodnim i antropogenim vodama.Tačne povrsine pod pastrmskih ribnjacima je teško utvrditi pošto je poslednjih godina podignut veliki broj malih pastrskih ribnjaka o kojima gotrovo da ne postoji nikakva evidencija. Na osnovu raspoloživih podataka može se pretpostaviti da pokrivaju 12-15 hektara površine. Proizvodnja na ribnjacima je jako promenljiva, što zavisi od niza faktora, ali i od većih ili manjih propusta u samom projektovanju ribnjaka, kao što su predimenzioniranje pastrmskih ribnjaka, isti dovodni i odvodni kanal itd. Činjenica da je ribarstvo jedna od najprofitabilnijih grana pljoprivrede, da su mogućnosti za gajenje pojedinih vrsta kod nas veoma velike, kao i da se proizvedena riba relativno lako plasira na domaćem tržištu, povećava interes investitora, budućih proizvođača ribe. Kada je u pitanju proizvodnja pastrmskih vrsta riba (pre svega kalifornijske pastrmke) mogućnosti povećanja površina su uslovljene resursima čiste, kvalitetne, vode tako da se sadašnje površine mogu udvostručiti, eventualno utrostručiti izgradnjom većeg broja ribnjaka malih kapaciteta. Ovakvi ribnjaci će se uglavnom graditi u brdskoplaninskim područjima Srbije.

1

za dobijanje Mišljenja u postupku projektovanja ribnjaka.odvodni kanal .Tačnije stručnjak iz oblasti ribarstva treba da izradi idejnu varijantu projekta i projektni zadatak hidrograđevinskom inžinjeru koji će to razraditi i uraditi glavni hidrotehnički projekat. Pastrmski ribnjak u osnovi čine sledeći objekti: . -Istrazni radovi ispunjenosti prirodnih uslova za izgradnju ribnjaka.predtaložnik . -Upućivanje zahteva za dobijanje sanitarne saglasnosti. -Obezbeđivanje upotrebne dozvole od strane nadleznog organa Skupštine Opštine. Proizvodnja riba je vrlo specifična i da ne trpi greške. -Upućivanje zahteva Republičkom Hidrometeorološkom zavodu RS. -Ukoliko lokaciju za izgradnju ribnjaka naseljava neka retka ili ugrožena biljna ili životinjska vrsta upućivanje Zahteva za dobijnje uslova od Zavda za zaštitu prirode Srbije. -Upućivanje zahteva Ministarstvu poljoprivrede i vodoprivrede za dobijanje Rešenja o ispunjenosti uslova u pogledu tehničke opremljenosti i drugih uslova u skladu sa zakonom za dobijanje delatnosti iz oblasti poljoprivrede.kao i u položaj vodotoka sa koga se zahvata voda. -Rešavanje imovinsko pravnih odnosa oko predviđenje lokacije. Pre nego što se počne sa projektovanjem objekata u kompleksu ribnjaka. -Izrada tehničke dokumentacije za ceo objekati kao i tehnološku dokumentaciju. -Obezbeđivanje urbanističke dokumentacije.taložnik . 2 .sistem dovodnih kanala .Pojas obeležavanja treba da obuhvata šire područje. kao i načine da im se one zadovolje sa tim neophodno je da se ribnjak koncipira po instrukcijama strukcijama ribarstva. Upravo zbog toga upoznaćemo buduće proizvođače sa dinamikom radova na izgradnji ribnjaka: -Izbor lokacije za izgradnju ribnjaka. -Upućivanje zahteva JVP-u za dobijanje saglasnosti na urađen projekat. Naročito je značajno da se objekat postavi tako da bude uvek zaštićen od nailaska velikih voda propisanog povratnog perioda. -Obezbeđivanje vodoprivredne dozvole od JVP.Sve ovo je potrebno da bi projektant imao uvid u generalni pad terena. -Zasnivanje proizvodnje. neophodno je izvršiti detaljno geodetsko snimanje i kartiranje. -Izrada idejnog projekta .proizvodni objekti na ribnjaku Vodozahvat Svaki pastrmski ribnjak bez obzira na veličinu poseduje objekat za kaptiranje vode.vodozahvat .filter .Da bi se realizovala dobra proizvodnja neophodno je poznavati potrebe riba. a naročito treba obratiti pažnju na detaljno obeležavanje vodotoka u zoni ribnjaka.IZGRADNJA RIBNJAKA Pre negošto se krene sa izgradnjom ribnjaka neophodno je obaviti čitav niz pripremniuh radova. -Upućivanje zahteva nadležnoj Radnoj jedinici Vodoprivrednog centra Javnog vodoprivrednog preduzeća za dobijanje vodoprivrednih uslova za projektovanje riobnjaka.

U zavisnosti od količine uahvaćene vode. Prilikom projektovanja svih ovih objekata posebnu pažnju treba obratiti na padove. a uzimajući u obzir finansijski efekat.Taložnik se postavlja na kraju kompleksa hidrograđevinskih objekata gde je dozvljeno slobodno isticanje vode u taložnik. betonski ili obložen kamenom. a za slučaj da se mrestilište snabdeva istom vodom kao i baterije za uzgoj pastrmki.Objekti se rade od vodonepropusnog betona MB 3O u glatkoj oplati.Dimenzionisanje vodozahvata se mora obaviti tako da prihvati dovoljne količine vode. Veliki padovi terena savlađuju se nizom kaskada što ima efekat.odnosno vodozahvat.Vodozahvat može biti postavljen na više načina: 1.projektant se odlučuje za vrstu vodozahvata.Obično se projektuju betonski dovodni kanali sa vertikalnim bočnim stranicama.Odvodni kanali takođe služe da prihvate otpadnu vodu prilikom pranja proizvodnih objekata na ribnjaku.Mladičnjaci .kaptaža sa crpnim postrojenjem U zavisnosti od karakteristika vodotoka. ili direktno odvodi u taložnik preko glavnog odvodnog kanala.klasična kaptaža sa skretanjem vode 3.Ovakvi objekti se projektuju u sklopu punosistemskog ribnjaka. Može se projektovati i montažni objekat.Isticanje iz taložnika obalja se preko ispusne građevine-grlenjaka koji obezbeđujumogućnost potpunog pražnjenja taložnika.u koritu reke kao poprečna građevina 2.Voda se prihvata odvodnim kanalima i sprovodi do razvodnog kanala niže baterije.Ostali objekti koji su nabrojani predstavljaju armirano betonske rezervoare pravougaonog ili ređe kružnog oblika. Proizvodni objekti na ribnjaku . udaljenosti od mesta postavljenog ribnjaka.šljunak i drugo.koja je potrebna za efikasno funkcionisanje ribnjaka.Projektuje se u kombinacije šljunčane i peščane ispune sa betonskim dnom i sranama.Može se graditi kao zemljani. jer se tako voda dodatno aeriše.a sve u zavisnosti od načina čišćenja i veličine. Filter Filter za prečišćavanje pomućenje vode obično se postavlja neposredno pored predtaložnuka. Odvodni kanal Kod pastrmskih ribnjaka koji su postavljeni u dve ili tri baterije postoji mogućnost snabdevanja prelivnom vodom u periodima smanjene izdašnosti izvorišta. Sistem dovodnih kanala Dovod vode od vodozahvata do bazna za uzgoj ribe obavlja se preko sistema dovodnih kanala ili cevovoda.Osnovna uloga je da voda koja se kroz glavni dovodni kanal kreće velikom brzinom smiri.Objekat se projektuje bez tavanske konstrukcije sa dobrom provetrenošću. odnosno 3 . Predtaložnik je objekat postavljen na kraju dovodnog kanala.a uzvodno od zgrade mrestilišta. Taložnik Otpadna i iskorišćena voda odvodnim kanalom se odvodi do taložnika. projektant se odlučuje za način dovođenja vode do ribnjaka.Dimenzije kanala se određuju na osnovu hidrauličnog proračuna koji je sastavni deo svakog projekta.Mrestilištem se naziva objekat visokogradnje u kom su smešteni predviđeni sadržaji.Matičnjaci . kao i padova terena.a u isto vreme istaloži neorganske materije kao što su pesak.Tovilišta Prethodno nabrojani objekti spadaju u red proizvodnih objekata koji se dimenzionišu i projektuju prema kapacitetu ribnjaka. ali se strogo mora voditi računa na uslove tečenja velikih voda u vodotoku.Mrestilište .kao i količinezahvaćene vode.

bocno blago spljosteno I gusto pokriveno sitnim krljustima.Između pojedinih baterija predviđa se manipulativna staza.Sve ovo ukazuje da svako projektovanje novih objekata zahteva posebnu analizu i raspored istih u jednu nedeljivu celinu. krupna. posebno u zapadnoj Evropi. potocna zlatovcica. Optimalna temperatura vode je izmedju 8 I 16 C I nivo kiseonika od 9-11 mg/l .5 mm. kako bi se u toku eksploatacije postigli najbolji rezultati. kao što su manjikamioni za dopremanje hrane i izlov ribe. Pored toga ono sadrzi 20% proteina. Ova lijepa I plemenita riba uspjesno se gaji u kavezima. Osim toga dobro koristi peletiranu hranu I brzo prirasta. atlanski I srebrni losos I dr. Na ribnjacima sa intezivnom proizvodnjom prosjecni prinosi iznose 300 000 – 500 000 kg/ha. Meso je mekano. svega 2% masti I 1. kako kroz broj vrsta riba. Iako je migratorna riba odomacila se u nekim otvorenim vodama kao sto je Trebisnjica. Pastrmka potočna Pastrmka jezerska Pastrmka glavatica Pastrmka kalifornijska Mekousna pastrmka (Salmo truta morpha fario) potočara (Salmo truta morpha lacustris) (Salmo marmoratus Cuvier) (Oncorhynchus mykiss) dužičasta pastrmka (Salmothymus obtusirostris) neretvanska mekousna. što omogućuje da se svaki bazen za tov nezavisno snabdeva čistom vodom.Širina ove staze treba da bude dovoljna za kretanje ljudstva imanjih transportnih sredstava. zbog cega se areal njihovog gajenja sve vise siri. precnika od 4-6. najcesce 5 mm. U nasoj zemlji muzjaci pastrmke stasavaju u drugoj. Razlozi sto joj proizvodjaci ribe I nutricionisti posvecuju veliku paznju su veoma brojni. I mrijeste se od Novembra do do kraja Marta. Na ovaj način postiže se apsolutna elastičnost rada ribnjaka. 4 . Glava joj je siljata sa velikim usnim otvorom. meka Kalifornijska pastrmka(Oncorhynchus mykiss): To je jedna od salmonidskih vrsta riba koja se uspjesno gaji na pastrmskim ribnjacima sirom svijeta. prazni ili može isključi iz upotrebe kada je to potrebno. Telo joj je vretenastog oblika. Na jedan kg tjelesne mase. Kalifornijske pastrmke se veoma brzo I lako aklimatizuju na vjestacke uslove gajenja. Podnosi dobro sukcesivno povecanje temperature vode I do 20 C kao I nesto manje kolicine kiseonika ( 7-8 mg/l ) ali je za nju optimalna koncentracija 9-11 mg/l. Prilikom projektovanja pastrskih ribnjaka mogu se koristiti iskustva sa ranije projektovanih i izgrađenih ribnjaka.Denivelacija između pojedinih baterija se savladava kosim pločama ili stepeništem. Duzicasta pastrmka potice Iz slatkih voda Tihookeanskog sliva Severne Amerike. Mora se naglasiti da je kvalitet mesa ove ribe prvorazredan. starije I obeljele osobe. zenke obicno proizvedu 2 000 – 2 500 komada ikre. socno I ukusno bez sitnijih kostiju. Postize duzinu od 50 d0 90 cm I masu od 20kg.2% mineralnih materija pa stoga predstavlja idealnu hranu za djecu.postavljanje objekata u kaskadnom poretku. tako I kroz podizanje novih ribnjaka I intenziviranja proizvodnje na njima. a zenke u trecoj godini zivota. GAJENJE PASTRMKE Pastrmske vrste riba su isto kao I Saranske vrlo vazne za gajenje Zbog delikatesnog mesa ove ribe se najvise cene na Zapadu. Zrela jajasca su su bledo narandzsta boje. Najvaznije ribe salmonikulture su kalifornijska (duzicasta) pastrmka.

račićima i drugim beskičmenjacima (Aganović. Sarajevo). Salmonidne vrste riba i njihov uzgoj. koje pripada dunavskom slivu. J. Rastu dosta sporo. U prirodnim uslovima kalifornijska pastrmka se hrani racicima. kao i veoma zastupljen krivolov uz narušavanje prirodnih uslova staništa doveli su do značajnog smanjenja brojnosti populacije potočne pastrmke. a oplodnja je vjestacka. (Jevtić J. larvama insekata koji zive u vodi I dr. Potočna pastrmka naseljava hladne vode i to obično gornje tokove rijeka umjereno kontinentalne klime. U prirodnim plodištima mlađ ostaje do početka jeseni. ikrom drugih riba. larvama vodenih insekata. sitnim mekuscima. Sa porastom mlaži nestaju ova obilježja. koje se nakon ubacivanja u vodotokove nesmetano ukrštaju autohtonim populacijama. Divovske pastrve u jezeru Lokvare. Salmo Trutta – POTOCNA PASTRMKA Snažan razvoj sportskog ribolova. U akumulacionom jezeru Lokvara (blizu Delnica). Polnu zrelost dostiže u 2-3 godini. Pastrmke imaju izrazitu osobinu odgovora na promjenu uslova staništa što često dovodi do nastanka specifičnih životni formi.5 do 5 mm. Najčešće se radi o linijama alohtonog porijekla. Kao posledica toga dolazi do čestog poribljavanja komercijalnim linijama koje su prilagođene ribnjačkom uzgoju. M. Sjevernu i Južnu Ameriku. zavisno od temperature vode od 60 do 90 dana. Alliott. Potočna pastrmka se hrani različitim organizmima: ribama. a pojedine populacije su postale ugrožene sa stanovišta opstanka. Mrijesti se krajem jeseni i početkom zime – od novembra do januara. Ribarstvo. dok su mužjaci uskog trbuha i nemaju nabubreli polni otvor. Ove ribe imaju tzv. Postoje tri različita ekološka oblika koje potočna pastrmka razvija u zavisnosti od uslova staništa: . kada naraste do 10 cm dužine. Rasprostranjena je na području od sjeverne Norveške i sjeveroistočnog dijela Rusije na na sjeveru do planine Atlas u sjevernoj Africi na jugu. Tokom prošlog vijeka pastrmku su naselili u 24 zemlje izvan Evrope. insektima koji lete na površinom vode i padaju na vodu. A new subgenus and species of trout. 2. i od Islanda na zapadu do Aralskog mora na istoku (Behnke R. Prečnik jaja je velik i iznosi 4. stara 15 ili 16 godina (Pažur. „mladalačko ruho“. 1979. Inkubacioni period traje. Totalna dužina dvogodišnjih jedinki može dostići 20 do 25 cm.Salmo trutta forma fario – riječni oblik 5 . Ikra se odlaže na kamenitom dnu sa brzim tokom vode. 1969. zatimu Australiju. Ženka može u prosjeku da položi 2000 jaja na 1kg tjelesne težine. 1989. 1986. Ona se kasnije seli u dublje i mirnije vode u potrazi za hranom.Ikra I mlijec se na ribnjacima dobijaju istiskivanjem polno zrelih matica. a težina 150 do 200 g. Praktikum. 1994). Zagreb). istaknuto sa desetak crnih vertikalnih mrlja na bokovima tijela. ulovljena je 1968. ali se odlikuju veoma razvijenom donjom vilicom u obliku kuke. kao i u jezerima sa čistom i hladnom vodom. IKRO „Svijetlost“. Polna razlika je izražena u doba mrijesta: ženke imaju zaobljen trbuh i crven nabubreli polni otvor. Ribarstvo Jugoslavije. mada se može naći i u ravničarskim rijekama.5 kg. Naučna knjiga Beograd). što može dovesti do ugrožavanja genetičke specifičnosti autohtone populacije. Pastrmka kao autohtona vrsta naseljava vode Evroazije i sjeverne Afrike. U prvoj godini jednike narastu 10 14 cm.god XXIV. godine potočna pastrmka dužine 124 cm i težine od 25. K. i u to u preostali dio Azije i Afrike.

Jezerska forma naseljava jezera.Quantitative ecology and the brown trout). Pojedine studije ukazuju da se migratorne i stalne populacije mogu nesmetano ukrštati. a na mrijest migrira u rijeke ili u pliće dijelove jezera (Elliott J. koja kao obruč obavijaju tijelo i to jedan u nivou glave. Utvrđeno je da u Evropi postoji 5 linija (filogenetskoh grupa): 1.Salmo trutta forma lacustris – jezerski oblik . jadranska linija 2. dva u nivou trupa i jedan u nivou repa. kao i 4 široka tamna pojasa. marmoratus linija Karakteristike sredozemne i jadranske linije su veliki broj sitnih crvenih i crnih tačaka koje su nepravilno raspoređene po cijelom tijelu.. dunavska linija 4.Salmo trutta forma trutta – morski oblik Morski i jezerski oblik predstavljaju migratorne populacije. sredozemna (mediteranska linija) linija 3. Morska forma živi i hrani se u moru i migrira u rijeke na mrijest nakon čega se vraća u more. 1994. dok riječni oblik uvijek naseljava riječno stanište u okviru koga može preduzimati manje ili veće migratorne pokrete. 6 . M. atlantska linija 5.

Dunavska linija ima crvene i crne tačke podjednako zastupljene i ravnomjerno raspoređene po cijelom tijelu. Atlanska linija ima karakterističnu crnu pigmentaciju koja preovladava nad crvenom i načazi se uglavnom na trupnom dijelu neposredno iza glave. 7 .

na primjer. koje mogu biti podjeljene u tri opšte kategorije: degradacija staništa. losos (Salmo salar) i pastrmka (Salmo trutta). Prema teoriji molekularnog sata. Pojedini primjerci mogu imati i 4 široka tamna pojasa. Direktna degradacija staništa podrazumjeva fizicke promjene staništa. ima karakteristične mramorne šare po kojima i dobila ime. Osnovna boja tijela je maslinasto zelena ili braonkasta. Ugroženost potočne pastrmke (Salmo trutta) Potočna pastrmka predstavlja jednu od najbolje proučavanih slatkovodnih vrsta riba.Marmoratus linija (glavatica).Degradacija staništa može biti direktna i indirektna. smatra se da su se prije približno 10 miliona godina od zajedničkog pretka razdvojile dvije vrste. a šare se nalaze na leđima i bokovima tijela i nešto su manje od osnovne boje. Veliki dio populacije potočne pastrmke ugrožen je različitim tipovima ljudskih aktivnosti. . ribolov i poribljavanje. podizanje hidroelektrana koje sprečavaju 8 .

U Soču je unešena potočna pastrmka (za koju se smatralo da nije autohtona za sliv pomenute rijeke) atlantske i dunavske linije. Evidencije o izvršenim poribljavanjima u BiH uglavnom ne postoje ali poznato je se materijal za poribljavanje nabavlja širom bivše Jugoslavije. Poribljavanje predstavlja naročito ozbiljnu prijetnju otkako se posmatra kao blagotvoran način da se pomogne autohtonim populacijama. Pretjeran izlov i nepromišljeno poribljavanje takođe mogu dovesti do istih rezultata (Laikre. za vodosnadbjevanje.migraciju pri mrijestu ili regulacija korita. već na prvom mjestu krivolov. potrebno je maksimalno voditi računa o našem eko sistemu i paziti na genetsku strukturu populacije (voditi računa sa kakvim materijalom poribljavamo naše vode). dostiže 13. Najčešći ugrožavajući faktor predstavlja preveliko ribolovno oterećenje.5kg i 70cm. Treći po značaju faktor ugrožavanja populacje potočne pastrmke je poribljavanje. Soška pastrmka) dajući plodne hibride i preteći da vremenom može doći do potpunog uništenja genetičke originalnosti marmoratus linije. koja se nesmetano ukrštala sa marmoratus linijom (tzv. a to su: izumiranje lokalnih populacija. hibridizacija i gubitak genetičke raznolikosti. ali riješenje tog problema (prije svega očuvanja autohtonih populacija u BiH). ali u stvarnosti veoma često dovodi do izumiranja lokalnih autohtonih genetskih fondova. komercijalni pa i sportski. kao i neprimjenjivanje zakonski regulisanih zaštitnih mjera u ribarstvu. koje uključuje ne samo legalan ribolov. Ova aktivnos još nije uzela prevelikog maha. Postoje negativna iskustva u Sloveniji gdje se vršilo poribljavanje neautohtonim linijama.65kg.5kg. Do poribljavanja najčešce dolazi zbog smanjenja brojnosti autohtonih populacija. dovodi do smanjenja brojnosti i opadanja varijabilnosti populacije.25-0. Degradacija staništa. ribolov i poribljavanje mogu biti okidač za 3 glavna procesa koji dovode o smanjenja ili gubljenja raznolikosti. Drugi po značaju ugrožavajući faktor predstavlja direktna degradacija staništa u vidu formiranja vodozahvata za potrebe elektroprivrede (Tišča). što je uglavnom rezultata prevelikog ribolovnog opterećenja. Poribljavanje materijalom i viještackog mrijesta ili prenošenje jedinki sa drugih lokaliteta sve je češca praksa upravljanja vodama. Degradacija staništa je glavni uzrok izumiranju lokalnih populacija. koje trpe veliki ribolovni pritisak. i sar. Glavni razlog izuzetnog ribolovnog pritiska je nedovoljno i neprofesionalno sprovođenje ribolovne kontrole. Indirekta degradacija podrazumjeva promjenu svojstava vode kroz razne vidove zagadenja. i pored kako-tako zakonom propisane obaveze nije adekvatno u administrativno-upravljačkoj praksi sektora zaštite životne sredine i zaštite prirode. obično 0. a kamoli o poribljavanju materijalom autohtonog porijekla. . Socijalno ekonomski faktori koristenja vode naših rijeka su veoma važni. Dakle.Ribolov. Veličina Prosijek 0. ne vodeći računa čak ni o poribljavanju materijalom koji pripada barem istom slivnom području. 9 . i do sada se poribljavaju mahom atraktivnije vode.9-1. za industriska i rudarska postrojenja kao i izgradnja fabrika flaširane vode. 1999 Conservation genetic management of brown trout (Salmo trutta) in Europe).

spadanja sa udica bez povratnog jezička su rijetka a povrede nanešene pastrmki ispod lovne veličine su minimalne). Mamci Najbolje su "suve" i "mokre" mušice velicine 8-12. a od varalica "Vobler".n. Polno sazzrijeva sa 4-7 god.5-9 kg. lacustric): Velicina Prosjek 2-4. Rasprostranjenost Preneta iz alpskih jezera. "Torpedo" velicine 3-7 cm (Ako ste sportski ribolovac zamjenite trokrake udice obicnim i izbrusite povratne jezicke. živi bliže izvorištima. spadanja sa udica bez povratnog jezicka su retka a povrede nanesene pastrmki ispod lovne velicine su minimalne ). "Meps". a od varalica "Vobler". Dugacka glava I vretenasto tijelo sa perajama znatne velicine govori da se radi o jakoj I brzoj ribi. Jezerska pastrmka (Salmo trutta m.v. MLADICA (Hucho hucho. LITERATURA: 10 .n.5 kg. L): Nasa najveca pastrmska riba mladica je rasprostranjena u dubljim I cistim vodotocima dunavskog sliva.Rasprostranjenost Riba brzih i hladnih planinskih vodotoka i ledničkih i viještackih jezera na nadmorskoj visini preko 500 m. Mamci. U mladosti se hrani bentosom a starije ribe su prave grabljivice. dostiže 30 kg. Moze da dostigne masu I do 50 kg. obicno 6. "Torpedo" velicine 3-7 cm (Ako ste sportski ribolovac zamenite trokrake udice običnim i izbrusite povratne jezičke. lov Najbolje su "suve" i "mokre" mušice velicine 8-12. U prirodi se mrijesti na sljunkovitim dijelovima rijeka tokom proljeca a polno sazrijeva u 4 -5 god.v. riba lednickih i veštackih jezera na nadmorskoj visini preko 500 m. zivota a mrijesti se u pritokama od septembra do januara. "Meps". Boje je maslinasto zelene sa svijetlim bokovima.

Marić – Evolucijska istorija kompleksa potocne pastrmke (Salmo truta) – doktorska disertacija. Z. Zadužbina Andrejević.com/?action=fullnews&id=374 Hristić. R.( 1995).http://www. Lovrinov.V. Nakladni zavod Globus. mr Saša P. Beograd Treer. I.. I. Safner. M.. T.balkan-trout. Mitrović-Tutundžić.. Marković. izvor: www.(2003): Gajenje riba. Aničić. Ribarstvo.. Građevinska knjiga.com 11 . Bunjevac. Đ.lipljen.(1991). Gajenje slatkovodnih riba.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful